545 ®óng ®¾n, nh¹y bÐn kÞp thêi lµ l·nh ®¹o khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn tØnh lþ t¹i thÞ x· Héi An vµo s¸ng ngµy 18-8- 1945, th¾ng lîi vang déi. §èi víi t«i, anh Vâ ChÝ C«ng kÝnh mÕn, lµ mét c¸n bé l·nh ®¹o cÊp cao xuÊt s¾c cña §¶ng vµ Nhµ níc, lµ ngêi con u tó cña tØnh Qu¶ng Nam, mét ®ång chÝ kiªn cêng, s¸ng t¹o, s¾c s¶o, ®¹o ®øc liªm khiÕt trong s¸ng, ®· tËn t×nh gi¸o dôc, d×u d¾t t«i trong nh÷ng n¨m th¸ng khëi ®Çu trªn con ®êng c¸ch m¹ng, ®· vît qua mäi khã kh¨n, thö th¸ch, hoµn thµnh nhiÖm vô ®îc giao.
546 Vâ CHÝ C¤NG - CON NG¦êI Vµ Sù NGHIÖP Vò Duy §Ò * T«i biÕt vµ gÆp anh Vâ ChÝ C«ng vµo nh÷ng n¨m 1940 - 1941, khi cßn ë tuæi 15 - 16. Trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, thØnh tho¶ng t«i cã gÆp anh ë gÇn c¬ quan Liªn khu ñy 5. Sau 1975, t«i lµm N«ng nghiÖp tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng (thêng trùc Ban N«ng nghiÖp tØnh), anh Vâ ChÝ C«ng lµ Phã Thñ tíng phô tr¸ch n«ng nghiÖp, nªn t«i hay tiÕp xóc víi anh nhiÒu h¬n tríc kia. T«i rÊt kÝnh träng anh Vâ ChÝ C«ng ngay tõ khi t«i cßn niªn thiÕu mµ bÊy giê anh cã tªn lµ Vâ Toµn. T«i chó ý t×m hiÓu vÒ anh. Vµ cµng t×m hiÓu, t«i cµng cã c¶m t×nh s©u s¾c víi anh. T«i kh«ng thÓ ®¸nh gi¸ ®Çy ®ñ ®øc tÝnh, tµi n¨ng vµ c«ng tr¹ng cña anh Vâ ChÝ C«ng, v× kh«ng ®îc sèng vµ lµm viÖc gÇn anh nh nh÷ng ngêi kh¸c. Do ®ã, t«i xin nªu mét sè nÐt vÒ ®øc tÝnh, tµi n¨ng vµ c«ng tr¹ng cña Vâ ChÝ C«ng mµ t«i c¶m nhËn ®îc. _______________ * Nguyªn Phã Trëng ban Thêng trùc Ban N«ng nghiÖp Qu¶ng Nam - §µ N½ng.
547 Cã thÓ nãi ë con ngêi Vâ ChÝ C«ng cã nh÷ng ®Æc trng, nh÷ng nÐt tiªu biÓu nh: - Tinh thÇn c¸ch m¹ng tiÕn c«ng, nhiÖm vô nµo còng hoµn thµnh, ®Õn ®©u th× ë ®ã cã phong trµo; - S©u s¸t, nh¹y c¶m, ph¸t hiÖn xö lý vÊn ®Ò kÞp thêi vµ linh ho¹t, cã trêng hîp t¹o nªn bíc ph¸t triÓn ®ét biÕn; - ChÝ c«ng v« t, khiªm tèn, trung thùc trong ®èi nh©n, xö thÕ. 1. Tinh thÇn c¸ch m¹ng tiÕn c«ng, nhiÖm vô nµo còng hoµn thµnh, ®Õn ®©u th× ë ®ã cã phong trµo Ngay tõ buæi ®Çu tham gia c¸ch m¹ng, tÇm cì ho¹t ®éng cña Vâ ChÝ C«ng vît ra ngoµi ph¹m vi th«n, x· vµ phñ së t¹i, më réng ®Õn c¸c phñ, huyÖn trong vµ ngoµi tØnh. Gia ®×nh cô Vâ D¬ng, th©n sinh anh Vâ ChÝ C«ng thuéc lo¹i thanh bÇn. Ngoµi canh t¸c vµi ba sµo ruéng ®Êt, cô cßn cã ph¬ng tiÖn Ðp dÇu phông (l¹c). Mîn danh nghÜa ®i mua ®Ëu phông ®Ó Ðp dÇu, anh Vâ ChÝ C«ng - bÊy giê gäi lµ Vâ Toµn - ®i l¹i nhiÒu n¬i trong vµ ngoµi tØnh ®Ó t×m hiÓu t×nh h×nh, ®êng ®i, lèi l¹i, lµm quen vµ ph¸t hiÖn nh÷ng ngêi cã tinh thÇn yªu níc ®Ó g©y c¬ së, ph¸t triÓn tæ chøc c¸ch m¹ng (khi cã ®iÒu kiÖn). Anh kh«ng cã ý ®Þnh lµm giµu cho gia ®×nh vµ b¶n th©n, mµ chñ ®Ých lµ lÊy c¸ch m¹ng lµm sù nghiÖp. Anh ®i l¹i nhiÒu n¬i. Ngay t¹i quª t«i (vïng §«ng phñ Th¨ng B×nh), n¬i mµ s¶n lîng ®Ëu phông hµng hãa nhiÒu nhÊt trong c¸c phñ, huyÖn cña tØnh lóc bÊy giê (1935 - 1939)
548 nhng anh chØ mua mét Ýt chiÕu lÖ ®Ó che m¾t kÎ tß mß vµ mËt th¸m. Tõ khi cßn lµ ®¶ng viªn thêng vµ BÝ th Chi bé Kh¬ng Mü (1935 - 1937) nhng anh hiÓu t×nh h×nh phong trµo c¸c phñ, huyÖn trong tØnh h¬n ngêi t¹i chç. GÇn ®©y, nh©n viÖc tham gia viÕt lÞch sö §¶ng bé huyÖn Th¨ng B×nh tríc C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, t«i cã ®Õn th¨m vµ hái anh mét sè sù kiÖn n¨m 1936 - 1939 ë Th¨ng B×nh. Anh cho biÕt kh¸ têng tËn phong trµo tõng khu vùc, th«n x· ë Th¨ng B×nh lóc bÊy giê. Anh hiÓu vµ quen biÕt nhiÒu nhµ Nho yªu níc sau CÇn V¬ng vµ nh÷ng ngêi cã t tëng tiÕn bé cïng vµ trªn díi líp tuæi cña anh. §· bíc sang tuæi 90, sù viÖc ®· qua trªn díi 70 n¨m, nhng anh nhí rÊt râ. Ngoµi sù th«ng minh, cßn chøng tá chñ t©m cña anh trong viÖc t×m hiÓu nh©n t©m, ®Þa thÕ, t×nh h×nh phong trµo ë nh÷ng n¬i mµ anh thÊy sÏ lµ ®Þa bµn ho¹t ®éng vÉy vïng cña m×nh. §ã lµ mét trong nh÷ng yÕu tè lµm cho anh khi trë thµnh ngêi l·nh ®¹o §¶ng bé Qu¶ng Nam, ®· ®a phong trµo trong tØnh ph¸t triÓn rÊt nhanh (1940 - 1943) c¶ chiÒu réng vµ chiÒu s©u. Ngoµi Qu¶ng Nam, bÊy giê anh cßn biÕt t×nh h×nh nhiÒu n¬i vµ quen biÕt nhiÒu ngêi tõ Thõa Thiªn ®Õn Qu¶ng Ng·i, B×nh §Þnh, Phó Yªn. Nöa sau n¨m 1939, §¶ng bé Qu¶ng Nam bÞ bÓ vì nÆng, TØnh ñy bÞ b¾t s¹ch vµ nhiÒu phñ, huyÖn ñy viªn vµo tï. §· ®Õn lóc anh thanh niªn Vâ Toµn thÊy ph¶i t¨ng cêng ho¹t ®éng x«ng pha. Th¸ng 1-1940, Phñ ñy l©m thêi
549 Tam Kú ®îc lËp l¹i do Vâ Toµn lµm BÝ th tù g¸nh lÊy nhiÖm vô nh mét TØnh ñy. C¸c phñ ñy viªn ®îc ph©n c«ng phô tr¸ch phôc håi phong trµo c¸c phñ, huyÖn. Vâ Toµn nhËn phô tr¸ch c¸c huyÖn phÝa b¾c xa x«i vµ cã nh÷ng khã kh¨n phøc t¹p. Lóc nµo còng vËy, anh lu«n nhËn phÇn khã kh¨n vÒ m×nh. Do am hiÓu t×nh h×nh trong tØnh vµ quen biÕt réng, díi sù l·nh ®¹o, chØ ®¹o trùc tiÕp cña anh, phong trµo c¬ së ®¶ng c¸c huyÖn, phñ phôc håi nhanh chãng. Cuèi th¸ng 3-1940, TØnh ñy l©m thêi Qu¶ng Nam ®îc lËp l¹i do Vâ Toµn lµm BÝ th. Tõ n¨m 1940 ®Õn cuèi n¨m 1943 tríc khi anh bÞ b¾t, TØnh ñy Qu¶ng Nam cã hai lÇn thay ®æi bÝ th, do c¸n bé Xø ñy hay Xø ñy viªn Trung Kú trùc tiÕp lµm BÝ th; nhng mçi lÇn kh«ng qu¸ vµi th¸ng, v× sa líi mËt th¸m. Mçi lÇn nhvËy anh Vâ Toµn l¹i g¸nh nhiÖm vô BÝ th. TÝnh ra trong bèn n¨m liÒn (1940 - 1943), anh Vâ Toµn lµm BÝ th TØnh ñy lµ chñ yÕu. CÊp ñy tØnh Ýt ngêi. Mét tØnh ñy viªn phô tr¸ch 2 - 3 phñ, huyÖn. Anh Toµn ngoµi thêng trùc, l·nh ®¹o, chØ ®¹o chung cßn phô tr¸ch nhiÒu huyÖn c¸nh b¾c tØnh. Anh cßn lµ chñ bót, tæng biªn tËp, võa lµ biªn tËp viªn chñ yÕu vµ chØ ®¹o in Ên tê "Cê ®éc lËp", c¬ quan ng«n luËn cña §¶ng bé tØnh lóc bÊy giê vµ trùc tiÕp tham gia ph©n phèi b¸o ®Õn c¸c phñ huyÖn vµ c¬ së. Tê b¸o lµ ph¬ng tiÖn lµm cho chñ tr¬ng, s¸ch lîc cña §¶ng nãi chung vµ tiÕng nãi cña §¶ng bé tØnh th©m nhËp s©u réng trong §¶ng vµ quÇn chóng c¸ch m¹ng trong tØnh. Do sù l·nh ®¹o, chØ ®¹o cña anh, phong trµo Qu¶ng Nam bÊy giê (1940 - 1943) ph¸t triÓn ®Òu vµ rÊt m¹nh, s©u
550 réng nh trªn ®· nãi. MËt th¸m Ph¸p nÓ sî vµ ®¸nh gi¸ "Céng s¶n Qu¶ng Nam lµ rÊt cõ kh«i". Trong nh÷ng n¨m 1942 - 1943, chóng tËp trung nh÷ng tªn mËt th¸m ®Çu sá nh Embe ë Vinh, S«nhi ë HuÕ cïng Rên« ë Qu¶ng Nam ®¸nh ph¸ phong trµo Qu¶ng Nam. Ngoµi Qu¶ng Nam, TØnh ñy Qu¶ng Nam, mµ trùc tiÕp vµ chñ yÕu lµ anh Vâ Toµn, cßn gióp ®ì, hç trî cho phong trµo c¸c tØnh phÝa Nam. Qu¶ng Nam thêi kú Vâ Toµn lµm BÝ th lµ n¬i mµ Xø ñy Trung Kú ®ãng c¬ quan (§iÖn Bµn), lµ bµn ®¹p, lµ c¨n cø ®Ó Xø ñy ph¸t triÓn ho¹t ®éng ®Õn c¸c tØnh kh¸c. Ranh giíi hµnh chÝnh ®Þa ph¬ng kh«ng ph¶i lµ ph¹m vi kh«ng gian rµng buéc tÇm ho¹t ®éng cña Vâ Toµn. Tõ khi lµ BÝ th chi bé ®Õn khi lµ BÝ th TØnh ñy vµ sau nµy còng vËy, ®èi víi anh ë ®©u cã quÇn chóng lµ ë ®ã cã vËn ®éng c¸ch m¹ng. Nhê tÇm ho¹t ®éng réng r·i nh vËy, n¨m 1942, c¬ së Qu¶ng Nam bÞ bÓ vì nÆng, ®Þch s¨n lïng anh vµ anh NguyÔn S¾c Kim r¸o riÕt, c¸c anh t¹m l¸nh vµo c¸c tØnh Nam Trung Bé, sau ®ã trë l¹i Qu¶ng Nam kh«i phôc, g©y l¹i phong trµo. MÆc cho ®Þch s¨n lïng, líi mËt th¸m gi¨ng bña dµy ®Æc trong tØnh vµ c¸c tØnh l¸ng giÒng, anh vÉn ®i l¹i ®ã ®©y tõ n«ng th«n hÎo l¸nh ®Õn thÞ x·, thÞ trÊn, tríc mÆt kÎ thï. Anh cã t¸c phong quÇn chóng kú diÖu, hßa m×nh trong nh©n d©n mét c¸ch tµi t×nh, víi lßng dòng c¶m vµ th¸i ®é b×nh tÜnh, tù nhiªn ®Æc biÖt, céng víi sù che chë cña c¬ së, nªn ®Þch gÇn nh bÊt lùc kh«ng b¾t næi anh. Cuèi cïng, chóng ph¶i dïng thñ ®o¹n hÌn h¹ vµ hiÓm ®éc lµ cho mét
551 tªn ph¶n béi "vît ngôc" vÒ l¹i Qu¶ng Nam, chui vµo tæ chøc chØ ®iÓm míi b¾t ®îc anh. Khi ho¹t ®éng bªn ngoµi, anh tá ra dòng c¶m, linh ho¹t, lu«n qua m¾t ®Þch. Khi bÞ b¾t, anh biÓu lé sù ngoan cêng, mÒm dÎo vµ ®¸nh lõa ®îc ®Þch díi d¹ng kh¸c vµ kh«ng hÒ tiÕt lé ®iÒu g× cã h¹i cho c¸ch m¹ng. Nhê c¬ së ®îc b¶o tån, nªn sang n¨m 1944, qua sù bµn giao, giíi thiÖu cña anh tõ trong nhµ lao, c¸c anh TrÇn V¨n QuÕ, NguyÔn TiÕn ChÕ gÆp thuËn lîi trong viÖc mãc nèi, phôc håi ph¸t triÓn phong trµo ë tØnh nhµ1 . MËt th¸m Ph¸p liÖt anh vµo lo¹i ®Æc biÖt nguy hiÓm. T¹i nhµ ®µy Bu«n Ma Thuét, anh bÞ cÊm cè, kh«ng cho ra ngoµi nh nh÷ng chÝnh trÞ ph¹m kh¸c. §¸nh gi¸ ®óng b¶n lÜnh vµ n¨ng lùc cña anh, sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ th¸ng 7-1954, anh ®îc Bé ChÝnh trÞ giao nhiÖm vô tham gia chñ tr× phong trµo c¸ch m¹ng ë Liªn khu 5 råi c¶ miÒn Nam. Víi chøc tr¸ch Phã BÝ th Trung ¬ng Côc, anh ®· cã nh÷ng ®ãng gãp tÝch cùc vµ cã hiÖu qu¶. Nh÷ng lóc t×nh h×nh phong trµo gÆp khã kh¨n, anh cã nh÷ng chØ ®¹o kÞp thêi, ®óng ®¾n gióp cho ®Þa ph¬ng, c¬ së tho¸t khái lóng tóng vµ lµm chuyÓn biÕn côc diÖn chung. Mét sè trong nhiÒu sù kiÖn sau ®©y mµ nh÷ng ®ång chÝ céng sù th©n cËn cña anh ë chiÕn trêng Nam Bé vµ Khu 5 hay nh¾c ®Õn: _______________ 1. Th¸ng 2-1944, c¸c anh TrÇn V¨n QuÕ, NguyÔn TiÕn ChÕ… m·n ¸n tï nhµ ®µy Bu«n Ma Thuét, ®Þch kh«ng tr¶ tù do mµ ®a ®i an trÝ. Trªn ®êng ®i, ®Õn ®Þa ®Çu Tam Kú, c¸c anh nh¶y tµu vÒ l¹i Qu¶ng Nam ho¹t ®éng.
