95 NH÷NG ÊN T¦îNG S¢U S¾C CñA T¤I Mai Thóc L©n * Tríc ngµy gi¶i phãng miÒn Nam, t«i c«ng t¸c ë miÒn B¾c vµ biÕt ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lóc ®ã lµ ®¹i diÖn ChÝnh phñ C¸ch m¹ng l©m thêi Céng hoµ miÒn Nam ViÖt Nam t¹i miÒn Trung Trung Bé. T«i hiÓu ®ã lµ chøc danh c«ng khai, cßn trong c¬ng vÞ l·nh ®¹o cña §¶ng th× ®ång chÝ lµ BÝ th Khu ñy 5. T«i còng biÕt ®ång chÝ cßn cã tªn lµ Vâ Toµn, quª ë x· Tam Xu©n, huyÖn Tam Kú nhng ®· tho¸t ly ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tõ l©u. Cßn x· Tam Xu©n lµ n¬i t«i ®· cã thêi gian g¾n bã khi cßn lµm liªn l¹c, ®¸nh m¸y ë HuyÖn ñy Tam Kú vµ sau nµy tham gia Ban ChÊp hµnh Thanh niªn Cøu quèc x· Tam Xu©n do anh Vâ Ngäc Th¸i lµ em ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµm BÝ th. Sau ngµy thèng nhÊt ®Êt níc, t«i ®îc biÕt ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· ®¶m nhiÖm nhiÒu chøc vô quan träng cña §¶ng vµ Nhµ níc: ñy viªn Bé ChÝnh trÞ Ban ChÊp hµnh _______________ * Nguyªn ñy viªn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, nguyªn Phã Chñ tÞch Quèc héi, nguyªn BÝ th TØnh ñy Qu¶ng Nam - §µ N½ng, nguyªn BÝ th TØnh ñy Qu¶ng Nam.
96 Trung ¬ng §¶ng, Phã Chñ tÞch Héi ®ång Bé trëng... nhng còng cha cã lÇn nµo ®îc gÆp mÆt ®ång chÝ. Ngµy Ban BÝ th ra ChØ thÞ 100 vÒ kho¸n s¶n phÈm, ë miÒn B¾c xuÊt hiÖn mÊy c©u th¬ ca ngîi theo thÓ th¬ Bót Tre: “Hoan h« chÞ NguyÔn ThÞ B×nh, §îc ngåi bªn c¹nh anh Chinh, anh §ång Hoan h« anh Vâ ChÝ C«ng, Anh cho kho¸n hé ruéng ®ång tèt t¬i". Thêi gian ®ã, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ ñy viªn Bé ChÝnh trÞ, Phã Thñ tíng phô tr¸ch khèi n«ng - l©m - ngnghiÖp. §ång chÝ ®· dµnh nhiÒu thêi gian, c«ng søc nghiªn cøu t×nh h×nh c¸c hîp t¸c x· n«ng nghiÖp ë miÒn B¾c, ®Æc biÖt lµ viÖc kho¸n hé ë VÜnh Phó, quª ®ång chÝ Kim Ngäc, BÝ th TØnh ñy. Tõ ®ã, ®ång chÝ ®· ®Ò xuÊt vÊn ®Ò kho¸n s¶n phÈm vµ ChØ thÞ 100 cña Ban BÝ th ra ®êi, më ra mét giai ®o¹n míi trong viÖc gi¶i phãng søc s¶n xuÊt cña n«ng d©n. Cho m·i ®Õn dÞp kû niÖm 40 n¨m Quèc kh¸nh (2-9- 1985), tØnh Hµ B¾c1 ®îc ®ãn nhËn Hu©n ch¬ng Sao vµng, t«i míi cã dÞp gÆp ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng thay mÆt §¶ng vµ Nhµ níc vÒ dù lÔ vµ g¾n Hu©n ch¬ng lªn l¸ cê truyÒn thèng cña tØnh. Håi ®ã, t«i lµ Chñ tÞch ñy ban nh©n d©n tØnh nªn ®· cïng c¸c anh l·nh ®¹o tØnh tiÕp vµ lµm viÖc víi ®ång chÝ. Qua cuéc lµm viÖc ®ã, t«i thÊy to¸t lªn sù gi¶n dÞ, ch©n thµnh vµ ®«n hËu cña ®ång chÝ trong viÖc trao ®æi ý kiÕn _______________ 1. B¾c Giang vµ B¾c Ninh.
97 víi chóng t«i. Råi vµo mïa lò n¨m 1986, ë Hµ B¾c xuÊt hiÖn sù cè ®ª Néi Doi thuéc h÷u ng¹n s«ng CÇu. Nh÷ng ngµy cuèi th¸ng 7 n¨m ®ã, ma to kÐo dµi lµm níc c¸c s«ng cña tØnh lªn nhanh vµ ®o¹n ®ª thuéc Cèng Néi Doi, huyÖn QuÕ Vâ bÞ xãi lë nghiªm träng, cã kh¶ n¨ng bÞ vì ®Õn 90%. Mµ nÕu ®ª Néi Doi vì th× sÏ lµm ngËp quèc lé 1A tõ B¾c Ninh vÒ Hµ Néi vµ sÏ nhÊn ch×m kh«ng Ýt th«n, xãm, khu phè cña thÞ x· B¾c Ninh vµ c¸c huyÖn Tiªn S¬n, QuÕ Vâ. Tríc t×nh h×nh ®ã, vµo s¸ng ngµy 28-7, Héi ®ång Bé trëng mµ trùc tiÕp lµ ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· cho thµnh lËp Ban chØ huy tiÒn ph¬ng ®Ó cøu ®ª Néi Doi do t«i lµm Trëng ban, anh TrÇn Nh¬n, Thø trëng Bé Thñy lîi vµ anh Th¸i C¸n, Phã T lÖnh Qu©n ®oµn 2 lµm Phã Trëng ban. Chóng t«i ®· huy ®éng lùc lîng bé ®éi, d©n qu©n... ¸p dông kinh nghiÖm kü thuËt vµ kinh nghiÖm xö lý sù cè níc xo¸y vµo th©n ®ª cña ®ång chÝ TrÇn Nh¬n trong viÖc cøu ®ª. §Õn ®ªm 31-7 th× chç ®ª bÞ s¹t lë ®· c¨n b¶n ®îc kh¾c phôc. Ngay s¸ng mång 2-8, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng tõ Hµ Néi lªn th¼ng §¸p CÇu vµ ®i ca n« thÞ s¸t tuyÕn ®ª ®· ®îc hµn g¾n råi vÒ trô së ñy ban nh©n d©n thÞ x· B¾c Ninh lµm viÖc víi Ban chØ huy tiÒn ph¬ng cøu ®ª vµ l·nh ®¹o tØnh. §ång chÝ ®· ch¨m chó l¾ng nghe b¸o c¸o cña Ban chØ huy trong viÖc cøu ®ª Néi Doi, ph¸t biÓu khen ngîi vµ ®éng viªn c¸c lùc lîng tham gia cøu ®ª vµ nªu ra nh÷ng viÖc cÇn tiÕp tôc thùc hiÖn. Tríc khi vÒ Hµ Néi, ®ång chÝ vÉn cßn c¨n dÆn chóng t«i lµ t×nh h×nh ma lò ë miÒn B¾c
98 vÉn cßn kÐo dµi, mÆc dï viÖc cøu ®îc ®ª Néi Doi lµ mét thµnh tÝch rÊt ®¸ng biÓu d¬ng, nhng tuyÖt ®èi kh«ng ®îc chñ quan. LÇn lµm viÖc ®ã víi ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng trong ®iÒu kiÖn phôc vô cßn rÊt khã kh¨n, t«i cµng nhËn thÊy phong th¸i cña ®ång chÝ rÊt khoan thai nhng rÊt cô thÓ, rÊt gi¶n dÞ nhng còng rÊt nghiªm tóc, kh«ng ®ao to bóa lín nhng rÊt th¼ng th¾n, ch©n thµnh, hÕt søc th«ng c¶m víi nh÷ng khã kh¨n cña tØnh trong hoµn c¶nh lò lôt vÉn cßn ®e do¹... Cuèi n¨m 1989, t«i vÒ nhËn c«ng t¸c chuyªn tr¸ch ë Quèc héi kho¸ VIII. NhiÖm kú nµy, theo HiÕn ph¸p n¨m 1980, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc bÇu lµm Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc, c¬ quan cao nhÊt ho¹t ®éng thêng xuyªn cña Quèc héi, Chñ tÞch tËp thÓ cña níc Céng hoµ x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam. Lµ Phã Chñ nhiÖm chuyªn tr¸ch cña ñy ban Kinh tÕ - Ng©n s¸ch cña Quèc héi, t«i thêng ®îc triÖu tËp ®i dù c¸c phiªn häp thêng xuyªn cña Héi ®ång Nhµ níc tæ chøc ë Phñ Chñ tÞch do ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng chñ tr×. Thµnh viªn cña Héi ®ång Nhµ níc hÇu hÕt lµ kiªm nhiÖm nªn thêi gian mçi kú häp kh«ng dµi, trong khi ®ã th× Quèc héi l¹i cha cã ®iÒu kiÖn lµm ®îc nhiÒu luËt v× cßn h¹n chÕ vÒ thêi gian, ®iÒu kiÖn vµ ph¬ng tiÖn nªn Héi ®ång Nhµ níc ph¶i ra nhiÒu ph¸p lÖnh ®Ó ®¸p øng yªu cÇu qu¶n lý ®Êt níc. Lµ Chñ tÞch vµ thêng xuyªn chñ täa c¸c phiªn häp cña Héi ®ång, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· chó ý l¾ng nghe kh«ng nh÷ng ý kiÕn cña c¸c thµnh viªn Héi ®ång, mµ c¶ nh÷ng ý kiÕn cña c¸c ñy ban Quèc héi ®Ó kÕt luËn, lµm c¬ së cho viÖc chØnh lý vµ ban
99 hµnh c¸c v¨n b¶n. Vµ ®ã còng lµ mét c«ng viÖc ®ßi hái nhiÒu trÝ tuÖ vµ n¨ng lùc trong ®iÒu hµnh. Nhng ®ãng gãp quan träng nhÊt cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng trong nhiÖm kú Quèc héi kho¸ VIII lµ viÖc x©y dùng HiÕn ph¸p n¨m 1992: HiÕn ph¸p thÓ chÕ ®êng lèi ®æi míi cña §¶ng ta. Lµ Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc vµ lµ Chñ tÞch ñy ban söa ®æi HiÕn ph¸p, ®ång chÝ ®· tèn nhiÒu t©m trÝ, søc lùc ®Ó nghiªn cøu, tham kh¶o nhiÒu ý kiÕn ®ãng gãp cña c¸c nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ, luËt ph¸p, khoa häc, v¨n nghÖ sÜ... vµ c¸c tÇng líp nh©n d©n, cïng víi c¸c vÞ trong ñy ban chØnh lý, söa ®æi, bæ sung nhiÒu lÇn ®Ó cã ®îc b¶n dù th¶o hoµn chØnh tr×nh ra kú häp cuèi cïng cña Quèc héi kho¸ VIII th¶o luËn, th«ng qua víi 100% ®¹i biÓu t¸n thµnh. HiÕn ph¸p n¨m 1992 lµ bé luËt c¬ b¶n ®Ó Quèc héi tõ nhiÖm kú kho¸ IX ®Õn nay dùa vµo ®ã ®Ó ban hµnh c¸c ®¹o luËt, ph¸p lÖnh thùc hiÖn c«ng cuéc ®æi míi theo c¬ chÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa; x©y dùng nhµ níc ph¸p quyÒn cña d©n, do d©n, v× d©n. Sau §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø VII, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng mêi tham gia Ban Cè vÊn cïng víi c¸c ®ång chÝ Ph¹m V¨n §ång, NguyÔn V¨n Linh. ë Qu¶ng Nam - §µ N½ng, tríc vµ sau §¹i héi XV cña §¶ng bé tØnh xuÊt hiÖn nh÷ng hiÖn tîng mÊt ®oµn kÕt, tham nhòng, tiªu cùc. NhiÒu ®ång chÝ l·o thµnh c¸ch m¹ng, c¸n bé hu trÝ ë ®Þa ph¬ng ®· viÕt thlªn Bé ChÝnh trÞ yªu cÇu thay ®æi l·nh ®¹o tØnh.
