2 Chịu trách nhiệm xuất bản GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP PGS.TS. PHẠM MINH TUẤN Chịu trách nhiệm nội dung PHÓ GIÁM ĐỐC - PHÓ TỔNG BIÊN TẬP ThS. PHẠM THỊ THINH Biên tập nội dung: VŨ HỒNG THẤM HOÀNG MẠNH THẮNG NGUYỄN THỊ HẢI BÌNH LÊ MINH HOÀI VŨ QUANG HUY NGUYỄN VIỆT HÀ Trình bày bìa: ĐƯỜNG HỒNG MAI Chế bản vi tính: NGUYỄN THỊ HẰNG Đọc sách mẫu: THẤM - THẮNG - HOÀIHUY - THU
4 Héi ®ång chØ ®¹o biªn tËp - xuÊt b¶n Vò Ngäc Hoµng Chñ tÞch Héi ®ång NguyÔn ThÕ Kû Phã Chñ tÞch Héi ®ång NguyÔn Duy Hïng Phã Chñ tÞch Héi ®ång Ng« V¨n Hïng ñy viªn Vò Träng L©m ñy viªn NguyÔn An Tiªm ñy viªn NguyÔn V¨n Träng ñy viªn th ký Tæ chøc b¶n th¶o NguyÔn Duy Hïng NguyÔn V¨n Träng Vò Hång ThÊm Hoµng M¹nh Th¾ng Lª Minh Hoµi Vò Quang Huy Lª N¨ng §«ng
Đồng chí Võ Chí Công (1912 - 2011)
Huân chương Sao vàng do Hội đồng Nhà nước nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tặng đồng chí Võ Chí Công, năm 1992
Đồng chí Võ Chí Công được Đảng, Nhà nước, Chính phủ trao tặng Huân chương Sao vàng, năm 1992
5 Lêi Nhµ xuÊt b¶n Ngµy 7-8-2012, toµn §¶ng, toµn d©n, toµn qu©n ta long träng kû niÖm 100 n¨m ngµy sinh §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, ngêi chiÕn sÜ c¸ch m¹ng kiªn cêng, tËn tôy, ngêi häc trß xuÊt s¾c cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, ngêi con trung hiÕu cña miÒn Trung c¸ch m¹ng, hÕt lßng v× sù nghiÖp c¸ch m¹ng cña §¶ng vµ d©n téc. Sinh ra vµ lín lªn trong mét gia ®×nh giµu truyÒn thèng yªu níc, kÕ tôc truyÒn thèng c¸ch m¹ng quËt cêng cña quª h¬ng xø Qu¶ng víi c¸c chÝ sÜ næi tiÕng nh Hoµng DiÖu, TrÇn Quý C¸p, Phan Chu Trinh, Huúnh Thóc Kh¸ng... th¸ng 5 - 1930, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng b¾t ®Çu tham gia ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, ®îc kÕt n¹p vµo §¶ng Céng s¶n §«ng D¬ng (nay lµ §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam) n¨m 1935. H¬n 80 n¨m ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· cã nh÷ng ®ãng gãp lín lao cho §¶ng, cho ®Êt níc. Trong nh÷ng n¨m th¸ng khèc liÖt cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p vµ ®Õ quèc Mü x©m lîc, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc rÌn luyÖn trong ngän löa ®Êu tranh c¸ch m¹ng, ®¬ng ®Çu víi mäi thö th¸ch, kÓ c¶ trong tï ®µy, lóc l©m nguy khi c¬ së c¸ch m¹ng bÞ ph¸ vì, ®ång chÝ vÉn mét lßng trung kiªn, kh«ng sî hy sinh, s¸ng suèt cïng toµn §¶ng, toµn qu©n vµ toµn d©n ®a con thuyÒn c¸ch m¹ng vît qua th¸c ghÒnh, giµnh th¾ng lîi vÎ vang. Sù nghiÖp c¸ch m¹ng cña ®ång chÝ trong nh÷ng n¨m th¸ng chiÕn tranh, g¾n liÒn víi chiÕn trêng Khu 5, mét chiÕn trêng cùc kú gian khæ vµ ¸c liÖt. Tõ c¬ng vÞ BÝ th chi bé ë c¬ së, ®Õn
6 lóc lµ BÝ th Khu ñy kiªm ChÝnh ñy Khu 5, ®ång chÝ vÉn b¸m d©n, b¸m ®Êt, l·nh ®¹o phong trµo c¸ch m¹ng ë ®Þa bµn. H×nh ¶nh anh N¨m C«ng gi¶n dÞ, Ýt nãi, ch©n t×nh nhng tµi trÝ vµ quyÕt ®o¸n cßn ghi ®Ëm trong t©m trÝ cña bao ®ång chÝ, ®ång bµo Khu 5. Nh÷ng mèc son trªn con ®êng ho¹t ®éng c¸ch m¹ng cña ®ång chÝ ®· ®îc ghi vµo lÞch sö §¶ng bé Qu¶ng Nam - §µ N½ng vµ lÞch sö kh¸ng chiÕn oai hïng cña nh©n d©n Nam Trung Bé. Sau ngµy miÒn Nam hoµn toµn gi¶i phãng, ®Êt níc thèng nhÊt, trªn c¸c c¬ng vÞ lµ Phã Thñ tíng ChÝnh phñ, Thêng trùc Ban BÝ th råi Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc, Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng tiÕp tôc cã nhiÒu ®ãng gãp quan träng vµo sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc. Trong thêi kú ®Çu cña sù nghiÖp ®æi míi ®Êt níc, nh÷ng thµnh c«ng bíc ®Çu trªn mÆt trËn n«ng nghiÖp, ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ, söa ®æi HiÕn ph¸p... ®Òu ghi dÊu nh÷ng ®ãng gãp cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng. Thùc hiÖn Th«ng b¸o kÕt luËn cña Ban BÝ th sè 94 - TB/TW ngµy 30-5-2012 vÒ tæ chøc 100 n¨m ngµy sinh ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng (7-8-1912 – 7-8-2012), Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt xuÊt b¶n cuèn s¸ch §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng - ngêi chiÕn sÜ c¸ch m¹ng kiªn cêng, nhµ l·nh ®¹o xuÊt s¾c. Cuèn s¸ch gåm nhiÒu bµi viÕt ghi l¹i nh÷ng dÊu Ên, nh÷ng ®¸nh gi¸, nh÷ng kû niÖm cña b¹n bÌ, ®ång chÝ, ngêi th©n... vÒ ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng trong suèt chÆng ®êng dµi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tõ khi ®ång chÝ cßn ë ®Þa ph¬ng cho tíi khi qua ®êi. §©y lµ dÞp chóng ta «n l¹i chÆng ®êng lÞch sö mµ d©n téc ®· ®i qua, tá lßng biÕt ¬n tíi nh÷ng ngêi cã nh÷ng ®ãng gãp lín lao cho d©n téc.
7 Kû niÖm 100 n¨m ngµy sinh cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, «n l¹i chÆng ®êng lÞch sö mµ d©n téc ®· ®i qua, chóng ta rÌn thªm chÝ khÝ, h¹ quyÕt t©m b¶o vÖ vµ x©y dùng thµnh c«ng ®Êt níc ViÖt Nam giµu, m¹nh, d©n chñ, c«ng b»ng, v¨n minh. Xin tr©n träng giíi thiÖu cuèn s¸ch víi b¹n ®äc. Th¸ng 7 n¨m 2012 NHµ XUÊT B¶N CHÝNH TRÞ QUèC GIA - Sù THËT
8
9 Tãm t¾t tiÓu sö §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, Nguyªn ñy viªn Bé ChÝnh trÞ, nguyªn BÝ th Trung ¬ng §¶ng, nguyªn Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc, nguyªn Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam* §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng (tªn khai sinh: Vâ Toµn) sinh ngµy 7-8-1912 t¹i x· Tam Xu©n, huyÖn Tam Kú, tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng (nay lµ x· Tam Xu©n 1, huyÖn Nói Thµnh, tØnh Qu¶ng Nam). Tham gia ho¹t ®éng c¸ch m¹ng n¨m 1930, vµo §¶ng th¸ng 5-1935. Qu¸ tr×nh ho¹t ®éng c¸ch m¹ng: §ång chÝ sinh ra trong mét gia ®×nh giµu truyÒn thèng yªu níc, sím gi¸c ngé c¸ch m¹ng vµ ho¹t ®éng phong trµo thanh niªn ë c¬ së tõ n¨m 1930 - 1931; th¸ng 5-1935, ®ång chÝ ®îc kÕt n¹p vµo §¶ng Céng s¶n §«ng D¬ng (nay lµ §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam). N¨m 1936, ®ång chÝ lµm BÝ th Chi bé ghÐp (mét sè x· _______________ * B¸o Nh©n d©n, ngµy 9-9-2011.
