195 ®· mång ba TÕt. VÒ c¬ quan gÆp ngay anh N¨m C«ng, chóng t«i mõng rì «m nhau. Anh th«ng b¸o l¹i t×nh h×nh míi nhËn: thµnh phè HuÕ qu©n ta ®ét nhËp ®îc vµo néi thµnh, ®Þch tª liÖt, quÇn chóng næi dËy tiÕn c«ng ®Þch. Cßn §µ N½ng, Khu ®a anh Tr¬ng ChÝ C¬ng, Phã BÝ thKhu ñy vÒ lµm BÝ th §Æc khu ñy Qu¶ng §µ chuÈn bÞ cho Xu©n MËu Th©n nhng qu©n ta kh«ng vµo néi « ®îc, quÇn chóng cha næi dËy ®îc. Cßn thµnh phè Sµi Gßn còng cha vµo ®îc, c¸c n¬i ®ang chuÈn bÞ tæng kÕt rót kinh nghiÖm ®ît võa råi. Cßn t«i, anh b¶o: nÕu vÒ kÞp tríc TÕt th× bè trÝ xuèng phô tr¸ch néi « §µ N½ng, nhng nay mäi viÖc cha thùc hiÖn ®îc. V× vËy, anh vµ Thêng vô Khu ñy cã bµn nÕu t«i vÒ sau th× bè trÝ lµm Trëng Ban Tuyªn huÊn Khu ñy thay anh S©m (anh S©m ®i ch÷a bÖnh ë Hµ Néi). Anh khuyªn t«i: ®· l¨n lén, gian khæ nhiÒu ë chiÕn trêng ¸c liÖt, b©y giê phô tr¸ch c«ng t¸c Tuyªn huÊn ë c¨n cø cã ®iÒu kiÖn dìng søc kháe mét thêi gian. T«i b¸o c¸o víi anh, anh Ba DuÈn cã dÆn chiÕn dÞch sÏ cßn kÐo dµi nhiÒu ®ît, tr¸ch nhiÖm cña c¸c thµnh phè rÊt lín, t«i ®îc Trung ¬ng ®iÒu vÒ Khu 5 v× cã thµnh phè lín §µ N½ng, mµ nh©n d©n ®ît nµy cha vµo bªn trong ®îc th× tr¸ch nhiÖm cßn nÆng. T«i c¶m ¬n sù chiÕu cè, ch¨m sãc cña anh ®èi víi t«i nhng t«i sÏ kh«ng yªn t©m víi tr¸ch nhiÖm cña m×nh, xin anh cø cho t«i vÒ §µ N½ng ®Ó cïng anh em chuÈn bÞ c¸c ®ît tíi nh»m thùc hiÖn cho ®îc ý ®å l·nh ®¹o cña §¶ng ë néi thµnh. Anh rÊt c¶m ®éng ®ång ý víi ®Ò nghÞ cña t«i vµ lµm quyÕt ®Þnh cña Thêng vô Khu ñy bæ sung t«i gi÷ chøc vô Phã BÝ th §Æc khu ñy Qu¶ng §µ,
196 phô tr¸ch néi thµnh §µ N½ng vµ ®ång chÝ B×nh Ch¸nh, Phã BÝ th §Æc khu phô tr¸ch qu©n sù. §ång thêi ®iÒu ®ång chÝ TrÇn ThËn, Phã BÝ th §Æc khu ñy phô tr¸ch néi thµnh, vµo lµm BÝ th TØnh ñy Qu¶ng Nam thay ®ång chÝ Vò Träng Hoµng vÒ Ban Tæ chøc Khu ñy. Anh viÕt th cho anh Tr¬ng ChÝ C¬ng, Phã BÝ th Khu ñy, BÝ th §Æc khu ñy Qu¶ng §µ vµ b¶o t«i s¾p xÕp xuèng ngay c¬ quan §Æc khu ñy ®Ó kÞp tham dù héi nghÞ tæng kÕt ®ît võa råi. Thùc hiÖn sù chØ ®¹o quyÕt liÖt cña Bé ChÝnh trÞ mµ ®ång chÝ Lª DuÈn nhÊt trÝ nh¾c l¹i: mïa xu©n, HuÕ ®· lµm ®îc th× mïa hÌ, thµnh phè Sµi Gßn, §µ N½ng ph¶i lµm cho ®îc. Anh N¨m C«ng cßn nh¾c thªm c¸c tØnh Khu 5 vµ thµnh phè §µ N½ng ph¶i lµm liªn tôc trong c¸c n¨m 1968 - 1969 - 1970 cho ®Õn lóc Mü - ngôy ph¶i chÞu ngåi vµo bµn ®µm ph¸n. MÆc dï ë chiÕn trêng Khu 5, ®Æc biÖt lµ ë Qu¶ng Nam - §µ N½ng, trong c¸c n¨m 1968 - 1969 - 1970, ®Þch th¶ hµng v¹n tÊn bom ®¹n, chÊt ®éc ho¸ häc, dïng tµu rä, tµu g¸o cµn quÐt ®¸nh ph¸ c¶ ngµy ®ªm v« cïng ¸c liÖt nhng ta vÉn liªn tôc më c¸c chiÕn dÞch ®¸nh ®Þch c¶ ë n«ng th«n, thµnh phè; phong trµo t×m Mü mµ ®¸nh, t×m ngôy mµ diÖt, phong trµo ph¸ ho¹i kho tµng, vò khÝ, ph¬ng tiÖn chiÕn tranh cña ®Þch.. cïng víi phong trµo ®Êu tranh chÝnh trÞ s«i næi ë c¸c thµnh phè, ®· gãp phÇn ®¸nh b¹i chiÕn lîc "chiÕn tranh côc bé" cña ®Õ quèc Mü, buéc chóng ph¶i xuèng thang chiÕn tranh, ngåi vµo bµn ®µm ph¸n vµ ký HiÖp ®Þnh Pari.
197 N¨m 1973, anh N¨m C«ng vµ anh Hai M¹nh ®i häp Hµ Néi, t«i trë l¹i chiÕn trêng §µ N½ng cïng ®ång chÝ TrÇn ThËn, Khu ñy viªn, BÝ th vµ Thêng vô §Æc khu ñy Qu¶ng §µ chØ ®¹o kÕ ho¹ch giµnh th¾ng lîi tríc giê HiÖp ®Þnh Pari cã hiÖu lùc. Lóc nµy cã ®ång chÝ Thêng trùc Khu ñy vµ Qu©n khu ñy ra lÖnh c¸c ®¬n vÞ chñ lùc cña Khu vµ tØnh ph¶i tÊn c«ng më réng vïng ta; sau giê HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc th× rót hÕt chñ lùc vÒ c¨n cø ®Ó cñng cè. T«i vµ anh ThËn còng ®iÖn vÒ Khu ®Ò nghÞ ph¶i cã kÕ ho¹ch chØ ®¹o chèng ®Þch lÊn chiÕm, ph¶i ®Ó mét phÇn qu©n chñ lùc cïng lùc lîng ®Þa ph¬ng du kÝch s½n sµng vò khÝ chèng ®Þch lÊn chiÕm. Chóng t«i kÕt hîp ph¸t ®éng phong trµo ®Êu tranh chÝnh trÞ quÇn chóng, phong trµo gia ®×nh binh sÜ ng¨n chÆn kh«ng cho ®Þch ®a qu©n ®i lÊn chiÕm. C¸c ®ång chÝ kh«ng nghe vµ cö ngêi xuèng bµn víi chóng t«i: §õng lµm cho ®Þch sî vµ c¶nh gi¸c, hoµ b×nh råi mµ cßn ®æ m¸u lµ cã téi víi ®Êt níc. Chóng t«i kh«ng ®ång t×nh, cho ®ã kh«ng ph¶i chñ tr¬ng cña §¶ng nªn bµn trao ®æi sau khi giµnh th¾ng lîi më réng vïng gi¶i phãng tríc giê HiÖp ®Þnh Pari cã hiÖu lùc, lùc lîng vò trang vÉn b¸m chiÕn trêng chèng ®Þch kÕt hîp ba mòi gi¸p c«ng, ba vïng chiÕn lîc, ®Èy m¹nh phong trµo ®Êu tranh chÝnh trÞ ë thµnh phè víi phong trµo quÇn chóng vµ gia ®×nh binh sÜ ng¨n chÆn kh«ng cho con em hä ®i lÊn chiÕm. T×nh h×nh rÊt khã kh¨n, nhng c¬ b¶n gi÷ v÷ng vïng gi¶i phãng, vïng c¨n cø s¸t ®« thÞ. Khi anh N¨m C«ng vµ anh Hai M¹nh vÒ, chóng t«i b¸o c¸o, c¸c anh ®·
198 ra lÖnh chèng lÊn chiÕm quyÕt liÖt, gi÷ v÷ng vµ më réng c¸c vïng trong Khu. Th¸ng 12-1973, §¹i héi §¶ng bé Khu 5, díi sù chñ tr× cña anh N¨m C«ng, ®· ph¸t ®éng toµn §¶ng bé vµ nh©n d©n trong Khu dÊy lªn cao trµo chèng cµn quÐt lÊn chiÕm, ®¸nh b¹i mu ®å "ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh" cña ®Õ quèc Mü, ph¸t triÓn lùc lîng chuÈn bÞ gi¶i phãng miÒn Nam. Trong khi Khu ñy míi ®îc bÇu chuÈn bÞ häp, anh Vò Träng Hoµng (Bèn H¬ng) cho t«i biÕt ý anh N¨m C«ng sÏ giíi thiÖu bÇu t«i vµo Ban Thêng vô. T«i trùc tiÕp bµn víi anh N¨m C«ng: Qu¶ng Nam thªm t«i n÷a th× chiÕm qu¸ ®«ng trong Ban Thêng vô, nªn thªm mét ®ång chÝ tØnh kh¸c vµo c¬ cÊu l·nh ®¹o lîi h¬n, anh ®ång ý. Khi chuÈn bÞ chiÕn dÞch mïa Xu©n n¨m 1975, t«i phô tr¸ch khèi D©n vËn - ChÝnh trÞ, anh N¨m C«ng bµn kü víi t«i vÒ kÕ ho¹ch ph¸t ®éng quÇn chóng næi dËy ë n«ng th«n vµ thµnh phè. §Æc biÖt lµ næi dËy cña giai cÊp c«ng nh©n vµ nh©n d©n lao ®éng ë c¸c thµnh phè, ®Èy m¹nh c«ng t¸c chÝnh trÞ vµ binh vËn lµm ®Þch tan r·, gi¶i phãng thµnh phè mµ kh«ng x¶y ra chiÕn tranh ë néi thµnh ®ì tèn x¬ng m¸u, b¶o vÖ ®îc tµi s¶n cña nh©n d©n vµ c¬ së h¹ tÇng cña thµnh phè. Chóng t«i ®· bè trÝ hÇu hÕt c¸n bé chñ chèt khèi chÝnh trÞ vµo c¸c träng ®iÓm Bu«n Ma Thuét, §µ N½ng, Héi An, Nha Trang... T¹i träng ®iÓm Bu«n Ma Thuét, ta diÖt mét sè ®iÓm; ë néi thµnh, giai cÊp c«ng nh©n vµ nh©n d©n lao ®éng næi dËy lµm chñ, chiÕm lÜnh c¸c c«ng së, kho tµng, gi÷ v÷ng ®iÖn níc vµ sinh ho¹t b×nh thêng. ë néi thµnh
199 §µ N½ng vµ c¸c thµnh phè trong Khu còng thÕ, phèi hîp tÊn c«ng qu©n sù vµ næi dËy, chØ 20 ngµy ®ªm, ta gi¶i phãng toµn Khu vµ vai trß næi bËt cña giai cÊp c«ng nh©n lao ®éng ë thµnh phè trong giê phót ®Êt níc gi¶i phãng ®îc thÓ hiÖn rÊt râ nÐt. Khi thµnh phè §µ N½ng ®îc gi¶i phãng, anh N¨m C«ng ®iÖn cho t«i vÒ ngay §µ N½ng gÆp anh ®Ó nhËn nhiÖm vô tæ chøc ®êng d©y trªn quèc lé 1 tõ §µ N½ng vµo Nam vµ huy ®éng mäi lùc lîng c«ng nh©n, lao ®éng vµ ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn, thay ®êng Trêng S¬n vËn chuyÓn bé ®éi, khÝ tµi tõ miÒn B¾c vµo phôc vô cho chiÕn dÞch Hå ChÝ Minh, gi¶i phãng Sµi Gßn vµ c¸c tØnh Nam Bé. C¸c ®Þa ph¬ng, c¸c ®oµn thÓ quÇn chóng tham gia s«i næi, chØ vµi ngµy lµ sö dông ngay. Anh Bïi San, Phã BÝ th Khu ñy tõ Bu«n Ma Thuét vÒ Khu ghÐ Nha Trang. Sau khi b¸o c¸o t×nh h×nh Nha Trang, Kh¸nh Hoµ cho anh, t«i ®Ò nghÞ anh vÒ trao ®æi víi anh N¨m C«ng vµ Thêng vô Khu ñy cÊp tèc cho c¸c ®Þa ph¬ng tuyªn truyÒn ph¸t huy truyÒn thèng, ®Ò cao vai trß giai cÊp c«ng nh©n trong ngµy ®¹i th¾ng cña d©n téc. Dµnh u tiªn c¸c ph¬ng tiÖn lµm viÖc, trô së, nhµ c©u l¹c bé, c¸n bé cho tæ chøc c«ng ®oµn, ®Èy m¹nh x©y dùng lùc lîng giai cÊp c«ng nh©n phôc vô nhiÖm vô tríc m¾t vµ c¶ x©y dùng ®Êt níc sau nµy. MÊy h«m sau, t«i nhËn ®îc ChØ thÞ cña Thêng vô Khu ñy vÒ giai cÊp c«ng nh©n. Nhê ®ã mµ tæ chøc lµm viÖc c«ng ®oµn c¸c tØnh cã bÒ thÕ, phong trµo c«ng nh©n ®îc ®Èy m¹nh.
200 Díi sù l·nh ®¹o cña Trung ¬ng §¶ng, §¶ng bé vµ qu©n d©n Khu 5 trong chiÕn dÞch mïa Xu©n n¨m 1975, víi ba mòi gi¸p c«ng, ba vïng chiÕn lîc ®· ®ång lo¹t tiÕn c«ng vµ næi dËy, chØ trong 20 ngµy ®ªm, ®· gi¶i phãng quª h¬ng, vµ sau ®ã huy ®éng toµn bé lùc lîng phôc vô chiÕn dÞch Hå ChÝ Minh, gãp phÇn gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam. ChiÕn c«ng ®ã cã phÇn ®ãng gãp to lín cña anh N¨m C«ng.
201 §¤I NÐT VÒ ANH Vâ CHÝ C¤NG Vâ V¨n §Æng* Cã dÞp suy ngÉm l¹i nh÷ng chÆng ®êng c¸ch m¹ng ®· qua, ai ®· tõng sèng, chiÕn ®Êu vµ lµm viÖc víi anh Vâ ChÝ C«ng (Vâ Toµn) ch¾c h¼n kh«ng thÓ nµo quªn h×nh ¶nh th©n thiÖn, gÇn gòi víi ®øc tÝnh khiªm nh·, thñy chung cña mét ®ång chÝ, ngêi anh nh thÕ. T«i biÕt anh Vâ ChÝ C«ng vµo nh÷ng n¨m 1942-1943, khi anh lµm BÝ th TØnh ñy vÒ chØ ®¹o phong trµo c¸ch m¹ng ë Héi An. Sau ®ã, t«i g¾n bã víi anh trong nhiÒu thêi kú; n¨m 1952- 1953, anh lµ BÝ th TØnh ñy, t«i lµm Phã BÝ th TØnh uû; n¨m 1960, tõ miÒn B¾c, t«i trë l¹i chiÕn trêng miÒn Nam, n¨m 1964, anh tõ Trung ¬ng Côc trë l¹i Khu 5, th× t«i víi anh cïng c«ng t¸c ë Khu ñy 5, anh lµ BÝ th Khu ñy, t«i lµ Khu ñy viªn, phô tr¸ch m¶ng c«ng t¸c ®Êu tranh ®« thÞ vµ ®Êu tranh chÝnh trÞ cña Khu. _______________ * Nguyªn Khu uû viªn Khu 5, nguyªn Trëng ban ®Êu tranh chÝnh trÞ, nguyªn Trëng ban thµnh phè Khu 5, nguyªn Phã BÝ th TØnh ñy Qu¶ng Nam - §µ N½ng.
