Dc Vo Chi Cong Nguoi chien si cach mang kien cuong

345 T«i vui mõng xóc ®éng: Anh N¨m ¬i, ®óng nh­ anh dÆn: Lùc l­îng trong d©n, cã thêi c¬, chíp lÊy thêi c¬ chóng ta sÏ cã tÊt c¶. Bé quÇn ¸o anh tÆng, t«i mÆc ®óng vµo nh÷ng ngµy Nha Trang - Kh¸nh Hßa gi¶i phãng. TØnh Kh¸nh Hßa hoµn toµn gi¶i phãng. §Þch lËp phßng tuyÕn Phan Rang (Ninh ThuËn) do tªn t­íng NguyÔn VÜnh Nghi chØ huy ®Ó ng¨n chÆn qu©n ta tiÕn vµo Sµi Gßn vµ nÕu cã ®iÒu kiÖn sÏ t¸i chiÕm thÞ x· Cam Ranh, ta b¾n r¬i 2 m¸y bay ®Þch. Còng thêi ®iÓm nµy, V¨n phßng Khu ñy 5 ®iÖn cho TØnh ñy Kh¸nh Hßa tæ chøc häp TØnh ñy cã anh N¨m C«ng vµo dù. §Ó ®¶m b¶o an toµn, chóng t«i chuÈn bÞ ®Þa ®iÓm häp ë ngo¹i « thµnh phè. §oµn anh vµo, t«i ®­a ®Õn ®Þa ®iÓm häp, anh quan s¸t xong, quyÕt ®Þnh ho·n cuéc häp vµ yªu cÇu dêi ®Þa ®iÓm häp vµo trong trung t©m thµnh phè. Sau khi nghe b¸o c¸o t×nh h×nh vµ ph­¬ng ¸n cña tØnh, anh ®· cho ý kiÕn vÒ nh÷ng viÖc cÇn lµm ngay trong vïng gi¶i phãng. - Kh¸nh Hßa ®· hoµn toµn gi¶i phãng ph¶i trë thµnh hËu ph­¬ng trùc tiÕp vµ bµn ®¹p ®Ó tiÕn c«ng c¸c tØnh phÝa Nam vµ thµnh phè Sµi Gßn. - Thùc hiÖn nghiªm tóc c¸c chÝnh s¸ch vµ nhiÖm vô cña vïng míi gi¶i phãng. - Cñng cè c¸c Ban qu©n qu¶n, tõng b­íc h×nh thµnh chÝnh quyÒn nh©n d©n c¸c cÊp, x©y dùng c¸c ®oµn thÓ nh©n d©n, x©y dùng vµ cñng cè thùc lùc c¸ch m¹ng, c¶i t¹o vµ kiªn quyÕt trÊn ¸p bän ph¶n ®éng ngãc ®Çu dËy.

346 - Phôc håi vµ ®­a c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, d©n sinh, x· héi vµo ho¹t ®éng b×nh th­êng. - Nhanh chãng æn ®Þnh s¶n xuÊt vµ ®êi sèng nh©n d©n, kh«ng ®Ó bÞ c­íp giËt, dÞch bÖnh, ®ãi kÐm... Anh häp nhanh gän vµ ®i s©u vµo nh÷ng vÊn ®Ò cÊp b¸ch vµ cã biÖn ph¸p thùc hiÖn chu ®¸o. Anh yªu cÇu, ®­a anh xuèng c¸c huyÖn, thÞ, ®Æc biÖt lµ nh÷ng n¬i cã nhiÒu khã kh¨n, ®Õn ®©u anh còng t×m hiÓu t×nh h×nh vµ cho ý kiÕn gi¶i quyÕt nh÷ng khã kh¨n v­íng m¾c vµ ®éng viªn anh em tranh thñ thêi c¬ x©y dùng vµ cñng cè thùc lùc c¸ch m¹ng, tæ chøc l¹i s¶n xuÊt, ch¨m lo ®êi sèng nh©n d©n, c¶nh gi¸c, s½n sµng ®Ëp tan mäi ©m m­u ph¸ ho¹i vµ ngãc ®Çu dËy cña kÎ xÊu. HÕt ®ît c«ng t¸c, t«i tiÔn anh ra Phó Yªn ®Ó trë l¹i c¬ quan Khu ñy 5. Tr­íc khi chia tay anh cßn dÆn: "Nhê cËu nãi l¹i víi anh em v× c«ng viÖc chung m×nh gãp ý ch©n thµnh, anh em th«ng c¶m". LÞch sö ®· sang trang, n­íc nhµ hoµn toµn ®éc lËp thèng nhÊt. TØnh Phó Kh¸nh ra ®êi víi sù hîp nhÊt hai tØnh Phó Yªn vµ Kh¸nh Hßa, anh l¹i tiÕp tôc ch¨m lo cho Phó Kh¸nh. N¨m 1989, tr­íc ®ßi hái cña t×nh h×nh míi, vÊn ®Ò chia vµ t¸i lËp tØnh t¹i ®­îc ®Æt ra, nh­ng ®©y lµ vÊn ®Ò ch­a cã tiÒn lÖ. Anh vµ anh TrÇn Kiªn, BÝ th­ Trung ­¬ng §¶ng ®­îc ph©n c«ng vµo Phó Kh¸nh nghiªn cøu t×nh h×nh vµ c¸c anh lÆn léi ®i s©u s¸t t×m hiÓu t©m t­, nguyÖn väng cña c¸c tÇng líp c¸n bé vµ nh©n d©n ®Ó ®i ®Õn kÕt luËn kh«ng chØ v× mÊt ®oµn kÕt néi bé mµ chÝnh lµ v× quy luËt

347 phï hîp víi ®Æc ®iÓm riªng cña tõng vïng, kh¶ n¨ng vµ ®iÒu kiÖn ®iÒu hµnh cña bé m¸y ®¶m b¶o ®i s©u s¸t kh¬i dËy mäi tiÒm n¨ng... Quy m« tæ chøc tõng tØnh lµm sao cho phï hîp víi t×nh t×nh ®Êt n­íc ®ang trong qu¸ tr×nh x©y dùng vµ ph¸t triÓn. Thu thËp c¸c ý kiÕn ®ã, ph©n tÝch khoa häc mang tÝnh thuyÕt phôc, c¸c anh ®· gióp cho Trung ­¬ng vµ Bé ChÝnh trÞ quyÕt ®Þnh, mét quyÕt ®Þnh s¸ng suèt hîp ý §¶ng, lßng d©n. Phó Kh¸nh lµ mét trong nh÷ng tØnh ®­îc t¸ch vµ t¸i lËp, hai anh ®· cïng tØnh lËp ph­¬ng ¸n tõ nhËn thøc t­ t­ëng chia tØnh, nh­ng néi bé vÉn ®oµn kÕt nhÊt trÝ, hai tØnh hç trî nhau cïng tiÕn lªn. VÊn ®Ò lµ tµi s¶n vµ c¬ së vËt chÊt ph¶i ®¶m b¶o c«ng b»ng hîp lý, t¹o ®iÒu kiÖn tèt nhÊt, nhanh chãng ®i vµo ho¹t ®éng b×nh th­êng. C«ng t¸c tæ chøc c¸n bé ph¶i cã sù c©n ®èi hµi hßa, cã ®ñ søc m¹nh chØ ®¹o c¸c tØnh võa ®­îc t¸i lËp, cã kÕ ho¹ch gi¶i quyÕt sè c¸n bé d«i d­, n¬i ¨n, ë, cã chÝnh s¸ch ®èi víi ng­êi ®i, kÎ ë sao cho mäi ng­êi ®Òu an t©m c«ng t¸c. X©y dùng lÒ lèi lµm viÖc, c¶i tiÕn ph­¬ng thøc l·nh ®¹o, ®¶m b¶o chÊt l­îng ho¹t ®éng cho tõng tØnh. §Æc biÖt kh«ng thÓ l¬ lµ mÊt c¶nh gi¸c víi ©m m­u cña kÎ xÊu lîi dông s¬ hë ®Ó ph¸ ho¹i, dù l­êng nh÷ng khã kh¨n trë ng¹i cã thÓ x¶y ra ®Ó chñ ®éng gi¶i quyÕt. Cã thÓ nãi ®©y còng lµ mét c«ng tr×nh khoa häc mµ anh lµ ng­êi chñ ®Ò tµi, ®· më ra cho viÖc chia t¸ch tØnh trong c¶ n­íc, ®¸p øng víi ®ßi hái cña t×nh h×nh míi. Ch¾c r»ng kh«ng ai cã thÓ phñ nhËn hiÖu qu¶ cña viÖc t¸ch tØnh. §©y lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n vµ lùc ®Èy ®­a ®Êt n­íc

348 ta tiÕn nhanh, tiÕn m¹nh trong thêi kú c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n­íc. Vµ m·i vÒ sau, khi tuæi ®· cao, søc ®· yÕu, anh vÉn lu«n quan t©m ®Õn t×nh h×nh tØnh Kh¸nh Hßa. Cã dÞp gÆp, anh ®Òu th¨m hái vµ gãp ý cho nh÷ng b­íc ®i vµ sù tr­ëng thµnh cña tØnh. Bao nhiªu n¨m v­ît qua bao hy sinh gian khæ, ®· chiÕn ®Êu, x©y dùng, lao ®éng vµ tõng b­íc tr­ëng thµnh. §¶ng bé vµ nh©n d©n Kh¸nh Hßa lu«n nhËn ®­îc sù quan t©m l·nh ®¹o cña Khu ñy 5, cña Trung ­¬ng §¶ng, cña Bé ChÝnh trÞ, anh N¨m l¹i lµ ng­êi trùc tiÕp ch¨m lo chØ ®¹o nh÷ng lóc th¨ng trÇm ®Ó Kh¸nh Hßa ®i lªn. T«i kh«ng ®ñ hiÓu biÕt vµ sÏ kh«ng tr¸nh khái phiÕn diÖn khi nãi vÒ anh, nh­ng dÊu Ên trong t«i vÉn lµ: Anh N¨m lµ hiÖn th©n cña ®Êt Qu¶ng anh hïng, mét ®ång chÝ l·nh ®¹o kiªn trung bÊt khuÊt bao nhiªu n¨m vµo sinh ra tö, vµo tï ra kh¸m vÉn mét lßng v× §¶ng, v× n­íc, v× d©n khi c¸ch m¹ng cßn ®ang trong trøng n­íc. Anh lµ ng­êi c¸n bé l·nh ®¹o xuÊt s¾c, mÉu mùc, trong s¸ng. Võa ®Çy b¶n lÜnh víi phong c¸ch gi¶n dÞ, tin d©n, dùa vµo d©n, l¾ng nghe ý kiÕn cña d©n, ý kiÕn cña cÊp d­íi, s½n sµng x«ng vµo n¬i khã kh¨n sãng giã ®Ó n¾m b¾t chän läc vµ tinh thÇn quyÕt ®o¸n cao. Anh lµ ng­êi giái vÒ tæ chøc thùc hiÖn, lµm viÖc nghiªm tóc, t«n träng nguyªn t¾c nh­ng l¹i chan hßa cëi më, ®é l­îng, lu«n cã phong c¸ch c¶m hãa ®Çy thuyÕt phôc, ®éng viªn mäi ng­êi ph¸t huy kh¶ n¨ng s¸ng t¹o ®­a chñ tr­¬ng, ®­êng lèi cña §¶ng vµo cuéc sèng.

349 Anh em cÊp d­íi nh­ chóng t«i vÉn võa xem anh lµ ng­êi l·nh ®¹o, ®ång thêi lµ ng­êi anh kÝnh mÕn sèng chÕt cã nhau, yªu quý, tin t­ëng anh vµ thÝch gäi anh b»ng anh N¨m. Anh ®· dµnh c¶ cuéc ®êi cho sù nghiÖp c¸ch m¹ng ®óng nh­ tªn anh "ChÝ C«ng". Nh÷ng g× t«i biÕt, t«i hiÓu vµ t«i viÕt vÒ anh víi lßng biÕt ¬n vµ sù tr©n träng ®Æc biÖt. Xin phÐp cho t«i tiÕp tôc ®­îc gäi Anh b»ng anh N¨m nhc¸i tªn ®· ®i s©u vµo tiÒm thøc mµ t«i ®· th­êng gäi.

350 MéT C¸N Bé L·NH §¹O S¸T D¢N, S¸T C¥ Së Ph¹m V¨n Kh¸nh (N¨m Sinh)* Sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954, ®Êt n­íc ta t¹m thêi bÞ chia c¾t, miÒn Nam thuéc chÝnh quyÒn Mü - DiÖm, hai bªn sÏ hiÖp th­¬ng, tiÕn tíi tæng tuyÓn cö n¨m 1956. Ta t«n träng HiÖp ®Þnh, ch«n sóng ®¹n, chØ ®Êu tranh chÝnh trÞ, nh­ng bän Mü - DiÖm ®· ph¶n béi HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, chóng tæ chøc tè céng, truy lïng ®¶ng viªn, c¸n bé, giÕt h¹i nh÷ng ng­êi tham gia kh¸ng chiÕn. §Æc biÖt vµo nh÷ng n¨m 1956 - 1957, ®Þch r¸o riÕt thùc hiÖn chÝnh s¸ch ®µn ¸p d· man lùc l­îng c¸ch m¹ng, nhÊt lµ ë vïng tù do Liªn khu 5, hµng v¹n c¸n bé, ®¶ng viªn, quÇn chóng cèt c¸n bÞ chóng tra tÊn, chÐm giÕt, tï ®µy, cßn ta th× ®Êu tranh chÝnh trÞ ®¬n thuÇn ®ang bÕ t¾c, kh«ng cã mét c©y gËy trong tay ®Ó chèng l¹i. QuÇn chóng vµ ®¶ng viªn c¬ së ®ßi moi sóng ®¹n lªn, ®ßi ph¶i ®Ó ®­îc tù vÖ b»ng mäi thø vò khÝ cã trong tay nh­ng ta vÉn ra søc t«n träng HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, kh«ng d¸m kÕt hîp ®Êu tranh vò trang vµ chÞu ®ùng tæn thÊt x­¬ng m¸u nÆng nÒ. _______________ * Nguyªn Phã BÝ th­ TØnh ñy Qu¶ng TrÞ, nguyªn Phã Tr­ëng Ban D©n vËn Khu 5, nguyªn Phã Tr­ëng Ban D©n vËn Khu TrÞ -Thiªn.

