445 gi÷ v÷ng tinh thÇn tÊn c«ng ®Þch liªn tôc cho ®Õn ngµy toµn th¾ng. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng biÕt ph¸t huy søc m¹nh cña tæ chøc, cña tËp thÓ trong c«ng t¸c l·nh ®¹o. ChiÕn trêng Khu 5 cã ba vïng chiÕn lîc, ®ång chÝ ®· ®Ò xuÊt viÖc lËp c¸c Ban miÒn nói, Ban thµnh phè, chän nh÷ng ®ång chÝ cã n¨ng lùc, cã nhiÒu kinh nghiÖm trong c«ng t¸c nµy vÒ phô tr¸ch ®Ó ®i s©u nghiªn cøu gióp Khu ñy chØ ®¹o s¸t c¸c chiÕn trêng. VÒ ph¬ng ch©m "hai ch©n, ba mòi gi¸p c«ng", ®ång chÝ cho thµnh lËp Ban ®Êu tranh chÝnh trÞ, Ban binh vËn vµ thêng xuyªn tæ chøc c¸c cuéc héi nghÞ tæng kÕt chuyªn ®Ò, ®Ó gióp Khu ñy chØ ®¹o. §©y lµ nh÷ng tæ chøc bé m¸y phï hîp víi ®iÒu kiÖn cña chiÕn trêng Khu 5. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cã n¨ng lùc tæng hîp vµ ph©n tÝch vÊn ®Ò rÊt s©u s¾c. Trong c¸c cuéc héi nghÞ Khu ñy, Khu ñy më réng, héi häp chuyªn ®Ò cã nhiÒu ý kiÕn tranh luËn, nhiÒu quan ®iÓm nhËn thøc kh¸c nhau, nhng khi kÕt luËn, tæng kÕt héi nghÞ, ®ång chÝ ®· tæng hîp vÊn ®Ò cã tÝnh kh¸i qu¸t cao, lµm cho ai nÊy ®Òu s¸ng tá, ®Òu tháa m·n. §ång chÝ Ýt ®i vµo lý luËn s¸ch vë, kh«ng tÇm ch¬ng trÝch có mµ ph©n tÝch vÊn ®Ò trªn c¬ së thùc tÕ cña phong trµo, cña nh÷ng kinh nghiÖm trong cuéc sèng nªn cã søc thuyÕt phôc, søc hÊp dÉn cao. V× vËy mçi lÇn héi nghÞ, ®Õn phÇn tæng kÕt ai nÊy ®Òu tËp trung ghi chÐp ®Çy ®ñ ®Ó vÒ vËn dông triÓn khai c«ng t¸c ë ®Þa ph¬ng m×nh. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cã mét ph¬ng ph¸p c«ng t¸c rÊt th«ng tho¸ng, rÊt chñ ®éng, Ýt khi dùa vµo nh÷ng néi dung do V¨n phßng Khu ñy viÕt s½n ®Ó ®äc, ®Ó ký. Mçi
446 khi chuÈn bÞ mét ®Ò c¬ng héi nghÞ Khu ñy hay héi nghÞ chuyªn ®Ò, ®ång chÝ nghe V¨n phßng b¸o c¸o t×nh h×nh vµ ®Ó mét thêi gian suy nghÜ, sau ®ã míi gäi c¸n bé trî lý, c¸n bé V¨n phßng ®Õn ®Ó ®ång chÝ cho ý kiÕn chØ ®¹o. §ång chÝ nªu ra nh÷ng vÊn ®Ò rÊt cã hÖ thèng, rµnh m¹ch, râ rµng, døt kho¸t tõ nhËn ®Þnh t×nh h×nh, ®¸nh gi¸ u, khuyÕt ®iÓm, nguyªn nh©n, bµi häc vµ ®Ò ra ph¬ng híng nhiÖm vô, ph¬ng ch©m, biÖn ph¸p. Trªn c¬ së ®ã, V¨n phßng th¶o luËn, bæ sung, n©ng cao s¾p xÕp viÕt thµnh v¨n b¶n tr×nh ®ång chÝ xÐt duyÖt vµ chØ ®îc bæ sung ph¸t triÓn, chø kh«ng ®îc bá qua, bá sãt mét ý kiÕn nµo cña ®ång chÝ ®· nªu. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng rÊt u ¸i ®èi víi c¸n bé, nhÊt lµ c¸c ®ång chÝ ë chiÕn trêng xa, chiÕn trêng khã kh¨n gian khæ. Mçi khi cã c¸c ®ång chÝ ë c¸c ®Þa ph¬ng vÒ Khu, ®ång chÝ chØ thÞ cho V¨n phßng ph¶i rÊt chu ®¸o trong viÖc ¨n, ë vµ gi¶i quyÕt c¸c nhu cÇu c«ng t¸c. §ång chÝ ®· t¹o cho V¨n phßng mét nÒn nÕp, mçi khi cã c¸n bé díi lªn hay trªn xuèng ®Òu ph¶i b¸o c¸o cho ®ång chÝ biÕt tríc ®Ó ®ång chÝ chñ ®éng ®Õn th¨m hái vµ bµn ch¬ng tr×nh c«ng t¸c. Nh÷ng lóc, c¸c ®ång chÝ míi vÒ trùc tiÕp ®Õn gÆp ®ång chÝ tríc lµ sau ®ã V¨n phßng sÏ bÞ phª b×nh kh«ng chu ®¸o. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ biÓu hiÖn trung t©m ®oµn kÕt trong néi bé Khu ñy, gi÷a Khu ñy víi Qu©n khu, víi c¸c ban, ngµnh cña Khu 5 vµ víi c¸c ®Þa ph¬ng. §oµn kÕt trªn c¬ së ®êng lèi, chñ tr¬ng c«ng t¸c. §ång chÝ biÕt l¾ng nghe vµ tiÕp thu nh÷ng ý kiÕn cña ®ång cÊp vµ cÊp
447 díi; biÕt ph¸t huy trÝ tuÖ cña tËp thÓ nªn thu phôc lßng ngêi. Trong suèt thêi kú kh¸ng chiÕn, nh÷ng chØ thÞ, nghÞ quyÕt cña Khu ñy ®Òu ®îc chÊp hµnh nghiªm tóc, kh«ng cã sù ph¶n øng chèng ®èi. Sù ®oµn kÕt thèng nhÊt ý chÝ vµ hµnh ®éng lµ mét thÕ m¹nh cho c«ng t¸c chØ ®¹o ë trong Khu. Víi nh÷ng c«ng lao thµnh tÝch to lín, víi trÝ tuÖ vµ n¨ng lùc vît tréi, víi ®¹o ®øc phÈm chÊt tiªu biÓu, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng rÊt xøng ®¸ng lµ mét nh©n vËt trung t©m cña Khu 5 trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc.
448 ANH N¡M C¤NG VíI VIÖC B¶O VÖ AN TOµN C¡N Cø KHU ñY 5 Hµ L©n (Ba §en) * N¨m 1952, TØnh uû Qu¶ng Nam cã ®ît ®iÒu ®éng c¸n bé theo hai híng: bæ sung cho qu©n ®éi hoÆc lªn miÒn nói. T«i xung phong lªn Trµ My, ®îc bæ sung vµo HuyÖn uû vµ tõ ®©y t«i g¾n bã víi miÒn nói, víi ®ång bµo c¸c d©n téc thiÓu sè cho ®Õn khi kÕt thóc cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc. Vinh dù cho t«i lµ trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, t«i lµ mét trong nh÷ng ngêi ®îc giao nhiÖm vô b¶o vÖ c¨n cø cña c¬ quan Khu uû 5, nhê ®ã ®îc nhiÒu lÇn tiÕp xóc, lµm viÖc víi anh N¨m C«ng, ®îc anh chØ ®¹o c«ng t¸c mét c¸ch s©u s¾c mµ t«i kh«ng bao giê quªn. Sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, t«i ®îc bè trÝ ë l¹i ho¹t ®éng, n¨m 1955, ®îc bæ sung vµo Ban Thêng vô HuyÖn ñy Trµ My. Còng nh nhiÒu ®Þa ph¬ng miÒn nói trong tØnh, ë Trµ My, sau khi t¹m æn ®Þnh t×nh h×nh ë ®ång b»ng, ®Þch _______________ * Anh hïng Lùc lîng vò trang nh©n d©n, nguyªn Phã Ban An ninh Khu 5.
449 liÒn thùc hiÖn chiÕn dÞch "Thîng du vËn" hßng ®¸nh bËt céng s¶n ra khái miÒn nói, x©y dùng ngôy tÒ. ThÕ nhng tríc mét thÕ ®Êt hiÓm trë, lßng ®ång bµo c¸c d©n téc kiªn trung, nh÷ng toan tÝnh, ©m mu cña ®Þch lÇn lît bÞ thÊt b¹i. §¸ng lu ý, ®ång bµo sö dông phong tôc tËp qu¸n mét c¸ch khÐo lÐo còng uy hiÕp m¹nh mÏ tinh thÇn cña bän lÝnh, ng¨n chÆn rÊt hiÖu qu¶ sù lïng sôc cña chóng. §ång bµo c¾m ch«ng thß kh¾p c¸c ng¶ ®êng, n¬ng rÉy, ®åi nói, råi tuyªn bè ®Ó chèng thó d÷, b¶o vÖ hoa mµu; nÕu lÝnh tù tiÖn ®i l¹i tróng ch«ng thß chÕt, bµ con kh«ng chÞu tr¸ch nhiÖm. Chóng x©m ph¹m dï tr¸i bÝ, con gµ, vi ph¹m phong tôc tËp qu¸n ®Òu bÞ ®ång bµo x« ph¹t b¾t ®Òn c¶ lîn, tr©u ®Ó cóng Giµng khiÕn chóng ®èi phã rÊt lóng tóng. NhiÒu n¬i bµ con cßn dïng c¶ h×nh thøc cÊm c÷ ®Ó kh«ng cho ®Þch vµo nhµ, vµo lµng. Gi÷a rõng nói Trµ My trïng trïng ®iÖp ®iÖp, gi÷a thÕ trËn nh©n d©n thiªn la ®Þa vâng, ®Þch dï hïng hæ, dï dïng mäi thñ ®o¹n øng ®èi vÉn r¬i vµo thÕ "móa gËy trong bÞ". ChiÕn dÞch "Thîng du vËn" thÊt b¹i th¶m h¹i, th¸ng 6 n¨m 1959, ®Þch rót khái vïng trung, vïng cao Trµ My. XÐt nh÷ng yÕu tè thuËn lîi cña vïng ®Êt vµ con ngêi Trµ My, cuèi n¨m 1959, Liªn khu uû 5 cã chñ tr¬ng chuyÓn c¨n cø tõ vïng nói phÝa b¾c Qu¶ng Nam vµo Trµ My. §ång chÝ Bïi San, tøc ChÝn Liªm - ñy viªn Ban Thêng vô Liªn khu uû ®îc cö vµo thÞ s¸t t×nh h×nh. §ång chÝ ®¸nh gi¸ cao tÝnh v÷ng ch¾c cña ®Þa bµn nµy, b»ng chøng lµ ®Þch ®· thÊt b¹i trong thîng du vËn. Sau ®ã Liªn khu uû cö tiÕp ®ång chÝ Tr¬ng ChÝ C¬ng
450 vµo kiÓm tra mét lÇn n÷a vµ x¸c ®Þnh cã thÓ chuyÓn c¨n cø vµo. §Ó tiÖn cho viÖc x©y dùng c¨n cø Liªn khu uû, HuyÖn uû Trµ My ®îc l·nh ®¹o theo ph¬ng thøc song trïng, tøc lµ võa chÞu sù l·nh ®¹o cña TØnh uû Qu¶ng Nam, võa chÞu sù l·nh ®¹o trùc tiÕp cña Liªn khu uû 5. Cã nh÷ng viÖc l·nh ®¹o Liªn khu uû cã thÓ chØ ®¹o trùc tiÕp cho huyÖn råi th«ng b¸o cho tØnh sau. §ång thêi, Liªn khu ñy yªu cÇu HuyÖn uû cö mét ngêi ®Ó tham gia x©y dùng vµ b¶o vÖ c¨n cø. HuyÖn uû ®· thèng nhÊt cö t«i. Thêi gian nµy, bé phËn tiÒn tr¹m cña Liªn khu ñy, trong ®ã cã c¸c anh Bïi San, Tr¬ng ChÝ C¬ng ®· vµo h¼n Trµ My. C¸c anh hái t«i ®©u lµ n¬i tèt nhÊt ®Ó ®ãng c¨n cø. T«i tr¶ lêi tèt nhÊt lµ nªn ®ãng t¹i vïng Níc Lµ, thuéc x· Trµ Don, phÝa nam huyÖn Trµ My ngµy nay. Vïng ®Êt n»m däc suèi Níc Lµ cã nh÷ng b·i b»ng cã thÓ cÊt nhµ ®Ó ë vµ s¶n xuÊt nhng l¹i cã ®Þa thÕ kh¸ hiÓm trë, ®Þch khã cã thÓ b¾n ph¸o, ngo¹i trõ m¸y bay th¶ bom. Nã còng n»m xa c¸c cø ®iÓm M¨ng §en, M¨ng Bót cña ®Þch ë tØnh Kon Tum nªn chóng kh«ng thÓ nhanh chãng hµnh qu©n cµn quÐt. §Æc biÖt, néi bé nh©n d©n ®oµn kÕt, tuyÖt ®èi tin tëng vµ ñng hé c¸ch m¹ng, b»ng chøng lµ qua chiÕn dÞch thîng du vËn, ®Þch kh«ng hÒ n¾m ®îc d©n ë ®©y. Thªm n÷a, c¸c n¨m 1958, 1959, bµ con liªn tiÕp ®îc mïa, ®êi sèng kh¸ no ®ñ. Cuèi n¨m 1959, Liªn khu ñy rót thªm anh §oµn Hång (tøc Ba Vi), Trung ¬ng bæ sung thªm anh Quang Thµnh, quª Qu¶ng Ng·i, ngêi cña Bé C«ng an vµo ®Ó thµnh lËp Ban c¨n cø do anh