100 Trong kú häp Quèc héi cuèi n¨m 1993, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng gÆp t«i vµ cã ý kiÕn lµ "NÕu t×nh h×nh Qu¶ng Nam - §µ N½ng kh«ng gi¶i quyÕt ®îc æn tháa th× cã thÓ sÏ ®Ò nghÞ víi Bé ChÝnh trÞ ®iÒu ®éng anh vµo lµm BÝ th Qu¶ng Nam - §µ N½ng". T«i h¬i ngì ngµng vµ còng nghÜ ®©y ch¾c míi lµ ý kiÕn th¨m dß cña ®ång chÝ Cè vÊn. Qua Héi nghÞ toµn quèc gi÷a nhiÖm kú vµo cuèi th¸ng 1-1994, råi sau TÕt Gi¸p TuÊt, qua chuyÕn th¨m vµ lµm viÖc ë Qu¶ng Nam - §µ N½ng cña ®ång chÝ Tæng BÝ th §ç Mêi còng kh«ng thÊy Bé ChÝnh trÞ cã ý kiÕn g×, t«i tin ch¾c lµ t×nh h×nh Qu¶ng Nam - §µ N½ng ®· æn ®Þnh, nªn còng kh«ng thÊp thám lµ sÏ ®îc ®iÒu ®éng. Nhng råi ®ïng mét c¸i, vµo tra ngµy 15-3, t«i vµ anh Tr¬ng Quang §îc ®îc Bé ChÝnh trÞ triÖu lªn giao nhiÖm vô vÒ Qu¶ng Nam- §µ N½ng thay anh NguyÔn V¨n Chi vµ anh TrÇn §×nh §¹m. V× cha cã quyÕt ®Þnh chÝnh thøc b»ng v¨n b¶n nªn t«i vÉn thùc hiÖn chuyÕn c«ng t¸c vµo Kiªn Giang vµ sau ®ã häp Héi nghÞ ñy ban Kinh tÕ - Ng©n s¸ch ë thµnh phè Hå ChÝ Minh. §ang häp th× cã ®iÖn cña anh §inh V¨n NiÖm, Th ký ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, cña Ban Tæ chøc Trung ¬ng, cña V¨n phßng Trung ¬ng gäi ra gÊp ®Ó nhËn quyÕt ®Þnh chÝnh thøc, kÞp vµo dù Héi nghÞ ®¹i biÓu gi÷a nhiÖm kú cña §¶ng bé Qu¶ng Nam- §µ N½ng vµo ngµy 29-3. Tra ngµy 26-3, t«i quay ra Hµ Néi, ®Õn Ban Tæ chøc Trung ¬ng nhËn quyÕt ®Þnh th× chiÒu h«m Êy, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng tæ chøc buæi gÆp mÆt c¸c ®ång chÝ lµ c¸n bé cao cÊp quª h¬ng Qu¶ng Nam - §µ N½ng ®ang c«ng t¸c ë
101 Trung ¬ng nh c¸c anh Hoµng Minh Th¾ng, Lª Xu©n Trinh, NguyÔn TÊn TrÞnh, TrÇn Hµ, §inh V¨n NiÖm... ®Õn dù vµ trao ®æi víi t«i vÒ nh÷ng vÊn ®Ò cÇn quan t©m khi vµo c«ng t¸c ë tØnh. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng biÕt t«i cßn nhiÒu b¨n kho¨n v× cha n¾m b¾t ®îc t×nh h×nh nªn ®· ®éng viªn t«i lµ cÇn b×nh tÜnh, l¾ng nghe ý kiÕn ®ãng gãp cña c¸c ®ång chÝ ë ®Þa ph¬ng vµ quan träng h¬n lµ ph¶i cã chÝnh kiÕn, thËn träng xö lý c«ng viÖc. Tõ 29 cho ®Õn 31-3-1994, Héi nghÞ ®¹i biÓu gi÷a nhiÖm kú cña §¶ng bé Qu¶ng Nam - §µ N½ng häp; ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· dù suèt thêi gian Héi nghÞ vµ ®· ph¸t biÓu ý kiÕn chØ ®¹o tríc khi Héi nghÞ bÕ m¹c. Trong bµi ph¸t biÓu cña ®ång chÝ, cã nh÷ng ®iÒu mµ t«i ®· coi nh ph¬ng ch©m trong thêi gian c«ng t¸c ë tØnh. “...Tríc hÕt ph¶i x©y dùng ®oµn kÕt thËt sù trong §¶ng, t¹o nªn sù nhÊt trÝ cao trong néi bé §¶ng vÒ ®êng lèi vµ c¸c chñ tr¬ng, chÝnh s¸ch, c¸c biÖn ph¸p kinh tÕ - x· héi. §oµn kÕt trong néi bé cÊp ñy, gi÷a c¸n bé, ®¶ng viªn c¸c cÊp, ®oµn kÕt trªn díi, ®oµn kÕt gi÷a c¸c ®ång chÝ hu trÝ víi c¸c ®ång chÝ ®¬ng chøc. Trong qu¸ tr×nh ®Êu tranh c¸ch m¹ng, §¶ng bé Qu¶ng Nam - §µ N½ng ®· cã mét truyÒn thèng ®oµn kÕt hÕt søc tèt ®Ñp vµ ®· ®ãng gãp phÇn quan träng cho sù nghiÖp vÎ vang trong lÞch sö d©n téc vµ cña §¶ng. Trong giai ®o¹n míi nµy, ph¶i ra søc ph¸t huy truyÒn thèng tèt ®Ñp ®ã ®Ó thùc hiÖn môc tiªu kinh tÕ - x· héi cña §¶ng. ... Mét vÊn ®Ò hÕt søc quan träng trong x©y dùng §¶ng lµ ph¶i tÝch cùc vµ biÕt sö dông tèt ®éi ngò c¸n bé s½n cã
102 vµ ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé kÕ thõa. Qu¶ng Nam - §µ N½ng kh«ng thiÕu nh©n tµi, ®êi nµo còng cã nhiÒu nh©n tµi, ®êi nay cµng cã nhiÒu nh©n tµi h¬n. VÊn ®Ò lµ ph¶i tËp hîp ®îc nhiÒu trÝ tuÖ cña anh chÞ em, sö dông hîp lý trªn c¸c lÜnh vùc, cã chÝnh s¸ch tho¶ ®¸ng, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó anh chÞ em ph¸t huy ®îc tµi n¨ng cña m×nh. M¹nh d¹n ®µo t¹o líp c¸n bé kÕ thõa cã phÈm chÊt c¸ch m¹ng, cã trÝ thøc, trÎ, cã chuyªn m«n, qua thö th¸ch c«ng t¸c ®Ó tiÕp tôc sù nghiÖp c¸ch m¹ng". Thêi gian c«ng t¸c ë Qu¶ng Nam- §µ N½ng vµ sau nµy ë Qu¶ng Nam, nh÷ng khi ra häp ë Hµ Néi, t«i l¹i ®îc gÆp ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng vµ ®ång chÝ ®· hái han, trao ®æi, ®éng viªn... T«i hiÓu ®ã còng lµ t×nh c¶m s©u ®Ëm cña ®ång chÝ ®èi víi quª h¬ng, víi §¶ng bé vµ nh©n d©n §Êt Qu¶ng, Thµnh §µ. Vµ mÆc dï kh«ng ®îc trùc tiÕp c«ng t¸c díi sù l·nh ®¹o cña ®ång chÝ, nhng t«i vÉn lu«n lu«n ghi nhí nh÷ng chØ dÉn cña ®ång chÝ trong thùc hiÖn nhiÖm vô c«ng t¸c ®îc giao cho ®Õn khi vÒ nghØ hu.