351 Phong trµo c¸ch m¹ng ë ®ång b»ng Khu 5 ngµy cµng ®i xuèng nghiªm träng. Tuy nhiªn, phong trµo c¸ch m¹ng ë miÒn nói, ®ång bµo ta cã sù l·nh ®¹o cña §¶ng, dïng vò khÝ th« s¬ chèng l¹i ®Þch khñng bè, nªn chóng kh«ng lµm g× ®­îc, phong trµo c¸ch m¹ng cña ta ë ®©y ®­îc cñng cè vµ ph¸t triÓn trë thµnh c¨n cø ®Þa v÷ng ch¾c. Th¸ng 10-1957, TØnh ñy Qu¶ng TrÞ dù ®Þnh tæ chøc Héi nghÞ TØnh ñy t¹i VÜnh Linh, lóc nµy anh N¨m C«ng, Phã BÝ th­ Liªn khu uû cïng anh T­ Minh, ñy viªn Ban Th­êng vô Liªn khu ñy ®ang trªn ®­êng ra Trung ­¬ng, c¸c anh cã ghÐ l¹i Qu¶ng TrÞ. Chóng t«i b¸o c¸o víi anh vÒ Héi nghÞ TØnh ñy s¾p tíi th× anh N¨m C«ng nãi t×nh h×nh Qu¶ng TrÞ lóc nµy cßn khã kh¨n, mÆt kh¸c lóc nµy anh Ba DuÈn ra Hµ Néi cã mang theo dù th¶o §Ò c­¬ng C¸ch m¹ng miÒn Nam, c¸c ®ång chÝ nªn ra Hµ Néi häp ®Ó ®ång chÝ Ba DuÈn ®Õn chØ ®¹o vµ nghe tiÕp thu §Ò c­¬ng C¸ch m¹ng miÒn Nam ®Ó tõ ®ã cã c¬ së vÒ truyÒn ®¹t cho phong trµo c¸ch m¹ng ë Qu¶ng TrÞ phôc håi nhanh chãng. Nghe anh nãi vËy, chóng t«i ai còng phÊn khëi vµ dµn xÕp ®Ó sím ra Hµ Néi. T¹i Héi nghÞ, anh N¨m cã ph¸t biÓu mét sè ý kiÕn chØ ®¹o mµ t«i cø nhí m·i. Anh nãi: chóng ta ph¶i nhËn râ t×nh h×nh Qu¶ng TrÞ, trong ®ã nhiÒu khã kh¨n vµ tæn thÊt nghiªm träng, tõ ®ã mµ rót ra nh÷ng bµi häc vÒ l·nh ®¹o vµ chØ ®¹o mét c¸ch s©u s¾c vµ trªn c¬ së ®ã míi ®Ò ra ®­îc gi¶i ph¸p ®óng ®¾n ®Ó tiÕn lªn vµ anh ®· gãp cho chóng t«i mét sè kinh nghiÖm cô thÓ. Th¸ng 6-1961, t«i ®­îc ®iÒu vÒ c«ng t¸c t¹i Khu 5, lóc nµy, anh N¨m C«ng võa ®­îc Trung ­¬ng ®iÒu vµo lµm

352 Phã BÝ th­ Trung ­¬ng Côc miÒn Nam. T¹i ®©y, t«i ®­îc giao nhiÖm vô Phã Tr­ëng Ban D©n vËn Khu ñy trùc tiÕp tham gia chiÕn dÞch ph¸ k×m. Sau NghÞ quyÕt 15 cña Trung ­¬ng, phong trµo c¸ch m¹ng ë Khu 5 vµ c¸c tØnh Qu¶ng TrÞ, Thõa Thiªn ®­îc kh«i phôc. Tuy nhiªn, ©m m­u cña ®Þch lóc nµy lµ dån d©n, lËp Êp chiÕn l­îc, mèi liªn hÖ gi÷a nh©n d©n víi c¸ch m¹ng cùc kú khã kh¨n. Tr­íc t×nh h×nh ®ã, Ban Th­êng vô Khu uû mµ trùc tiÕp lµ ®ång chÝ NguyÔn Hóng, ñy viªn Ban Th­êng vô Khu uû phô tr¸ch d©n vËn giao nhiÖm vô cho t«i ph¶i tranh thñ x©y dùng khèi d©n vËn m¹nh. Nãi lµ khèi d©n vËn nh­ng bé m¸y chØ cã t«i vµ mét sè c¸n bé míi ®iÒu ®éng ®Õn, tæ chøc c¸c ®oµn thÓ ch­a cã g×. Tr­íc nh÷ng nhiÖm vô míi, sau mét thêi gian tÝch cùc chuÈn bÞ, ®Õn cuèi n¨m 1961, c¸c ®oµn thÓ gi¶i phãng ®­îc h×nh thµnh vµ Ban d©n vËn còng ®­îc Ban Th­êng vô Khu ñy t¨ng c­êng kh¸ m¹nh. §ång chÝ B¶y H÷u, Uû viªn Ban Th­êng vô Khu ñy ®­îc ph©n c«ng lµm Tr­ëng ban vµ bæ sung thªm hai Phã Tr­ëng ban. Khi c¬ quan D©n vËn ®­îc h×nh thµnh th× t×nh h×nh cã nhiÒu thuËn lîi, ®ã lµ th¾ng lîi cña phong trµo §ång khëi BÕn Tre, sau mét n¨m tæng kÕt phong trµo "§ång khëi", ®ång chÝ T­ ThuËn (Tr­¬ng ChÝ C­¬ng - Phã BÝ th­ Khu ñy) ®i dù héi nghÞ tæng kÕt. Sau khi dù héi nghÞ tæng kÕt vÒ, ®ång chÝ ®· truyÒn ®¹t kinh nghiÖm vµ ®Ò ra chñ tr­¬ng muèn gi¶i phãng ®ång b»ng, chóng ta ph¶i ph¸ Êp chiÕn l­îc, ph¸ thÕ k×m kÑp, giµnh d©n, tiÕn lªn lµm chñ ®ång b»ng, ®ång chÝ ®· truyÒn ®¹t kinh nghiÖm 3 b­íc

353 (chuÈn bÞ, ph¸t ®éng vµ cñng cè), 7 kh©u cña ®ång khëi BÕn Tre. §Ó triÓn khai chñ tr­¬ng ph¸ Êp chiÕn l­îc, ph¸ thÕ k×m kÑp, giµnh d©n, giµnh quyÒn lµm chñ, Th­êng vô Khu uû chñ tr­¬ng më thÝ ®iÓm ph¸ Êp chiÕn l­îc do Khu ñy trùc tiÕp chØ ®¹o. §Þa bµn chän lµm thÝ ®iÓm lµ 4 huyÖn Tiªn Ph­íc, Tam Kú (Qu¶ng Nam) vµ huyÖn B×nh S¬n, S¬n TÞnh (Qu¶ng Ng·i) v× ®©y lµ nh÷ng huyÖn gi¸p ranh cã vÞ trÝ chiÕn l­îc hiÓm trë vµ gÇn Khu ñy. §iÓm ph¸ k×m cña Khu 5 lÊy mËt danh 32A. VÒ tæ chøc, Th­êng vô Khu ñy quyÕt ®Þnh thµnh lËp §¶ng uû 32A chØ ®¹o ph¸ Êp chiÕn l­îc do ®ång chÝ NguyÔn V¨n TÊn (NguyÔn V¨n ¦ng) lµm BÝ th­. Th­êng vô §¶ng ñy 32A gåm cã 4 ®ång chÝ, t«i lµm Trùc §¶ng. Tõ ®iÓm ph¸ Êp chiÕn l­îc ®Çu tiªn ë th«n Tø Mü, tiÕp ®ã lµ th«n 8, x· Kú Sanh, Tam Kú, rót kinh nghiÖm chØ ®¹o toµn Liªn khu. Sau ®ã phong trµo ph¸t triÓn m¹nh ra mét sè x· B×nh Tuy, B×nh Th¹nh cña huyÖn B×nh S¬n, Qu¶ng Ng·i. Tõ ®ã phong trµo ë ®ång b»ng ph¸t triÓn ®i lªn. Sau nh÷ng n¨m c«ng t¸c ë Trung ­¬ng Côc miÒn Nam, th¸ng 4-1964, anh ®­îc Trung ­¬ng §¶ng ®iÒu vÒ lµm BÝ th­ Khu ñy 5. Mét trong nh÷ng quyÕt ®Þnh quan träng cña Th­êng vô Khu uû mµ anh N¨m C«ng lµ ng­êi ®øng ®Çu lµ chuyÓn c¬ quan Khu ñy vÒ ®ång b»ng, ®©y lµ quyÕt ®Þnh m¹nh b¹o, s¸ng suèt cña anh, thÓ hiÖn sù chØ ®¹o s¸t d©n, s¸t phong trµo. T«i cã ®­îc may m¾n lµ Th­êng trùc §¶ng ñy 32A, ®­îc giao nhiÖm vô liªn hÖ th­êng xuyªn víi anh

354 ®Ó b¸o c¸o t×nh h×nh c¬ së, nh©n d©n, ©m m­u cña ®Þch, t×nh h×nh ta ë vïng ®iÓm chØ ®¹o. Khi t×nh h×nh ®ång b»ng Khu 5, ®ang cã h­íng ph¸t triÓn m¹nh, Th­êng vô giao cho Ban D©n vËn chuÈn bÞ tæ chøc §¹i héi MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Trung Trung Bé. T«i ®­îc Ban D©n vËn giao nhiÖm vô chuÈn bÞ néi dung cho §¹i héi; ®Ó lµm viÖc nµy, anh N¨m ®· trao ®æi vµ nªu ý kiÕn víi t«i lµ lµm sao tËp hîp ®­îc nh©n sÜ, trÝ thøc, c¸c thµnh phÇn t«n gi¸o, c¸c thµnh phÇn d©n téc vµo MÆt trËn. TiÕp thu ý kiÕn cña anh, Ban D©n vËn tiÕn hµnh viÖc vËn ®éng c¸c thµnh phÇn yªu n­íc vµo MÆt trËn, t¹o nªn mét mÆt trËn ®«ng ®¶o thèng nhÊt, t«i vÒ B×nh §Þnh mêi §¹i ®øc ThÝch Gi¸c L­îng (PhËt gi¸o), vÒ Tiªn Ph­íc mêi linh môc NguyÔn H÷u Thiªn (Thiªn chóa gi¸o) vµ liªn hÖ mêi c¸c nh©n sÜ, trÝ thøc ë c¸c thµnh phè lín nh­: §µ N½ng, HuÕ vµ ®ång bµo d©n téc thiÓu sè ë T©y Nguyªn. Th¸ng 3-1965, t¹i Kú Th¹nh, huyÖn Tam Kú, tØnh Qu¶ng Nam (nay lµ x· Tam Th¹nh, huyÖn Nói Thµnh) trªn 200 ®¹i biÓu c¸c ñy ban MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng c¸c tØnh, thµnh phè, ®¹i biÓu c¸c ®oµn thÓ, ®¹i biÓu §¶ng bé Khu 5, ®¹i biÓu phong trµo d©n téc tù trÞ T©y Nguyªn, ®¹i biÓu c¸c d©n téc thiÓu sè, t«n gi¸o, nhiÒu nh©n sÜ, trÝ thøc, trong ®ã cã nhiÒu ng­êi tõ vïng ®Þch kiÓm so¸t, thµnh phè, thÞ x· vÒ häp §¹i héi MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Trung Trung Bé. Ph¸t biÓu chØ ®¹o §¹i héi, anh N¨m C«ng nãi:

355 HiÖn nay cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu n­íc cña nh©n d©n ta ®· ph¸t triÓn lªn mét b­íc míi. T×nh h×nh s¾p ®Õn cã thÓ diÔn ra theo hai kh¶ n¨ng: mét lµ nÕu qu©n Mü kh«ng nh¶y vµo th× ta cã thÓ gi¶i phãng miÒn Nam trong thêi gian sím nhÊt; hai lµ, nÕu qu©n Mü nh¶y vµo, ta cã thªm khã kh¨n nh­ng vÉn quyÕt t©m ®¸nh Mü vµ th¾ng Mü. V× vËy, §¹i héi MÆt trËn chóng ta h«m nay cã ý nghÜa hÕt søc quan träng. §¹i héi nh»m thùc hiÖn gi¸o huÊn næi tiÕng cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh: §oµn kÕt, ®oµn kÕt, ®¹i ®oµn kÕt. Thµnh c«ng, thµnh c«ng, ®¹i thµnh c«ng. Víi tinh thÇn ®ã, t«i tin r»ng §¹i héi chóng ta sÏ t¹o ra ®éng lùc míi, thóc ®Èy phong trµo kh¸ng chiÕn c¸c tØnh trong Khu tiÕn lªn giµnh ®­îc nhiÒu th¾ng lîi míi. Sau §¹i héi MÆt trËn Khu, §¹i héi MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng c¸c tØnh, thµnh phè, huyÖn, x· häp triÓn khai thùc hiÖn NghÞ quyÕt §¹i héi Khu. C¸c tØnh tõ ®ång b»ng ®Õn miÒn nói, ph¸t ®éng nh©n d©n ®µo c¶ tr¨m kil«mÐt ®Þa ®¹o, ph¸ ho¹i ®­êng s¸, x©y dùng lµng chiÕn ®Êu, s¶n xuÊt m×n, lùu ®¹n, sóng ngùa trêi, bµn ch«ng, cäc s¾t, bÉy ®¸, cung tªn, v.v., ®Èy m¹nh tÊn c«ng ®Þch. §óng nh­ nhËn ®Þnh cña anh N¨m C«ng tr­íc §¹i héi, th¸ng 3-1965, qu©n Mü ®· ®æ bé vµo §µ N½ng, chóng tiÕn hµnh cµn quÐt, dïng chiÕn thuËt "trùc th¨ng vËn" chèt ®iÓm khèng chÕ vµ to¶ ra c¸c vïng xung quanh, c¾t ®øt giao th«ng liªn l¹c cña ta. Tr­íc t×nh h×nh ®ã, Th­êng vô Khu ñy cö mét ®oµn c¸n bé do t«i lµm Tr­ëng ®oµn ®i vÒ tØnh B×nh §Þnh, Qu¶ng Ng·i (vïng ®Þch cµn quÐt) ®Ó n¾m

356 t×nh h×nh, xem xÐt chiÕn thuËt cµn quÐt cña ®Þch, c¸ch ®èi phã cña ta, rót kinh nghiÖm ®Ó chèng ®Þch. Trong khi ®ang lµm nhiÖm vô, t«i nhËn ®­îc ®iÖn cña Ban Th­êng vô Khu uû trë vÒ ë Khu ñy TrÞ - Thiªn míi ®­îc Trung ­¬ng quyÕt ®Þnh thµnh lËp th¸ng 4-1966. Bµn giao c«ng t¸c cho ®ång chÝ Phã Tr­ëng ®oµn, t«i trë vÒ Khu uû. Tr­íc khi vÒ c«ng t¸c ë khu TrÞ - Thiªn, t«i trùc tiÕp gÆp anh N¨m C«ng ®Ó b¸o c¸o t×nh h×nh vµ xin ý kiÕn chØ ®¹o cña anh. Anh nãi: ViÖc mét sè c¸n bé TrÞ - Thiªn c«ng t¸c ë Khu 5 vÒ l¹i c«ng t¸c ë TrÞ - Thiªn lµ cÇn thiÕt. Anh còng cho ý kiÕn nhËn xÐt vÒ nh÷ng ­u, khuyÕt cña t«i trong qu¸ tr×nh c«ng t¸c ë Khu 5, ®ång thêi nh¾c nhë, ®éng viªn t«i nh÷ng g× ®· ®ãng gãp vµ lµm ®­îc ë Khu 5 sÏ cè g¾ng, ph¸t huy tèt h¬n n÷a ë Khu TrÞ - Thiªn. §Õn khi vÒ nhËn c«ng t¸c ë Khu TrÞ - Thiªn th¸ng 6- 1966, t«i ®­îc giao nhiÖm vô lµm Phã Tr­ëng ban D©n vËn Khu uû, sau ®ã ®­îc ph©n c«ng vÒ trùc tiÕp chØ ®¹o viÖc ph¸ k×m vïng nam Qu¶ng §iÒn vµ H­¬ng Trµ (tr­íc ®ã ®· ph¸t triÓn nh­ng bÞ s­îng), ®Õn n¨m 1968 ®­îc tham gia vµo Ban ChØ ®¹o vµ chØ huy c¸nh B¾c (thµnh phè HuÕ) trong cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy TÕt MËu Th©n n¨m 1968. Cho ®Õn ngµy ®Êt n­íc ®­îc gi¶i phãng, anh N¨m ra c«ng t¸c ë Trung ­¬ng, cßn t«i c«ng t¸c ë tØnh B×nh TrÞ Thiªn, lµm Gi¸m ®èc Së N«ng nghiÖp tØnh, t«i cã nhiÒu dÞp ®­îc gÆp vµ trß chuyÖn cïng anh, mçi lÇn gÆp gì anh ®Òu hái han t×nh h×nh søc kháe gia ®×nh, cuéc sèng cña nh©n d©n Khu 5 nãi chung vµ nh©n d©n TrÞ - Thiªn nãi riªng.