552 - Trong nh÷ng n¨m 1961 - 1962, ®Þch liªn tôc cµn quÐt gom d©n, ®¸nh ph¸ phong trµo b»ng bé binh, thiÕt xa, trùc th¨ng vËn. Trong nh÷ng lóc nh vËy, nh©n d©n vµ lùc lîng vò trang ®Þa ph¬ng rót ch¹y v« trËt tù mµ bÊy giê gäi lµ "ch¹y xµ ®ïa’’. Trong mét ®ît kh¶o s¸t, nghiªn cøu dµi ngµy t¹i c¸c tØnh ®ång b»ng Khu 8, anh ®Ò xuÊt ý kiÕn chØ ®¹o: Ch¹y xµ ®ïa th× mÊt ®Êt, mÊt d©n, tinh thÇn quÇn chóng bÞ ¶nh hëng, t¹o thÕ cho ®Þch lÊn tíi hoµnh hµnh, ph¶i trô l¹i ph¶n c«ng, ®¸nh ®Þch; ®µo hÇm c«ng sù chiÕn ®Êu, b¾n trùc th¨ng ®Þch b»ng sóng trêng, sóng m¸y, chóng xuÊt hiÖn ®©u b¾n ®ã, dïng B40 b¾n thiÕt xa, dïng lùu ®¹n, c¹m bÉy vµ c¸c lo¹i vò khÝ cã trong tay ®¸nh bé binh, v.v.. Tinh thÇn tiÕn c«ng, ý kiÕn chØ ®¹o cña anh ®îc anh em ®Þa ph¬ng tiÕp thu vµ phÊn ®Êu thùc hiÖn. DÇn dÇn hiÖu qu¶ ®em l¹i lµ trùc th¨ng kh«ng d¸m bay thÊp b¾n ph¸, uy hiÕp gäi hµng, thiÕt xa kh«ng d¸m cµn lít, bé binh kh«ng d¸m lïng sôc nh tríc. T×nh h×nh ngµy cµng chuyÓn biÕn tÝch cùc cã lîi cho ta. - §Þch dån d©n lËp Êp chiÕn lîc. Anh em ta ph¸ hµng rµo Êp chiÕn lîc, ph¸ ®i chóng rµo l¹i. Tèn c«ng, tèn søc nhng kh«ng ph¸ ®îc, nh©n d©n tiÕp tôc bÞ k×m kÑp. Anh ®Ò xuÊt chñ tr¬ng, biÖn ph¸p vµ chØ ®¹o ph¸ tõ bªn trong. Muèn ph¸ k×m, ph¶i diÖt ¸c, trõng trÞ bän ¸c «n c¬ së, lùc lîng trùc tiÕp o Ðp, k×m kÑp nh©n d©n. Bän nµy bÞ diÖt th× Êp chiÕn lîc bÞ v« hiÖu hãa. C¸n bé ta th©m nhËp vµ n¾m d©n.
553 Cuéc häp toµn miÒn Nam n¨m 1963 tæng kÕt viÖc chèng ph¸ Êp chiÕn lîc do anh trùc tiÕp chØ ®¹o, chñ tr×. Víi thùc tiÔn n¾m ®îc, anh ®· tËp hîp, sµng läc vµ tæng kÕt mét c¸ch s©u s¾c kinh nghiÖm tõ c¬ së trªn toµn miÒn Nam nãi chung vµ ®Æc ®iÓm cña tõng vïng, tõng ®èi tîng d©n c (d©n téc thiÓu sè, ®ång b»ng di c...). Tõ ®ã, ®Ò ra nh÷ng chñ tr¬ng, biÖn ph¸p s¾c s¶o, x¸c thùc, ®¸nh ®ßn quyÕt ®Þnh vµo quèc s¸ch Êp chiÕn lîc cña ®Þch. Nh÷ng n¨m 1963 ®Õn 1964, 1965, hÖ thèng Êp chiÕn lîc bÞ ph¸ r·, bé m¸y k×m kÑp quÇn chóng c¬ së cña ®Þch dÇn dÇn tª liÖt, vïng gi¶i phãng më réng, gãp phÇn quyÕt ®Þnh lµm thÊt b¹i chiÕn lîc chiÕn tranh ®Æc biÖt cña ®Õ quèc Mü. - Ngoµi tham gia l·nh ®¹o chung, anh cßn ®îc ph©n c«ng phô tr¸ch mét m¶ng c«ng t¸c: D©n vËn, MÆt trËn, Kinh tµi, Y tÕ, Giao bu, C¨n cø ®Þa. Anh ®· l·nh ®¹o, chØ ®¹o thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ vµ thiÕt thùc nh÷ng ngµnh, nh÷ng viÖc ®îc ph©n c«ng. Ngoµi quÇn chóng c«ng n«ng, anh cßn thu phôc, c¶m hãa, ®oµn kÕt nh÷ng nh©n sÜ trÝ thøc lín, nh÷ng ®¹i diÖn tiªu biÓu cña c¸c thµnh viªn MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam, kÓ c¶ nh÷ng vÞ trong ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn. §èi víi anh, hä kÝnh phôc vÒ tinh thÇn tr¸ch nhiÖm, phong c¸ch c«ng t¸c, trÝ lùc vµ n¨ng lùc hµnh ®éng1 . - §Çu n¨m 1964 vÒ tríc, phong trµo Khu 5 gÆp nhiÒu khã kh¨n. Th¸ng 4-1964, Trung ¬ng ®iÒu anh Vâ ChÝ C«ng _______________ 1. Theo lêi kÓ cña ®ång chÝ NguyÔn TÊn Lùc (S¸u Lùc), Th ký cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ë Trung ¬ng Côc miÒn Nam.
554 vÒ lµm BÝ th Khu ñy 5. Còng quÇn chóng nh©n d©n Êy, c¸n bé Êy, chiÕn trêng Êy... thÕ mµ tõ khi Vâ ChÝ C«ng vÒ lµm BÝ th Khu ñy 5 th× t×nh h×nh ngµy cµng chuyÓn biÕn. Anh cïng víi Khu ñy ®a phong trµo tõng bíc ®i lªn, vît qua nh÷ng khã kh¨n phøc t¹p, giµnh th¾ng lîi ngµy cµng lín. Víi tinh thÇn c¸ch m¹ng tiÕn c«ng, sù l·nh ®¹o, chØ ®¹o s©u s¸t, cô thÓ, s¾c bÐn cña anh ®· biÕn thµnh søc m¹nh vËt chÊt, t¹o cho qu©n d©n Khu 5 vµ Qu¶ng Nam lµm nªn chiÕn th¾ng Nói Thµnh lÞch sö "...®i ®Çu diÖt Mü", gãp phÇn t¹o ra chuyÓn biÕn míi vÒ nhËn thøc vµ hµnh ®éng trong qu©n d©n miÒn Nam vµ c¶ níc. GiÆc Mü cã thÓ bÞ ®¸nh b¹i lµ kh¶ n¨ng hiÖn thùc. T tëng d¸m ®¸nh, quyÕt ®¸nh vµ quyÕt th¾ng Mü ®îc cñng cè vµ t¨ng cêng trong toµn qu©n vµ toµn d©n ta lóc bÊy giê. Lµ BÝ th Khu ñy 5, anh cã søc thuyÕt phôc, tËp hîp, ®oµn kÕt c¸n bé, qu©n d©n mét c¸ch ®Æc biÖt. Tõ Khu ®Õn c¬ së, c¸n bé c¸c ngµnh, c¸c cÊp kÝnh träng vµ th¬ng mÕn N¨m C«ng nh ngêi th©n cña m×nh. Trong Thêng vô Khu ñy, kh«ng Ýt ngêi tuæi ®êi, tuæi §¶ng cao h¬n anh; cã ngêi lµ cÊp trªn cña anh tríc ®ã kh«ng l©u vµ còng l¾m ngêi næi tiÕng khã tÝnh, nhng ai nÊy ®Òu phôc tïng N¨m C«ng mét c¸ch tù nguyÖn. ë ®©y kh«ng ph¶i v× ý thøc tæ chøc rµng buéc hay v× søc Ðp cña quyÒn uy mµ chñ yÕu lµ do ®øc tÝnh, tµi n¨ng cña N¨m C«ng ®· chinh phôc, thu phôc mäi ngêi, t¹o nªn sù ®oµn kÕt nhÊt trÝ cao trong Khu ñy vµ c¸c cÊp, c¸c ngµnh. §Æc biÖt lµ Thêng vô Khu ñy, cã thÓ nãi lµ tËp thÓ thÐp. ChÝnh c¸i tËp thÓ thÐp Êy ®· cïng víi N¨m C«ng l·nh ®¹o qu©n d©n
555 Khu 5 lµm nªn nh÷ng chiÕn tÝch, c«ng tÝch thÇn kú gi¶i phãng quª h¬ng, ®ãng gãp xøng ®¸ng vµo sù nghiÖp thèng nhÊt ®Êt níc. NÐt ®Æc trng ë con ngêi Vâ ChÝ C«ng lµ nhiÖm vô nµo còng hoµn thµnh vµ hoµn thµnh xuÊt s¾c, tõ chç trùc tiÕp ë chiÕn trêng, 30 n¨m rßng r· l·nh ®¹o, chØ ®¹o chiÕn tranh, sau khi thèng nhÊt ®Êt níc anh lµm kinh tÕ còng giái. Lóc ®Çu víi chøc tr¸ch Bé trëng Bé Thñy s¶n, anh nghiªn cøu vµ ®Ò xuÊt víi §¶ng vµ ChÝnh phñ bá chÕ ®é bao cÊp ®èi víi c¸c c¬ së quèc doanh khai th¸c, chÕ biÕn h¶i s¶n, tæ chøc l¹i c¸c hîp t¸c x· phï hîp víi tËp qu¸n, ®Æc ®iÓm tõng n¬i, tõng ngµnh nghÒ, t¹o nªn sù chuyÓn ®éng tÝch cùc trong ngµnh khai th¸c, chÕ biÕn thñy h¶i s¶n. Tõ ®ã, ph¸t triÓn thµnh mét trong nh÷ng ngµnh kinh tÕ mòi nhän cña ®Êt níc. Ph¸t hiÖn kh¶ n¨ng cña anh trªn mÆt trËn míi kinh tÕ - x· héi, §¶ng vµ Nhµ níc giao cho anh nhiÖm vô nÆng nÒ, phøc t¹p h¬n, ñy viªn Bé ChÝnh trÞ, Phã Thñ tíng ChÝnh phñ, phô tr¸ch khèi n«ng nghiÖp. LÜnh vùc n«ng nghiÖp do anh phô tr¸ch cã thÕ m¹nh tiÒm tµng ®· vµ ®ang gÆp khã kh¨n vµ tr× trÖ, trë thµnh søc m¹nh trong hiÖn thùc. Thµnh c«ng cña anh ë ®©y lµ nghiªn cøu, ph¸t hiÖn vµ th¸o gì nh÷ng lùc c¶n, nh÷ng víng m¾c trong c¬ chÕ qu¶n lý, trong quan hÖ s¶n xuÊt nãi chung, lµm cho søc s¶n xuÊt bËt lªn, s¶n xuÊt ph¸t triÓn vµ ph¸t triÓn kh«ng ngõng.
556 Tõ thµnh c«ng trªn ®©y, Bé ChÝnh trÞ giao cho anh lµm Trëng ban nghiªn cøu c¶i tiÕn c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ chung. Qua c¸ch lµm, l·nh ®¹o, chØ ®¹o cña m×nh, anh ®· tËp hîp ®îc ý kiÕn, trÝ tuÖ cña trÝ thøc, chuyªn gia cã tªn tuæi vÒ qu¶n lý kinh tÕ, tr×nh Bé ChÝnh trÞ th«ng qua vµ ban hµnh chÝnh thøc NghÞ quyÕt 306 vÒ c¶i tiÕn c¬ chÕ qu¶n lý. Víi c¬ng vÞ Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc vµ ®Ó ®¸p øng yªu cÇu cña t×nh h×nh vµ nhiÖm vô míi trong thêi kú ®æi míi, Trung ¬ng §¶ng vµ Quèc héi l¹i giao cho anh lµm Chñ tÞch ñy ban söa ®æi HiÕn ph¸p (HiÕn ph¸p ®· ban hµnh n¨m 1980 kh«ng cßn phï hîp). HiÕn ph¸p söa ®æi n¨m 1992 do anh chñ tr× nghiªn cøu x©y dùng ®· ®îc Trung ¬ng vµ Quèc héi th«ng qua, ban hµnh, cã c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn v÷ng ch¾c, qu¸n triÖt c¸c quan ®iÓm c¬ b¶n cña §¶ng trong viÖc cñng cè x©y dùng nhµ níc ph¸p quyÒn, cña d©n, do d©n, v× d©n, díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng ®· vµ ®ang ph¸t huy t¸c dông trong ®êi sèng x· héi. T«i cho r»ng dï cã viÕt nhiÒu vµ dµi ®Õn mÊy ®i n÷a th× còng kh«ng thÓ diÔn t¶, ph¶n ¸nh ®óng vµ ®Çy ®ñ c«ng tÝch mµ Vâ ChÝ C«ng ®· cèng hiÕn cho d©n, cho §¶ng mµ xin nªu mét sè nÐt vÒ nh÷ng sù kiÖn trªn ®©y mµ t«i c¶m nhËn ®îc. MÆt kh¸c, bµn vÒ con ngêi vµ sù nghiÖp cña nh÷ng ngêi nh Vâ ChÝ C«ng th× nªu ®îc nh÷ng viÖc hä ®· lµm, ®· cèng hiÕn lµ cÇn thiÕt, nhng cha ®ñ. V× cã thÓ kh«ng ph¶n ¸nh râ b¶n chÊt, thùc chÊt cña nh©n vËt, mµ vÊn ®Ò ph¶i lµm râ t¹i sao hä lµm ®îc nh thÕ mµ ngêi kh¸c kh«ng lµm ®îc.