103 nh÷ng ®Ò xuÊt lín mang tÇm chiÕn lîc Hoµng BÝch S¬n * Anh Vâ ChÝ C«ng lµ ngêi thuéc líp tuæi víi anh ruét t«i lµ Hå Nghinh. T«i nhá h¬n. Trong qu¸ tr×nh lµm viÖc, t«i cã nhiÒu dÞp ®îc gÆp anh trong mét sè chuyÕn c«ng t¸c níc ngoµi, trong c¸c héi nghÞ cña Trung ¬ng, Quèc héi vµ ®Æc biÖt ®îc nghe kÓ nhiÒu vÒ tµi n¨ng, ®øc ®é cña anh. T«i nhí lÇn ®i th¨m níc Céng hßa d©n chñ nh©n d©n TriÒu Tiªn (cã anh §inh V¨n NiÖm, Th ký riªng cña anh cïng ®i), trong b÷a c¬m néi bé cña §oµn, cã nhiÒu bé trëng, thø trëng, t«i nãi víi anh em lµ anh Vâ ChÝ C«ng lµ ngêi cã c«ng lín trong gi¶i phãng miÒn Nam n¨m 1975. Ai nÊy ®Òu chó ý vµ ®Ò nghÞ t«i gi¶i thÝch thªm. T«i nãi NghÞ quyÕt cña Bé ChÝnh trÞ chñ tr¬ng gi¶i phãng miÒn Nam trong hai n¨m 1975 - 1976, nÕu cã _______________ * Nguyªn ñy viªn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, nguyªn Chñ nhiÖm ñy ban §èi ngo¹i cña Quèc héi. Bµi viÕt ®îc lîc trÝch tõ bµi ph¸t biÓu cña ®ång chÝ Hoµng BÝch S¬n t¹i Héi th¶o vÒ th©n thÕ vµ sù nghiÖp cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng do TØnh ñy Qu¶ng Nam vµ Thµnh ñy §µ N½ng tæ chøc n¨m 1998 t¹i thµnh phè §µ N½ng. §Çu ®Ò do chóng t«i ®Æt (BT).
104 thêi c¬ míi gi¶i phãng trong n¨m 1975 nhng do t×nh h×nh T©y Nguyªn ph¸t triÓn nhanh qu¸ mµ Tæng thèng ngôy quyÒn NguyÔn V¨n ThiÖu th× chñ tr¬ng rót lui chiÕn lîc. NhËn thÊy thêi c¬ ®Õn, anh Vâ ChÝ C«ng ®Ò xuÊt viÖc gi¶i phãng ®ång b»ng. C¸i c«ng cña anh Vâ ChÝ C«ng chÝnh lµ ë chç ®ã, ph¸t hiÖn ®îc ®Þch ®ang sai lÇm vÒ chiÕn lîc, rót lui chiÕn lîc, do vËy ta kh«ng ®¸nh Kon Tum, Pleiku nhng chóng vÉn tù rót, thêi c¬ tiÕn xuèng ®ång b»ng më ra. Nh vËy, viÖc gi¶i phãng miÒn Nam trong n¨m 1975 xuÊt ph¸t tõ ®Ò xuÊt rÊt quan träng cña anh Vâ ChÝ C«ng mµ t«i cho ®ã lµ c«ng lao rÊt lín cña anh ®èi víi ®Êt níc. Ph¶i nãi r»ng ®Ò xuÊt cña anh N¨m C«ng ®îc chÊp nhËn lµ mét ®ãng gãp to lín cña anh ®èi víi sù nghiÖp gi¶i phãng miÒn Nam. §iÒu thø hai t«i muèn nãi vÒ anh N¨m C«ng lµ viÖc kho¸n ®Õn nhãm vµ ngêi lao ®éng trong hîp t¸c x· s¶n xuÊt n«ng nghiÖp theo néi dung ChØ thÞ sè 100, ra ngµy 13-1-1981 cña Ban BÝ th Trung ¬ng §¶ng (quen gäi lµ Kho¸n 100). Lóc ®Çu, ë nhiÒu n¬i, ngêi ta lµm kho¸n nh kiÓu Kho¸n 100 th× bÞ kû luËt, chØ ®Õn khi anh Vâ ChÝ C«ng ph¸t hiÖn kho¸n chui ë H¶i Phßng, råi khi vÒ anh ®Ò xuÊt nªn lµm ®îc... §óng lµ Kho¸n 100 ®· gi¶i phãng cho n«ng d©n. Tõ Kho¸n 100, Trung ¬ng ®· ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý trong n«ng nghiÖp b»ng NghÞ quyÕt 10 cña Bé ChÝnh trÞ, n«ng nghiÖp níc ta ®· cã bíc ph¸t triÓn nh¶y vät. Gi¶i phãng miÒn Nam n¨m 1975 vµ chñ tr¬ng Kho¸n 100 lµ cã phÇn c«ng lao cña anh N¨m C«ng, cã ý nghÜa ®èi víi toµn quèc.
105 §iÒu thø ba lµ trong mét lÇn gÆp anh N¨m C«ng ë thµnh phè Hå ChÝ Minh, t«i nãi víi anh: Anh cßn mét c¸i c«ng lín n÷a, cã lÏ anh quªn, chÝnh anh lµ mét trong nh÷ng ngêi cã c«ng chèng chñ nghÜa ®a nguyªn do mét sè phÇn tö c¬ héi xíi lªn sau nh÷ng biÕn cè chÝnh trÞ ë Liªn X« vµ §«ng ¢u (kh«ng ph¶i ®a nguyªn theo nghÜa triÕt häc)... Theo t«i c¸i ®ã còng lµ c¸i c«ng cña anh bëi nÕu níc ta theo chñ nghÜa ®a nguyªn theo kiÓu Liªn X«, §«ng ¢u th× cã lÏ t×nh h×nh b©y giê kh¸c råi. Anh cßn cã c«ng lín trªn c¬ng vÞ Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc vµ Chñ tÞch ñy ban söa ®æi HiÕn ph¸p... Thêi gian anh lµm Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc, anh cïng tËp thÓ Héi ®ång Nhµ níc ®Æt vÊn ®Ò x©y dùng ph¸p luËt vµ trong nhiÖm kú khãa VIII, Quèc héi th«ng qua h¬n ba m¬i bé luËt, luËt, trong ®ã cã c¸c bé luËt, luËt quan träng lµ Bé luËt h×nh sù vµ Bé luËt lao ®éng vµ LuËt ®Çu t níc ngoµi. Bé luËt h×nh sù hÕt søc quan träng, v× tríc ®©y ta kh«ng cã luËt nµy. Lóc ®ã, do t¸c ®éng cña t×nh h×nh Liªn X« vµ §«ng ¢u, trong ñy ban söa ®æi HiÕn ph¸p, cã ngêi muèn x©y dùng HiÕn ph¸p gièng kiÓu Liªn X«, cã ngêi muèn lµm theo kiÓu T©y ¢u lµ tam quyÒn ph©n lËp. HiÕn ph¸p n¨m 1946, HiÕn ph¸p n¨m 1960 cña níc ta, kh«ng nãi vai trß §¶ng l·nh ®¹o, vÒ sau t×nh h×nh ®· thay ®æi, ta ph¶i ghi vµo luËt c¬ b¶n lµ HiÕn ph¸p. HiÕn ph¸p n¨m 1980 ®· b¾t ®Çu ghi ®iÒu nµy, nay söa ®æi, bá ®iÒu Êy th× t¸c h¹i nh Liªn X«, HiÕn ph¸p ®· ghi, nay bá tøc lµ m×nh lïi mét bíc.
106 §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng víi t c¸ch lµ Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc, Chñ tÞch ñy ban söa ®æi HiÕn ph¸p ®· ®Êu tranh víi c¸c quan ®iÓm muèn x©y dùng nhµ níc theo kiÓu tam quyÒn ph©n lËp, mét nhµ níc theo kiÓu Liªn X«, c¸c níc §«ng ¢u. Nãi nhµ níc ph¸p quyÒn th× ph¶i cã ph¸p luËt, cã hÖ thèng x©y dùng ph¸p luËt, nhê ®ã vai trß cña Quèc héi ®îc n©ng lªn. B©y giê, Quèc héi cßn ®ang trong qu¸ tr×nh phÊn ®Êu ®Ó thùc hiÖn ®Çy ®ñ chøc n¨ng nhiÖm vô cña mét c¬ quan quyÒn lùc nhµ níc cao nhÊt, nhng còng ®· thÓ hiÖn ®óng phÇn nµo quyÒn lùc. Cßn vÒ Héi ®ång Nhµ níc th× lóc tríc tæ chøc nh thÕ nµy: Héi ®ång Nhµ níc lµm nhiÖm vô gièng nh ñy ban Thêng vô Quèc héi b©y giê nhng nã chØ lµm nhiÖm vô khi Quèc héi kh«ng häp. Còng nh Quèc héi c¸c níc kh¸c, Chñ tÞch Quèc héi lµ ngêi ®iÒu khiÓn Quèc héi, cho nªn sau nµy míi chia ra ñy Ban Thêng vô Quèc héi lµm nhiÖm vô nh Héi ®ång Nhµ níc tríc ®©y nhng mµ t¸ch vai trß ®¹i diÖn tøc lµ Chñ tÞch níc ra cho Héi ®ång Nhµ níc, cßn tríc ®ã võa lµm nhiÖm vô ñy ban Thêng vô Quèc héi võa lµ nguyªn thñ quèc gia nhng lµ nguyªn thñ quèc gia tËp thÓ; Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc cïng víi tËp thÓ Héi ®ång Nhµ níc lµ nguyªn thñ tËp thÓ. HiÕn ph¸p ®· söa ®æi mÊy ®iÓm ®ã. C¸i c«ng cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng gãp phÇn vµo viÖc x©y dùng nhµ níc ph¸p quyÒn vµ lµm cho Quèc héi - c¬ quan ®¹i diÖn cho nh©n d©n xøng ®¸ng lµ c¬ quan quyÒn lùc Nhµ níc cao nhÊt.
107 Theo nhËn thøc vµ hiÓu biÕt cña t«i, qua nh÷ng c©u chuyÖn nªu trªn, anh Vâ ChÝ C«ng xøng ®¸ng lµ ngêi cã tÇm chiÕn lîc, lµ ngêi chÞu khã nghiªn cøu vµ cã nghiªn cøu nh vËy míi ®Ò xuÊt nh÷ng vÊn ®Ò lín cho c¸ch m¹ng.
108 Vâ ChÝ C«ng - HiÖn th©n cña mét thÕ hÖ vµng Vò M·o* NhiÖm kú Quèc héi khãa VIII (1987 - 1992), ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc, cßn t«i lµ ñy viªn Héi ®ång Nhµ níc vµ trùc tiÕp lµm Chñ nhiÖm V¨n phßng Quèc héi vµ Héi ®ång Nhµ níc. N¨m n¨m trêi g¾n bã c«ng viÖc víi ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, ®· ®Ó l¹i trong t«i nhiÒu kû niÖm s©u s¾c. §Õn nay t«i vÉn cßn gi÷ trong ký øc cña m×nh nh÷ng Ên tîng s©u s¾c vÒ mét ngêi céng s¶n kiªn cêng, mét trong nh÷ng ngän cê cña sù nghiÖp ®æi míi ®Êt níc. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ hiÖn th©n cña mét thÕ hÖ vµng trong sù nghiÖp c¸ch m¹ng ViÖt Nam. 1. Êm t×nh d©n Cuéc ®êi ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ tÊm g¬ng s¸ng vÒ ý chÝ vµ ®¹o ®øc c¸ch m¹ng, vÒ sù g¾n bã m¸u thÞt víi nh©n _______________ * Nguyªn ñy viªn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, nguyªn ñy viªn Ban Thêng vô Quèc héi, nguyªn Chñ nhiÖm ñy ban §èi ngo¹i Quèc héi.