357 Qua nh÷ng lÇn ®­îc gÆp gì tiÕp xóc víi anh N¨m, t«i thÊy mÆc dï anh lµ l·nh ®¹o, lµ c¸n bé cÊp cao cña §¶ng nh­ng anh rÊt gi¶n dÞ, dÔ tiÕp xóc, dÔ gÇn gòi; ®Æc biÖt trong nh÷ng chuyÕn c«ng t¸c, anh kh«ng cÇn chuÈn bÞ r­êm rµ, quan c¸ch vÒ ng­êi vµ ph­¬ng tiÖn mµ chØ cÇn vµi thø gän nhÑ mang theo vµ mét vµi ®ång chÝ c¸n bé b¶o vÖ. Anh lµ ng­êi l·nh ®¹o s¸t c¬ së, s¸t phong trµo, tõ sù s¸t c¬ së, s¸t phong trµo ®ã anh míi n¾m b¾t t×nh h×nh vµ cã ®iÒu kiÖn gióp ®ì anh em, gãp ý nh÷ng ­u khuyÕt ®iÓm cho tõng c¸n bé cÊp d­íi cña m×nh. §èi víi c«ng t¸c D©n vËn, cã thÓ nãi anh cã rÊt nhiÒu ý kiÕn chØ ®¹o rÊt s¸t, ®Æc biÖt lµ trong chñ tr­¬ng chØ ®¹o ph¸ Êp chiÕn l­îc, ph¸ k×m, giµnh d©n; trong viÖc tæ chøc §¹i héi MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Trung Trung Bé. Cã thÓ nãi anh N¨m C«ng lµ mét c¸n bé l·nh ®¹o thùc tiÔn vµ s¸t d©n, s¸t c¬ së. Víi anh, chØ gÆp mét lÇn còng ®Ó l¹i nhiÒu Ên t­îng khã quªn cho mäi ng­êi vÒ mét con ng­êi c­¬ng trùc, quyÕt ®o¸n nh­ng rÊt gi¶n dÞ, dÔ gÇn. Lª N¨ng §«ng Ghi theo lêi kÓ cña ®ång chÝ Phan V¨n Kh¸nh

358 NH÷NG BµI HäC QUý Tõ MéT CUéC HéI NGHÞ Vò so¹n * Cuèi n¨m 1957, TØnh uû Qu¶ng TrÞ tæ chøc Héi nghÞ TØnh uû nh­ng l¹i chuyÓn ra häp t¹i VÜnh Linh, phÝa B¾c giíi tuyÕn qu©n sù t¹m thêi. T«i lóc ®ã lµ tØnh ñy viªn, BÝ th­ HuyÖn uû TriÖu Phong. Héi nghÞ s¾p khai m¹c th× ®oµn c«ng t¸c cña anh Vâ ChÝ C«ng trªn ®­êng ra B¾c còng ghÐ l¹i VÜnh Linh. Cïng ®i cã anh T­ Minh - Tr­ëng ban c¸n sù Thõa Thiªn - HuÕ. Sau khi nghe chóng t«i b¸o c¸o ch­¬ng tr×nh, néi dung Héi nghÞ, anh C«ng ®Ò nghÞ nªn chuyÓn ®Þa ®iÓm tæ chøc Héi nghÞ ra Hµ Néi cho tiÖn bëi võa cã l·nh ®¹o Liªn khu uû 5, võa gÇn Trung ­¬ng, cã g× ta xin ý kiÕn lu«n cho tiÖn. MÆt kh¸c, anh Ba DuÈn còng võa v­ît tuyÕn ra B¾c mang theo dù th¶o §Ò c­¬ng C¸ch m¹ng miÒn Nam. Anh N¨m C«ng gäi ®iÖn ra xin phÐp Trung ­¬ng vµ ®­îc c¸c anh ®ång ý. Thùc t×nh bän t«i håi ®ã _______________ * Nguyªn Khu ñy viªn Khu TrÞ- Thiªn, nguyªn ñy viªn Ban Th­ßng vô TØnh ñy B×nh TrÞ Thiªn.

359 phÇn lín ch­a bao giê ®­îc ®Æt ch©n ra tíi Hµ Néi nªn còng rÊt phÊn khëi. Ra Hµ Néi, chóng t«i ®­îc bè trÝ vÒ ë t¹i mét ng«i nhµ thuéc phè Hµng Chuèi cßn anh Vâ ChÝ C«ng th× vÒ nhµ kh¸ch ChÝnh phñ. Vµi h«m sau th× anh Lª DuÈn cho chóng t«i ®äc vµ th¶o luËn b¶n §Ò c­¬ng C¸ch m¹ng miÒn Nam mµ anh võa mang tõ trong Nam ra. Trong khi anh Vâ ChÝ C«ng ®äc b¶n b¸o c¸o vÒ t×nh h×nh Qu¶ng TrÞ tõ sau ngµy HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ ®­îc ký kÕt mµ chóng t«i võa göi th× chóng t«i còng häp ®¸nh gi¸ phong trµo c¸ch m¹ng cña ®Þa ph­¬ng. N»m trong bèi c¶nh chung cña c¸ch m¹ng miÒn Nam sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, t×nh h×nh Qu¶ng TrÞ còng r¬i vµo t×nh thÕ hÕt søc khã kh¨n. ë huyÖn TriÖu Phong, chóng t«i dÇn bÞ ®Þch ®¸nh bËt ra khái c¸c x· ®ång b»ng ph¶i d¹t lªn vïng gi¸p ranh ®Ó n­¬ng n¸u. Lo ¨n ë cho hµng chôc c¸n bé, ®¶ng viªn lµ viÖc hÕt søc nan gi¶i nh­ng chóng t«i còng kh«ng d¸m tù ý cho phÐp anh em lªn vïng c¨n cø H­íng Hãa hoÆc ra miÒn B¾c. B¶n th©n t«i mét tay chØ ®¹o nh­ng còng mét tay lÆn léi ®i lo c¸i ¨n tõng b÷a cïng anh em. Héi nghÞ häp ®­îc Ýt h«m th× anh N¨m C«ng ®Õn dù. Ph¸t biÓu t¹i cuéc häp, anh nãi th¼ng r»ng b¶n b¸o c¸o cña TØnh uû Qu¶ng TrÞ dµi nh­ng kh«ng x¸c ®Þnh râ t×nh h×nh, r»ng phong trµo c¸ch m¹ng cña tØnh ®ang ®­îc gi÷ v÷ng hay ®i xuèng, ph­¬ng h­íng ra sao? Anh cho r»ng phong trµo c¸ch m¹ng ë miÒn nói Liªn khu 5 th× cßn v÷ng vµng nh­ng ®ång b»ng Liªn khu 5 th× ®ang rÊt khã kh¨n; Qu¶ng TrÞ còng vËy. Anh b¶o ph¶i viÕt l¹i b¶n b¸o c¸o c¶

360 vÒ ®¸nh gi¸ t×nh h×nh vµ ph­¬ng h­íng; m×nh cø coi t×nh h×nh nh­ b×nh th­êng lµ kh«ng ®­îc, ph¶i thÊy ®óng thùc chÊt t×nh h×nh th× tõ ®ã míi t×m ®­îc biÖn ph¸p æn ®Þnh ®Ó tõng b­íc ®Èy phong trµo tiÕn lªn. T©m t­ ®ang ®Ì nÆng, anh em chóng t«i lóc bÊy giê lµ c¸n bé, ®¶ng viªn lé hÕt råi, lµm sao phôc håi, g©y dùng ®­îc phong trµo. Lé hÕt lµ do chóng t«i chñ quan. Cø û l¹i Qu¶ng TrÞ ë gÇn miÒn B¾c, gÇn ñy ban kiÓm so¸t quèc tÕ vÒ ®×nh chiÕn nªn ®Þch sÏ kh«ng d¸m lµm m¹nh. ChÝnh v× vËy chóng t«i béc lé nhiÒu lùc l­îng trong c¸c cuéc ®Êu tranh, ®Æc biÖt gÇn nh­ ®· dèc toµn lùc trong ®ît ®Êu tranh ®ßi HiÖp th­¬ng n¨m 1956. Nh­ng th»ng ®Þch cã kÓ chi HiÖp ®Þnh, kÓ chi ñy ban kiÓm so¸t quèc tÕ... Nghe chóng t«i tá bµy khã kh¨n, anh N¨m rÊt th«ng c¶m. Råi anh ®éng viªn: "C¶ Qu¶ng TrÞ cßn gi÷ ®­îc 3 chi bé ®· lµ kh¸, nhiÒu n¬i cßn khã h¬n". §èi víi vÊn ®Ò chóng t«i ®ang bËn t©m, anh gîi ý: "§ång chÝ nµo bÞ lé, t¹m thêi cho n»m yªn ®Ó ®Þch bít chó ý hoÆc ®iÒu ®i n¬i kh¸c, ®ång chÝ nµo ch­a bÞ lé, cÇn ph¶i cho hîp ph¸p. VÊn ®Ò lµ tæ chøc bÝ mËt kh«ng ®­îc ®Ó lé, cã vËy míi gi÷ ®­îc phong trµo". Nãi råi anh ph©n tÝch mét sè vÊn ®Ò lµm thÕ nµo ®Ó gi÷ thÕ ®Êu tranh hîp ph¸p trong thêi kú nµy. Tr­íc hÕt ph¶i kh«n khÐo, ph¶i biÕt che giÊu lùc l­îng. VÝ nh­ ®Þch lËp tÒ (chÝnh quyÒn c¬ së) mµ ta véi vµng cµi ng­êi cña m×nh vµo (nh­ nhiÒu n¬i ®· lµm) th× tr­íc sau chóng còng biÕt nªn b¾t hoÆc thñ tiªu hÕt. Anh ph©n tÝch cho chóng t«i thÊy liÖu cã gi÷ thÕ hîp ph¸p ®­îc kh«ng ? NÕu chóng kªu ®i tr×nh diÖn th× cø tr×nh diÖn, ®i tr×nh

361 diÖn chø ta cã ®Çu hµng ®©u mµ sî. Cßn vÊn ®Ò ng­êi kh¸ng chiÕn cò, th× ph¶i dùa vµo c¸i lý r»ng chóng t«i ë trong vïng ViÖt Minh th× hä b¶o ®i bé ®éi, du kÝch hay ®i d©n c«ng th× ph¶i ®i chø lµm sao mµ tr¸nh ®­îc. Mµ ë chÕ ®é nµo còng thÕ th«i. §Êu tranh hîp ph¸p ph¶i cã lý nh­ng ®óng møc lµ ë chç ®ã, mµ ph¶i cã lîi. NÕu lµm tèt kh«ng ph¶i lµ chóng ta kh«ng gi÷ ®­îc thÕ hîp ph¸p. Ngåi nghe anh ph©n tÝch, t«i thÊy s¸ng ra nhiÒu ®iÒu. L©u nay chóng t«i ngµy cµng lón s©u vµo thÕ bÊt hîp ph¸p. §­êng d©y liªn l¹c ban ®Çu ®­îc tæ chøc rÊt chÆt chÏ nh­ng råi cø vì dÇn. Kh«ng cã ®­êng d©y liªn l¹c chóng t«i kh«ng thÓ nµo chØ ®¹o ®­îc phong trµo. Ngoµi nh÷ng th¾c m¾c nªu trªn, chóng t«i còng b¨n kho¨n vÒ viÖc Trung ­¬ng l©u nay kh«ng cho ®Êu tranh vò trang. Trong khi chóng ta cø ®Êu tranh chÝnh trÞ mét bÒ th× chóng th¼ng tay b¾t, giÕt th× lµm sao chèng cù ®­îc. Gi¶i ®¸p th¾c m¾c nµy, anh Vâ ChÝ C«ng cho r»ng hiÖn giê ch­a thÓ ®Êu tranh vò trang ®­îc, ®©y lµ vÊn ®Ò lín cÇn ph¶i chê ý kiÕn cña Trung ­¬ng. MÆt kh¸c, Qu¶ng TrÞ lµ vïng ®Öm, c¸n bé cña ta ra vµo ®Òu ph¶i qua ®©y, ch­a nªn lµm m¹nh qu¸ khiÕn ®Þch sÏ kiÓm so¸t thªm gay g¾t. Tr­íc m¾t nÕu thÊy nh÷ng tªn ¸c «n nµo qu¸ gian ¸c cÇn ph¶i khö th× ph¶i lµm cho khÐo. ý kiÕn chØ ®¹o cña c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o Trung ­¬ng vµ cña anh N¨m C«ng trong cuéc häp cña TØnh uû Qu¶ng TrÞ t¹i Hµ Néi ®· th¸o gì cho chóng t«i rÊt nhiÒu v­íng m¾c vÒ nhËn thøc còng nh­ hµnh ®éng. Chóng t«i nhng­êi kh¸t n­íc gÆp ®­îc c¬n m­a. Trë vÒ Qu¶ng TrÞ,

362 chóng t«i b¾t tay vµo s¾p xÕp, cñng cè tæ chøc vµ phong trµo c¸ch m¹ng trªn ®Þa bµn tØnh tõng b­íc ®­îc phôc håi. Sau ngµy gi¶i phãng, tØnh B×nh TrÞ Thiªn ®­îc thµnh lËp, t«i tróng vµo Ban Th­êng vô TØnh uû. Nh©n mét dÞp anh N¨m C«ng vµo lµm viÖc víi tØnh, t«i còng ®­îc gÆp riªng víi anh. Dï lóc nµy ®· lµ c¸n bé l·nh ®¹o cao cÊp cña §¶ng vµ Nhµ n­íc, nh­ng t«i thÊy anh kh«ng hÒ quan c¸ch mµ vÉn gi÷ ®­îc phong th¸i gi¶n dÞ nh­ x­a. Tõ trong nh÷ng ngµy gi÷ löa ®Çy gian khæ, t«i cµng thªm kh©m phôc vµ kÝnh träng anh - mét nhµ l·nh ®¹o xuÊt s¾c cña §¶ng ta. Duy HiÓn Ghi theo lêi kÓ cña ®ång chÝ Vò So¹n

363 NG¦êI CHIÕN SÜ CéNG S¶N KI£N C¦êNG, NHµ L·NH §¹O KH¸NG CHIÕN S¾C S¶O, LINH HO¹T, NHµ C¶I C¸CH DòNG C¶M, S¸NG T¹O §èng Ng¹c * §èi víi chóng t«i, nh÷ng c¸n bé tham gia c¸ch m¹ng tõ C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng (Vâ Toµn) tªn gäi th©n mËt lµ anh N¨m C«ng, lµ bËc ®µn anh. Håi t«i theo häc nh÷ng n¨m ®Çu hÖ trung häc c¬ së, tªn tuæi c¸c anh Vâ Toµn, NguyÔn S¾c Kim ®· xuÊt hiÖn trªn nh÷ng tê ¸p phÝch do thùc d©n Ph¸p vµ vua quan Nam triÒu cho d¸n ë nhiÒu n¬i trong tØnh Qu¶ng Nam ®Ó truy n·, v× bän cai trÞ coi c¸c anh lµ nh÷ng téi ph¹m rÊt nguy hiÓm vÒ chÝnh trÞ. Thêi ®ã, tuy cßn nhá tuæi, ch­a hiÓu tÝ g× vÒ ng­êi céng s¶n, t«i ®· thÇm mÕn mé lßng yªu n­íc vµ tinh thÇn qu¶ c¶m cña nh÷ng ng­êi d¸m ®øng lªn chèng l¹i c­êng quyÒn, chèng l¹i sù cai trÞ cña thùc d©n Ph¸p. Ýt l©u sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, ®­îc _______________ * Nguyªn Phã V¨n phßng Trung ­¬ng §¶ng, nguyªn Th­ ký riªng cè Tæng BÝ th­ Lª DuÈn.