557 Nh÷ng tr×nh bµy trªn ®©y ®· ®Ò cËp mét trong nh÷ng nÐt ®Æc trng cña Vâ ChÝ C«ng lµ tinh thÇn c¸ch m¹ng tiÕn c«ng, nhiÖm vô nµo còng hoµn thµnh... Trong thùc tiÔn c¸ch m¹ng kh«ng hiÕm ngêi cã tinh thÇn c¸ch m¹ng tiÕn c«ng, nhng kh«ng ph¶i nhiÖm vô nµo hä còng hoµn thµnh ®îc, do n¨ng lùc h¹n chÕ, lùc bÊt tßng t©m ch¼ng h¹n. Suèt cuéc ®êi ho¹t ®éng cña m×nh, nh÷ng nhiÖm vô mµ Vâ ChÝ C«ng ®· g¸nh v¸c, ®· ®îc giao kh«ng bao giê cã tÝnh tîng trng vµ hiÖu triÖu, mµ do anh trùc tiÕp phô tr¸ch, l·nh ®¹o, chØ ®¹o, tæ chøc thùc hiÖn nh÷ng nhiÖm vô Êy. Vâ ChÝ C«ng lµ mét con ngêi cã tÇm cì chiÕn lîc, cã n¨ng lùc chØ ®¹o chiÕn thuËt vµ chiÕn ®Êu. 2. S©u s¸t, ph¸t hiÖn xö lý vÊn ®Ò kÞp thêi vµ s¸ng t¹o, cã trêng hîp t¹o nªn bíc ph¸t triÓn ®ét biÕn Phong c¸ch vµ còng lµ ®øc tÝnh cè h÷u cña Vâ ChÝ C«ng lµ s©u s¸t. Tõ khi lµ ®¶ng viªn thêng, BÝ th chi bé, BÝ th TØnh ñy, Khu ñy ®Õn khi lµ nguyªn thñ quèc gia, phong c¸ch Êy cña Vâ ChÝ C«ng ngµy cµng ph¸t huy, ph¸t triÓn h¬n lªn. NhiÖm vô cµng nÆng, chøc tr¸ch cµng cao, t×nh h×nh c«ng viÖc cµng khã kh¨n phøc t¹p th× Vâ ChÝ C«ng lÆn léi cµng nhiÒu, s¸t d©n, s¸t x·, s¸t ngêi, s¸t viÖc. Víi bé ãc th«ng minh, l¹i cã t¸c phong s©u s¸t lµm cho ho¹t ®éng t duy, nhËn thøc chñ quan cña anh lu«n gÇn vµ phï hîp víi sù vËn ®éng, ph¸t triÓn kh¸ch quan cña sù vËt, cña t×nh h×nh. Nãi c¸ch kh¸c, lµ anh lu«n tiÕp cËn ®îc quy luËt. Mét con ngêi n¨ng ®éng, x«ng pha, d¸m
558 nghÜ, d¸m lµm. §Ó nghÜ ®óng vµ lµm ®óng, anh cµng s©u s¸t. Do ®ã, anh rÊt giµu thùc tiÔn vµ gÇn ch©n lý. Khi ®· cã suy nghÜ vµ nhËn thøc ®óng th× anh d¸m lµm, d¸m chÞu tr¸ch nhiÖm víi th¸i ®é tù tin vµ quyÕt ®o¸n. Do ®øc tÝnh vµ phong c¸ch ®ã, ë anh gi÷a nghÞ lùc vµ n¨ng lùc t¸c ®éng qua l¹i vµ ph¸t triÓn kh«ng ngõng. N¨ng lùc nãi ®©y bao gåm n¨ng lùc hµnh ®éng vµ n¨ng lùc trÝ tuÖ - lµ biÓu hiÖn c¸i trÝ cña kÎ sÜ. NghÞ lùc nãi ®©y lµ b¶n lÜnh, lµ khÝ tiÕt - biÓu hiÖn c¸i dòng cña kÎ sÜ. V× vËy, ®èi víi anh nhiÖm vô nµo còng hoµn thµnh... nh trªn ®· nãi; cã khi t¹o nªn nh÷ng bíc ph¸t triÓn ®ét biÕn. Díi ®©y lµ mét sè trêng hîp mµ t«i t×m hiÓu ®îc: - C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945 ë Qu¶ng Nam, lóc ®Çu ñy ban khëi nghÜa (bÊy giê gäi lµ ñy ban b¹o ®éng) tØnh chñ tr¬ng giµnh chÝnh quyÒn ë c¸c phñ, huyÖn n«ng th«n tríc, t¹o ¸p lùc, uy hiÕp, bao v©y giµnh chÝnh quyÒn ë thÞ x·, thµnh phè sau. V× ë thµnh phè, thÞ x· cã c¨n cø qu©n NhËt hoÆc gÇn c¨n cø cña chóng. Sau khi cã chñ tr¬ng trªn, anh Vâ ChÝ C«ng - Trëng ban khëi nghÜa cña tØnh, trùc tiÕp ®Õn thÞ x· Héi An - tØnh lþ Qu¶ng Nam, kiÓm tra t×nh h×nh vµ thèng nhÊt víi nhËn ®Þnh cña ñy ban khëi nghÜa Héi An lµ thÊy t×nh thÕ c¸ch m¹ng, thêi c¬ khëi nghÜa ®· xuÊt hiÖn ngay t¹i tØnh lþ. Trong lóc ®ã, mét vµi tæ chøc ®èi lËp cã ©m mu phçng tay trªn, th«ng ®ång víi tØnh trëng bï nh×n n¾m lÊy chÝnh quyÒn ®Ó mÆc c¶ víi c¸ch m¹ng, víi ViÖt Minh. Anh lËp tøc cïng ñy ban khëi nghÜa Héi An gÊp rót chuÈn bÞ,
559 s½n sµng giµnh lÊy chÝnh quyÒn khi cã lÖnh. §ång thêi anh còng thèng nhÊt víi thêng trùc ñy ban khëi nghÜa tØnh cho Héi An khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn ngay. §îc Thêng trùc ñy ban khëi nghÜa tØnh chÊp thuËn, tèi 17 r¹ng ngµy 18-8-1945 c¶ Héi An vïng dËy giµnh chÝnh quyÒn. Ta thu toµn bé vò khÝ, khÝ tµi vµ ph¬ng tiÖn kh¸c cña ®Þch t¹i thÞ x·. C¬ quan ®Çu n·o cña chÝnh quyÒn bï nh×n ë Qu¶ng Nam bÞ ®Ëp tan nhanh gän lµm cho bé m¸y ngôy quyÒn ë c¸c phñ, huyÖn vµ c¬ së hoµn toµn tª liÖt. Do ®ã, cuéc khëi nghÜa trong tØnh ph¸t triÓn thuËn lîi. ChØ trong ngµy 18-8-1945, chÝnh quyÒn trong toµn tØnh vÒ c¬ b¶n vÒ tay nh©n d©n vµ lµ mét trong sè Ýt tØnh, thµnh giµnh chÝnh quyÒn sím nhÊt trong c¶ níc. Tríc khÝ thÕ vïng dËy cña nh©n d©n Héi An vµ toµn tØnh, qu©n NhËt ë Qu¶ng Nam ¸n binh bÊt ®éng vµ rót vÒ tËp trung ë §µ N½ng. Khëi nghÜa ë Héi An vµ c¸c phñ huyÖn nhanh, gän t¹o thÕ cho §µ N½ng khëi nghÜa sau ®ã thuËn lîi vµ ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn viÖc khëi nghÜa ë c¸c tØnh l¸ng giÒng. NÕu kh«ng chíp lÊy thêi c¬ khëi nghÜa ë Héi An th× sÏ n¶y sinh bao nhiªu phøc t¹p kh¸c kh«ng lêng ®îc. Vâ ChÝ C«ng ®· lËp c«ng xuÊt s¾c ngay trong ngµy giê ®Çu tiªn giµnh l¹i chÝnh quyÒn trªn quª h¬ng Qu¶ng Nam nãi riªng vµ trong c¶ níc nãi chung. - Xu©n 1975, sau chiÕn th¾ng Bu«n Ma Thuét vµ gi¶i phãng T©y Nguyªn, t×nh h×nh chiÕn trêng diÔn biÕn nhanh chãng thuËn lîi cho ta. Tinh thÇn qu©n ®Þch trªn
560 ®µ xuèng dèc. T¹i c¨n cø qu©n sù liªn hîp §µ N½ng, qu©n ®Þch dån vÒ ®©y trªn 10 v¹n tªn trong thÕ dao ®éng, hçn lo¹n. Tríc t×nh h×nh trªn, Bé ChÝnh trÞ nªu quyÕt t©m gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam tríc mïa ma. Do ®ã, kh¶ n¨ng gi¶i phãng §µ N½ng ®· vµ ®ang xuÊt hiÖn. Nhng gi¶i phãng vµo lóc nµo, thêi ®iÓm nµo vµ b»ng c¸ch ®¸nh thÕ nµo ®Ó cã hiÖu qu¶ cao nhÊt? Anh Vâ ChÝ C«ng víi c¬ng vÞ BÝ th Khu ñy 5, kiªm ChÝnh ñy Qu©n khu, ®· s¸ng suèt ®Ò nghÞ Bé ChÝnh trÞ cho gi¶i phãng §µ N½ng. C¸c binh ®oµn chñ lùc, bé ®éi ®Þa ph¬ng vµ c¸c binh chñng kh¸c ®îc lÖnh tiÕn qu©n vµo §µ N½ng; l¸ch, bá qua c¸c cø ®iÓm ngo¹i vi vµ phô cËn, ngay kÕ ho¹ch gi¶i phãng Qu¶ng Ng·i còng g¸c l¹i, toµn bé lùc lîng híng vµo quyÕt chiÕn ®iÓm lµ §µ N½ng. C¬ së c¸ch m¹ng bªn trong thµnh phè ®Èy m¹nh c«ng t¸c ®Þch vËn, binh vËn, kªu gäi ngôy qu©n gi¶i giíi ®Çu hµng. Lùc lîng quÇn chóng c¸ch m¹ng, c¬ së t¹i chç, céng víi ®Æc c«ng, qu©n b¸o cña ta ®· x©m nhËp, Ðm s½n tõ tríc. S¸ng ngµy 29-3, chñ lùc ta tõ c¸c híng ®¸nh vµo. Bªn trong næi dËy. Néi c«ng ngo¹i kÝch. Qu©n ®Þch chèng tr¶ yÕu ít. §Õn tra cïng ngµy ta lµm chñ §µ N½ng - thµnh phè lín thø hai ë miÒn Nam ®îc gi¶i phãng nhanh gän. Trªn 10 v¹n qu©n ®Þch tan r· ®Çu hµng, ta thu toµn bé vò khÝ, khÝ tµi ... Gi¶i phãng §µ N½ng kh«ng nh÷ng thùc hiÖn ®Çy ®ñ, trän vÑn quyÕt ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ lµ tiªu diÖt cho ®îc
561 Qu©n ®oµn 1, Qu©n khu I ngôy kh«ng cho chóng ch¹y vÒ co côm ë Sµi Gßn mµ cßn ®¹t yªu cÇu cao h¬n. Gi¶i phãng thµnh phè tríc thêi gian dù ®Þnh, hiÖu suÊt chiÕn ®Êu cao, th¬ng vong rÊt Ýt (cho c¶ hai bªn ta vµ ngôy ), c¬ së vËt chÊt, nhµ cöa ... thµnh phè cßn nguyªn vÑn. ChiÕn th¾ng gi¶i phãng §µ N½ng ngµy 29-3-1975 cã ý nghÜa cùc kú quan träng ®èi víi toµn bé chiÕn trêng, ®Èy qu©n ®Þch vµo thÕ ®¹i b¹i nhanh chãng, mÊt c¶ ý chÝ ®Ò kh¸ng, t¹o thÕ vµ lùc míi gi¶i phãng Sµi Gßn ngµy 30-4-1975. Ta gi¶i phãng vµ tiÕp qu¶n thµnh phè cßn nguyªn vÑn, cã ý nghÜa chÝnh trÞ, kinh tÕ - x· héi. Nhng ý nghÜa quan träng tríc m¾t vµ s©u xa lµ tö vong vµ th¬ng tËt cho nh©n d©n vµ qu©n ®éi hai bªn rÊt thÊp, kh«ng ®¸ng kÓ. Trong lóc trªn nöa triÖu d©n, gåm ngêi t¹i chç, ngêi bÞ dån vÒ tõ tríc vµ ngêi míi di t¶n ®Õn vµ trªn 10 v¹n qu©n ngôy c¸c lo¹i ®ang co côm, t×m ®êng th¸o ch¹y. NÕu ®¸nh lín, thµnh phè ®æ n¸t ®· ®µnh, hËu qu¶ x· héi vÒ gi¶i quyÕt tö vong, th¬ng tËt sÏ nÆng nÒ v« cïng, c¶ tríc m¾t vµ l©u dµi. Ngoµi th¬ng vong trùc tiÕp t¹i §µ N½ng kh«ng ®¸ng kÓ, chiÕn th¾ng §µ N½ng ®Èy qu©n ®Þch lón s©u vµo thÕ rÖu r·, mÊt tinh thÇn, chØ cã th¸o ch¹y vµ ®Çu hµng lµ chñ yÕu trong c¸c trËn ®¸nh tiÕp theo cña chiÕn dÞch Hå ChÝ Minh, gi¶i phãng Sµi Gßn, nªn th¬ng vong cho c¶ hai bªn còng ë møc ®é h¹n chÕ, nhÊt ®Þnh.
562 NÕu kh«ng nhËn râ ®iÓm trªn th× kh«ng thÊy hÕt ý nghÜa lín lao cña viÖc gi¶i phãng §µ N½ng, kh«ng ®¸nh gi¸ ®óng c«ng tr¹ng cña nh÷ng ngêi lµm nªn sù kiÖn träng ®¹i nµy; vµ kh«ng hiÓu, kh«ng thÊy ®îc tÝnh nh©n ®¹o cña chiÕn tranh c¸ch m¹ng. Nguyªn nh©n c¬ b¶n lµ do chñ tr¬ng, ®êng lèi cña §¶ng vÒ gi¶i phãng miÒn Nam, vÒ l·nh ®¹o, chØ ®¹o chiÕn tranh ®óng ®¾n, t¹o nªn thÕ tÊt th¾ng trªn chiÕn trêng. Nguyªn nh©n trùc tiÕp lµ nh÷ng ngêi ë tiÒn ph¬ng trùc tiÕp lµm nªn chiÕn th¾ng §µ N½ng cã sù nh¹y c¶m, sím ph¸t hiÖn t×nh thÕ, thêi c¬ vµ cã biÖn ph¸p thóc ®Èy thêi c¬ h×nh thµnh, ph¸t triÓn chÝn muåi vµ chíp lÊy thêi c¬ khi ®Õn ®é chÝn muåi, ®Ó thùc hiÖn hµnh ®éng t¸o b¹o, kÞp thêi vµ ®óng lóc. Qu¶ vËy, nÕu ta vµo §µ N½ng tríc hay sau ngµy 29-3 th× kÕt qu¶ sÏ kh¸c vÒ c¸i gi¸ ph¶i tr¶. ë ®©y thÓ hiÖn nghÖ thuËt c¸ch m¹ng nãi chung, nghÖ thuËt chØ ®¹o chiÕn tranh, nghÖ thuËt dïng binh nãi riªng cña Thêng vô - Thêng trùc Khu ñy 5 mµ ngêi ®øng ®Çu quyÕt ®Þnh, quyÕt ®o¸n lµ Vâ ChÝ C«ng. Gi¶i phãng §µ N½ng lµ mét trËn ®¸nh "s¹ch sanh kinh ng¹c" 1 . Nçi kinh ng¹c nµy kh«ng chØ riªng dinh §éc lËp Sµi Gßn mµ cho c¶ LÇu n¨m gãc bªn kia ®¹i d¬ng. Vµ ngêi trùc tiÕp phÊt cê lµm nªn chiÕn tÝch kú diÖu nµy lµ N¨m C«ng - Vâ ChÝ C«ng - thùc tÕ lÞch sö lµ thÕ, nh 2 víi 2 lµ 4. _______________ 1. B×nh Ng« §¹i C¸o cña NguyÔn Tr·i.