10 thuéc huyÖn Tam Kú). N¨m 1939, lµm BÝ th Phñ ñy Tam Kú tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng. N¨m 1940, lµm BÝ th TØnh ñy l©m thêi tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng. N¨m 1941, ®ång chÝ ®îc ph©n c«ng phô tr¸ch c¸c tØnh tõ Qu¶ng Nam - §µ N½ng ®Õn Phó Yªn. N¨m 1942, ®ång chÝ ®îc ph©n c«ng vµo g©y dùng c¬ së t¹i c¸c tØnh Cùc Nam Trung Bé. N¨m 1943, ®ång chÝ bÞ ®Þch b¾t, kÕt ¸n tï chung th©n, sau ®ã gi¶m xuèng 25 n¨m tï giam ë nhµ lao Héi An, sau ®µy ®i nhµ tï Bu«n Ma Thuét. Th¸ng 3-1945, ®ång chÝ ra tï vÒ Qu¶ng Nam lµm Trëng ban khëi nghÜa tØnh, chØ huy cíp chÝnh quyÒn ë Qu¶ng Nam - §µ N½ng. Sau Tæng khëi nghÜa Th¸ng T¸m n¨m 1945, ®ång chÝ lµm Trëng Ty T ph¸p tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng, ChÝnh trÞ viªn Trung ®oµn 93. N¨m 1946, lµm Phã Ban Tæ chøc c¸n bé vµ lµm Thanh tra Qu©n khu 5. N¨m 1951, lµm BÝ th Ban C¸n sù §«ng - B¾c Miªn, Khu ñy viªn Khu 5. N¨m 1952, lµm BÝ th TØnh ñy Qu¶ng Nam - §µ N½ng. N¨m 1954, lµm §oµn ñy viªn c¶i c¸ch ruéng ®Êt ë Khu ViÖt B¾c. N¨m 1955, lµm Phã BÝ th Khu ñy 5. Th¸ng 9-1960, t¹i §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø III, ®ång chÝ ®îc bÇu lµm ñy viªn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, BÝ th Khu ñy 5. N¨m 1961, lµm Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam. N¨m 1962, lµm Phã Chñ tÞch §oµn Chñ tÞch ñy ban
11 Trung ¬ng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam. N¨m 1964, lµm Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam, phô tr¸ch BÝ th Khu ñy 5, ChÝnh ñy Qu©n khu 5. N¨m 1975, sau khi gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam, ®ång chÝ lµ Phã ban ®¹i diÖn cña Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ ë miÒn Nam, phô tr¸ch Khu 5. N¨m 1976, ®ång chÝ ®îc bÇu lµm ®¹i biÓu Quèc héi khãa VI, ®îc cö gi÷ chøc Phã Thñ tíng ChÝnh phñ, kiªm Bé trëng Bé H¶i s¶n. Th¸ng 12-1976, t¹i §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø IV, ®ång chÝ tiÕp tôc ®îc bÇu l¹i vµo Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng vµ ®îc Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng bÇu vµo Bé ChÝnh trÞ. N¨m 1978, ®ång chÝ lµm Phã Thñ tíng ChÝnh phñ kiªm Bé trëng Bé N«ng nghiÖp vµ Trëng Ban C¶i t¹o n«ng nghiÖp miÒn Nam. Th¸ng 4-1981, ®ång chÝ ®îc bÇu lµm ®¹i biÓu Quèc héi khãa VII vµ ®îc cö gi÷ chøc Phã Chñ tÞch Héi ®ång Bé trëng. Th¸ng 3-1982, t¹i §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø V, ®ång chÝ tiÕp tôc ®îc bÇu l¹i vµo Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng vµ ®îc Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng bÇu lµm ñy viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th Trung ¬ng §¶ng, ph©n c«ng lµm Thêng trùc Ban BÝ th. Th¸ng 6-1986, ®ång chÝ ®îc ph©n c«ng gi÷ chøc Phã Chñ tÞch Héi ®ång Bé trëng. Th¸ng 12-1986, t¹i §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø VI, ®ång chÝ tiÕp tôc ®îc bÇu l¹i vµo Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng vµ ®îc Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng bÇu vµo Bé ChÝnh trÞ vµ ®îc cö tham gia §¶ng ñy Qu©n sù Trung ¬ng.
12 Th¸ng 4-1987, ®ång chÝ ®îc bÇu lµm ®¹i biÓu Quèc héi khãa VIII vµ ®îc Quèc héi bÇu lµm Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc, Chñ tÞch Héi ®ång Quèc phßng. §ång chÝ lµ Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng khãa VII (th¸ng 6-1991) vµ khãa VIII (th¸ng 6-1996). §ång chÝ lµ ®¹i biÓu Quèc héi c¸c khãa VI, VII, VIII. Do c«ng lao vµ thµnh tÝch ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, ®ång chÝ ®îc §¶ng, Nhµ níc tÆng thëng Hu©n ch¬ng Sao vµng vµ nhiÒu hu©n, huy ch¬ng cao quý kh¸c, Huy hiÖu 70 n¨m tuæi §¶ng.
13 Th«ng c¸o ®Æc biÖt* Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, Quèc héi níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, Chñ tÞch níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, ChÝnh phñ níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam v« cïng th¬ng tiÕc b¸o tin: §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng (tªn khai sinh: Vâ Toµn), sinh ngµy 7-8-1912, quª qu¸n x· Tam Xu©n, huyÖn Tam Kú, tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng (nay lµ tØnh Qu¶ng Nam); thêng tró t¹i sè nhµ 76/14 ®êng Quèc H¬ng, phêng Th¶o §iÒn, quËn 2, thµnh phè Hå ChÝ Minh; ®ång chÝ tham gia ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tõ n¨m 1930; vµo §¶ng Céng s¶n §«ng D¬ng th¸ng 5-1935 (nay lµ §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam); nguyªn ñy viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ thTrung ¬ng §¶ng, nguyªn Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc, nguyªn Chñ tÞch Héi ®ång Quèc phßng, nguyªn Phã Thñ tíng ChÝnh phñ, nguyªn Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, ®¹i biÓu Quèc héi c¸c khãa VI, VII, VIII. Sau mét thêi gian l©m bÖnh nÆng, mÆc dï ®îc §¶ng, Nhµ níc, tËp thÓ c¸c gi¸o s, b¸c sÜ tËn t×nh cøu ch÷a, gia ®×nh hÕt lßng ch¨m sãc, nhng do tuæi cao, bÖnh nÆng, _______________ * B¸o Nh©n d©n, ngµy 9-9-2011.
14 ®ång chÝ ®· tõ trÇn håi 7 giê 17 phót ngµy 8-9-2011 (tøc ngµy 11-8 n¨m T©n M·o) t¹i BÖnh viÖn Thèng NhÊt, thµnh phè Hå ChÝ Minh. H¬n 80 n¨m ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, ®ång chÝ ®· cã nhiÒu ®ãng gãp ®èi víi sù nghiÖp c¸ch m¹ng cña §¶ng, cña d©n téc. §ång chÝ ®· ®îc §¶ng, Nhµ níc tÆng thëng Hu©n ch¬ng Sao vµng, Huy hiÖu 70 n¨m tuæi §¶ng vµ nhiÒu hu©n, huy ch¬ng cao quý kh¸c. §ång chÝ mÊt ®i lµ mét tæn thÊt ®èi víi §¶ng, Nhµ níc vµ nh©n d©n ta. §Ó tá lßng tëng nhí ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, Quèc héi níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, Chñ tÞch níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, ChÝnh phñ níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam quyÕt ®Þnh tæ chøc tang lÔ ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng theo nghi thøc Quèc tang. BAN CHÊP HµNH TRUNG ¦¥NG §¶NG CéNG S¶N VIÖT NAM, QUèC HéI N¦íC CéNG HßA X· HéI CHñ NGHÜA VIÖT NAM, CHñ TÞCH N¦íC CéNG HßA X· HéI CHñ NGHÜA VIÖT NAM, CHÝNH PHñ N¦íC CéNG HßA X· HéI CHñ NGHÜA VIÖT NAM, ñY BAN TRUNG ¦¥NG MÆT TRËN Tæ QUèC VIÖT NAM.
15 Lêi ®iÕu Do ®ång chÝ NguyÔn Phó Träng, tæng bÝ th Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, Trëng ban LÔ tang ®äc t¹i LÔ truy ®iÖu ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, ngµy 12-9-2011* Tha ®ång bµo, ®ång chÝ vµ c¸c b¹n, Tha gia quyÕn ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, nguyªn ñy viªn Bé ChÝnh trÞ; nguyªn Thêng trùc Ban BÝ th; nguyªn Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc; nguyªn Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam; §¹i biÓu Quèc héi c¸c khãa VI, VII, VIII; nhµ l·nh ®¹o xuÊt s¾c cña §¶ng vµ Nhµ níc ta; ngêi chiÕn sÜ c¸ch m¹ng kiªn cêng, suèt ®êi phÊn ®Êu cho ®éc lËp, tù do cña d©n téc, h¹nh phóc cña nh©n d©n vµ v× lý tëng céng s¶n chñ nghÜa, ®· vÜnh biÖt chóng ta. §ång chÝ mÊt ®i, lµ mét tæn thÊt lín ®èi víi §¶ng, Nhµ níc, nh©n d©n ta vµ gia quyÕn ®ång chÝ. H«m nay, trong niÒm xóc ®éng vµ tiÕc th¬ng v« h¹n, Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, _______________ * B¸o Nh©n d©n, ngµy 13-9-2011.