202 Kû niÖm nhiÒu, kh«ng thÓ nãi hÕt nh÷ng g× c¶m nhËn vÒ anh; víi t«i, trong ®êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng cña anh, t«i c¶m nhËn ®îc t¸c phong lµm viÖc vµ ph¬ng ph¸p l·nh ®¹o khÈn tr¬ng, chu ®¸o; g¾n bã víi quÇn chóng, tiÕp thu nh÷ng s¸ng kiÕn cña quÇn chóng; lu«n gi÷ mèi quan hÖ gi÷a phong trµo quÇn chóng víi ngêi l·nh ®¹o. Cã lÇn anh t©m sù: §i vµo nhµ d©n, tõ c¸ch ®i l¹i, ¨n, uèng, ngñ, nghØ... nãi chuyÖn ®Òu ph¶i hÕt søc thËn träng. Khi ë trong t×nh thÕ lÈn trèn trong mét ng«i nhµ cã mét ngêi phô n÷, mµ m×nh lµ nam giíi, th× ph¶i sèng nh thÕ nµo ®Ó gi÷ ®îc uy tÝn, thanh danh cña ngêi c¸n bé, ®¶ng viªn, ®Æc biÖt trong ®iÒu kiÖn ho¹t ®éng bÝ mËt lµ ®iÒu ph¶i hÕt søc c©n nh¾c. Anh cã u ®iÓm lµ linh ho¹t, cã b¶n lÜnh, cã nhiÒu s¸ng kiÕn, kh«ng ®Ó phong trµo gi¸n ®o¹n. Cã thêi ®iÓm, nhcuèi n¨m 1939, ®Çu n¨m 1940, phong trµo c¸ch m¹ng ë Qu¶ng Nam gÇn nh bÞ vì hoµn toµn, anh dùa vµo quÇn chóng, víi tinh thÇn c¸ch m¹ng tiÕn c«ng, chñ ®éng x©y dùng l¹i phong trµo, lËp l¹i Phñ ñy Tam Kú råi TØnh uû, ph¸t triÓn c¬ së ®¶ng, nhê ®ã sau khi b¾t ®îc liªn l¹c víi Trung ¬ng, phong trµo c¸ch m¹ng ë Qu¶ng Nam ®· b¾t nhÞp nhanh víi phong trµo c¸ch m¹ng c¶ níc. Cßn nhí, nh÷ng n¨m 1942 -1943, anh cïng anh NguyÔn S¾c Kim bÞ ®Þch truy n· g¾t gao. MÆc dï vËy, b»ng nhiÒu c¸ch, anh Vâ ChÝ C«ng vÉn vµo ®îc thÞ x· Héi An ®Ó ho¹t ®éng chØ ®¹o phong trµo. Cã khi anh ®éi mò, khi th× ®i dï nh kiÓu h¬ng lý cña x·, vµo mét hiÖu giµy ngay
203 ng· t ®êng xuèng chî Héi An... Nhê vËy, ®Þch khã nhËn biÕt vµ viÖc truy n· Vâ ChÝ C«ng cña chóng kh«ng thµnh. ThËt lµ Vâ - ChÝ - C«ng. Sau nµy, dï ë c¬ng vÞ vµ lÜnh vùc c«ng t¸c nµo, anh Vâ ChÝ C«ng lu«n lu«n thÓ hiÖn lµ ngêi nh¹y bÐn trong viÖc nhËn ®Þnh t×nh h×nh, tiÕp thu nh÷ng ý kiÕn cña anh em c¬ së; anh trë thµnh ngêi l·nh ®¹o xuÊt s¾c còng nhê tiÕp thu, l¾ng nghe ý kiÕn, tæng hîp rót ra nh÷ng vÊn ®Ò cÇn thiÕt ®Ó cã biÖn ph¸p chØ ®¹o ngay, gãp phÇn t¹o ra nh÷ng bíc chuyÓn quan träng cña sù nghiÖp ®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc còng nh trong c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x· héi cña ®Êt níc. Mét chuyÖn n÷a mµ t«i thÊy kh¸ ®Æc biÖt ë anh N¨m C«ng lµ anh häc kh«ng nhiÒu, trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p míi ®îc ®i häc thªm, do ®ã khi anh lµm Phã Thñ tíng ChÝnh phñ, råi Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc, cã ngêi lo cho kh¶ n¨ng ®¶m ®¬ng nhiÖm vô cña anh. T«i thÊy ®©y lµ chuyÖn l¹, t«i hái anh em cã ®iÒu kiÖn c«ng t¸c cïng anh ë Hµ Néi, c¸c anh nãi anh N¨m C«ng lµm rÊt tèt, ngo¹i giao kh¸, s¾p ®Æt c«ng viÖc còng rÊt khoa häc. Vµ trªn thùc tÕ, anh lµm ®îc, ®Ó l¹i nhiÒu dÊu Ên, nhÊt lµ trong thêi kú ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý trong n«ng nghiÖp, ®æi míi ho¹t ®éng Quèc héi vµ Héi ®ång Nhµ níc... §îc nh thÕ lµ nhê anh cã ®îc nh÷ng ®øc tÝnh nh trªn, thªm vµo ®ã lµ sù trung thùc, lèi sèng trong s¸ng, v« t, lu«n ®Æt quyÒn lîi cña nh©n d©n, cña §¶ng, cña ®Êt níc lªn trªn.
204 Trong cuéc ®êi ho¹t ®éng cña anh N¨m C«ng râ rµng cã thËt nhiÒu dÊu Ên, mµ cã lÏ nhiÒu anh em kh¸c ®· nãi kh¸ râ. ë anh, t«i thÊy chç nµo anh còng cã mét t c¸ch tèt, mét lèi sèng cao ®Ñp. Nh÷ng phÈm chÊt cao ®Ñp ®ã cña mét ngêi c¸n bé c¸ch m¹ng nh anh Vâ ChÝ C«ng thËt ®¸ng tr©n träng vµ cÇn ph¸t huy, häc tËp trong mçi c¸n bé, ®¶ng viªn.
205 MÊY Kû NIÖM VíI ANH N¡M Thîng tíng NguyÔn Ch¬n * Trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ chèng Mü, cøu níc, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng mµ chóng t«i thêng gäi th©n mËt lµ anh N¨m C«ng lu«n g¾n bã víi ®Þa bµn Liªn khu 5. Tµi s¶n mµ anh N¨m C«ng göi cho líp ®µn em chóng t«i vµ c¸c thÕ hÖ mai sau lµ b¶n lÜnh chÝnh trÞ v÷ng vµng qua c¸c bíc ngoÆt cña thêi cuéc. Nh÷ng mèc ®ã lµ n¨m 1965 khi qu©n Mü å ¹t ®æ qu©n vµo miÒn Nam vµ ®¸nh ph¸ miÒn B¾c, HiÖp ®Þnh Pari ®îc ký ngµy 27 th¸ng 1 n¨m 1973 vµ cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy mïa Xu©n n¨m 1975. Anh N¨m lµ ngêi cã uy tÝn lín trong Khu ñy, Qu©n khu ñy, trong nh©n d©n, trong qu©n ®éi. Thêi ®ã, lùc lîng vò trang Qu©n khu 5 cã nhiÒu tíng lÜnh, phÇn ®«ng sÜ quan, h¹ sÜ quan, chiÕn sÜ tõ miÒn B¾c vµo; víi ®øc ®é vµ lßng yªu th¬ng ®ång chÝ, ®ång ®éi, anh N¨m ®· liªn kÕt nh÷ng ngêi con ë mäi miÒn ®Êt níc thµnh mét khèi _______________ * Anh hïng Lùc lîng vò trang nh©n d©n, nguyªn ñy viªn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, nguyªn Thø trëng Bé Quèc phßng.
206 v÷ng ch¾c, nh»m tíi môc tiªu gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt níc. Víi mét cuéc ®êi cã nhiÒu tÝch lòy tõ thùc tiÔn c¸ch m¹ng, v÷ng vµng tríc thuËn lîi hay khã kh¨n, lu«n l¾ng nghe thÊu ®¸o ý kiÕn cña ngêi kh¸c, thùc lßng ph¸t huy d©n chñ ®Ó mäi ngêi nãi hÕt nh÷ng chÝnh kiÕn cña m×nh, anh N¨m lµ trung t©m ®oµn kÕt trong Khu ñy vµ Qu©n khu ñy. Trong c¸c cuéc tranh luËn, nÕu nh cã nh÷ng ý kiÕn bÊt ®ång, khi anh N¨m kÕt luËn råi th× thêng cuéc tranh luËn chÊm døt. §iÒu ®ã nãi lªn ¶nh hëng lín lao cña anh trong mäi mÆt ®êi sèng chiÕn ®Êu ¸c liÖt lóc ®ã. Th¸ng 3-1965, Mü b¾t ®Çu ®æ qu©n vµo miÒn Nam, 10 v¹n, 20 v¹n, råi nöa triÖu qu©n. T¬ng quan lùc lîng trªn chiÕn trêng nghiªng h¼n vÒ phÝa ®Þch. Chóng ta mÊt hai phÇn ba sè d©n, bèn phÇn n¨m ®Êt ®ai ®· giµnh ®îc trong "chiÕn tranh ®Æc biÖt". Lóc ®ã ®· cã sù nghi ng¹i, hoang mang tõ nhiÒu phÝa. T¹i chiÕn trêng, kh«ng thÓ ngµy mét ngµy hai mµ qu©n ta t×m ngay ra c¸ch ®¸nh ®Ó khèng chÕ søc m¹nh cña mét ®éi qu©n ®«ng, trang bÞ hiÖn ®¹i vµo bËc nhÊt thÕ giíi, cã tiÒm lùc kinh tÕ lín. C¸c níc bÌ b¹n, c¸c níc x· héi chñ nghÜa còng hoang mang kh«ng biÕt ViÖt Nam cã ®¬ng ®Çu næi víi søc m¹nh qu©n sù Mü kh«ng vµ ®¬ng ®Çu b»ng c¸ch nµo? Lóc ®ã anh N¨m C«ng nhËn ®Þnh, Mü ®a qu©n qua lµ mét bíc ngoÆt cña chiÕn tranh, nhng lµ bíc ngoÆt kh«ng cã lîi cho ta. Tõ rÊt sím, anh N¨m ®· x¸c ®Þnh ph¶i ®¸nh th¾ng qu©n Mü vµ cã kh¶ n¨ng ®¸nh qu©n Mü, qu©n ngôy, qu©n ch hÇu ®ang ®«ng ®Æc trªn chiÕn trêng b»ng ba mòi
207 gi¸p c«ng: chÝnh trÞ, qu©n sù, binh vËn. Ph¶i t×m ra ph¬ng thøc ®Êu tranh míi, x©y dùng c¬ së trong thµnh phè, trong vïng ®Þch chiÕm, trong hµng ngò ®Þch. Lóc ®ã thÕ chiÕn lîc cña ®Þch lµ Mü ë vßng ngoµi, ngôy vßng trong. Anh N¨m C«ng x¸c ®Þnh cßn d©n lµ cßn c¸ch m¹ng, cßn d©n lµ cßn b¸m trô gi÷ lÊy ®Êt ®ai, ngµy cña Mü - ngôy, ®ªm cña ta, tõ ®ã mµ ph¸t triÓn ®i lªn. Ph¬ng híng lµ vËy, ta còng ®· ®¸nh th¾ng Mü ë Nói Thµnh, V¹n Têng nhng thùc tÕ trªn chiÕn trêng ®Þch ®ang ®¸nh ph¸ rÊt ¸c liÖt. Lùc lîng ®Þch ë vïng chung quanh §µ N½ng lµ mét lÝnh n¨m d©n. Nh÷ng vïng gi¶i phãng cò giê thµnh nh÷ng vïng tr¾ng. ë Gß Næi, mäi ho¹t ®éng ph¶i róc xuèng hÇm, kh«ng cã chç ®Ó häp chi bé, ®ªm ®Õn ph¶i ra ch©n cÇu Kú Lam häp. Lùc lîng vò trang t¹i chç cßn cã c¸i ¨n, bé ®éi chñ lùc gÆp khã kh¨n vÒ l¬ng thùc. MiÒn B¾c chi viÖn ®¹n kh«ng ®ñ nãi g× ®Õn g¹o. §i câng g¹o mµ th¬ng vong cã lóc ngang b»ng víi chiÕn ®Êu. Nhng ®©u ph¶i cã g¹o ®Ó ®i câng, nhiÒu lÇn chØ cã khoai lang vµ s¾n l¸t. Theo chØ thÞ cña Khu ñy, c¸c ®¬n vÞ tõ mÆt trËn T©y Nguyªn ®Õn mÆt trËn Qu¶ng §µ ®Òu ph¶i triÓn khai s¶n xuÊt tù tóc l¬ng thùc. C¸c s ®oµn chñ lùc còng ph¶i cã c¨n cø s¶n xuÊt. T×nh h×nh nhvËy diÔn biÕn kh«ng kh¸ thªm, kÐo dµi suèt trong c¸c n¨m 1967, 1968, 1969. Lóc ®ã Qu©n khu 5 cã hai s ®oµn chñ lùc: S ®oµn 3 ho¹t ®éng ë Nam ®êng 19, S ®oµn 2 ho¹t ®éng tõ B¾c ®êng 19 tíi §µ N½ng. Qu©n sè hao hôt rÊt lín, mçi ®¹i ®éi chØ cßn 17, 18 tay sóng. C¶ TiÓu ®oµn 7, Trung ®oµn 31