563 - Khi ®îc ph©n c«ng giao nhiÖm vô Phã Thñ tíng phô tr¸ch n«ng nghiÖp, anh ®Õn nhiÒu n¬i trªn hai miÒn ®Êt níc, ®Õn c¸c n«ng trêng, l©m trêng, tr¹m, tr¹i hîp t¸c x·. VÊn ®Ò mµ anh tr¨n trë, suy nghÜ lµ t¹i sao s¶n phÈm trªn ®Êt 5% lµ nguån thu nhËp chÝnh cña x· viªn, cßn s¶n phÈm cña 95% diÖn tÝch tËp thÓ qu¶n lý lµ phÇn thu nhËp thø yÕu, cã khi kh«ng ®¸ng kÓ. T¹i sao mét níc n«ng nghiÖp, n«ng d©n vèn cÇn cï lao ®éng vµ chiÕm 80% d©n sè, ®é ph× ®Êt ®ai kh«ng ph¶i kÐm mµ l¬ng thùc l¹i thiÕu triÒn miªn, hµng n¨m vÉn ph¶i ch¹y g¹o... Qua tr¨n trë, suy nghÜ vµ sù s©u s¸t cña m×nh, anh ph¸t hiÖn hîp t¸c x· Thæ Tang, VÜnh Phó vµ mét sè hîp t¸c x· ë H¶i Phßng ®· kho¸n s¶n phÈm trùc tiÕp ®Õn ngêi lao ®éng vµ ®em l¹i hiÖu qu¶. Tõ thùc tÕ, anh ph¸t hiÖn lèi ra cña s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, ChØ thÞ 100 do anh chØ ®¹o dù th¶o, tr×nh Bé ChÝnh trÞ th«ng qua, trong ®ã cã vÊn ®Ò kho¸n s¶n phÈm ®Õn nhãm lao ®éng vµ ngêi lao ®éng trong hîp t¸c x· n«ng nghiÖp, më ra híng ®i míi trong n«ng nghiÖp, lµm cho s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ph¸t triÓn ®ét biÕn vµ kh«ng ngõng. Mét nÒn kinh tÕ mµ n«ng nghiÖp cßn ë vÞ trÝ chñ yÕu, th× "n«ng suy b¸ch nghÖ b¹i". N«ng nghiÖp ph¸t triÓn t¹o thÕ cho kinh tÕ chung ph¸t triÓn, t×nh h×nh chÝnh trÞ, x· héi ngµy cµng æn ®Þnh. Mét con ngêi lu«n kh«ng b»ng lßng, an phËn ®i theo con ®êng mßn ®· cã, mµ lu«n t×m tßi ph¸t hiÖn vµ gi¶i quyÕt m©u thuÉn, ph¸t hiÖn c¸i míi, th¸o gì bÕ t¾c. Trong ®êi ho¹t ®éng cña Vâ ChÝ C«ng cßn cã nh÷ng viÖc anh lµm
564 cã t¸c dông lín, ®ét biÕn kh¸c, nhng t«i kh«ng râ mµ chØ nªu mÊy ®iÓm trªn ®©y. Trong ®ã cã nh÷ng ®ãng gãp mµ hiÖu qu¶ t¸c dông cña nã rÊt lín vµ s©u réng trªn toµn bé ®Êt níc. 3. ChÝ c«ng v« t, khiªm tèn, trung thùc trong ®èi nh©n xö thÕ Tõ tuæi thanh niªn tham gia c¸ch m¹ng, anh tù x¸c ®Þnh x©y dùng cho m×nh mét ý chÝ, chñ ®Ých lÊy c¸ch m¹ng lµm sù nghiÖp. Mäi hµnh ®éng vµ suy nghÜ cña anh kh«ng v× lîi Ých c¸ nh©n chi phèi. Tõ chç lµ mét BÝ th TØnh ñy mét tØnh lín trong nhiÒu n¨m liÒn, thÕ mµ trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, cã lóc anh phô tr¸ch ChÝnh ñy Trung ®oµn. Trong lóc ®ã, thùc tÕ tµi n¨ng cã thÓ n¾m s ®oµn, qu©n ®oµn hoÆc t¬ng ®¬ng. ThÊy thÕ, nh÷ng anh em quen biÕt, hiÓu anh, bÊt b×nh cho anh. Nhng b¶n th©n anh kh«ng cã víng m¾c g× vÒ c¬ng vÞ cao hay thÊp, mµ lÊy thµnh qu¶ c«ng t¸c lµm chuÈn mùc. ë anh, chÝ c«ng v« t g¾n víi trung thùc, mÒm dÎo trong ®èi nh©n xö thÕ. C«ng lao, thµnh tÝch cña anh to lín, nhng nÕu cã ai nh¾c ®Õn th× anh l¶ng ®i. NÕu nÓ l¾m th× anh lu«n tr¶ lêi mét c©u duy nhÊt r»ng, thµnh tÝch lµ cña c¸ch m¹ng, cña d©n, cña §¶ng, m×nh chØ ®ãng gãp mét phÇn nho nhá. §èi víi cÊp díi, anh rÊt ®é lîng, bao dung, lu«n khÝch lÖ tinh thÇn c¸ch m¹ng cña hä trong mäi trêng hîp; kiªn tr× gi¶i thÝch ®Ó hä n¾m b¾t, nhËn thøc ®îc chñ
565 tr¬ng, ®êng lèi vµ néi dung c«ng viÖc. §èi víi ®ång sù vµ cÊp trªn, anh khÐo lÐo tham mu, nhÉn n¹i thuyÕt phôc, lÊy thùc tiÔn ®Ó b¶o ®¶m, kh¼ng ®Þnh nh÷ng ®Ò xuÊt cña m×nh lµ cã c¬ së, phï hîp víi ch©n lý, nh viÖc kho¸n s¶n phÈm ®Õn ngêi lao ®éng trong n«ng nghiÖp lµ mét trong nhiÒu vô viÖc. Do c¸ch ®èi nh©n, xö thÕ nh vËy, anh thu phôc ®îc lßng ngêi, ®oµn kÕt néi bé vµ mäi ®èi tîng. Tõ nh÷ng ®Æc trng cña con ngêi Vâ ChÝ C«ng nªu trªn, t«i kh¼ng ®Þnh r»ng Vâ ChÝ C«ng lµ kÎ sÜ hiÖn ®¹i, lµ con ngêi cã tÇm cì hµo kiÖt. Nh×n bÒ ngoµi, anh còng nhnh÷ng con ngêi b×nh thêng kh¸c, nhng ®øc tÝnh, tµi n¨ng, c«ng tr¹ng cña anh thuéc diÖn phi thêng, hiÕm cã.
566 NHí VÒ NG¦êI L·NH §¹O VíI NH÷NG DÊU ÊN §ËM S¢U Vâ ThÕ ¸i * Lµ mét phãng viªn Th«ng tÊn x·, t«i kh«ng ë vÞ trÝ cã thÓ biÕt râ vÒ mét nhµ c¸ch m¹ng cã tÇm cì chiÕn lîc nh ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, nhng qua mét sè bíc chuyÓn biÕn cña c¸ch m¹ng miÒn Nam vµ cña ®Êt níc thèng nhÊt, còng c¶m nhËn ®îc dÊu Ên cña ngêi l·nh ®¹o mµ lóc kh¸ng chiÕn chèng Mü chóng t«i kÝnh mÕn gäi lµ "Anh N¨m". T«i ®îc gÆp anh N¨m lÇn ®Çu vµo mét ngµy mïa Xu©n n¨m 1960. Lóc ®ã anh N¨m lµ BÝ th Liªn khu ñy 5. Liªn khu 5 lóc ®ã lµ mét ®Þa bµn rÊt réng bao gåm TrÞ - Thiªn, T©y Nguyªn, Trung Trung Bé, Cùc Nam Trung Bé vµ c¶ §ång Nai Thîng. Trong vßng v©y dµy ®Æc cña qu©n thï, Liªn khu ñy cha cã c¸c ban, ngµnh gióp viÖc mµ duy nhÊt chØ cã c¬ quan Thêng vô Liªn khu ñy bÝ mËt ®ãng ë mét vïng nói cao thuéc huyÖn Trµ My, tØnh Qu¶ng Nam. §ñ biÕt c«ng viÖc cña c¬ quan vµ cña ®ång chÝ BÝ th Liªn khu ñy gian nan vµ nÆng nhäc tíi møc nµo. _______________ * Nguyªn Phãng viªn Th«ng tÊn x· Khu 5.
567 Thêi gian sau ®ã, qua ho¹t ®éng nghiÖp vô ®îc dù hoÆc ®îc biÕt mét sè sù kiÖn g©y Ên tîng s©u s¾c, t«i nhí ngay tíi anh N¨m, ngêi l·nh ®¹o hoÆc tham gia l·nh ®¹o sù kiÖn. Ba th¸ng cuèi n¨m 1960, Liªn khu ñy 5 ph¸t ®éng mét cuéc tiÕn c«ng chèng ®Þch quy m« lín, tiªu diÖt hoÆc bøc rót 55 ®ån ®Þch däc §«ng Nam Trêng S¬n, gi¶i phãng 450.000 d©n, më ra mét c¨n cø ®Þa réng lín lµm chç dùa v÷ng ch¾c cho nh÷ng chiÕn th¾ng vÒ sau. Dù trËn diÖt ®ån G¬ L©u ë vïng T©y B¾c Qu¶ng Nam ngµy 17-10-1960 (mét trong 27 trËn më mµn vµ mét sè cuéc næi dËy cña ®ång bµo c¸c d©n téc sau ®ã), t«i kh«ng khái liªn tëng tíi cuéc Héi nghÞ ®¹i biÓu §¶ng bé toµn Liªn khu 5 vµo th¸ng 4-1960, nghiªn cøu NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø 15 cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng khãa II, mét NghÞ quyÕt lÞch sö ®Æt dÊu chÊm hÕt cho cuéc "chiÕn tranh mét phÝa" v« cïng khèc liÖt mµ chÝnh quyÒn Ng« §×nh DiÖm tay sai cña Mü tiÕn hµnh chèng l¹i nh©n d©n miÒn Nam suèt 5 n¨m sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬. §îc dù thÝnh mét sè buæi häp, thÊy anh N¨m nghe nhiÒu h¬n nãi, nhng ngêi phãng viªn hiÓu r»ng nh÷ng suy t vµ tÝnh to¸n cña ®ång chÝ ®îc héi nghÞ gãp ý hoµn chØnh vµ ®îc Bé ChÝnh trÞ Trung ¬ng §¶ng chÊp thuËn ®· ®a tíi lo¹t trËn hiÖp ®ång th¾ng lîi lín hßa nhÞp chiÕn sù toµn miÒn Nam mµ b¸o chÝ ph¬ng T©y håi ®ã m« t¶ lµ "s tö" (qu©n gi¶i phãng) ®· ra mÆt ®èi ®Çu víi hæ (vò lùc Mü)".
568 Th¸ng 5-1961, anh N¨m vµo Nam Bé gi÷ chøc Phã BÝ th Trung ¬ng Côc, tíi th¸ng 4-1964, vÒ lµm BÝ th Khu ñy - kiªm ChÝnh ñy Qu©n khu. Ngµnh Th«ng tÊn x· chóng t«i cßn lu gi÷ t liÖu vÒ trËn Êp B¾c ë Mü Tho th¸ng 1- 1963 (cã sù chØ ®¹o cña Trung ¬ng Côc nh»m ®¸nh b¹i chiÕn thuËt "trùc th¨ng vËn" cña Mü - ngôy) vµ vÒ nhiÒu sù kiÖn chÝnh trÞ vµ qu©n sù cña Khu 5 tõ n¨m 1964 ®Õn n¨m 1975, ®Æc biÖt lµ vÒ dÊu Ên cña anh N¨m trong chñ tr¬ng chíp thêi c¬ tiÕn c«ng gi¶i phãng thµnh phè §µ N½ng ngµy 29-3-1975, gãp phÇn rót ng¾n cuéc tæng tiÕn c«ng gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam. Nhng t«i xin nhêng lêi cho nh÷ng ®ång chÝ tõng ë vÞ trÝ cã thÓ diÔn t¶ nh÷ng sù kiÖn Êy sèng ®éng h¬n t«i. §Êt níc thèng nhÊt nhng víng vµo cuéc chiÕn tranh biªn giíi vµ c¬ chÕ bao cÊp vÒ kinh tÕ, ®êi sèng cña nh©n d©n rÊt khã kh¨n. Mäi thø nhu yÕu phÈm ®Òu ph¶i dùa vµo tem phiÕu, thêng ph¶i xÕp hµng dµi míi mua ®îc. C«ng nh©n, viªn chøc thêng ph¶i nu«i lîn, nu«i gµ hoÆc lµm thªm nghÒ phô míi t¹m ®ñ trang tr¶i c¸c kho¶n chi tiªu ®êi thêng. Mét ngêi nÆng lßng v× d©n, v× níc nh anh N¨m h¼n ®· ph¶i tr¨n trë rÊt nhiÒu ®Ó cïng víi §¶ng t×m híng chuyÓn biÕn cã lîi cho ®Êt níc. Anh ®· cïng nh÷ng ngêi s¸ng suèt nhÊt trong Bé ChÝnh trÞ vµ Trung ¬ng §¶ng t×m hiÓu kinh nghiÖm níc ngoµi vµ nghiªn cøu vËn dông thËt ®óng ®¾n chñ nghÜa x· héi khoa häc vµo thùc tÕ níc ta, ®Ó råi §¹i héi VI cña §¶ng (1986) thèng nhÊt ý chÝ ®æi míi t duy, v¹ch râ quyÕt s¸ch thùc hiÖn c¬ chÕ kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ
569 nghÜa, ®a ®Êt níc vµo mét vËn héi míi. Vµ hai vÞ l·nh ®¹o tÝch cùc trong thùc hiÖn c«ng cuéc ®æi míi ®îc bÇu vµo c¬ng vÞ cao nhÊt cña §¶ng, cña Nhµ níc ®ã lµ Tæng BÝ th NguyÔn V¨n Linh vµ Chñ tÞch Vâ ChÝ C«ng. T«i cßn nhí c¸i ngµy mµ vî t«i (còng tõng ë chiÕn trêng vµ tõng biÕt anh N¨m) kh«ng dïng tíi sæ g¹o vÉn mua ®îc g¹o, võa vÒ tíi nhµ ®· thèt lªn vui síng: C¶m ¬n b¸c Mêi Cóc, c¶m ¬n b¸c N¨m C«ng!
570 MéT VµI Kû NIÖM VíI ANH Lu Trïng D¬ng * S¸ng h«m ®ã, mét buæi s¸ng cuèi mïa hÌ n¨m 1973, t«i ®ang ngåi viÕt, b¸c sÜ Hång Bª chît xuÊt hiÖn tríc cöa gian nhµ m¸i tranh, v¸ch nøa cña t«i (B¸c sÜ Hång Bª, lóc bÊy giê lµ Gi¸m ®èc BÖnh viÖn I - bÖnh viÖn ®¶m tr¸ch viÖc ch¨m sãc søc khoÎ cho c¸n bé, nh©n viªn c¬ quan Khu ñy 5). Võa b¾t tay t«i, ngêi thµy thuèc võa b¶o: "V¨n phßng Khu uû mêi m×nh sang th¨m bÖnh cho anh N¨m C«ng, m×nh t¹t qua ®©y rñ «ng cïng ®i...". T«i vui vÎ: "å, hay qu¸! §· kh¸ l©u t«i kh«ng cã dÞp gÆp anh N¨m... Nµo, ta cïng ®i!"... Sau kho¶ng h¬n mét giê b¨ng rõng léi suèi, b¸c sÜ Hång Bª vµ t«i ®· t×m ®Õn nhµ ®ång chÝ BÝ th Khu ñy, mét c¨n nhµ m¸i tranh, v¸ch v¸n kh¸ réng r·i, tho¸ng m¸t cã ph©n chia n¬i lµm viÖc vµ n¬i nghØ ng¬i. Lóc cïng víi ®ång chÝ b¶o vÖ bíc vµo c¨n phßng riªng cña anh N¨m C«ng, t«i thÊy anh ®ang n»m ®äc mét tµi _______________ * Nguyªn Phã Trëng TiÓu ban V¨n nghÖ Khu 5.