16 Quèc héi níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, Chñ tÞch níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, ChÝnh phñ níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam, cïng ®ång chÝ, ®ång bµo vµ gia ®×nh tæ chøc träng thÓ LÔ truy ®iÖu vµ tiÔn ®a ®ång chÝ vÒ n¬i an nghØ cuèi cïng. Tha ®ång bµo, ®ång chÝ vµ c¸c b¹n, §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, tªn khai sinh lµ Vâ Toµn, sinh ngµy 7-8-1912, t¹i x· Tam Xu©n, huyÖn Tam Kú, tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng (nay lµ huyÖn Nói Thµnh, tØnh Qu¶ng Nam). §îc thõa hëng truyÒn thèng yªu níc cña quª h¬ng vµ gia ®×nh, ®ång chÝ ®· sím gi¸c ngé c¸ch m¹ng. N¨m 1930, ®ång chÝ tham gia phong trµo thanh niªn c¬ së; th¸ng 5-1935, ®îc kÕt n¹p vµo §¶ng Céng s¶n §«ng D¬ng (nay lµ §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam). Cuéc ®êi cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh c¸ch m¹ng vµ nh÷ng sù kiÖn lÞch sö v« cïng quan träng cña §¶ng vµ nh©n d©n ta. §ång chÝ tham gia tæ chøc c¸ch m¹ng bÝ mËt t¹i quª h¬ng Tam Kú, Qu¶ng Nam ®Çu nh÷ng n¨m 1930; l¨n lén, b¸m d©n, b¸m ®Þa bµn, g©y dùng c¬ së c¸ch m¹ng t¹i c¸c tØnh miÒn Trung ®Çu nh÷ng n¨m 1940; tr¶i qua nh÷ng n¨m th¸ng bÞ ®µy ¶i vµ tra tÊn trong lao tï cña thùc d©n Ph¸p ë Héi An vµ Bu«n Ma Thuét tríc Tæng khëi nghÜa; tham gia l·nh ®¹o khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn t¹i Qu¶ng Nam - §µ N½ng th¸ng T¸m n¨m 1945; nh÷ng n¨m gian khæ, hµo hïng kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p 1946-1954; l·nh ®¹o, chØ huy
17 cuéc chiÕn ®Êu chèng ®Õ quèc Mü vµ bÌ lò tay sai ë chiÕn trêng Khu 5 ¸c liÖt víi c¸c trËn th¾ng lÞch sö; l·nh ®¹o qu©n vµ d©n Khu 5 s¸t c¸nh cïng c¸c c¸nh qu©n chñ lùc gi¶i phãng T©y Nguyªn, §µ N½ng, c¸c tØnh duyªn h¶i miÒn Trung, lµm thay ®æi côc diÖn chiÕn trêng, t¹o ®µ th¾ng lîi cho cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy mïa Xu©n 1975, gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt níc, ®a c¶ níc ®i lªn chñ nghÜa x· héi. Nhí l¹i nh÷ng th¸ng ngµy gian khæ vµ oanh liÖt ®ã, ®ång bµo, c¸n bé, chiÕn sÜ ë miÒn Nam, nhÊt lµ ë Khu 5 cßn ghi nhí m·i h×nh ¶nh anh N¨m C«ng lu«n cã mÆt ë nh÷ng ®Þa bµn träng yÕu, ¸c liÖt nhÊt cña chiÕn trêng; b¸m s¸t thùc tiÔn, vËn dông s¸ng t¹o kinh nghiÖm, ®êng lèi chiÕn tranh nh©n d©n, cïng tËp thÓ Trung ¬ng Côc miÒn Nam, Khu ñy Khu 5 trùc tiÕp chØ ®¹o viÖc ®oµn kÕt, tËp hîp, ®éng viªn mäi lùc lîng trong MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam, l·nh ®¹o qu©n vµ d©n miÒn Nam vît qua mu«n vµn hy sinh, gian khæ, ®i tõ th¾ng lîi nµy ®Õn th¾ng lîi kh¸c. Sau ngµy ®Êt níc thèng nhÊt, trªn c¬ng vÞ lµ ñy viªn Bé ChÝnh trÞ, Thêng trùc Ban BÝ th Trung ¬ng §¶ng, Phã Thñ tíng ChÝnh phñ, Phã Chñ tÞch Héi ®ång Bé trëng, Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc, Chñ tÞch Héi ®ång Quèc phßng, Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, ®ång chÝ lu«n tr¨n trë vÒ con ®êng ®i lªn cña c¸ch m¹ng; sím thÓ hiÖn sù t×m tßi ®æi míi t duy vÒ kinh tÕ, nhÊt lµ trong lÜnh vùc n«ng nghiÖp; tr©n träng, ñng hé nh÷ng s¸ng kiÕn cña c¸n bé, nh©n d©n vµ c¸c ®Þa ph¬ng; cïng tËp thÓ
18 Trung ¬ng l·nh ®¹o toµn §¶ng, toµn d©n, toµn qu©n ta thùc hiÖn c«ng cuéc ®æi míi, ®a ®Êt níc ra khái khñng ho¶ng kinh tÕ - x· héi, ph¸ thÕ bÞ bao v©y, cÊm vËn; gi÷ v÷ng æn ®Þnh chÝnh trÞ - x· héi; t¨ng cêng quèc phßng - an ninh, më réng quan hÖ ®èi ngo¹i; thu ®îc nh÷ng thµnh tùu to lín, cã ý nghÜa lÞch sö trong c«ng cuéc ®æi míi, x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc. Lµ mét trong nh÷ng häc trß xuÊt s¾c cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, ®ång chÝ lu«n thÓ hiÖn phÈm chÊt cÇn, kiÖm, liªm, chÝnh, chÝ c«ng v« t, trung thµnh tuyÖt ®èi víi môc tiªu, lý tëng c¸ch m¹ng, lµm hÕt søc m×nh ®Ó gi÷ g×n, t¨ng cêng sù ®oµn kÕt, thèng nhÊt trong §¶ng, sù g¾n bã m¸u thÞt gi÷a §¶ng vµ nh©n d©n; lu«n gÇn gòi, quý träng nh©n d©n; sèng gi¶n dÞ, khiªm tèn, ®Æt lîi Ých cña §¶ng, cña Tæ quèc, cña nh©n d©n lªn trªn hÕt; ®îc ®ång chÝ, ®ång bµo quý mÕn, tin cËy; ®îc b¹n bÌ quèc tÕ tr©n träng. Trong gia ®×nh, ®ång chÝ lµ ngêi chång, ngêi cha, ngêi «ng mÉu mùc, nghiªm kh¾c nhng rÊt ®çi nh©n tõ vµ ®é lîng. 100 tuæi ®êi, 76 tuæi §¶ng, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· phÊn ®Êu trän ®êi m×nh vµ cã nh÷ng cèng hiÕn to lín ®èi víi sù nghiÖp c¸ch m¹ng cña §¶ng vµ nh©n d©n ta. §¶ng, Nhµ níc ta vµ c¸c níc anh em ®· trao tÆng ®ång chÝ nhiÒu phÇn thëng cao quý, trong ®ã cã: Hu©n ch¬ng Sao vµng, Huy hiÖu 70 n¨m tuæi §¶ng vµ nhiÒu hu©n, huy ch¬ng cao quý kh¸c. Cuéc ®êi ®ång chÝ lµ tÊm g¬ng s¸ng ®Ó c¸n bé, ®¶ng viªn vµ ®ång bµo, chiÕn sÜ c¶ níc tr©n träng, biÕt ¬n vµ noi theo.
19 Tha §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng - Anh N¨m C«ng kÝnh mÕn ! Trong niÒm tiÕc th¬ng v« h¹n, h«m nay, chóng t«i cã mÆt t¹i ®©y tiÔn ®a Anh vÒ n¬i an nghØ cuèi cïng. VÜnh biÖt §ång chÝ, toµn §¶ng, toµn d©n, toµn qu©n ta nguyÖn ®oµn kÕt mét lßng, ra søc phÊn ®Êu tiÕp tôc ®i theo con ®êng c¸ch m¹ng mµ §¶ng, B¸c Hå vµ nh©n d©n ta ®· lùa chän; kiªn ®Þnh chñ nghÜa M¸c - Lªnin, t tëng Hå ChÝ Minh, lý tëng ®éc lËp d©n téc vµ chñ nghÜa x· héi; ®Èy m¹nh toµn diÖn c«ng cuéc ®æi míi v× môc tiªu x©y dùng mét níc ViÖt Nam "d©n giµu, níc m¹nh, d©n chñ, c«ng b»ng, v¨n minh". Xin tr©n träng göi tíi gia quyÕn ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lêi chia buån s©u s¾c tríc nçi ®au mÊt m¸t kh«ng g× cã thÓ bï ®¾p ®îc ! Xin kÝnh cÈn nghiªng m×nh tiÕc th¬ng, vÜnh biÖt §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng - Anh N¨m C«ng v« cïng kÝnh mÕn !
21 NG¦êI CHIÕN SÜ C¸CH M¹NG TµI TRÝ, KI£N C¦êNG §ç Mêi * C¶ cuéc ®êi ho¹t ®éng cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ mét tÊm g¬ng s¸ng chãi vÒ ý chÝ chiÕn ®Êu c¸ch m¹ng kiªn cêng, bÊt khuÊt; vÒ ®øc ®é vµ phÈm chÊt trong s¸ng cña mét ngêi ®¶ng viªn céng s¶n. Trong líp c¸c ®ång chÝ thuéc thÕ hÖ c¸ch m¹ng thø hai (sau khi §¶ng ra ®êi), ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ hiÖn th©n cña mét thÕ hÖ c¸ch m¹ng tµi trÝ, kiªn cêng chiÕn ®Êu vµ trëng thµnh tõ c¬ së. Sinh ra trong mét gia ®×nh nhµ Nho yªu níc, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng l¹i ®îc thõa hëng truyÒn thèng c¸ch m¹ng cña quª h¬ng vµ tinh thÇn bÊt khuÊt, kiªn cêng cña nh©n d©n miÒn Trung anh dòng. Bëi thÕ, ®ång chÝ ®· sím trë thµnh mét thanh niªn yªu níc, giµu nhiÖt huyÕt c¸ch m¹ng. N¨m 1935, khi míi h¬n 20 tuæi, ®ång chÝ ®îc kÕt n¹p vµo §¶ng Céng s¶n §«ng D¬ng vµ chØ Ýt l©u sau, _______________ * Nguyªn Tæng BÝ th, nguyªn Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam.
22 ®ång chÝ trë thµnh ngêi l·nh ®¹o chñ chèt cña tæ chøc §¶ng ë phñ Tam Kú, tØnh Qu¶ng Nam. Trong suèt nh÷ng n¨m ho¹t ®éng c¸ch m¹ng thêi kú tiÒn khëi nghÜa, ®ång chÝ liªn tôc b¸m d©n, trùc tiÕp l·nh ®¹o c¸c cÊp bé ®¶ng ®Þa ph¬ng, x©y dùng vµ ph¸t triÓn lùc lîng quÇn chóng réng kh¾p. Nhê ®ã, hµng lo¹t c¬ së c¸ch m¹ng vµ c¸c tæ chøc, ®oµn thÓ yªu níc ra ®êi, tËp hîp ®îc ®«ng ®¶o lùc lîng nh©n d©n tham gia, t¹o nªn nh÷ng phong trµo c¸ch m¹ng s«i næi trong thêi kú MÆt trËn d©n chñ trªn ®Þa bµn c¸c tØnh Qu¶ng Nam, §µ N½ng, Qu¶ng Ng·i vµ nhiÒu tØnh kh¸c ë miÒn Trung. Tõ n¨m 1940, ®ång chÝ trùc tiÕp ®¶m nhËn c¬ng vÞ BÝ th TØnh ñy Qu¶ng Nam - §µ N½ng, mét ®Þa bµn ®Þch thêng xuyªn khñng bè, ®¸nh ph¸ ¸c liÖt, nhng víi tinh thÇn kh«ng qu¶n hy sinh v× sù nghiÖp c¸ch m¹ng gi¶i phãng d©n téc, ®ång chÝ thêng xuyªn ®i s©u, ®i s¸t c¬ së, kÞp thêi chØ ®¹o phong trµo c¸ch m¹ng. GÇn cuèi n¨m 1943, ®ång chÝ bÞ mËt th¸m Ph¸p b¾t vµ ®a ®i ®µy t¹i Bu«n Ma Thuét víi møc ¸n 25 n¨m cÊm cè. Sau khi NhËt ®¶o chÝnh Ph¸p (ngµy 9-3-1945), ®ång chÝ ®îc tr¶ tù do trë vÒ quª nhµ vµ tham gia ñy ban khëi nghÜa, l·nh ®¹o nh©n d©n giµnh chÝnh quyÒn nhanh gän ë Qu¶ng Nam - §µ N½ng. Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc ph©n c«ng ®¶m tr¸ch nhiÖm vô míi, lµ mét trong nh÷ng ngêi l·nh ®¹o chñ chèt cña Liªn khu ñy 5, l·nh ®¹o nh©n d©n Liªn khu 5 kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p. Díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng bé vµ Qu©n khu 5, nh©n d©n
23 c¸c tØnh duyªn h¶i miÒn Trung ®· kiªn cêng chiÕn ®Êu, chia löa víi chiÕn trêng chÝnh §iÖn Biªn Phñ, gãp phÇn vµo th¾ng lîi chung cña c¶ níc, buéc Ph¸p ph¶i ký HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam. Trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, Liªn khu 5 bao gåm c¶ Nam Trung Bé vµ T©y Nguyªn lµ chiÕn trêng khèc liÖt nhÊt: lùc lîng qu©n Mü vµ ch hÇu cã lóc tËp trung trªn chiÕn trêng nµy lªn tíi 22 v¹n binh lÝnh vµ sÜ quan, cïng víi 17 v¹n ngôy qu©n vµ hµng v¹n c¶nh s¸t, d©n vÖ cã vò trang. Chóng tËp trung ®¸nh ph¸, cµn quÐt, kh«ng tõ mét thñ ®o¹n d· man nµo ®Ó xãa sæ c¸c c¨n cø c¸ch m¹ng, lËp ra "vµnh ®ai tr¾ng" hßng ng¨n c¶n sù chi viÖn cña miÒn B¾c cho chiÕn trêng miÒn Nam. Trªn c¬ng vÞ BÝ th Khu ñy 5 kiªm ChÝnh ñy Qu©n khu 5, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· b¸m trô kiªn cêng, tæ chøc chØ ®¹o qu©n vµ d©n Khu 5 chiÕn ®Êu kh«ng lïi bíc. Trong nh÷ng ngµy ®en tèi cña c¸ch m¹ng miÒn Nam, Trung ¬ng §¶ng ®· nhËn ®îc nh÷ng ý kiÕn nhËn ®Þnh, ®¸nh gi¸ s¸t thùc vÒ t×nh h×nh c¸ch m¹ng miÒn Nam cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng. Trªn c¬ së ý kiÕn cña ®ång chÝ, cïng víi b¶n §Ò c¬ng C¸ch m¹ng miÒn Nam cña ®ång chÝ Lª DuÈn, Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng ®· x©y dùng nªn NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø 15 cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng (khãa II) lÞch sö, t¹o ra phong trµo "®ång khëi", më ®Çu thêi kú ®Êu tranh vò trang, dïng b¹o lùc c¸ch m¹ng ®Ó chèng l¹i b¹o lùc ph¶n c¸ch m¹ng cña kÎ thï ë miÒn Nam.