208 hai ngµy kh«ng nÊu c¬m, cßn mÊy lon g¹o dµnh ®Ó nu«i ngêi ®au. Bé ®éi ®au èm nhiÒu chñ yÕu do sèt rÐt vµ thiÕu ¨n. Qu©n khu 5 lóc ®ã ngêi ta gäi lµ chiÕn trêng "4 §". Mü - ngôy ®«ng, ®¹n thiÕu, èm ®au nhiÒu, ®ãi triÒn miªn. Bé ®éi chñ lùc kh«ng ®¸nh lín ®îc, chØ ®¸nh cÊp trung ®oµn, tiÓu ®oµn v× thiÕu ®¹n, thiÕu g¹o, thiÕu qu©n sè. Kh«ng ph¶i chóng ta kh«ng ph¸t hiÖn ®îc nh÷ng s¬ hë cña qu©n Mü nhng kh«ng ®¸nh ®îc nh÷ng trËn tiªu diÖt lín còng v× khã kh¨n trªn. T«i nhí TÕt n¨m 1967, T lÖnh Qu©n khu Chu Huy M©n (Hai M¹nh) xuèng giao nhiÖm vô cho S ®oµn ë dèc §o¸c (Phíc S¬n) mang theo g¹o vµ c¶ thùc phÈm v× S ®oµn kh«ng cßn g× ®·i kh¸ch trong nh÷ng ngµy TÕt. C¸n bé S ®oµn, c¸c sÜ quan tham mu, chÝnh trÞ, hËu cÇn còng cïng c¸c ®¬n vÞ t×m nh÷ng rÉy s¾n cò cña d©n ®Ó mãt nh÷ng cñ s¾n cßn l¹i. Cã ®¬n vÞ say s¾n c¶ ®¹i ®éi. Trong ngµy Xu©n, mét c©u hái xóc ®éng tõ Hµ Néi göi vµo: "Lµm sao mµ cã s¾n cho c¶ mét S ®oµn ®i mãt?" C©u hái ®ã lµ cña ®ång chÝ §¹i tíng, Tæng T lÖnh. Nh÷ng n¨m th¸ng ®ã, anh N¨m C«ng víi t c¸ch lµ BÝ th Khu ñy, ChÝnh ñy Qu©n khu 5 b¸m trô chiÕn trêng, ®ång cam céng khæ cïng ®ång bµo, chiÕn sÜ, trùc tiÕp chØ ®¹o th¸o gì nh÷ng khã kh¨n, gi÷ v÷ng ý chÝ tiÕn c«ng, tõng bíc vît qua thö th¸ch ®i tíi. N¨m 1970, "4 §" vÉn ®eo ®uæi ®êi sèng bé ®éi. S ®oµn 2 ®îc lÖnh ®Ó l¹i sóng ®¹n vµ mét trung ®oµn ho¹t ®éng cÇm chõng, cßn s ®oµn hµnh qu©n ra Nam Lµo, khu vùc Na MÝ c¸ch Sªp«n ba ngµy ®êng ®Ó dìng qu©n. §ã lµ
209 gi¶i ph¸p t×nh thÕ v× g¹o ®ång b»ng kh«ng lªn ®îc. G¹o miÒn B¾c kh«ng tíi mÆc dï Khu ñy muèn gi÷ s ®oµn l¹i. S ®oµn ®îc ¨n uèng ®Çy ®ñ, ®îc bæ sung qu©n sè, trang bÞ, bíc vµo huÊn luyÖn s½n sµng nhËn nhiÖm vô míi. Cuèi n¨m 1970, anh N¨m C«ng trªn ®êng ®i häp Trung ¬ng vÒ ghÐ l¹i th¨m vµ tÆng quµ cho s ®oµn. Nghe s ®oµn b¸o c¸o t×nh h×nh, anh N¨m rÊt mõng v× bé ®éi ®· hÕt "4 §", 90% c¸n bé, chiÕn sÜ ®îc bæ sung tõ hËu ph¬ng lín. §¹i ®éi ®ñ biªn chÕ trªn 100, tiÓu ®oµn 600, s ®oµn 10.000 qu©n. Anh N¨m dÆn dß c¸n bé, chiÕn sÜ s ®oµn 2 lµ ®¬n vÞ chñ lùc tríc sau lµ con ®Î cña Khu 5, ph¶i t¹m thêi xa chiÕn trêng quen thuéc lµ do t×nh thÕ. Anh N¨m nh¾c nhë s ®oµn lµ dï ho¹t ®éng ë ®Þa bµn nµo còng ph¶i ph¸t huy truyÒn thèng, hoµn thµnh xuÊt s¾c nhiÖm vô ®îc giao, sím trë vÒ chiÕn trêng s¸t c¸n bé, chiÕn ®Êu cïng ®ång bµo, chiÕn sÜ Khu 5. Anh N¨m C«ng ë l¹i víi S ®oµn mét ngµy mét ®ªm råi lªn ®êng vµo c¨n cø Khu ñy. Thùc hiÖn lêi høa víi anh N¨m, trong chiÕn dÞch Nam Lµo 1971, s ®oµn ®· ®¸nh nh÷ng trËn vang déi; tiªu diÖt 2 trung ®oµn thuéc s ®oµn 1 ngôy, b¾t sèng trªn 700 tï binh, thu nhiÒu chiÕn lîi phÈm, cïng c¸c s ®oµn 308, 304, 320, 316 vµ c¸c qu©n binh chñng cña Bé hoµn thµnh xuÊt s¾c nhiÖm vô mµ chiÕn dÞch giao cho. * * * Th¸ng 10-1959, sau mÊy th¸ng tõ miÒn B¾c vÒ l¹i chiÕn trêng Khu 5, anh N¨m gäi t«i lªn ®Ó giao nhiÖm vô. Håi ®ã
210 chØ míi cã Khu ñy, cha cã Qu©n khu, cha cã qu©n gi¶i phãng, ®êng d©y 559 cha ®Õn, cha cã MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam. Anh N¨m giao nhiÖm vô cho t«i lµm Trëng ®oµn gåm 8 ngêi xuÊt ph¸t tõ ng· ba s«ng Bung - A V¬ng ®Õn B·i Chuèi, H¶i V©n ®Ó ®ãn tµu kh«ng sè. §i vµo gi÷a mïa ma, ma rõng Qu¶ng Nam ai ®· ë chiÕn khu ®Òu hiÓu. Ma tÇm t· tõ ngµy nµy sang ngµy kh¸c. Mçi ngêi câng trªn lng 10 ngµy g¹o lªn ®êng. B¶n ®å kh«ng cã, kh«ng cã ngêi dÉn ®êng, kh«ng cã ®êng mßn, chØ cã ma, cã muçi rõng, cã v¾t. Tõ Hiªn xuèng vît qua nói Chóa (Bµ Nµ), nh»m híng H¶i V©n mµ ®i. §i c¶ tuÇn lÔ th× thÊy L¨ng C«. BiÕt lµ l¹c ®êng nªn ph¶i t×m mét ®iÓm cao ®Ó x¸c ®Þnh cho ®îc vÞ trÝ råi ngµy trèn ®ªm ®i, c¾t rõng vµo B·i Chuèi, c¬ së Hßa Vang b¸o c¸o cho biÕt ë n¬i tËp kÕt ®· cã s½n hai phuy g¹o, muèi vµ thuèc men. §Õn n¬i th× t×m ®îc hai phuy thËt, nhng g¹o trong phuy kh«ng ¨n ®îc. Chuét rõng ®· c¾n thñng líp ni l«ng bäc n¾p phuy, tõ ®ã níc ma ngÊm vµo thèi tÊt c¶ g¹o, b«ng b¨ng thuèc men còng háng, chØ cßn dïng ®îc mÊy lä dÇu cï lµ. Theo kÕ ho¹ch, ®ªm giao thõa TÕt n¨m 1960 tµu kh«ng sè sÏ vµo B·i Chuèi. §ªm ®ã, chóng t«i ®øng trªn ghÒnh ®¸, dïng ®Ìn pin ®¸nh tÝn hiÖu ra biÓn. Qua giao thõa vµ nhiÒu ®ªm sau n÷a, con tµu mong ®îi vÉn kh«ng thÊy cËp bê. Tríc khi ®i, anh N¨m ®· nãi víi t«i: Con tµu ®ã chë sóng ®¹n mµ ta thu ®îc cña Ph¸p trong kh¸ng chiÕn chÝn n¨m, mét sè qu©n dông cÇn thiÕt vµ c¶ mét c¸i m¸y in. Nhng con tµu ®ã ®· kh«ng ®Õn ®îc víi chóng t«i. Sau nµy t«i míi
211 biÕt tµu do anh Huúnh Ba, ngêi Duy Xuyªn lµm thuyÒn trëng. Anh Ba tõ Nam ¤ ®i bé lªn rõng theo ®êng d©y ra B¾c. Tõ c¶ng s«ng H¬ng, anh Huúnh Ba ch¹y ra chØ huy tµu kh«ng sè ®ãng theo kiÓu thuyÒn ®¸nh c¸ Qu¶ng Nam ch¹y ra vïng biÓn quèc tÕ råi nh¾m H¶i V©n ®i vµo. Nhng trªn ®êng gÆp c¬n giã lín, b¸nh l¸i bÞ g·y, tµu tr«i vµo tËn biÓn Sa Kú, Qu¶ng Ng·i råi tÊp vµo bê, anh em thñy thñ ph¶i ph¸ tµu, hñy hµng ®Ó b¶o ®¶m bÝ mËt ®êng Hå ChÝ Minh trªn biÓn. Anh Ba vµ anh em thñy thñ bÞ ®Þch b¾t ®µy ®i C«n §¶o, 30 n¨m sau t«i míi gÆp l¹i anh Huúnh Ba. Chê m·i kh«ng ®ãn ®îc tµu, l¬ng thùc kh«ng cã, t«i cho n¨m ngêi trë l¹i c¨n cø, chØ ®Ó l¹i ba ngêi víi hy väng mong manh biÕt ®©u cã mét ngµy mét con tµu sÏ ®Õn. §ªm ®ªm, chóng t«i ®i theo ®êng xe löa xuèng lµng ®µo khoai lang, cñ tõ ®Ó sèng. Kh«ng d¸m lÊy nhiÒu, mçi luèng lÊy vµi cñ v× sî ®ång bµo ph¸t hiÖn ®îc, sî lé. ë c¨n cø, sau mÊy th¸ng thÊy chóng t«i kh«ng vÒ, ®· b¸o mÊt tÝch. §îi ®Õn hÕt th¸ng mét (th¸ng Giªng), t«i míi t×m ®êng ®a anh em vÒ. Khi gÆp l¹i, anh N¨m C«ng nãi: C¸ch m¹ng lµ vËy, kh«ng ph¶i viÖc g× còng gÆp thuËn lîi, gÆp khã kh¨n ph¶i kh¾c phôc vµ ®i lªn. Ch¬n chuÈn bÞ tinh thÇn ®i chuyÕn n÷a, cã thÓ cßn khã kh¨n h¬n. T«i hiÓu r»ng ®ã lµ sù tin cËy cña anh N¨m ®èi víi t«i. N¨m Êy §êng 559 míi ®Õn B¾c tØnh Thõa Thiªn. * * * Anh N¨m C«ng lµm BÝ th Khu ñy kiªm ChÝnh ñy Qu©n khu trong nhiÒu n¨m. T«i nhí thêi kú c¨ng th¼ng
212 nhÊt ®Æt ra vÊn ®Ò sö dông lùc lîng vò trang thÕ nµo ®¹t hiÖu qu¶ cao. Trong Khu ñy thêng cã hai ý kiÕn tr¸i ngîc nhau. Mét luång ý kiÕn do bøc xóc vÒ chuyÖn giµnh d©n, giµnh l¹i vïng gi¶i phãng nªn ®Ò xuÊt ph¶i ph©n t¸n lùc lîng chñ lùc thµnh nhiÒu tiÓu ®oµn, ®¹i ®éi ho¹t ®éng nhá lÎ, ho¹t ®éng hç trî cho phong trµo quÇn chóng, võa cã thÓ ®¹t ®îc môc ®Ých giµnh d©n, võa ®ì khã kh¨n cho viÖc cung cÊp hËu cÇn. Luång ý kiÕn nµy trong Khu ñy chiÕm sè ®«ng. Mét sè ý kiÕn kh¸c kiªn tr× duy tr× chñ lùc tËp trung ë cÊp trung ®oµn, s ®oµn ®Ó tæ chøc nh÷ng trËn ®¸nh tiªu diÖt lín lµm thay ®æi côc diÖn chiÕn trêng. Cã nh÷ng cuéc tranh luËn dù kiÕn 3 ngµy kÐo dµi thµnh 6 ngµy. Trong Khu ñy cã nhiÒu ®ång chÝ cã uy tÝn vµ kinh nghiÖm, vµ kh«ng ph¶i lËp luËn nµo còng hêi hît. Mçi ý kiÕn ®Òu xuÊt ph¸t tõ t©m huyÕt cïng tr¸ch nhiÖm tríc §¶ng, tríc nh©n d©n, tríc qu©n ®éi. Vµo nh÷ng t×nh huèng gi»ng co nh vËy ®Òu ph¶i cã ý kiÕn cuèi cïng cña anh N¨m. Trong nh÷ng trêng hîp nh thÕ nµy anh N¨m ®Òu nãi: H·y lÊy chiÕn trêng Liªn khu 5 trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p lµm vÝ dô. Khi ®Þch më chiÕn dÞch ¸t L¨ng ®¸nh vµo vïng tù do cña ta ë B×nh §Þnh, chóng t«i võa dïng lùc lîng ®Þa ph¬ng t¹i chç ®Ó chèng cµn, võa ®ång thêi dïng chñ lùc cña Liªn khu më chiÕn dÞch ë §¨k §oa B¾c Kon Tum. ChiÕn dÞch diÔn biÕn tèt, tiªu diÖt ®îc ®Þch, gi¶i phãng ®îc ®Êt ®ai, ®¸nh vµo ý chÝ cña ®Þch, buéc chóng ph¶i rót qu©n ë ®ång b»ng. Hay lÊy chiÕn th¾ng Ba Gia lµm vÝ dô, nÕu lóc ®ã kh«ng tËp trung x©y dùng trung ®oµn 1 ®¬n vÞ
213 chñ lùc cña Qu©n khu, th× lµm sao ®¸nh tËp trung, giµnh chiÕn th¾ng lín ®îc. S¾m ra s ®oµn chñ lùc kh¸c víi s¾m mét tiÓu ®oµn ®Þa ph¬ng. §Æt trêng hîp khi cÊp trªn chØ thÞ ®¸nh ®Ó phèi hîp víi c¸c chiÕn trêng kh¸c, phôc vô nhiÖm vô chÝnh trÞ, nÕu kh«ng cã s ®oµn th× lµm sao thùc hiÖn ®îc mÖnh lÖnh cÊp trªn... Vai trß cña anh N¨m quan träng lµ vËy. ý kiÕn cña anh N¨m bao giê còng thuyÕt phôc c¸c bªn tranh luËn bëi anh n¾m ch¾c nhiÖm vô cña ba thø qu©n, bëi anh lu«n qu¸n triÖt cho c¸c c¸n bé qu©n sù chóng t«i ph¶i lÊy qu©n sù phôc vô chÝnh trÞ. Mïa thu n¨m 1972, t«i ®îc ®iÒu ®éng tõ s ®oµn 2 vÒ chØ huy s ®oµn 711, ®¬n vÞ míi ®îc thµnh lËp ngµy 7-11- 1971 gåm c¸c trung ®oµn 31, 38 vµ trung ®oµn 9 võa tõ Qu¶ng TrÞ vµo, ho¹t ®éng ë phÝa nam §µ N½ng, chñ yÕu vïng thung lòng QuÕ S¬n, HiÖp §øc, Hµ Lam, Méc Bµi, nh»m ®¸nh vµo sau lng qu©n ®oµn 1 cña Ng« Quang Trëng. ChiÕn dÞch ®Çu tiªn diÔn ra h¬n mét th¸ng tríc khi t«i vÒ do anh Hoµng Anh TuÊn - Tham mu trëng Qu©n khu, anh Nam Kh¸nh, anh Quang chØ huy, ®îc anh B×nh Ch¸nh - Phã T lÖnh Qu©n khu trùc tiÕp chØ ®¹o. Môc tiªu lµ chiÕm ®îc c¨n cø Trung ®oµn 5 ngôy ë CÊm D¬i ®Ó giam ch©n s ®oµn 2 ngôy kh«ng ra ®îc Qu¶ng TrÞ. Sau mét th¸ng chiÕn ®Êu, ta chØ chiÕm ®îc c¨n cø ngo¹i vi nh Bµn Thïng, Hßn Chiªng, ®Ìo §ßn G¸nh, §éng M«ng, §¸ Hµm... mµ cha døt ®iÓm ®îc CÊm D¬i. Thêi ®iÓm ®ã, chiÕn trêng Qu¶ng TrÞ ®ang gÆp khã kh¨n, Bé Tæng tham mu thóc Qu©n khu 5 ph¶i hµnh ®éng ®Ó