451 Thµnh lµm Trëng ban. Mét thêi gian sau anh NguyÔn Xu©n NhÜ (T¸m T©m) thay thÕ. NhiÖm vô cÊp b¸ch cña chóng t«i lµ võa lo lµm nhµ cho c¬ quan, võa lo chuÈn bÞ hËu cÇn: g¹o thãc, rau, thùc phÈm cho c¸n bé toµn Khu vÒ ¨n ë, häc tËp NghÞ quyÕt 15 cña Trung ¬ng. Lóc nµy ta cha më ®îc c¸c cöa khÈu xuèng ®ång b»ng nªn l¬ng thùc lµ vÊn ®Ò nan gi¶i. Chóng t«i bÌn vËn ®éng nh©n d©n trong vïng gióp ®ì, kh«ng huy ®éng réng r·i v× ®Ó gi÷ bÝ mËt. Cã gia ®×nh ®· ñng hé c¸ch m¹ng ®Õn 2 kho thãc, chóng t«i ®Ò nghÞ ®Ó l¹i mét Ýt, hä b¶o tù lo ®îc, c¸ch m¹ng cÇn cø lÊy. Bµ con dÉn chóng t«i ®Õn tËn kho ®Ó giao, khi nµo dïng cø tù ®Õn më kho mµ lÊy. §ît Êy huy ®éng ®îc c¶ ngh×n ang thãc cïng nhiÒu heo gµ, viÖc lo ¨n ë cho h¬n 500 c¸n bé toµn Khu ®· ®îc gi¶i quyÕt æn tho¶. Mét thêi gian sau, t×nh h×nh chiÕn trêng ph¸t triÓn m¹nh, Liªn khu uû thµnh lËp c¸c ban chuyªn m«n nhTuyªn huÊn, An ninh... T«i phô tr¸ch TiÓu ban b¶o vÖ néi bé, c¬ quan, c¨n cø thuéc Ban An ninh. Sau NghÞ quyÕt 15, phong trµo c¸ch m¹ng miÒn Nam còng nh Liªn khu 5 ®· cã bíc chuyÓn m¹nh mÏ. Khëi ®Çu b»ng cuéc khëi nghÜa vò trang ë Trµ Bång, Qu¶ng Ng·i, ta ®· nhanh chãng giµnh quyÒn lµm chñ ë miÒn nói, ph¸t ®éng ®Êu tranh chÝnh trÞ kÕt hîp víi vò trang ë vïng ®ång b»ng. Phong trµo ®ang ph¸t triÓn m¹nh mÏ th× kho¶ng th¸ng 4-1961, ®Þch ph¸t hiÖn ®îc c¨n cø §ç X¸ (mËt danh cña c¨n cø Níc Lµ). Sau nµy ta míi biÕt c¨n cø bÞ lé lµ do mét c¸n bé hËu cÇn ®· ph¶n béi, mãc nèi víi mét n÷ gi¸n ®iÖp cña ®Þch qua viÖc mua hµng t¹i cöa khÈu
452 Kú Sanh. Nhê vËy chóng biÕt cã mét c¨n cø ViÖt Céng t¹i ®©y, nhng kh«ng biÕt lµ c¬ quan g×. Buæi s¸ng h«m Êy, ®Þch cho h¬n 10 m¸y bay trùc th¨ng chôp xuèng c¨n cø gäi loa kªu hµng. Nhng chóng ®· vÊp ph¶i mét thÕ trËn ®îc bè phßng v÷ng ch¾c. Bëi khi x©y dùng c¨n cø, chóng t«i ®· huy ®éng nh©n d©n c¾m ch«ng, lµm c¸c bÉy thß kh¾p c¸c ng¶ ®êng hai bªn bê suèi Níc Lµ. Tuy cã bÊt ngê nhng anh em ë c¸c c¬ quan vÉn b×nh tÜnh theo nh©n d©n rót s©u vµo rõng b»ng nh÷ng ®êng mßn bÝ mËt mµ chØ hä míi biÕt. Kh«ng cµn s©u v« rõng ®îc nªn bän lÝnh ch¼ng ph¸t hiÖn ®îc c¬ quan nµo, chóng liÒn ®i vßng lªn lµng Mang Tra, T¨k Chanh (thuéc x· Trµ Don, Nam Trµ My b©y giê) hßng phôc b¾t ta t¹i ®Êy. Nhng ®Õn ®©y chóng bÞ víng ch«ng thß, 4 - 5 tªn bÞ chÕt, bÞ th¬ng nªn buéc ph¶i ®ãng qu©n qua ®ªm, s¸ng h«m sau quay l¹i Níc Lµ, gäi trùc th¨ng trë vÒ. Khi trËn cµn Êy x¶y ra, t«i vµ anh T¸m T©m ®ang ®i t×m ®Þa ®iÓm dù bÞ t¹i ng· ba Níc Gi¸p (thuéc x· Trµ Gi¸p b©y giê). Chóng t«i liÒn chuyÓn c¨n cø Khu uû xuèng Níc Gi¸p. §©y còng lµ n¬i Liªn khu uû råi Khu uû ®øng ch©n l©u nhÊt, cho ®Õn 1964, khi ta gi¶i phãng mét bé phËn lín ®ång b»ng Khu 5. N¨m 1961, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc Trung ¬ng ®iÒu vµo Nam Bé. C¸c ®ång chÝ kÕ nhiÖm lóng tóng trong viÖc chØ ®¹o nªn phong trµo c¸ch m¹ng cña Khu 5 hÇu nhvÉn giÉm ch©n t¹i chç. ChÝnh v× vËy, ®Çu n¨m 1964, Trung ¬ng ®iÒu anh N¨m C«ng vÒ l¹i Khu 5. Víi sù chØ ®¹o kiªn quyÕt vµ nh¹y bÐn cña anh N¨m C«ng, phong trµo ®ång khëi ph¸t triÓn m¹nh mÏ, ta lÇn lît gi¶i phãng nhiÒu
453 vïng ®ång b»ng réng lín ë Khu 5, mµ ®iÓm ®ét ph¸ lµ viÖc gi¶i phãng x· Kú Sanh (nay thuéc x· Tam Mü T©y, huyÖn Nói Thµnh, Qu¶ng Nam). ViÖc më cöa khÈu Kú Sanh råi Kú Th¹nh, Tam L·nh, S¬n B×nh (Qu¶ng Nam), S«ng Giang (TÞnh L©m, Qu¶ng Ng·i) gióp ta cã thÓ thu mua l¬ng thùc, c¸c mÆt hµng nhu yÕu phÈm tõ vïng ®Þch lªn, ®¸p øng nhu cÇu bøc b¸ch cña c¸c c¬ quan Khu uû. §Ó tiÖn viÖc chØ ®¹o phong trµo, gi÷a n¨m 1964, anh N¨m C«ng chØ ®¹o chuyÓn c¨n cø xuèng vïng Kú S¬n, thuéc khu vùc má vµng Bång Miªu, x· Tam L·nh, huyÖn Phó Ninh b©y giê. Mét sè c¬ quan cña Khu uû th× xuèng s©u h¬n, ®ãng t¹i x· Kú QuÕ (nay ®· n»m díi lßng hå Phó Ninh). Do thêi gian gÊp g¸p, chóng t«i kh«ng kÞp ®iÒu tra, n¾m t×nh h×nh ®Ó lµm trong s¹ch ®Þa bµn, nªn gi¸n ®iÖp cña ®Þch cµi cÊy ë ®©y ®· chØ ®iÓm cho m¸y bay nÐm bom c¬ quan Khu uû. Lóc nµy, cã mét ®oµn kh¸ch Trung Quèc ®ang th¨m vµ lµm viÖc t¹i Khu uû, c¶ Ban Thêng vô Khu ñy më tiÖc tiÕp ®ãn träng thÞ, rÊt may kh«ng cã ai th¬ng vong. T«i ®ang häc nghiÖp vô c«ng an mét th¸ng t¹i Kú S¬n - tríc ®©y t«i vèn chØ lµm c«ng t¸c ®¶ng - th× ®ång chÝ N¨m C«ng cho gäi vÒ. Anh nãi ®Þch cã thÓ ®æ qu©n b©y giê, vËy chuyÓn c¨n cø ®i ®©u. T«i tr¶ lêi rÊt cã thÓ ®Þch ®o¸n ta di chuyÓn vµo vïng Trµ Bång, Qu·ng Ng·i (v× nh thÕ lµ hîp lý, thuËn ®êng h¬n) nªn sÏ chôp qu©n chÆn b¾t, t«i ®Ò nghÞ nªn chuyÓn lªn Tiªn L·nh, huyÖn Tiªn Phíc. Anh l¹i hái ®i ®êng nµo an toµn nhÊt ®Ó ®Õn ®ã. T«i tr¶ lêi nªn ®i qua vïng Ph¬ng §«ng, D¬ng Yªn råi c¾t qua Tiªn Ngäc - v× vïng nµy cã nh÷ng d·y nói liªn hoµn, viÖc hµnh
454 qu©n sÏ an toµn h¬n ®Ó vÒ Tiªn L·nh. Cuéc di chuyÓn c¨n cø ®· kÕt thóc b×nh yªn. §¶m nhiÖm c«ng t¸c b¶o vÖ c¨n cø, t«i ®îc lµm viÖc víi anh N¨m C«ng nhiÒu lÇn, nhËn ra anh cã mét phong c¸ch lµm viÖc s©u s¸t, tØ mØ. Nhí håi c¨n cø cßn ë ng· ba Níc Gi¸p, cã lÇn anh hái t«i, nÕu ®éng, chuyÓn c¨n cø ®i ®©u. T«i tr¶ lêi vÒ x· Leng. Anh hái tiÕp ®i ®êng nµo ®Õn ®ã, ®i hÕt bao l©u, ®i theo ®êng mßn hay c¾t rõng, mçi lo¹i dµi bao nhiªu. T«i lóng tóng kh«ng tr¶ lêi ®îc hÕt v× mét sè vÊn ®Ò cha nghiªn cøu kü nªn sau lÇn Êy ®· rót ra nhiÒu bµi häc bæ Ých khi ®i kh¶o s¸t c¸c ®Þa ®iÓm dù bÞ cho c¨n cø. Anh vÉn thêng c¨n dÆn chóng t«i kh«ng ph¶i bçng dng cã c¨n cø mµ ®iÒu quan träng h¬n lµ ph¶i biÕt vËn ®éng, gi¸c ngé nh©n d©n trong vïng ®Ó bµ con tin tëng vµ ñng hé c¸ch m¹ng. Kh«ng ph¶i ®Êt hiÓm mµ lßng d©n míi lµ vÊn ®Ò cèt tö cho c¨n cø. Vµ x©y dùng c¨n cø kh«ng chØ quan t©m trung t©m c¨n cø mµ cßn ph¶i chó ý ®Õn vµnh ®ai c¨n cø, nh vËy míi b¶o ®¶m ®é an toµn. Nh÷ng t tëng chØ ®¹o cña anh rÊt cã gi¸ trÞ thùc tiÔn ®èi víi chóng t«i trong c«ng t¸c x©y dùng c¨n cø Khu uû sau nµy. Ngo¹i trõ lÇn chôp qu©n b»ng trùc th¨ng t¹i Níc Lµ, lÇn nÐm bom t¹i Bång Miªu, ®Þch chØ tæ chøc ®îc mét trËn cµn n÷a vµo c¨n cø Khu uû vµo th¸ng 4 - 1966, lóc Êy còng ®ãng t¹i Trµ My. §©y lµ trËn cµn lín cña ®Þch víi qu©n sè cì ba s ®oµn ®îc tung vµo vïng gi¸p ranh ba tØnh Qu¶ng Nam, Qu¶ng Ng·i, Kon Tum nhng ®· bÞ bé ®éi chñ lùc cña Khu, bé ®éi ®Þa ph¬ng vµ du kÝch chÆn
455 ®¸nh quyÕt liÖt, tiªu diÖt h¬n 600 tªn, b¾n r¬i, b¾n háng h¬n 20 m¸y bay trùc th¨ng, buéc chóng ph¶i thu qu©n. Sau Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy MËu Th©n n¨m 1968, Mü - nguþ ph¶n kÝch quyÕt liÖt, chóng ta gÆp kh«ng Ýt tæn thÊt, khã kh¨n. C¬ quan Khu uû ph¶i lui lªn tËn Arã, thuéc ®Þa phËn huyÖn T©y Giang b©y giê, gÇn gi¸p víi biªn giíi ViÖt - Lµo. §©y kh«ng ph¶i lµ n¬i ®¾c ®Þa ®Ó ®ãng c¬ quan Khu uû c¶ vÒ ph¬ng diÖn chØ ®¹o chiÕn trêng toµn Khu còng nh sinh ho¹t h»ng ngµy. Vïng nµy rÊt khã t×m ®îc c¸c lo¹i rau cñ lµm thùc phÈm còng nh s¨n b¾n chim mu«ng. Bëi vËy c¸c anh trong Ban Thêng vô Khu uû ngåi l¹i tÝnh to¸n vµ ®Òu nhÊt trÝ: gièng nh "Hoµnh S¬n nhÊt ®¸i...", kh«ng cã n¬i nµo tèt h¬n c¨n cø Trµ My, th«i ta h·y quay vÒ chèn xa. Lóc bÊy giê t«i ®ang ë x· Trµ Gi¸p, anh N¨m C«ng cho gäi ra vµ hái vÒ Trµ My th× Ban B¶o vÖ c¨n cø tÝnh ®ãng c¬ quan Khu ñy ë ®©u. T«i tr¶ lêi anh: "MÊy n¨m nay, rõng nói Trµ My chç nµo lÝnh ta còng giÉm n¸t c¶ råi, chØ cßn vïng Níc Oa gi¸p Trµ Bång th«i." Anh b¶o ®em b¶n ®å ra, xem xong råi chÊp thuËn. Kh«ng ph¶i dÔ dµng t×m ®îc mét ®Þa ®iÓm ®Ó ®ãng c¬ quan Khu uû. §ã lµ n¬i ph¶i ®¸p øng c¸c tiªu chÝ vÒ ®Þa h×nh, ®Þa thÕ, tr×nh ®é gi¸c ngé cña nh©n d©n trong vïng, t×nh h×nh ®Þch - ta, ®iÒu kiÖn kinh tÕ... TiÓu ban b¶o vÖ néi bé, c¬ quan, c¨n cø ph¶i cho ngêi ®i kh¶o s¸t nhiÒu n¬i råi b¸o c¸o l¹i víi Ban An ninh khu. Ban tr×nh bµy víi Ban Thêng vô Khu uû ®Ó c¸c anh Êy quyÕt ®Þnh. Khi c¬ quan Khu uû võa chuyÓn ®Õn mét n¬i nµo ®ã, chóng t«i l¹i lËp
456 tøc ®i t×m nh÷ng ®Þa ®iÓm dù bÞ míi (phßng nh÷ng t×nh huèng khÈn cÊp). Thêi kú 1970 - 1975, nhÊt lµ giai ®o¹n 1970 - 1972, Khu uû di chuyÓn liªn tôc, cã khi mét th¸ng ®Õn 4 - 5 lÇn, lµm nhµ l¸ cha kÞp kh« ®· ph¶i dêi ®i n¬i kh¸c. Anh em trong tiÓu ban chóng t«i vÊt v¶ v« cïng, hÇu nh lóc nµo còng trÌo nói, ngñ rõng, ba l« vµ vâng lu«n bªn lng. RÊt may lµ t«i ®· nhiÒu n¨m lÆn léi víi nói rõng Trµ My, kh¸ th«ng th¹o ®Þa h×nh n¬i ®©y nªn vÉn c¸ng ®¸ng ®îc c«ng viÖc. Thªm n÷a, t«i ®· rót ®îc kinh nghiÖm nªn cã dÞp ®Õn vïng nµo t«i còng ®Ó ý quan s¸t ®Þa h×nh, ®Þa thÕ, t×m hiÓu d©n t×nh ®Ó dông ®Õn khi l©m sù. Nh ®· nãi, n¬i ®øng ch©n cña c¬ quan Khu uû ph¶i héi ®ñ c¸c yÕu tè ®Þa lîi, nh©n hoµ. Chóng t«i lu«n quan t©m ®Õn viÖc lµm trong s¹ch ®Þa bµn, ph¶i b¶o ®¶m kh«ng cã lùc lîng chèng ®èi, kh«ng cã gi¸n ®iÖp cµi c¾m vµ ph¶i thuÇn khiÕt néi bé cña ta. Nhng mÆt kh¸c n¬i Êy còng dÔ t×m c¸i ¨n. Ýt nhiÒu còng ph¶i cã ®Êt s¶n xuÊt ®Ó tù tóc mét phÇn l¬ng thùc, kÕt hîp víi c¸c lo¹i c©y cñ rõng, chim thó, cña d©n ®ãng gãp vµ nguån cung cÊp tõ bªn ngoµi. §iÒu nµy lý gi¶i v× sao nh÷ng n¨m ®¸nh Mü, c¬ quan Khu uû chuyÓn ®Õn kh«ng Ýt n¬i nh T©y Giang, Phíc S¬n (Qu¶ng Nam), §¨k Glei (Kon Tum), S¬n Hµ, Trµ Bång (Qu¶ng Ng·i) nhng råi ®Òu ph¶i chuyÓn vÒ l¹i Trµ My. Cã lÇn anh N¨m C«ng ®Þnh chuyÓn vµo An L·o (B×nh §Þnh) ®Ó tiÖn chØ ®¹o phong trµo c¸ch m¹ng ë c¸nh Nam nhng qua nghiªn cøu chóng t«i thÊy kh«ng thÓ ®îc. Nh vËy, cã thÓ nãi r»ng Trµ My cã mét vÞ trÝ chiÕn lîc ®Æc biÖt, gi÷ vai trß v« cïng