571 liÖu g× ®Êy. T«i nghÜ bông th× ra anh N¨m vÉn tranh thñ lµm viÖc trong thêi gian chê ®îi thµy thuèc. Sau khi chµo hái, b¸c sÜ Hång Bª më tói x¸ch lÊy ra mét sè y cô söa so¹n viÖc kh¸m bÖnh. T«i cßn ®ang lóng tóng, cha biÕt nªn nãi g×, lµm g×... §óng lóc Êy, bçng nghe anh N¨m C«ng b¶o víi giäng th©n mËt: "µ, anh D¬ng, anh chÞ em v¨n nghÖ cã s¸ng t¸c g× míi cho t«i biÕt víi". "§îc lêi nh cëi tÊm lßng", t«i liÒn ®¸p: "B¸o c¸o anh, sè ®«ng anh chÞ em ®ang ®i chiÕn trêng, ®Õn víi c¸c chiÕn trêng, ®Õn víi c¸c ®Þa ph¬ng, c¸c ®¬n vÞ trong Khu 5, tõ ®ång b»ng ven biÓn ®Õn vïng rõng nói T©y Nguyªn"... Víi ý nghÜ ®©y lµ kho¶ng thêi gian anh N¨m C«ng ®ang cÇn cã sù yªn tÜnh, nghØ ng¬i, t«i kh«ng d¸m nãi dµi mµ chØ nãi chung chung, v¾n t¾t nh thÕ, kh«ng ngê anh N¨m l¹i ®a ra hµng lo¹t c©u hái kh¸c, nh¾c ®Õn tªn vµ hái th¨m t×nh h×nh cña tõng ngêi trong TiÓu ban V¨n nghÖ Khu 5. Nhng t«i chØ võa nãi ®îc mÊy c©u, th× b¸c sÜ Hång Bª ®· ng¾t lêi t«i: "Th«i, anh D¬ng ¬i, chuyÖn mÊy «ng v¨n nghÖ th× cßn dµi, h·y ®Ó dµnh vµo lóc kh¸c, cßn lóc nµy, h·y u tiªn dµnh cho ngêi thµy thuèc"... Anh N¨m C«ng mØm cêi, b¶o: "T«i biÕt t«i ch¼ng ®au èm g× ®©u, qu¸ l¾m th× còng c¶m nhÑ th«i, nhng anh em v¨n phßng cø n»ng nÆc nhÊt thiÕt ph¶i mêi b¸c sÜ. B©y giê b¸c sÜ ®· ®Õn, xin mêi b¸c sÜ cø tù nhiªn... Råi anh vui vÎ x¾n tay ¸o lªn ®Ó ®o huyÕt ¸p vµ vÐn ¸o lªn ®Ó ngêi thµy thuèc ®Æt èng nghe lªn ngùc...
572 Cuéc chuyÖn trß gi÷a anh N¨m C«ng vµ t«i chØ t¹m dõng trong chèc l¸t. Khi ngêi thµy thuèc võa rót èng nghe ra khái ngùc ¸o, anh N¨m liÒn quay l¹i víi nh÷ng c©u hái vÒ t×nh h×nh ho¹t ®éng cña anh chÞ em v¨n nghÖ. Anh kh«ng chØ muèn biÕt vÒ t×nh h×nh chung mµ cßn hái kü vÒ c«ng viÖc s¸ng t¸c cña tõng ngêi, hÇu nh kh«ng bá sãt mét ai. Thó thËt, ®· cã c©u hái anh lµm cho t«i cã phÇn lóng tóng, kh«ng thÓ tr¶ lêi thËt cô thÓ, cho ®Õn nçi lóc chµo t¹m biÖt anh, t«i cø ¸y n¸y trong lßng v× c¶m thÊy trong cuéc ®i th¨m ngêi bÖnh nµy, cïng mét lóc t«i m¾c ph¶i hai thiÕu sãt: Mét lµ, kh«ng nh÷ng t«i kh«ng biÕt g× vÒ t×nh h×nh søc kháe cña ®ång chÝ l·nh ®¹o, trong khi ®ã, ®ång chÝ l·nh ®¹o l¹i rÊt quan t©m ®Õn t×nh h×nh ho¹t ®éng cña anh chÞ, em v¨n nghÖ, trong ®ã cã t«i. Hai lµ, t«i tù tr¸ch thÇm r»ng m×nh ®· kh«ng gi¶i ®¸p ®îc ®Çy ®ñ nh÷ng c©u hái do ®ång chÝ l·nh ®¹o ®Æt ra, mét sù quan t©m s©u s¾c ®· khiÕn cho ®ång chÝ quªn c¶ viÖc ch¨m sãc søc kháe cña b¶n th©n m×nh mµ nhí ®Õn viÖc ch¨m lo cho tÊt c¶ c¸c ngµnh v¨n häc nghÖ thuËt ho¹t ®éng trªn kh¾p ®Þa bµn cña toµn Khu 5. NhiÒu n¨m sau c©u chuyÖn trªn ®©y, vµo kho¶ng nh÷ng n¨m ®Çu thËp kû 80 cña thÕ kû XX, mét kû niÖm kh¸c víi anh N¨m C«ng còng ®· ®Ó l¹i trong lßng t«i bao xóc ®éng. LÇn nµy, t«i kh«ng ®îc trùc tiÕp nghe anh nãi, mµ chØ tiÕp thu ý kiÕn cña anh qua lêi mét ngêi b¹n. Lóc ®ã, ®ang giê lµm viÖc buæi s¸ng, chît cã tiÕng chu«ng ®iÖn tho¹i reo. T«i cÇm lÊy èng nghe th× ë ®Çu d©y
573 bªn kia cã tiÕng nãi cña ®ång chÝ §Æng Minh Ph¬ng (hay lµ ®ång chÝ ThuËn H÷u? T«i kh«ng nhí thËt chÝnh x¸c, chØ cßn nhí ®ã lµ mét trong hai nhµ b¸o phô tr¸ch c¬ quan thêng tró b¸o Nh©n d©n t¹i §µ N½ng). TiÕng nãi ë ®Çu d©y bªn kia ®a ®Õn cho t«i mét tin vui: "H«m qua anh N¨m C«ng võa vµo §µ N½ng, trong buæi trß chuyÖn víi bän t«i, anh cã nh¾c ®Õn nhµ th¬ Lu Trïng D¬ng vµ b¶o anh Êy cã ®äc bµi th¬ §µ N½ng cã nhiÒu hoa h¬n tríc cña Lu Trïng D¬ng, ®¨ng trªn b¸o Nh©n d©n, anh tá ý thÝch thó vµ cã lêi khen. §¹i ý anh N¨m C«ng nh sau: "Tuy chØ ghi l¹i mét nÐt ®Ñp b×nh dÞ trong ®êi sèng h»ng ngµy cña ngêi d©n §µ N½ng, bµi th¬ ®· g©y ®îc Ên tîng tèt ®Ñp vÒ bíc ph¸t triÓn míi trong ho¹t ®éng kinh tÕ - x· héi cña thµnh phè c¶ng quª h¬ng"... Sau khi kÓ l¹i lêi anh N¨m C«ng, «ng b¹n nhµ b¸o nãi thªm: "V× thêi gian c«ng t¸c ng¾n ngñi, ®ång chÝ Chñ tÞch níc kh«ng cã ®iÒu kiÖn ®Õn th¨m hái tõng c¬ quan, tõng ®¬n vÞ, ®ång chÝ cã dÆn chóng t«i chuyÓn lêi th¨m cho anh chÞ em Héi V¨n nghÖ"... Cuéc ®iÖn ®µm víi ngêi b¹n ë c¬ quan thêng tró b¸o Nh©n d©n t¹i §µ N½ng, tuy chØ trong 5 - 7 phót, song còng ®· lu gi÷ trong ®êi t«i mét kû niÖm khã quªn. KÓ tõ ngµy diÔn ra hai c©u chuyÖn t«i võa kÓ trªn ®©y, ®Õn nay ®· h¬n 30 n¨m. Cã lÏ, kh«ng chØ riªng t«i mµ trong mèi quan hÖ gi÷a mét vÞ l·nh ®¹o cao cÊp víi hµng tr¨m, hµng ngµn c¸n bé, nh©n viªn, chiÕn sÜ ch¾c h¼n ®· diÔn ra v« sè c©u chuyÖn ®¬n s¬ mµ ®Ñp ®Ï nh thÕ.
574 ÊN T¦îNG S¢U S¾C QUA NH÷NG B¦íC NGOÆT §Æng Minh Ph¬ng * Lµm b¸o ë chiÕn trêng Khu 5 vµo nh÷ng n¨m th¸ng ®Õ quèc Mü thùc hiÖn chiÕn lîc "chiÕn tranh côc bé" ë ®©y diÔn ra cùc kú ¸c liÖt, chóng t«i thêng nhËn ®îc nh÷ng chØ thÞ c«ng t¸c ®Êu tranh chèng ®Þch trªn mÆt trËn chÝnh trÞ, t tëng cña Thêng vô Khu ñy 5 do ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµm BÝ th. NhiÒu lÇn, t«i ®îc trùc tiÕp nghe anh N¨m ph©n tÝch t×nh h×nh ®Þch, ta mét c¸ch s©u s¾c vµ chØ râ nh÷ng viÖc cÇn lµm ngay rÊt s¸t thùc tiÔn, ®Çy søc thuyÕt phôc, ®Æc biÖt lµ ë nh÷ng thêi ®iÓm cã tÝnh chÊt bíc ngoÆt. Vµo gi÷a th¸ng 10-1972, khi Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam gÇn kÕt thóc; ta vµ Mü ®· ®¹t ®îc tháa thuËn c¬ b¶n cã thÓ nhanh chãng ®i ®Õn ký kÕt hiÖp ®Þnh hßa b×nh kÕt thóc chiÕn tranh. Ngµy 20-10, Tæng thèng Nichx¬n göi c«ng hµm cho Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång, hoan nghªnh thiÖn chÝ cña ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa. _______________ * Nguyªn nhµ b¸o ë chiÕn trêng Khu 5.
575 C«ng hµm nªu râ: "V¨n b¶n cña HiÖp ®Þnh b©y giê cã thÓ xem nh ®· hoµn thµnh", vµ ®Ò ra mét thêi gian biÓu, nh sau: "Ngµy 24-10-1972, cè vÊn Kitxinhg¬ (®Æc ph¸i viªn cña Tæng thèng Mü) sÏ tíi Hµ Néi vµ sÏ rêi Hµ Néi vµo ngµy 26-10, ngµy 31-10, ký HiÖp ®Þnh Pari...". ThÕ nhng, ngµy 23-10, Tæng thèng Nichx¬n l¹i th«ng b¸o khÈn cÊp cho Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång lµ: Hoa Kú ®ang cã khã kh¨n, nhiÒu vÊn ®Ò kü thuËt míi xuÊt hiÖn, vµ ®Ò nghÞ phÝa ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa cã mét cuéc gÆp n÷a víi Mü ë Pari, vµ ho·n cuéc ®i Hµ Néi cña Kitxinhg¬. Ngµy 26-10, Kitxinhg¬ häp b¸o, tuyªn bè: "Hßa b×nh ®· ë trong tÇm tay", hßng ®¸nh lõa d luËn, gieo ¶o tëng hßa b×nh s¾p ®Õn råi? C¸c §µi tiÕng nãi Hoa Kú, BBC cña Mü vµ Anh ®Òu nh¾c l¹i ®iÖp khóc "Hßa b×nh ®· ë trong tÇm tay, viÖc ký hiÖp ®Þnh cã thÓ tÝnh tõng ngµy". Gi÷a nh÷ng ngµy th¸ng s«i ®éng Êy, rÊt nhiÒu tin tøc tr¸i ngîc nhau; chóng t«i t×nh cê ®îc gÆp anh N¨m C«ng trªn ®êng ®i gi÷a nói rõng Trµ My, gÇn c¬ quan Khu ñy. Anh dõng ch©n, b¾t tay, hái th¨m søc kháe anh em råi nãi mÊy c©u: "Kitxinhg¬ kh«ng sang Hµ Néi, Mü lËt läng muèn chóng ta th¬ng lîng l¹i nh÷ng ®iÒu ®· tháa thuËn ®Ó lµm võa lßng ThiÖu. Nichx¬n thi hµnh chÝnh s¸ch hai mÆt, võa muèn cã hiÖp ®Þnh hßa b×nh ®Ó giµnh phiÕu trong cuéc bÇu cö Tæng thèng s¾p tíi, võa kh«ng muèn tõ bá ThiÖu, cè g¾ng hµ h¬i tiÕp søc cho ThiÖu. NhÊt ®Þnh Mü sÏ nÐm bom l¹i miÒn B¾c d÷ déi h¬n vµ qu©n ngôy sÏ tiÕn c«ng nhiÒu n¬i ë miÒn Nam hßng vít v¸t thÊt b¹i ®Ó Ðp ta nh©n nhîng; chóng ta ph¶i ®¸nh tr¶ vµ v¹ch
576 mÆt bÞp bîm, lËt läng cña Mü. B©y giê, ai ë vÞ trÝ nµo ph¶i trô v÷ng vÞ trÝ ®ã, kh«ng ®îc ®Ó ¶o tëng hßa b×nh lµm lung lay ý chÝ chiÕn ®Êu". Anh dËm m¹nh mét ch©n lªn hßn ®¸, nãi tiÕp: "ChØ cã tiÕn c«ng, ®¸nh tr¶ quyÕt liÖt míi buéc ®îc ®Þch ký hiÖp ®Þnh, kh«ng ¶o tëng, hÔ mÒm ch©n mét chót lµ ®Þch lÊn tíi vµ chóng sÏ kh«ng ký". Qu¶ nhiªn, nh÷ng cuéc häp liªn tiÕp, gi÷a ta vµ Mü ë Pari trong th¸ng 11 vµ ®Çu th¸ng 12-1972, kÐo dµi nh× nh»ng kh«ng ®em l¹i kÕt qu¶ g× míi. §Õn ngµy 26-12, ®óng hai th¸ng sau ngµy Kitxinhg¬ tuyªn bè: "Hßa b×nh ®· ë trong tÇm tay"; kh«ng qu©n Mü nÐm bom ¸c liÖt xuèng Hµ Néi, H¶i Phßng vµ mét sè thµnh phè kh¸c ë miÒn B¾c, hßng dïng søc m¹nh qu©n sù Ðp ta. Ta ®· ®¸nh tr¶ quyÕt liÖt, b¾n r¬i 81 m¸y bay Mü, trong ®ã cã 34 chiÕc m¸y bay B52, lµm nªn mét trËn "§iÖn Biªn Phñ trªn kh«ng" kú diÖu, ®Ëp tan ý chÝ x©m lîc cña ®Õ quèc Mü. Thua ®au ë c¶ chiÕn trêng miÒn B¾c vµ miÒn Nam, Mü buéc ph¶i ký HiÖp ®Þnh Pari vµo ngµy 27-1-1973. Sau khi HiÖp ®Þnh Pari ®îc ký kÕt, anh N¨m triÖu tËp c¸c ®ång chÝ c¸n bé l·nh ®¹o trong Ban Tuyªn huÊn Khu ñy vµo V¨n phßng Khu ñy nghe anh chØ ®¹o c«ng t¸c t tëng, tuyªn truyÒn. Anh nãi: "T×nh h×nh chiÕn trêng sau HiÖp ®Þnh Pari sÏ rÊt phøc t¹p. Ch¾c ch¾n ®Þch sÏ kh«ng thi hµnh HiÖp ®Þnh, sÏ tiÕp tôc chiÕn tranh, lÊn chiÕm ®Êt ®ai, b¾n giÕt ®ång bµo. HiÖp ®Þnh cã ®iÒu kho¶n rÊt cô thÓ lµ chÊm døt hoµn toµn chiÕn sù nhng ë chiÕn trêng, kh«ng cã ngµy nµo qu©n ®Þch kh«ng b¾n giÕt, lÊn chiÕm...". Anh dÆn dß: Ta kh«ng nªn cã ¶o tëng lµ ®Þch nghiªm chØnh thi