214 hç trî cho chiÕn trêng chÝnh. Võa vÒ ®Õn Qu©n khu nhËn nhiÖm vô, t«i ®îc anh N¨m gäi lªn. Sau khi th¨m hái vµ nghe t«i b¸o c¸o ho¹t ®éng cña S ®oµn 2 trªn chiÕn trêng T©y Nguyªn, b¸o c¸o vÒ c¸c chiÕn th¾ng ë §¨k T« - T©n C¶nh vµ Kon Tum, anh N¨m rÊt vui v× c¸n bé, chiÕn sÜ s ®oµn 2 ®· hoµn thµnh xuÊt s¾c nhiÖm vô, sau ®ã anh ®a cho t«i xem bøc ®iÖn cña ®ång chÝ Lª DuÈn göi cho anh vµ anh Hai M¹nh. Néi dung bøc ®iÖn lµ b»ng mäi c¸ch, Qu©n khu 5 kh«ng cho s ®oµn 2 ngôy ra chiÕn trêng Qu¶ng TrÞ. Anh N¨m nãi thªm: - Ch¬n vÒ lµm trëng s ®oµn 711 ph¶i suy nghÜ lµm sao tiªu diÖt ®îc CÊm D¬i, chÊp hµnh nghiªm lÖnh cña anh Ba. Cßn nhiÖm vô cô thÓ th× xuèng nói Lín, tiÒn ph¬ng cña Qu©n khu, anh Hai M¹nh sÏ giao. T«i chia tay anh N¨m xuèng nói Lín gÇn ®êng 16. Trªn ®êng ®i, t«i nhËn ®îc tin anh Qu¶ng, s ®oµn phã 711 hy sinh v× ®¹n ph¸o ®Þch. §ã lµ mét tæn thÊt lín cho s ®oµn ngay khi t«i vÒ nhËn nhiÖm vô. ë Së chØ huy tiÒn ph¬ng Qu©n khu 5, sau khi nghe anh NguyÔn Huy Ch¬ng - ChÝnh ñy s ®oµn 711 b¸o c¸o t×nh h×nh, anh Hai M¹nh nãi víi t«i: - Anh em míi qu¸. Trung ®oµn 9 míi vµo cha quen chiÕn trêng. C¸c c¬ quan tham mu, chÝnh trÞ, hËu cÇn ®Òu thiÕu kinh nghiÖm. CËu cã ®Ò xuÊt g× ®Ó s ®oµn hoµn thµnh nhiÖm vô? T«i nãi: - B¸o c¸o anh, t«i cã xem bøc ®iÖn cña anh Ba DuÈn chç anh N¨m. Anh cho t«i mét tuÇn ®Ó kiÓm tra chiÕn
215 trêng, n¾m l¹i t×nh h×nh cña bé ®éi råi sÏ b¸o c¸o cô thÓ ph¬ng ¸n vµ c¸ch ®¸nh. Anh Hai M¹nh ®ång ý. Sau khi ta ®¸nh bãc vá c¸c cø ®iÓm vßng ngoµi, ®Þch biÕt ®îc ý ®å cña ta nªn t¨ng cêng Trung ®oµn 6 bé binh, mét trung ®oµn thiÕt gi¸p vµ 2 tiÓu ®oµn b¶o an vµo vïng CÊm D¬i - QuÕ S¬n. VÒ ®Õn ®¬n vÞ, t«i tranh thñ chuÈn bÞ chiÕn trêng ngay. T«i nhËn ra CÊm D¬i cha ph¶i lµ mét c¨n cø h¾c bóa ®Õn nçi kh«ng ®¸nh ®îc. ChØ cã 9 hµng rµo kÏm gai chø kh«ng ph¶i 12 nh b¸o c¸o. Nã còng kh«ng kiªn cè b»ng T©n C¶nh. Sau nµy t«i ®îc biÕt anh V¨n (§¹i tíng Vâ Nguyªn Gi¸p) cã ®iÖn vµo nÕu c¨n cø m¹nh qu¸ th× ®õng cã ®¸nh Ðp, th¬ng vong sÏ cao. T«i kh¼ng ®Þnh S ®oµn 711 hoµn toµn cã kh¶ n¨ng døt ®iÓm CÊm D¬i. T«i tr×nh bµy ph¬ng ¸n vµ c¸ch ®¸nh víi Qu©n khu. Anh Hai M¹nh ®ång ý. Ngµy 12-8-1972 nhËn nhiÖm vô th× ngµy 17 tiÕp cËn, ngµy 18 døt ®iÓm CÊm D¬i - QuÕ S¬n nh kÕ ho¹ch. Tiªu diÖt hai Trung ®oµn 5, 6 thuéc S ®oµn 2 ngôy vµ c¸c ®¬n vÞ hç trî. B¾t rÊt nhiÒu tï binh, thu ®îc 9 xe M113, Trung ®oµn 9 lµm nhiÖm vô ®ãn lâng kh«ng chÆt chÏ, ®Ó ®Þch tho¸t nhiÒu, nÕu kh«ng th× th¾ng cµng to h¬n. Sau trËn ®¸nh, anh N¨m gÆp t«i qua ®iÖn tho¹i. Anh nãi: "ThËt lµ mõng, chÝn n¨m ®¸nh Ph¸p, díi ch©n H¶i V©n cã NguyÔn B¸ Ph¸t, b©y giê ®¸nh Mü cã NguyÔn Ch¬n". Mét ngµy sau, anh Phan §Êu, Th ký cña anh N¨m C«ng mang quµ cña anh xuèng tÆng t«i gåm mét c¸i ra®io, mét sè thuèc bæ vµ bøc th mõng chiÕn th¾ng. C¸i radio ®ã t«i vÉn gi÷ ®Õn b©y giê.
216 * * * §Ó chuÈn bÞ cho chiÕn dÞch mïa Xu©n n¨m 1975, t«i cïng anh NguyÔn Huy Ch¬ng ®îc triÖu tËp lªn dù häp Qu©n khu më réng. Tríc ngµy häp, anh N¨m cho gäi ®Õn l¸n cña anh ë Níc Oa, Trµ My ¨n c¬m. §ã lµ cuéc häp trªn sa bµn th¶o luËn vÒ chiÕn dÞch më mµn n¨m 1975 vµo quËn lþ Tiªn Phíc vµ Phíc L©m. Lùc lîng cña ®Þch trong hai quËn cã 4 tiÓu ®oµn chñ lùc, c¸c ®¬n vÞ b¶o an d©n vÖ, c¸c lùc lîng k×m kÑp quÇn chóng. Môc tiªu quan träng lµ ®iÓm cao 211 vµ trËn ®Þa ph¸o Suèi §¸. §Þch ®îc c¸c trËn ®Þa ph¸o ë Tam Kú chi viÖn trùc tiÕp. §©y lµ mét chiÕn dÞch tæng hîp tÊn c«ng vµ næi dËy. Tríc m¾t lµ gi¶i phãng Tiªn Phíc, Phíc L©m råi tïy t×nh h×nh mµ bæ sung nhiÖm vô. NhiÒu ®ång chÝ Khu ñy viªn nªu ý kiÕn nÆng vÒ qu©n sù hç trî qu¶ ®Êm chÝnh trÞ, gi¶i phãng ®Êt ®ai. Thêi gian cho chiÕn dÞch lµ b¶y ngµy. Tríc khi kÕt thóc buæi s¸ng, t«i xin ph¸t biÓu ý kiÕn. T«i hoµn toµn nhÊt trÝ víi môc tiªu ®¸nh ®Þch, nhng vÒ nhiÖm vô cña S ®oµn thay v× b¶y ngµy xin rót xuèng 24 giê, víi ®iÒu kiÖn t¨ng cêng thªm c¸c ®¬n vÞ xe t¨ng vµ ph¸o phßng kh«ng 37 ly, ®Æc biÖt sè ®¹n cho 7 ngµy xin ®Ó dïng trong 1 ngµy. Ph¬ng ¸n cô thÓ S ®oµn sÏ b¸o c¸o sau. Héi nghÞ lóc Êy x«n xao, nhng v× hÕt giê buæi s¸ng, nªn anh Hai M¹nh tuyªn bè dõng l¹i nghØ tra, buæi chiÒu sÏ th¶o luËn tiÕp. Tra h«m Êy, t«i ®îc ¨n c¬m víi anh N¨m vµ anh Hai. Anh Hai nãi:
217 - CËu ®· suy nghÜ kü cha? C¨n cø vµo ®©u mµ cËu nªu ph¬ng ¸n ®¸nh mét ngµy? T«i nãi: - B¸o c¸o hai anh, t«i nghÜ lµ ®¸nh ®îc, nÕu ta tËp trung háa lùc ë mËt ®é cao, chuÈn bÞ chiÕn trêng chu ®¸o, cã c¸ch ®¸nh tèt, th× sÏ døt ®iÓm gän. ë T©n C¶nh lµ c¨n cø cña s ®oµn ngôy mµ còng chØ gi¶i quyÕt trong vßng 24 giê. Anh N¨m nãi: - NÕu chØ cÇn 24 giê th× tèt qu¸, thuËn lîi ®ñ ®êng, Ch¬n vÒ suy nghÜ thËt kü, bän m×nh sÏ ñng hé. Buæi chiÒu c¸c cuéc tranh luËn b¾t ®Çu. ý kiÕn c¨ng th¼ng nhÊt lµ cña anh Vâ Thø, Phã T lÖnh Qu©n khu. Anh nãi: - S ®oµn 2 nªn xem l¹i ®Ò xuÊt cña m×nh cã chñ quan kh«ng? Cã m¹o hiÓm kh«ng? Cã phiªu lu kh«ng? NÕu phiªu lu m¹o hiÓm, kh«ng tÝnh to¸n sÏ thua. §©y lµ trËn më ®Çu chiÕn dÞch cho c¶ Qu©n khu. Cã nhiÒu ý kiÕn ph¸t biÓu n÷a. T«i l¹i xin tr×nh bµy râ thªm quan ®iÓm cña S ®oµn vµ høa nÕu kh«ng hoµn thµnh nhiÖm vô th× chÕt kh«ng ch«n. Anh N¨m C«ng vµ anh Hai M¹nh l¾ng nghe tÊt c¶ c¸c ý kiÕn. Cuèi buæi chiÒu, anh Hai M¹nh nãi anh Hoµng Giang, Chñ nhiÖm hËu cÇn Qu©n khu: - Cã ®ñ ®¹n b¶y ngµy cho S ®oµn 2 ®¸nh mét ngµy kh«ng? Anh Hoµng Giang høa hËu cÇn sÏ b¶o ®¶m ®ñ yªu cÇu.
218 Anh Hai M¹nh kÕt luËn ®ång ý víi ®Ò xuÊt cña S ®oµn 2 vµ giao nhiÖm vô cho chóng t«i ph¶i b¸o c¸o sím ph¬ng ¸n cô thÓ lªn Qu©n khu. Tan häp, anh B¶y H÷u (NguyÔn Xu©n H÷u) - Thêng trùc Khu ñy hái nhá t«i: "Cã ch¾c th¾ng kh«ng cËu?". Sau héi nghÞ, tríc khi vÒ ®¬n vÞ, anh N¨m b¾t tay t«i nãi: "Bän m×nh tin tëng Ch¬n". ChiÕn dÞch Tiªn Phíc - Phíc L©m diÔn ra ®óng nhph¬ng ¸n. Ngµy 8-3 Ðm qu©n, ngµy 10-3 døt ®iÓm. ChiÒu ngµy 10, chóng t«i nhËn ®îc th chóc mõng cña anh N¨m C«ng, trong ®ã cã ®o¹n nãi chiÕn th¾ng cña S ®oµn 2 gãp phÇn vµo th¾ng lîi chung cña toµn quèc. S¸ng ngµy 24-3-1975, khi nghe ®Þch b¸o c¸o lªn cÊp trªn ®¹n ph¸o ë Chu Lai ®· hÕt, t«i dïng ®µi 15W b¸o c¸o vÒ Qu©n khu xin cho ®¸nh Tam Kú ngay. Dï cha nhËn ®îc ®iÖn tr¶ lêi nhng biÕt xö lý t×nh huèng cña m×nh lµ ®óng, 10 giê t«i ph¸t lÖnh cho S ®oµn tÊn c«ng Tam Kú. §Þch thÊy xe t¨ng ta xuÊt kÝch lµ bá ch¹y. Ta nhanh chãng gi¶i phãng mét vïng ®Êt réng tõ Chu Lai ®Õn TuÇn Dìng. §Õn 3 giê chiÒu, chóng t«i míi nhËn ®îc ®iÖn ®ång ý cña Qu©n khu. Ngµy 27-3-1975, t«i lªn Qu©n khu nhËn lÖnh tÊn c«ng ®¸nh chiÕm §µ N½ng. Anh N¨m C«ng vµ anh Hai M¹nh giao nhiÖm vô cho S ®oµn chØ trong vßng 15 phót. Cã 100 ngµn qu©n ®Þch ®· dån vÒ §µ N½ng. Híng chñ yÕu ®¸nh vµo §µ N½ng ®îc giao cho Qu©n ®oµn 2 tõ ®Ìo H¶i V©n ®¸nh vµo vµ tõ Thîng §øc ®¸nh xuèng. Híng quan träng giao cho lùc lîng Qu©n khu 5 gåm S ®oµn 2, L÷
219 ®oµn 52 vµ c¸c trung ®oµn xe t¨ng cao x¹, ph¸o tÇm xa, c¸c trung ®oµn cña MÆt trËn Qu¶ng §µ ®¸nh tõ híng Nam xuèng. T«i hiÓu lóc nµy thêi gian lµ lùc lîng, cµng tiÕn nhanh tiÕp cËn §µ N½ng cµng thuËn lîi. Trªn ®êng tiÕn qu©n, anh ThÝ - Trung ®oµn trëng 38 ®· cho ®¬n vÞ dõng l¹i ®¸nh Hµ Lam. Anh ThÝ bÞ c¸ch chøc ngay. Lóc ®ã híng chñ yÕu gÆp khã kh¨n do Ng« Quang Trëng cho qu©n chÆn ë Phó Léc, H¶i V©n. Cßn híng S ®oµn 304 tõ Thîng §øc xuèng th× tiÕn qu©n chËm do ®Þa h×nh rõng nói. T«i ra lÖnh Trung ®oµn 1 theo ®êng sè 1 tiÕn vµo së chØ huy Qu©n ®oµn 1 vµ s©n bay §µ N½ng. Trung ®oµn 38 sÏ qua cÇu Tø C©u chiÕm s©n bay Níc MÆn. C¸c Trung ®oµn 31, 36 theo trôc ®êng s¾t tiÕn ra. §óng 11 giê 45 phót ngµy 29-3-1975, t«i ®· cã mÆt ë Së chØ huy Qu©n ®oµn 1. T¹i phßng cña Ng« Quang Trëng, chóng t«i thu mét l¸ cê cña Qu©n ®oµn 1, mét khÈu sóng ng¾n bá tói cña Ng« Quang Trëng s¶n xuÊt t¹i Canada. (KhÈu sóng nµy t«i tÆng anh NguyÔn H÷u An, lóc ®ã lµ TlÖnh Qu©n ®oµn 2. Sau nµy, chÞ Chi vî anh An nãi tÊt c¶ vò khÝ ®· giao nép hÕt, muèn gi÷ khÈu sóng ®Ó lµm kû niÖm. ChÞ ®· nhê t«i viÕt lý lÞch khÈu sóng vµ giÊy tÆng ®Ó lµm chøng tõ). Trªn b¶n ®å t¸c chiÕn cña Ng« Quang Trëng, chóng vÉn x¸c ®Þnh híng B¾c lµ híng chñ yÕu. Nhê chíp thêi c¬, dèc hÕt lùc lîng ®¸nh nhanh mµ ta biÕn híng Nam tõ híng quan träng thµnh híng chñ yÕu ®¸nh chiÕm §µ N½ng. §Õn 15 giê ngµy 29-3-1975, xe t¨ng Qu©n ®oµn 2 tíi §µ N½ng.