457 quan träng trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü trªn chiÕn trêng Nam Trung Bé - T©y Nguyªn, mµ cã ngêi vÝ lµ thñ ®« kh¸ng chiÕn cña Khu 5. V× vËy, Trµ My còng ghi mét dÊu Ên s©u ®Ëm trong cuéc ®êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng phong phó cña anh N¨m C«ng vµ anh còng lu«n dµnh mét t×nh c¶m s©u nÆng cho vïng ®Êt nµy. N¨m 1973, Mü buéc ph¶i ký HiÖp ®Þnh Pari, rót qu©n khái miÒn Nam. T×nh h×nh c¸ch m¹ng ph¸t triÓn thuËn lîi, ®Þch kh«ng cßn ®ñ søc ®¸nh ph¸ ¸c liÖt nh tríc, cuèi n¨m 1973, c¬ quan Khu uû dêi ra Phíc Trµ, thuéc huyÖn HiÖp §øc ngµy nay. Vµ ®©y còng lµ ®iÓm ®ãng c¨n cø cuèi cïng. T¹i ®©y, Khu uû vµ Bé t lÖnh Qu©n khu 5 ®· bµn th¶o nh÷ng kÕ ho¹ch quan träng cho viÖc gi¶i phãng miÒn Trung - T©y Nguyªn, gãp phÇn ®a cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc ®Õn th¾ng lîi cuèi cïng. VËy lµ suèt nh÷ng n¨m dµi thùc hiÖn nhiÖm vô x©y dùng, b¶o vÖ c¨n cø Khu uû, tr¶i qua bao khã kh¨n gian khæ, kh«ng Ýt nh÷ng giê phót hiÓm nghÌo, nhng còng thËt h¹nh phóc v× chóng t«i ®· b¶o vÖ an toµn c¨n cø Khu uû, b¶o vÖ an toµn sinh m¹ng cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng - linh hån cña cuéc kh¸ng chiÕn ë Khu 5. Duy HiÓn Ghi theo lêi kÓ cña ®ång chÝ Hµ L©n
458 ANH Vâ CHÝ C¤NG VíI PHONG TRµO C¸CH M¹NG CñA QU¶NG NAM Vµ KHU 5 Tr¬ng C«ng HuÊn* Anh Vâ ChÝ C«ng ë tï h¬n mét n¨m, cßn 67 n¨m liªn tôc ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tõ ®Þa ph¬ng ®Õn c¶ níc, tõ ®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc ®Õn sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc. Anh xøng ®¸ng ®îc toµn d©n, toµn qu©n, toµn §¶ng vµ Nhµ níc ta kÝnh träng vµ t«n vinh. T«i gÇn gòi anh Vâ ChÝ C«ng suèt thêi kú kh¸ng chiÕn chèng Mü. Thêi kú ®Çu, t«i tham gia kh¸ng chiÕn ë cùc nam Trung Bé nªn kh«ng ®îc am hiÓu anh nhiÒu l¾m. Nhng tõ cuèi n¨m 1969 ®Õn n¨m 1975 vµ sau nµy, t«i gÇn gòi, trùc tiÕp lµm viÖc víi anh kh¸ nhiÒu. T«i ghi nhËn nh÷ng t×nh c¶m hÕt søc s©u nÆng cña anh dµnh cho nh÷ng _______________ * Nguyªn Phã Trëng ban Tuyªn huÊn Khu 5, nguyªn Gi¸m ®èc Trêng NguyÔn ¸i Quèc 24 §µ N½ng, nay lµ Häc viÖn ChÝnh trÞ - Hµnh chÝnh quèc gia khu vùc III. Bµi viÕt nµy ®îc lîc trÝch tõ ý kiÕn ph¸t biÓu cña ®ång chÝ Tr¬ng C«ng HuÊn t¹i cuéc Héi th¶o vÒ cuéc ®êi vµ sù nghiÖp cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng do TØnh ñy Qu¶ng Nam vµ Thµnh ñy §µ N½ng tæ chøc n¨m 1998. §Çu ®Ò do Ban chuÈn bÞ néi dung ®Æt.
459 ngêi lµm c«ng t¸c tuyªn huÊn. Chóng t«i c¶m phôc anh víi mét th¸i ®é ch©n thµnh. ë Nam Bé, nghe anh NguyÔn V¨n TÊn (S¸u Lùc) nãi anh Vâ ChÝ C«ng tËp hîp lùc lîng nh©n sÜ, trÝ thøc, tu hµnh vµ cã chÝnh s¸ch ®èi xö mét c¸ch tinh tÕ tõ ®êi sèng vËt chÊt, tinh thÇn ®Õn c¶ viÖc båi dìng lý luËn chÝnh trÞ... §¶ng ta tËp hîp lùc lîng nµy thµnh lùc lîng cña m×nh trong MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam. Ngêi ta c¶m phôc anh víi ®øc ®é th©n thiÖn, ch©n thµnh tõ trong tr¸i tim yªu th¬ng vµ tin tëng víi hä. Anh truyÒn cho hä nh÷ng vÊn ®Ò ®æi míi t tëng, t duy trong qu¸ tr×nh tham gia c¸ch m¹ng. TËp hîp ®îc lùc lîng quÇn chóng réng lín trong MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam lµ mét thµnh tÝch lín. Tµi n¨ng con ngêi ph¸t triÓn tõng bíc vµ chÝnh ë nh÷ng bíc ngoÆt míi lé râ nhÊt. Ngoµi b¶n n¨ng, qua tÝch lòy kinh nghiÖm, häc tËp, tµi n¨ng míi cµng ngµy cµng cao s©u, uyªn b¸c. Anh N¨m C«ng thêng béc lé tµi n¨ng xuÊt s¾c ë nh÷ng bíc ngoÆt cña lÞch sö. Anh Vâ ChÝ C«ng lµ ngêi xoay chuyÓn t×nh thÕ rÊt ®éc ®¸o. VÝ dô: Th¸ng 3-1975, khi anh ë Kon Tum vÒ c¬ quan Khu uû, anh nãi r»ng: "Thäc th¼ng, ®Þch tan r· §µ N½ng råi!". Anh cã thÊy ®Þch ë §µ N½ng ch¹y nh thÕ nµo ®©u, nhng mµ tæng hîp t×nh h×nh chung ë HuÕ, Bu«n Ma Thuét, råi nhËn ®Þnh ®Þch hoµn toµn dao ®éng. ViÖc ®ã ngêi l·nh ®¹o ph¶i kh¼ng ®Þnh, chø kh«ng ph¶i vµo §µ N½ng nghe b¸o c¸o t×nh h×nh nh thÕ nµo míi quyÕt ®Þnh,
460 cho nªn nhËn ®Þnh ®Þch ®ang tan r·. Anh xin kh«ng ®i häp ë Bu«n Ma Thuét theo quyÕt ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ, Qu©n ñy Trung ¬ng n÷a, mµ lËp tøc quay trë vÒ chØ ®¹o, bëi v× thêi gian ng¾n qu¸, cã mét tuÇn lÔ (tõ ngµy 21 - 29 th¸ng 3) mµ ®¸nh mét c¨n cø tæng hîp nh thÕ, th× qu¸ lµ tµi t×nh. Ch÷ "thäc", "thäc th¼ng" kh«ng cÇn bãc vá, "thäc th¼ng" vµo lµ nã tan r·, nã ®¬ng tan r·, cho nªn kh«ng ®îi dïng chñ lùc... QuÇn chóng næi dËy cïng víi lùc lîng vò trang Qu©n Khu 5, vò trang tØnh. QuyÕt ®Þnh ®ã rÊt s¸ng suèt. Anh chØ ®¹o Tuyªn huÊn ph¶i chuÈn bÞ ®Ó gi¶i phãng §µ N½ng vµ lµm tÊt c¶ nh÷ng bíc cña c«ng t¸c tuyªn huÊn. Khi chóng t«i vµo §µ N½ng th× quÇn chóng nãi: "C¸ch m¹ng giái qu¸, ®¸nh §µ N½ng, lÊy §µ N½ng mµ kh«ng rông mét l¸ tre, kh«ng bÓ mét bãng ®Ìn". T«i cho r»ng cã lÏ cha cã ®¸nh gi¸ nµo hay nh thÕ. QuÇn chóng t¹i chç ®¸nh gi¸ viÖc gi¶i phãng §µ N½ng mµ kh«ng rông mét l¸ tre, kh«ng bÓ mét bãng ®Ìn, nghÜa lµ ngêi ta bÊt ngê nh trong m¬, nhanh qu¸, cho nªn hä bì ngì nh vËy. NÕu nh d©n kh«ng ë l¹i, th× c¸ch m¹ng kh«ng thÓ th¾ng trän vÑn. ë l¹i còng cã c«ng. Gi¶i quyÕt t tëng cho ngêi ta ë l¹i còng cã c«ng. Nh©n d©n ë l¹i gi÷ §µ N½ng, gi÷ níc, gi÷ ®iÖn, gi÷ tÊt c¶, t«i nghÜ r»ng cã c«ng rÊt lín cña ®ång chÝ BÝ th Khu ñy Vâ ChÝ C«ng. Anh N¨m C«ng nhËn ®Þnh t×nh h×nh råi quyÕt ®Þnh "Lít tíi" giµnh th¾ng lîi, chø kh«ng chÇn chõ n÷a. §ã lµ mét c¸ch nhËn ®Þnh thêi c¬, chíp thêi c¬. Anh Vâ ChÝ C«ng rÊt quan t©m ®Õn c«ng t¸c t tëng, b¸o chÝ... Khu ñy 5 cho më trêng T74 d¹y lý luËn M¸cLªnin vµ tæ chøc nhiÒu líp båi dìng cho c¸n bé tõ cÊp
461 huyÖn, cÊp tØnh. Néi dung c¸c bµi gi¶ng ®îc dÉn chøng thùc tiÔn gióp häc viªn dÔ hiÓu, dÔ vËn dông. Trêng T74 ®µo t¹o mÊy chôc khãa cã hµng ngµn c¸n bé tham gia. Trêng nµy ®îc anh Vâ ChÝ C«ng quan t©m s©u s¾c vµ ®¸nh gi¸ cao. Anh Vâ ChÝ C«ng thêng xuyªn gÆp gì, trao ®æi, trë thµnh tri kû víi nh÷ng ngêi l·nh ®¹o tuyªn huÊn, nh÷ng ngêi l·nh ®¹o v¨n häc - nghÖ thuËt. Nh÷ng n¨m kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, anh Vâ ChÝ C«ng thêng gÆp c¸c nhµ v¨n nh Nguyªn Ngäc, NguyÔn ChÝ Trung... vµ thêng xuyªn h¬n lµ nh÷ng ®ång chÝ l·nh ®¹o Ban Tuyªn huÊn Khu ñy 5 nh ®ång chÝ Lª Träng Khoan, Hå Quèc Ph¬ng, Tr¬ng C«ng HuÊn... ChÝnh nhê mèi quan hÖ gÇn gòi, tin tëng nhau nµy mµ c«ng t¸c t tëng - v¨n hãa, v¨n häc - nghÖ thuËt trªn ®Þa bµn Khu 5 trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc ®îc ph¸t huy cao nhÊt...
462 C¶M NHËN VÒ §åNG CHÝ Vâ CHÝ C¤NG TRONG MçI HOµN C¶NH LÞCH Sö Trung tíng Phan Hoan * Cã thÓ ai còng thÊy vµ c¶m nhËn ®îc ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ ngêi suèt ®êi phôc vô c¸ch m¹ng, phôc vô nh©n d©n, gi÷ nh÷ng träng tr¸ch hÕt søc quan träng cña §¶ng vµ Nhµ níc; c«ng lao, sù cèng hiÕn cña ®ång chÝ hÕt søc to lín. T«i kh«ng ph¶i lµ ngêi hiÓu nhiÒu vÒ ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, v× t«i tham gia c¸ch m¹ng sau ®ång chÝ. T«i biÕt ®ång chÝ tõ C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m, tõ ®ã vÒ sau liªn tôc ho¹t ®éng trªn ®Þa bµn Khu 5. C¶m nhËn cña t«i ë ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, tríc hÕt lµ tÝnh kiªn tr× chÞu ®ùng gian khæ, khã kh¨n vµ ¸c liÖt; thø hai lµ hÕt søc khiªm tèn vµ gi¶n dÞ; thø ba lµ sù gÇn gòi, s©u s¸t vµ yªu mÕn quÇn chóng; thø t lµ lu«n kiªn ®Þnh, v÷ng vµng trong mäi hoµn c¶nh, nhÊt lµ khi c¸ch m¹ng gÆp khã kh¨n ®Ó ®Ò xuÊt nh÷ng chñ tr¬ng vµ biÖn ph¸p tæ chøc thùc hiÖn thÊu _______________ * Nguyªn T lÖnh Qu©n khu 5.