24 Díi sù chØ ®¹o cña §¶ng bé Khu 5, trùc tiÕp lµ ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, ®Þa bµn Khu 5 lu«n ®i ®Çu trong phong trµo thi ®ua diÖt Mü, gãp phÇn t¹o thÕ ®øng quan träng cña ta trªn chiÕn trêng miÒn Nam. Trong cuéc ®èi ®Çu ¸c liÖt gi÷a qu©n vµ d©n c¸c tØnh miÒn Trung - T©y Nguyªn "Trung dòng kiªn cêng" víi gÇn bèn chôc v¹n qu©n Mü, ngôy, chóng ta ®· lµm thÊt b¹i mäi mu ®å chiÕn lîc cña qu©n viÔn chinh Hoa Kú, cho ®Õn khi chóng ph¶i chÊp nhËn ký HiÖp ®Þnh Pari (n¨m 1973), rót qu©n ra khái miÒn Nam ViÖt Nam. Trong chiÕn th¾ng cña qu©n vµ d©n ta trªn mÆt trËn Bu«n Ma Thuét, T©y Nguyªn vµ Qu¶ng TrÞ, ®ång chÝ ®· nhanh chãng ®Ò xuÊt víi Trung ¬ng cÇn gi¶i phãng nhanh §µ N½ng t¹o tiÒn ®Ò cho sù nghiÖp gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt níc vµo mïa Xu©n 1975. Sau ngµy ®Êt níc thèng nhÊt, t«i vµ ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cã dÞp cïng lµm viÖc víi nhau t¹i Héi ®ång Bé trëng (nay lµ ChÝnh phñ). §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc §¶ng vµ Nhµ níc ph©n c«ng gi÷ chøc Phã Chñ tÞch Héi ®ång Bé trëng phô tr¸ch khèi n«ng nghiÖp - l©m nghiÖp - h¶i s¶n. Trong c«ng t¸c chØ ®¹o, ®iÒu hµnh c«ng viÖc hµng ngµy, chóng t«i thêng phèi hîp vµ trao ®æi víi nhau chÆt chÏ. Nhí nhÊt lµ nh÷ng ngµy sau gi¶i phãng miÒn Nam n¨m 1975, t×nh h×nh l¬ng thùc, vËt t vµ hµng tiªu dïng cña c¶ níc hÕt søc khã kh¨n. Thªm vµo ®ã lµ t×nh tr¹ng ng¨n s«ng, cÊm chî diÔn ra kh¾p n¬i cµng lµm cho lu th«ng hµng hãa thªm ¸ch t¾c. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng tÝnh t×nh s«i næi hay tranh luËn vµ lµm viÖc hÕt søc m×nh.
25 §ång chÝ lu«n ®i s©u, ®i s¸t c¬ së, ®ång chÝ ®· xuèng nhiÒu ®Þa ph¬ng, nh VÜnh Phóc, Hµ Nam Ninh1 ... ®Ó t×m hiÓu thùc tiÔn khã kh¨n, nh÷ng vÊn ®Ò vÒ c¬ chÕ "trãi buéc" n«ng d©n, tõ ®ã cã nh÷ng kiÕn nghÞ víi Trung ¬ng, tõng bíc th¸o gì t¹o ®µ cho viÖc h×nh thµnh t tëng "kho¸n" trong n«ng nghiÖp, më ®Çu cho thêi kú ®æi míi diÖu kú cña ®Êt níc. Víi nh÷ng cèng hiÕn quan träng ®èi víi sù nghiÖp c¸ch m¹ng ViÖt Nam, t¹i kú häp thø nhÊt, Quèc héi khãa VIII, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc bÇu lµm Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc, níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam. Lµ ngêi l·nh ®¹o c¬ quan quyÒn lùc cao nhÊt, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cïng víi tËp thÓ l·nh ®¹o ho¹t ®éng tÝch cùc, hiÖu qu¶ trªn lÜnh vùc lËp hiÕn vµ lËp ph¸p, nh»m bæ sung, hoµn thiÖn hÖ thèng HiÕn ph¸p vµ luËt ph¸p, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c«ng cuéc ®æi míi cña nh©n d©n ta th¾ng lîi. Trªn c¬ng vÞ Chñ tÞch ñy ban söa ®æi HiÕn ph¸p, díi sù chØ ®¹o cña Bé ChÝnh trÞ, ®ång chÝ ®· cïng c¸c ®ång sù hoµn thµnh viÖc söa ®æi HiÕn ph¸p 1980, thµnh HiÕn ph¸p míi - 1992, HiÕn ph¸p cña thêi kú ®æi míi, ®a ®Êt níc ta bíc vµo kû nguyªn héi nhËp vµ ph¸t triÓn. Nh×n l¹i chÆng ®êng 80 n¨m ho¹t ®éng c¸ch m¹ng gian khæ nhng v« cïng vÎ vang cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, §¶ng, Nhµ níc vµ nh©n d©n ta rÊt tù hµo, v× ®· ®µo t¹o gi¸o dôc båi dìng ®îc mét ngêi - ®ång chÝ kiªn _______________ 1. Hµ Nam, Nam §Þnh, Ninh B×nh (BT).
26 trung c¸ch m¹ng, mét ®¶ng viªn cã nghÞ lùc vµ b¶n lÜnh phi thêng cña ngêi céng s¶n. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ mét tÊm g¬ng s¸ng vÒ ®¹o ®øc víi c¸c phÈm chÊt: cÇn, kiÖm, liªm, chÝnh, chÝ c«ng, v« t, lµ mét trong nh÷ng ngêi häc trß tin cËy cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, lµ ngêi l·nh ®¹o ®îc nh©n d©n quý träng, yªu mÕn.
27 MéT NHµ L·NH §¹O TµI N¡NG, §øC §é NguyÔn Minh TriÕt * Tr¶i qua 80 n¨m ho¹t ®éng liªn tôc, ®èi víi chóng ta, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng thuéc líp chiÕn sÜ chiÕn ®Êu trong ®éi ngò cËn vÖ c¸ch m¹ng hµng ®Çu. Ngay trong løa tuæi thiÕu thêi, tiÕp thu truyÒn thèng ®Êu tranh kiªn cêng bÊt khuÊt cña nh©n d©n, ®i theo tiÕng gäi thiªng liªng cña con "§êng k¸ch mÖnh" do l·nh tô NguyÔn ¸i Quèc v¹ch ra, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· h¨ng h¸i tham gia vµo c¸c cuéc vËn ®éng s©u réng cña phong trµo c«ng nh©n vµ phong trµo yªu níc trong nh÷ng th¸ng n¨m tríc khi chÝnh §¶ng tiªn phong cña giai cÊp c«ng nh©n ViÖt Nam ra ®êi. §i suèt ®o¹n ®êng trêng chinh cña ®Êt níc, tr¶i qua hai cuéc kh¸ng chiÕn trêng kú, gian khæ, ®ång chÝ ®· tõng cã mÆt ë nhiÒu ®Þa ph¬ng - tõ Liªn khu 5, T©y Nguyªn ®Õn vïng §«ng B¾c Campuchia trong giai _______________ * Nguyªn ñy viªn Bé ChÝnh trÞ, nguyªn Chñ tÞch níc Céng hoµ x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam.