220 Ngåi ë Së chØ huy Qu©n ®oµn 1 ngôy, t«i cö anh TrÇn Xuyªn, trî lý t¸c chiÕn mang con dÊu cña Ng« Quang Trëng vÒ Së chØ huy Qu©n khu ®ãng ë Thanh Quýt b¸o c¸o cho anh N¨m C«ng vµ anh Hai M¹nh. Anh Hai M¹nh muèn x¸c ®Þnh thËt chÝnh x¸c, lóc ®ã anh hái qu©n ta ®· ®Õn §µ N½ng thËt cha hay míi ®Õn VÜnh §iÖn? Sau khi xem con dÊu, hai anh lªn xe ®Õn §µ N½ng. Võa gÆp t«i, anh N¨m C«ng nãi: - Thanh niªn cha vî cã kh¸c, tiÕn qu©n nhanh qu¸. * * * Trong cuéc ®êi chiÕn ®Êu cña t«i, ngoµi sù nç lùc phÊn ®Êu cña b¶n th©n, t«i lu«n ®îc sù gi¸o dôc, gióp ®ì cña cÊp trªn, cña ®ång chÝ, ®ång ®éi mµ trùc tiÕp lµ Khu ñy, Qu©n khu ñy, Bé T lÖnh Qu©n khu, c¸c c¬ quan tham mu chÝnh trÞ, hËu cÇn Qu©n khu gióp t«i hoµn thµnh nhiÖm vô trong nh÷ng n¨m th¸ng chØ huy S ®oµn 2 giµnh nhiÒu th¾ng lîi. Nhng sù gióp ®ì, chØ b¶o cña anh N¨m C«ng cã mét gi¸ trÞ ®Æc biÖt ®èi víi t«i. T«i ch©n thµnh biÕt ¬n tÊt c¶ sù gi¸o dôc, chØ b¶o, gióp ®ì, ®ïm bäc Êy. T«i nghÜ r»ng, n¨m 1969 lµ n¨m thö th¸ch quyÕt liÖt nhÊt trong nh÷ng n¨m th¸ng chiÕn tranh. N¨m ®ã, trªn chiÕn trêng, qu©n Mü, qu©n ch hÇu rÊt ®«ng. MiÒn B¾c bÞ ®¸nh ph¸ quyÕt liÖt. Ngµy 2 th¸ng 9 n¨m 1969, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, l·nh tô kÝnh yªu cña chóng ta ®· ra ®i m·i m·i. B¶n tin ®ét ngét lµm c¶ níc bµng hoµng. Thêi ®iÓm
221 ®ã, díi sù l·nh ®¹o cña Trung ¬ng §¶ng, ®øng ®Çu lµ ®ång chÝ BÝ th thø nhÊt Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Lao ®éng ViÖt Nam Lª DuÈn, qu©n d©n ta ®· biÕn ®au th¬ng thµnh hµnh ®éng, tiÕp tôc tÊn c«ng ®Þch, ®a c¸ch m¹ng vît qua khã kh¨n, v÷ng vµng xèc tíi. ë chiÕn trêng khu 5, anh N¨m C«ng v÷ng vµng tay l¸i, cïng Khu ñy, Qu©n khu ñy tËp hîp trÝ tuÖ, tµi n¨ng cña tËp thÓ, tõ chiÕn trêng T©y Nguyªn ®Õn ®ång b»ng miÒn Trung ra Qu¶ng §µ, c¸n bé, chiÕn sÜ, ®¶ng viªn, quÇn chóng ®oµn kÕt nhÊt trÝ ®· gi÷ v÷ng thµnh qu¶ c¸ch m¹ng vµ ph¸t triÓn ngµy cµng v÷ng ch¾c trªn mét chiÕn trêng liªn tôc ¸c liÖt. Tµi n¨ng, trÝ tuÖ, b¶n lÜnh chÝnh trÞ, trung t©m ®oµn kÕt víi sù tËp hîp l«i cuèn mäi ngêi cña anh N¨m biÓu hiÖn rùc rì nhÊt trong thêi kú khã kh¨n ¸c liÖt nµy.
222 §åNG CHÝ Vâ CHÝ C¤NG NHµ L·NH §¹O KI£N TRUNG CñA QU¢N KHU 5 ThiÕu tíng TrÇn Quang Ph¬ng* GÇn c¶ cuéc ®êi c¸ch m¹ng cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng g¾n liÒn víi quª h¬ng Qu¶ng Nam - §µ N½ng, g¾n liÒn víi Khu 5 bÊt khuÊt. Tõ ngµy ®Çu ho¹t ®éng c¸ch m¹ng cho ®Õn mïa Xu©n toµn th¾ng n¨m 1975, dÊu ch©n ngêi céng s¶n kiªn cêng Vâ ChÝ C«ng ®· ®Ó l¹i nhiÒu Ên tîng tèt ®Ñp víi quª h¬ng vµ c¶ vïng ®Êt Khu 5 kiªn trung, bÊt khuÊt. 1. DÊu Ên Vâ ChÝ C«ng trong chØ ®¹o chiÕn tranh Trong kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p x©m lîc, Liªn khu 5 ®îc §¶ng vµ B¸c Hå giao nhiÖm vô gióp ®ì c¸ch m¹ng Lµo vµ c¸ch m¹ng Campuchia. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng vµ ®ång ®éi ®· hoµn thµnh xuÊt s¾c nhiÖm vô ®îc Trung ¬ng giao phã. Tõ kinh nghiÖm quý b¸u cña ho¹t ®éng gióp b¹n, trong kh¸ng chiÕn chèng Mü, Khu 5 ®· h¬n _______________ * ChÝnh ñy Qu©n khu 5.
223 mét lÇn ®îc Trung ¬ng chØ ®Þnh gióp c¸ch m¹ng c¸c níc anh em. Trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, Liªn khu 5 bao gåm c¶ Trêng S¬n - T©y Nguyªn lµ ®Þa bµn ®Þch ®¸nh ph¸ v« cïng khèc liÖt. Lêng ®Þnh tríc t×nh h×nh, Bé ChÝnh trÞ vµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· cö ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®ang tham gia c¶i c¸ch ruéng ®Êt ë ViÖt B¾c bÝ mËt trë l¹i Khu 5, trªn mét chuyÕn bay cña Ph¸p, cïng ®ång chÝ Lª §øc Thä vµo Nam Bé, tæ chøc cuéc chiÕn ®Êu cña Khu 5 trong t×nh h×nh míi. Tõ ®ã, trªn c¬ng vÞ lµ quyÒn BÝ th råi BÝ th Khu ñy kiªm ChÝnh ñy Qu©n khu 5 cho ®Õn ngµy miÒn Nam hoµn toµn gi¶i phãng, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· cã nh÷ng cèng hiÕn xuÊt s¾c cho c¸ch m¹ng miÒn Nam. Do b¸m s¸t c¬ së, b¸m s¸t phong trµo, l¹i trung thµnh vµ kiªn ®Þnh, tõ thùc tiÔn chØ ®¹o c¸ch m¹ng Khu 5, ®ång chÝ ®· cã mÆt ®óng lóc trong nh÷ng thêi ®iÓm lÞch sö quyÕt ®Þnh, cã nhiÒu ý kiÕn ®Ò xuÊt víi Trung ¬ng nh÷ng vÊn ®Ò cã tÝnh chiÕn lîc mang ý nghÜa phæ qu¸t cña con ®êng c¸ch m¹ng miÒn Nam, ®ã lµ con ®êng dïng b¹o lùc c¸ch m¹ng ®Ó chèng l¹i b¹o lùc ph¶n c¸ch m¹ng cña qu©n thï. Sau phong trµo ®ång khëi th¾ng lîi, gi÷a n¨m 1961, ®ång chÝ ®îc Bé ChÝnh trÞ cö vµo Nam Bé lµm Phã BÝ thTrung ¬ng Côc miÒn Nam. T¹i §¹i héi MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam, th¸ng 3 - 1962, ®ång chÝ ®îc bÇu lµm Phã Chñ tÞch MÆt trËn vµ lµ ®¹i diÖn cña §¶ng Nh©n d©n c¸ch m¹ng miÒn Nam ViÖt Nam bªn c¹nh MÆt trËn.
224 Vèn lµ ngêi s©u s¸t phong trµo, ®ång chÝ ®· vÒ nhiÒu ®Þa ph¬ng cña Nam Bé ®Ó nghiªn cøu, kh¶o s¸t, ®óc kÕt kinh nghiÖm chèng b×nh ®Þnh, ph¸ Êp chiÕn lîc, chèng chiÕn thuËt trùc th¨ng vËn vµ chiÕn xa vËn cña ®Þch trong chiÕn tranh ®Æc biÖt. Trë vÒ chØ ®¹o phong trµo ë Khu 5 víi c¬ng vÞ lµ BÝ th Khu ñy 5, ®ång thêi kiªm chøc Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam, dÊu Ên cña nhµ l·nh ®¹o mu lîc ®îc kh¼ng ®Þnh trong nh÷ng quyÕt ®Þnh ®óng ®¾n, s¸ng suèt cña ®ång chÝ vµ tËp thÓ Khu ñy. Víi vÞ trÝ ®Þa lý träng yÕu cña m×nh, Khu 5 lµ n¬i qu©n viÔn chinh Mü chän lµm ®Þa bµn ®Ó ®æ bé nh÷ng ®¬n vÞ chiÕn ®Êu ®Çu tiªn, thiÕt lËp ®Çu cÇu triÓn khai chiÕn lîc chiÕn tranh côc bé vµ thµnh phè §µ N½ng cïng víi Chu Lai trë thµnh c¨n cø liªn hîp qu©n sù lín nhÊt ë miÒn Nam trong suèt cuéc chiÕn tranh. Khu 5 díi sù chØ ®¹o cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· quyÕt ®Þnh ®¸nh trËn phñ ®Çu qu©n viÔn chinh Mü ë cø ®iÓm Nói Thµnh, tiªu diÖt gän mét ®¹i ®éi ®Þch, më ra kh¶ n¨ng qu©n vµ d©n ta cã thÓ ®¸nh vµ th¾ng Mü trong "ChiÕn tranh côc bé". Cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy TÕt MËu Th©n n¨m 1968, trªn c¬ng vÞ lµ BÝ th Khu ñy, ChÝnh ñy Qu©n khu 5, ®ång chÝ ®· trùc tiÕp ®Õn bé phËn tiÒn ph¬ng cña Khu ñy ®øng ch©n ë Duy Xuyªn, §iÖn Bµn ®Ó chØ ®¹o träng ®iÓm cña Khu lµ §µ N½ng. Trong lóc lùc lîng cña Khu
225 vµ c¸c tØnh ®· Ðm s¸t c¸c ®Þa bµn, th× cã lÖnh chuyÓn ngµy næ sóng. Víi c¬ng vÞ BÝ th Khu ñy, kiªm ChÝnh ñy Qu©n khu, ®ång chÝ ®· kiªn quyÕt ®Ò ®¹t víi Trung ¬ng cho Khu 5 ®¸nh ®óng ngµy ®· ®Þnh, nhê ®ã ®· tr¸nh ®îc nh÷ng tæn thÊt cho c¸ch m¹ng. Víi sù nhËn ®Þnh vµ quyÕt ®Þnh ®óng ®¾n, linh ho¹t ®ã, trªn chiÕn trêng Khu 5, qu©n d©n ta tiÕn c«ng vµo c¸c thµnh phè, thÞ trÊn, ®¹t môc tiªu råi rót ngay, nªn thiÖt h¹i còng Ýt h¬n so víi c¸c chiÕn trêng kh¸c. Cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy TÕt MËu Th©n n¨m 1968 ®· t¹o ra bíc ngoÆt lín, ®¸nh sËp ý chÝ x©m lîc cña ®Õ quèc Mü buéc chóng ph¶i hiÓu r»ng kh«ng thÓ th¾ng ®îc d©n téc ta trong cuéc chiÕn tranh nµy. VÒ sù kiÖn lÞch sö nµy ®· cã nhiÒu ý kiÕn kh¸c nhau. Víi t c¸ch lµ ngêi l·nh ®¹o ë mét chiÕn trêng khèc liÖt nhÊt, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cho r»ng kh«ng thÓ chØ ®ßi hái chiÕn th¾ng mµ kh«ng cã tæn thÊt Ýt nhiÒu HiÖp ®Þnh Pari ®îc ký kÕt ngµy 27-1-1973, nhng lµ mét ngêi l·nh ®¹o chiÕn trêng, tõ kinh nghiÖm x¬ng m¸u sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954, ®ång chÝ kh«ng ¶o tëng sÏ cã hßa b×nh, nªn ®· tiÕn hµnh l·nh ®¹o c«ng t¸c ttëng trong toµn Qu©n khu. Nhng sau nh÷ng n¨m kh¸ng chiÕn khèc liÖt kÐo dµi, lóc ®Çu nhiÒu c¸n bé, chiÕn sÜ cßn cã t tëng x¶ h¬i kh¸ nÆng ®· ®Ó ®Þch lÊn chiÕm mét sè vïng gi¶i phãng cña ta. §¶ng bé Khu 5 lËp tøc xèc l¹i ®éi ngò, kiªn quyÕt tiÕn c«ng ®Þch, giµnh ®Êt, giµnh d©n, ph¸t triÓn
226 thùc lùc mäi mÆt cña c¸ch m¹ng, gãp phÇn ®Èy nhanh sù suy yÕu cña ngôy qu©n, ngôy quyÒn sau khi Mü ®· rót, dÉn ®Õn sù sôp ®æ cña chóng trong mïa Xu©n 1975. Víi ®ßn ®¸nh hiÓm vµo Bu«n Ma Thuét th¾ng lîi, gi¶i phãng toµn bé vïng ®Êt chiÕn lîc T©y Nguyªn lµm cho kÎ ®Þch cho¸ng v¸ng, liÒn sau ®Êy t¹i mÆt trËn HuÕ - §µ N½ng, n¾m b¾t thêi c¬ xuÊt hiÖn, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· ®Ò xuÊt ý kiÕn víi Bé ChÝnh trÞ vµ ®ång chÝ Lª DuÈn nªn chíp thêi c¬, l·nh ®¹o qu©n vµ d©n Khu 5 ph¸t huy lîi thÕ t¹i chç, kÕt hîp víi c¸c ®¬n vÞ chñ lùc cña Bé Tæng t lÖnh, nhanh chãng xãa sæ Qu©n ®oµn 1 vµ Vïng I chiÕn thuËt cña ®Þch, ®¸nh tan 10 v¹n tµn qu©n ®Þch ®· hoang mang, rÖu r·, gi¶i phãng thµnh phè §µ N½ng, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc gi¶i phãng Sµi Gßn - Gia §Þnh vµo ngµy 30-4-1975 lÞch sö. 2. Kiªn ®Þnh lËp trêng, s¸ng t¹o linh ho¹t trong thùc hiÖn Sau ngµy miÒn Nam hoµn toµn gi¶i phãng, ®Êt níc thèng nhÊt, trªn nhiÒu c¬ng vÞ träng tr¸ch mµ §¶ng giao phã, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng víi cuéc ®êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng dµy d¹n kinh nghiÖm, s«i næi vµ phong phó, ®· cã nhiÒu ®ãng gãp vµo sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc. Tõ khi vÒ c«ng t¸c ë Trung ¬ng, ngoµi viÖc ®ãng gãp chung c¸c mÆt trong sù l·nh ®¹o cña Bé ChÝnh trÞ ®èi víi ®Êt níc, víi tr¸ch nhiÖm c¸ nh©n, ®ång chÝ lu«n kiªn ®Þnh
227 lËp trêng, s¸ng t¹o, linh ho¹t trong thùc tiÔn, cã nhiÒu ®Ò xuÊt, gi¶i ph¸p quan träng x©y dùng ®Êt níc. Khi gi÷ chøc Phã Thñ tíng ChÝnh phñ kiªm Bé trëng Bé H¶i s¶n, ®ång chÝ ®Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸p gi¶i quyÕt khã kh¨n cho ngµnh h¶i s¶n, cho ngµnh tù lùc c¸nh sinh, tù trang tr¶i, tù c©n ®èi trong s¶n xuÊt xuÊt kinh doanh. Do cã sù chuyÓn ®æi qu¶n lý, tæ chøc, ngµnh h¶i s¶n ®· v¬n lªn trë thµnh mét ngµnh kinh tÕ mòi nhän trong nÒn kinh tÕ quèc d©n. Khi lµm Phã Thñ tíng phô tr¸ch n«ng nghiÖp, ®ång chÝ ñng hé c¸ch "kho¸n s¶n phÈm" (khi cha ®îc chÊp nhËn chÝnh thøc) ë c¸c hîp t¸c x· n«ng nghiÖp vµ ®i s©u nghiªn cøu ®æi míi tæ chøc, c¬ chÕ qu¶n lý hîp t¸c x· tho¸t ra khái thua lç, thu nhËp thÊp vµ nhËn tr¸ch nhiÖm dù th¶o ChØ thÞ 100 cña Ban BÝ th Trung ¬ng §¶ng thùc hiÖn kho¸n s¶n phÈm trong hîp t¸c x· n«ng nghiÖp ®Õn nhãm vµ ngêi lao ®éng. Trªn c¬ së tæng kÕt ChØ thÞ 100, Trung ¬ng ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý trong n«ng nghiÖp b»ng NghÞ quyÕt 10 cña Bé ChÝnh trÞ n¨m 1988... Suèt c¶ cuéc ®êi trän 100 n¨m vµ h¬n 80 n¨m chiÕn ®Êu trªn con ®êng c¸ch m¹ng vÎ vang mµ §¶ng vµ B¸c Hå vÜ ®¹i ®· chän, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lu«n kiªn ®Þnh lËp trêng nguyªn t¾c cña §¶ng, nhng thùc hiÖn s¸ng t¹o vµ linh ho¹t mäi nhiÖm vô ®îc giao víi nghÞ lùc phi thêng cña ngêi céng s¶n. §¹o ®øc cña ®ång chÝ lu«n thÓ hiÖn cÇn, kiÖm, liªm, chÝnh, chÝ c«ng v« t. Phong c¸ch l·nh ®¹o dÔ gÇn gòi quÇn chóng, ®îc nhiÒu ngêi mÕn phôc.