109 d©n. Sinh ra trong mét gia ®×nh nhµ nho yªu níc, ®ång chÝ ®· sím gi¸c ngé vµ trë thµnh ngêi thanh niªn yªu níc, giµu nhiÖt huyÕt c¸ch m¹ng. Trong suèt nh÷ng n¨m ho¹t ®éng c¸ch m¹ng thêi kú tiÒn khëi nghÜa, ®ång chÝ liªn tôc b¸m d©n, trùc tiÕp l·nh ®¹o c¸c cÊp bé ®¶ng ë ®Þa ph¬ng, x©y dùng vµ ph¸t triÓn lùc lîng quÇn chóng réng kh¾p. Cuèi n¨m 1943, ®ång chÝ bÞ mËt th¸m Ph¸p b¾t vµ ®a ®i ®µy t¹i Bu«n Ma Thuét víi møc ¸n 25 n¨m cÊm cè. Sau khi NhËt ®¶o chÝnh Ph¸p (ngµy 9-3-1945), ®ång chÝ ®îc tr¶ tù do trë vÒ quª nhµ vµ tham gia ñy ban khëi nghÜa, l·nh ®¹o nh©n d©n giµnh chÝnh quyÒn ë Qu¶ng Nam - §µ N½ng. Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, thêi kú kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cã c«ng lín l·nh ®¹o nh©n d©n Liªn khu 5 kiªn cêng chiÕn ®Êu, giµnh ®îc nh÷ng th¾ng lîi to lín. Trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, trªn c¬ng vÞ BÝ th Khu ñy 5 kiªm ChÝnh ñy Qu©n khu 5, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· chØ ®¹o qu©n vµ d©n Khu 5 chiÕn ®Êu kiªn cêng, lu«n ®i ®Çu trong phong trµo thi ®ua diÖt Mü, gãp phÇn t¹o thÕ ®øng v÷ng ch¾c cña ta trªn chiÕn trêng miÒn Nam. 2. Thùc tiÔn m·i xanh c©y ®êi §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ ngêi cã t duy míi, nh¹y bÐn n¾m b¾t t×nh h×nh, lu«n ®i tiªn phong trong viÖc ®Ò xuÊt vµ trùc tiÕp gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò bøc xóc cña nh©n d©n.
110 Sau gi¶i phãng miÒn Nam 30-4-1975 vµ thèng nhÊt Tæ quèc, t×nh h×nh ®Êt níc hÕt søc khã kh¨n; l¬ng thùc, vËt t vµ hµng tiªu dïng c¹n kiÖt. Thªm vµo ®ã lµ t×nh tr¹ng ng¨n s«ng, cÊm chî diÔn ra kh¾p n¬i cµng lµm cho lu th«ng hµng hãa thªm ¸ch t¾c. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lu«n ®i s©u, ®i s¸t c¬ së; xuèng nhiÒu ®Þa ph¬ng nh VÜnh Phóc, Hµ Nam Ninh... ®Ó t×m hiÓu thùc tiÔn khã kh¨n, nh÷ng vÊn ®Ò vÒ c¬ chÕ "trãi buéc" n«ng d©n. §ång chÝ nghiªn cøu rÊt kü nh÷ng n¬i xÐ rµo ¸p dông "kho¸n chui", tøc lµ giao kho¸n cho mçi hé gia ®×nh mét sè diÖn tÝch ruéng, hîp t¸c x· cã thÓ ®iÒu hµnh mét sè kh©u, x· viªn nép møc kho¸n s¶n phÈm theo diÖn tÝch ®îc chia cho hîp t¸c x·, phÇn d thõa n«ng d©n ®îc hëng. Së dÜ viÖc nµy ®îc gäi lµ "kho¸n chui" v× tr¸i víi h×nh thøc hîp t¸c hãa n«ng nghiÖp thêi ®ã. Tõ nh÷ng thùc tiÔn ®ã, ®ång chÝ cã nh÷ng kiÕn nghÞ víi Trung ¬ng, tõng bíc th¸o gì t¹o ®µ cho viÖc h×nh thµnh t tëng "kho¸n" trong n«ng nghiÖp, më ®Çu cho thêi kú ®æi míi kú diÖu cña ®Êt níc. ChØ thÞ 100 cña Ban BÝ th (th¸ng 1-1981) vÒ kho¸n s¶n phÈm ®Õn nhãm vµ ngêi lao ®éng, thêng gäi t¾t lµ Kho¸n 100 cã ý nghÜa lÞch sö to lín, t¹o ra bíc ngoÆt quan träng trong qu¸ tr×nh ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý trong n«ng nghiÖp, ®ång thêi còng lµ ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ ë níc ta. Tõ th¾ng lîi cña Kho¸n 100, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc Bé ChÝnh trÞ tin cËy giao cho viÖc so¹n th¶o ®Ó ra NghÞ quyÕt 10 (th¸ng 4-1988), thêng gäi t¾t lµ Kho¸n 10.
111 Nhê cã nh÷ng c¬ chÕ vµ chÝnh s¸ch ®óng ®¾n ë tÇm vÜ m« nªn ViÖt Nam kh«ng ph¶i nhËp l¬ng thùc nh nh÷ng n¨m tríc mµ cßn xuÊt khÈu ®îc l¬ng thùc, n¨m sau nhiÒu h¬n n¨m tríc. Nh×n tæng qu¸t, ®ång chÝ Vâ chÝ C«ng lµ mét trong nh÷ng nhµ l·nh ®¹o ®i tiªn phong trong sù nghiÖp ®æi míi ®Êt níc. Hai bµi häc nªu trªn, t«i thÓ hiÖn trong 4 c©u th¬: Bao th¸ng n¨m ®èi mÆt thï n¬i tiÒn tuyÕn Lßng nhiÖt thµnh d©ng hµo khÝ vît b·o gi«ng Kho¸n mét tr¨m kh¾c dÊu son dÇy c«ng ®øc Ngän cê hång t×nh nh©n nghÜa phóc non s«ng. 3. Ch©n thµnh - Tin cËy - Kh«ng lµm thay §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· cïng víi tËp thÓ Héi ®ång Nhµ níc t¹o ra mét phong c¸ch míi trong c¸c lÜnh vùc c«ng t¸c lËp ph¸p, gi¸m s¸t vµ quyÕt ®Þnh nh÷ng vÊn ®Ò quan träng cña ®Êt níc. Nh÷ng ®æi míi cña Quèc héi ë nhiÖm kú khãa VIII, ®îc ®¸nh gi¸ cao, ®îc nh©n d©n ®ång t×nh, g¾n liÒn víi sù chØ ®¹o kiªn quyÕt vµ s¸ng t¹o cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng. N¨m 1988, cã mét viÖc lµm tuy nhá bÐ nhng cã t¸c dông thiÕt thùc lµ viÖc ¸p dông c«ng nghÖ th«ng tin, l¾p ®Æt hÖ thèng biÓu quyÕt ®iÖn tö ë Héi trêng Ba §×nh thay v× biÓu quyÕt gi¬ tay, võa mÊt thêi gian võa h¹n chÕ d©n chñ. VÊn ®Ò nµy lóc ®Çu cã nh÷ng ý kiÕn kh¸c nhau, nhng chÝnh ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ ngêi khÝch lÖ vµ kiªn quyÕt ñng hé nªn ®· thµnh c«ng, ®Õn h«m nay thµnh tùu nµy vÉn ®ang ®îc duy tr× vµ ph¸t huy.