28 ®o¹n kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p; tõ chiÕn trêng B1 ®Õn chiÕn trêng B2 vµ B3 trong thêi kú chèng Mü, cøu níc1 . ý thøc tr¸ch nhiÖm cao trong c«ng viÖc, t×nh th¬ng s©u s¾c ®èi víi ®ång chÝ vµ ®ång bµo, nÕp sinh ho¹t gi¶n dÞ vµ cÇn kiÖm cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng qua bao n¨m th¸ng sèng gi÷a chiÕn khu, còng nh trong mét thêi gian dµi ®¶m nhiÖm nh÷ng c¬ng vÞ c«ng t¸c kh¸c nhau lóc thêi b×nh, ®ång chÝ ®· ®Ó l¹i nh÷ng Ên tîng ®Ñp trong ký øc cña ®¶ng viªn, c¸n bé, chiÕn sÜ vµ ®ång bµo. T«i ®îc biÕt ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng sau khi Trung ¬ng Côc ®îc thµnh lËp t¹i chiÕn khu M· §µ, råi sau ®ã di chuyÓn vÒ chiÕn khu B¾c T©y Ninh. Anh em chóng t«i quen gäi ®ång chÝ b»ng c¸i tªn th©n mËt lµ chó N¨m, chó N¨m C«ng. Håi ®ã, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ mét trong hai Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam næi tiÕng s¾c s¶o, vµ lµ mét trong s¸u vÞ Phã Chñ tÞch ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam cã uy tÝn. §èi víi løa tuæi thanh xu©n cña chóng t«i - nh÷ng sinh viªn giµu nhiÖt huyÕt rêi gi¶ng ®êng trêng ®¹i häc, tõ gi· thµnh phè Sµi Gßn vµo chiÕn khu tham gia kh¸ng chiÕn, h×nh ¶nh c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ chèt cña Trung ¬ng Côc thuë Êy ®· chinh phôc niÒm tin vµ lßng mÕn mé _______________ 1. Trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc ®Ó thuËn tiÖn cho viÖc l·nh ®¹o vµ chØ ®¹o, chiÕn trêng miÒn Nam ®îc chia lµm bèn khu vùc mang mËt danh B1, B2, B3 vµ B4. B1 thêng gäi lµ Khu 5, bao gåm c¸c tØnh ven biÓn miÒn Trung, B2 gåm Nam Bé, Cùc Nam Trung Bé, B3 lµ vïng T©y Nguyªn gåm c¸c tØnh Gia Lai, Kom Tum, §¾k L¾k. B4 gåm hai tØnh Qu¶ng TrÞ, Thõa Thiªn HuÕ.
29 cña chóng t«i nh nh÷ng mÉu ngêi thÇn tîng. Cho dï h¬n 40 n¨m tr«i qua, nay mçi lÇn håi tëng l¹i, t«i vÉn thÊy lßng xao xuyÕn båi håi. T«i gÆp ®ång chÝ BÝ th Trung ¬ng Côc NguyÔn V¨n Linh (Mêi Cóc) trong mïa kh« n¨m 1964 vµ vinh h¹nh ®îc ®ång chÝ cho dù mét cuéc tiÕp kh¸ch quèc tÕ kh«ng thÓ nµo quªn ë chiÕn khu B¾c T©y Ninh - tiÕp nhµ b¸o l·o thµnh cã uy tÝn lín trªn thÕ giíi Wilfred Burchett. Cßn ®ång chÝ Phã BÝ th Trung ¬ng Côc Phan V¨n §¸ng (Hai V¨n), t«i ®· tõng cã dÞp ®îc tiÕp cËn trong §¹i héi lÇn thø I §oµn Thanh niªn Nh©n d©n C¸ch m¹ng ViÖt Nam vµ qua mét sè lÇn ®ång chÝ ®Õn th¨m vµ lµm viÖc víi Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §oµn. Riªng ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, Phã BÝ th Trung ¬ng Côc, ®îc ph©n c«ng phô tr¸ch khèi D©n vËn - MÆt trËn, trong ®ã cã §oµn Thanh niªn Nh©n d©n c¸ch m¹ng chóng t«i. H¬n n÷a, ®ång chÝ cßn ®Æc tr¸ch viÖc chØ ®¹o toµn miÒn thùc hiÖn viÖc chèng ph¸ Êp chiÕn lîc, chèng chÝnh s¸ch b×nh ®Þnh cña ®Þch. V× vËy, nªn tuy cha ®îc tiÕp cËn nhiÒu víi ®ång chÝ N¨m C«ng, song chóng t«i vÉn cã c¬ së ®Ó biÕt kh¸ râ vÒ ®ång chÝ. Víi träng tr¸ch lµ ngêi ®¹i diÖn cña §¶ng Nh©n d©n C¸ch m¹ng ViÖt Nam bªn c¹nh ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam, vµ lµ Phã Chñ tÞch ñy ban, trong nh÷ng th¸ng n¨m ho¹t ®éng trªn chiÕn trêng B2, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng thêng lµm viÖc bªn c¨n cø ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng, n»m bªn vïng cËn biªn cña tuyÕn biªn giíi
30 ViÖt Nam - Campuchia, nay thuéc x· T©n LËp, huyÖn T©n Biªn, tØnh T©y Ninh. Nhµ ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc bè trÝ ë gÇn nhµ ®ång chÝ l·nh ®¹o hµng ®Çu ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam nh: luËt s NguyÔn H÷u Thä, kiÕn tróc s Huúnh TÊn Ph¸t, b¸c sÜ Phïng V¨n Cung... N¬i ®©y cã nh÷ng con suèi næi tiÕng nh Suèi M©y, Suèi Chß... quanh n¨m Èn m×nh trong th¶m thùc vËt xanh t¬i. H×nh ¶nh c¨n cø ®Þa kh¸ng chiÕn cña c¬ quan l·nh ®¹o ®Çu n·o c¸ch m¹ng miÒn Nam vµ c¶nh quan thiªn nhiªn kú thó cña rõng Èm nhiÖt ®íi miÒn §«ng Nam Bé, ®· tõng ®îc giíi thiÖu trªn kh¾p c¸c ch©u lôc qua s¸ch b¸o, tµi liÖu vµ phim ¶nh cña nhiÒu ký gi¶ quèc tÕ næi tiÕng nh Wilfred Burchett, Madelaine Rifeaud... Lµ mét c¸n bé l·nh ®¹o xuÊt th©n trong nh÷ng phong trµo hµnh ®éng c¸ch m¹ng cña quÇn chóng ë c¬ së, ®îc tr¶i nghiÖm qua c¸c giai ®o¹n lÞch sö th¨ng trÇm, ®îc t«i luyÖn, thö th¸ch vµ trëng thµnh tõ nhiÒu lÜnh vùc ho¹t ®éng ®a d¹ng, nªn ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· tÝch lòy ®îc nguån kiÕn thøc phong phó vÒ c¸c mÆt chÝnh trÞ, qu©n sù, kinh tÕ vµ v¨n ho¸ - x· héi. Chóng ta cã thÓ nhËn thÊy ®iÒu nµy xuyªn qua c¸c thêi kú c«ng t¸c cña ®ång chÝ t¹i Liªn khu 5, ë vïng §«ng B¾c Campuchia, ë T©y Nguyªn, trªn chiÕn trêng Nam Bé, còng nh trong nhiÒu ®Þa h¹t ho¹t ®éng quan träng sau ngµy miÒn Nam hoµn toµn gi¶i phãng, ®Êt níc thèng nhÊt.
31 §äc quyÓn håi ký cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng miªu t¶ mét c¸ch ch©n thËt vµ sinh ®éng cuéc ®êi m×nh "Trªn nh÷ng chÆng ®êng c¸ch m¹ng", t«i rÊt thÝch thó. T«i ®· suy ngÉm vµ rót ra ë trong ®ã nhiÒu ®iÒu bæ Ých. §iÒu khiÕn t«i t©m ®¾c nhÊt lµ, do lßng trung thµnh v« h¹n víi §¶ng vµ tin tëng tuyÖt ®èi vµo t¬ng lai, tiÒn ®å cña ®Êt níc, do sù kiªn tr× cè g¾ng phÊn ®Êu häc tËp vµ rÌn luyÖn theo tÊm g¬ng ®¹o ®øc B¸c Hå, nªn ®ång chÝ cã ®îc b¶n lÜnh chÝnh trÞ kiªn ®Þnh v÷ng vµng, cã thÓ ®Þnh híng ®óng ®¾n vÒ t tëng tríc nh÷ng biÕn cè x¶y ra trong nh÷ng khóc quanh cña lÞch sö. Thùc tÕ ®· x¸c minh r»ng, sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ 1954 vÒ viÖc ®×nh chØ chiÕn sù ë §«ng D¬ng ®îc ký kÕt, ®ång chÝ ®· tiªn ®o¸n ®óng nh÷ng ©m mu, quû kÕ cña kÎ thï d©n téc, mu toan xãa bá nh÷ng thµnh qu¶ c¸ch m¹ng vÜ ®¹i cña níc ta trong cuéc C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945. B»ng sù tr¶i nghiÖm cña m×nh qua thùc tiÔn ®Êu tranh, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng kh«ng ®ång t×nh viÖc ¸p dông mét c¸ch m¸y mãc c¸ch lµm cña chñ nghÜa gi¸o ®iÒu ®Ó thùc hiÖn "c¶i c¸ch ruéng ®Êt" vµ tiÕn hµnh "c«ng t¸c chØnh ®èn tæ chøc" ë miÒn Nam trong thêi kú kh¸ng chiÕn. §ång chÝ còng kh«ng nhËn thøc m¬ hå vµ tháa hiÖp víi nh÷ng quan ®iÓm c¬ héi h÷u khuynh cña mét sè ®¶ng anh em tríc ®©y, muèn thñ tiªu vai trß cña b¹o lùc c¸ch m¹ng vµ ®Êu tranh vò trang trong nh÷ng n¨m ®Çu cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc. §ång chÝ ®· cã nh÷ng cèng hiÕn rÊt ®¸ng ®îc tr©n träng trong viÖc tæ chøc thùc