228 §èi víi nh©n d©n vµ c¸c lùc lîng vò trang Qu©n khu 5, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ hiÖn th©n cña sù ®oµn kÕt, nhÊt trÝ, cña tinh thÇn c¸ch m¹ng kiªn cêng, cña ý chÝ vît qua gian khæ, khã kh¨n v× nÒn ®éc lËp tù do cña Tæ quèc, v× quª h¬ng giµu m¹nh, ph¸t triÓn kh«ng ngõng. C¸c lùc lîng vò trang Qu©n khu 5 nguyÖn häc tËp tÊm g¬ng s¸ng ngêi cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, ra søc x©y dùng lùc lîng trong s¹ch, v÷ng m¹nh, c¶nh gi¸c tríc mäi ©m mu ph¸ ho¹i cña c¸c thÕ lùc thï ®Þch, s½n sµng chiÕn ®Êu, b¶o vÖ v÷ng ch¾c chñ quyÒn, toµn vÑn l·nh thæ thiªng liªng cña Tæ quèc.
229 VAI TRß CñA §åNG CHÝ Vâ CHÝ C¤NG VíI §¹I TH¾NG MïA XU¢N 1975 KÕT THóC CUéC KH¸NG CHIÕN CHèNG Mü, CøU N¦íC ThiÕu tíng L£ CHI£M* Mïa xu©n n¨m 1975, díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng, Bé ChÝnh trÞ, Qu©n ñy Trung ¬ng, trùc tiÕp lµ Khu ñy Khu 5, ®øng ®Çu lµ ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, qu©n vµ d©n Khu 5 vît qua mu«n vµn khã kh¨n, gian khæ, hy sinh, chiÕn ®Êu anh dòng, kiªn cêng giµnh th¾ng lîi cùc kú to lín, hoµn thµnh nhiÖm vô vÎ vang gi¶i phãng hoµn toµn Khu 5, gãp phÇn vµo th¾ng lîi cña chiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö, gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc . ChiÕn th¾ng lÞch sö kÕt thóc cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc lµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh ®Êu tranh suèt 21 n¨m cña §¶ng bé, qu©n vµ d©n Khu 5, trong ®ã kh«ng thÓ kh«ng kÓ ®Õn vai trß to lín cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, BÝ th Khu ñy, BÝ th Qu©n khu ñy kiªm ChÝnh ñy Khu 5. _______________ * T lÖnh Qu©n khu 5
230 Khu ñy 5 ®· tham gia nhiÒu ý kiÕn quan träng ®Ò xuÊt víi Trung ¬ng h¹ quyÕt t©m chiÕn lîc hoµn thµnh sù nghiÖp gi¶i phãng miÒn Nam trong hai n¨m 1975, 1976 vµ ngay trong n¨m 1975. Khu 5 lµ mét trong nh÷ng chiÕn trêng chÝnh ë miÒn Nam, chÝnh v× vËy mÆc dï bÞ thÊt b¹i liªn tiÕp trong 2 n¨m 1973 - 1974, nhng Mü - ngôy vÉn cè b¸m gi÷ ®Þa bµn chiÕn lîc nµy nh»m ©m mu l©u dµi chèng c¸ch m¹ng níc ta. Bíc vµo mïa xu©n 1975, lùc lîng ®Þch ë Khu 5 cßn kho¶ng 30 v¹n qu©n chñ lùc vµ qu©n ®Þa ph¬ng, kho¶ng 10 v¹n d©n vÖ, cã 769 chiÕc m¸y bay, 741 xe t¨ng... Nhng thÕ vµ lùc cña ®Þch ®ang xuèng , tõ b×nh ®Þnh lÊn chiÕm ®· bÞ ®Èy lïi mét bíc quan träng, chç m¹nh t¹m thêi ngµy cµng h¹n chÕ, chç yÕu c¬ b¶n ngµy cµng béc lé râ, n¶y sinh nhiÒu m©u thuÉn vµ khã kh¨n. VÒ phÝa ta, tuy lùc lîng chØ cã 75.000 qu©n chñ lùc vµ bé ®éi ®Þa ph¬ng, 60.000 du kÝch, h¬n 30 khÈu ph¸o, nhng víi th¾ng lîi hÌ - thu n¨m 1974, §¶ng bé, qu©n vµ d©n Khu 5 ®· giµnh ®îc nhiÒu th¾ng lîi quan träng trªn mÆt qu©n sù, chÝnh trÞ, t¹o ®îc thÕ vµ lùc míi, phong trµo ph¸t triÓn c¶ bÒ réng vµ chiÒu s©u, vïng c¨n cø ®Þa c¸ch m¹ng cña Trung ¬ng ®îc më réng vµ hoµn chØnh, vïng gi¶i phãng ®îc më réng trong thÕ v÷ng ch¾c, chiÕn tranh du kÝch ph¸t triÓn lµ yÕu tè quan träng vµ c¨n b¶n ®Ó Trung ¬ng cã c¬ së chØ ®¹o h¹ quyÕt t©m chiÕn lîc giµnh th¾ng lîi quyÕt ®Þnh. Tõ ngµy 18-12 ®Õn ngµy 8-1-1975, Héi nghÞ Bé ChÝnh trÞ häp më réng, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc mêi tham dù t¹i héi nghÞ quan träng nµy vµ ®ång chÝ ®· b¸o c¸o ®óng
231 t×nh h×nh ®Þch, ta ë Khu 5, ®ång thêi kh¼ng ®Þnh ta cã ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó th¾ng ®Þch vµ ®Ò xuÊt víi Trung ¬ng h¹ quyÕt t©m chiÕn lîc: “Chóng ta ®ang ®øng tríc thêi c¬ chiÕn lîc lín, cha bao giê cã ®iÒu kiÖn ®Çy ®ñ vÒ qu©n sù vµ chÝnh trÞ nh hiÖn nay ®Ó hoµn thµnh c¸ch m¹ng d©n téc, d©n chñ nh©n d©n ë miÒn Nam, tiÕn tíi hoµn thµnh thèng nhÊt Tæ quèc”. Trªn c¬ së ®ã, Bé ChÝnh trÞ th«ng qua kÕ ho¹ch chiÕn lîc hai n¨m 1975 - 1976 vµ dù kiÕn nÕu thêi c¬ ®Õn ®Çu hoÆc cuèi n¨m 1975 th× lËp tøc gi¶i phãng miÒn Nam trong n¨m 1975. Ngµy 9-1-1975, Thêng trùc Qu©n ñy Trung ¬ng häp vµ mêi c¸c ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, Chu Huy M©n, Lª Träng TÊn, Hoµng V¨n Th¸i dù ®Ó qu¸n triÖt vµ tæ chøc thùc hiÖn NghÞ quyÕt cña Bé ChÝnh trÞ vµ x¸c ®Þnh träng t©m lµ më chiÕn dÞch T©y Nguyªn. Héi nghÞ ®· th¶o luËn, ph©n tÝch s©u s¾c t×nh h×nh, nhiÖm vô vµ thèng nhÊt chän T©y Nguyªn lµm híng tiÕn c«ng chñ yÕu, trong ®ã Bu«n Ma Thuét lµ môc tiªu tiÕn c«ng ®Çu tiªn më mµn chiÕn dÞch . Khu ñy vµ Qu©n khu ñy 5 ®· chØ ®¹o thùc hiÖn quyÕt t©m chiÕn lîc cña Bé ChÝnh trÞ vµ Qu©n ñy Trung ¬ng. Gi÷a th¸ng 1-1975, Khu ñy vµ Qu©n khu ñy häp, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng chñ tr× héi nghÞ vµ kÕt luËn chñ tr¬ng kÕ ho¹ch qu©n sù n¨m 1975: ®éng viªn nç lùc cao nhÊt cña qu©n vµ d©n toµn Khu, ®Èy m¹nh tiÕn c«ng qu©n sù, chÝnh trÞ, kÕt hîp ba mòi gi¸p c«ng, ba thø qu©n, ba vïng chiÕn lîc nh»m tiªu diÖt bé phËn quan träng lùc lîng qu©n sù ®Þch, ph¸ vì tõng khu vùc, tõng ®o¹n hÖ thèng phßng ngù c¬ b¶n cña ®Þch, ®Èy m¹nh du kÝch chiÕn, nhÊt lµ vïng
232 s©u, tÝch cùc ®¸nh ph¸ giao th«ng, kho tµng, c¨n cø, ®¸nh b¹i vÒ c¬ b¶n kÕ ho¹ch b×nh ®Þnh cña ®Þch, giµnh ®¹i bé phËn n«ng th«n, t¹o nªn mét chuyÓn biÕn c¬ b¶n trong so s¸nh lùc lîng cã lîi cho ta, lµ ®iÒu kiÖn c¬ b¶n nhÊt ®Ó tiÕn lªn tÊn c«ng vµ næi dËy m¹nh h¬n n÷a, giµnh th¾ng lîi hoµn toµn. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng rÊt quan t©m chØ ®¹o ph¬ng ch©m ho¹t ®éng ph¶i thÓ hiÖn ®îc t tëng tÊn c«ng: t¸o b¹o, v÷ng ch¾c, kiªn quyÕt, chñ ®éng, linh ho¹t s¾c bÐn, kÞp thêi giµnh th¾ng lîi to lín tríc m¾t, chuÈn bÞ tèt mäi mÆt cho nhiÖm vô tiÕp theo . §ång chÝ rÊt chó träng t tëng chØ ®¹o t¸c chiÕn: vËn dông s¸ng t¹o t tëng tiÕn c«ng liªn tôc toµn diÖn, tËp trung träng ®iÓm vµo ®èi tîng vµ ®¬n vÞ chñ yÕu. N¾m v÷ng t tëng ®¸nh tiªu diÖt, ®¸nh ch¾c th¾ng, tÊn c«ng víi chÊt lîng cao, hiÖu qu¶ chiÕn ®Êu lín; gi÷ bÝ mËt vµ t¹o thÕ bÊt ngê tríc, trong vµ c¶ qu¸ tr×nh tiÕn c«ng; phèi hîp chÆt chÏ gi÷a qu©n sù vµ chÝnh trÞ, tiÕn c«ng vµ næi dËy; phèi hîp chÆt chÏ gi÷a c¸c chiÕn trêng; ®¸nh ®Þch c¶ trong vµ ngoµi c«ng sù, c¶ trªn gi¸p ranh, ®ång b»ng, ven biÓn vµ thµnh thÞ; ®¸nh ®Þch lóc nã dµn máng, c¨ng kÐo chia c¾t ®Þch, ph¸ co côm, ®ång thêi s½n sµng tiªu diÖt co côm lín cña ®Þch; tiÕn c«ng phÝa tríc lµ chñ yÕu nhng ®ång thêi ph¶i x©y dùng b¶o ®¶m hËu ph¬ng phÝa sau . Khu ñy, Qu©n khu 5 tËp trung l·nh ®¹o c«ng t¸c chuÈn bÞ chiÕn dÞch vÒ tæ chøc lùc lîng, t¨ng cêng 1 s ®oµn cho híng chñ yÕu cña Bé Quèc phßng, Tæng T lÖnh lÇn lît ®a vµo T©y Nguyªn s ®oµn 968, s ®oµn 316, trung
233 ®oµn 95b (s 325), trung ®oµn cao x¹ 232, trung ®oµn c«ng binh 575, 1 tiÓu ®oµn ®Æc c«ng, 1 tiÓu ®oµn cÇu phµ, 1 tiÓu ®oµn vµ 1 ®¹i ®éi th«ng tin, 1 tiÓu ®oµn vËn t¶i, 1 ®¹i ®éi trinh s¸t, 1 trung ®éi khÝ tîng, 3 tr¹m söa ch÷a xe, ph¸o, 1 ®éi ®iÒu trÞ vµ 8.000 qu©n bæ sung . C¸c tØnh Qu¶ng §µ (Qu¶ng Nam - §µ N½ng), Qu¶ng Ng·i, B×nh §Þnh lÇn lît thµnh lËp c¸c trung ®oµn ®Þa ph¬ng 96, 94, 93. TØnh ®éi Qu¶ng §µ tæ chøc ba mòi thäc s©u, mçi mòi gåm 2 ®¹i ®éi bé binh vµ 1 ®¹i ®éi hoÆc 1 tiÓu ®oµn ®Æc c«ng cho nhiÖm vô tiÕn c«ng vµo trung t©m §µ N½ng. Lùc lîng vò trang ®îc s¾p xÕp thay nhau huÊn luyÖn bæ sung, ®¹t ®îc thèng nhÊt vÒ t tëng, nhËn thøc vÒ t×nh h×nh nhiÖm vô, thèng nhÊt kiªn ®Þnh chiÕn dÞch, chiÕn thuËt, c¸ch ®¸nh. Hoµn thµnh c«ng t¸c chuÈn bÞ chiÕn trêng. hoµn thµnh c«ng t¸c b¶o ®¶m víi chØ ®¹o quyÕt t©m cao cña Khu ñy, Qu©n khu ñy huy ®éng tèi ®a nh©n tµi, vËt lùc: tiÕp nhËn chi viÖn cña Trung ¬ng vËn chuyÓn cho c¸c kho chiÕn dÞch 1.870 tÊn vò khÝ, 713 tÊn l¬ng thùc ®Õn c¸c kho ®ång b»ng, 44.232 tÊn vò khÝ vµ 10.225 tÊn l¬ng thùc ®Õn c¸c kho ë T©y Nguyªn, vËn chuyÓn 8.554 tÊn l¬ng thùc thu mua vµ s¶n xuÊt t¹i chç ®Õn c¸c kho ë ®ång b»ng phôc vô chiÕn dÞch. ChÝnh ñy Qu©n khu chØ ®¹o toµn diÖn mäi mÆt b¶o ®¶m cho chiÕn dÞch th¾ng lîi. Ph¸t ®éng t tëng ®éng viªn khÝ thÕ ra qu©n víi quyÕt t©m cao nhÊt, kh¾c phôc c¸c biÓu hiÖn ng¹i ¸c liÖt, l©u dµi. mÖt mái, thiÕu niÒm tin vµo th¾ng lîi cña c¸n bé, chiÕn sÜ.