577 hµnh HiÖp ®Þnh. Ta ®· cã kinh nghiÖm vÒ HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954 råi. KÎ ®Þch kh«ng bao giê tõ bá d· t©m cña chóng. Trong c«ng t¸c tuyªn truyÒn, ph¶i gi¶i thÝch cÆn kÏ HiÖp ®Þnh, nãi râ th¾ng lîi cña HiÖp ®Þnh, ®Êu tranh ®ßi thi hµnh HiÖp ®Þnh, ®ång thêi kh«ng mét phót rêi tay sóng, nªu cao ý chÝ chiÕn ®Êu, ®õng ®Ó t tëng nghØ x¶ h¬i ph¸t triÓn trong c¸n bé, chiÕn sÜ. X¶ h¬i lµ nguy hiÓm. C¸c ®ång chÝ trong Ban Biªn tËp T¹p chÝ V¨n nghÖ gi¶i phãng cña Khu 5 do nhµ v¨n NguyÔn ChÝ Trung phô tr¸ch rÊt thÊm nhuÇn lêi d¹y cña anh N¨m C«ng. Cho nªn khi lµm tê b¸o TÕt ®Çu n¨m 1973, sau khi ®· cã HiÖp ®Þnh, c¸c anh cho ®¨ng l¹i c¶ HÞch tíng sÜ cña TrÇn Quèc TuÊn vµ trÝch ®o¹n B×nh Ng« ®¹i c¸o cña NguyÔn Tr·i... §¬ng nhiªn, ®©y ®ã ë trong Khu 5, c¸n bé, chiÕn sÜ còng cã t tëng nghØ x¶ h¬i, l¬ lµ mÊt c¶nh gi¸c, bÞ ®Þch ®¸nh ph¸ g©y tæn thÊt cho ta. §Þch "c¾m cê", chiÕm ®îc mét sè n¬i, nhÊt lµ ë c¸c vïng míi më ra, vïng tranh chÊp, khiÕn cho mét sè ngêi ë xa chiÕn trêng kh«ng hiÓu t×nh h×nh thùc tÕ, hoÆc v× ®éng c¬ kh«ng trong s¸ng, ®· tung tin Khu 5 mÊt c¶nh gi¸c, ®Ó mÊt d©n, mÊt ®Êt...cã ngêi cßn lÊy viÖc ta kh«ng gi÷ ®îc Sa Huúnh (§øc Phæ - Qu¶ng Ng·i) mµ ta võa míi chiÕm ®îc khi ký HiÖp ®Þnh, ®Ó nãi r»ng : "H÷u khuynh, qu¸ tin vµo viÖc ®Þch thi hµnh HiÖp ®Þnh...". Sù thùc kh«ng gi÷ ®îc Sa Huúnh lµ do t¬ng quan t¹i chç gi÷a ta vµ ®Þch chø kh«ng ph¶i do ta thiÕu ý chÝ chiÕn ®Êu, mÊt c¶nh gi¸c. §iÒu mµ chóng t«i rÊt phÊn khëi, tin tëng lµ do sù chØ ®¹o s¾c bÐn, kÞp thêi cña anh N¨m C«ng vµ Khu ñy mµ
578 c«ng t¸c b¸o chÝ, t tëng cã hiÖu qu¶, gãp phÇn vµo th¾ng lîi chung cña sù nghiÖp kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc. Gi÷a n¨m 1973, sau khi HiÖp ®Þnh Pari ký ®îc nöa n¨m, nhµ th¬ Tè H÷u, BÝ th Trung ¬ng §¶ng ®i c«ng t¸c vµo miÒn Nam. Anh vµo tËn Nam Bé vµ trë ra Khu 5, T©y Nguyªn. Anh ca ngîi: "T©y Nguyªn gan gãc d¹n dµy, nhc©y lim ®øng ch¼ng lay gi÷a rõng". Khu 5 lµ d¶i ®Êt "v¹n ngµy cã buæi nµo yªn; c¸ ¨n ph¶i m¸u chim quªn lèi vên; con ngêi nh d·y Trêng S¬n, v÷ng ch©n b¸m trô ch¼ng sên ãc gan". Anh ®¸nh gi¸ sù lín m¹nh cña Khu 5: "Däc ngang thÕ trËn qu©n hïng lµ ®©y". Vµ chÝnh c¸i thÕ trËn däc ngang, c¸i "qu©n hïng" Êy ®· ®ãng vai trß quan träng, chñ yÕu trong chiÕn dÞch Bu«n Ma Thuét lõng lÉy më ®Çu cho §¹i th¾ng mïa Xu©n n¨m 1975. Sau chiÕn th¾ng Bu«n Ma Thuét vµ gi¶i phãng hoµn toµn T©y Nguyªn, t«i ®îc nghe mét ®ång chÝ c¸n bé cao cÊp nãi: "§Þch cã thÓ bá Sµi Gßn vµ toµn bé miÒn Nam chø kh«ng bá §µ N½ng; chóng sÏ gi÷ §µ N½ng nh mét Guantanam« ë Cu Ba ®Ó quÊy rèi ta l©u dµi!". RÊt Ýt ngêi nghÜ r»ng cã thÓ gi¶i phãng §µ N½ng trong th¸ng 3 hoÆc th¸ng 4-1975. Vµ còng cã ph¬ng ¸n tiÕn qu©n vµo phÝa Nam, gi¶i phãng Sµi Gßn xong råi míi gi¶i phãng §µ N½ng. ChÝnh trong t×nh h×nh v« cïng phøc t¹p Êy, anh N¨m C«ng nhËn ®Þnh: "§Þch bá ch¹y khái T©y Nguyªn, t×nh thÕ míi ®· xuÊt hiÖn" vµ ®· ®Ò nghÞ cho ®¸nh ngay §µ N½ng, v× ®iÒu kiÖn cã ®ñ ®Ó b¶o ®¶m th¾ng lîi. Qu¶ thËt kh«ng dÔ dµng g× ®Ó ®a ra mét quyÕt ®o¸n nh vËy. §îc sù ®ång ý cña Bé ChØ huy tèi cao, ®øng ®Çu lµ ®ång chÝ BÝ
579 th thø nhÊt Lª DuÈn, anh N¨m C«ng ®· chØ ®¹o chíp thêi c¬ chuyÓn híng ngay ra phÝa b¾c, ®¸nh th¼ng vµo §µ N½ng. Vµ chiÕn dÞch gi¶i phãng §µ N½ng ®· th¾ng lîi nhanh chãng, huy hoµng, gãp phÇn vµo th¾ng lîi cña chiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö, gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt níc. ChÝnh trong nh÷ng hoµn c¶nh, t×nh h×nh phøc t¹p nhvËy, ranh giíi gi÷a th¾ng lîi vµ tæn thÊt khã lêng th× sù quyÕt ®o¸n, chØ ®¹o kÞp thêi, s©u s¾c cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, BÝ th Khu ñy kiªm ChÝnh ñy Qu©n khu 5 ®· ®em l¹i thµnh c«ng hÕt søc to lín. Chóng t«i cã Ên tîng rÊt s©u s¾c vÒ anh N¨m C«ng qua nh÷ng bíc ngoÆt lín ë chiÕn trêng Khu 5.
580 RõNG TR¦êNG S¥N §£M ÊY Hå Ngäc S¬n* H¬n 40 n¨m ®· ®i qua, nhng nh÷ng kû niÖm ë rõng Trêng S¬n ®ªm Êy kh«ng nh÷ng kh«ng phai mê trong t©m trÝ mµ cßn ®Ó l¹i cho t«i nhiÒu bµi häc cã gi¸ trÞ. §ã lµ mét ®ªm ma dÇm r¶ rÝch thîng tuÇn th¸ng 9-1969, sau ngµy Chñ tÞch Hå ChÝ Minh kÝnh yªu võa ®i xa. Cã lÏ do thÊu hiÓu t©m tr¹ng cña chóng t«i trong thêi ®iÓm quan träng nµy, chiÕn trêng ®ang ë trong mét giai ®o¹n khèc liÖt vµ cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh nhÊt, nªn anh Vâ ChÝ C«ng (thêng gäi th©n mËt lµ anh N¨m C«ng), BÝ th Khu ñy, ®· cã buæi nãi chuyÖn riªng víi c¸n bé, chiÕn sÜ cña c¸c c¬ quan Bé T lÖnh Qu©n khu 5 víi t c¸ch lµ BÝ th Qu©n khu ñy kiªm ChÝnh ñy Qu©n khu. T«i vÉn nhí nh in ba néi dung lín trong buæi nãi chuyÖn ®ªm Êy: mét lµ, chuyÖn nh÷ng lÇn anh ®îc gÆp B¸c Hå; hai lµ, côc diÖn chiÕn trêng sau TÕt MËu Th©n n¨m 1968; ba lµ, vÒ mèi quan hÖ Liªn X«, Trung Quèc, ViÖt Nam. Anh nãi chuyÖn tù nhiªn, chÊt ph¸c nh t©m sù _______________ * §¹i t¸, nhµ b¸o trªn chiÕn trêng Khu 5, ®· nghØ hu.
581 víi nh÷ng ngêi th©n tÝn vµ cã mét sè ®Æc ®iÓm lµ tríc nh÷ng g× t©m ®¾c, anh thêng dïng hai ch÷ "hÕt søc", nhÊn rÊt m¹nh tinh thÇn hai ch÷ Êy. VÝ nh, kÓ nh÷ng chuyÖn anh gÆp B¸c: "B¸c hÕt søc quan t©m nh÷ng ®ång chÝ l·nh ®¹o, chØ huy chiÕn trêng. §îc tin ai ra Trung ¬ng häp, B¸c thêng mêi c¬m riªng. Qua ®ã, B¸c th¨m hái kü vÒ søc kháe, ®êi t; ®Æc biÖt t×m hiÓu cÆn kÏ t×nh h×nh chiÕn trêng, nh»m ®Ò ra chñ tr¬ng thËt ®óng ®¾n, s¸t hîp. Cã mét chiÒu, anh ®Õn võa lóc B¸c lµm vên, t¾m röa thay quÇn ¸o xong. Ngåi vµo bµn ¨n, mét chiÕc ®òa r¬i xuèng sµn. Anh véi ®øng dËy ®i gäi ®ång chÝ phôc vô thay ®òa cho B¸c. B¸c hiÓu ý gäi anh quay l¹i, t¬i cêi nãi: "Chó chØ huy ®¸nh du kÝch mµ ch¼ng linh ho¹t..." §o¹n, B¸c kÑp chiÕc ®òa vµo n¸ch ¸o råi vuèt nhÑ. C¶ B¸c vµ anh ®Òu cêi vui vÎ, tho¶i m¸i ngåi vµo bµn ¨n. B÷a c¬m mêi kh¸ch cña B¸c còng b×nh d©n hÕt søc chØ cã mét dÜa nhá c¸ kho, thÞt rim, mét dÜa rau xanh, mét t« canh, Ýt cµ ph¸o, ®ñ cho hai ngêi ¨n; rÊt hîp khÈu vÞ vµ ngon miÖng. Anh xóc ®éng kÕt luËn: "B¸c hån nhiªn, gi¶n dÞ, hÕt søc b×nh d©n, ch©n chÊt". Sau b÷a ¨n, B¸c më hép thuèc l¸ th¬m mêi anh mét ®iÕu. Anh thÊy B¸c còng ®Þnh rót cho B¸c mét ®iÕu, nhng bçng dung B¸c tÇn ngÇn ®ãng n¾p hép thuèc l¹i. B¸c nãi víi anh: "Søc kháe cã vÊn ®Ò. Bé ChÝnh trÞ vµ c¸c b¸c sÜ ®Ò nghÞ vµ quy ®Þnh B¸c mçi ngµy chØ ®îc hót 3 ®iÕu. Th«i th× ®µnh ®Ó dµnh cho nh÷ng lóc c«ng viÖc qu¸ c¨ng th¼ng vËy...". Anh N¨m C«ng v« cïng kÝnh phôc B¸c lµ mét ngêi hÕt søc tù gi¸c, g¬ng mÉu, chÊp hµnh
582 NghÞ quyÕt cña §¶ng vµ cña tËp thÓ hÕt søc nghiªm minh, chÊp hµnh ph¸p luËt, kh«ng bao giê tù cho m×nh cã quyÒn ®øng trªn ph¸p luËt. Anh b¶o mçi lÇn ®îc trùc tiÕp lµm viÖc víi B¸c, anh häc ®îc ë B¸c rÊt nhiÒu ®iÒu. Kh«ng chØ häc ®îc ®øc hy sinh cao c¶ hÕt lßng v× níc, v× d©n, sèng hÕt søc trong s¸ng, mÉu mùc, gi¶n dÞ, mµ ®Æc biÖt lµ B¸c hÕt søc coi träng thùc tiÔn, xem thùc tiÔn míi chÝnh lµ lý luËn, lµ ch©n lý. B¸c hÕt søc kh«ng a nh÷ng ngêi lý thuyÕt su«ng, m¾c bÖnh h×nh thøc, gi¸o ®iÒu, t¸c phong quan liªu, xa rêi quÇn chóng, coi thêng nh©n d©n. Anh kÓ l¹i chuyÖn Héi nghÞ Trung ¬ng ®· t¸n thµnh ý kiÕn kh«ng thÓ ®Êu tranh thèng nhÊt níc nhµ b»ng con ®êng hiÖp th¬ng chÝnh trÞ, tæng tuyÓn cö; ph¶i vò trang chiÕn ®Êu ®Ó gi¶i phãng miÒn Nam. Anh xin ý kiÕn B¸c: "Cã ph¶i chê nghÞ quyÕt, chØ thÞ cña Trung ¬ng kh«ng?. B¸c cêi vui vÎ nhng tr¶ lêi døt kho¸t: "T×nh h×nh ®· râ c¶ råi. §¶ng ®· tin tëng giao cho lµm BÝ th Khu ñy. Chó hoµn toµn cã quyÒn c¨n cø vµo thùc tÕ t×nh h×nh vµ ý kiÕn cña tËp thÓ cÊp ñy l·nh ®¹o vµ quyÕt ®o¸n xö lý theo quyÒn h¹n cña m×nh. Cø xuÊt ph¸t tõ thùc tiÔn mµ hµnh ®éng. Kinh nghiÖm lÞch sö cho thÊy chê ®îi nghÞ quyÕt, chØ thÞ cña trªn, cã khi ®¸nh mÊt thêi c¬"... Anh N¨m C«ng phÊn chÊn nãi tiÕp: "ChÝnh lµ b¾t nguån tõ quan ®iÓm thùc tiÔn c¸ch m¹ng hÕt søc ®óng ®¾n cña B¸c, ®· dÉn ®Õn th¾ng lîi rùc rì cña cuéc khëi nghÜa vò trang ®Çu tiªn ë miÒn Nam vµo n¨m 1959 t¹i Trµ Bång, Qu¶ng Ng·i vµ tiÕp theo sau ®ã lµ cuéc §ång khëi cña BÕn Tre n¨m 1960"...
583 Sau nhiÒu mÈu chuyÖn vÒ B¸c, anh N¨m C«ng nãi chuyÖn víi chóng t«i vÒ côc diÖn chiÕn trêng sau TÕt MËu Th©n n¨m 1968. Anh ph©n tÝch: "Cuéc tiÕn c«ng vµ næi dËy mïa Xu©n n¨m 1968 giµnh th¾ng lîi cã ý nghÜa lÞch sö hÕt søc quan träng, lµm cho t tëng "thÊt b¹i chñ nghÜa" bao trïm kh¾p níc Mü vµ ®ång minh, nhÊt lµ trong chÝnh quyÒn vµ trong qu©n ®éi Mü - ngôy. Mü ®· thÊy râ hoµn toµn kh«ng cßn kh¶ n¨ng chiÕn th¾ng trong cuéc chiÕn tranh ViÖt Nam. Chóng ®ang t×m c¸ch rót lui trong danh dù b»ng c¸ch chuyÓn chiÕn lîc "chiÕn tranh côc bé" sang chiÕn lîc "ViÖt Nam hãa chiÕn tranh". Lµ c¸n bé qu©n sù, c¸c ®ång chÝ hiÓu râ h¬n ai hÕt bíc thôt lïi chiÕn lîc nµy cña Mü, nhÊt ®Þnh sÏ ®Õn giai ®o¹n cuèi cña chiÕn tranh vµ Mü thÊt b¹i hoµn toµn lµ ®iÒu kh«ng thÓ tr¸nh khái. Tuy vËy, kÎ thï kh«ng bao giê cam chÞu thÊt b¹i. Trong c¬n gi·y chÕt, chóng cµng ®iªn cuång gi·y giôa, dèc c¹n tói vµo "canh b¹c kh¸t níc" cuèi cïng. Chóng g©y cho ta nh÷ng khã kh¨n gian khæ lín nhÊt vµ nh÷ng n¨m tíi cßn gian khæ h¬n nhiÒu, cha lêng tríc ®îc. Song, Mü cót th× ngôy tÊt sÏ nhµo. VÊn ®Ò ®Æt ra lµ thêi gian vµ c¸ch lµm cña chóng ta nh thÕ nµo ®Ó "chÕ ®é Sµi Gßn" sôp ®æ hoµn toµn. Kinh nghiÖm lÞch sö cho thÊy mét khi c¸ch m¹ng vît qua nh÷ng cam go thö th¸ch lín nhÊt, sÏ giµnh ®îc th¾ng lîi cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh. Võa qua, c¸c ®ång chÝ ®· kiªn ®Þnh v÷ng vµng tríc nh÷ng gian khæ, thiÕu thèn cha tõng cã. S¾p tíi, ®ßi hái chóng ta cµng nç lùc vît bËc, nhÊt ®Þnh sÏ t¹o nªn bíc chuyÓn tiÕp trªn chiÕn trêng.