364 biÕt anh N¨m C«ng lµ mét trong nh÷ng ng­êi l·nh ®¹o chñ chèt ®· ®­a d©n Qu¶ng Nam vïng lªn giµnh chÝnh quyÒn tõ tay ph¸t xÝt NhËt, Ph¸p, t«i cµng c¶m phôc tµi n¨ng, ®øc ®é cña anh N¨m vµ cña nh÷ng ng­êi con ­u tó kh¸c cña ®Êt Qu¶ng anh hïng nh­ Lª V¨n HiÕn, Phan B«i (Hoµng H÷u Nam), NguyÔn Xu©n NhÜ, TrÇn Tèng, Phan Tèn, NguyÔn ThÕ Kû, v.v.. Trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, tõ ®Çu nh÷ng n¨m 1950, t«i c«ng t¸c ë Khu §oµn Thanh niªn cøu quèc Liªn khu 5 th× anh N¨m ®· lµ ñy viªn Ban chÊp hµnh §¶ng bé §¶ng Céng s¶n §«ng D­¬ng miÒn Nam Trung Bé (Liªn khu 5) phô tr¸ch qu©n t×nh nguyÖn ViÖt Nam t¹i mÆt trËn H¹ Lµo - §«ng B¾c Miªn. Sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ 1954, trong nh÷ng n¨m ®Çu ra B¾c, b¶n th©n t«i còng nh­ nhiÒu anh chÞ em miÒn Nam tËp kÕt, sèng trong t©m tr¹ng "ngµy B¾c ®ªm Nam", xiÕt bao ®au lßng vµ c¨m phÉn tr­íc c¶nh Mü - DiÖm tr¾ng trîn ph¸ bá HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, th¼ng tay khñng bè tr¶ thï nh÷ng ng­êi kh¸ng chiÕn cò, s¸t h¹i hµng lo¹t ®ång bµo v« téi. Tr­íc t×nh thÕ ngÆt nghÌo ®ã, cã mét sè ng­êi tá ra bi quan nh­ng ®a sè anh chÞ em vÉn mét lßng tin t­ëng ë trÝ tuÖ s¸ng suèt cña B¸c Hå vµ Trung ­¬ng §¶ng. Nh×n vµo hoµn c¶nh cña Liªn khu 5, chóng t«i vui mõng nhËn thÊy r»ng sau khi c¸c anh NguyÔn Duy Trinh, NguyÔn Ch¸nh1 ra B¾c, ®· cã c¸c anh TrÇn L­¬ng _______________ 1. Hai ®ång chÝ NguyÔn Duy Trinh, NguyÔn Ch¸nh lµ hai ñy viªn Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng khãa II tõng gi÷ chøc BÝ th­ Liªn Khu ñy 5 trong thêi kú kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p.

365 (TrÇn Nam Trung)1 , N¨m C«ng thay thÕ lÌo l¸i cuéc ®Êu tranh cña ®ång bµo vµ chiÕn sÜ Liªn khu 5 trong giai ®o¹n míi. Hai anh cïng víi c¸c ®ång chÝ Tr­¬ng ChÝ C­¬ng, TrÇn Kiªn, Tr­¬ng Quang Tu©n, T¸m Tó (NguyÔn Quang L©m), B¶y H÷u (NguyÔn Xu©n H÷u), Lª Träng Khoan... ®· cã mÆt trong c¬ quan l·nh ®¹o cña §¶ng bé Liªn khu 5, mét trong hai §¶ng bé trùc thuéc Trung ­¬ng §¶ng, chÞu tr¸ch nhiÖm trùc tiÕp vÒ phong trµo c¸ch m¹ng miÒn Nam. Sau khi vÒ V¨n phßng Trung ­¬ng §¶ng lµm Th­ ký riªng cho ®ång chÝ Lª DuÈn, ®­îc tiÕp cËn t×nh h×nh miÒn Nam, t«i cã dÞp biÕt râ h¬n sù tiÕn triÓn cña phong trµo ®Êu tranh cña ®ång bµo vµ chiÕn sÜ ta bªn kia giíi tuyÕn qu©n sù t¹m thêi, ®ång thêi còng biÕt nhiÒu h¬n vÒ ho¹t ®éng cña anh N¨m C«ng. Kho¶ng cuèi n¨m 1957, anh N¨m C«ng ®­îc Th­êng vô Liªn khu ñy 5 cö ra Hµ Néi ®Ó b¸o c¸o t×nh h×nh víi Trung ­¬ng vµ ®Ò nghÞ Trung ­¬ng sím cã chñ tr­¬ng ®­a c¸ch m¹ng miÒn Nam tho¸t khái thÕ bÞ ®éng, bÕ t¾c sau hai n¨m ®Êu tranh chÝnh trÞ mét chiÒu ®ßi ®èi ph­¬ng thi hµnh HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬. Anh N¨m C«ng ra Trung ­¬ng trong lóc anh Ba DuÈn ë Nam Bé còng võa ra Hµ Néi vµo gi÷a n¨m 1957, theo quyÕt ®Þnh ®iÒu ®éng cña B¸c Hå. Th¸ng 10 n¨m ®ã, B¸c Hå vµ Bé ChÝnh trÞ quyÕt ®Þnh cö _______________ 1. ñy viªn Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng khãa II, sau lÊy tªn TrÇn Nam Trung, Bé tr­ëng Quèc phßng ChÝnh phñ C¸ch m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam.

366 anh Ba lµm QuyÒn Tæng BÝ th­ Trung ­¬ng §¶ng, gióp B¸c gi¶i quyÕt c«ng viÖc chung cña §¶ng ta trong giai ®o¹n c¸ch m¹ng míi, ®ång thêi giao cho anh Ba nhiÖm vô trùc tiÕp theo dâi phong trµo c¸ch m¹ng miÒn Nam. Anh N¨m C«ng ®· b¸o c¸o râ nh÷ng cuéc tµn s¸t do Mü - ngôy g©y ra ë H­íng §iÒn (Thõa Thiªn)1 , Chî D­îc, C©y Cèc, Chiªn §µn, VÜnh Trinh (Qu¶ng Nam), Ng©n S¬n, ChÝ Th¹nh (Phó Yªn). Anh N¨m nhËn ®Þnh tæn thÊt trong ba n¨m qua (tõ n¨m 1955 ®Õn n¨m 1957) ë n«ng th«n ®ång b»ng Liªn khu 5, nhÊt lµ t¹i c¸c tØnh tù do håi kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p lµ rÊt nÆng, song th¸i ®é chèng tr¶ cña nh©n d©n lµ quyÕt liÖt, kh«ng nao nóng. ë miÒn rõng nói, bao gåm vïng cao c¸c tØnh duyªn h¶i Nam Trung Bé vµ c¶ cao nguyªn miÒn T©y réng lín, ®ång bµo c¸c d©n téc thiÓu sè ®­îc §¶ng l·nh ®¹o ®· dïng vò khÝ th« s¬ ®Ó tù vÖ vµ chèng khñng bè nªn c¸c hµnh ®éng téi ¸c cña ®Þch tõng b­íc bÞ gi¸ng tr¶, phong trµo c¸ch m¹ng vÉn ®­îc gi÷ v÷ng vµ cã kh¶ n¨ng x©y dùng vïng nµy thµnh c¨n cø ®Þa trùc tiÕp v÷ng ch¾c cho cuéc ®Êu tranh l©u dµi cña nh©n d©n miÒn Nam. Anh N¨m C«ng nhÊn m¹nh nguyÖn väng cña §¶ng bé còng nh­ ®ång bµo trong Liªn khu lµ mong ®­îc Trung ­¬ng cho phÐp chuyÓn sang ®Êu tranh vò trang, lÊy b¹o lùc c¸ch m¹ng chèng l¹i b¹o lùc ph¶n c¸ch m¹ng cña qu©n thï. _______________ 1. Sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, tØnh Thõa Thiªn vµ phÇn lín tØnh Qu¶ng TrÞ (kh«ng kÓ khu vùc VÜnh Linh) t¹m thêi ®­îc nhËp vµo Liªn khu 5; vÒ sau hai tØnh nµy míi t¸ch khái Liªn khu 5 ®Ó lËp ra Khu TrÞ - Thiªn trùc thuéc Trung ­¬ng.

367 Anh Ba DuÈn ch¨m chó l¾ng nghe anh N¨m C«ng b¸o c¸o, bµy tá sù th«ng c¶m s©u s¾c víi nh÷ng tæn thÊt ®au th­¬ng cña §¶ng bé vµ ®ång bµo Liªn khu 5, nhÊt trÝ t¸n thµnh ph¶i ph¸t ®éng quÇn chóng ®øng lªn dïng b¹o lùc c¸ch m¹ng ®Ó lËt ®æ ¸ch thèng trÞ cña bän c­íp n­íc vµ bÌ lò b¸n n­íc. Anh Ba nhÊn m¹nh: hiÖn nay ta cÇn tiÕp tôc tæ chøc phong trµo ®Êu tranh chÝnh trÞ m¹nh mÏ h¬n n÷a, ®ång thêi tõng b­íc n©ng cao vai trß cña ®Êu tranh vò trang vµ lu«n lu«n coi träng kÕt hîp chÆt chÏ hai mÆt ®Êu tranh ®ã sao cho phï hîp víi lùc l­îng so s¸nh ®Þch, ta ë ba vïng chiÕn l­îc kh¸c nhau trªn chiÕn tr­êng miÒn Nam ViÖt Nam: miÒn nói, n«ng th«n ®ång b»ng vµ thµnh thÞ. Nãi chung, viÖc ®­a phong trµo tiÕn lªn ph¶i tr¶i qua mét cuéc chiÕn ®Êu l©u dµi, ®­îc tiÕn hµnh mét c¸ch hÕt søc kiªn quyÕt, kh«n khÐo vµ linh ho¹t, g¾n liÒn ngay tõ ®Çu nhiÖm vô ph¸t ®éng quÇn chóng vïng lªn ®¸nh ®Þch ë miÒn Nam víi nhiÖm vô b¶o vÖ c«ng cuéc hßa b×nh x©y dùng ë rmiÒn B¾c, mçi b­íc tiÕn lªn trong qu¸ tr×nh ®ã ph¶i ®­îc c©n nh¾c, tÝnh to¸n mét c¸ch thËn träng, nh»m gi÷ ®­îc bÝ mËt bÊt ngê vµ b¶o ®¶m cho ta lu«n gi÷ thÕ chñ ®éng ®Ó lµm tèt nghÜa vô quèc tÕ cña m×nh, gãp phÇn thiÕt thùc vµo viÖc gi÷ g×n an ninh cho phe x· héi chñ nghÜa vµ b¶o vÖ v÷ng ch¾c hßa b×nh thÕ giíi. Bèi c¶nh quèc tÕ sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai cho phÐp chóng ta ®Æt vÊn ®Ò ®éng viªn lùc l­îng cña toµn d©n, toµn quèc ®em hÕt søc m×nh khai th¸c ®Õn møc cao nhÊt nh÷ng thuËn lîi c¬ b¶n do thêi cuéc ®em l¹i cho ta, ph¸t huy tèi ®a ­u thÕ vµ n¨ng lùc chiÕn ®Êu tuyÖt vêi cña c¸c dßng th¸c c¸ch m¹ng cña thêi ®¹i míi ®ang ë thÕ tiÕn

368 c«ng, chÜa mòi nhän ®Êu tranh vµo chñ nghÜa ®Õ quèc quèc tÕ; kÕt hîp søc m¹nh d©n téc víi søc m¹nh thêi ®¹i nh»m t¹o ra cho c«ng cuéc chiÕn ®Êu cña chóng ta mét søc m¹nh míi; ®ã lµ søc m¹nh tæng hîp t¨ng lªn víi cÊp sè nh©n, cã søc chiÕn ®Êu cùc lín b¶o ®¶m cho nh©n d©n ta cã ®ñ lùc vµ thÕ ®Ó ®­¬ng ®Çu víi ®Õ quèc Mü, tiÕn tíi ®¸nh th¾ng cuéc chiÕn tranh x©m l­îc thùc d©n míi do Mü g©y ra. MÆt kh¸c, chóng ta cÇn ®Ò cao c¶nh gi¸c tr­íc nh÷ng biÓu hiÖn tiªu cùc ®· ph¸t sinh, ®ang tån t¹i vµ cã kh¶ n¨ng ph¸t triÓn thµnh nh÷ng khã kh¨n, th¸ch thøc nghiªm träng ®èi víi cuéc chiÕn ®Êu cña chóng ta trong giai ®o¹n nµy. Do ®ã, §¶ng ta ®· ®Ò ra mét nhiÖm vô quan träng lµ ra søc gãp phÇn tÝch cùc vµo cuéc ®Êu tranh chung nh»m gi÷ v÷ng ®oµn kÕt quèc tÕ, tr­íc hÕt lµ gi÷ v÷ng ®oµn kÕt X« - Trung, lÊy sù ®oµn kÕt gi÷a hai §¶ng, hai quèc gia nµy lµm h¹t nh©n ®Ó kh«i phôc vµ gi÷ v÷ng ®oµn kÕt quèc tÕ. §èi víi cuéc ®Êu tranh ®Ó hoµn thµnh sù nghiÖp gi¶i phãng d©n téc, thèng nhÊt n­íc nhµ, chóng ta coi ®oµn kÕt X« - Trung lµ c¬ së gióp ta tranh thñ ®­îc sù ®ång t×nh, ñng hé ngµy cµng s©u, cµng réng, sù gióp ®ì ngµy cµng m¹nh, cµng v÷ng cña c¸c n­íc anh em trong hÖ thèng x· héi chñ nghÜa thÕ giíi vµ cña c¸c lùc l­îng c¸ch m¹ng vµ tiÕn bé kh¸c trªn kh¾p n¨m ch©u. Chóng ta còng coi ®ã lµ mét chç dùa quan träng gióp chóng ta t¨ng c­êng vµ më réng h¬n n÷a mÆt trËn quèc tÕ ®oµn kÕt víi ViÖt Nam, ñng hé nh©n d©n ViÖt Nam kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu n­íc. Anh Ba DuÈn ®· ®­a cho anh N¨m C«ng xem dù th¶o §Ò c­¬ng C¸ch m¹ng miÒn Nam do anh so¹n th¶o vµo th¸ng 8-1956 vµ ®· ®­îc ®­a ra th¶o luËn ë Héi nghÞ Xø

369 ñy Nam Bé më réng vµo cuèi n¨m 1956 ®Çu n¨m 1957. Anh Ba còng cho biÕt khi míi ra B¾c, anh ®· ®Ò nghÞ Trung ­¬ng häp ra nghÞ quyÕt chuyÓn cuéc ®Êu tranh c¸ch m¹ng miÒn Nam theo tinh thÇn cña b¶n §Ò c­¬ng ®ã, nh­ng cã ng­êi nªu ý kiÕn ph¶n ®èi v× ng¹i Mü tè c¸o ta vi ph¹m HiÖp nghÞ Gi¬nev¬, lÊy cí ®ã ®Ó ®­a qu©n Mü vµo miÒn Nam ViÖt Nam; vµ v× lÏ ®ã, Héi nghÞ Trung ­¬ng bµn vÒ c¸ch m¹ng miÒn Nam ph¶i ho·n l¹i. §ång chÝ Lª DuÈn chØ râ r»ng: ViÖc chuyÓn ph­¬ng ph¸p ®Êu tranh cña c¸ch m¹ng miÒn Nam theo kiÕn nghÞ cña Xø ñy Nam Bé vµ Liªn khu ñy 5 lµ mét c«ng viÖc träng ®¹i. Nã ®ång nghÜa víi viÖc chuyÓn c¸ch m¹ng miÒn Nam tõ thÕ b¶o toµn lùc l­îng lóc bÊy giê sang thÕ tiÕn c«ng nh»m ®¸nh ®æ tõng b­íc, tiÕn lªn ®¸nh ®æ hoµn toµn ¸ch thèng trÞ cña ®Õ quèc Mü x©m l­îc vµ bÌ lò tay sai b¸n n­íc. QuyÕt s¸ch chiÕn l­îc nµy cã quan hÖ tíi vËn mÖnh cña c¸ch m¹ng miÒn Nam nãi riªng vµ vËn mÖnh c¸ch m¹ng c¶ n­íc ViÖt Nam nãi chung. §ã lµ nhiÖm vô cña toµn §¶ng, toµn d©n, toµn qu©n cho nªn nã ph¶i ®­îc c¬ quan cã thÈm quyÒn cao nhÊt cña §¶ng quyÕt ®Þnh, ®¹t ®­îc sù nhÊt trÝ rÊt cao cña Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng th× míi cã thÓ thùc hiÖn vµ giµnh ®­îc th¾ng lîi. Theo chØ thÞ cña B¸c Hå, Bé ChÝnh trÞ Trung ­¬ng §¶ng ®ang r¸o riÕt chuÈn bÞ ®Ó sím triÖu tËp Héi nghÞ lÇn thø 15 cña Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng më réng ®Ó bµn th¶o vµ quyÕt ®Þnh. Héi nghÞ Trung ­¬ng më réng sÏ tËp trung ®­îc trÝ tuÖ cña toµn §¶ng, xem xÐt mét c¸ch toµn diÖn nh÷ng vÊn ®Ò vÒ ®­êng lèi vµ ph­¬ng ph¸p ®Êu tranh gi¶i phãng miÒn Nam, dù kiÕn ®óng kh¶ n¨ng ph¸t triÓn cña t×nh h×nh ®Êt n­íc vµ dòng