112 N¨m 1989, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· gãp phÇn quan träng trong viÖc chØ ®¹o söa Lêi nãi ®Çu cña HiÕn ph¸p n¨m 1980, ®¸p øng cho viÖc ®æi míi ho¹t ®éng ®èi ngo¹i, nhÊt lµ quan hÖ víi Trung Quèc. N¨m 1990 vµ n¨m 1991, víi c¬ng vÞ Chñ tÞch ñy ban Söa ®æi HiÕn ph¸p, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· ®Çu t nhiÒu c«ng søc cho viÖc söa ®æi vµ bæ sung HiÕn ph¸p n¨m 1980. Chóng ta ®· cã b¶n HiÕn ph¸p n¨m 1992 lµ HiÕn ph¸p cña thêi kú ®æi míi, ®a ®Êt níc ta bíc vµo kû nguyªn héi nhËp vµ ph¸t triÓn. Trong c«ng viÖc, t«i thÊy ë ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cã mét ®øc tÝnh rÊt ®¸ng kÝnh lµ khiªm tèn, lu«n quan t©m ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò khã, nhËn thøc kh¸c nhau. §ång chÝ l¾ng nghe vµ t×m c¸ch gi¶i quyÕt tháa ®¸ng. Tõ chç cßn cã nh÷ng ý kiÕn kh¸c nhau, tëng chõng rÊt khã t¹o ra sù ®ång thuËn, nhng víi sù dµy d¹n trong nghÖ thuËt ®iÒu hµnh, nªn nh÷ng kÕt luËn cña ®ång chÝ cã tÝnh thuyÕt phôc. Ngay trong b¶n HiÕn ph¸p n¨m 1992, ®ång chÝ vÉn cßn cã nh÷ng tr¨n trë, cßn nh÷ng b¨n kho¨n vÒ vÊn ®Ò quyÒn së h÷u, vÊn ®Ò tæ chøc bé m¸y nhµ níc, vÊn ®Ò ph¸t huy thùc sù quyÒn d©n chñ cña ngêi d©n, vÊn ®Ò ®æi míi sù l·nh ®¹o cña §¶ng. 4. D©n chñ - Tranh cö - Nh©n tµi Kiªn quyÕt ®æi míi sù l·nh ®¹o cña §¶ng ®èi víi ho¹t ®éng cña Quèc héi. VÒ vÊn ®Ò nµy, ®Çu tiªn lµ ph¶i kÓ ®Õn vai trß cña ®ång chÝ NguyÔn V¨n Linh. Sau khi nhËn chøc Tæng BÝ th,
113 ph¸t biÓu tríc Quèc héi, ®ång chÝ ®· vÝ von r»ng, l©u nay vai trß Quèc héi thêng gièng nh c©y kiÓng (miÒn B¾c gäi lµ c©y c¶nh). §ång chÝ NguyÔn V¨n Linh kh¼ng ®Þnh r»ng kh«ng thÓ ®Ó t×nh tr¹ng Êy kÐo dµi vµ ph¶i ®æi míi sù l·nh ®¹o cña §¶ng ®èi víi Quèc héi. Qua ho¹t ®éng thùc tiÔn cña nhiÖm kú khãa VI cña §¶ng vµ t¬ng øng víi khãa VIII cña Quèc héi, t«i nhËn thÊy: Tæng BÝ th NguyÔn V¨n Linh vµ Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc Vâ ChÝ C«ng lµ cÆp bµi trïng trong lÜnh vùc ®æi míi ho¹t ®éng cña Quèc héi. Hai ®ång chÝ ®· ®Ò nghÞ víi Bé ChÝnh trÞ vµ ®îc sù nhÊt trÝ: C¸c vÊn ®Ò cña Quèc héi th× Héi ®ång Nhµ níc (theo HiÕn ph¸p n¨m 1992 lµ ñy ban Thêng vô Quèc héi) chÞu tr¸ch nhiÖm. Bé ChÝnh trÞ kh«ng bµn qu¸ s©u vµo c¸c néi dung cña kú häp Quèc héi vµ kh«ng véi sím ®a ra c¸c kÕt luËn ®Ó yªu cÇu Quèc héi ph¶i biÓu quyÕt th«ng qua. Víi c¸ch lµm ®ã, Bé ChÝnh trÞ kh«ng bÞ mÊt nhiÒu thêi gian th¶o luËn nh÷ng vÊn ®Ò mµ Quèc héi cha xem xÐt; cßn Quèc héi th× cã tr¸ch nhiÖm h¬n, ®îc chñ ®éng h¬n trong viÖc xem xÐt vµ quyÕt ®Þnh c¸c vÊn ®Ò theo quyÒn h¹n cña m×nh. N¨m 1988, mét sù kiÖn quan träng ®îc xem nh lµ mét dÊu son trong tiÕn tr×nh d©n chñ cña ho¹t ®éng Quèc héi lµ cã hai øng cö viªn ®Ó Quèc héi bÇu Chñ tÞch Héi ®ång Bé trëng. Thùc chÊt ë ®©y lµ tranh cö. Cã ®îc dÊu son nµy, ph¶i kÓ ®Õn c«ng lao cña ®ång chÝ NguyÔn V¨n Linh vµ ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng. Nhng rÊt tiÕc, vÊn ®Ò tranh cö cña hai øng cö viªn vµo chøc Chñ tÞch Héi ®ång Bé trëng (Thñ tíng) ë thêi ®iÓm ®ã míi chØ mang tÝnh
114 gi¶i quyÕt biÖn ph¸p t×nh thÕ chø cha ph¶i lµ mét chñ tru¬ng nªn viÖc tèt nµy kh«ng ®îc duy tr×. Cuéc ®êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc nh©n d©n ta, ®îc §¶ng vµ Nhµ níc ta ®¸nh gi¸ cao. Líp con ch¸u nguyÖn noi theo tÊm g¬ng cña ®ång chÝ. Víi tÊm lßng c¶m phôc ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, t«i ®· viÕt bµi th¬: TÊm lßng nh©n hËu KÝnh tÆng Anh Vâ ChÝ C«ng Nhí mét thêi Anh ®· vÒ n¬i Êy Cïng ®ång bµo ®ång chÝ th©n th¬ng Sãng c¸ch m¹ng trµo d©ng bõng kh¬i dËy Cho ngµy vui gi¶i phãng quª h¬ng §êi chiÕn chinh vît mu«n ngµn gian khã §èi mÆt thï nÕm mËt n»m gai T×nh mÆn nång ngµy cµng thªm g¾n bã Lßng nhiÖt thµnh lu«n híng tíi t¬ng lai Ngµy chiÕn th¾ng non s«ng chung mét gi¶i Cïng qu©y quÇn bªn bÕp löa h©n hoan VÉn vÑn nguyªn t×nh nghÜa ngµy sèng m¸i §µi g¬ng soi, ®êi v¨n vâ song toµn
115 MÕn phôc Anh tÊm lßng giµu nh©n ®øc Lo cho d©n tõng manh ¸o b¸t c¬m Suy t hoµi, trë tr¨n nhiÒu thao thøc §Ó cho ®êi ®äng l¹i nh÷ng hoa th¬m Cã ai ®ã n¬i khèn cïng... bÓ së Anh réng lßng chia sÎ nçi ®¾ng cay ChØ híng ®i trªn con ®êng réng më Råi mét mai trµn nhùa sèng c¨ng ®Çy BÊy nhiªu n¨m tr¶i giã s¬ng ®»ng ®½ng §Ñp non s«ng, ®êi h¬ng ng¸t tÊm g¬ng Trêi biÕc xanh, suèi ngµn reo trong tr¾ng Nh©n hËu Anh, nhÞp qu©n khóc dÆm trêng. Ngµy 9-9-2011
116 §åNG CHÝ Vâ CHÝ C¤NG VíI C¸CH M¹NG VIÖT NAM Vµ QU£ H¦¥NG QU¶NG NAM - §µ N½NG NguyÔn §øc H¶i §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng tªn thËt lµ Vâ Toµn, sinh ngµy 7-8-1912, t¹i lµng Tam Mü, tæng Phó Quý, phñ Tam Kú, nay thuéc x· Tam Xu©n 1, huyÖn Nói Thµnh, tØnh Qu¶ng Nam, mét vïng ®Êt giµu truyÒn thèng yªu níc vµ c¸ch m¹ng. Vâ ChÝ C«ng lµ tªn cña ®ång chÝ ®îc dïng tõ cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc; b¹n bÌ, ®ång chÝ thêng gäi ®ång chÝ b»ng c¸i tªn tr×u mÕn, th©n th¬ng: anh N¨m C«ng. Th©n sinh cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ cô Vâ D¬ng (Vâ NghiÖm), mét chÝ sÜ yªu níc trong c¸c phong trµo §«ng du, phong trµo Duy t©n, lµ §¶ng viªn §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam; ®· bÞ thùc d©n Ph¸p vµ tay sai b¾t giam cÇm, tra tÊn, søc kháe bÞ gi¶m sót, mét thêi gian sau th× qua ®êi. Cô ®· ®îc c«ng nhËn liÖt sÜ. Th©n mÉu lµ cô NguyÔn ThÞ Th©n, mét ngêi phô n÷ chÞu th¬ng, _______________ ñy viªn Trung ¬ng §¶ng, BÝ th TØnh ñy Qu¶ng Nam.
117 chÞu khã, cã nhiÒu c«ng lao che giÊu, gióp ®ì c¸n bé. Cô mÊt n¨m 1973 vµ ®îc truy tÆng danh hiÖu Bµ mÑ ViÖt Nam anh hïng. Mang trong m×nh dßng m¸u yªu níc, ®îc nu«i dìng trong v¨n ho¸ truyÒn thèng cña gia ®×nh, lín lªn cïng phong trµo chèng thùc d©n Ph¸p x©m lîc cña quª h¬ng, n¨m 1926, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· b¾t ®Çu tham gia c¸c ho¹t ®éng yªu níc. Trong suèt 70 n¨m ho¹t ®éng c¸ch m¹ng liªn tôc, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc §¶ng tin tëng giao cho nhiÒu träng tr¸ch: BÝ th Phñ ñy Tam Kú, BÝ thTØnh ñy Qu¶ng Nam, Phã Chñ tÞch ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam, BÝ thLiªn khu ñy 5, Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam, BÝ th Khu ñy 5, ñy viªn Bé ChÝnh trÞ, Phã Chñ tÞch Héi ®ång Bé trëng råi Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc. Cuéc ®êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lu«n g¾n liÒn víi nh÷ng chÆng ®êng ®Êu tranh ®Çy hy sinh, gian khæ nhng rÊt ®çi oanh liÖt, hµo hïng cña §¶ng vµ d©n téc ta. Qua thùc tiÔn c¸ch m¹ng, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lu«n thÓ hiÖn lµ nhµ l·nh ®¹o cã tÇm nh×n chiÕn lîc, mét lßng mét d¹ chiÕn ®Êu, hy sinh, ®em hÕt tµi n¨ng, søc lùc vµ trÝ tuÖ phôc vô sù nghiÖp c¸ch m¹ng vÎ vang cña §¶ng vµ nh©n d©n. PhÈm chÊt c¸ch m¹ng vµ tµi n¨ng trÝ tuÖ cña ®ång chÝ lu«n béc lé mét c¸ch ®Çy ®ñ nhÊt trong nh÷ng giai ®o¹n ®Êu tranh cam go vµ phøc t¹p, khi mµ thùc tiÔn c¸ch m¹ng ®ßi hái ngêi l·nh ®¹o ph¶i thÓ hiÖn b¶n lÜnh v÷ng vµng, ý chÝ c¸ch m¹ng tiÕn c«ng, sù linh ho¹t, quyÕt ®o¸n,