463 ®¸o, cã hiÖu qu¶. §ång chÝ cßn lµ con ngêi s¸ng t¹o, t¸o b¹o vµ lu«n mang t tëng tiÕn c«ng. Cã thÓ nãi thªm nh÷ng phÈm chÊt tiªu biÓu kh¸c nhng theo t«i nh÷ng vÊn ®Ò nªu trªn lµ nh÷ng phÈm chÊt tiªu biÓu ë ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng. Nãi sù kiªn tr× chÞu ®ùng gian khæ, ¸c liÖt cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng th× chóng ta ®· râ. Thêi kú lµm BÝ th §«ng B¾c Miªn, ®ång chÝ lu«n v÷ng vµng, chÊp hµnh sù ph©n c«ng cña §¶ng. ChÝnh nh÷ng n¨m th¸ng ë §«ng B¾c Miªn, qua gian khæ, ®ång chÝ ®· trëng thµnh thªm vÒ mäi mÆt gióp ®ång chÝ tiÕp nhËn mäi gian khæ, ¸c liÖt béi phÇn trong c¸c thêi kú lÞch sö vÒ sau, hoµn thµnh mäi nhiÖm vô ®îc giao. §iÓm thø hai, lµ sù khiªm tèn, gi¶n dÞ. Con ngêi ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng hÕt søc khiªm tèn, gi¶n dÞ trong mäi hoµn c¶nh, kÓ c¶ trong thêi b×nh khi lµm Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc. Anh kh«ng ®ßi hái quyÒn lîi nhiÒu vÒ m×nh mÆc dï anh cã thÓ cã ®îc c¸i quyÒn Êy vµ nhiÒu ngêi cã thÓ tù nguyÖn phôc vô anh. §iÓm thø ba, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lu«n mang t¸c phong quÇn chóng, gÇn gòi, g¾n liÒn víi quÇn chóng, yªu th¬ng quÇn chóng. Së dÜ ®ång chÝ cã nh÷ng s¸ng kiÕn, s¸ng t¹o tõ tríc C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, trong nh÷ng n¨m tríc khi cã NghÞ quyÕt 15 cña Trung ¬ng (1959), cho ®Õn nh÷ng nghÞ quyÕt quan träng sau nµy lµ nhê anh s¸t quÇn chóng, ph¸t hiÖn ®îc vÊn ®Ò, tõ thùc tiÔn n©ng lªn lý luËn, ®Ó råi tham gia ®Ò ra nh÷ng chñ tr¬ng, chÝnh s¸ch ®óng. §iÒu nµy ë thêi kú nµo ®ång chÝ
464 Vâ ChÝ C«ng còng thÓ hiÖn rÊt râ. ChÝnh t¸c phong ®ã, trong thêi kú bÝ mËt tríc n¨m 1945 còng nh thêi kú ë l¹i ho¹t ®éng ë miÒn Nam, ®· gióp ®ång chÝ lu«n nhËn ®îc sù tin yªu, ®ïm bäc, gióp ®ì cña quÇn chóng. VÒ kiªn ®Þnh, v÷ng vµng, anh ®· thÓ hiÖn rÊt râ ngay tõ tríc C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, råi ®Õn n¨m 1972. T«i muèn nh¾c l¹i lµ khi ký HiÖp ®Þnh Pari (27-1-1973), v× kh«ng n¾m v÷ng quan ®iÓm b¹o lùc, cã ®ång chÝ l·nh ®¹o cho "giã thæi hiu hiu" hay "xanh vá ®á lßng".... Mét ®ång chÝ trong Ban Thêng vô Khu ñy nãi víi chóng t«i: "C¸c chó, c¸c anh øc hiÕp g× mµ muèn ®¸nh, kÕt thóc nh vËy lµ ®îc, d©n m×nh chÕt nh vËy mµ øc hiÕp g× mµ muèn ®¸nh tiÕp...". T«i lóc nµy lµ T lÖnh MÆt trËn Qu¶ng §µ. ý kiÕn ®ã buéc chóng t«i ph¶i rót lùc lîng ë Héi An, Duy Xuyªn vÒ vïng gi¶i phãng. Sau ngµy 28-1-1973, HiÖp ®Þnh Pari cã hiÖu lùc, diÔn ra vÊn ®Ò mÊt ®Êt, mÊt d©n do ®Þch tranh giµnh víi ta. Tríc t×nh h×nh ®ã, ngay sau khi häp ë Hµ Néi vÒ, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng chØnh ®èn ngay vµ cïng víi anh Hai M¹nh cho ®¸nh l¹i, nhê ®ã ta kh«i phôc nh÷ng vïng ®· mÊt, vËn ®éng ®îc d©n vÒ vïng gi¶i phãng. VÒ vÊn ®Ò s¸ng t¹o, t¸o b¹o, râ nhÊt lµ trong viÖc chØ ®¹o gi¶i phãng Khu 5 n¨m 1975. Sau ngµy gi¶i phãng Bu«n Ma Thuét, ®ång chÝ ®i dù cuéc häp ë Bu«n Ma Thuét nh triÖu tËp cña ®ång chÝ V¨n TiÕn Dòng nhng khi ®i ®Õn Kon Tum, Gia Lai th× thÊy ®Þch rót ch¹y, ®ång chÝ ®iÖn xin phÐp kh«ng ®i dù cuéc häp mµ quay vÒ chØ ®¹o gi¶i phãng §µ N½ng. §ång chÝ gäi chóng t«i lªn giao nhiÖm
465 vô: §Æc khu Qu¶ng §µ ph¶i tù gi¶i phãng §µ N½ng víi 3 biÖn ph¸p: - Thø nhÊt, qu©n d©n Qu¶ng §µ gi¶i phãng kh«ng cã lùc lîng bªn ngoµi; - Thø hai, cã lùc lîng cña Qu©n khu tham gia; - Thø ba, nÕu cã thêi gian th× qu©n chñ lùc sÏ tham gia. §ång chÝ nãi ®ã lµ ba biÖn ph¸p ®Ó gi¶i phãng cho ®îc, §µ N½ng vµ Qu¶ng §µ ph¶i chän biÖn ph¸p thø nhÊt. Anh nãi thªm, ®Þch ë §µ N½ng ®Õn mÊy chôc v¹n qu©n nhng víi thêi c¬ sau khi gi¶i phãng Bu«n Ma Thuét, ®Þch ë Tam Kú, Thõa Thiªn HuÕ ®ang dao ®éng m¹nh th× nhÊt ®Þnh m×nh gi¶i phãng ®îc §µ N½ng. T«i cßn nhí lµ anh nãi trong thêi gian 15 ngµy hay mêi mÊy ngµy g× ®ã, Khu 5 sÏ ®îc gi¶i phãng hoµn toµn. §ã lµ sù s¸ng t¹o, t¸o b¹o, tinh thÇn c¸ch m¹ng tiÕn c«ng cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng. Cã thÓ t«i cha biÕt hÕt nh÷ng sù s¸ng t¹o cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng trong chiÕn tranh, trong viÖc gi¶i phãng Khu 5 v× tØnh Qu¶ng Nam vµ thµnh phè §µ N½ng gi¶i phãng tríc 20 ngµy so víi toµn Khu 5. Sù s¸ng t¹o, t¸o b¹o, t tëng c¸ch m¹ng tiÕn c«ng trong hßa b×nh, trong x©y dùng chñ nghÜa x· héi cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng khã cã thÓ nãi hÕt, nh trong vÊn ®Ò s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, khai th¸c h¶i s¶n còng nh trong c¸c lÜnh vùc kh¸c, kÓ c¶ trong c«ng t¸c ngo¹i giao khi ®ång chÝ lµm Phã Thñ tíng ChÝnh phñ, råi Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc. Cã lÏ c¸c ®ång chÝ ®· tõng sèng, c«ng t¸c víi
466 ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng trong mçi thêi kú c¸ch m¹ng, nhÊt lµ trong thêi kú sau n¨m 1975 sÏ cã nh÷ng c¶m nhËn s©u s¾c h¬n vÒ ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng. T«i nghÜ cÇn cã nhiÒu sù c¶m nhËn vÒ ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng míi thÊy hÕt ®îc nh÷ng phÈm chÊt cao quý cña mét con ngêi mµ tµi n¨ng, ®øc ®é ®· vît thêi gian ®Ó suy ngÉm cho nhiÒu vÊn ®Ò hiÖn t¹i vµ t¬ng lai.
467 Cè CHñ TÞCH HéI §åNG NHµ N¦íC Vâ CHÝ C¤NG - NHµ L·NH §¹O XUÊT S¾C CñA §¶NG Vµ NHµ N¦íC TA §inh V¨n NiÖm* Nh©n dÞp kû niÖm 100 n¨m ngµy sinh Cè Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc vµ Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam Vâ ChÝ C«ng, t«i xin ghi l¹i nh÷ng mèc son s¸ng ngêi trªn nh÷ng chÆng dêng c¸ch m¹ng cña anh, ®Ó ®ång bµo, ®ång chÝ hiÓu râ h¬n vÒ anh, c¸n bé, ®¶ng viªn cã thÓ t×m thÊy nh÷ng kinh nghiÖm quý b¸u trong quyÕt t©m thùc hiÖn C¬ng lÜnh chÝnh trÞ vµ NghÞ quyÕt §¹i héi lÇn thø XI cña §¶ng trong thêi kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi cña níc ta. Anh Vâ ChÝ C«ng tªn thËt lµ Vâ Toµn, sinh ra trong mét gia ®×nh nhµ nho yªu níc t¹i th«n Kh¬ng Mü, nay lµ x· Tam Xu©n I, huyÖn Nói Thµnh, tØnh Qu¶ng Nam. Vµo tuæi thµnh niªn, anh ®· ®äc ®îc nhiÒu s¸ch b¸o c¸ch m¹ng, tiÕp thu tinh thÇn yªu níc cña c¸c vÞ chÝ sÜ ®Êt _______________ * Nguyªn Trî lý cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng.
468 Qu¶ng nh Hoµng DiÖu, TrÇn Quý C¸p, Phan Chu Trinh, Huúnh Thóc Kh¸ng... vµ ®îc t¾m m×nh trong phong trµo ®Êu tranh chèng thuÕ, ®ßi d©n sinh, d©n chñ cña nh©n d©n Nam Trung Bé. Anh ®· sím gi¸c ngé c¸ch m¹ng, theo chñ nghÜa M¸c - Lªnin mµ NguyÔn ¸i Quèc truyÒn b¸ vµo ViÖt Nam. Vµo nh÷ng n¨m 1930 - 1931, §¶ng bé §¶ng Céng s¶n cña tØnh Qu¶ng Nam ra ®êi. Anh ®· tÝch cùc tham gia truyÒn b¸ vµ ph¸t ®éng quÇn chóng tham gia c¸ch m¹ng, dÇn dÇn trë thµnh c¸n bé cèt c¸n cña tØnh, ho¹t ®éng x©y dùng tæ chøc ®¶ng tõ x·, phñ, huyÖn ®Õn tØnh. Cuéc hµnh tr×nh ®Çu tiªn nµy cña anh ph¶i ®¬ng ®Çu víi bän mËt th¸m chÝnh quyÒn cai trÞ trong tØnh, chóng ®µn ¸p rÊt d· man phong trµo c¸ch m¹ng. NhiÒu tæ chøc ®¶ng bÞ ph¸ vì, nhiÒu c¸n bé, ®¶ng viªn tõ x·, huyÖn, tØnh bÞ b¾t, bÞ giÕt vµ tï ®µy. Riªng anh, víi kinh nghiÖn ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, ®îc quÇn chóng nh©n d©n nu«i dìng che chë, ®· b¸m trô l©u dµi t¹i c¸c ®Þa ph¬ng trong tØnh, x©y dùng c¸c tæ chøc ®¶ng, tiÕp tôc l·nh ®¹o phong trµo c¸ch m¹ng trong tØnh, tiÕp nèi sù l·nh ®¹o cña §¶ng bé cÊp trªn vµ anh ®îc cö lµm BÝ th Phñ ñy Tam Kú, råi BÝ th TØnh ñy Qu¶ng Nam - §µ N½ng (n¨m 1940). Cuèi n¨m 1943, anh bÞ b¾t, bÞ kÕt ¸n ®i ®µy ë Bu«n Ma Thuét, mÆc dï bÞ tra tÊn rÊt d· man, anh vÉn gi÷ khÝ tiÕt cña ngêi céng s¶n, lu«n ®øng vµo hµng ngò tï chÝnh trÞ chèng chÕ ®é hµ kh¾c, lao ®éng khæ sai cña nhµ tï. §Æc biÖt, anh cïng mét sè ®ång chÝ tï chÝnh trÞ kiªn
469 quyÕt ®Êu tranh chèng t tëng cña mét sè c¸n bé, ®¶ng viªn trong tï muèn lîi dông ®Õ quèc NhËt ®Ó mu cÇu ®éc lËp cho ®Êt níc. Trë vÒ Qu¶ng Nam, anh tiÕp tôc x©y dùng §¶ng, l·nh ®¹o phong trµo c¸ch m¹ng vµ lµ mét c¸n bé l·nh ®¹o cèt c¸n trong ñy ban b¹o ®éng khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn. Lóc bÊy giê, nhËn thÊy râ t×nh thÕ c¸ch m¹ng ®· chÝn muåi trong tØnh khi quÇn chóng nh©n d©n ®ang s«i sôc khÝ thÕ s½n sµng næi dËy giµnh chÝnh quyÒn theo lêi kªu gäi cña ViÖt Minh, nhiÒu c¬ së ®¶ng vµ quÇn chóng c¸ch m¹ng trong thÞ x· Héi An (tØnh lþ tØnh Qu¶ng Nam), kÓ c¶ c¬ së trong binh lÝnh ®Þch lu«n s½n sµng hëng øng, cßn bé m¸y cai trÞ cña ®Þch ë tØnh ®· hoang mang dao ®éng tríc phong trµo c¸ch m¹ng cña quÇn chóng, anh ®· nh¹y bÐn quyÕt ®Þnh cïng ®Þa ph¬ng kÞp thêi l·nh ®¹o nh©n d©n næi dËy giµnh chÝnh quyÒn th¾ng lîi trong th¸ng 8-1945, ®a tØnh Qu¶ng Nam trë thµnh mét trong bèn tØnh giµnh chÝnh quyÒn sím nhÊt c¶ níc. C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m thµnh c«ng, anh tÝch cùc x©y dùng chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng vµ x©y dùng lùc lîng kh¸ng chiÕn ë Khu 5. Anh dÉn ®Çu mét ph¸i ®oµn c¸n bé l·nh ®¹o Khu 5 ra miÒn B¾c häc tËp kinh nghiÖn vÒ thùc hiÖn c¶i c¸ch ruéng ®Êt. Qua thùc tÕ ë mét sè ®Þa ph¬ng, anh vµ ®oµn ®· ph¸t hiÖn vµ b¸o c¸o víi Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÒ nh÷ng sai lÇm g©y mÊt ®oµn kÕt n«ng th«n. VÒ Khu 5, anh xin chñ tr¬ng cña Trung ¬ng kh«ng thùc hiÖn c¶i c¸ch ruéng ®Êt mµ chØ thùc hiÖn gi¶m t«, hiÕn ruéng ®Êt, nªn ®· t¨ng
470 cêng mÆt trËn ®oµn kÕt ë n«ng th«n, ®éng viªn mäi tÇng líp nh©n d©n tÝch cùc tham gia kh¸ng chiÕn. Sau khi HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ ®îc ký kÕt n¨m 1954, anh ®îc quyÕt ®Þnh ë l¹i l·nh d¹o phong trµo c¸ch m¹ng Khu 5. Sau bèn n¨m thùc hiÖn ®Êu tranh chÝnh trÞ mét chiÒu víi ®Þch ®ßi thi hµnh HiÖp ®Þnh, ngîc l¹i ®Þch ra søc khñng bè, ®µn ¸p, c¸n bé, ®¶ng viªn vµ nh÷ng ngêi kh¸ng chiÕn, lµm cho hµng v¹n ®ång chÝ, ®ång bµo bÞ b¾t giÕt vµ tï ®µy, phong trµo c¸ch m¹ng ®i vµo tho¸i trµo vµ ph¬ng ph¸p ®Êu tranh c¸ch m¹ng lóng tóng. Ngµy ®ªm tr¨n trë víi t×nh h×nh ®ã, anh ra miÒn B¾c xin ý kiÕn chØ ®¹o cña Trung ¬ng. Anh ®· b¸o c¸o víi Chñ tÞch Hå ChÝ Minh t×nh h×nh nãi trªn vµ ®Ò nghÞ ®iÒu chØnh ph¬ng ph¸p ®Êu tranh c¸ch m¹ng: “§Þch dïng vò lùc ®µn ¸p c¸ch m¹ng, th× quÇn chóng ph¶i dïng b¹o lùc c¸ch m¹ng ®Ó b¶o vÖ phong trµo c¸ch m¹ng”. Anh ñng hé b¶n §Ò c¬ng c¸ch m¹ng miÒn Nam do ®ång chÝ Lª DuÈn vµ c¸c ®ång chÝ Trung ¬ng Côc miÒn Nam so¹n th¶o. Anh ®îc ë l¹i dù häp ®Ó tham gia x©y dùng NghÞ quyÕt 15 cña Trung ¬ng vÒ ®Êu tranh c¸ch m¹ng ë miÒn Nam. Cã NghÞ quyÕt 15 soi s¸ng, anh cïng Khu ñy Khu 5 l·nh ®¹o phong trµo ®Êu tranh chÝnh trÞ kÕt hîp ®Êu tranh vò trang, x©y dùng lùc lîng vò trang, më réng ®îc vïng gi¶i phãng, ph¸ tan ®îc c¸c kÕ ho¹ch b×nh ®Þnh gom d©n trong chiÕn lîc chiÕn tranh ®Æc biÖt, råi chiÕn lîc chiÕn tranh côc bé vµ ViÖt Nam hãa chiÕn tranh cña ®Õ quèc Mü vµ tay sai, t¹o hµnh lang thuËn lîi cho viÖc chi viÖn tõ B¾c vµo Nam. N¨m 1965, ®Õ quèc Mü µo ¹t ®a qu©n trùc tiÕp thùc