234 Khu ñy, Qu©n khu ñy chØ ®¹o c¸c tØnh ra nghÞ quyÕt l·nh ®¹o, ®éng viªn sù nç lùc cao nhÊt cña §¶ng bé, lùc lîng vò trang, nh©n d©n c¸c d©n téc trong tØnh cïng víi qu©n chñ lùc Khu vµ Bé thùc hiÖn môc tiªu tiªu diÖt bé phËn quan träng sinh lùc ®Þch, ®éng viªn c¸c tÇng líp nh©n d©n tÝch cùc chuÈn bÞ phèi hîp chiÕn ®Êu vµ s½n sµng næi dËy tiªu diÖt ®Þch giµnh quyÒn lµm chñ. C¸c tØnh thµnh lËp Ban ChØ ®¹o tiÒn ph¬ng, Ban L·nh ®¹o khëi nghÜa, cñng cè l¹i c¸c ®éi qu©n ®Êu tranh chÝnh trÞ vµ bÝ mËt ®a nh÷ng ngêi cèt c¸n vµo c¸c thÞ x·, thµnh phè thùc hiÖn vËn ®éng binh biÕn trong ngôy qu©n, ngôy quyÒn. ChiÕn dÞch T©y Nguyªn víi viÖc chän Ban Ma Thuét lµm môc tiªu chñ yÕu ®· më mµn chiÕn dÞch Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy Xu©n 1975. Phèi hîp víi tiÕn c«ng Bu«n Ma Thuét lµ chiÕn dÞch tiÕn c«ng Tiªn Phíc - Tam Kú (Qu¶ng Nam). Ph¬ng ¸n më chiÕn dÞch T©y Nguyªn ®îc Khu ñy vµ Qu©n khu ñy, trùc tiÕp do ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng chØ ®¹o chÆt chÏ, bµn b¹c kü th«ng qua. X¸c ®Þnh chiÕn trêng T©y Nguyªn lµ ®Þa bµn chiÕn lîc quan träng cã ý nghÜa sèng cßn, lµ c¸i l¸ ch¾n che chë toµn bé vïng duyªn h¶i miÒn Trung vµ c¶ miÒn §«ng Nam Bé, ®Þch tËp trung toµn bé lùc lîng qu©n ®oµn 2 vµ mét lùc lîng tæng dù bÞ h×nh thµnh tËp ®oµn phßng ngù m¹nh ®Ó ®èi phã víi ta. Nhng víi nh÷ng th¾ng lîi liªn tiÕp cña ta nh÷ng n¨m tríc, thÕ trËn phßng ngù cña ®Þch ngµy cµng bÞ thu hÑp vµ bÞ c« lËp. VÒ chiÕn lîc, mét khi ta tiÕn c«ng c¾t døt ®êng 19, 21 vµ 14, ®Þch sÏ bÞ nguy khèn, nhÊt lµ trong ®iÒu kiÖn ph¬ng tiÖn chiÕn tranh cña chóng ®· bÞ h¹n chÕ
235 nhiÒu ®Ó b¶o vÖ Bu«n Ma Thuét lµ ®Ò xuÊt cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng t¹i Héi nghÞ Bé ChÝnh trÞ th¸ng 1-1975. ChØ ®¹o qu¸n triÖt s©u s¾c quyÕt t©m chiÕn lîc cña §¶ng, quan ®iÓm b¹o lùc c¸ch m¹ng vµ t tëng tiÕn c«ng, lùc lîng vò trang T©y Nguyªn ®· tËp trung toµn bé lùc lîng chñ lùc B3 vµ lùc lîng Bé míi t¨ng cêng vµo gåm c¸c s ®oµn: 10, 320, 316,968, 4 trung ®oµn ®éc lËp: 95a, 95b,25a vµ 198 ®Æc c«ng do Bé trùc tiÕp chØ huy, diÖt mét bé phËn quan träng lùc lîng qu©n ®oµn 2, diÖt 1-2 s ®oµn c¬ ®éng, tiªu diÖt vµ lµm tan r· toµn bé qu©n ®ån tró, gi¶i phãng hoµn toµn Nam T©y Nguyªn . Ngµy 25-1-1975, t¹i Së chØ huy tiÒn ph¬ng Bé ë T©y Nguyªn, §¹i tíng V¨n TiÕn Dòng thay mÆt Qu©n ñy Trung ¬ng vµ Bé Tæng T lÖnh ®äc quyÕt ®Þnh thµnh lËp Bé T lÖnh chiÕn dÞch T©y Nguyªn do ®ång chÝ Hoµng Minh Th¶o lµm T lÖnh, ®ång chÝ §Æng Vò HiÖp lµm Phã ChÝnh ñy. Khu ñy 5 cö ®ång chÝ Bïi San ®¹i diÖn Ban Thêng vô Khu ñy cïng bé phËn c¬ quan Khu ñy chØ ®¹o T©y Nguyªn tõ tríc cïng víi c¸c ®ång chÝ BÝ th TØnh ñy §¾c L¾c, Gia Lai, Kon Tum, Phó Bæn, Qu¶ng §øc tham gia §¶ng ñy mÆt trËn. §Ó trùc tiÕp chØ ®¹o qu©n d©n trong tØnh phèi hîp t¸c chiÕn, sau khi ®îc thµnh lËp, §¶ng ñy Bé T lÖnh chiÕn dÞch ®· nhanh chãng qu¸n triÖt nhiÖm vô vµ x©y dùng quyÕt t©m chiÕn dÞch. C¨n cø nhiÖm vô ®îc giao, Bé T lÖnh chiÕn dÞch x¸c ®Þnh quyÕt t©m vµ kÕ ho¹ch chiÕn dÞch, t tëng chØ ®¹o c¸ch ®¸nh: chia c¾t, v©y h·m, võa tiÕn c«ng ®ét ph¸ võa bÝ mËt nghi binh, c« lËp qu©n ®Þch ë T©y Nguyªn víi ®ång b»ng Khu 5, chñ yÕu lµ
236 c¾t tËp ®oµn phßng ngù ®Þch ë Kon Tum, Pl©ycu, nhö ®Þch vµ h·m chóng ë ®ã, lµm cho Bu«n Ma Thuét s¬ hë, thuËn lîi cho ta tiªu diÖt. §©y lµ nh÷ng kinh nghiÖm cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng vÒ vËn dông c¸ch ®¸nh truyÒn thèng, kÕt hîp víi c¸ch ®¸nh chÝnh quy hiÖn ®¹i trong nghÖ thuËt t¸c chiÕn chiÕn dÞch: ph¶i b¶o ®¶m bÝ mËt, ph¶i nghi binh lõa ®Þch, l«i ®Þch ra ngoµi, buéc chóng ®¸nh theo c¸ch ®¸nh cña ta. Ngµy 25-2-1975, §¹i tíng V¨n TiÕn Dòng thay mÆt Qu©n ñy Trung ¬ng vµ Bé Tæng T lÖnh chÝnh thøc phª chuÈn quyÕt t©m, kÕ ho¹ch cña Bé T lÖnh chiÕn dÞch T©y Nguyªn. QuyÕt t©m chiÕn ®Êu cña §¶ng ñy, Bé T lÖnh chiÕn dÞch T©y Nguyªn ®îc cÊp trªn th«ng qua lµ quyÕt t©m cña mét qu¸ tr×nh gian khæ, l©u dµi, chuÈn bÞ cho trËn quyÕt chiÕn cuèi cïng cña qu©n vµ d©n Khu 5, thÓ hiÖn ý chÝ thèng nhÊt quyÕt t©m vµ niÒm tin tÊt th¾ng cña qu©n vµ d©n T©y Nguyªn vµ cña Khu 5. §Õn ®©y, mäi c«ng t¸c chuÈn bÞ cho chiÕn dÞch ®· ®îc hoµn tÊt. Ngµy 4-3, chiÕn dÞch T©y Nguyªn chÝnh thøc b¾t ®Çu. Tõ ngµy 4 ®Õn ngµy 9-3-1975, ta tæ chøc nghi binh t¹o thÕ, triÓn khai lùc lîng, chia c¾t chiÕn dÞch, t¹o ®iÒu kiÖn ®¸nh Bu«n Ma Thuét. Qua thêi gian nghi binh, ta ®· lµm cho ®Þch tin ch¾c ta sÏ ®¸nh Pl©ycu. §ßn nghi binh cña ta ®· cã kÕt qu¶. 1 giê 55 phót ngµy 10-3, cuéc tiÕn c«ng vµo môc tiªu then chèt Bu«n Ma Thuét b¾t ®Çu. Do tÝnh chÊt sèng cßn kh«ng chØ ë T©y nguyªn mµ c¶ miÒn Nam nªn qu©n ®Þch ®¸nh tr¶ quyÕt liÖt. §Ó trËn ®¸nh më mµn giµnh th¾ng lîi quyÕt ®Þnh, §¶ng ñy Bé T lÖnh chiÕn dÞch ®· ®éng viªn
237 bé ®éi ph¸t huy yÕu tè bÊt ngê, hµnh ®éng t¸o b¹o, dòng m·nh tiÕn c«ng liªn tôc. Sau 33 giê chiÕn ®Êu kiªn cêng, ngêi tríc ng· xuèng, ngêi sau tiÕp tôc x«ng lªn, ®Õn 10 giê ngµy 11-3-1975 trËn then chèt thø nhÊt cña chiÕn dÞch ®· thµnh c«ng, thÞ x· Bu«n Ma Thuét ®îc gi¶i phãng. Mét trËn “®iÓm ®óng huyÖt” lµm rèi lo¹n sù chØ ®¹o chiÕn lîc vµ ®¶o lén thÕ phßng thñ cña ®Þch ë T©y Nguyªn, më ®Çu cho cuéc tiÕn c«ng vµ næi dËy mïa Xu©n n¨m 1975 ®óng víi sù chØ ®¹o cña Trung ¬ng vµ Khu ñy, Qu©n Khu ñy 5, trong ®ã cã vai trß to lín cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng. ChiÕn th¾ng Bu«n Ma Thuét ®· t¹o thªm c¬ së cho Bé ChÝnh trÞ quyÕt ®Þnh chØ ®¹o gi¶i phãng miÒn Nam sím h¬n dù ®Þnh “tríc ®©y ta dù kiÕn 2 n¨m gi¶i phãng miÒn Nam, nay cã Phíc Long, Bu«n Ma Thuét, ta cã thÓ ®¸nh m¹nh h¬n, ®©y ph¶i ch¨ng lµ bíc ®Çu cña cuéc tiÕn c«ng chiÕn lîc nªn suy nghÜ ”. Cïng víi chiÕn dÞch T©y Nguyªn, Khu ñy, Qu©n khu ñy chØ ®¹o më chiÕn dÞch Nam - Ng·i (Qu¶ng Nam - Qu¶ng Ng·i) víi híng chñ yÕu lµ nam Qu¶ng Nam vµ t©y b¾c Qu¶ng Ng·i. Khu ñy chñ tr¬ng më chiÕn dÞch Tiªn Phíc - Phíc L©m nh»m phèi hîp ho¹t ®éng tiÕn c«ng cïng lóc víi bé ®éi chñ lùc vµ qu©n d©n T©y Nguyªn. Tiªn Phíc - Phíc L©m lµ hai quËn lþ n»m vÒ phÝa t©y tØnh Qu¶ng Nam, c¸ch t©y thÞ x· Tam Kú 25 km, mét thung lñng réng chõng 200 km2 lµng m¹c xen kÏ víi ®åi nói, s«ng, suèi, ®îc bao bäc bëi d·y nói cao liªn hoµn, ®Þch ®ãng ë ®©y cã kho¶ng 8.000 tªn, tæ chøc thµnh ba côm phßng thñ: chi khu qu©n sù vµ quËn lþ Tiªn Phíc, chi
238 khu qu©n sù vµ qu©n lþ Phíc L©m vµ d·y ®iÓm cao suèi ®¸ gåm tÊt c¶ 77 cø ®iÓm. Trong ba khu vùc phßng thñ trªn, chi khu quËn lþ Tiªn Phíc lµ khu vùc phßng thñ then chèt. Tiªn Phíc cã nh÷ng ®iÓm cao lîi h¹i nh ®iÓm cao 217, nói V¸, nói Ngäc, D¬ng C«n. MÊt Tiªn Phíc coi nh khu vùc phßng thñ cña ®Þch khã gi÷ v÷ng. N¬i ®©y cßn lµ vïng cã bän Quèc d©n §¶ng gian ¸c khÐt tiÕng. Ta chän Tiªn Phíc - Phíc L©m ®Ó më mµn chiÕn dÞch ë ®ång b»ng v× ®©y lµ vïng ®Þch c¾m s©u vµo vïng ta, ta cã ®iÒu kiÖn bao v©y, chia c¾t ®Ó tiªu diÖt triÖt ®Ó trong thÕ trËn chiÕn dÞch cña toµn Khu. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cïng víi Qu©n khu ñy n¾m kü khu vùc nµy. Tríc ®ã, nhiÒu lÇn ta tiÕn c«ng khu vùc nµy nhng kh«ng thµnh, thêi c¬ lóc nµy ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó ta giµnh th¾ng lîi. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cïng Khu ñy, Qu©n khu ñy 5 chØ ®¹o giao cho tØnh Qu¶ng Nam tæ chøc lùc lîng phèi hîp víi chñ lùc Qu©n khu cã s ®oµn 2, tiÓu ®oµn 10 (trung ®oµn 36), l÷ ®oµn 52 (thiÕu tiÓu ®oµn 6), trung ®oµn 90 vÖ binh Qu©n khu vµ mét bé phËn ph¸o xe kÐo thùc hiÖn môc tiªu tiÕn c«ng tiªu diÖt mét bé phËn quan trong sinh lùc ®Þch, gi¶i phãng quËn lþ Tiªn Phíc - Phíc L©m vµ c¸c vïng t©y Th¨ng B×nh, b¾c Tam Kú vµ t¹o thÕ bao v©y tØnh Qu¶ng Nam phèi hîp nhÞp nhµng chia löa cïng chiÕn dÞch T©y Nguyªn. Mäi c«ng t¸c chuÈn bÞ cho chiÕn dÞch ®îc tiÕn hµnh khÈn tr¬ng vµ chu ®¸o. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng th«ng qua ph¬ng ¸n kÕ ho¹ch t¸c chiÕn chiÕn dÞch Tiªn Phíc - Phíc L©m cña tØnh Qu¶ng Nam vµ trùc tiÕp theo dâi chØ ®¹o qu¸ tr×nh chiÕn ®Êu t¹i ®©y.