118 s¸ng t¹o. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ tÊm g¬ng s¸ng ngêi vÒ lßng trung thµnh, tËn tôy víi Tæ quèc, víi §¶ng vµ nh©n d©n, tinh thÇn bÊt khuÊt, kiªn cêng, ®øc tÝnh cÇn, kiÖm, liªm, chÝnh, chÝ c«ng v« t. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc toµn §¶ng, toµn d©n vµ b¹n bÌ quèc tÕ th¬ng yªu, kÝnh träng. Víi nh÷ng cèng hiÕn xuÊt s¾c cña m×nh cho sù nghiÖp c¸ch m¹ng, ®ång chÝ ®· ®îc §¶ng vµ Nhµ níc ta tÆng thëng Hu©n ch¬ng Sao vµng vµ nhiÒu hu©n, huy ch¬ng cao quý kh¸c. Tõ trÇn vµo ngµy 8-9-2011, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· ®Ó l¹i cho mçi chóng ta di s¶n quý b¸u vÒ nh÷ng ®ãng gãp to lín cho c¸ch m¹ng ViÖt Nam vµ quª h¬ng Qu¶ng Nam - §µ N½ng. 1. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng víi phong trµo c¸ch m¹ng Qu¶ng Nam - §µ N½ng trong thêi kú ®Êu tranh giµnh chÝnh quyÒn vµ chèng thùc d©n Ph¸p x©m lîc (1930-1954) TiÕp thu truyÒn thèng c¸ch m¹ng cña gia ®×nh, víi hoµi b·o cña tuæi trÎ, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· sím dÊn th©n vµo con ®êng c¸ch m¹ng vinh quang vµ gian khæ. N¨m 1926, khi míi 14 tuæi, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· cïng cha tham gia phong trµo ®Êu tranh ®ßi th¶ cô Phan Béi Ch©u vµ ®Ó tang cô Phan Chu Trinh t¹i Tam Kú. §©y lµ sù kiÖn chÝnh trÞ ®Çu tiªn mµ ®ång chÝ tham gia, ®Ó l¹i nh÷ng dÊu Ên s©u s¾c: "§Õn nay ®· h¬n 70 n¨m mµ t«i vÉn cßn nhí nh míi gÇn ®©y, bëi ®©y lµ cét mèc ®Çu tiªn t«i tham gia mét sù kiÖn chÝnh trÞ lín... ChØ riªng ë Qu¶ng Nam hay
119 nãi hÑp h¬n lµ ë Tam Kú, phong trµo ®Êu tranh ®ßi th¶ cô Phan ®· g©y mét tiÕng vang cha tõng cã trong nh©n d©n, nhÊt lµ häc sinh, sinh viªn"1 . Sù kiÖn nµy ®· t¸c ®éng m¹nh mÏ ®Õn sù h×nh thµnh t tëng c¸ch m¹ng cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng sau nµy. Trong nh÷ng n¨m 1939 - 1943, phong trµo c¸ch m¹ng ë Qu¶ng Nam bÞ ®Þch ®¸nh ph¸, bÓ vì nÆng. LÇn lît c¸c ®ång chÝ tØnh ñy viªn bÞ b¾t, c¬ quan TØnh ñy ph¶i di chuyÓn nhiÒu n¬i, m¹ng líi mËt th¸m cña thùc d©n Ph¸p gi¨ng kÝn mäi ng¶ ®êng, hµng ngh×n c¸n bé, ®¶ng viªn bÞ ®Þch b¾t, tra tÊn, tï ®µy, nhiÒu lóc khã kh¨n tëng chõng kh«ng vît qua ®îc. Víi c¬ng vÞ BÝ th Phñ ñy Tam Kú (1939), råi BÝ th TØnh ñy Qu¶ng Nam (1940), ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng len lái vµo phong trµo, kiªn tr× chÞu ®ùng gian khæ hy sinh, nhËn nhiÖm vô ®i liªn l¹c, x©y dùng c¬ së ®Ó kh«i phôc phong trµo c¸ch m¹ng ë c¸c phñ c¸nh b¾c cña tØnh. §©y lµ mét nhiÖm vô rÊt khã kh¨n v× ®Þa bµn ho¹t ®éng gÇn víi tØnh lþ cña ®Þch, l¹i xa c¬ quan TØnh ñy. Nhng lóc nµo còng vËy, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lu«n dµnh vÒ m×nh nh÷ng nhiÖm vô khã nhÊt. Trong vai mét ngêi bu«n dÇu phéng (dÇu l¹c), bu«n thuèc l¸, ®ång chÝ lÆn léi hÕt ®Þa ph¬ng nµy ®Õn ®Þa ph¬ng kh¸c, cã lóc vµo tËn Ninh ThuËn, B×nh ThuËn, nhiÒu lÇn mu trÝ tho¸t khái vßng v©y cña kÎ thï ®Ó b¸m trô l·nh ®¹o æn ®Þnh t×nh h×nh t tëng, bµn kÕ ho¹ch chèng khñng bè, gi÷ liªn l¹c tõ tØnh ®Õn c¬ së. _______________ 1. Vâ ChÝ C«ng: Trªn nh÷ng chÆng ®êng c¸ch m¹ng (Håi ký), Nxb. ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, 2001, tr.31 - 32.
120 Nh÷ng ho¹t ®éng kh«ng mÖt mái víi bÇu nhiÖt huyÕt c¸ch m¹ng nãng báng cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· tõng bíc kh«i phôc phong trµo c¸ch m¹ng Qu¶ng Nam, gãp phÇn ®a phong trµo c¸ch m¹ng ë ®Þa ph¬ng tiÕn kÞp víi phong trµo chung trong c¶ níc. Th¸ng 10-1943, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng bÞ ®Þch b¾t vµ bÞ kÕt ¸n chung th©n, sau gi¶m xuèng 25 n¨m vµ ®µy lªn Nhµ ®µy Bu«n Ma Thuét. Trong nhµ tï ®Õ quèc, ®èi mÆt víi kÎ thï, lu«n cËn kÒ víi c¸i chÕt, nhng ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng vÉn lu«n nªu cao khÝ tiÕt cña ngêi céng s¶n, gi÷ v÷ng tinh thÇn chiÕn ®Êu, t«i luyÖn ý chÝ c¸ch m¹ng, tham gia ®Êu tranh chèng l¹i chÕ ®é giam cÇm hµ kh¾c cña ®Þch. ý chÝ ®Êu tranh kiªn cêng cña ®ång chÝ ®· lµm cho kÎ thï ph¶i nÓ sî, chóng liÖt ®ång chÝ vµo lo¹i "®Æc biÖt nguy hiÓm". Víi tr¸ch nhiÖm cña ngêi l·nh ®¹o phong trµo ë ®Þa ph¬ng, ®ång chÝ t×m c¸ch gÆp gì c¸c b¹n tï lµ ngêi Qu¶ng Nam bÞ b¾t tríc ®ã ®Ó th«ng b¸o t×nh h×nh bªn ngoµi, bµn giao c¬ së ë Qu¶ng Nam ®Ó nh÷ng ngêi ®îc ra tï tríc dÔ dµng b¾t mèi ho¹t ®éng trë l¹i. ChÝnh nhê sù giíi thiÖu ®ã mµ th¸ng 4-1944, c¸c ®ång chÝ TrÇn V¨n QuÕ, NguyÔn TiÕn ChÕ, NguyÔn TÊn ¦ng ®· b¾t liªn l¹c ®îc víi c¸c ®Þa ph¬ng trong tØnh, nhanh chãng thµnh lËp l¹i TØnh ñy ®Ó l·nh ®¹o cao trµo kh¸ng NhËt, cøu níc ë Qu¶ng Nam - §µ N½ng. Th¸ng 3-1945, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc ra tï. Kh«ng mét phót nghØ ng¬i, ®ång chÝ lËp tøc lao ngay vµo chuÈn bÞ cho cuéc tæng khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn ë Qu¶ng Nam.
121 Trong nh÷ng ngµy næ ra khëi nghÜa, ®ång chÝ ®îc ph©n c«ng vÒ chØ ®¹o cuéc khëi nghÜa ë Héi An. Víi t duy nh¹y bÐn, ®ång chÝ ®· kÞp thêi ph¸t ®éng khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn t¹i thÞ x· Héi An thµnh c«ng vµo ®ªm 17 r¹ng ngµy 18-8-1945, sím h¬n kÕ ho¹ch ban ®Çu, ®Ëp tan ©m mu cíp chÝnh quyÒn ®Ó mÆc c¶ víi c¸ch m¹ng cña bän Quèc d©n §¶ng vµ bän ph¶n ®éng ®éi lèt ®¹o Cao ®µi. Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc cÊp trªn ph©n c«ng tham gia x©y dùng lùc lîng vò trang cña Qu©n khu 5. Sau ®ã ®îc cö lµm BÝ thBan C¸n sù §«ng B¾c Miªn. T¹i §¹i héi §¶ng bé Liªn khu 5 lÇn thø II (th¸ng 3- 1951), ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc bÇu vµo Liªn khu ñy vµ ®îc ph©n c«ng lµm BÝ th TØnh ñy Qu¶ng Nam - §µ N½ng. Trªn c¬ng vÞ BÝ th TØnh ñy, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®Æc biÖt chó träng ®Õn viÖc l·nh ®¹o x©y dùng lùc lîng vò trang ®Þa ph¬ng vµ ®Èy m¹nh c«ng t¸c bè phßng. Trong c¸c cuéc häp TØnh ñy, ®ång chÝ lu«n l¾ng nghe ý kiÕn cña c¸c ®Þa ph¬ng, chñ tr× th¶o luËn s«i næi ®Ó ®Ò ra biÖn ph¸p ®èi phã hiÖu qu¶, ph©n c«ng c¸c ®ång chÝ trong Ban Thêng vô TØnh ñy trùc tiÕp vÒ c¸c ®Þa ph¬ng ®Ó chØ ®¹o c«ng t¸c diÖt tÒ, ®¸nh ®ån, ph¸ khu dån. Th¸ng 5-1952, Liªn khu 5 më chiÕn dÞch hÌ, lÊy Qu¶ng Nam lµm chiÕn trêng träng ®iÓm ®Ó ®¸nh b¹i kÕ ho¹ch chiªu an cña ®Þch, kh«i phôc vµ më réng vïng du kÝch. §©y lµ ®Ò xuÊt cña Qu¶ng Nam, trong ®ã cã vai trß quan träng cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng. Trong trËn ®ãi ë Qu¶ng Nam vµo gi÷a n¨m 1952, ®ång