471 hiÖn chiÕn tranh côc bé x©m lîc miÒn Nam ViÖt Nam, g©y ra t©m lý b¨n kho¨n lo l¾ng trong nh©n d©n, thËm chÝ cã t tëng dao ®éng sî Mü. Anh chØ ®¹o ®¸nh phñ ®Çu qu©n Mü, diÖt mét ®¹i ®éi cña chóng ë Nói Thµnh, Qu¶ng Nam ®Ó chøng minh thùc tÕ chóng ta ®¸nh ®îc vµ th¾ng ®îc qu©n viÔn chinh Mü, më ra mét t tëng chiÕn lîc hÕt søc quan träng cho qu©n vµ d©n miÒn Nam ViÖt Nam. Trªn kh¾p chiÕn trêng miÒn Nam ®· dÊy lªn mét phong trµo “t×m Mü mµ ®¸nh, t×m ngôy mµ diÖt”. Nh©n d©n Khu 5 biÕt nhiÒu vÒ anh N¨m C«ng vµ thêng gäi anh víi c¸i tªn tr×u mÕn vµ dÔ nhí lµ “«ng N¨m C«ng”, v× anh ®· tõng lÆn léi trong nh÷ng lóc khã kh¨n nhÊt cïng víi ®ång bµo, ®ång chÝ ë chiÕn trêng Khu 5, víi c¬ng vÞ BÝ th Khu ñy kiªm ChÝnh ñy Qu©n khu 5. §ång bµo, ®ång chÝ ë Nam Bé biÕt anh Vâ ChÝ C«ng v× anh ®· trùc tiÕp xuèng tËn c¸c tØnh nh TiÒn Giang, BÕn Tre ®Ó chØ ®¹o rót kinh nghiÖm phong trµo §ång khëi vµ tæng kÕt phæ biÕn toµn miÒn Nam víi c¬ng vÞ Phã BÝ thTrung ¬ng Côc miÒn Nam, ®¹i diÖn §¶ng Nh©n d©n c¸ch m¹ng trong MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam, vµ chÝnh anh lµ ngêi ®· chØ ®¹o kÕ ho¹ch gi¶i tho¸t LuËt s NguyÔn H÷u Thä bÞ ®Þch giam gi÷ t¹i tØnh Phó Yªn vÒ lµm Chñ tÞch ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam. Trong chiÕn dÞch më mµn ®Ó gi¶i phãng miÒn Nam n¨m 1975, qu©n vµ d©n ta ®¸nh chiÕm Bu«n Ma Thuét, buéc qu©n ®Þch ph¶i rót bá T©y Nguyªn. Trªn mÆt trËn phÝa B¾c, qu©n ta th¾ng lîi lín t¹i mÆt trËn Qu¶ng TrÞ,
472 HuÕ, toµn bé tµn qu©n ®Þch ch¹y vÒ co côm ®Ó cè thñ ë §µ N½ng trong t×nh tr¹ng hoang mang dao ®éng cùc ®é. T×nh thÕ Êy xuÊt hiÖn thêi c¬ cã mét kh«ng hai, anh ®Ò nghÞ víi Trung ¬ng cho phÐp dïng lùc lîng vò trang ®Þa ph¬ng phèi hîp víi nh©n d©n næi dËy tÊn c«ng bÊt ngê, gi¶i phãng §µ N½ng, thay ®æi ph¬ng ¸n t¸c chiÕn gi¶i phãng §µ N½ng ban ®Çu cña Trung ¬ng. §îc Bé ChÝnh trÞ ®ång ý (®iÖn tr¶ lêi cña ®ång chÝ Lª DuÈn ngµy 18-3-1975), anh cïng Khu ñy, Bé t lÖnh Qu©n khu 5, TØnh ñy Qu¶ng Nam - §µ N½ng trùc tiÕp chØ ®¹o lùc lîng vò trang Qu©n khu 5, lùc lîng vò trang tØnh, ®ång thêi ph¸t ®éng nh©n d©n næi dËy, phèi hîp nhÞp nhµng víi bé ®æi chñ lùc, tÊn c«ng ®¸nh chiÕm vµ gi¶i phãng hoµn toµn thµnh phè §µ N½ng vµo ngµy 29-3-1975. Gi¶i phãng xong §µ N½ng, anh nãi: §ã lµ chiÕn trêng thùc hiÖn lêi kÕt luËn cña ®ång chÝ Lª DuÈn t¹i cuéc häp Bé ChÝnh trÞ bµn vÒ chiÕn lîc Tæng tiÕn c«ng lµ: “C¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o MiÒn vµ chiÕn trêng ph¶i ph¸t huy cao ®é n¨ng ®éng s¸ng t¹o, n¾m s¸t t×nh h×nh, t¹o ra thêi c¬, n¾m ch¾c thêi c¬ vµ bÝ quyÕt bÊt ngê ®Ó tiÕn c«ng giµnh th¾ng lîi quyÕt ®Þnh”. §µ N½ng ®îc gi¶i phãng, Bé ChÝnh trÞ ®· khen ngîi, ®ång chÝ Lª DuÈn nãi: “Gi¶i phãng §µ N½ng sím h¬n kÕ ho¹ch, qu©n d©n ta sÏ ®¸nh nh chÎ tre tiÕn vÒ gi¶i phãng Sµi Gßn vµ gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam”. §ång chÝ Vâ Nguyªn Gi¸p khi vÒ dù kû niÖm 25 n¨m ngµy gi¶i phãng §µ N½ng ®· ph¸t biÓu: “Gi¶i phãng §µ N½ng chøng minh l·nh ®¹o chiÕn trêng Khu 5 ®· n¨ng
473 ®éng s¸ng t¹o, ph¸t ®éng thùc hiÖn cao ®é chiÕn tranh nh©n d©n ®Ó giµnh ®îc th¾ng lîi quyÕt ®Þnh”. Gi¶i phãng §µ N½ng lµ th¾ng lîi vÎ vang cña truyÒn thèng ®Êu tranh chèng ®Õ quèc x©m lîc hµng tr¨m n¨m cña nh©n d©n §µ N½ng vµ lµ b¶n anh hïng ca bÊt diÖt trong sù nghiÖp c¸ch m¹ng cña d©n téc ta. §Êt níc ®îc thèng nhÊt, anh Vâ ChÝ C«ng ra B¾c nhËn nhiÖm vô míi. Anh lµm Phã Chñ tÞch Héi ®ång Bé trëng kiªm Bé trëng Bé Thñy s¶n. ThÊy thùc tÕ sa sót cña ngµnh kinh tÕ nµy, anh ®· cã quyÕt ®Þnh quan träng lµ tæ chøc l¹i c¸c hîp t¸c x· nghÒ c¸ theo ngµnh nghÒ truyÒn thèng cña ng d©n, cho phÐp c¸c tæ chøc kinh tÕ thñy s¶n tù chñ s¶n xuÊt kinh doanh, tù lo liÖu nhiªn nguyªn vËt liÖu, lêi ¨n lç chÞu, trong t×nh h×nh Nhµ níc kh«ng bao cÊp ®îc. Tõ ®ã ®· më ra mét sù ph¸t triÓn míi cho ngµnh thñy s¶n. Vµo nh÷ng n¨m 1980 - 1982, c¸c hîp t¸c x· n«ng nghiÖp miÒn B¾c ®ang cã nguy c¬ tan r· v× b¾t buéc ph¶i thùc hiÖn c¬ chÕ kho¸n cho tËp thÓ ®éi s¶n xuÊt, “cha chung kh«ng ai khãc”. Tríc nguy c¬ ®ã, mét sè hîp t¸c x· cã s¸ng kiÕn bá c¸ch kho¸n ®éi nãi trªn, mµ thùc hiÖn kho¸n trùc tiÕp cho ngêi lao ®éng, ®· ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ, nhng ph¶i lµm “chui” v× cha cã quyÕt ®Þnh cña cÊp trªn. Anh ®· trùc tiÕp ®i s¸t c¬ së, ra ®ång ruéng, gÆp x· viªn nghiªn cøu thÊy hiÖu qu¶ kinh tÕ thËt sù cña c¸ch lµm míi nµy, nªn tæ chøc tæng kÕt ®Ó thµnh chñ tr¬ng cña §¶ng vµ Nhµ níc, thÓ hiÖn néi dung “ChØ thÞ 100” cña Ban BÝ th Trung ¬ng §¶ng. Trong cuéc ®Êu tranh
474 thùc hiÖn gi÷a c¸ch kho¸n míi vµ c¸ch kho¸n cò trong c¸c hîp t¸c x·, th× anh lµ ngêi tiªn phong ñng hé c¸ch kho¸n míi, mÆc dÇu anh bÞ chØ trÝch phª ph¸n tõ nhiÒu phÝa, nhÊt lµ trong mét sè c¸n bé l·nh ®¹o ban, ngµnh Trung ¬ng chèng viÖc thùc hiÖn kho¸n míi, nhng anh vÉn kiªn ®Þnh ñng hé kho¸n míi. Víi tinh thÇn tr¸ch nhiÖm cao trong ph¸t biÓu tríc Bé ChÝnh trÞ: “LÜnh vùc n«ng nghiÖp nµy §¶ng giao cho t«i phô tr¸ch, nÕu c¸ch kho¸n míi nµy kh«ng ®em l¹i hiÖu qu¶ th× t«i xin chÞu tr¸ch nhiÖm tríc §¶ng vµ nh©n d©n. “ChØ thÞ 100” cña ban BÝ th Trung ¬ng §¶ng dÉn ®Õn cã “NghÞ quyÕt 10” cña Bé ChÝnh trÞ ®Ó hoµn thiÖn c¬ chÕ qu¶n lý míi trong n«ng nghiÖp, më ra mét bíc ngoÆt ph¸t triÓn cña n«ng nghiÖp níc ta. §îc §¶ng vµ Nhµ níc giao nhiÖm vô lµm Trëng tiÓu ban Nghiªn cøu ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ níc ta, anh nghiªn cøu tõ sù ®æi míi qu¶n lý n«ng nghiÖp cña ta, sù thÊt b¹i cña viÖc c¶i c¸ch, c¶i tæ vÒ kinh tÕ vµ chÝnh trÞ ë Liªn X« vµ §«ng ¢u, anh ®Ò nghÞ níc ta thùc hiÖn ®æi míi, cã nghÜa lµ c¬ chÕ qu¶n lý cò, c¸ch lµm cò kh«ng mang l¹i hiÖu qu¶, th× ta ®æi míi nã ®Ó hiÖu qu¶ kinh tÕ h¬n. Danh tõ ®æi míi tuy ®¬n gi¶n nhng rÊt khoa häc, v× nh©n d©n dÔ hiÓu, dÔ tiÕp thu, thùc hiÖn ®îc tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc, tõ ®Ò ra chñ tr¬ng chÝnh s¸ch, c«ng t¸c l·nh ®¹o ®Õn tæ chøc thùc hiÖn vµ trë thµnh t duy ®æi míi cña mçi ngêi. TiÓu ban Nghiªn cøu ®æi míi ®· x©y dùng nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n ban ®Çu vÒ ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ, tõ chÕ ®é kÕ ho¹ch hãa tËp trung quan liªu bao
475 cÊp sang thùc hiÖn quyÒn tù chñ s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c ®¬n vÞ kinh tÕ g¾n víi thÞ trêng, ®ång thêi ph©n cÊp qu¶n lý, ph©n ®Þnh râ chøc n¨ng qu¶n lý cña c¸c c¬ quan nhµ níc ®èi víi c¸c tæ chøc s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c ngµnh kinh tÕ... C¬ chÕ ®æi míi nµy ®îc Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng th«ng qua, gãp phÇn hÕt søc quan träng vµo viÖc x©y dùng ®êng lèi ®æi míi toµn diÖn ë níc ta do §¹i héi lÇn thø VI cña §¶ng quyÕt ®Þnh vµo n¨m 1986. V× say mª víi viÖc ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ nªn ®i ®©u, cuéc häp nµo anh còng ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý. Do ®ã mµ c¸n bé c¸c ngµnh ®Æt cho anh c¸i tªn “«ng N¨m c¬ chÕ”. Cã ®êng lèi ®æi míi toµn diÖn, anh l·nh ®¹o thùc hiÖn ®æi míi thµnh c«ng ban ®Çu trong sinh ho¹t vµ ho¹t ®éng cña Quèc héi, tËp trung chñ yÕu lµ xãa bá tÝnh chÊt d©n chñ h×nh thøc, thùc hiÖn d©n chñ thùc sù, n©ng cao vai trß tr¸ch nhiÖm cña ngêi ®¹i biÓu nh©n d©n trong viÖc bµn b¹c, quyÕt ®Þnh c¸c vÊn ®Ò quan träng cña c¬ quan lËp ph¸p. Víi c¬ng vÞ lµ Chñ tÞch ñy ban söa ®æi HiÕn ph¸p n¨m 1980, anh ®· ®Êu tranh víi c¸c quan ®iÓm sai tr¸i, kiªn quyÕt b¶o vÖ vµ gi÷ v÷ng nh÷ng nguyªn t¾c, t tëng c¬ b¶n cña HiÕn ph¸p n¨m 1980 do B¸c Hå x©y dùng tríc ®©y nh: vai trß l·nh ®¹o cña §¶ng Céng s¶n, tÝnh chÊt d©n chñ vµ Nhµ níc ph¸p quyÒn cña d©n, do d©n, v× d©n, mµ chØ söa ®æi nh÷ng vÊn ®Ò cô thÓ ®ang trë ng¹i cho viÖc ®æi míi. HiÕn ph¸p söa ®æi n¨m 1992 ®· ®îc Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng khãa VII nhÊt trÝ, th¸ng 7-1991 vµ
476 Quèc héi khãa VIII th«ng qua ngµy 15-4-1992, trë thµnh ®¹o luËt c¬ b¶n qu¶n lý ®Êt níc cña thêi kú ®æi míi ®Ó tiÕp tôc x©y dùng hÖ thèng ph¸p luËt tiÕp theo sau nµy. Mét thÕ kû cuéc ®êi cña anh Vâ ChÝ C«ng g¾n liÒn sù nghiÖp c¸ch m¹ng cña §¶ng vµ cña d©n téc. Anh ®· hÕt søc trung thµnh, kiªn ®Þnh, tËn tôy, kh«ng sî hy sinh gian khæ v× sù nghiÖp c¸ch m¹ng. Trong suèt cuéc ®êi Êy, anh kh«ng bao giê quªn vinh dù ®îc gÆp B¸c Hå ba lÇn ®Ó b¸o c¸o vµ tiÕp thu sù d¹y dç, chØ ®¹o cña B¸c ®èi víi mét c¸n bé l·nh ®¹o lµ ph¶i kiªn ®Þnh, lu«n n¨ng ®éng s¸ng t¹o nhng “dÜ bÊt biÕn, øng v¹n biÕn”, ph¶i coi d©n lµ gèc, lo cho d©n tríc, viÖc g× cã lîi cho d©n th× ph¶i lµm ®Õn cïng, ph¶i cÇn, kiÖm, liªm, chÝnh, chÝ c«ng v« t. Anh xøng ®¸ng lµ mét trong nh÷ng häc trß xuÊt s¾c cña B¸c Hå. Phong c¸ch l·nh ®¹o cña anh s¸t thùc tiÔn, nghe nhiÒu ý kiÕn cña c¸c ®ång chÝ kh¸c, kh«ng a thÝch nh÷ng ngêi hay nãi dùa, nãi theo mµ kh«ng cã b¶n lÜnh, chÝnh kiÕn cña m×nh (kÓ c¶ c¸n bé gióp viÖc), kh«ng a h×nh thøc trong ho¹t ®éng cña m×nh, chØ lµm nhiÒu chø kh«ng thÝch nãi nhiÒu. ViÕt vÒ håi ký cña anh Vâ ChÝ C«ng, ®ång chÝ §ç Mêi, nguyªn Tæng BÝ th cña §¶ng ®· nãi: “Lµ ngêi chiÕn sÜ c¸ch m¹ng tµi trÝ, kiªn cêng”. Nguyªn cè Thñ tíng Vâ V¨n KiÖt ®· nãi: “Vâ ChÝ C«ng, ngêi l·nh ®¹o ®øc ®é, ho¹t ®éng thùc tiÔn phong phó. Cè Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc Vâ ChÝ C«ng - Nhµ l·nh ®¹o xuÊt s¾c cña §¶ng vµ Nhµ níc ta ®· ®Ó l¹i tÊm g¬ng s¸ng ngêi, næi bËt lµ:
477 a) B¶n lÜnh kiªn ®Þnh, ý chÝ tiÕn c«ng ®Ó ®¹t ®îc môc ®Ých cuèi cïng cña c¸ch m¹ng; b) TÝnh thùc tiÔn: Lu«n dùa vµo thùc tiÔn, s¸t thùc tiÔn trong ho¹t ®éng c¸ch m¹ng ®Ó ®¹t hiÖu qu¶ vµ thµnh c«ng cña c¸ch m¹ng; c) T duy lu«n ®æi míi phï hîp víi thùc tiÔn ®Ó ph¸t triÓn c¸ch m¹ng. Chóng t«i nguyÖn häc tËp b¶n lÜnh c¸ch m¹ng vµ ®¹o ®øc trong s¸ng cña anh”.