584 Cßn mét vÊn ®Ò n÷a, hÕt søc quan träng c¶ vÒ l©u dµi, t«i thÊy kh«ng thÓ kh«ng nãi ®Ó c¸c ®ång chÝ hiÓu râ sù thËt. §ã lµ mèi quan hÖ Liªn X« - Trung Quèc ®ang diÔn biÕn phøc t¹p, khiÕn c¸n bé, chiÕn sÜ ta cã nhiÒu suy nghÜ, lo l¾ng. Mèi bÊt hßa gi÷a Liªn X« - Trung Quèc cßn kÐo dµi ¶nh hëng nhÊt ®Þnh ®Õn c«ng viÖc gi¶i phãng giµnh ®éc lËp d©n téc hiÖn nay vµ x©y dùng chñ nghÜa x· héi sau nµy. Qua chiªm nghiÖm b¶n th©n, t«i thÊy cÇn lµm tèt mÊy vÊn ®Ò díi ®©y: 1- C«ng t¸c gi¸o dôc chÝnh trÞ, t tëng kh«ng nªn thiªn vÒ mét chiÒu, cha chó träng lµm râ b¶n chÊt cña sù vËt, hai mÆt cña vÊn ®Ò; kh«ng nªn ngÇn ng¹i tríc sù thËt vµ nãi kh«ng ®óng sù thËt. Kh«ng râ sù thËt vµ b¶n chÊt cña sù vËt, th× khi x¶y ra t×nh h×nh tr¸i chiÒu suy nghÜ ngêi ta kh«ng ph©n ®Þnh ®îc, ®©m ra hoang mang. Tõ l©u, kh«ng Ýt ngêi quen nÕp nghÜ r»ng chñ nghÜa x· héi, phe x· héi chñ nghÜa, mèi quan hÖ X« - Trung vµ X« - Trung víi ViÖt Nam hoµn toµn tèt ®Ñp, bÊt biÕn. Sù thËt kh«ng ph¶i nh vËy. LÞch sö cña phong trµo céng s¶n quèc tÕ còng nh qu¸ tr×nh §¶ng ta ra ®êi, tõng thêi kú ®Òu cã ý kiÕn kh«ng thèng nhÊt hoÆc bÊt ®ång. Ph¶i xem ®ã lµ ®iÒu kh«ng tr¸nh khái, kh«ng cã g× ph¶i bi quan. §iÒu cã ý nghÜa nhÊt nh B¸c ®· dÆn, ®ã lµ ph¶i thÊm nhuÇn s©u s¾c quan ®iÓm ®oµn kÕt quèc tÕ v« s¶n hÕt søc tèt ®Ñp cña chñ nghÜa M¸c - Lªnin vµ cña §¶ng ta. Chóng ta ph¶i nªu g¬ng vÒ tinh thÇn ®oµn kÕt quèc tÕ mét c¸ch v« t, trong s¸ng, thñy chung, mÉu mùc, gãp phÇn cã hiÖu qu¶ nhÊt lµm cho c¸c níc anh em, bÌ b¹n ®oµn kÕt l¹i.
585 2- Chóng ta ph¶i ®êi ®êi biÕt ¬n sù gióp ®ì vÒ vËt chÊt tinh thÇn hÕt søc to lín, quý b¸u cña §¶ng, ChÝnh phñ, nh©n d©n Liªn X«, Trung Quèc, c¸c níc x· héi chñ nghÜa anh em vµ nh©n d©n, b¹n bÌ quèc tÕ. Song, ®õng quªn r»ng tinh thÇn tù lùc c¸nh sinh, nç lùc chñ quan cña ta ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh. Bëi, c¸ch m¹ng ph¶i tù th©n vËn ®éng lµ chÝnh, kh«ng thÓ û l¹i, dùa h¼n hoÆc l¨n theo "gËy chØ huy" cña níc ngoµi. BÊt luËn t×nh thÕ nµo còng ph¶i gi÷ v÷ng nguyªn t¾c ®éc lËp, tù chñ. MÊt ®éc lËp, tù chñ lµ mÊt tÊt c¶. §Æc biÖt kh«ng thÓ ®Ó mÊt dï lµ mét tÊc ®Êt cña Tæ Quèc. LÞch sö cho thÊy t tëng "níc lín", "d©n téc lín" sÏ dÉn ®Õn bµnh tríng, b¸ quyÒn ¸p ®Æt quan ®iÓm riªng, viÖn trî cã ®iÒu kiÖn hoÆc xuÊt khÈu c¸ch m¹ng. 3- Rót kinh nghiÖm vÒ bµi häc x¬ng m¸u nµy, chóng ta ph¶i ghi lßng t¹c d¹ lêi B¸c c¨n dÆn: "Gióp b¹n lµ tù cøu m×nh", ph¶i hÕt søc v« t trong s¸ng, chÝ t×nh chÝ nghÜa trong nhiÖm vô ®oµn kÕt, gióp ®ì hai níc l¸ng giÒng anh em Lµo, Campuchia, c¸c níc anh em vµ b¹n bÌ quèc tÕ"... ¤n l¹i nh÷ng g× anh N¨m C«ng nãi chuyÖn víi chóng ta ë rõng Trêng S¬n ®ªm Êy, cho ®Õn nay vÉn thÊy thËt bæ Ých. T«i kh«ng thÓ nµo quªn nh÷ng n¨m 1960 - 1972, ë chiÕn trêng Khu 5, Mü - ngôy dèc toµn lùc hßng ®Èy lùc lîng chñ lùc cña ta lªn nói, giµnh l¹i quyÒn lµm chñ ë ®ång b»ng. Chóng t«i ®· sèng nh÷ng ngµy th¸ng cùc kú gian khæ, khèc liÖt, ®ãi c¬m, sèt rÐt liªn miªn. Nhng kÎ thï vÉn kh«ng ng¨n chÆn ®îc nh÷ng trËn ®¸nh cña ta
586 diÔn ra trªn kh¾p c¸c mÆt trËn, ®Æc biÖt lµ S ®oµn 3 Sao Vµng ®· gi¶i phãng mét vïng réng lín ë b¾c B×nh §Þnh, nèi dµi tõ huyÖn §øc Phæ - nam Qu¶ng Ng·i vµo ®Õn huyÖn Phï Mü cña B×nh §Þnh. Trong nh÷ng trËn ®¸nh Êy, lÇn ®Çu tiªn ta thu ®îc ®¹i b¸c 105 ly cña ®Þch, khiÕn cho ®Þch l¹i r¬i vµo t×nh thÕ bÞ ®éng, hoang mang. Cuèi n¨m 1972, trong c¬n tuyÖt väng, Mü ®· cuång ®iªn "ch¬i níc cê" cuèi cïng, ®a cuéc chiÕn tranh ViÖt Nam lªn nÊc thang tét ®Ønh ®ã lµ ®¸nh bom hñy diÖt Hµ Néi nhng chóng ®· thÊt b¹i hoµn toµn. H¬n 40 n¨m qua, nghÜ vÒ anh Vâ ChÝ C«ng, vÒ rõng Trêng S¬n ®ªm Êy, t«i lu«n cã Ên tîng s©u s¾c, ®Ñp ®Ï vÒ mét nhµ l·nh ®¹o xuÊt s¾c, ngêi häc trß u tó cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh. Anh lµ mét nhµ l·nh ®¹o lu«n g¾n chÆt lý luËn víi thùc tiÔn, coi träng thùc tiÔn vµ viÖc lµm h¬n lêi nãi hoÆc høa su«ng. Anh lu«n tá râ n¨ng lùc cña mét nhµ l·nh ®¹o s¸ng suèt, quyÕt ®o¸n, ®Çy s¸ng t¹o. §Æc biÖt, anh hÕt søc tin tëng søc m¹nh vµ tµi trÝ cña nh©n d©n, dùa h¼n vµo d©n, t«n träng tËp thÓ l·nh ®¹o vµ ®éi ngò c¸n bé cÊp díi. Anh lµ ngêi sèng rÊt gi¶n dÞ, ch©n thµnh, chan hßa vui vÎ víi mäi ngêi. Xin c¶m ¬n anh, mét chiÕn sÜ céng s¶n kiªn cêng, mÉu mùc, lu l¹i cho ®êi mét tÊm g¬ng s¸ng vÒ lßng tËn trung víi §¶ng, tËn hiÕu víi d©n.
587 NG¦êI §I T×M NO ÊM CHO D¢N Th¸i Duy (TrÇn §×nh V©n) * Sau ®¹i th¾ng mïa Xu©n n¨m 1975, miÒn Nam ®îc hoµn toµn gi¶i phãng, ®Êt níc thèng nhÊt nhng n«ng d©n trong c¸c hîp t¸c x· n«ng nghiÖp vÉn bÞ trãi buéc, lµm theo kho¸n viÖc. Kh«ng thÓ chÞu c¶nh ®ãi nghÌo m·i, c¸c x· viªn trong nhiÒu hîp t¸c x· n«ng nghiÖp ®· lÆng lÏ bá kho¸n viÖc, chuyÓn sang kho¸n hé. ChuyÓn kho¸n kh«ng cho tØnh vµ huyÖn biÕt, chØ trong néi bé hîp t¸c x· biÕt víi nhau cho nªn gäi lµ kho¸n chui. Khi ®ã, kho¸n chui bÞ lªn ¸n gay g¾t cho lµ chèng chñ nghÜa x· héi ë n«ng th«n, lµ chèng §¶ng, n¬i nµo kh«ng may bÞ lé, l·nh ®¹o x· vµ hîp t¸c x· bÞ kû luËt, thËm chÝ cã ngêi cßn bÞ khai trõ §¶ng, nhng b»ng mäi gi¸, nhiÒu hîp t¸c x· vÉn kho¸n chui, cã n¬i ®· bÞ kû luËt, l¹i chê ®îi mét thêi gian "chui" tiÕp. BÞ dån vµo thÕ cïng, nhiÒu n«ng d©n ®· nãi "kho¸n chui hay lµ chÕt" v× kh«ng thÓ cam chÞu lµm theo kho¸n viÖc m·i. NÒn kinh tÕ cña níc ta chñ yÕu phô thuéc vµo n«ng nghiÖp nªn khñng ho¶ng rÊt trÇm träng, l¬ng thùc c¹n _______________ * Nhµ v¨n, nguyªn phãng viªn b¸o §¹i ®oµn kÕt.