122 chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· ®Ò ra hµng lo¹t biÖn ph¸p cÊp b¸ch nh xuÊt kho dù tr÷ cña tØnh, kªu gäi sù hç trî cña Liªn khu ®Ó kh¾c phôc n¹n ®ãi tríc m¾t, tæ chøc cuéc vËn ®éng víi khÈu hiÖu "vïng ®ãi Ýt nhÞn tiªu, bít ¨n gióp vïng ®ãi nÆng", bé ®éi thùc hiÖn nhÞn ¨n mét b÷a trong tuÇn ®Ó gióp nh©n d©n; ph©n c«ng c¸n bé tØnh vÒ tËn n¬i ®Ó ®«n ®èc viÖc cøu ®ãi. B¶n th©n ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng còng thêng xuyªn ®i kiÓm tra, ®«n ®èc, ph¸t ®éng nh©n d©n vïng ven biÓn trång rau lang cøu ®ãi. Nhê nh÷ng chØ ®¹o quyÕt liÖt, biÖn ph¸p ®óng ®¾n trªn, chØ trong mét thêi gian ng¾n, n¹n ®ãi ®· ®îc kh¾c phôc, s¶n xuÊt ®îc phôc håi, ®êi sèng nh©n d©n trë l¹i b×nh thêng. Trong suèt 24 n¨m (1930 - 1954), ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lu«n cã mÆt trong mäi phong trµo c¸ch m¹ng ë Qu¶ng Nam, tõ vai trß BÝ th Chi bé cho ®Õn c¬ng vÞ BÝ th TØnh ñy, ®ång chÝ lu«n nªu cao tinh thÇn tr¸ch nhiÖm, nhiÖt t×nh c¸ch m¹ng. Trong nh÷ng n¨m th¸ng gian khã Êy, lu«n hiÖn lªn h×nh ¶nh ngêi l·nh ®¹o s©u s¸t víi phong trµo, kh«ng ng¹i gian khæ, hy sinh, ®a ra nhiÒu quyÕt s¸ch ®óng ®¾n, gãp phÇn gi÷ v÷ng vµ tõng bíc ®a phong trµo c¸ch m¹ng ë Qu¶ng Nam tiÕn lªn mµ ®Ønh cao lµ cuéc C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945 thµnh c«ng rùc rì, ®a Qu¶ng Nam trë thµnh mét trong nh÷ng tØnh giµnh chÝnh quyÒn sím nhÊt trong c¶ níc. ChÝn n¨m kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p (1945-1954), mÆc dï thêi gian c«ng t¸c ë Qu¶ng Nam kh«ng dµi nhng ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lu«n cã mÆt trong nh÷ng lóc phong trµo c¸ch m¹ng tØnh Qu¶ng Nam gÆp nhiÒu khã kh¨n nhÊt, ®a phong trµo c¸ch m¹ng
123 Qu¶ng Nam theo kÞp phong trµo chung trong c¶ níc, cïng c¶ níc hoµn thµnh cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, ®a c¸ch m¹ng ViÖt Nam bíc sang mét trang sö míi, t¬i s¸ng h¬n vµ bi hïng h¬n. 2. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng víi phong trµo c¸ch m¹ng miÒn Nam trong thêi kú kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc (1954 - 1975) §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ mét trong nh÷ng nhµ l·nh ®¹o cã nhiÒu cèng hiÕn quan träng, gãp phÇn lµm nªn nh÷ng chiÕn th¾ng vÜ ®¹i cña d©n téc ta trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, ®Æc biÖt lµ trªn ®Þa bµn Khu 5 vµ Nam Bé. Trªn c¬ng vÞ BÝ th Liªn khu ñy, Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam, Phã Chñ tÞch ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam, råi BÝ thKhu ñy kiªm ChÝnh ñy Qu©n khu 5, tµi n¨ng, trÝ tuÖ cña ®ång chÝ lu«n táa s¸ng trong nh÷ng bíc ngoÆt quan träng cña phong trµo c¸ch m¹ng. Thùc tiÔn c¸ch m¹ng ®· chøng minh, viÖc Trung ¬ng lùa chän ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ ngêi ®øng mòi chÞu sµo cho phong trµo c¸ch m¹ng ë Liªn khu 5 lµ mét quyÕt ®Þnh ®óng ®¾n, s¸ng suèt. Do b¸m s¸t c¬ së, b¸m s¸t phong trµo, l¹i trung thµnh vµ kiªn ®Þnh, tõ thùc tiÔn chØ ®¹o c¸ch m¹ng ë Liªn khu 5, ®ång chÝ ®· ®Ò xuÊt nhiÒu vÊn ®Ò cã ý nghÜa chiÕn lîc t¹i Héi nghÞ lÇn thø 15 Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng (khãa II) gãp phÇn lµm s¸ng tá con ®êng c¸ch m¹ng ViÖt Nam, ®ã lµ con ®êng b¹o lùc c¸ch m¹ng chèng l¹i b¹o lùc ph¶n c¸ch m¹ng cña qu©n thï.
124 Ngay sau khi NghÞ quyÕt 15 ®îc ban hµnh, ë miÒn T©y Qu¶ng Ng·i næ ra cuéc khëi nghÜa cña nh©n d©n Trµ Bång (th¸ng 8-1959). §©y lµ mét sù kiÖn ®êng ®ét, khiÕn cho nhiÒu ®ång chÝ b¨n kho¨n, nhiÒu ®Þa ph¬ng lo ng¹i, cã ®ång chÝ l·nh ®¹o Liªn khu ñy cßn ®Ò nghÞ Ban Thêng vô Liªn khu ñy kiÓm ®iÓm TØnh ñy Qu¶ng Ng·i v× ®· nãng véi, thiÕu phèi hîp gi÷a c¸c ®Þa ph¬ng. Trªn c¬ng vÞ BÝ th Liªn khu ñy, b»ng t duy s¸ng t¹o vµ kinh nghiÖm thùc tiÔn c¸ch m¹ng, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng b×nh tÜnh xuèng tËn ®Þa ph¬ng ®Ó n¾m t×nh h×nh, l¾ng nghe ý kiÕn cña c¸n bé, ®¶ng viªn vµ nh©n d©n. Trªn c¬ së ®ã, ®ång chÝ ®· kÞp thêi ®a ra nh÷ng kÕt luËn chÝnh x¸c, gãp phÇn xãa tan mäi ý kiÕn tr¸i chiÒu, ph¸t huy h¬n n÷a tinh thÇn c¸ch m¹ng cña nh©n d©n, chiÕn sÜ, kiªn quyÕt vît qua khã kh¨n, ®¸nh b¹i c¸c cuéc ph¶n kÝch cña ®Þch, b¶o toµn th¾ng lîi ®· giµnh ®îc. Trong nh÷ng n¨m 1961 - 1962, víi tr¸ch nhiÖm Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· cïng c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o Trung ¬ng Côc l·nh ®¹o vµ ph¸t ®éng quÇn chóng næi dËy ph¸ ¸ch k×m kÑp cña ®Þch, kh¾c phôc t tëng "ch¹y xµ ®ïa", x©y dùng thÕ trËn du kÝch chiÕn tranh ®Ó ®¸nh b¹i chiÕn thuËt "trùc th¨ng vËn", "thiÕt xa vËn" cña ®Þch; chØ ®¹o phong trµo ®Êu tranh ë ®« thÞ, lµm tèt c«ng t¸c vËn ®éng nh©n sÜ, trÝ thøc, t¨ng cêng vµ më réng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng. Tríc ©m mu lËp Êp chiÕn lîc ®Ó k×m kÑp nh©n d©n cña Mü - ngôy, ®ång chÝ kh«ng qu¶n ng¹i gian khæ, hy sinh vÒ tËn bng biÒn vïng ®ång b»ng s«ng Cöu Long, miÒn T©y Nam Bé
125 kh¶o s¸t, t×m hiÓu t×nh h×nh, ®óc rót kinh nghiÖm ®Ó phæ biÕn cho toµn miÒn Nam. Tinh thÇn chØ ®¹o s©u s¸t, ®Ò xuÊt nhiÒu biÖn ph¸p s¸ng t¹o ®· gióp ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cïng c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o Trung ¬ng Côc miÒn Nam l·nh ®¹o nh©n d©n Nam Bé ph¸t huy søc m¹nh tæng hîp cña nh©n d©n ®Ó thùc hiÖn ph¬ng ch©m ®Êu tranh "hai ch©n, ba mòi gi¸p c«ng", tõng bíc ®¸nh b¹i chiÕn lîc "ChiÕn tranh ®Æc biÖt" cña ®Õ quèc Mü. Tríc t×nh h×nh c¸ch m¹ng ë Khu 5 ®ang gÆp nhiÒu khã kh¨n, th¸ng 4-1964, Trung ¬ng ®iÒu ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng vÒ lµm BÝ th Khu ñy 5. Còng nh©n d©n Êy, c¸n bé Êy, chiÕn trêng Êy... thÕ mµ tõ khi ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng vÒ lµm BÝ th Khu ñy 5 th× t×nh h×nh ngµy cµng chuyÓn biÕn. §ång chÝ cïng víi Khu ñy ®a phong trµo tõng bíc ®i lªn, vît qua nh÷ng khã kh¨n phøc t¹p, giµnh th¾ng lîi ngµy cµng lín. Víi tinh thÇn c¸ch m¹ng tiÕn c«ng, sù l·nh ®¹o, chØ ®¹o cô thÓ, s¾c bÐn cña ®ång chÝ ®· biÕn thµnh søc m¹nh vËt chÊt, gióp cho qu©n d©n Khu 5 vµ Qu¶ng Nam lµm nªn chiÕn th¾ng Nói Thµnh lÞch sö ngµy 26-5-1965, ph¸t huy hiÖu qu¶ thÕ trËn chiÕn tranh nh©n d©n ë vµnh ®ai diÖt Mü Chu Lai, Hßa Vang, gãp phÇn t¹o ra bíc chuyÓn quan träng vÒ nhËn thøc vµ hµnh ®éng trong qu©n d©n miÒn Nam vµ c¶ níc. T tëng d¸m ®¸nh, quyÕt ®¸nh vµ quyÕt th¾ng Mü ®îc cñng cè vµ t¨ng cêng trong toµn qu©n vµ toµn d©n ta lóc bÊy giê. Lµ BÝ th Khu ñy 5, b»ng tµi n¨ng, ®¹o ®øc c¸ch m¹ng cña m×nh, ®ång chÝ ®· thuyÕt phôc, tËp hîp, ®oµn kÕt c¸n bé, qu©n d©n thµnh mét khèi thèng nhÊt; c¸n bé, nh©n d©n