370 c¶m h¹ quyÕt t©m chiÕn l­îc chÊp nhËn cuéc ®ông ®Çu lÞch sö víi chñ nghÜa thùc d©n míi Mü. Thay mÆt Trung ­¬ng, anh Ba DuÈn ®· mêi anh N¨m C«ng thu xÕp c«ng viÖc ®Ó dù Héi nghÞ lÇn thø 15 cña Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng. ë Liªn khu 5, tr­íc khi anh N¨m C«ng ra Hµ Néi, phong trµo ®Êu tranh ®· cã nh÷ng chuyÓn biÕn ë vïng gi¸p ranh gi÷a c¸c tØnh ven biÓn Nam Trung Bé víi T©y Nguyªn mµ ®iÓm ®ét ph¸ ®Çu tiªn lµ cuéc næi dËy cña ®ång bµo d©n téc thiÓu sè chèng ph¸ kÕ ho¹ch c­íp thãc, dån d©n cña ngôy qu©n, ngôy quyÒn ë c¸c th«n TaL«c, TaLec, Hµ Ri (x· VÜnh HiÖp), tõ ®ã lan réng ra kh¾p 11 x· thuéc huyÖn VÜnh Th¹nh, biÕn huyÖn nµy thµnh c¨n cø ®Þa cña tØnh B×nh §Þnh, thµnh chç ®øng ch©n ban ®Çu cña Liªn khu ñy 5. KÕ ®ã lµ cuéc næi dËy cña mÊy ngh×n ®ång bµo d©n téc Rakl©y, ph¸ khu dån d©n ë Bµ R©u ®Ó trë vÒ víi nói rõng B¸c ¸i, tØnh Ninh ThuËn. Anh N¨m C«ng ®i dù Héi nghÞ Trung ­¬ng vÒ ®Õn Liªn khu 5 th× cuéc khëi nghÜa Trµ Bång ®ang diÔn ra. Anh N¨m ®· tham gia chØ ®¹o cuéc khëi nghÜa nµy, kÞp thêi tiÕp cho nã vµ th«ng qua nã lan táa nhanh chãng ngän giã cùc m¹nh cña NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø 15 cña Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng khãa II ®Õn c¸c tØnh miÒn Trung vµ T©y Nguyªn. Tõ ®ã, ngän löa c¸ch m¹ng Liªn khu 5 hßa chung lµm mét víi ngän löa c¸ch m¹ng toµn miÒn Nam mµ ®Ønh cao lµ cuéc ®ång khëi cuèi n¨m 1959 ®Çu n¨m 1960, ph¸ vì tõng m¶ng lín hÖ thèng cai trÞ cña chÝnh quyÒn tay sai Ng« §×nh DiÖm ë c¬ së, gi¶i phãng víi nh÷ng møc ®é kh¸c nhau nhiÒu vïng n«ng th«n réng lín tõ vÜ tuyÕn 17 ®Õn mòi Cµ Mau.

371 Ýt l©u sau "§ång khëi", MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam ra ®êi, t«i thËt sù vui mõng khi thÊy tªn anh N¨m C«ng trong ñy ban Trung ­¬ng MÆt trËn, víi danh nghÜa lµ ®¹i diÖn cho §¶ng Nh©n d©n C¸ch m¹ng miÒn Nam ViÖt Nam, gi÷ chøc vô Phã Chñ tÞch ñy ban. ThÕ lµ anh N¨m cã mÆt trong Bé tham m­u cña ñy ban hµnh ®éng c¸ch m¹ng tèi cao cña miÒn Nam, cã nhiÖm vô biÕn chiÕn l­îc, chiÕn thuËt, ý chÝ, quyÕt t©m cña §¶ng thµnh ®­êng ®i n­íc b­íc vµ hµnh ®éng c¸ch m¹ng cña hµng chôc triÖu quÇn chóng nh©n d©n miÒn Nam quyÕt vïng lªn ®¸nh th¾ng tõng b­íc c¸c chiÕn l­îc chiÕn tranh tµn b¹o vµ x¶o quyÖt cña ®Õ quèc Mü vµ bÌ lò tay sai. Nh­ chóng ta ®Òu biÕt, sau cuéc "§ång khëi" th¾ng lîi cña ®ång bµo vµ chiÕn sÜ miÒn Nam, chÝnh quyÒn Mü véi v· triÓn khai chiÕn l­îc "chiÕn tranh ®Æc biÖt" sö dông qu©n ngôy céng víi cè vÊn qu©n sù vµ hËu cÇn cña Mü ®Ó ®èi phã víi cuéc næi dËy næ ra trong lßng miÒn Nam ViÖt Nam. "ChiÕn tranh ®Æc biÖt" dùa vµo hai biÖn ph¸p chiÕn l­îc chñ yÕu: Mét lµ sö dông mét c¸ch phæ biÕn chiÕn thuËt "trùc th¨ng vËn" vµ thiÕt xa vËn ®Ó t¨ng thªm søc c¬ ®éng cho qu©n ngôy, t¨ng thªm lùc vµ thÕ cho c¸c cuéc hµnh qu©n cµn quÐt cña ngôy quyÒn hßng sím ®¸nh b¹i lùc l­îng vò trang cßn non trÎ cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam. Hai lµ dån d©n vµo 16.000 Êp trong tæng sè 17.000 Êp ë kh¾p vïng n«ng th«n miÒn Nam, hßng c¸ch ly cho ®­îc quÇn chóng n«ng d©n víi lùc l­îng vò trang c¸ch m¹ng, ®¸nh b¹i ngay tõ ®Çu mét mòi tiÕn c«ng lîi h¹i cña c¸ch m¹ng miÒn Nam ViÖt Nam vµ ph¸ bá

372 nguån hËu cÇn t¹i chç nu«i d­ìng lùc l­îng c¸ch m¹ng cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam. ChiÕn l­îc "ChiÕn tranh ®Æc biÖt" khai tr­¬ng ch­a bao l©u th× chÝnh quyÒn Mü vµ ngôy quyÒn Sµi Gßn ®· vÊp ph¶i mét thÊt b¹i nÆng nÒ: §ã lµ trËn Êp B¾c. §©y lµ thÊt b¹i vÒ chiÕn thuËt "trùc th¨ng vËn" vµ "thiÕt xa vËn" ®­îc ®em ra thi thè lÇn ®Çu trªn chiÕn tr­êng n«ng th«n ®ång b»ng, nh­ng v× Mü - ngôy coi chiÕn thuËt nµy lµ biÖn ph¸p chiÕn l­îc chñ yÕu vÒ qu©n sù nªn thÊt b¹i ë Êp B¾c còng mang ý nghÜa lµ mét thÊt b¹i chiÕn l­îc ®èi víi Mü - ngôy. Cßn víi kÕ ho¹ch b×nh ®Þnh, gom d©n lËp Êp chiÕn l­îc cña ®Þch, th× qu©n vµ d©n ta ë miÒn Nam ®· ®¸nh ph¸ liªn tôc tõ khi ®Þch ®Æt Êp chiÕn l­îc lªn hµng quèc s¸ch. * * * Tõ sau cuéc ®¶o chÝnh qu©n sù, phÕ truÊt anh em DiÖm- Nhu vµo th¸ng 11-1963, chÝnh quyÒn ngôy lón s©u vµo khñng ho¶ng trÇm träng, MÆt trËn chñ tr­¬ng lîi dông c¬ héi nµy ®Ó ®¸nh ph¸ m¹nh ch­¬ng tr×nh b×nh ®Þnh cña ®Þch vµ ®Æt chØ tiªu ph¸ cho ®­îc Ýt nhÊt lµ 2/3 sè Êp chiÕn l­îc do ®Þch dùng lªn, giµnh l¹i ®¹i bé phËn n«ng th«n ë miÒn Nam. ChiÕn tr­êng Nam Bé thùc hiÖn t­¬ng ®èi tèt chñ tr­¬ng nµy nh­ng ë Liªn khu 5, viÖc ph¸ Êp chiÕn l­îc vÉn cßn chËm ch¹p, × ¹ch. §Ó kh¾c phôc sù chËm trÔ ®ã, Trung ­¬ng §¶ng ®· quyÕt ®Þnh ®iÒu anh N¨m C«ng tõ Trung ­¬ng Côc ra miÒn Trung Trung Bé, lµm BÝ th­ Khu ñy 5. Tõ th¾ng lîi b­íc ®Çu cña chiÕn tr­êng Nam Bé trong

373 viÖc ®¸nh ph¸ Êp chiÕn l­îc, anh N¨m C«ng ®Æt vÊn ®Ò ph¶i lµm cho c¸c cÊp ñy §¶ng ë Khu 5 qu¸n triÖt s©u s¾c h¬n n÷a NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø chÝn Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng kho¸ III th¸ng 9-1963 vÒ chèng "chiÕn tranh ®Æc biÖt", nhÊt lµ n¾m v÷ng néi dung cèt lâi cña chiÕn tranh c¸ch m¹ng chèng chñ nghÜa thùc d©n míi, lµ chiÕn tranh hai ch©n1 , ba mòi2 , ba vïng chiÕn l­îc3 . _______________ 1. Hai ch©n chØ râ chiÕn tranh c¸ch m¹ng miÒn Nam cã hai lùc l­îng c¬ b¶n: mét lµ lùc l­îng chÝnh trÞ cña quÇn chóng c¸ch m¹ng, hai lµ lùc l­îng vò trang tõ nh©n d©n mµ ra; do ®ã cã hai h×nh thøc ®Êu tranh c¬ b¶n lµ ®Êu tranh chÝnh trÞ vµ ®Êu tranh vò trang, hai h×nh thøc ®Êu tranh nµy lu«n kÕt hîp chÆt chÏ víi nhau, t¹o thµnh søc m¹nh to lín cña chiÕn tranh c¸ch m¹ng chèng chiÕn tranh x©m l­îc cña chñ nghÜa thùc d©n míi. 2. Ba mòi lµ ba mòi gi¸p c«ng, chØ mét h×nh thøc chiÕn thuËt ®¸nh ®Þch b»ng c¶ ba mòi c«ng kÝch: Qu©n sù, chÝnh trÞ, binh vËn. Trong "chiÕn tranh ®Æc biÖt", ®èi t­îng t¸c chiÕn chñ yÕu lµ binh sÜ, nh©n viªn trong bé m¸y ngôy qu©n ngôy quyÒn. Nh­ng ®èi t­îng nµy kh«ng chØ lµ ®èi t­îng ®¶ kÝch mµ cßn lµ mét ®èi t­îng cÇn tuyªn truyÒn, gi¸o dôc, vËn ®éng lµm cho hä tõ chç l¬ lµ nhiÖm vô, ®i ®Õn chèng l¹i mÖnh lÖnh cña quan thÇy cña chóng. Khi chÝnh quyÒn Mü "Mü hãa" cuéc chiÕn tranh, th× c«ng t¸c binh vËn lµ mét nhiÖm vô quan träng cña ®Êu tranh ngo¹i giao vµ tuyªn truyÒn ®èi ngo¹i nh»m "®¸nh vµo lßng ng­êi" lµm n¶n lßng qu©n ®Þch, t¹o ra phong trµo ph¶n chiÕn trong binh sÜ Mü vµ c¶ trong nh©n d©n Mü. 3. Ba vïng chiÕn l­îc lµ rõng nói, n«ng th«n ®ång b»ng vµ thµnh thÞ. T­¬ng quan lùc l­îng ®Þch ta ë ba vïng ®ã cã kh¸c nhau; do ®ã, viÖc kÕt hîp ®Êu tranh chÝnh trÞ víi ®Êu tranh qu©n sù còng cã møc ®é kh¸c nhau. ë miÒn nói, th× ®Êu tranh qu©n sù ®Æt cao h¬n ®Êu tranh chÝnh trÞ v× ®Þa h×nh ®Þa vËt thuËn lîi cho ®Êu tranh qu©n sù h¬n trong khi ®Êu tranh chÝnh trÞ cã phÇn bÞ h¹n chÕ do mËt ®é d©n sè ë ®©y t­¬ng ®èi thÊp. N«ng th«n ®ång b»ng lµ n¬i tranh chÊp quyÕt liÖt gi÷a ta vµ ®Þch; ë ®©y ®Êu tranh qu©n sù vµ ®Êu tranh chÝnh trÞ vÒ ®¹i thÓ ®­îc ®Æt ngang nhau, kh«ng xem nhÑ mÆt nµo. Cßn ë thµnh thÞ th× ®Êu tranh chÝnh trÞ diÔn ra th­êng xuyªn h¬n. Nh­ng khi cÇn vÉn tiÕn hµnh ®Êu tranh qu©n sù víi nh÷ng møc ®é kh¸c nhau tïy theo yªu cÇu cña tõng ho¹t ®éng qu©n sù.

374 Trªn c¬ së ®ã, Th­êng vô Khu ñy 5 quyÕt ®Þnh më nhiÒu chiÕn dÞch tæng hîp ®¸nh ph¸ Êp chiÕn l­îc, trong ®ã ch©n chÝnh trÞ ®­îc ®Æc biÖt coi träng ®Ó chuÈn bÞ kü cµng h¬n, chu ®¸o h¬n cho hai mòi tiÕn c«ng: chÝnh trÞ vµ binh vËn nh»m t¹o ra cho ®­îc sù phèi hîp nhÞp nhµng gi÷a mòi tiÕn c«ng cña c¸c lùc l­îng vò trang c¸ch m¹ng tõ ngoµi Êp chiÕn l­îc ®¸nh vµo víi sù næi dËy cña nh©n d©n bªn trong Êp chiÕn l­îc, ®­îc sù ®ång t×nh, ñng hé, gióp ®ì víi nh÷ng møc ®é kh¸c nhau cña binh sÜ b¶o an, d©n vÖ vµ nh÷ng ng­êi th©n trong gia ®×nh hä. §Ó thùc hiÖn ®­îc yªu cÇu ®ã, Th­êng vô Khu ñy ph©n c«ng ®ång chÝ Tr­¬ng ChÝ C­¬ng, Phã BÝ th­ Khu uû chuyªn tr¸ch chØ ®¹o hai mòi tiÕn c«ng chÝnh trÞ vµ binh vËn. Víi c¸c biÖn ph¸p ®ã, trong hai n¨m 1964 vµ 1965, Khu 5 ®· ph¸ banh ®­îc hµng ngµn Êp chiÕn l­îc, gi¶i phãng hÇu hÕt vïng n«ng th«n ®ång b»ng hai bªn quèc lé 1A vµ ¸p s¸t c¸c thµnh thÞ, lµm cho chiÕn tr­êng Khu 5 ph¸t triÓn ®ång ®Òu cïng víi chiÕn tr­êng Nam Bé. Víi th¾ng lîi ®ã, Khu 5 ®· tù t¹o cho m×nh thÕ míi vµ lùc míi ®· ®¸nh th¾ng trËn Ba Gia, tiªu diÖt gän ba chiÕn ®oµn dù bÞ chiÕn l­îc cña qu©n ngôy. TiÕp ®ã ®¸nh th¾ng trËn V¹n T­êng, khi qu©n viÔn chinh Mü lÇn ®Çu më hµnh qu©n t×m diÖt cã m¸y bay vµ xe t¨ng yÓm trî trªn mét chiÕn tr­êng ®ång b»ng ven biÓn c¸ch Chu Lai, c¨n cø xuÊt ph¸t cña chóng, kh«ng qu¸ 10 kil«mÐt. KÓ tõ khi Mü chuyÓn chiÕn tranh x©m l­îc cña chóng tõ "chiÕn tranh ®Æc biÖt" sang "chiÕn tranh côc bé", qu©n vµ d©n Khu 5 ®· anh dòng chiÕn ®Êu, ®i ®Çu ®¸nh th¾ng chiÕn l­îc

375 ph¶n c«ng cña qu©n viÔn chinh Mü, bÎ g·y c¸c mòi tiÕn c«ng cña ®Þch nh»m vµo c¸c tØnh Nam Trung Bé trong mïa kh« 1965-1966. TÝnh chung c¶ cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu n­íc, Khu 5, d­íi sù l·nh ®¹o cña Khu ñy do anh N¨m C«ng lµm BÝ th­, mÆc dï g¸nh chÞu ¸p lùc cùc lín cña chiÕn tranh x©m l­îc, ®· chiÕn ®Êu hÕt søc ngoan c­êng, m­u trÝ, linh ho¹t, gãp phÇn ®¸nh th¾ng qu©n c­íp n­íc vµ bän b¸n n­íc ë c¸c thêi kú kh¸c nhau cña chiÕn tranh, nhÊt lµ ë giai ®o¹n cuèi cïng, thùc hiÖn mét c¸ch xuÊt s¾c cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy mïa Xu©n 1975, trong ®ã cã sù cèng hiÕn to lín cña anh N¨m C«ng. Theo kÕ ho¹ch ban ®Çu, sau khi ®¸nh chiÕm Bu«n Ma Thuét, lµm chñ T©y Nguyªn, nhiÖm vô cña c¸c binh ®oµn chñ lùc chiÕn ®Êu t¹i ®©y lµ nhanh chãng tiÕn vµo miÒn §«ng Nam Bé, phèi hîp víi khèi chñ lùc MiÒn ®Ó c«ng kÝch vµo Sµi Gßn cµng sím cµng tèt. NhiÖm vô cña Khu 5 lµ phèi hîp víi qu©n vµ d©n Khu TrÞ - Thiªn v©y h·m §µ N½ng, kh«ng cho ®Þch ®em qu©n tõ §µ N½ng vµo tiÕp viÖn vµ gi¶i v©y cho Sµi Gßn vµ cã thÓ §µ N½ng sÏ ®­îc gi¶i phãng sau Sµi Gßn. Nh­ng mét tuÇn sau khi gi¶i phãng Bu«n Ma Thuét, anh N¨m C«ng lªn T©y Nguyªn n¾m t×nh h×nh, nhËn ®Þnh r»ng qu©n ngôy ®ang vì trËn kh«ng cßn c¸ch nµo kh¸c lµ ph¶i bá T©y Nguyªn, trong khi ®ã ë phÝa B¾c Qu©n khu I cña ®Þch, qu©n ta ®ang chiÕn th¾ng dån dËp, ®Þch bÞ ®¸nh tan t¸c, ®ang co côm mét sè vÒ §µ N½ng. T×nh thÕ míi xuÊt hiÖn mét c¸ch nhanh chãng trªn chiÕn tr­êng Khu 5.