478 §åNG CHÝ Vâ CHÝ C¤NG VíI CHIÕN TR¦êNG §¤NG B¾C CAMPUCHIA ThiÕu tíng Phïng §×nh Êm * Th¸ng 4-1947, t«i gÆp ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng trong mét dÞp t×nh cê. Håi Êy, ®ång chÝ phô tr¸ch chÝnh trÞ viªn Ban qu©n sù tØnh B×nh §Þnh. T«i lµ §¹i ®éi trëng d©n qu©n x· D¬ng Ch¸nh (sau lµ x· Mü Lîi), huyÖn Phï Mü, tØnh B×nh §Þnh). Do giÆc Ph¸p tiÕn hµnh cuéc chiÕn tranh x©m lîc ®Êt níc ta lÇn thø hai, qu©n d©n ta ®· nhÊt tÒ ®øng lªn chèng l¹i, ng¨n chÆn d· t©m x©m lîc cña chóng. TiÕng sóng kh¸ng chiÕn ®· vang déi ë cùc nam Trung Bé vµ T©y Nguyªn, giÆc Ph¸p l¨m le muèn ®¸nh chiÕm vïng tù do c¸c tØnh Nam, Ng·i, B×nh, Phó. Lµ mét ®¶ng viªn trÎ võa ®îc kÕt n¹p vµo §¶ng Céng s¶n §«ng D¬ng, t«i muèn m×nh ®îc x«ng pha ngoµi mÆt trËn giÕt giÆc, b¶o vÖ nÒn ®éc lËp tù do cña ®Êt níc. T«i xin chi bé vµ chÝnh quyÒn x· cho phÐp t«i ®i tßng qu©n nhng kh«ng ®îc x· chÊp thuËn. Nh©n dÞp ñy ban qu©n _______________ * Nguyªn c¸n bé Qu©n t×nh nguyÖn ViÖt Nam ë H¹ Lµo vµ §«ng B¾c Campuchia.
479 sù tØnh ph¸i c¸n bé vµ b¸c sÜ vÒ huyÖn Phï Mü tuyÓn qu©n, tuy kh«ng tróng tuyÓn nhng t«i ®· nãi dèi víi mÑ vµ trèn chi bé, chÝnh quyÒn x· th¸p tïng ®oµn t©n binh ra tËn Bång S¬n ®Ó xung phong nhËp ngò. C¸n bé tuyÓn qu©n kh«ng tiÕp nhËn, t«i cè n¨n nØ m·i, xin ®îc tßng qu©n, kh«ng chÞu trë vÒ nhµ. Trong lóc hai bªn ®ang k× kÌo víi nhau th× ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®Õn. Sau khi nghe râ ®Çu ®u«i c©u chuyÖn, ®ång chÝ hoan nghªnh t«i vÒ tinh thÇn thanh niªn h¨ng h¸i tßng qu©n chiÕn ®Êu giÕt giÆc, nhng ®ång thêi còng th©n ¸i vµ nhÑ nhµng phª ph¸n hµnh ®éng dèi mÑ, trèn chi bé ®Ó tßng qu©n, ®ång chÝ nãi ®ã lµ hµnh ®éng kÐm tæ chøc, kû luËt. T«i thÊm thÝa lêi ®ång chÝ d¹y, sau ®ã ®ång chÝ b¶o bé phËn tuyÓn qu©n thu nhËn vµ bæ sung t«i vÒ ®¹i ®éi 2, ®¬n vÞ tËp trung cña tØnh. §îc lêi nh më tÊm lßng, t«i c¶m ¬n ®ång chÝ gi¶i quyÕt cã lý cã t×nh. Nhê ®ång chÝ t«i ®îc vinh dù ®øng vµo hµng ngò cña ®oµn vÖ quèc, lµm chiÕn sÜ "Bé ®éi Cô Hå!". Sau ®ã, mét thêi gian ng¾n, nhê sù can thiÖp cña ®ång chÝ, chi bé x· nhµ chÊp thuËn cho t«i tßng qu©n vµ chuyÓn giÊy sinh ho¹t §¶ng cho t«i tõ chi bé ®Þa ph¬ng vµo qu©n ®éi. Bé ®éi ta lóc bÊy giê ®¶ng viªn cßn qu¸ Ýt, thËm chÝ mét sè c¸n bé còng cha ph¶i ®¶ng viªn. Khi nhËn ®îc giÊy chuyÓn sinh ho¹t §¶ng cña t«i, chi bé rÊt phÊn khëi vµ giíi thiÖu t«i tham gia líp häc ®¶ng viªn míi cña ñy ban qu©n sù tØnh ®Ó n©ng thªm kiÕn thøc vµ hiÓu biÕt vÒ §¶ng. Líp häc ®îc tæ chøc t¹i c¬ quan ñy ban qu©n sù mµ gi¶ng viªn lµ c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o, trong ®ã cã ®ång
480 chÝ Vâ ChÝ C«ng. GÆp l¹i ©n nh©n cña m×nh, l¹i ®îc nghe ®ång chÝ gi¶ng bµi, t«i v« cïng phÊn khëi. §ång chÝ lµ ngêi gi¶ng bµi ®Çu tiªn vÒ 6 tiªu chuÈn cña ngêi ®¶ng viªn Céng s¶n. Lêi ®ång chÝ gi¶ng bµi rÊt méc m¹c nhng v« cïng s©u s¾c, dÔ nghe, dÔ hiÓu, nhiÒu tÊm g¬ng vÒ sù hy sinh cao c¶, vÒ tÝnh tæ chøc, kû luËt s¾c bÐn cña c¸c bËc ®¶ng viªn tiÒn bèi ®îc ®ång chÝ nªu lªn ®Ó chøng minh, hç trî cho bµi häc, gióp cho t«i thÊm thÝa thÕ nµo lµ mét ngêi ®¶ng viªn suèt ®êi tuyÖt ®èi trung thµnh ®èi víi lý tëng Céng s¶n cña §¶ng, ®èi víi d©n téc vµ Tæ quèc. §ång chÝ ®· trang bÞ cho t«i bµi häc ®Çu tiªn tõ lóc míi chËp ch÷ng bíc vµo ®êi vµ lµm ngêi ®¶ng viªn cña §¶ng. §ång chÝ lµ ngêi thµy c¸ch m¹ng cña ®êi t«i, t«i kh«ng lóc nµo quªn. Cuèi n¨m 1947, ®¬n vÞ t«i ®îc trªn ®iÒu ®éng vµo bæ sung cho Khu 6 ë Phó Yªn. Tõ ®ã, t«i kh«ng cã dÞp gÆp l¹i ®ång chÝ. §Õn th¸ng 9-1950, t«i ®îc Bé T lÖnh Liªn khu 5 quyÕt ®Þnh ®Ò b¹t tõ Trëng Ban c«ng t¸c chÝnh trÞ ®¹i ®éi lªn ChÝnh trÞ viªn ®¹i ®éi, trùc tiÕp x©y dùng ®¹i ®éi 212B ®i bæ sung cho chiÕn trêng §«ng B¾c Campuchia. May m¾n qu¸, ë ®©y t«i ®îc gÆp l¹i ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, ®ång chÝ ®¶m nhËn chøc Trëng ®oµn qu©n t×nh nguyÖn ViÖt Nam gióp b¹n. §ång chÝ ®Õn th¨m vµ huÊn thÞ cho toµn ®¹i ®éi vÒ nhiÖm vô quèc tÕ cña §¶ng ®èi víi chiÕn trêng Campuchia, vÒ t×nh ®oµn kÕt ViÖt Nam - Campuchia, vÒ nh÷ng ho¹t ®éng cô thÓ trong qu¸ tr×nh gióp b¹n, vÒ ý thøc t«n träng c¸n bé vµ nh©n d©n Campuchia, vÒ kû luËt quÇn chóng cña ®éi qu©n t×nh nguyÖn.
481 Sau buæi nãi chuyÖn víi tËp thÓ ®¬n vÞ, ®ång chÝ dÆn dß t«i: Lµ ngêi chÝnh trÞ viªn, bÝ th chi bé §¶ng cña ®¬n vÞ ph¶i thêng xuyªn gi¸o dôc vµ lµm g¬ng cho ®¬n vÞ trong quan hÖ gióp b¹n, lµm cho mäi ngêi hiÓu ®îc ý nghÜa viÖc lµm cña m×nh, ph¶i t«n träng b¹n vµ nh©n d©n b¹n, coi nh©n d©n, cá c©y, s«ng nói cña b¹n nh chÝnh nh©n d©n, cá c©y, s«ng nói cña m×nh, kh«ng ®îc vi ph¹m mét ®iÒu g× ¶nh hëng ®Õn uy tÝn cña Qu©n t×nh nguyÖn vµ t×nh ®oµn kÕt ViÖt Nam - Campuchia. Lêi d¹y cña ®ång chÝ t«i ghi s©u, nhí kü vµ trë thµnh kim chØ nam cho mét cuéc ®êi lµm qu©n t×nh nguyÖn, ba lÇn gióp b¹n trªn ®Êt níc Campuchia. Cã mét chi tiÕt ®· cho t«i thªm lßng tin tëng vµ yªu mÕn ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, ®ã lµ: trong thêi gian ®¬n vÞ t«i hµnh qu©n tõ B×nh §Þnh ra Qu¶ng Nam, chuÈn bÞ vît Trêng S¬n qua chiÕn trêng níc b¹n, chóng t«i t¹m dõng ch©n t¹i xãm Lß G¹ch, x· Tam Xu©n, huyÖn Tam Kú (nay lµ huyÖn Nói Thµnh, Qu¶ng Nam). Mét h«m, t«i ®ang ®iÒu khiÓn ®¹i ®éi tËp luyÖn th× ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®Õn. T«i h« toµn thÓ ®¬n vÞ "nghiªm" vµ ch¹y l¹i dËm ch©n, gi¬ tay chµo. T«i b¸o c¸o ng¾n gän t×nh h×nh ®¬n vÞ cho ®ång chÝ. Kh«ng ngê, trong lóc ®ã, cã «ng cô giµ tªn lµ Hai Cöu - chñ nhµ, n¬i Ban chØ huy ®¹i ®éi chóng t«i ®ãng qu©n ®· tr«ng thÊy. Tra vÒ nhµ, cô Hai Cöu hái t«i: "¤ng H¬ng kiÓm NghiÔm lµm g× lín l¾m mµ bé ®éi chµo kÝnh cÈn nhvËy?". T«i ngí ngêi ra. ¤ng cô chñ nhµ kÓ l¹i c©u chuyÖn vÒ «ng "H¬ng kiÓm NghiÔm" víi mét th¸i ®é tr©n träng, t«n vinh nh mét thÇn tîng cña m×nh.
482 ¤ng cô tõ tèn kÓ: Ngµy xa, ë quª h¬ng, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cã tªn Vâ NghiÔm. Nh÷ng n¨m ®Çu thËp kû 30, phong trµo ho¹t ®éng "héi kÝn" ë Qu¶ng Nam ph¸t triÓn m¹nh, thùc d©n Ph¸p vµ bän tay sai b¾t nh÷ng ngêi t×nh nghi, g©y x¸o ®éng vïng n«ng th«n yªn tÜnh. Lóc ®ã, «ng Vâ NghiÔm ®îc tróng cö vµo bé ngò h¬ng1 vµ nhËn chøc h¬ng kiÓm. Tõ ngµy «ng nhËn chøc h¬ng kiÓm cai qu¶n tuÇn ®inh, tuÇn tra canh g¸c ngµy ®ªm th× trËt tù trong xãm lµng ®îc æn ®Þnh, yªn tÜnh, nh÷ng vô lïng b¾t ngêi t×nh nghi lµm "héi kÝn" hÇu nh gi¶m h¼n, d©n lµng rÊt tÝn nhiÖm «ng. Cho ®Õn lóc «ng bÞ b¾t ®i tï, d©n míi biÕt «ng lµ ngêi cña c¸ch m¹ng ®øng ra lµm c¸i vá bäc ®Ó che chë cho phong trµo, nh©n d©n cµng tÝn nhiÖm, th¬ng mÕn «ng nhiÒu h¬n. Tõ sù kiÖn nµy, t«i cµng mÕn phôc ®ång chÝ vµ vÒ sau, t«i liªn hÖ vµ hiÓu ra lµ t¹i sao ®ång chÝ ®ang lµm BÝ thBan C¸n sù §«ng B¾c Miªn, nhng sau §¹i héi lÇn thø II cña §¶ng, §¶ng ra c«ng khai l·nh ®¹o kh¸ng chiÕn, ®ång chÝ ®îc §¹i héi §¶ng bé Liªn khu 5 bÇu vµo Ban ChÊp hµnh Liªn khu ñy 5 vµ ®îc ®iÒu ®éng vÒ lµm BÝ th TØnh ñy Qu¶ng Nam - §µ N½ng. H¬n mét th¸ng trêi hµnh qu©n qua Trêng S¬n sang chiÕn trêng níc b¹n ®Çy gian khæ, mÆc dï tuæi ®ång chÝ ®· lín nhng vÉn ba l« trªn vai vµ trang bÞ nh toµn qu©n trÌo _______________ 1. Ngò h¬ng gåm 5 ngêi phô t¸ c«ng viÖc cho lý trëng ®Ó qu¶n lý vµ ®iÒu hµnh c«ng viÖc cai trÞ d©n lµng gåm: h¬ng kiÓm, h¬ng bé, h¬ng môc, h¬ng bæn, h¬ng dÞch.