588 kiÖt ®Õn nçi d©n thµnh phè Hå ChÝ Minh ph¶i ¨n bo bo, s¾n l¸t... mua theo tem phiÕu. S¶n xuÊt n«ng nghiÖp vÉn tr× trÖ, bÕ t¾c kh«ng thÓ cøu v·n, nÒn kinh tÕ ®ang tiÕp tôc kÐm xa mét sè níc trong khu vùc. Trong hoµn c¶nh v« cïng khã kh¨n, mÆt trËn n«ng nghiÖp thay ®æi l·nh ®¹o, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, ñy viªn Bé ChÝnh trÞ, Phã Thñ tíng ®îc giao träng tr¸ch phô tr¸ch n«ng nghiÖp, kiªm Trëng Ban C¶i t¹o n«ng nghiÖp toµn quèc. Nghe tin nµy, mét sè c¸n bé tá ra b¨n kho¨n, nghi ng¹i, nÒn n«ng nghiÖp ®ang tr¶i qua mét thêi kú khã kh¨n, phøc t¹p cha tõng thÊy, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ho¹t ®éng ë chiÕn trêng suèt 30 n¨m, ®· quen ®Êu tranh vò trang, ®Êu tranh chÝnh trÞ, binh vËn nay l·nh ®¹o n«ng nghiÖp c¶ níc l¹i lµ n«ng th«n hîp t¸c ho¸ ®i lªn chñ nghÜa x· héi, träng tr¸ch nµy cã qu¸ søc ®ång chÝ kh«ng? Tõng cã lêi gi¶i thÝch, dÇu sao bao qu¸t, qu¸n xuyÕn trªn mÆt trËn n«ng nghiÖp ®· cã c¬ quan tham mu cña §¶ng vÒ n«ng nghiÖp lµ Ban N«ng nghiÖp Trung ¬ng, ë mçi tØnh n«ng nghiÖp, tØnh lóa ®Òu cã l·nh ®¹o kinh nghiÖm, ®ã lµ chç dùa v÷ng ch¾c ®Ó ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng l·nh ®¹o n«ng nghiÖp c¶ níc. N«ng nghiÖp ph¶i ®èi mÆt víi mét chän lùa hÕt søc kh¾c nghiÖt: lo¹i bá kho¸n viÖc vµ chuyÓn sang kho¸n s¶n phÈm míi ®¸p øng ®ßi hái cña hµng chôc triÖu hé n«ng d©n. ThÕ nhng, l·nh ®¹o Ban N«ng nghiÖp Trung ¬ng vµ l·nh ®¹o mÊy tØnh cã diÖn tÝch lóa cao nhÊt miÒn B¾c lóc bÊy giê nh: Th¸i B×nh, Hµ Nam Ninh, H¶i Hng, Hµ B¾c kh«ng ñng hé kho¸n s¶n phÈm (cßn gäi lµ kho¸n lóa) vµ b¶o vÖ kho¸n viÖc ®Õn cïng. Mét sè c¸n bé phô tr¸ch Ban C¶i t¹o
589 n«ng nghiÖp miÒn Nam còng kh«ng ñng hé kho¸n s¶n phÈm, ®Æc biÖt ë Nam Bé. Héi nghÞ lÇn thø s¸u Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng kho¸ IV häp th¸ng 9-1979 ®· cã nh÷ng ®æi míi h¬n so víi nh÷ng Héi nghÞ Trung ¬ng lÇn tríc. §ã lµ kh«ng cßn tiÕp tôc trãi buéc mµ b¾t ®Çu níi láng sîi "d©y trãi". §«ng ®¶o nh©n d©n rÊt mõng vµ thÊy cã phÇn nµo "dÔ thë" nÕu NghÞ quyÕt Trung ¬ng 6 ®îc thùc hiÖn nghiªm chØnh, nhng c¸c bé, ban, ngµnh, c¸c c¬ quan nghiªn cøu Trung ¬ng l¹i cã nh÷ng quan ®iÓm rÊt kh¸c nhau, ®Êu tranh gay g¾t, trong ®ã tËp trung vµo vÊn ®Ò nãng báng nhÊt lµ ñng hé kho¸n chui, kho¸n hé hay tiÕp tôc nghiªm cÊm. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®øng tríc rÊt nhiÒu khã kh¨n khi hÇu hÕt bé, ban, ngµnh ë Trung ¬ng, c¸c trêng, viÖn, c¸c c¬ quan nghiªn cøu, tËp trung nh÷ng c¸n bé ®îc häc hµnh, båi dìng nhiÒu l¹i ñng hé kho¸n viÖc, chèng kho¸n chui. B¸o vµ t¹p chÝ ë Trung ¬ng chØ tuyªn truyÒn cho kho¸n viÖc vµ nÕu cã bµi viÕt vÒ kho¸n s¶n phÈm, kho¸n chui chØ lµ ph©n tÝch nh÷ng tiªu cùc kho¸n nµy g©y ra vµ ®æ téi cho c¸c l·nh ®¹o ®¶ng viªn c¬ së theo ®u«i quÇn chóng. Chç dùa cña ®ång chÝ cßn rÊt mong manh, c¸i cò vÉn rÊt u thÕ. VÒ c¸c ®Þa ph¬ng, ®ång chÝ rÊt Ýt vÒ tØnh, vÒ huyÖn mµ ®i th¼ng xuèng hîp t¸c x·, ®Õn tõng nhµ gÆp x· viªn hái thËt kü, thËt cô thÓ, cã n¬i ®i víi x· viªn ra ®ång xem c¸ch lµm, gîi ý cho bµ con ph¸t biÓu t¹i sao 95% ®Êt tËp thÓ bµ con kh«ng muèn lµm, thËm chÝ lóa chÝn kh«ng ®i gÆt, cßn
590 ®Êt 5% th× lµm ngµy, lµm ®ªm, chØ cã 5% mµ lµm ra s¶n phÈm nu«i c¶ gia ®×nh. X· viªn nãi víi ®ång chÝ, bµ con kh«ng muèn lµm ®Êt 95% v× "cha chung kh«ng ai khãc", ngêi ch¨m vµ ngêi lêi hëng nh nhau, t¹i sao l¹i kh«ng kho¸n ruéng nhµ nµo, nhµ nÊy cµy, cÊy, ch¨m sãc, thu ho¹ch. §ång chÝ ®Õn mét hîp t¸c x· ®ang kho¸n chui, t×m hiÓu t¹i chç kho¸n chui, kho¸n s¶n phÈm h¬n kho¸n viÖc ë nh÷ng ®iÓm nµo vµ ®ång chÝ thÊy r»ng, n¬i nµo kho¸n chui kh«ng nh÷ng ®ñ ¨n mµ cßn cã tÝch luü, ®ãng gãp cho Nhµ níc t¨ng, l¬ng thùc dåi dµo, ®êi sèng ngêi d©n ®îc n©ng cao h¬n h¼n kho¸n viÖc. N¬i nµo ®· "chui" nhng míi kho¸n s¶n phÈm 50-70%, ®ång chÝ ®Òu khuyÕn khÝch hîp t¸c x· kho¸n míi c¶ 100%, cßn gi÷ l¹i mét phÇn kho¸n cò, kho¸n viÖc lµm g×, thÕ giíi kho¸n s¶n phÈm tõ l©u, nay n«ng th«n ta míi lµm lµ qu¸ muén. GÇn gòi c¸c x· viªn míi thÊy, lµm theo kho¸n viÖc ®ãi quanh n¨m lµ tÊt nhiªn, lµm chñ ®èi víi n«ng d©n nhng l¹i kh«ng cho ngêi n«ng d©n n¾m ba quyÒn c¨n b¶n nhÊt: quyÒn lµm chñ t liÖu s¶n xuÊt, quyÒn lµm chñ qu¶n lý s¶n xuÊt kinh doanh, quyÒn lµm chñ ph©n phèi. Ba quyÒn lµm chñ nµy do ban qu¶n trÞ hîp t¸c x· n¾m. Kho¸n viÖc kh«ng nh÷ng tíc ®o¹t mäi quyÒn lµm chñ cña c¸c x· viªn, mµ cßn dån qu¸ nhiÒu quyÒn hµnh vµo tay c¸c c¸n bé cã chøc quyÒn ë x·, tõ chÊm c«ng ®iÓm ®Õn chia tõng h¹t thãc còng do hä quyÕt ®Þnh, kh«ng cã ch÷ ký cña hä kh«ng thÓ vµo §¶ng, vµo ®oµn, ®i häc, ®i c«ng t¸c. CÇn hiÓu s©u xa nh÷ng hËu qu¶ do kho¸n viÖc g©y ra míi th«ng c¶m nçi khæ cùc cña ngêi n«ng d©n, míi thÊy v« cïng cÊp b¸ch
591 ñng hé kho¸n chui, b¶o vÖ kho¸n chui. Râ rµng lo¹i bá kho¸n viÖc lµ vÊn ®Ò sèng cßn kh«ng nh÷ng ®èi víi n«ng nghiÖp mµ cßn víi nÒn kinh tÕ níc ta, nhng lùc c¶n cßn rÊt lín. ¦u thÕ næi bËt cña kho¸n s¶n phÈm, kho¸n chui lµ n¨ng suÊt c©y trång, vËt nu«i ®Òu cao h¬n h¼n kho¸n viÖc. Tuy nhiªn, mét sè c¸n bé b¶o vÖ kho¸n viÖc ®Õn cïng thõa biÕt chç yÕu kh«ng thÓ nµo kh¾c phôc ®îc cña kho¸n viÖc nªn ®· g¾n kho¸n viÖc víi chñ nghÜa M¸c - Lªnin, víi chñ nghÜa x· héi ®Ó t¹o nªn u thÕ ®èi víi kho¸n chui, cã cí phª ph¸n, quy chôp kho¸n chui ®ang ph¸ vì hîp t¸c x·, ®a n«ng th«n theo con ®êng t b¶n chñ nghÜa, thËm chÝ cã c¸n bé thõa nhËn nhiÒu n¬i kho¸n viÖc vÉn cßn thiÕu ¨n nhng l¹i tù an ñi, tù ®éng viªn "thµ ®ãi cßn h¬n mÊt lËp trêng". Ngêi ta cè lµm cho kho¸n viÖc cã vÎ thiªng liªng ®Ó kh«ng ai d¸m ®ông ch¹m ®Õn. §¶ng viªn c¬ së b¸o c¸o víi ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng mét sè c¸n bé ë trªn vÒ nãi "®ßi lo¹i bá kho¸n viÖc thÕ th× ®èt hÕt s¸ch M¸c - Lªnin hay sao? hoÆc cã ngêi tá ra ng¹c nhiªn: Kh«ng cßn kho¸n viÖc thÕ th× lµm g× cßn chñ nghÜa x· héi n÷a". §¶ng viªn c¬ së ë tØnh NghÖ TÜnh rÊt khæ t©m khi nghÜ ra c¸ch lµm ¨n no c¬m, Êm ¸o l¹i bÞ lªn ¸n ®ñ thø téi: "sai ®êng lèi, sai quan ®iÓm...". VÒ c¸c hîp t¸c x·, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng nãi víi ®¶ng viªn c¬ së vµ c¸c x· viªn: "kho¸n viÖc kh«ng ph¶i lµ c¸i bµn thê, n«ng d©n kh«ng chÞu næi kho¸n viÖc, ®ßi bá kho¸n viÖc, ®ßi ph¶i thay ®æi h×nh thøc kho¸n, §¶ng ph¶i tháa m·n ®ßi hái chÝnh ®¸ng cña n«ng d©n, cìng l¹i m·i sao
592 næi". §ång chÝ nh¾c ®i, nh¾c l¹i ®Ó mäi ngêi ghi lßng t¹c d¹: "kho¸n viÖc cã ph¶i lµ c¸i bµn thê ®©u mµ n«ng d©n kh«ng d¸m ®ông ®Õn, n«ng d©n kh«ng lo¹i bá kho¸n viÖc chØ m·i m·i ®ãi. Chñ nghÜa x· héi kh«ng thÓ chÊp nhËn kho¸n viÖc v× ®· lµ chñ nghÜa x· héi c¸ch lµm ¨n ph¶i do d©n tù nguyÖn chän lùa, ph¶i mang l¹i no Êm, h¹nh phóc cho d©n. ChØ cã kho¸n s¶n phÈm, kho¸n chui míi phï hîp víi chñ nghÜa x· héi v× ë bÊt cø ®©u kho¸n chui thu nhËp cña x· viªn còng h¬n h¼n kho¸n viÖc, vËy t¹i sao l¹i g¾n kho¸n viÖc mµ n«ng d©n coi nh c¸i cïm trªn vai víi chñ nghÜa x· héi, víi chñ nghÜa M¸c - Lªnin. Chñ nghÜa x· héi lµ n¨ng suÊt, chÊt lîng, hiÖu qu¶, lµ s¶n xuÊt kh«ng ngõng ph¸t triÓn, ®êi sèng ngµy mét c¶i thiÖn chø kh«ng ph¶i nh gÇn 20 n¨m qua, lµm theo kho¸n viÖc ngêi n«ng d©n mÊt mäi quyÒn lµm chñ, biÕn thµnh ngêi lao ®éng phô thuéc, chØ cßn lµ nh÷ng ngêi lµm thuª cho hîp t¸c x·, nh nhiÒu l·o n«ng ®· nãi: "kh«ng cßn ®Þa chñ nhng c¸c x· viªn vÉn nh nh÷ng t¸ ®iÒn". Nh÷ng ý kiÕn cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ nh÷ng ý kiÕn chØ ®¹o s¾c bÐn rÊt hîp lßng d©n nhng kh«ng thÓ th«ng tin réng r·i trªn b¸o chÝ, v× b¸o chÝ lóc Êy vÉn chØ tuyªn truyÒn cho kho¸n viÖc. Còng may tiÕng lµnh ®ån xa, nh÷ng ý kiÕn cña ®ång chÝ ®îc truyÒn miÖng réng r·i. ChØ riªng viÖc nµy th«i còng thÊy c¸i cò ®· qu¸ l¹c hËu nhng vÉn cßn chç dùa kh¸ v÷ng ch¾c vµ cuéc ®Êu tranh cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cho c¸ch lµm ¨n míi cßn v« cïng gian nan. Chê ®îi cã mét chØ thÞ tõ trªn cho phÐp n«ng d©n lo¹i bá kho¸n viÖc vÉn chØ lµ ¶o tëng vµ chØ cßn c¸ch dùa
593 vµo c¸c hîp t¸c x· n«ng nghiÖp, tËp ®oµn s¶n xuÊt, dùa vµo hµng chôc triÖu n«ng d©n hÇu hÕt thiÕu ¨n, tr×nh ®é v¨n ho¸ cã h¹n nhng l¹i lµ nh÷ng ngêi s¸ng t¹o ra c¸ch lµm ¨n míi vµ díi sù l·nh ®¹o cña hµng v¹n ®¶ng viªn c¬ së ®ang ra søc b¶o vÖ kho¸n chui. VÒ ®Þa ph¬ng c«ng t¸c, kh«ng ph¶i tØnh nµo ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng còng gÆp thuËn lîi, cã tØnh l·nh ®¹o døt kho¸t chØ duy tr× kho¸n viÖc, s½n sµng trõng trÞ ®¶ng viªn dÝnh lÝu ®Õn kho¸n chui. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng vÒ th¨m hîp t¸c x· nµo, h«m sau tØnh ®· cö c¸n bé vÒ nghe ngãng xem «ng C«ng nãi g× cßn "tÈy n·o" cho ®¶ng viªn c¬ së vµ x· viªn. Kho¸n chui ra ®êi tõ nh÷ng n¨m 1976, 1977 vµ mÆc dï bÞ lªn ¸n d÷ déi nhng kho¸n chui vÉn nh "vÕt dÇu loang" kh«ng ng¨n chÆn næi. Tõ khÈu hiÖu "kho¸n chui hay lµ chÕt" ®· ®îc thay b»ng "®æi míi hay lµ chÕt". NÒn kinh tÕ cña níc ta lóc Êy ch×m ®¾m trong bao cÊp ®· cã hiÖn tîng míi xuÊt hiÖn trong n«ng nghiÖp vµ kho¸n chui chÝnh lµ nh÷ng ®èm löa ®æi míi ®Çu tiªn. Kho¸n chui më réng trë thµnh xu thÕ kh«ng thÓ ®¶o ngîc. Kho¸n chui ph¸t triÓn cµng nhanh, khã kh¨n cµng lín ®èi víi ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng. Kho¸n s¶n phÈm vÉn ph¶i giÊu diÕm, che ®Ëy nªn lµm ®ñ kiÓu c¸ch, cha cã bµi b¶n, cßn ®¬n s¬ cha tho¸t khái c¬ chÕ cò. §ång chÝ hoµn toµn ®ång ý víi ®Ò nghÞ cña mét sè chuyªn viªn ho¹t ®éng l©u n¨m trong ngµnh n«ng nghiÖp b»ng mäi gi¸ "chÊm døt kho¸n ®Õn nhãm", "kho¸n ®Õn nhãm" sÏ l¹i "cha chung kh«ng ai khãc", sÏ l¹i "th»ng cßng lµm, th»ng ngay ¨n" døt kho¸t chØ "kho¸n ®Õn ngêi lao ®éng". Lóc nµy, kho¸n
594 hé bÞ cÊm, kh«ng ®îc nãi ®Õn kho¸n hé, trong khi n«ng d©n chØ thÝch kho¸n hé, v× chØ cã kho¸n hé mäi quyÒn lµm chñ míi thuéc vÒ n«ng d©n, mçi hé lµ mét ®¬n vÞ kinh tÕ tù chñ, s¶n xuÊt, kinh doanh, ph©n phèi ®Òu do hé quyÕt ®Þnh. Kho¸n s¶n phÈm còng lµ ®æi míi, dï ®æi míi cßn nöa vêi, vÉn n»m trong kho¸n viÖc, bÞ kho¸n viÖc chi phèi, nhng trong khi cha ®îc kho¸n hé th× kho¸n s¶n phÈm vÉn lµ bíc tiÕn bé ®¸ng kÓ. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng thÊy cÇn lµm thÝ ®iÓm ë mét, hai hîp t¸c x· n«ng nghiÖp, ®ång chÝ sÏ trùc tiÕp chØ ®¹o, theo dâi, kiÓm tra. Lóc ®ã cã tin "«ng Vâ ChÝ C«ng còng ph¶i lµm chui" nh ®¶ng viªn c¬ së nhng Ýt ai d¸m tin. VÒ viÖc nµy, trong cuèn Håi ký Trªn nh÷ng chÆng ®êng c¸ch m¹ng cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cã ®o¹n nh sau: ... T«i viÕt th cho ®ång chÝ Hoµng Quy, BÝ th TØnh ñy VÜnh Phó ®Ò nghÞ cho lµm thÝ ®iÓm kho¸n ®Õn ngêi lao ®éng ë x· Th« Thôy, VÜnh L¹c, huyÖn VÜnh Têng. §îc ®ång chÝ Quy ®ång ý, t«i dÉn hai c¸n bé Bé N«ng nghiÖp lªn huyÖn gÆp ®ång chÝ ñy viªn TØnh ñy, HuyÖn ñy bµn kü c¸ch lµm. Bµn xong thÊy ai còng phÊn khëi, hµo høng. T«i ®Ó l¹i hai c¸n bé cña t«i trùc tiÕp ë l¹i x·, t«i thØnh tho¶ng ®Õn xem vµ gãp ý kiÕn. Cã lÇn t«i ®Õn gi÷a vô §«ng Xu©n, thÊy kÕt qu¶ ruéng kho¸n xanh tèt h¬n nhiÒu, kh¸c h¼n ruéng hîp t¸c x· cha kho¸n. Nhng t«i vÉn cha d¸m b¸o c¸o víi ChÝnh phñ, Ban BÝ th vµ Bé ChÝnh trÞ. Anh em nãi ®©y lµ "lµm chui", t«i tr¶ lêi lÜnh vùc nµy lµ tr¸ch nhiÖm cña t«i, t«i kh«ng lµm sai ®êng lèi, chñ tr¬ng cña §¶ng, h¬n n÷a ®©y míi lµ thÝ ®iÓm1 . _______________ 1. Xem Vâ ChÝ C«ng: Trªn nh÷ng chÆng ®êng c¸ch m¹ng, S®d, tr.296-297.