32 hiÖn sù ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ ë n«ng th«n, x©y dùng c¬ së tiÒn ®Ò ®Ó gãp phÇn t¹o nªn bíc bøt ph¸ ngo¹n môc trong lÜnh vùc ph¸t triÓn n«ng nghiÖp vµ x©y dùng n«ng th«n míi ë níc ta, v.v.. Cã lÏ, mét trong nh÷ng dÊu Ên s©u ®Ëm nhÊt cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®Ó l¹i chiÕn trêng B2 trong nh÷ng th¸ng n¨m kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, lµ ®· gãp phÇn cïng víi c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o Trung ¬ng Côc tiÕn hµnh chØ ®¹o s¸t sao, nhanh chãng vµ cã hiÖu qu¶ viÖc ®Èy m¹nh c«ng t¸c diÖt ¸c ph¸ k×m, chèng c¸c cuéc hµnh qu©n cµn quÐt ®Ó dån d©n, lËp Êp cña ®Þch, hç trî cho quÇn chóng næi dËy ph¸ Êp chiÕn lîc. Chóng ta ®Òu biÕt, suèt trong 3 n¨m 1960 - 1962, cuéc ®Êu tranh chèng cµn quÐt vµ ph¸ Êp chiÕn lîc cña nh©n d©n miÒn Nam diÔn ra cùc kú quyÕt liÖt. Mü coi viÖc lËp "Êp chiÕn lîc" lµ "quèc s¸ch", lµ "x¬ng sèng" cña chiÕn lîc "chiÕn tranh ®Æc biÖt". Do vËy, mét mÆt, chóng ra søc dån d©n vµo Êp chiÕn lîc trªn quy m« lín ®Ó ®a hµng chôc triÖu n«ng d©n vµo c¸c tr¹i tËp trung, t¸ch lùc lîng c¸ch m¹ng ra khái nh©n d©n theo kiÓu chiÕn thuËt "t¸t níc, b¾t c¸". MÆt kh¸c, chóng tung qu©n chñ lùc ra søc më nh÷ng cuéc cµn quÐt lo¹i trõ bé ®éi vµ du kÝch ta, lµm chç dùa cho viÖc thùc hiÖn chÝnh s¸ch dån d©n lËp Êp. V× thÕ, môc tiªu chñ yÕu lµ mòi nhän ®Êu tranh cña chóng ta trong viÖc lµm thÊt b¹i chiÕn lîc "chiÕn tranh ®Æc biÖt" lµ ra søc ph¸ Êp chiÕn lîc vµ bÎ g·y c¸c cuéc cµn quÐt, kiªn quyÕt ®Èy lïi vµ ®¸nh b¹i chÝnh s¸ch b×nh
33 ®Þnh, giµnh d©n cña ®Þch, kh«ng cho chóng thùc hiÖn ©m mu "ph©n tuyÕn, ph©n vïng". §Ó nghiªn cøu vµ tæng kÕt t×nh h×nh tõ thùc tiÔn chiÕn ®Êu cña chiÕn trêng trong thêi gian nµy, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· tõng tiÕn hµnh nh÷ng chuyÕn ®i kh¶o s¸t nhiÒu ®Þa ph¬ng thuéc khu vùc miÒn §«ng vµ miÒn Trung Nam Bé. Trªn ®êng ®i c«ng t¸c, kh«ng Ýt lÇn, ®ång chÝ ®· lät vµo vßng v©y c¸c cuéc hµnh qu©n cµn quÐt cña ®Þch. ChÝnh nhê nh÷ng chuyÕn ®i kh¶o s¸t nµy vÒ viÖc sö dông søc m¹nh tæng hîp cña nh©n d©n ®Ó thùc hiÖn ph¬ng thøc ®Êu tranh kÕt hîp "hai ch©n, ba mòi, ba vïng", ®ång chÝ ®· kÞp thêi phæ biÕn kinh nghiÖm cho c¸c ban chØ ®¹o chèng ph¸ Êp chiÕn lîc ë c¸c tØnh, huyÖn trªn chiÕn trêng B2. Giê ®©y, nhí l¹i cuéc Héi nghÞ chuyªn ®Ò vÒ ph¸ Êp chiÕn lîc ®· ®îc tæ chøc rÊt thµnh c«ng t¹i chiÕn khu B¾c T©y Ninh h¬n 40 n¨m vÒ tríc, t«i cµng thªm tr©n träng vµ quý mÕn chó N¨m C«ng. Nãi ®Õn ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng - chó N¨m C«ng, tríc hÕt lµ nãi ®Õn Liªn khu 5 trong thêi kú chÝn n¨m kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, nãi ®Õn chiÕn trêng B1 trong 21 n¨m kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc. C«ng lao cña ®ång chÝ N¨m C«ng g¾n liÒn víi nh÷ng chiÕn c«ng tËp thÓ bÊt diÖt cña Khu ñy vµ Bé T lÖnh Qu©n khu 5, cña qu©n - d©n Khu 5, cña ®ång chÝ vµ ®ång bµo quª h¬ng Qu¶ng Nam - §µ N½ng trong hai cuéc kh¸ng chiÕn toµn d©n, toµn diÖn vµ trêng kú cña d©n téc, ®îc thÓ hiÖn næi bËt trªn kh¾p c¸c lÜnh vùc qu©n sù, chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n ho¸ vµ x· héi.
34 ViÕt vÒ tÝnh n¨ng ®éng s¸ng t¹o vµ t tëng ®æi míi cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, sÏ lµ mét thiÕu sãt nÕu nh chóng ta kh«ng nh¾c ®Õn viÖc ®ãng gãp rÊt cã ý nghÜa ®¸ng ®îc tr©n träng cña ®ång chÝ trong sù ®æi míi ho¹t ®éng cña C¬ quan quyÒn lùc nhµ níc tèi cao. T«i viÕt nh÷ng dßng nµy khiÕn lßng gîi nhí c¸ch ®©y h¬n 20 n¨m, t¹i kú häp thø nhÊt Quèc héi khãa VIII, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc Quèc héi nhÊt trÝ bÇu lµm Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc nhiÖm kú 1987 - 1992. Trong 5 n¨m thùc hiÖn träng tr¸ch cña m×nh, ®ång chÝ ®· cã nh÷ng ®ãng gãp quan träng cho sù ®æi míi ho¹t ®éng cña Héi ®ång Nhµ níc vµ cña c¬ quan quyÒn lùc nhµ níc tèi cao trªn nhiÒu lÜnh vùc, ®Æc biÖt lµ trong viÖc lËp hiÕn vµ lËp ph¸p. Víi c¬ng vÞ Chñ tÞch ñy ban söa ®æi HiÕn ph¸p, díi sù chØ ®¹o cña Bé ChÝnh trÞ Trung ¬ng §¶ng, ®ång chÝ ®· hoµn thµnh tèt ®Ñp viÖc söa ®æi toµn diÖn HiÕn ph¸p n¨m 1980 thµnh HiÕn ph¸p míi - HiÕn ph¸p n¨m 1992, HiÕn ph¸p cña thêi kú ®æi míi ®Êt níc. Tríc khi kÕt thóc thiªn håi ký c¸ch m¹ng dµi h¬n 390 trang cña m×nh, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· göi ®Õn ®ång chÝ vµ ®ång bµo nh÷ng lêi t©m huyÕt thiÕt tha. §ång chÝ viÕt: "Tõ khi t«i tham gia c¸c ho¹t ®éng yªu níc, chèng Ph¸p ®Õn nay còng ®· h¬n 70 n¨m... T«i muèn dµnh nh÷ng trang cuèi cña tËp håi ký nµy ®Ó suy ngÉm vÒ qu¸ tr×nh ho¹t ®éng c¸ch m¹ng cña m×nh, qua ®ã cã mét vµi lêi nh¾n nhñ víi thÕ hÖ h«m nay vµ mai sau...
35 ... Ngêi chiÕn sÜ céng s¶n ph¶i lu«n lu«n rÌn luyÖn phÈm chÊt ®¹o ®øc c¸ch m¹ng, ph¶i cã tinh thÇn "cÇn, kiÖm, liªm, chÝnh, chÝ c«ng v« t, ph¶i lu«n lu«n ®Æt lîi Ých c¸ch m¹ng lªn trªn hÕt, tríc hÕt nh B¸c Hå ®· d¹y. Cã nh vËy míi ®îc nh©n d©n tin yªu, kÝnh träng. Trong giai ®o¹n c¸ch m¹ng míi, tuy cßn gÆp nhiÒu khã kh¨n, thö th¸ch, nhng v÷ng bíc trªn con ®êng c¸ch m¹ng mµ §¶ng vµ B¸c Hå ®· lùa chän, kiªn tr× môc tiªu ®éc lËp d©n téc vµ chñ nghÜa x· héi, ph¸t huy nh÷ng truyÒn thèng tèt ®Ñp ®îc h×nh thµnh trong lÞch sö l©u dµi cña d©n téc, nh©n d©n ta nhÊt ®Þnh sÏ ®i tíi Êm no, h¹nh phóc" 1 . HiÖn nay, §¶ng ta ®ang ph¸t ®éng s©u réng cuéc vËn ®éng trong toµn §¶ng, toµn qu©n vµ toµn d©n nh»m Häc tËp vµ lµm theo tÊm g¬ng ®¹o ®øc B¸c Hå. Cµng nghiÒn ngÉm nh÷ng lêi nh¾n nhñ dÆn dß ®Çy t©m huyÕt cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng - chó N¨m C«ng, chóng ta thÊy cµng thªm thÊm thÝa. §èi víi chóng ta, ®ã lµ lêi d¹y tha thiÕt cña mét vÞ "b¹ch ®Çu qu©n" chiÕn ®Êu trong ®éi cËn vÖ c¸ch m¹ng hµng ®Çu cña §¶ng, göi thÕ hÖ h«m nay, thÕ hÖ mai sau vµ cho mu«n ®êi con ch¸u. _______________ 1. Vâ ChÝ C«ng: Trªn nh÷ng chÆng ®êng c¸ch m¹ng (Håi ký), Nxb. ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, 2001, tr.389, 391, 392.
36 Vâ CHÝ C¤NG - NG¦êI L·NH §¹O §øC §é, NHµ HO¹T §éNG THùC TIÔN PHONG PHó Vâ V¨n KiÖt* C¸ch ®©y 46 n¨m, nh÷ng c¬n b·o t¸p m¹nh mÏ cña phong trµo næi dËy - ®ång khëi cña ®ång bµo miÒn Nam ®· ®Ëp tan tõng m¶ng chÕ ®é k×m kÑp ®Ém m¸u ë x·, Êp cña chÝnh quyÒn tay sai Mü ®¸nh dÊu mét bíc ngoÆt chuyÓn sang giai ®o¹n míi. §Ó cho viÖc l·nh ®¹o vµ chØ ®¹o thÝch øng víi sù chuyÓn biÕn cña t×nh h×nh, Héi nghÞ lÇn thø ba Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng khãa III ®· quyÕt ®Þnh thµnh lËp Trung ¬ng Côc miÒn Nam, gi¶i thÓ Xø ñy Nam bé. Trong bèi c¶nh lÞch sö Êy, Trung ¬ng Côc ®· ra ®êi t¹i chiÕn khu M· §µ (miÒn §«ng Nam Bé) vµo th¸ng 10-1961, víi 10 thµnh viªn. C¬ quan l·nh ®¹o ®Çu n·o trong Ban Thêng vô buæi ®Çu gåm cã 5 ngêi: BÝ th - ®ång chÝ NguyÔn V¨n Linh (Mêi Cóc). Hai Phã BÝ th - Vâ ChÝ C«ng (Vâ Toµn, N¨m C«ng) vµ Phan V¨n §¸ng (Hai V¨n). _______________ * Nguyªn ñy viªn Thêng vô Bé ChÝnh trÞ, nguyªn Thñ tíng ChÝnh phñ, nguyªn Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng.