483 ®Ìo léi suèi, vît qua nh÷ng ®Ønh C«ng T¬r¬, T¨ng §am, §¨k óc cao chãt vãt. H×nh ¶nh trëng ®oµn Vâ ChÝ C«ng ®· ®éng viªn thóc ®Èy ®oµn qu©n t×nh nguyÖn ®i ®Õn ®Ých. §Æt ch©n ®Õn miÒn §«ng B¾c Campuchia, mét chiÕn trêng míi l¹, tiÕng nãi, phong tôc cha quen, mäi viÖc hÇu nh b¾t ®Çu, mét nói c«ng viÖc ®Æt lªn vai, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµm viÖc kh«ng mÖt mái. Tríc hÕt lµ cñng cè ®oµn kÕt gi÷a lùc lîng míi ®Õn chiÕn trêng víi sè lùc lîng vò trang tuyªn truyÒn tiÒn tr¹m. §ång chÝ l¾ng nghe ý kiÕn cña anh em c¸n bé ®Õn chiÕn trêng tríc, cïng nhau ph©n tÝch ®¸nh gi¸ t×nh h×nh vÒ thÕ ®Þch, thÕ ta, ®Æc biÖt lµ lßng d©n §«ng B¾c Campuchia víi ®oµn qu©n t×nh nguyÖn, råi ®Õn s¾p xÕp, ph©n bè lùc lîng vµ ho¹ch ®Þnh ch¬ng tr×nh c«ng t¸c. §ång chÝ ®· cïng c¸c ®ång chÝ TrÇn Hoµi ¢n - mét c¸n bé l·o thµnh c¸ch m¹ng vµ ®ång chÝ TrÇn Thanh Hße - chØ huy qu©n sù, quyÕt t©m ®Èy phong trµo kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p cña §«ng B¾c Campuchia v¬n lªn mét bíc míi, ph©n c«ng nhau xuèng c¸c c¬ së kiÓm tra thùc tÕ ®Ó x¸c ®Þnh l¹i t×nh h×nh vµ chñ tr¬ng c«ng t¸c. Tõ ngµy qu©n t×nh nguyÖn ®îc t¨ng cêng lùc lîng vµ h×nh thµnh Ban c¸n sù do ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµm BÝ th, c«ng t¸c gióp b¹n ®i vµo nÒn nÕp, phong trµo kh¸ng chiÕn cña §«ng B¾c Campuchia ®îc khëi s¾c. C«ng viÖc cÊp b¸ch vµ cã tÇm quan träng lóc bÊy giê lµ gióp b¹n x©y dùng ñy ban MÆt trËn Ýtxar¾c, c¬ quan chØ ®¹o cña b¹n, ®Ó tËp hîp lùc lîng ®oµn kÕt vµ l·nh ®¹o, chØ ®¹o cuéc kh¸ng chiÕn cña ®Þa ph¬ng trªn ph¹m vi
484 toµn miÒn. Dùa vµo hai c¸n bé Campuchia tho¸t ly tham gia kh¸ng chiÕn lµ c¸c ®ång chÝ Xi®µ vµ §am Sai P¾c, ®ång chÝ chñ tr¬ng mêi mét sè th©n sÜ yªu níc nh «ng ¸ch - Nha Cßn, nguyªn huyÖn phã huyÖn V¬n Sai gi¸c ngé ®i theo c¸ch m¹ng, «ng Ach¨n Khu XÎng, nguyªn lµ mét hßa thîng næi tiÕng cña chïa Xªmo ®· hoµn tôc, cïng mét sè c¸n bé kh¸c nh Ach¨n Nñ KÑo, Ach¨n §eng, chÞ X¶o Huét lµ nh÷ng ngêi trëng thµnh cña phong trµo kh¸ng chiÕn t¹i chç. Díi sù chñ tr× cña ®ång chÝ Xi®µ, ®îc ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng gióp ®ì, c¸c nh©n sÜ yªu níc vµ c¸n bé b¹n tæ chøc Héi nghÞ quyÕt ®Þnh thµnh lËp ñy ban MÆt trËn Ýtxar¾c MiÒn, do «ng Xi®µ (tªn thËt lµ Kim Xªng) lµm Chñ tÞch. ñy ban MÆt trËn ra lêi kªu gäi toµn d©n §«ng B¾c Campuchia kh¸ng chiÕn. Thêi gian nµy, t«i phô tr¸ch Phã V¨n phßng phôc vô Ban c¸n sù vµ ñy ban MÆt trËn Ýtxar¾c MiÒn. T×nh h×nh kinh tÕ lóc ®Çu rÊt khã kh¨n, lùc lîng qu©n t×nh nguyÖn dùa vµo d©n mét phÇn, phÇn lín ph¶i tù lùc c¸nh sinh, tù s¶n xuÊt l¬ng thùc, thùc phÈm ®Ó sèng chiÕn ®Êu vµ c«ng t¸c. C¬ quan MiÒn ë c¨n cø cµng gÆp khã kh¨n h¬n, ph¶i ch¹y g¹o tõng b÷a. §ång chÝ nhêng thuËn lîi cho b¹n vµ b¶n th©n ®ång chÝ nhiÒu h«m ¨n khoai rõng thay c¬m, g¹o ®Ó dµnh cho c¸c vÞ th©n sÜ. Trong hoµn c¶nh gian khæ ®ã, t×nh ®oµn kÕt b¹n vµ ta cµng thÊm ®Ëm h¬n. ThÊy ®ång chÝ lµm viÖc nhiÒu, ¨n uèng thiÕu thèn, anh em c¬ quan lo ng¹i, ®ång chÝ b¶o: Cè g¾ng lo cho b¹n lµ c¸i vèn quý cña kh¸ng chiÕn, cßn m×nh th× sèng sao còng ®îc. H»ng ngµy, ngoµi viÖc ch¨m chót vÒ ®êi sèng cho ñy
485 ban MÆt trËn, ®ång chÝ cßn hÕt lßng båi dìng vÒ n¨ng lùc vµ lÒ lèi lµm viÖc cho b¹n, lµm cho c¸c vÞ th©n sÜ vµ c¸n bé b¹n cµng mÕn phôc vµ tin cËy ®èi víi ®ång chÝ nãi riªng vµ víi qu©n t×nh nguyÖn ViÖt Nam nãi chung. Trong thêi gian sèng chung víi ®ång chÝ, b¶n th©n t«i häc tËp ®îc nhiÒu ë ®ång chÝ vÒ ®¹o ®øc c¸ch m¹ng, t¸c phong c«ng t¸c vµ lÒ lèi lµm viÖc, t×nh c¶m ®èi víi ®ång chÝ cµng s©u s¾c h¬n. RÊt tiÕc lµ thêi gian ®ång chÝ ë §«ng B¾c Campuchia qu¸ ng¾n, ®ång chÝ ®· chia tay víi c¸n bé chiÕn sÜ qu©n t×nh nguyÖn, víi nh©n d©n vµ c¸n bé b¹n ë §«ng B¾c Campuchia vµo cuèi n¨m 1951 v× nhu cÇu c«ng t¸c cña §¶ng, ®· ®Ó l¹i cho chiÕn trêng nh÷ng thµnh tùu ban ®Çu rÊt quý vµ niÒm th¬ng nhí kh«n ngu«i. Tuy thêi gian ng¾n ngñi, nhng c«ng lao, ®øc ®é vµ tµi n¨ng cña ®ång chÝ gãp phÇn x©y dùng c¬ së ban ®Çu cho cuéc kh¸ng chiÕn vµ gióp b¹n ë §«ng B¾c Campuchia, m·i m·i ®Ó l¹i dÊu Ên trong lßng mäi ngêi. C¸n bé vµ chiÕn sÜ qu©n t×nh nguyÖn §«ng B¾c Campuchia coi anh nh lµ ngêi ®ång chÝ c¶ th©n yªu cña m×nh. Tõ khi chia tay ë chiÕn trêng §«ng B¾c Campuchia cuèi n¨m 1951, cho ®Õn th¸ng 9-1989, t¹i buæi lÔ ®ãn qu©n t×nh nguyÖn ViÖt Nam hoµn thµnh nghÜa vô quèc tÕ gióp nh©n d©n Campuchia ®¸nh ®æ bÌ lò diÖt chñng P«n Pèt, rót qu©n vÒ níc, t¹i Dinh §éc lËp ë Thµnh phè Hå ChÝ Minh, t«i míi cã dÞp gÆp l¹i ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng. Xa nhau ®· qu¸ l©u, nhng khi g¾n chiÕc Hu©n ch¬ng Qu©n c«ng h¹ng NhÊt cña Nhµ níc tÆng lªn ngùc t«i, ®ång chÝ ®· nhËn ra vµ gäi tªn t«i, lßng t«i v« cïng xóc ®éng vµ trµn
486 ngËp lßng th¬ng yªu, mÕn phôc ®èi víi ®ång chÝ, ®· xa nhau mµ ngêi anh c¶ vÉn nhí ®Õn ®µn em. Sau khi hoµn thµnh nhiÖm vô cña mét Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng vÒ nghØ t¹i Thµnh phè Hå ChÝ Minh. Trong quan hÖ ®êi thêng, chóng t«i gäi tªn ®ång chÝ mét c¸ch th©n mËt: anh N¨m C«ng. H»ng n¨m, mçi lÇn TÕt ®Õn Xu©n vÒ, chiÒu mång mét TÕt Nguyªn §¸n, chóng t«i gåm mét sè c¸n bé cña Liªn khu 5 cò ®Õn nhµ riªng cña anh ®Ó chóc n¨m míi vµ mõng tuæi anh. MÆc dï tuæi cao, søc yÕu nhng anh vÉn dµnh thêi giê ®ãn tiÕp chóng t«i vµ cïng nhau nh¾c l¹i nh÷ng kû niÖm s©u s¾c n¨m xa cña chiÕn trêng. Ngµy 2-9-2007, nh©n dÞp Quèc kh¸nh, chóng t«i ®Õn nhµ anh ë Th¶o §iÒn ®Ó chóc mõng anh 95 tuæi. Anh ®· yÕu nhiÒu, nhng gia ®×nh d×u anh ra Salon tiÕp chuyÖn víi chóng t«i c¶ tiÕng ®ång hå. §iÒu lµm t«i c¶m ®éng nhÊt lµ anh vÉn cßn nhí tªn t«i, nhí quª t«i ë B×nh D¬ng, n¬i mµ c¬ quan Liªn khu ñy 5 ®· cã lÇn ®ãng qu©n trong thêi kú kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p x©m lîc. Khi t«i nh¾c l¹i nh÷ng ngµy ë §«ng B¾c Campuchia n¨m xa, anh nhí rÊt nhiÒu kû niÖm ë chiÕn trêng mµ anh ®· gãp phÇn nhen nhóm x©y dùng tõ ®Çu. C¸n bé, chiÕn sÜ t×nh nguyÖn qu©n §«ng B¾c Campuchia lu«n nhí ®Õn anh vµ m·i m·i t«n vinh anh lµ anh c¶ th©n yªu.
487 BµI HäC QUý ThiÕu tíng NguyÔn ChÝ Trung * Mét h«m nghe tin anh Nguyªn Ngäc ®i Qu¶ng §µ vÒ, anh N¨m C«ng mêi anh Nguyªn Ngäc lªn. Sau khi anh Nguyªn Ngäc b¸o c¸o t×nh h×nh c¸c x· vïng s©u, anh N¨m C«ng hái: VËy trong khu dån khæ cùc nh røa, bµ con cã cíi hái kh«ng? §Î con ®Î c¸i nh thÕ nµo? Anh Nguyªn Ngäc tr¶ lêi: VÉn cíi hái, vÉn cã bÇu, vÉn ®Î con, vÉn yªu ®¬ng. Anh N¨m C«ng cêi: Røa th× ®îc. Anh Nguyªn Ngäc cßn kÓ thªm chuyÖn ë x· §iÖn Hßa. Anh vµ mÊy ®ång chÝ c¸n bé huyÖn vÒ tíi §iÖn Hßa th× ®· khuya. Qu©n Mü vµ ngôy míi cµn §iÖn Hßa, cíp cña, lïa tr©u bß, löa ®èt nhµ cßn ®á rõng rùc, cét nhµ ch¸y sÐm ®en thui cßn nh¶ khãi. Ai nÊy ®Òu lo: Ch¾c lµ bän h¾n l¹i xóc d©n ®i hÕt. R¨ng l¹i v¾ng heo thÕ nµy? ChÕt hÕt µ? §oµn c¸n bé ch¹y ®i c¸c xãm. TÐ ra, bµ con ®ang tËp trung ë xãm díi xem v¨n nghÖ. Anh N¨m C«ng l¹i cêi: Røa th× ®îc. _______________ * Nhµ v¨n, nguyªn Trëng TiÓu ban v¨n nghÖ Trung Trung Bé.