239 Tõ ngµy 3 ®Õn ngµy 9-3-1975, Qu©n khu ñy - Bé TlÖnh Qu©n khu chØ ®¹o ®¬n vÞ ®Æc c«ng, bé ®éi ®Þa ph¬ng trªn c¸c híng kh¸c tiÕn c«ng nh»m ®¸nh ph¸ kho tµng, ®¸nh c¾t ®êng giao th«ng, kÐo c¨ng, k×m gi÷ qu©n ®Þch trªn c¸c híng, t¹o thÕ cho tiªu diÖt môc tiªu theo kÕ ho¹ch. Theo ph¬ng ¸n ®· ®îc x¸c ®Þnh, ®óng 3 giê 30 phót (sau h¬n 1giê më mµn tiÕn c«ng Bu«n Ma ThuËt), chiÕn dÞch tiÕn c«ng Tiªn Phíc - Phíc L©m b¾t ®Çu. Sau 12 giê chiÕn ®Êu dòng c¶m, ngoan cêng, lùc lîng ta ®· tiªu diÖt 77 cø ®iÓm, ph¸ 33 Êp chiÕn lîc vµ 10 khu dån d©n, gi¶i phãng quËn lþ Tiªn Phíc, bøc rót quËn lþ Phíc L©m, gi¶i phãng mét khu hoµn chØnh gåm 2.000 d©n. Th¾ng lîi cña chiÕn dÞch Tiªn Phíc - Phíc L©m ®· hoµn thµnh môc ®Ých lín lµ h¹n chÕ qu©n ®Þch chi viÖn cho môc tiªu chÝnh Bu«n Ma Thuét. ChiÕn dÞch më mµn ë Khu 5, qu©n ta ®¸nh chiÕm Bu«n Ma Thuét buéc ®Þch ph¶i rót bá T©y Nguyªn, t×nh thÕ míi ®· xuÊt hiÖn, ®óng nh nhËn ®Þnh ®¸nh gi¸ cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng b¸o c¸o víi Bé ChÝnh trÞ khi x¸c ®Þnh môc tiªu tiÕn c«ng Bu«n Ma Thuét. Trªn mÆt trËn phÝa b¾c, qu©n ta th¾ng lîi t¹i mÆt trËn Qu¶ng TrÞ, HuÕ buéc toµn bé qu©n ®Þch ph¶i ch¹y vÒ co côm vµ cè thñ §µ N½ng, trong t×nh tr¹ng hçn qu©n, hçn quan, hoang mang dao ®éng cao ®é. Thêi c¬ cã mét kh«ng hai ®· xuÊt hiÖn. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®Ò nghÞ víi Trung ¬ng cho phÐp ®¸nh vµ gi¶i phãng ngay §µ N½ng v× ®· cã ®ñ ®iÒu kiÖn chÝn muåi ®Ó giµnh th¾ng lîi. §ång chÝ ®iÖn chØ ®¹o c¸c ®ång chÝ trong Khu ñy, Qu©n khu ñy, Bé T lÖnh Qu©n khu kh«ng
240 thùc hiÖn ph¬ng ¸n cò ®¸nh vÒ phÝa nam mµ chíp thêi c¬ nhanh chãng chuyÓn ngay ra phÝa b¾c ®¸nh vµo §µ N½ng. Ngµy 18-3-1975, ®ång chÝ Lª DuÈn thay mÆt Bé ChÝnh trÞ ®ång ý vµ x¸c ®Þnh: “NÕu thÊy lµm ®îc th× gi¶i phãng §µ N½ng ®i”. §îc sù nhÊt trÝ cña Bé ChÝnh trÞ, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· chØ ®¹o cho Bé T lÖnh Qu©n khu chuyÓn s ®oµn 2 cña Qu©n khu do ®ång chÝ NguyÔn Ch¬n chØ huy ®¸nh s ®oµn 2 ngôy ë Tam Kú (Qu¶ng Nam) tiÕn ra ®¸nh §µ N½ng. Tõ ngµy 24-3-1975, khi chiÕn dÞch TrÞ Thiªn vµ chiÕn dÞch Nam Ng·i cßn cha kÕt thóc, Bé ChÝnh trÞ vµ Qu©n ñy Trung ¬ng ®· nhËn thÊy t×nh h×nh khi ®Þch ®· mÊt HuÕ vµ Tam Kú th× chóng muèn gi÷ §µ N½ng còng kh«ng gi÷ næi. Bé ChÝnh trÞ kh¼ng ®Þnh: “Thêi c¬ chiÕn lîc lín ®· ®Õn” vµ h¹ quyÕt t©m cña ta lµ n¾m v÷ng thêi c¬ chiÕn lîc, tranh thñ thêi gian cao ®é, nhanh chãng tËp trung mäi lùc lîng vµo híng chñ yÕu, hµnh ®éng t¸o b¹o, bÊt ngê, lµm cho ®Þch kh«ng kÞp trë tay, hoµn thµnh nhiÖm vô gi¶i phãng Sµi Gßn tríc mïa ma. Ngµy 25-3- 1975, Bé ChÝnh trÞ vµ Qu©n ñy Trung ¬ng quyÕt ®Þnh më chiÕn dÞch §µ N½ng nh»m tiªu diÖt toµn bé lùc lîng qu©n ®Þch co côm t¹i ®©y. Bé ChÝnh trÞ quyÕt ®Þnh thµnh lËp §¶ng ñy vµ Bé T lÖnh mÆt trËn Qu¶ng §µ do ®ång chÝ Lª Träng TÊn lµm T lÖnh, ®ång chÝ Chu Huy M©n lµm ChÝnh ñy. Do t×nh h×nh diÔn biÕn mau lÑ, khÈn tr¬ng, hai ®ång chÝ T lÖnh vµ ChÝnh ñy trao ®æi chØ ®¹o ph¬ng ¸n t¸c chiÕn gi¶i phãng §µ N½ng qua ®iÖn ®µi vµ chØ ®¹o c«ng t¸c chuÈn bÞ ngay trong qu¸ tr×nh hµnh qu©n. Ngµy 26-3- 1975, §¶ng ñy qu©n ®oµn 2 vµ Qu©n khu ñy 5 nhËn ®iÖn
241 cña Bé ChÝnh trÞ chuÈn bÞ ngay lùc lîng: “Hµnh ®éng t¸o b¹o bÊt ngê lµm cho ®Þch kh«ng kÞp trë tay, tËp trung lùc lîng tiªu diÖt sinh lùc ®Þch ë §µ N½ng, chñ yÕu lµ s ®oµn thñy qu©n lôc chiÕn vµ s ®oµn 3 ngôy, giµnh th¾ng lîi trong trËn quyÕt chiÕn nµy, t¹o ®iÒu kiÖn cho trËn quyÕt chiÕn chiÕn lîc sau”. ChiÕn dÞch gi¶i phãng §µ N½ng ®· sím xuÊt hiÖn trong t duy, suy nghÜ cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, mét ngêi l·nh ®¹o g¾n bã, lÆn léi, gian khæ suèt nhiÒu n¨m trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, tõng chØ ®¹o nhiÒu chiÕn dÞch, nhiÒu trËn ®¸nh víi t tëng chØ ®¹o giµnh th¾ng lîi tõng bíc, th¾ng lîi tõng phÇn ®Õn th¾ng lîi hoµn toµn. ChÞu tr¸ch nhiÖm tríc §¶ng, tríc nh©n d©n, trong nh÷ng trËn ®¸nh cuèi cïng, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cïng víi Khu ñy, Qu©n khu ñy 5 ®· chØ ®¹o qu©n vµ d©n Khu 5 tham gia chiÕn dÞch víi tinh thÇn quyÕt t©m cao nhÊt. Ngµy 26-3-1975, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng trùc tiÕp vÒ §Æc khu ñy Qu¶ng §µ chØ ®¹o thùc hµnh ph¬ng ¸n chiÕn dÞch, tiÕn c«ng gi¶i phãng §µ N½ng. §Æc khu ñy Qu¶ng §µ chØ ®¹o c¸c c¸nh qu©n cña mÆt trËn phèi hîp víi lùc lîng cña Khu c¬ ®éng nhanh ¸p s¸t §µ N½ng, ®ång thêi chØ ®¹o c¸c lùc lîng quÇn chóng næi dËy giµnh chÝnh quyÒn, giµnh quyÒn lµm chñ. Thêi kh¾c lÞch sö ®· ®iÓm, ®óng 5 giê 30 phót ngµy 28-3-1975 ta b¾t ®Çu næ sóng tiÕn c«ng §µ N½ng. Ph¸o binh ®¸nh ph¸ s©n bay §µ N½ng, lùc lîng bé binh ®¸nh theo kÕ ho¹ch hiÖp ®ång tõ ba híng nam, t©y nam vµ híng t©y, hai tiÓu ®oµn cña Trung ®oµn Ba Gia vµ TiÓu ®oµn 8 Trung ®oµn 31 ®¸nh tiªu diÖt vµ lµm chñ
242 s©n bay §µ N½ng lóc 12 giê ngµy 29-3-1975. TiÓu ®oµn 40 vît s«ng CÈm LÖ, ph¸t triÓn vÒ phÝa ®«ng, gÆp chèt chÆn 1 tiÓu ®oµn lÝnh thñy ®¸nh bé nhng tríc søc tiÕn c«ng cña qu©n ta, ®Þch hoµn toµn tan vì, ta b¾t ®îc 310 tªn, thu 1 xe bäc thÐp. Sö dông xe bäc thÐp thu ®îc cña ®Þch, tiÓu ®oµn 40 vËn ®éng tiÕn nhanh vÒ së chØ huy qu©n ®oµn 1 ngôy, ®Þch ®· bá ch¹y, ®óng 12 giê ngµy 29-3-1975, l¸ cê quyÕt th¾ng cña ta tung bay trªn ®Ønh cét cê gi÷a trung t©m chØ huy qu©n ®oµn 1 ngôy. Phèi hîp víi tiÕn c«ng s ®oµn 2, trung ®oµn 961 vµ ®éi biÖt ®éng Lª §é ®¸nh chiÕm tßa thÞ chÝnh, quËn lþ, thÞ trÊn, ®µi ph¸t thanh...ë phÝa ®«ng, trung ®oµn 97 ®Þa ph¬ng Qu¶ng §µ ®¸nh chiÕm thÞ x· Héi An, Non Níc, s©n bay Níc MÆn. Trung ®oµn 38 (s ®oµn 2), sau khi ®¸nh chiÕm thÞ trÊn VÜnh §iÖn, c¾t ®êng vÒ híng Mü Khª, phèi hîp víi Trung ®oµn 97 tiªu diÖt c¸c ®¬n vÞ lÝnh thñy ®¸nh bé ngôy dån vÒ ®©y th¸o ch¹y b»ng ®êng biÓn. Phèi hîp víi c¸c c¸nh qu©n phÝa nam, ngµy 28-3, qu©n ®oµn 2 ®¸nh chiÕm ®Ìo H¶i V©n vµ tæ chøc c¸c trËn ®Þa ph¸o khèng chÕ mét sè môc tiªu cña ®Þch trong thµnh phè. Ngµy 29-3, cïng víi s ®oµn 2 vµ lùc lîng vò trang tØnh Qu¶ng §µ ë phÝa nam, qu©n ®oµn nhanh chãng ®¸nh chiÕm Thñy Tó, Nam ¤, c¶ng Phó Léc. Mòi xe t¨ng, xe bäc thÐp thäc s©u tiÕn ®Õn ng· ba HuÕ vµ ph¸t triÓn ®Õn ng· ba Cai Lang, lóc nµy c¸c môc tiªu trong toµn thµnh phè ®· cã qu©n ta chiÕm gi÷, c¸nh qu©n qu©n ®oµn 2 tiÕn qua cÇu TrÞnh Minh ThÕ ph¸t triÓn ®¸nh chiÕm b¸n ®¶o S¬n Trµ vµ b¾t liªn l¹c víi trung ®oµn 38 (s ®oµn 2), cïng lùc lîng vò trang Qu¶ng §µ ®¸nh
243 chiÕm khu h¶i qu©n ngôy. Cuéc héi qu©n gi÷a hai c¸nh qu©n phÝa b¾c vµ phÝa nam gÆp nhau trªn b¸n ®¶o S¬n Trµ diÔn ra vµo lóc 15 giê ngµy 29-3-1975. ë phÝa t©y, s ®oµn 304 qu©n ®oµn 2 tõ Thîng §øc tiÕn xuèng ®¸nh chiÕm d·y X¬ng Gµ, thÞ trÊn ¸i NghÜa, theo ®êng 14 ®¸nh chiÕm quËn lþ HiÖp §øc, trêng huÊn luyÖn t©n binh Hßa CÇm vµ héi qu©n víi trung ®oµn Ba Gia s ®oµn 2 t¹i s©n bay §µ N½ng lóc 13 giê ngµy 29-3-1975. Cã thÓ thÊy, dï kh«ng cã thêi gian th«ng qua ph¬ng ¸n hîp ®ång t¸c chiÕn c¸c qu©n binh chñng, nhng theo ph¬ng ¸n t¸c chiÕn, c¸c ®¬n vÞ ®· qu¸n triÖt s©u s¾c vµ cô thÓ ®Õn tõng ®¬n vÞ. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng rÊt kinh nghiÖm khi chØ ®¹o kÕ ho¹ch t¸c chiÕn theo ph¬ng ch©m chíp thêi c¬, kh«ng bá lì thêi c¬ tiªu diÖt ®Þch. §µ N½ng ®îc hoµn toµn gi¶i phãng, lµm tan r· h¬n 100.000 qu©n ®Þch, trong ®ã bé t lÖnh qu©n ®oµn 1 c¬ quan qu©n sù lín nhÊt cña Mü ë miÒn Trung §«ng D¬ng ®· bÞ ®¸nh chiÕm. Qu©n khu 1 bÞ xãa sæ lµm cho qu©n ngôy Sµi Gßn bÞ suy sôp, ©m mu co côm chiÕn lîc bÞ ®æ vì, ®Èy ®Þch vµo thÕ thÊt b¹i hÕt søc nghiªm träng kh«ng g× cøu v·n næi, thóc ®Èy thÕ tiÕn lªn tÊt th¾ng cña qu©n vµ d©n ta. Th¾ng lîi trong chiÕn dÞch gi¶i phãng §µ N½ng ®· t¹o thÕ vµ lùc cho qu©n vµ d©n ta tiÕn vÒ Sµi Gßn thùc hiÖn trËn quyÕt chiÕn cuèi cïng gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt níc. Thõa th¾ng, c¸c binh ®oµn chñ lùc cña ta ph¸t triÓn tiÕn c«ng vÒ c¸c tØnh ®ång b»ng ven biÓn miÒn Trung. C¸c ®¶ng bé ®Þa ph¬ng ®· l·nh ®¹o nh©n d©n phèi hîp víi bé
244 ®éi vïng lªn giµnh quyÒn lµm chñ. Ngµy 1-4, gi¶i phãng thÞ x· Quy Nh¬n vµ thÞ x· Tuy Hßa; ngµy 2-4, gi¶i phãng thµnh phè Nha Trang; ngµy 3-4, gi¶i phãng ®¶o Cam Ranh vµ còng lµ ngµy toµn bé Khu 5 ®îc hoµn toµn gi¶i phãng. Gi¶i phãng c¸c tØnh Khu 5 t¹o ra thuËn lîi cho qu©n ®oµn 2, qu©n ®oµn 3 vµ s ®oµn 3 vµ l÷ ®oµn 52 cña Khu 5 tiÕn qu©n thÇn tèc cïng qu©n d©n miÒn Nam thùc hiÖn th¾ng lîi chiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö. Cïng víi chiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö, s ®oµn 2 Qu©n khu 5 phèi hîp víi lùc lîng h¶i qu©n gi¶i phãng quÇn ®¶o Trêng Sa vµo ngµy 29-4-1975. Tham gia chiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö, ngoµi s ®oµn 3 vµ l÷ ®oµn 52, Khu ñy vµ Qu©n khu ñy ®· chØ ®¹o huy ®éng nh©n d©n söa ®êng, b¾c cÇu cho bé ®éi hµnh qu©n thÇn tèc tiÕn vÒ Sµi Gßn, Qu©n khu 5 ®· huy ®éng hµng ngµn xe c¬ giíi, chuyÓn hµng ngµn tÊn l¬ng thùc thùc phÈm, vò khÝ phôc vô chiÕn dÞch. Hoµn thµnh gi¶i phãng Khu 5, chÊp hµnh chñ tr¬ng cña Trung ¬ng §¶ng, Bé ChÝnh trÞ, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cïng Khu ñy 5 chØ ®¹o qu©n d©n Khu 5 nhanh chãng æn ®Þnh t×nh h×nh, lËp l¹i an ninh trËt tù, b¶o ®¶m sinh ho¹t b×nh thêng cho nh©n d©n, qu¶n lý tï hµng binh, kªu gäi tµn qu©n cßn lÈn trèn ra tr×nh diÖn, x©y dùng chÝnh quyÒn, x©y dùng c¸c ®oµn thÓ nh©n d©n... Hoµn thµnh nhiÖm vô gi¶i phãng §µ N½ng, ®ång chÝ Lª DuÈn thay mÆt Bé ChÝnh trÞ khen ngîi: “Gi¶i phãng §µ N½ng sím h¬n kÕ ho¹ch, qu©n d©n ta sÏ ®¸nh nh chÎ tre tiÕn vÒ gi¶i phãng Sµi Gßn vµ gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam”. Kû niÖm 25 n¨m ngµy gi¶i phãng §µ N½ng, §¹i tíng Vâ Nguyªn Gi¸p ph¸t biÓu: “Gi¶i