37 Hai ñy viªn Ban Thêng vô - TrÇn L¬ng (TrÇn Nam Trung, Hai HËu) vµ Ph¹m V¨n X« (Hai X«). T«i ®îc tiÕp xóc vµ lµm viÖc víi ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng tõ nh÷ng ngµy ®Çu thµnh lËp Trung ¬ng Côc. ë M· §µ vµ chiÕn khu B¾c T©y Ninh, chóng t«i quen gäi: anh N¨m, anh N¨m C«ng. Håi ®ã, anh ®îc ph©n c«ng phô tr¸ch nhiÒu lÜnh vùc c«ng t¸c quan träng nh: d©n vËn, mÆt trËn, kinh tÕ, tµi chÝnh, ph¸ Êp chiÕn lîc vµ chèng b×nh ®Þnh cña ®Þch. T«i cßn nhí, sau §¹i héi lÇn thø nhÊt cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam vµo mïa Xu©n n¨m 1962, anh N¨m C«ng ®îc bÇu lµm Phã Chñ tÞch §oµn Chñ tÞch ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam, anh cßn lµ ®¹i diÖn cña §¶ng Nh©n d©n C¸ch m¹ng miÒn Nam bªn c¹nh ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng. Trong Ban Thêng vô Trung ¬ng Côc vµ §oµn Chñ tÞch ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam lóc Êy, anh N¨m C«ng lµ ngêi cao tuæi nhÊt. Khi t«i míi gÆp anh, anh s¾p bíc sang ®é tuæi "ngò tuÇn". Tuy lín h¬n t«i trßn mét con gi¸p, anh lµ ngêi cëi më, dÔ gÇn vµ tho¶i m¸i trao ®æi c¸c vÊn ®Ò. §Æc biÖt, anh rÊt quan t©m t×m hiÓu t×nh h×nh thùc tÕ ë Nam Bé: Phong trµo quÇn chóng næi dËy ph¸ k×m diÖt ¸c, phong trµo ®Êu tranh phong phó cña c¸c tÇng líp ®ång bµo ë thµnh phè... §iÒu ®Ó l¹i Ên tîng ®Ñp trong t«i vÒ anh N¨m C«ng, ngêi ®· tõng l¨n lén trong phong trµo ®Êu tranh c¸ch m¹ng cña quÇn chóng vµ g¾n bã m¸u thÞt víi ®ång bµo, lµ phong c¸ch vµ sinh ho¹t cña anh thËt b×nh dÞ. Tõ ë chiÕn
38 khu trong kh¸ng chiÕn, ®Õn khi gi÷ träng tr¸ch Chñ tÞch níc, kh«ng thÊy anh thay ®æi trong c¸ch quan hÖ víi mäi ngêi. §øc tÝnh Êy ®èi víi nh÷ng ngêi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng coi lµ b×nh thêng, song thùc tÕ trong c¸n bé l·nh ®¹o, cã ®îc sù nhÊt qu¸n nh vËy kh«ng ph¶i ai còng ®îc nh anh. ChÝnh bëi gi÷ ®îc phÈm chÊt ®¸ng quý nµy, anh N¨m C«ng ®· ®Ó l¹i sù tin yªu vµ lßng c¶m mÕn ®èi víi anh em, ®ång chÝ, b¹n bÌ. Nh©n nãi ®Õn vÊn ®Ò nµy, t«i thiÕt tëng cÇn nh¾c tíi nh÷ng ho¹t ®éng thùc tÕ cña anh ë chiÕn trêng nh÷ng n¨m ®Çu thËp niªn 1960 trªn chiÕn trêng B2 (Nam Bé vµ Khu 6 - Cùc Nam Trung Bé). Chóng ta ®Òu biÕt, ®Þch quyÕt giµnh l¹i lîi thÕ sau thÊt b¹i tõ phong trµo næi dËy cña quÇn chóng ph¸ r· hÖ thèng k×m kÑp b»ng b¹o lùc cã kÕt hîp vò trang. Chóng ra søc thiÕt lËp hÖ thèng k×m kÑp míi, tiÕn hµnh b×nh ®Þnh b»ng biÖn ph¸p cìng bøc gom d©n tËp trung l¹i tõng khu vùc, chóng gäi lµ quèc s¸ch Êp chiÕn lîc (t¸t níc b¾t c¸). §©y lµ mét cuéc ®Êu tranh míi cµng quyÕt liÖt h¬n. §ång chÝ Phã BÝ th Trung ¬ng Côc Vâ ChÝ C«ng kh«ng chØ c¨n cø theo dâi t×nh h×nh qua b¸o c¸o bªn díi, mµ cßn tù m×nh tiÕp cËn víi cuéc sèng chiÕn ®Êu ë c¸c ®Þa ph¬ng. Anh xuèng huyÖn Cai LËy (tØnh Mü Tho), huyÖn Ch©u Thµnh (tØnh BÕn Tre), huyÖn Tr¶ng Bµng (tØnh T©y Ninh)... Tõ s©u s¸t thùc tÕ, n¾m t×nh h×nh, anh ®· rót ra nh÷ng kÕt luËn chÝnh x¸c tõ thùc tÕ, ®ãng gãp thiÕt thùc cho sù l·nh ®¹o, chØ ®¹o cña Trung ¬ng Côc miÒn Nam.
39 Th¸ng 1-1964, Bé ChÝnh trÞ ®iÒu anh N¨m C«ng vÒ l¹i Khu 5, vÉn lµm Phã BÝ th Trung ¬ng Côc, kiªm BÝ thvµ ChÝnh ñy Qu©n khu 5. Nh mét t¸c phong quen thuéc, anh N¨m C«ng n¾m l¹i t×nh h×nh mäi mÆt ë Khu 5, cïng víi Qu©n khu tiÕn hµnh Héi nghÞ Khu ñy kiÓm ®iÓm vµ ®¸nh gi¸ s©u s¾c nh÷ng mÆt ®óng, sai cã liªn quan ®Õn phong trµo c¸ch m¹ng Khu 5 vµ ®éng viªn tÊt c¶ c¸n bé xuèng b¸m s¸t c¬ së, b¸m quÇn chóng (anh chÞ em c¸n bé lóc ®ã nãi víi nhau: H¹ s¬n xuèng ®ång b»ng)... Qua ®ît ho¹t ®éng Xu©n 1965, Khu 5 ®· giµnh th¾ng lîi toµn diÖn c¶ vÒ tiªu diÖt ®Þch, ph¸ gÇn hÕt Êp chiÕn lîc, giµnh quyÒn lµm chñ, më toang ®ång b»ng... ChiÕn th¾ng V¹n Têng n¨m 1965, ®¸nh th¾ng cuéc ra qu©n t×m diÖt ®Çu tiªn cña qu©n Mü cµng cñng cè lßng tin vµ cæ vò m¹nh mÏ khÝ thÕ ®¸nh th¾ng Mü cña qu©n d©n ta trªn chiÕn trêng. Cuèi n¨m 1967, anh N¨m C«ng ®îc Trung ¬ng gäi ra b¸o c¸o t×nh h×nh. Bé ChÝnh trÞ ®¸nh gi¸ cao vÒ th¾ng lîi mäi mÆt cña qu©n vµ d©n Khu 5, ®Æc biÖt lµ thay ®æi t¬ng quan lùc lîng ë ®ång b»ng, b»ng ph¬ng ch©m "hai ch©n, ba mòi". Khu ñy 5 do anh ®øng ®Çu l·nh ®¹o qu©n vµ d©n Khu 5 cïng víi qu©n vµ d©n toµn miÒn Nam thùc hiÖn cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy TÕt MËu Th©n n¨m 1968, gãp phÇn lµm thay ®æi c¶ côc diÖn cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü. Sau HiÖp ®Þnh Pari, Mü chÊp nhËn xuèng thang chiÕn tranh. §Çu mïa hÌ n¨m 1973, t«i gÆp l¹i anh ë Hµ Néi, anh vµ t«i cïng ®i dù Héi nghÞ Bé ChÝnh trÞ më réng c¸c qu©n khu ë miÒn Nam. Anh N¨m thay mÆt Khu 5, t«i thay
40 mÆt Khu 8 (T©y Nam Bé), ®©y còng lµ lÇn ®Çu tiªn t«i ®îc ra Hµ Néi. Chóng t«i tha hå nãi chuyÖn víi nhau vÒ t×nh h×nh chiÕn trêng nh míi håi nµo lµm viÖc víi anh ë B¾c T©y Ninh, thÊm tho¸t ®· chÝn n¨m tr«i qua (1964 - 1973). Nh×n anh kh«ng thay ®æi, vÉn cêi nãi hån nhiªn, l¹c quan, ch©n t×nh. Nh©n nh¾c ®Õn giai ®o¹n ë chiÕn khu M· §µ, t«i kh«ng thÓ quªn b÷a b¸nh xÌo cã mét kh«ng hai. Khi kÕt thóc Héi nghÞ Trung ¬ng Côc, t«i ®¹o diÔn b÷a b¸nh xÌo vµ phô tr¸ch lu«n mãn rau rõng nh: t©m lang, kiªm cang, l¸ bøa, ngµnh ng¹nh, tµu bay... nãi chung lµ nghe ®Õn tªn lµ ®· thÊy hÊp dÉn råi. Mét "sù cè" kh«ng ai ngê ®Õn: §ång chÝ b¸c sÜ ®i cïng ®oµn anh N¨m C«ng xuèng bÕp kiÓm tra vµ b¶o kh«ng nªn ®Ó c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o ¨n rau sèng, cÇn ph¶i luéc hÕt. ThÕ lµ lÇn ®Çu tiªn vµ còng lµ duy nhÊt trong ®êi, chóng t«i ¨n b¸nh xÌo víi rau ®· luéc (coi nh kh«ng cã rau sèng), sau nµy kÓ l¹i anh em vÉn cêi ch¶y níc m¾t vÒ b÷a b¸nh xÌo ®éc ®¸o nµy. Sau Héi nghÞ, chóng t«i chia tay ë Hµ Néi, anh N¨m C«ng trë l¹i Khu 5, t«i vÒ Khu 9. Tõ sau Héi nghÞ Bé ChÝnh trÞ më réng víi c¸c qu©n khu, sù nhÊt trÝ cao vÒ nh÷ng vÊn ®Ò uèn n¾n, bæ sung, chñ tr¬ng míi cña §¶ng. TiÕp ®ã, toµn bé côc diÖn chiÕn trêng miÒn Nam ®· cã thay ®æi râ rÖt. Trung ¬ng §¶ng vµ Bé ChÝnh trÞ h¹ quyÕt t©m chiÕn lîc gi¶i phãng miÒn Nam n¨m 1975. Sau chiÕn dÞch T©y Nguyªn ®¹i th¾ng lîi, Khu ñy vµ Qu©n khu ñy 5, tríc thêi c¬ míi ®· chuyÓn híng tÊn c«ng vµo §µ N½ng. Khu c¨n cø liªn hiÖp qu©n sù lín nhÊt ë Khu 5 cña ®Þch ®· bÞ tan r· sím h¬n kÕ ho¹ch, t¹o thuËn lîi cho qu©n vµ d©n
41 ta giµnh th¾ng lîi cuèi cïng, gi¶i phãng miÒn Nam thèng nhÊt Tæ quèc. Sau §¹i héi lÇn thø V cña §¶ng, chóng t«i cïng c«ng t¸c ë Hµ Néi. Anh N¨m C«ng vµ t«i vÉn thêng cã dÞp gÆp nhau lu«n, nhÊt lµ trong c¸c cuéc héi nghÞ thêng kú cña Bé ChÝnh trÞ, còng nh trong quan hÖ c«ng t¸c. Chóng t«i cïng chia sÎ nh÷ng khã kh¨n, th¸ch thøc nh khi cßn ë chiÕn trêng, cïng tËp trung lo hËu cÇn cho toµn x· héi... cã dÞp gÆp nhau trao ®æi, cã nh÷ng c¸i khã kh«ng kÐm håi ë chiÕn trêng, cã c¸i cßn khã h¬n. Trong sù nghiÖp ®æi míi, kh«ng thÓ kh«ng nãi ®Õn sù ®ãng gãp lín vÒ t duy ®æi míi vµ trong ho¹t ®éng thùc tiÔn cña anh N¨m C«ng. Anh lµ mét trong nh÷ng ®ång chÝ l·nh ®¹o lu«n ñng hé vµ khuyÕn khÝch nh÷ng c¸i míi vµ s¸ng t¹o. Khi ®îc ph©n c«ng Phã Chñ tÞch Héi ®ång Bé trëng phô tr¸ch khèi n«ng - l©m - ng nghiÖp, nhiÒu viÖc chøng tá anh ®· nhËn thøc ®óng viÖc thÝ ®iÓm kho¸n s¶n phÈm ®Õn nhãm vµ ngêi lao ®éng trªn ®Þa bµn tØnh VÜnh Phóc, ®ång thêi ®· triÓn khai viÖc tæ chøc tæng kÕt rót kinh nghiÖm vÒ vÊn ®Ò nµy ë nhiÒu ®Þa ph¬ng kh¸c t¹i vïng ®ång b»ng s«ng Hång nh H¶i Phßng, Hµ Nam Ninh... vµ h×nh thµnh ®Ò ¸n ChØ thÞ 100 cña Ban BÝ th - bíc ®ét ph¸ cña sù nghiÖp ®æi míi trong n«ng nghiÖp nãi riªng vµ cña sù nghiÖp ®æi míi nãi chung. Tõ thµnh c«ng cña s¶n xuÊt n«ng nghiÖp sau ChØ thÞ 100, Bé ChÝnh trÞ giao anh N¨m C«ng chñ tr× mét tiÓu ban nghiªn cøu tiÕp tôc ®æi míi trong n«ng nghiÖp vµ h×nh thµnh NghÞ quyÕt 10 næi tiÕng cña Bé ChÝnh trÞ.