488 Nghe anh Nguyªn Ngäc kÓ l¹i chuyÖn gÆp anh N¨m C«ng, t«i nghÜ: §ã lµ mét ngêi l·nh ®¹o hiÓu ®êi, hiÓu ngêi, tõ c¸c vÊn ®Ò cña ®êi sèng mµ hiÓu ra cuéc chiÕn ®Êu cña nh©n d©n. Håi héi th¶o vÒ cuéc khëi nghÜa Trµ Bång (29-8-1959) ë Qu¶ng Ng·i, anh §oµn Y Thanh, Phã T lÖnh Qu©n khu 5, cã kÓ l¹i r»ng: Anh Êy tËp kÕt ra B¾c råi trë vÒ Nam tríc khi Trµ Bång khëi nghÜa, ®ang c«ng t¸c ë Ban qu©n sù Liªn khu ñy. Khi nghe tin Trµ Bång khëi nghÜa, c¸c anh V¨n phßng vµ nhãm c¸n bé phôc vô Liªn khu ñy ®Òu lo ng¹i. Cßn ë Trµ Bång, cã mét ®ång chÝ nguyªn lµ l·nh ®¹o Xø ñy håi tríc n¨m 1945, tõ miÒn B¾c vµo, nghe Trµ Bång khëi nghÜa, ®Þch ®ang tung S ®oµn 22 ngôy lªn cµn quÐt ph¶n kÝch, d©n ph¶i t¶n vµo rõng, ®ãi muèi, ®ång chÝ Êy liÒn ra lÖnh nhæ ch«ng bè phßng. C¸c anh l·nh ®¹o miÒn t©y Qu¶ng Ng·i kh«ng ®ång t×nh. Cuéc ®Êu tranh trong néi bé lóc ®ã rÊt c¨ng th¼ng. §ång chÝ Ph¹m Thanh BiÒn - BÝ th Ban c¸n sù miÒn t©y Qu¶ng Ng·i, khi kÕt luËn Héi nghÞ c¸n bé miÒn t©y Qu¶ng Ng·i s¬ kÕt khëi nghÜa Trµ Bång ®· nãi mét c¸ch d÷ déi: §Ò nghÞ ®Ó cho Qu¶ng Ng·i chÞu tr¸ch nhiÖm víi phong trµo Qu¶ng Ng·i, víi nh©n d©n Qu¶ng Ng·i. Trµ Bång kh«ng nhæ ch«ng! Trong khi nhËn ®Þnh cuéc khëi nghÜa Trµ Bång cßn t¶n m¹n nh thÕ, th× th¸ng 2-1960, anh N¨m C«ng vÒ Trµ Bång. T¹i §¹i héi §¶ng bé tØnh Qu¶ng Ng·i, anh thay mÆt Liªn khu ñy ®¸nh gi¸ cuéc khëi nghÜa Êy nh sau: "Cuéc khëi nghÜa Trµ Bång vµ miÒn t©y Qu¶ng Ng·i ®· næ ra kÞp thêi, cã chuÈn bÞ, cã l·nh ®¹o vµ chØ huy chÆt chÏ, ®i
489 ®óng ®êng lèi c¸ch m¹ng miÒn Nam, thùc hiÖn ®óng NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø 15 cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, ®ãng gãp nhiÒu kinh nghiÖm quý b¸u cho viÖc thùc hiÖn NghÞ quyÕt nµy ë Nam Trung bé". Tríc ®ã, Bé ChÝnh trÞ ®· cã quyÕt ®Þnh chØ ®Þnh anh N¨m C«ng lµm BÝ th Khu ñy 5. QuyÕt ®Þnh Êy cña Bé ChÝnh trÞ thËt lµ ®óng ®¾n. Anh N¨m C«ng lµ ngêi cña t×nh thÕ míi: ChÊm døt thêi kú gi÷ g×n lùc lîng, phßng gi÷ bÞ ®éng, ¶o tëng vµo "hai n¨m tæng tuyÓn cö", qu¸ tin vµo c¸i ®iÒu 14C cña HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, chuyÓn c¸ch m¹ng sang cao trµo tiÕn c«ng b»ng ®Êu tranh vò trang vµ ®Êu tranh chÝnh trÞ. §Çu n¨m 1965, cao trµo tiÕn c«ng cña miÒn Nam ®¹t ®Õn nh÷ng ®Ønh cao, vïng gi¶i phãng ®îc më réng lín nhÊt, d©n vïng gi¶i phãng cã sè lîng ®«ng nhÊt kÓ tõ khi Mü - DiÖm ph¶n béi HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬. Ta cã chñ tr¬ng thùc hµnh c¶i c¸ch ruéng ®Êt ë vïng gi¶i phãng. C¸n bé c¸c c¬ quan Khu ñy 5 ®· xuèng ®ãng ë vïng gi¸p ranh nh Kú S¬n (Tam Kú, Qu¶ng Nam) chuÈn bÞ lµm thÝ ®iÓm c«ng t¸c ph¸t ®éng quÇn chóng c¶i c¸ch ruéng ®Êt. Lóc Êy, anh N¨m C«ng vµ anh Chu Huy M©n vÒ l¹i Khu 5. Anh N¨m C«ng ®· cã chñ tr¬ng ®óng ®¾n lµ ®×nh chØ cuéc chuÈn bÞ ph¸t ®éng quÇn chóng c¶i c¸ch ruéng ®Êt ë vïng gi¶i phãng. MÊy th¸ng sau, qu©n viÔn chinh Mü ïa vµo, tiÕn hµnh chiÕn lîc "chiÕn tranh côc bé". Cuèi n¨m 1969, ®Çu n¨m 1970, khi ®Þch chuyÓn tõ chiÕn lîc "chiÕn tranh côc bé" sang chiÕn lîc "ViÖt Nam
490 hãa chiÕn tranh" rÊt x¶o quyÖt vµ tµn b¹o. Lóc Êy, ë ®ång b»ng Qu¶ng Nam - mét n¬i cã phong trµo chiÕn tranh nh©n d©n m¹nh nhÊt, thÕ mµ hµng chôc trung ®éi du kÝch x· bá sóng, ch¹y vµo khu dån hay ®i lµm ¨n xa ë c¸c ®« thÞ. Cã huyÖn ph¶i lÊy chiÕn sÜ c¸c ®¬n vÞ chñ lùc bæ sung tõ miÒn B¾c vµo lµm du kÝch vµ bé ®éi ®Þa ph¬ng. N¨m 1970, lµ n¨m cùc kú ¸c liÖt, ®Þch tiÕn hµnh c¸c chiÕn dÞch "b×nh ®Þnh cÊp tèc", chiÕn dÞch "phîng hoµng", huy ®éng c¶ qu©n Mü, qu©n ngôy, qu©n §¹i Hµn khñng bè, tµn s¸t, cµy tr¾ng, xóc d©n vµo c¸c khu dån, ta mÊt ®Êt, mÊt d©n, vïng gi¶i phãng bÞ thu hÑp, nhiÒu c¬ së ®¶ng bÞ vì, c¸c ®¬n vÞ chñ lùc kh«ng thÓ ®ãng ®îc ë ®ång b»ng, ph¶i rót lªn c¸c vïng rõng nói. Cã thÓ nãi, anh N¨m C«ng lµ ngêi sím thÊy ©m mu ®iªn cuång "ViÖt Nam hãa chiÕn tranh" cña Mü. Cïng víi Khu ñy vµ Bé T lÖnh Qu©n khu, anh N¨m C«ng ®· kiªn quyÕt chØ ®¹o cuéc trô b¸m cña tÊt c¶ lùc lîng kiªn tr× b¸m l¹i chiÕn trêng. Qu¶ng Nam tõng lµ quª h¬ng cña phong trµo "n¾m lÊy th¾t lng ®Þch mµ ®¸nh", ®Õn lóc Êy, chÝnh lµ quª h¬ng cña phong trµo "ba b¸m" (c¸n bé b¸m d©n, d©n b¸m x·, du kÝch b¸m ®Þch), "Mét tÊc giang s¬n, mét dßng m¸u ®á". Sau HiÖp ®Þnh Pari vÒ ViÖt Nam ®îc ký kÕt ngµy 27- 1-1973, kh«ng ph¶i lµ trong néi bé ta kh«ng cã mét luång ¶o tëng "®· t¾t h«m nay löa chiÕn trêng". §· cã nh÷ng cuéc häp phæ biÕn r»ng giai ®o¹n nµy lµ "hiu hiu giã thæi". C¸c quËn ®éi ë §µ N½ng ®· bÞ gi¶i thÓ. C¸c chi bé ë mét sè vïng ®· ®îc híng dÉn ph¶i chuyÓn híng tæ chøc: ChØ
491 cÇn ®Ó l¹i mét sè ®¶ng viªn lµ thî c¾t tãc, thµy gi¸o, bµ mô ®ì ®Î ®Ó ho¹t ®éng hîp ph¸p. Tríc t×nh h×nh Êy, ®ång bµo Qu¶ng §µ hái: C¸c «ng tËp kÕt lÇn n÷a ph¶i kh«ng? Vµ nãi ®ïa: NÕu mÊy «ng cã lªn hÕt trªn nói th× chiÒu chiÒu ra ®øng r×a nói Chóa cho bµ con bÇy tui thÊy víi. Nhng ®Õn khi ®Þch tr¾ng trîn ph¸ ho¹i HiÖp ®Þnh Pari vÒ ViÖt Nam, th× cã ®ång chÝ l¹i yªu cÇu ph¶i tung hÕt qu©n ra ®¸nh, trong lóc chñ lùc ta ®· ®¸nh suèt c¶ n¨m 1972, ®Õn ®Çu n¨m 1973 qu©n sè cha ®îc bæ sung, thiÕu ®¹n, mét sè ®¬n vÞ chñ lùc ®· gi¶i thÓ, hoÆc rót gän. Anh N¨m C«ng vµ anh Chu Huy M©n, Phã BÝ th Khu ñy, T lÖnh Qu©n khu ®· hÕt søc kiªn ®Þnh, kh«ng ¶o tëng, m¬ hå vÒ b¶n chÊt ph¶n ®éng cña Mü - ngôy, võa kiªn tr× duy tr× cuéc ®Êu tranh chèng lÊn chiÕm cña chóng võa khÈn tr¬ng dµnh thêi gian ®Ó x©y dùng lùc lîng chñ lùc, ®Þa ph¬ng theo yªu cÇu míi ®Ó chuÈn bÞ tËp trung tiªu diÖt ®Þch khi thêi c¬ cho phÐp. Mµ thêi c¬ l¹i ®ang ®Õn gÇn. N¨m 1975, ý ®Þnh ban ®Çu lµ sau khi ®¸nh th¾ng Bu«n Ma Thuét, giµnh l¹i T©y Nguyªn, lùc lîng chñ lùc Qu©n khu 5 tiÕn vµo phèi hîp víi qu©n chñ lùc cña Bé vµ cña miÒn ®¸nh vµo gi¶i phãng Sµi Gßn råi míi quay ra gi¶i phãng §µ N½ng. Nhng, ngµy 14-3, ThiÖu quyÕt ®Þnh rót bá T©y Nguyªn, co vÒ gi÷ ®ång b»ng. Ngµy 18-3, c¸c tØnh T©y Nguyªn hoµn toµn gi¶i phãng, Së chØ huy vµ mét bé phËn Qu©n ®oµn 2 ngôy th¸o ch¹y khái Pleiku bÞ truy kÝch vµ
492 tiªu diÖt. Anh N¨m C«ng ®· sím nhËn ra t×nh thÕ míi. Anh ®· ®iÖn ra ®Ò nghÞ Bé ChÝnh trÞ cho ®¸nh ngay vµo §µ N½ng. Bé ChÝnh trÞ ®ång ý. §ång thêi anh N¨m C«ng ®iÖn ngay vÒ Bé T lÖnh Qu©n khu 5 cho thay ®æi ph¬ng ¸n, kh«ng sö dông S ®oµn 2 ph¸t triÓn vÒ híng Qu¶ng Ng·i nh dù kiÕn ban ®Çu, mµ ph¶i chíp thêi c¬ ®¸nh ngay vµo §µ N½ng. §ã lµ sù chuyÓn híng cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh ®Ó gi¶i phãng sím §µ N½ng, gi¶i phãng toµn bé ®ång b»ng ven biÓn miÒn Trung, gi¶i phãng hoµn toµn Qu©n khu 5. Nh©n d©n §µ N½ng vµ Khu 5 biÕt ¬n quyÕt ®Þnh s¸ng suèt ®ã. TiÕn c«ng gi¶i phãng sím §µ N½ng ®· gãp phÇn quyÕt ®Þnh tiªu diÖt vµ lµm tan r· lùc lîng Qu©n ®oµn 1 vµ Qu©n khu I cña ngôy. H¬n 10 v¹n qu©n ngôy ë §µ N½ng ra tr×nh diÖn qu©n ta sau ngµy gi¶i phãng §µ N½ng (29-3- 1975). Sau khi Qu©n ®oµn 1 bÞ tiªu diÖt, toµn bé ven biÓn miÒn Trung Trung Bé cïng víi T©y Nguyªn ®îc hoµn toµn gi¶i phãng, t×nh h×nh míi ®ã ®· t¹o ra ®iÒu kiÖn thuËn lîi cùc kú quan träng vÒ thÕ vµ lùc ®Ó quyÕt ®Þnh thÇn tèc gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam tríc mïa Xu©n n¨m 1975, thùc hµnh toµn th¾ng chiÕn dÞch Hå ChÝ Minh, gi¶i phãng Sµi Gßn, Bµ RÞa - Vòng Tµu, C«n §¶o, ®¹i bé phËn quÇn ®¶o Trêng Sa. * * *
493 Trong nh÷ng ngµy c¨ng th¼ng sau MËu Th©n 1968, anh N¨m C«ng ®· cã lÇn nãi, nh mét suy ngÉm dµi vÒ cuéc ®Êu tranh l©u dµi gi÷a d©n téc ta vµ kÎ thï c¸c lo¹i. Anh nãi: TÐ ra mçi lÇn ®Þch thÊt b¹i, ®Þch l¹i tÝch cùc ph¶n kÝch vµ mçi lÇn ph¶n kÝch nh thÕ, chóng l¹i t¹o ra lùc lîng míi, cã khi ®«ng h¬n c¶ giai ®o¹n tríc, chóng l¹i cã nh÷ng thñ ®o¹n x¶o quyÖt, gian tr¸ míi. Cuéc ®Êu tranh c¸ch m¹ng l©u dµi cña chóng ta ph¶i giµnh th¾ng lîi tõng bíc. LiÒn sau mçi bíc th¾ng lîi lµ ph¶i thùc hµnh mét cuéc ®¸nh b¹i ph¶n kÝch míi cña kÎ thï. Theo c¸ch nãi cña bé ®éi, ph¶i "®¸nh c¹n chi viÖn", chóng míi chÞu thua. Suy ngÉm Êy, nghÜ vÒ h«m nay, cµng thÊm thÝa. Quy luËt tæng qu¸t suèt qu¸ tr×nh gi¶i phãng, b¶o vÖ vµ x©y dùng Tæ quèc ta lµ §éc lËp d©n téc g¾n liÒn víi chñ nghÜa x· héi, §éc lËp d©n téc g¾n liÒn víi c¶i c¸ch d©n chñ, ruéng ®Êt cho d©n cµy, nhµ m¸y cho c«ng nh©n, t¨ng cêng quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n, kh«ng ngõng cñng cè Nhµ níc cña d©n, do d©n, v× d©n, cñng cè khèi liªn minh c«ng n«ng vµ lao ®éng trÝ ãc, khèi ®¹i ®oµn kÕt toµn d©n téc, chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp l¹c hËu thµnh nÒn kinh tÕ hµng hãa c«ng nghiÖp, hiÖn ®¹i, tõng bíc xãa bá nghÌo ®ãi, cñng cè nÒn kinh tÕ ®éc lËp tù chñ tån t¹i vµ ph¸t triÓn theo ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa. Cuéc ®Êu tranh l©u dµi v× ®éc lËp d©n téc vµ chñ nghÜa x· héi cña nh©n d©n ta, ph¶i n¾m v÷ng môc tiªu cuèi cïng, híng tíi môc tiªu cuèi cïng ®Ó giµnh th¾ng lîi tõng
494 bíc, vµ kh«ng ngõng cñng cè vµ ph¸t triÓn th¾ng lîi tõng bíc Êy, ®¸nh b¹i hÕt cuéc ph¶n kÝch nµy ®Õn cuéc ph¶n kÝch kh¸c, kh«ng hÒ nao nóng, cho kú ®¹t tíi lý tëng cao c¶ lµ gi÷ v÷ng ®éc lËp chñ quyÒn vµ x©y dùng ®Êt níc theo ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa thµnh c«ng trªn toµn bé ®Êt níc ta. Cuéc ®êi chiÕn ®Êu cña anh N¨m C«ng ®Ó l¹i mét bµi häc quý, cho h«m nay vµ nh÷ng bíc ®i ®Çy gian khæ vµ vÎ vang sau nµy.