376 PhÝa sau §µ N½ng, c¶ T©y Nguyªn ®­îc gi¶i phãng; ë c¸c tØnh cßn l¹i däc ven biÓn miÒn Trung, ®Þch kh«ng ®ñ søc chèng ®ì næi ®ßn tiÕn c«ng cña qu©n gi¶i phãng vµ søc næi dËy cña nh©n d©n. §µ N½ng ®· qu¸ t¶i vµ rèi lo¹n, muèn thñ còng kh«ng thñ næi. Thêi c¬ gi¶i phãng §µ N½ng ®· ®Õn. Ngµy 18-3-1975, ®ang ë T©y Nguyªn, anh N¨m C«ng ®· ®iÖn cho ®ång chÝ Lª DuÈn vµ Bé ChÝnh trÞ xin cho tiÕn c«ng vµ næi dËy gi¶i phãng §µ N½ng. §ång chÝ Lª DuÈn ®iÖn tr¶ lêi ®ång ý vµ nãi: "NÕu thÊy lµm ®­îc th× gi¶i phãng §µ N½ng ®i", mét sù ®ång ý cã tÝnh quyÕt ®o¸n cao, nh­ng kh«ng ra lÖnh mµ ®Ó cho cÊp d­íi tïy c¬ øng biÕn. Bé ChÝnh trÞ Trung ­¬ng §¶ng chÊp thuËn ®Ò nghÞ cña Khu ñy 5, quyÕt ®Þnh thµnh lËp ngay Bé T­ lÖnh MÆt trËn Qu¶ng §µ khi qu©n ta ®ang tiÕn c«ng gi¶i phãng HuÕ, ®ång thêi quyÕt ®Þnh t¨ng c­êng Qu©n ®oµn II tiÕp søc cïng qu©n vµ d©n Khu 5 tiÕn c«ng gi¶i phãng §µ N½ng. ChiÕn th¾ng §µ N½ng ngµy 29-3-1975 ®­îc ®ång chÝ Lª DuÈn vµ Bé ChÝnh trÞ Trung ­¬ng ®¸nh gi¸ rÊt cao. Sau khi nhËn ®­îc tin §µ N½ng ®· ®­îc gi¶i phãng, ®ång chÝ Lª DuÈn ®· ®iÖn vµo Khu ñy 5, trong ®iÖn cã ®o¹n viÕt: "TiÕn c«ng vµ næi dËy gi¶i phãng §µ N½ng sím, ngoµi kÕ ho¹ch. §µ N½ng lµ c¨n cø liªn hîp qu©n sù lín nhÊt, m¹nh nhÊt cña ®Þch mµ bÞ ta ®¸nh sËp cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh, b¸o hiÖu Sµi Gßn sÏ sôp ®æ kh«ng cßn l©u n÷a...". Ngµy 31-3-1975, Bé ChÝnh trÞ Trung ­¬ng §¶ng, häp bµn quyÕt t©m giµnh th¾ng lîi trªn h­íng träng ®iÓm Sµi Gßn. §ång chÝ Lª DuÈn vµ Bé ChÝnh trÞ nhËn ®Þnh sau khi

377 gi¶i phãng §µ N½ng, c¶ vÒ thÕ chiÕn l­îc vµ lùc l­îng qu©n sù, chÝnh trÞ, ta ®· cã thÕ m¹nh ¸p ®¶o qu©n ®Þch. ThËt vËy, chØ sau 10 giê chiÕn ®Êu, ta ®· gi¶i phãng §µ N½ng, thµnh phè lín thø hai ë miÒn Nam ViÖt Nam, vµ lµ mét c¨n cø liªn hîp qu©n sù cøng nhÊt cña ®Þch. Vµ kÓ tõ sau ngµy 29-3-1975, ta ®· xãa sæ hai qu©n khu cña ®Þch, tiªu diÖt vµ lµm tan r· 35% qu©n sè ®Þch, më th«ng hoµn toµn quèc lé 1A, t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó ta tung nèt hai qu©n ®oµn c¬ ®éng n÷a vµo trËn quyÕt chiÕn chiÕn l­îc: chiÕn dÞch lÞch sö mang tªn B¸c Hå vÜ ®¹i, ®¸nh chiÕm Sµi Gßn, gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc vµo ngµy 30-4-1975. §Õn §¹i héi lÇn thø IV (n¨m 1976) vµ §¹i héi lÇn thø V cña §¶ng (n¨m 1982), víi nh÷ng cèng hiÕn xuÊt s¾c cña m×nh trong sù nghiÖp chèng Mü, cøu n­íc, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· ®­îc bÇu l¹i vµo Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng, ®­îc Trung ­¬ng cö vµo Bé ChÝnh trÞ vµ Ban BÝ th­ Trung ­¬ng §¶ng; sau ®ã ®­îc Quèc héi cö vµo Héi ®ång Bé tr­ëng (nay lµ ChÝnh phñ) n­íc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, gi÷ chøc Phã Chñ tÞch Héi ®ång Bé tr­ëng, phô tr¸ch n«ng nghiÖp. Tõ ®ã ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· cèng hiÕn tÊt c¶ t©m huyÕt vµ trÝ tuÖ cña m×nh vµo sù nghiÖp x©y dùng l¹i ®Êt n­íc, ®Æc biÖt ®· gãp phÇn quan träng ®Ò x­íng vµ thùc hµnh c«ng cuéc ®æi míi vÜ ®¹i, më ra thêi kú ph¸t triÓn ®Êt n­íc sau chiÕn tranh vµo thËp kû cuèi thÕ kû XX b­íc qua thËp niªn ®Çu cña thÕ kû XXI. Do c«ng lao to lín trong nh÷ng n¨m ®Çu sau gi¶i phãng, t¹i §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø VI, ®ång chÝ

378 Vâ ChÝ C«ng ®· ®­îc bÇu vµo Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng, ®­îc cö vµo Bé ChÝnh trÞ, ®­îc Quèc héi bÇu lµm Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ n­íc n­íc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam. Víi c­¬ng vÞ nµy, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ mét thµnh viªn tÝch cùc trong ban l·nh ®¹o tèi cao cña §¶ng vµ Nhµ n­íc ®· cæ sóy vµ thùc hµnh c«ng cuéc ®æi míi, lµm thay ®æi s©u s¾c bé mÆt cña ®Êt n­íc vµ c¬ chÕ vËn hµnh nÒn kinh tÕ quèc d©n. Nh÷ng ng­êi lµm qu¶n lý kinh tÕ ghi nhËn râ sù ph¸t triÓn tõ ChØ thÞ 100 cña Ban BÝ th­ Trung ­¬ng §¶ng khãa IV vÒ ®æi míi c¬ chÕ kho¸n s¶n phÈm ®Õn nhãm vµ ng­êi lao ®éng trong hîp t¸c x· n«ng nghiÖp, ®Õn NghÞ quyÕt 10 cña Bé ChÝnh trÞ Trung ­¬ng §¶ng khãa VI vÒ thùc hiÖn kho¸n hé, gi¶i phãng hoµn toµn lùc l­îng s¶n xuÊt trong n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n. Vµ tõ ®æi míi qu¶n lý n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n tiÕn ®Õn ®æi míi toµn diÖn c¬ chÕ qu¶n lý trong c«ng nghiÖp vµ c¸c ngµnh kinh tÕ kh¸c trong NghÞ quyÕt 306 víi sù ra ®êi cña ñy ban ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ Trung ­¬ng ®Æt d­íi sù chØ ®¹o trùc tiÕp cña Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ n­íc. Lµ Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ n­íc ®Çu tiªn trong thêi kú ®æi míi, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ ng­êi ®· ®­a quy chÕ d©n chñ vµo ho¹t ®éng cña Quèc héi vµ c¸c c¬ quan d©n cö kh¸c, lµm cho d©n chñ trë thµnh søc sèng, thµnh ®éng lùc tù th©n cña chÕ ®é míi, thóc ®Èy Quèc héi lµm trßn nhiÖm vô lµ c¬ quan quyÒn lùc nhµ n­íc thËt sù cña d©n, do d©n, v× d©n, lµ c¬ quan lËp ph¸p cao nhÊt cña Nhµ n­íc vµ lµ

379 ng­êi gi¸m s¸t cã hiÖu lùc ®èi víi bé m¸y hµnh ph¸p ë Trung ­¬ng vµ c¸c ®Þa ph­¬ng. §Õn n¨m 1992 hÕt nhiÖm kú Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng khãa VI, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng kh«ng ra øng cö vµo Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng ë §¹i héi VII vµ xin tù nguyÖn rót lui, sau ®ã ®ång chÝ ®­îc cö lµm Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng kho¸ VII cïng víi c¸c ®ång chÝ NguyÔn V¨n Linh, Ph¹m V¨n §ång vµ lµm viÖc cho ®Õn hÕt n¨m 1997. Lµ ng­êi chiÕn sÜ céng s¶n kiªn c­êng, lµ mét nhµ l·nh ®¹o kh¸ng chiÕn s¾c s¶o, linh ho¹t, lµ mét nhµ c¶i c¸ch dòng c¶m, s¸ng t¹o, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng xøng ®¸ng lµ mét trong nh÷ng häc trß mÉu mùc cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÜ ®¹i, ng­êi con ­u tó sè mét cña ®Êt Qu¶ng anh hïng.

380 MéT CHÝNH KH¸CH G¾N Bã M¸U THÞT VíI NH¢N D¢N NguyÔn Xu©n Trang * Cuéc ®Êu tranh l©u dµi, gian khæ, cùc kú anh dòng cña nh©n d©n ta chèng thùc d©n Ph¸p råi chèng ®Õ quèc Mü ®· s¶n sinh ra kh«ng biÕt bao nhiªu líp anh hïng. Thêi thÕ khã kh¨n t¹o ra anh hïng vµ nh÷ng anh hïng ®ã ®· gãp søc lµm thay ®æi thêi cuéc. §ång chÝ Vâ Toµn lµ mét minh chøng s¸ng ngêi vÒ nh÷ng líp ng­êi nh­ thÕ. Nh÷ng chÆng ®­êng c¸ch m¹ng ®ång chÝ ®· ®i qua còng lµ nh÷ng mèc lÞch sö cña mét thêi ®Êu tranh gian khæ vµ oanh liÖt cña nh©n d©n ta. Ng­êi con cña ®Êt Qu¶ng trung kiªn bÊt khuÊt Êy còng ®ång thêi lµ ®¹i diÖn cña "khóc ruét miÒn Trung" nghÌo nh­ng giµu chÝ khÝ v­ît khã, s½n sµng hy sinh v× sù nghiÖp chung. ChØ ®iÓm qua nh÷ng sù kiÖn cã tÝnh chÊt b­íc ngoÆt _______________ * Nguyªn c¸n bé V¨n phßng Liªn khu ñy 5, nguyªn Phã Chñ nhiÖm ñy ban KÕ ho¹ch Nhµ n­íc (nay lµ Bé KÕ ho¹ch - §Çu t­), nguyªn Phã ®¹i diÖn Th­êng trùc ChÝnh phñ ViÖt Nam t¹i Héi ®ång t­¬ng trî kinh tÕ c¸c n­íc x· héi chñ nghÜa (cò).

381 míi thÊy vai trß lÞch sö cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng trong sù nghiÖp chung cña ®Êt n­íc, kh«ng nh÷ng cã ý nghÜa nhÊt thêi mµ cßn cã gi¸ trÞ lý luËn cña cuéc c¸ch m¹ng gi¶i phãng d©n téc ë mét n­íc nhá. Nh¾c l¹i n¨m 1950, sau chiÕn th¾ng Biªn giíi, n­íc ta th«ng víi c¸c n­íc x· héi chñ nghÜa. KhÈu hiÖu "TÝch cùc cÇm cù chuÈn bÞ tæng ph¶n c«ng" ®· thæi mét luång giã l¹c quan vµo vïng tù do Liªn khu 5. Tuy nhiªn, cuéc tæng ®éng viªn qu¸ møc tµi s¶n cña nh©n d©n ®· lµm kiÖt quÖ n«ng th«n. Thêi tiÕt kh« h¹n ®· båi thªm, ®©y ®ã x¶y ra n¹n ®ãi. Qu¶ng Nam ë trong t×nh h×nh chung ®ã cña Liªn khu. Nh÷ng ho¹t ®éng bÒ næi ë vïng t¹m bÞ chiÕm Qu¶ng Nam - §µ N½ng ®· lµm ®æ vì nhiÒu c¬ së. §Þch cµn quÐt m¹nh, ph¸t triÓn hÖ thèng th¸p canh, lÊn chiÕm vïng du kÝch, thu hÑp ®¸ng kÓ ®Þa bµn ho¹t ®éng c¸n bé, bé ®éi, du kÝch. Kh«ng khÝ chung trÇm l¾ng xuèng. §Ó gãp phÇn lµm chuyÓn biÕn t×nh h×nh, Liªn khu ñy 5 ®· thay ®æi l·nh ®¹o, ®iÒu Liªn khu ñy viªn Vâ Toµn vÒ lµm BÝ th­ TØnh ñy Qu¶ng Nam ®· ®­îc hîp nhÊt l¹i víi thµnh phè §µ N½ng. N¨m 1952, chiÕn dÞch mïa hÌ ®· ®­îc më ë ®©y, BÝ th­ §¶ng ñy mÆt trËn lµ ®ång chÝ Bïi San (bÝ danh: anh C¶), Phã BÝ th­ lµ ®ång chÝ Vâ Toµn (BÝ danh: anh Bèn). Ngoµi c¸c th¾ng lîi qu©n sù, kh«i phôc vµ më réng vïng du kÝch, §¶ng ñy mÆt trËn ®· më líp tËp huÊn c¸n bé tõ c¬ së ®Õn huyÖn, c¸n bé, bé ®éi ®Þa ph­¬ng vÒ c«ng t¸c vïng bÞ chiÕm. §iÓm nhÊn m¹nh lµ tinh thÇn tiÕn c«ng ®Þch ngay trong ®Êu tranh hîp ph¸p, ®Êu tranh chÝnh trÞ, kÕt hîp víi ®Þch vËn vµ chiÕn tranh du kÝch. T­ t­ëng h÷u