42 Trong 5 n¨m ®îc Quèc héi khãa VIII bÇu lµm Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc (1987 - 1992), anh N¨m C«ng cßn cã nh÷ng ®ãng gãp quan träng cho ho¹t ®éng ®æi míi c¬ quan Nhµ níc tèi cao. Trªn c¬ng vÞ lµ Chñ tÞch ñy ban söa ®æi HiÕn ph¸p, anh ®· gãp phÇn quan träng vµo viÖc söa ®æi HiÕn ph¸p n¨m 1980 thµnh HiÕn ph¸p míi, HiÕn ph¸p n¨m 1992, HiÕn ph¸p cña thêi kú ®æi míi ®Êt níc. Víi 95 tuæi ®êi, h¬n 70 tuæi §¶ng, anh N¨m C«ng dµnh hÕt cuéc ®êi trong h¬n ba phÇn t thÕ kû, tõ chÆng ®êng ®Çu ®Êu tranh c¸ch m¹ng kh«ng biÕt mÖt mái, tõ nh÷ng n¨m 1930 - 1931, ®Õn kÕt thóc vÎ vang hai cuéc kh¸ng chiÕn cøu níc thÇn th¸nh gi÷a mïa Xu©n ®¹i th¾ng n¨m 1975, anh thËt xøng ®¸ng lµ mét c¸n bé l·nh ®¹o u tó cña §¶ng. Tr¶i qua nh÷ng c«ng t¸c kh¸c nhau trªn nhiÒu ®Þa bµn vµ c¬ng vÞ kh¸c nhau trong suèt hai cuéc kh¸ng chiÕn còng nh trong qu¸ tr×nh x©y dùng ®Êt níc, anh vÉn lu«n lµ tÊm g¬ng s¸ng vÒ niÒm tin vµ ý chÝ c¸ch m¹ng. Trong khi viÕt bµi nµy, nhí ®Õn mét con ngêi lu«n l¹c quan, yªu cuéc sèng, ®äc l¹i quyÓn håi ký Trªn nh÷ng chÆng ®êng c¸ch m¹ng cña anh ®îc viÕt mét c¸ch c«ng phu vµ giµu t©m huyÕt, t«i cµng quý träng anh. Víi tÝnh §¶ng, tÝnh chiÕn ®Êu cña mét chiÕn sÜ céng s¶n nhiÖt thµnh vµ b»ng sù tr¶i nghiÖm cña mét c¸n bé l·o thµnh kú cùu qua c¸c giai ®o¹n ®Êt níc th¨ng trÇm, anh N¨m C«ng ®· dèc tÊt c¶ nhiÖt t×nh, t©m huyÕt vµ trÝ tuÖ cña m×nh ®Ó gãp phÇn tæng kÕt nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm quý gi¸ cña §¶ng qua c¸c thêi kú lÞch sö vµ qu¸ tr×nh tiÕn hµnh sù nghiÖp ®æi míi ®Êt níc.
43 Anh ®· kÕt thóc thiªn håi ký cña m×nh b»ng nh÷ng lêi lÏ th¾m thiÕt ch©n t×nh, cã søc thuyÕt phôc vµ cã t¸c dông truyÒn c¶m m¹nh: "Nhí l¹i nh÷ng n¨m th¸ng ®Çy thö th¸ch cam go, khi bÞ kÎ thï khñng bè ®µn ¸p g¾t gao, nh÷ng lóc c¸ch m¹ng gÆp khã kh¨n thö th¸ch, song nhê b¸m s¸t thùc tÕ, chñ ®éng s¸ng t¹o, dùa vµo d©n, b¸m ch¾c vµo d©n nªn t«i ®· vît qua mäi ch«ng gai, hoµn thµnh nhiÖm vô mµ §¶ng vµ nh©n d©n giao phã. ChÝnh trong nh÷ng hoµn c¶nh kh¾c nghiÖt nhÊt míi thÊy hÕt vai trß to lín cña nh©n d©n. NÕu kh«ng cã sù gióp ®ì che chë cña hä ch¾c ch¾n nh÷ng ngêi c¸ch m¹ng kh«ng thÓ lµm ®îc g×. Nh©n d©n kh«ng chØ lµ ngêi gióp ®ì chë che, hä cßn lµ nguån s¸ng t¹o v« tËn ®Ó chóng t«i häc tËp. NhiÒu ý tëng chóng t«i cã ®îc lµ tõ sù gîi më cña quÇn chóng nh©n d©n...V× vËy, toµn bé ho¹t ®éng cña §¶ng ph¶i xuÊt ph¸t tõ lîi Ých vµ nguyÖn väng ch©n chÝnh cña quÇn chóng nh©n d©n. Søc m¹nh cña §¶ng lµ sù g¾n bã mËt thiÕt víi nh©n d©n. Quan liªu, mÖnh lÖnh, xa rêi nh©n d©n sÏ ®a ®Õn nh÷ng hËu qu¶ kh«n lêng ®èi víi vËn mÖnh cña ®Êt níc. §¶ng ph¶i cã c¸c chñ tr¬ng, chÝnh s¸ch phï hîp víi lîi Ých cña nh©n d©n. "ViÖc g× lîi cho d©n, ta ph¶i hÕt søc lµm, viÖc g× h¹i ®Õn d©n ta ph¶i hÕt søc tr¸nh"... Ngêi chiÕn sÜ céng s¶n ph¶i lu«n lu«n rÌn luyÖn phÈm chÊt ®¹o ®øc c¸ch m¹ng, ph¶i cã tinh thÇn "cÇn, kiÖm, liªm, chÝnh, chÝ c«ng v« t", ph¶i lu«n lu«n ®Æt lîi Ých c¸ch m¹ng lªn trªn
44 hÕt, tríc hÕt nh B¸c Hå ®· d¹y, cã nh vËy míi ®îc nh©n d©n tin yªu, kÝnh träng" 1 . “Uèng níc nhí nguån, ¨n qu¶ nhí kÎ trång c©y". Nãi ®Õn anh N¨m C«ng lµ nãi ®Õn nghÜa t×nh s©u nÆng vµ sù g¾n bã m¸u thÞt víi ®ång chÝ, ®ång bµo miÒn Nam, víi Trung ¬ng Côc vµ ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam, víi Khu ñy vµ Bé T lÖnh Qu©n khu 5, víi c¸c chiÕn trêng B1, B2 vµ B3. Lµ mét trong nh÷ng ®ång chÝ Phã BÝ th Trung ¬ng Côc ngay trong thêi kú ®Çu míi thµnh lËp, lµ ngêi l·nh ®¹o cao nhÊt trªn chiÕn trêng B1, anh N¨m C«ng ®· cã nh÷ng cèng hiÕn to lín trong viÖc gãp phÇn l·nh ®¹o qu©n d©n ta kiªn quyÕt ®¸nh b¹i qu©n x©m lîc ®Ó gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt níc, trong c«ng cuéc lao ®éng s¸ng t¹o vµ ®æi míi ®Êt níc ®Ó x©y dùng Tæ quèc ngµy cµng giµu m¹nh, phån vinh. Cuéc ®êi, th©n thÕ vµ sù nghiÖp c¸ch m¹ng vÎ vang cña anh N¨m C«ng m·i m·i lµ tÊm g¬ng s¸ng ®Ó cho chóng ta häc tËp. _______________ 1. Vâ ChÝ C«ng: Trªn nh÷ng chÆng ®êng c¸ch m¹ng (Håi ký), S®d, tr.391.