382 khuynh ®­îc uèn n¾n trong khi thùc hiÖn ph­¬ng ch©m "kiªn tr× vËn ®éng c¸ch m¹ng" do §¹i héi §¶ng bé Liªn khu 5 lÇn thø II (1951) ®Ò ra. Kinh nghiÖm vÒ c«ng t¸c ë vïng ®Þch hËu s©u ®­îc vËn dông mét c¸ch thÝch hîp ®Ó b¶o vÖ c¬ së. C«ng lín cña anh Bèn trong thêi gian nµy lµ ®· ®Æt viÖc cøu ®ãi thµnh mét c«ng t¸c träng t©m cña toµn §¶ng bé, nhê ®ã ®· dÇn dÇn æn ®Þnh ®­îc t×nh h×nh, kh«i phôc l¹i khÝ thÕ c¸ch m¹ng cña Qu¶ng Nam, chuÈn bÞ b­íc vµo giai ®o¹n c¸ch m¹ng míi. ChiÕn dÞch mïa hÌ n¨m 1954 ë Liªn khu 5 th¾ng lîi lín, gi¶i phãng phÇn lín B¾c T©y Nguyªn nèi liÒn víi §«ng B¾c Campuchia vµ H¹ Lµo. ë Nam Bé, ph¹m vi ®Þch kiÓm so¸t bÞ thu hÑp ®¸ng kÓ, c¸c vïng du kÝch ®­îc më réng. HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ ®­îc ký kÕt th¸ng 7-1954, ®· lµm cho nh©n d©n ta vui mõng nh­ng còng g©y nhiÒu t©m tbøc xóc trong c¸n bé miÒn Nam. Trong t×nh h×nh phøc t¹p ®ã, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®­îc Trung ­¬ng ph©n c«ng vÒ Liªn khu 5, tham gia tæ chøc viÖc tËp kÕt bé ®éi, c¸n bé ra miÒn B¾c, chuyÓn tæ chøc ®¶ng vµ quÇn chóng vµo ho¹t ®éng bÝ mËt, chuÈn bÞ cho cuéc ®Êu tranh ®Çy cam go gi÷a ta vµ ngôy quyÒn Sµi Gßn. Mét cuéc chiÕn ®Êu kh«ng c©n søc, phÝa ta kh«ng cã lùc l­îng vò trang, kh«ng ®Ó l¹i vò khÝ ë miÒn Nam, mét thiÖt thßi lín, g©y tæn thÊt kh«ng nhá cho nh©n d©n vµ lùc l­îng c¸ch m¹ng. Lµ phã BÝ th­ råi BÝ th­ vÒ sau kiªm c¶ BÝ th­ Qu©n ñy Khu 5, anh "Bèn" ®· mang bÝ danh míi - anh "N¨m C«ng" trë thµnh mét trong sè ng­êi cã vai trß

383 quyÕt ®Þnh trong cuéc chiÕn chèng Mü - ngôy. C¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o Liªn khu 5 còng nh­ anh "Ba DuÈn" Nam Bé, kh«ng ai cã ¶o t­ëng sÏ cã tæng tuyÓn cö tù do thèng nhÊt n­íc nhµ sau hai n¨m. Khã kh¨n mµ ®ång chÝ N¨m C«ng gÆp ph¶i khi chØ xin mét sè vò khÝ tr­íc hÕt ®Ó tù vÖ cho c¸n bé ë l¹i miÒn Nam, lµ ý kiÕn cña mét bé phËn c¸n bé cÊp cao ë miÒn B¾c cho r»ng nªn chñ yÕu ®Êu tranh chÝnh trÞ, kh«ng nªn ®Êu tranh vò trang t¹o cí cho Mü trùc tiÕp can thiÖp vµo miÒn Nam. Ngay tõ n¨m 1954, nh©n d©n ®· bÞ tµn s¸t nhiÒu ë Qu¶ng Nam, Qu¶ng Ng·i, B×nh §Þnh, Phó Yªn. §ång chÝ N¨m C«ng ®· nhËn thÊy râ kh«ng thÓ chØ b»ng ®Êu tranh chÝnh trÞ mµ cã hßa b×nh thèng nhÊt ®Êt n­íc. ChØ cã thÓ dïng b¹o lùc c¸ch m¹ng chèng l¹i b¹o lùc ph¶n c¸ch m¹ng cña ngôy quyÒn Sµi Gßn míi cã thÓ thèng nhÊt ®Êt n­íc. Quan ®iÓm ®ã hoµn toµn thèng nhÊt víi quan ®iÓm cña ®ång chÝ Lª DuÈn trong §Ò c­¬ng C¸ch m¹ng miÒn Nam. NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø 15 cña Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng khãa II n¨m 1959 ®· më ra b­íc ngoÆt lín trong cuéc ®ång khëi ë Nam Bé vµ Liªn khu 5. B»ng thùc tÕ chiÕn tr­êng, ®ång chÝ N¨m C«ng ®· cã phÇn ®ãng gãp quan träng, Ýt ng­êi biÕt ®Õn, lµ viÖc ra ®êi cña NghÞ quyÕt 15. Cuéc "chiÕn tranh ®Æc biÖt" cña ®Õ quèc Mü vµ tay sai b­íc ®Çu bÞ ph¸ s¶n. Ph¸t huy cuéc khëi nghÜa ë Trµ Bång (Qu¶ng Ng·i), ®ång chÝ ®· thæi bïng lªn cuéc næi dËy cña nh©n d©n ph¸ thÕ k×m kÑp cña ®Þch. Tr­íc nguy c¬ ngôy quyÒn Sµi Gßn bÞ uy hiÕp m¹nh, tõ gi÷a n¨m 1965, ®Õ quèc Mü vµ qu©n ch­ hÇu ®· ®æ qu©n

384 vµo miÒn Nam. Lóc bÊy giê mét vÊn ®Ò lín, g©y lo nghÜ ®ang ®Æt ra tr­íc m¾t qu©n vµ d©n miÒn Nam lµ cã thÓ th¾ng qu©n Mü vµ ch­ hÇu ®­îc kh«ng? Mét ®éi qu©n ®­îc trang bÞ hïng hËu víi phi ph¸o dµy ®Æc. Qu©n ñy Khu 5 d­íi sù l·nh ®¹o cña ®ång chÝ N¨m C«ng ®· cho qu©n Mü nÕm trËn phñ ®Çu ®Çu tiªn ë Nói Thµnh vµ V¹n T­êng. ChiÕn th¾ng vÒ mÆt qu©n sù tuy kh«ng thËt to lín nh­ng cã ý nghÜa lín vÒ mÆt t©m lý, b­íc ®Çu gi¶i ®¸p ®­îc mét phÇn c©u hái nãi trªn. §¹i t­íng NguyÔn ChÝ Thanh - ñy viªn Bé ChÝnh trÞ ®i kiÓm tra t×nh h×nh miÒn Nam ®Ó quyÕt ®Þnh ®­êng lèi ®Êu tranh trong giai ®o¹n c¸ch m¹ng míi, ®· ®¸nh gi¸ cao ý nghÜa nãi trªn. "b¸m lÊy th¾t l­ng ®Þch mµ ®¸nh" thÓ hiÖn kh«ng ph¶i chØ lµ vÊn ®Ò chiÕn thuËt mµ lµ ®­êng lèi chung ®Ó h¹n chÕ thÕ m¹nh cña ®Þch, ph¸t huy lîi thÕ tinh thÇn chiÕn ®Êu cao cña qu©n ta. Trong cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy TÕt MËu Th©n n¨m 1968 nh»m ®¸nh sËp ý chÝ x©m l­îc Mü, buéc chóng ph¶i xuèng thang chiÕn tranh, ®ång chÝ N¨m C«ng ®· s¸ng suèt ®¸nh gi¸ ®óng t­¬ng quan lùc l­îng gi÷a ta vµ ®Þch ë c¸c thµnh phè Khu 5 nªn chØ ®¸nh råi rót, ®· h¹n chÕ c¸c tæn thÊt cña ta. TiÕp tôc thùc hiÖn ®­êng lèi khëi nghÜa tõng phÇn b»ng lùc l­îng quÇn chóng vµ lùc l­îng vò trang, tiÕn hµnh ba mòi gi¸p c«ng (®Êu tranh chÝnh trÞ, binh vËn víi ®Êu tranh vò trang) dùa trªn ph¸t triÓn ba vïng chiÕn l­îc (miÒn nói, ®ång b»ng, thµnh phè), cuéc ®Êu tranh ë miÒn Nam ®· lÇn l­ît lµm ph¸ s¶n chiÕn l­îc "chiÕn tranh ®Æc biÖt", "chiÕn

385 tranh côc bé", vµ " ViÖt Nam hãa chiÕn tranh " cña Mü. Mét s¸ng t¹o cña §¶ng ta, kh«ng chia cuéc chiÕn tranh ra c¸c giai ®o¹n phßng ngù, cÇm cù, ph¶n c«ng. §Çu n¨m 1975, sau chiÕn th¾ng cña qu©n ta ë T©y Nguyªn, qu©n ®Þch rót ch¹y xuèng ®ång b»ng. Qu©n ñy Khu 5 d­íi sù l·nh ®¹o cña ®ång chÝ N¨m C«ng ®· ph©n tÝch s¾c bÐn t×nh h×nh, nh×n râ tinh thÇn rÖu r· cña qu©n ®Þch, ®ång chÝ N¨m C«ng ®· ®iÖn cho ®ång chÝ Lª DuÈn, ®Ò nghÞ ®¸nh chiÕm §µ N½ng, mét c¨n cø liªn hîp qu©n sù lín nhÊt vµ m¹nh nhÊt ë miÒn Trung, ®Ò nghÞ ®­îc chÊp thuËn, toµn bé lùc l­îng chñ lùc cña Khu 5 ®­îc huy ®éng hµnh qu©n thÇn tèc tham gia chiÕn dÞch gi¶i phãng §µ N½ng. QuyÕt s¸ch chiÕn l­îc hÕt søc ®óng ®¾n vµ s¸ng t¹o cña ®ång chÝ N¨m C«ng ®· gãp phÇn quan träng vµo chiÕn th¾ng cña ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh gi¶i phãng miÒn Nam n¨m 1975. Sau chiÕn tranh, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®­îc ®Ò cö lµm Phã Thñ t­íng, cã lóc kiªm Bé tr­ëng H¶i s¶n, cã lóc kiªm Bé tr­ëng N«ng nghiÖp, vÒ sau phô tr¸ch c¶ khèi n«ng, l©m, h¶i s¶n. §ã lµ nh÷ng nhiÖm vô hÕt søc phøc t¹p ®èi víi mét ng­êi vèn chuyªn c«ng t¸c vËn ®éng quÇn chóng, c«ng t¸c chÝnh trÞ, qu©n sù, c«ng t¸c ®¶ng. Nç lùc ®Ó kh¾c phôc khã kh¨n v­¬n lªn hoµn thµnh nhiÖm vô mµ Bé ChÝnh trÞ vµ ChÝnh phñ ®· ph©n c«ng, thùc sù lµ mét cè g¾ng phi th­êng! ë vµo thËp kû 80 thÕ kû XX, n­íc ta l©m vµo cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ nghiªm träng. S¶n xuÊt c¸c mÆt ®Òu sa sót. ChÕ ®é kÕ ho¹ch hãa tËp trung quan liªu, bao cÊp, c¬ chÕ "Xin, cho" trong qu¶n lý kinh tÕ, tÊt c¶ ®Òu

386 dÉn ®Õn triÖt tiªu ®éng lùc kÝch thÝch kinh tÕ ph¸t triÓn. MÆt kh¸c, quan hÖ quèc tÕ lóc nµy cã nhiÒu thay ®æi, nhÊt lµ viÖn trî cña Liªn X« gi¶m, tiÕp ®Õn bÞ c¾t ®øt h¼n, khã kh¨n dån dËp nèi tiÕp khã kh¨n. §æi míi qu¶n lý n«ng - l©m - ng­ nghiÖp, nÒn t¶ng lóc bÊy giê cña nÒn kinh tÕ quèc d©n n­íc ta, trë thµnh kh©u ®ét ph¸ then chèt. Víi t¸c phong ®i s©u, ®i s¸t c¬ së, Phã Thñ t­íng Vâ ChÝ C«ng ®· trùc tiÕp ®i xuèng nghiªn cøu hîp t¸c x· n«ng nghiÖp, kh«ng qua trung gian cÊp tØnh, cÊp huyÖn. VÊn ®Ò kho¸n s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ®Õn hé n«ng d©n vèn ®­îc thùc hiÖn chui ë mét sè ®Þa ph­¬ng nhVÜnh Phó, H¶i Phßng, NghÖ TÜnh ®­îc nghiªn cøu vµ lµm thö trªn quy m« lín vµ cã bµi b¶n. Tõ ®ã, ChØ thÞ 100 cña Ban BÝ th­ ra ®êi, t¹o ra b­íc chuyÓn biÕn râ nÐt trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. Nh÷ng ®æi míi tiÕp ®Õn ®­îc thùc hiÖn trong l©m nghiÖp, ng­ nghiÖp. Nh÷ng th¾ng lîi b­íc ®Çu trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp lµ nh÷ng c¸nh Ðn mïa Xu©n b¸o hiÖu cuéc vËn ®éng ®æi míi toµn bé nÒn kinh tÕ do §¹i héi ®¹i biÓu §¶ng toµn quèc lÇn thø VI n¨m 1986 khëi x­íng. §Çu n¨m 1987, t¹i kú häp thø nhÊt Quèc héi khãa VII ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®­îc bÇu lµm Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ n­íc nhiÖm kú 1987-1992. Chñ tÞch Vâ ChÝ C«ng ®· cïng ñy ban söa ®æi HiÕn ph¸p gåm c¸c chuyªn gia nhiÒu kinh nghiÖm trong c¸c lÜnh vùc, rµ so¸t chØnh lý HiÕn ph¸p n¨m 1980, nh»m ph¶n ¶nh c¸c tiÕn bé trong ®æi míi kinh tÕ, nh÷ng thay ®æi lµm t¨ng

387 c­êng ph¸p chÕ x· héi chñ nghÜa ®­îc ®­a vµo ®¹o luËt c¬ b¶n nµy cña ®Êt n­íc. HiÕn ph¸p n¨m 1992 ®­îc th«ng qua ngµy 15 th¸ng 4 n¨m 1992. Trong vai trß Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cã nhiÒu ®ãng gãp vµo c¸c vÊn ®Ò quan träng cña ®Êt n­íc. C¶ mét cuéc ®êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, tËn trung víi n­íc, chÝ hiÕu víi d©n, trong s¸ng, thñy chung, mét häc trß xuÊt s¾c cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, mét tÊm g­¬ng s¸ng cho c¸c thÕ hÖ noi theo.

388 TIN T¦ëNG KÝNH TRäNG ANH NguyÔn V¨n Hµ * Tõ n¨m 1940 ®Õn n¨m 1943, phong trµo c¸ch m¹ng ë phñ Duy Xuyªn nãi chung vµ x· Long Ph­íc nãi riªng ph¸t triÓn m¹nh mÏ. QuÇn chóng tham gia vµo c¸c tæ chøc c¸ch m¹ng ngµy cµng ®«ng. H»ng n¨m, tæ chøc ®¶ng th­êng tæ chøc mét, hai lÇn mÝt tinh, quÇn chóng trong c¸c tæ chøc c¸ch m¹ng vÒ dù trªn d­íi 100 ng­êi. MÝt tinh ®­îc tæ chøc gi÷a c¸nh ®ång réng, xa khu d©n c­, gÇn s«ng Bµ RÐn. C¸c ngâ ra vµo n¬i häp ®Òu cã tù vÖ canh g¸c vµ ¸m hiÖu khi cã sù cè. T¹i c¸c buæi mÝt tinh ®ã, anh Vâ ChÝ C«ng vµ chÞ Ph¹m ThÞ C¬ (§îi) ®Òu ®Õn dù. Anh N¨m C«ng nãi vÒ t×nh h×nh thÕ giíi, trong n­íc, nªu lªn sù ¸p bøc bãc lét cña thùc d©n Ph¸p vµ bän vua quan b¸n n­íc, lµm d©n ta nghÌo ®ãi, kh«ng c¬m ¨n, ¸o mÆc, ruéng cµy, 95% thÊt häc. Thùc d©n Ph¸p cßn b¾t thanh niªn ®i lÝnh, ®­a sang chÝnh quèc lµm bia ®ì ®¹n cho chóng. Anh kªu gäi tr¨m ng­êi nh­ mét, ®oµn kÕt, quyÕt t©m ®i theo con ®­êng c¸ch m¹ng do _______________ * Nguyªn Phã Tr­ëng Ban N«ng nghiÖp Trung ­¬ng.

389 §¶ng Céng s¶n §«ng §­¬ng l·nh ®¹o ®Ó giµnh l¹i chÝnh quyÒn vÒ tay nh©n d©n. Anh nãi gi¶n dÞ, dÔ hiÓu g©y ®­îc lßng c¨m thï ®Þch s©u s¾c; ®ång thêi, khÝch lÖ tinh thÇn yªu n­íc, ®Êu tranh c¸ch m¹ng trong quÇn chóng nh©n d©n. QuÇn chóng nh©n d©n tin t­ëng tuyÖt ®èi ë c¸ch m¹ng vµ lu«n th­¬ng yªu, quý träng anh. §Çu n¨m 1941, t«i ®­îc ®ång chÝ TrÇn Th­îng Hµm, BÝ th­ chi bé giíi thiÖu víi anh t¹i nhµ «ng LiÖu ë x· Long Ph­íc (nay lµ thÞ trÊn Nam Ph­íc), n¬i ë cña anh N¨m C«ng vµ mét sè ®ång chÝ tho¸t ly. Gia ®×nh «ng LiÖu gåm hai vî chång vµ mét ch¸u g¸i ®Òu gi¸c ngé c¸ch m¹ng. Nhµ ë s¸t tØnh lé 104, n¬i ng­êi vµ xe cé qua l¹i ®ªm ngµy. Gia ®×nh ch¨m sãc, b¶o vÖ c¸c anh chÞ rÊt chu ®¸o. Cã mét sè lÇn anh N¨m C«ng vµ chÞ §îi cïng ®Õn ë chung trong mét buång nhá, kª mét gi­êng tre, ban ®ªm khi ngñ anh chÞ ph¶i n»m quay ng­îc ®Çu l¹i víi nhau. Cuèi gian buång, cã che mét tÊm phªn tre ®Ó láng, lµm chç tho¸t th©n mçi khi cã sù bÊt tr¾c x¶y ra. Th¸ng 2-1942, ®ång chÝ TrÇn Th­îng Hµm, BÝ th­ chi bé, ®ång chÝ Tr­¬ng C¶nh vµ Huúnh Th¹nh, ®¶ng viªn bÞ ®Þch b¾t cÇm tï. Phong trµo c¸ch m¹ng nhiÒu x· trong phñ còng bÞ khñng bè, b¾t bí d÷ déi. Anh N¨m C«ng vµ c¸c ®ång chÝ kh¸c bÞ ®Þch v©y b¾t nhiÒu n¬i, nhÊt lµ ë ng· ba tr¹m Nam Ph­íc. Nhµ «ng LiÖu, c¸c anh chÞ kh«ng thÓ ®Õn ë ®­îc n÷a, v× c¹nh nhµ «ng LiÖu lµ nhµ cña ®ång chÝ Hµm võa bÞ ®Þch b¾t. Chóng t«i ph¶i t×m c¬ së míi ®Ó c¸c anh chÞ ë.

390 Tr­íc tiªn chän nhµ ®ång chÝ Th«i, ë phÝa trong ng· ba tr¹m Nam Ph­íc lµm n¬i häp chi bé. Tr­íc khi ®i ho¹t ®éng ë c¸c tØnh Nam Trung Bé, anh N¨m C«ng triÖu tËp t«i vµ c¸c ®ång chÝ TrÇn X­ëng, L­¬ng MËu Tr­ng ®Ó cñng cè l¹i chi bé do t«i lµm BÝ th­. Anh giao nhiÖm vô cñng cè ph¸t triÓn phong trµo c¸ch m¹ng trong x· vµ c¸c x· chung quanh, thµnh lËp ®éi tù vÖ chiÕn ®Êu; l·nh ®¹o c«ng nh©n ®Êu tranh ®ßi quyÒn lîi ë x­ëng Ðp dÇu ®Ëu phông, gi÷ liªn l¹c víi c¸c ®Þa bµn kh¸c nh­: M· Ch©u, Thi Lai, TiÖm R­îu. Tuy võa bÞ ®Þch khñng bè, nh­ng viÖc tuyªn truyÒn ®­a ng­êi vµo c¸c tæ chøc cña §¶ng vÉn diÔn ra th­êng xuyªn vµ ®­îc quÇn chóng nh©n d©n tham gia ngµy cµng nhiÒu. Chó t«i - NguyÔn X¸ng, lµ lý tr­ëng vµ h­¬ng kiÓm Phông còng gi¸c ngé c¸ch m¹ng. Phong trµo c¸ch m¹ng lªn cao, nh­ng thiÕu sù chØ ®¹o cña cÊp trªn, chi bé rÊt lóng tóng. §ang lóc gÆp khã kh¨n nh­ vËy, trung tuÇn th¸ng 8-1942, anh N¨m C«ng trë l¹i ®Ó l·nh ®¹o phong trµo. Anh ®Õn nhµ t«i vµo ban ngµy. GÆp l¹i anh, chóng t«i vui mõng ®Õn ch¶y n­íc m¾t. T«i võa th­¬ng, võa quý, cã lßng tin vµo anh kh«ng bê bÕn. Mçi khi ®i l¹i, anh lu«n c¶i trang lóc mÆc ¸o dµi ®i dï, lóc mÆc quÇn ¸o bµ ba ®ãng vai ng­êi ®i bu«n... LÇn nµo gÆp anh còng chØ thÊy anh mÆc quÇn ¸o cò kü. Chóng t«i huy ®éng anh em ë c¬ së gãp tiÒn may ¸o quÇn míi ®Ó anh thay ®æi. Cuèi n¨m 1942, chó t«i NguyÔn X¸ng ®Ò nghÞ chän nhµ

391 bµ ChØnh lµm n¬i ë cho anh N¨m C«ng, chÞ NÔ. N¬i ë míi cã ®Þa thÕ réng, cã ®ång lóa, ng« vµ nhiÒu ®­êng ngang ngâ ng¸ch, dÔ rót lui khi bÞ lé. Bµ cã mét ch¸u g¸i 16 tuæi, ch¸u trai 12 tuæi. Bµ yªu n­íc, hiÓu nhiÒu vÒ lÞch sö ViÖt Nam. C¶ nhµ kÝnh träng, quý mÕn, b¶o vÖ c¸c anh chÞ cÈn thËn, kü l­ìng. Anh N¨m C«ng, chÞ NÔ ë ®©y yªn t©m. Mçi khi cã ®éng tÜnh, chó t«i b¸o tin kÞp thêi. Häp chi bé nhiÒu lÇn cã anh N¨m C«ng dù, th­êng ë nhµ ®ång chÝ Th«i, ®¶ng viªn, ë phÝa trong tr¹m Nam Ph­íc. Chç häp kÝn ®¸o, nhiÒu thuËn lîi. §Çu n¨m 1943, phong trµo ph¸t triÓn rÊt m¹nh, quÇn chóng c¶m t×nh xin gia nhËp vµo c¸c tæ chøc c¸ch m¹ng ngµy cµng ®«ng. ViÖc b¸n vÐ xæ sè diÔn ra nh­ b¸n c«ng khai, kh«ng nh÷ng c¸c ®ång chÝ trong tæ chøc c¸ch m¹ng mµ quÇn chóng c¶m t×nh víi c¸ch m¹ng ai còng h¨ng h¸i mua ®Ó ®ãng gãp vµo c«ng quü. §Þch b¾t ®­îc vÐ xæ sè. Cuéc v©y r¸p khñng bè lan ra nhiÒu x· trong phñ. X· t«i, ®¶ng viªn vµ quÇn chóng c¸ch m¹ng còng bÞ ®Þch b¾t. Sau ®ã, anh N¨m C«ng, chÞ NÔ còng bÞ ®Þch b¾t cÇm tï. Sau ngµy NhËt ®¶o chÝnh Ph¸p, anh em ®­îc ra tï. Anh N¨m C«ng triÖu tËp 5 ®ång chÝ: Hµm, Hµ, ThËn, Th¨ng, D­¬ng thµnh lËp ban phô tr¸ch Khu Hång H¶i, gåm c¸c x· tõ trªn ®­êng quèc lé 1 xuèng ®Õn c¸c x· ven biÓn thuéc phñ Duy Xuyªn. §ång chÝ Hµm lµm BÝ th­, sè cßn l¹i chia nhau mçi ng­êi phô tr¸ch mét sè x·, tuyªn truyÒn vËn ®éng ®­a quÇn chóng vµo tæ chøc ViÖt Minh. Ngµy 14-8-1945, NhËt hoµng tuyªn bè ®Çu hµng v« ®iÒu

392 kiÖn Liªn X« vµ qu©n §ång minh. §­îc sù chØ ®¹o cña anh N¨m C«ng, chóng t«i tæ chøc mÝt tinh ë nhiÒu ®Þa ph­¬ng, cã cê ®á sao vµng, nãi râ NhËt ®· ®Çu hµng kh«ng ®iÒu kiÖn, thêi c¬ giµnh chÝnh quyÒn ®· ®Õn, mçi x· cÇn lËp ®éi tù vÖ chiÕn ®Êu. Nh÷ng x· cã phong trµo c¸ch m¹ng cao, tËp hîp thî rÌn, rÌn gi¸o m¸c lµm vò khÝ. Khi cã lÖnh, c¸c x· tæ chøc quÇn chóng biÓu t×nh kÐo vÒ phñ giµnh chÝnh quyÒn d­íi sù chØ ®¹o cña cÊp trªn. Sau khi hoµn thµnh viÖc giµnh chÝnh quyÒn ë thÞ x· Héi An, s¸ng ngµy 18-8-1945, ®oµn xe anh N¨m C«ng, chÞ NÔ lªn Duy Xuyªn cïng víi ñy ban b¹o ®éng phñ chØ ®¹o, cã lùc l­îng quÇn chóng ®«ng ®¶o lµm hËu thuÉn, ta giµnh chÝnh quyÒn dÔ dµng t¹i phñ Duy Xuyªn, xãa bá chÕ ®é cò, lËp chÝnh quyÒn míi, chÝnh quyÒn cña nh©n d©n. Nh­ vËy, ë phñ Duy Xuyªn, cao trµo c¸ch m¹ng nhÊt lµ nh÷ng n¨m 1940 - 1943 do TØnh ñy Qu¶ng Nam vµ Phñ ñy Duy Xuyªn l·nh ®¹o. §Çu n¨m 1942, c¸c ®ång chÝ Phñ ñy Duy Xuyªn vµ sè ®«ng tØnh ñy viªn bÞ ®Þch b¾t. Phô tr¸ch Duy Xuyªn lóc nµy chØ cã anh N¨m C«ng vµ sau ®ã cã thªm chÞ NÔ. PhÇn ®«ng nh©n d©n trong phñ biÕt anh N¨m C«ng lµ c¸n bé ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, tin t­ëng tuyÖt ®èi ë anh. Tªn tuæi anh ®· g¾n liÒn víi phong trµo c¸ch m¹ng trong phñ. Nhê c¬ së c¸ch m¹ng do anh g©y dùng tõ tr­íc lµ chç dùa, lµm nßng cèt thuËn lîi cho viÖc giµnh chÝnh quyÒn ë Duy Xuyªn vµ tØnh Qu¶ng Nam trong C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m 1945.

393 Kû NIÖM KHã QU£N ThiÕu t­íng Huúnh §¾c H­¬ng * Anh Vâ ChÝ C«ng ho¹t ®éng nhiÒu n¨m ë tØnh nhµ, anh lµ ng­êi cã b¶n chÊt kiªn c­êng, bÊt khuÊt, dòng c¶m cña ng­êi d©n Qu¶ng Nam, mét ®Þa ph­¬ng cã phong trµo c¸ch m¹ng rÊt cao, ®­îc nh©n d©n th­¬ng yªu, quý mÕn. Riªng víi t«i, anh N¨m C«ng ®· ®Ó l¹i mét kû niÖm ®Çy Ên t­îng trong ®êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng cña m×nh tõ nh÷ng n¨m 1940 - 1941, khi t«i chøng kiÕn yÕt thÞ truy n· anh Lª Ch­ëng vµ anh Vâ ChÝ C«ng (Vâ Toµn) cña chÝnh quyÒn thùc d©n Ph¸p. Sau khi tham gia c¸ch m¹ng, t«i ®­îc tØnh quyÕt ®Þnh cho tho¸t ly vµ anh N¨m C«ng lµ ng­êi nhËn t«i ®i tho¸t ly. Trong buæi häp tr­íc khi ®i, anh cã ®Æt ra c©u hái lµm t«i thÊm thÝa trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng, anh nãi: "Anh nhËn thøc nh­ thÕ nµo mµ tho¸t ly, anh ®· l­êng hÕt sù nguy hiÓm, gian khæ cña tho¸t ly hay ch­a?" C©u hái nµy cña anh ®Æt ra vÊn ®Ò lµ: Lµm c¸ch _______________ * Nguyªn TØnh ñy viªn Qu¶ng Nam, nguyªn Phã T­ lÖnh Qu©n khu 2, nguyªn Thø tr­ëng Bé Lao ®éng - Th­¬ng binh vµ X· héi.

394 m¹ng ph¶i tù gi¸c, thÊy hÕt tÊt c¶ nh÷ng khã kh¨n cña nã vµ tù nguyÖn g¾n bã víi d©n téc vµ ®Êt n­íc cña m×nh nh­ thÕ nµo ?. Anh N¨m C«ng lµ ng­êi c¸ch m¹ng hµnh ®éng, tõ thùc tiÔn c¸ch m¹ng vµ rót ra nh÷ng vÊn ®Ò cèt lâi ®Ó gi¶i quyÕt chø Ýt thÝch lý luËn dµi dßng. Lµ ng­êi g¾n víi thùc tiÔn cuéc sèng, nh­ng còng thËn träng víi ch©n lý thiÕt thùc. Trong ho¹t ®éng, anh cã nhiÒu s¸ng kiÕn, ®æi míi phong trµo, rÊt x«ng x¸o, chç nµo còng cã mÆt, nh­ng kÎ thï khã t×m ra. Anh NguyÔn Quang Chung cã nãi lóc ë trong nhµ ®µy Bu«n Ma Thuét, anh C«ng lµ ng­êi kiªn c­êng, mäi cuéc ®Êu tranh ®Òu tham gia. Anh cïng víi anh TrÇn H÷u DuËt, anh NguyÔn ChÝ Thanh ë trong ph¸i "Ph¶i ®Êu tranh th× míi sèng" vµ ho¹t ®éng tÝch cùc. Tr­íc ngµy C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m, khi trao ®æi ®­êng lèi, ph­¬ng h­íng c¸c mÆt, anh lµ ng­êi kiªn quyÕt chèng xu h­íng ñng hé, liªn kÕt víi chÝnh phñ TrÇn Träng Kim ®Ó duy tr× ®éc lËp gi¶ hiÖu. C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m ë Qu¶ng Nam diÔn ra sím vµ gän, cã søc ®ãng gãp cña anh C«ng. Ban bÝ mËt TØnh ñy l©m thêi khi lËp l¹i do anh TrÇn V¨n QuÕ lµm BÝ th­, chØ trong thêi gian 5 - 6 th¸ng ®· kh«i phôc phong trµo toµn tØnh s«i ®éng h¼n lªn, kÕt qu¶ ®ã theo t«i lµ nhê tØnh Qu¶ng Nam tr­íc ®©y tõ nh÷ng n¨m 1930 -1945 cã phong trµo c¸ch m¹ng liªn tôc kh«ng gi¸n ®o¹n, cã lóc bÞ khñng bè nÆng, nh­ng c¬ së cò cßn nhiÒu, ®ã lµ truyÒn thèng bÊt khuÊt, kiªn c­êng cña nh©n d©n Qu¶ng Nam vµ c«ng ®ãng gãp cña c¸c tæ chøc ®¶ng tr­íc ®©y.