126 kÝnh träng vµ th¬ng mÕn ®ång chÝ nh ngêi th©n cña m×nh. §Æc biÖt lµ trong Ban Thêng vô Khu ñy, cã ngêi cã tuæi ®êi, tuæi §¶ng lín h¬n, cã nh÷ng ngêi næi tiÕng khã tÝnh nhng ë bªn c¹nh ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, ai nÊy ®Òu c¶m thÊy gÇn gòi, ch©n t×nh nh anh em ruét thÞt. ChÝnh nh÷ng ®øc tÝnh Êy, nh©n c¸ch Êy ®· gióp ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng trë thµnh h¹t nh©n ®Ó quy tô c¸n bé l·nh ®¹o, biÕn Ban Thêng vô Khu ñy trë thµnh mét tËp thÓ thÐp. ChÝnh c¸i tËp thÓ thÐp Êy ®· cïng víi ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng l·nh ®¹o qu©n vµ d©n Khu 5 lµm nªn nh÷ng chiÕn c«ng ®Çy hiÓn h¸ch, gãp phÇn ®a cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc ®i ®Õn th¾ng lîi hoµn toµn. Tinh thÇn c¸ch m¹ng tiÕn c«ng, t duy l·nh ®¹o nh¹y bÐn, quyÕt ®o¸n cña ®ång chÝ cßn thÓ hiÖn trong viÖc chíp thêi c¬, quyÕt ®Þnh gi¶i phãng thÞ x· Tam Kú, thÞ x· ®Çu tiªn ®îc gi¶i phãng ë miÒn Trung, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó gi¶i phãng §µ N½ng sím h¬n kÕ ho¹ch dù kiÕn cña Bé ChÝnh trÞ, gióp cho ta nhanh chãng giµnh ®îc th¾ng lîi, tiÕp qu¶n thµnh phè gÇn nh nguyªn vÑn, t¹o tiÒn ®Ò cho chiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö, gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam, thèng nhÊt níc nhµ. ChÝn n¨m chèng Ph¸p, 21 n¨m chèng Mü, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· ®i suèt cïng hµnh tr×nh vît qua phong ba b·o t¸p cña d©n téc. Trong sù nghiÖp ®Êu tranh gi¶i phãng miÒn Nam nãi chung, Khu 5 nãi riªng, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· cã nh÷ng ®ãng gãp quan träng, tµi n¨ng, trÝ tuÖ cña ®ång chÝ lu«n ph¸t s¸ng rùc rì trong nh÷ng bíc ngoÆt quan träng cña cuéc kh¸ng chiÕn, l·nh ®¹o qu©n vµ d©n
127 Khu 5 ®¸nh b¹i mäi ©m mu, thñ ®o¹n cña kÎ thï, cïng nh©n d©n c¶ níc thùc hiÖn thµnh c«ng t©m nguyÖn cña B¸c Hå vµ kh¸t väng cña d©n téc: Gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt níc. 3. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng víi sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ ®Êt níc sau n¨m 1975 Sau khi miÒn Nam ®îc hoµn toµn gi¶i phãng, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®îc ®iÒu vÒ Trung ¬ng ®Ó cïng g¸nh v¸c tr¸ch nhiÖm t¸i thiÕt, x©y dùng l¹i ®Êt níc. Tõ c¬ng vÞ Phã Thñ tíng kiªm Bé trëng Bé H¶i s¶n, Phã Thñ tíng kiªm Bé trëng Bé N«ng nghiÖp kiªm Trëng ban C¶i t¹o n«ng nghiÖp miÒn Nam, Thêng trùc Ban BÝ th; Phã Chñ tÞch Héi ®ång Bé trëng; Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc, Chñ tÞch Héi ®ång Quèc phßng vµ Chñ tÞch ñy ban söa ®æi HiÕn ph¸p, ë bÊt cø c¬ng vÞ nµo, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®Òu hÕt lßng hÕt søc phôc vô sù nghiÖp chung, xem sù nghiÖp c¸ch m¹ng lµ lÏ sèng cña m×nh. Nh÷ng ®Ò xuÊt, chØ ®¹o cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng trong thêi gian nµy ®· gãp phÇn ®a ®Êt níc vît qua giai ®o¹n cùc kú khã kh¨n, tõng bíc ®i lªn con ®êng ®æi míi. Víi nh÷ng ®ãng gãp to lín cña ®ång chÝ trong giai ®o¹n nµy ®· chøng tá ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ mét nhµ l·nh ®¹o cã uy tÝn lín cña §¶ng, lµ con ngêi cña thùc tiÔn, lµ ngêi lu«n xuÊt hiÖn ®óng lóc thùc tiÔn lÞch sö cã yªu cÇu. Tõ khi vÒ c«ng t¸c ë Trung ¬ng, ngoµi viÖc ®ãng gãp chung vÒ c¸c mÆt trong sù l·nh ®¹o cña Bé ChÝnh trÞ ®èi víi ®Êt níc, trªn tr¸ch nhiÖm c¸ nh©n, ®ång chÝ lu«n tr¨n
128 trë tríc nh÷ng khã kh¨n cña ®Êt níc, tríc t×nh tr¹ng nghÌo khã cña nh©n d©n. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng kh«ng chØ thÓ hiÖn lµ mét nhµ l·nh ®¹o kh¸ng chiÕn xuÊt s¾c mµ cßn lµ mét nhµ l·nh ®¹o x©y dùng ®Êt níc cã bé ãc kh¸m ph¸, t duy s¸ng t¹o, d¸m nghÜ, d¸m lµm ®Ó ®a ra nh÷ng ®Ò xuÊt, gi¶i ph¸p quan träng, gãp phÇn x©y dùng ®Êt níc. Khi gi÷ chøc Phã Thñ tíng kiªm Bé trëng Bé H¶i s¶n, ®ång chÝ ®Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸p quyÕt liÖt nh»m th¸o gì nh÷ng khã kh¨n cho ngµnh h¶i s¶n, ®a ngµnh h¶i s¶n trë thµnh mét ngµnh mòi nhän trong nÒn kinh tÕ quèc d©n. Khi lµm Phã Thñ tíng ChÝnh phñ phô tr¸ch n«ng nghiÖp, ®ång chÝ ñng hé c¸ch lµm "kho¸n s¶n phÈm" (cha ®îc chÊp nhËn chÝnh thøc) ë c¸c hîp t¸c x· n«ng nghiÖp; thêng xuyªn kh¶o s¸t thùc tÕ, ®i s©u nghiªn cøu ®æi míi tæ chøc, c¬ chÕ qu¶n lý hîp t¸c x·. Víi kinh nghiÖm ho¹t ®éng thùc tiÔn cña m×nh, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng nhËn tr¸ch nhiÖm dù th¶o ChØ thÞ 100 cña Ban BÝ th Trung ¬ng §¶ng thùc hiÖn kho¸n s¶n phÈm trong hîp t¸c x· n«ng nghiÖp ®Õn nhãm vµ ngêi lao ®éng. Trªn c¬ së tæng kÕt ChØ thÞ 100, Trung ¬ng chñ tr¬ng ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý trong n«ng nghiÖp b»ng NghÞ quyÕt 10 cña Bé ChÝnh trÞ n¨m 1988. ChÝnh bíc ®ét ph¸ lÞch sö nµy ®· mang l¹i cho nh©n d©n ta cuéc sèng no Êm, h¹nh phóc. C«ng lao Êy cña ®ång chÝ vÉn lu«n ®îc nh©n d©n kh¾c ghi b»ng c©u th¬: "Hoan h« anh Vâ ChÝ C«ng Anh cho kho¸n hé ruéng ®ång tèt t¬i" C¸c chñ tr¬ng trªn ®©y lµ sù ®æi míi trong lÜnh vùc
129 n«ng nghiÖp, mét bíc ngoÆt ph¸t triÓn n«ng nghiÖp, t¹o ra ®éng lùc trong s¶n xuÊt, ®a níc ta tõ chç thiÕu l¬ng thùc triÒn miªn, ph¶i nhËp khÈu nay ®· ®¸p øng ®îc nhu cÇu l¬ng thùc trong níc vµ cßn dµnh mét phÇn cho xuÊt khÈu. Tõ kinh nghiÖm thùc tÕ ®æi míi kinh tÕ n«ng nghiÖp, ®ång chÝ ®îc ph©n c«ng lµm Trëng TiÓu ban nghiªn cøu ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ chung, ®· gãp phÇn quan träng vµo viÖc x©y dùng NghÞ quyÕt 306 cña Bé ChÝnh trÞ vÒ ph¸t huy quyÒn tù chñ trong s¶n xuÊt kinh doanh ®¬n vÞ c¬ së (bao gåm n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp, ph©n phèi lu th«ng). Tõ thùc tiÔn, cïng nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm c¶i tæ thÊt b¹i ë Liªn X« vµ §«ng ¢u, ®ång chÝ ®· ®ãng gãp vµo viÖc x¸c ®Þnh ®êng lèi ®æi míi cña ®Êt níc mµ §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø VI ®· quyÕt ®Þnh. Khi lµm Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc, ®ång chÝ ®· ®i s©u nghiªn cøu, tríc hÕt lµ thùc hiÖn d©n chñ thËt sù ®èi víi c¬ quan d©n cö: Héi ®ång nh©n d©n, Quèc héi, Héi ®ång Nhµ níc theo ph¬ng ch©m §¶ng l·nh ®¹o, nh©n d©n lµm chñ, Nhµ níc qu¶n lý. Trªn c¬ng vÞ Chñ tÞch ñy ban söa ®æi HiÕn ph¸p, díi sù chØ ®¹o cña Bé ChÝnh trÞ, ®ång chÝ ®· cïng ñy ban tËp hîp réng r·i ý kiÕn cña c¸c tÇng líp nh©n d©n, tËp trung ®îc nhiÒu chuyªn gia nghiªn cøu, kinh nghiÖm x©y dùng hiÕn ph¸p cña mét sè níc vËn dông vµo thùc tiÔn ViÖt Nam cho phï hîp víi ®êng lèi ®æi míi cña §¶ng. §ång chÝ kiªn tr× ®Êu tranh víi nh÷ng quan ®iÓm sai tr¸i trong viÖc söa ®æi HiÕn ph¸p, gi÷ v÷ng nh÷ng ®iÒu c¬ b¶n vÒ d©n
130 chñ, vÒ x©y dùng nhµ níc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa cña d©n, do d©n, v× d©n, chØ söa nh÷ng ®iÒu kho¶n, nh÷ng quy ®Þnh kh«ng cßn phï hîp víi ®êng lèi ®æi míi, trë ng¹i cho viÖc ph¸t triÓn mäi mÆt cña ®Êt níc. Néi dung söa ®æi HiÕn ph¸p do ®ång chÝ chØ ®¹o ®· ®îc Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng ñng hé m¹nh mÏ, toµn d©n hoan nghªnh vµ Quèc héi th«ng qua trë thµnh HiÕn ph¸p söa ®æi n¨m 1992 - HiÕn ph¸p cña thêi kú ®æi míi ë níc ta. Trªn c¬ng vÞ Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, mÆc dï tuæi ®· cao nhng ®ång chÝ vÉn ®em hÕt trÝ tuÖ, søc lùc cña m×nh ®Ó tham gia nhiÒu ý kiÕn quan träng víi l·nh ®¹o §¶ng vµ Nhµ níc vÒ thùc hiÖn vµ hoµn thiÖn ®êng lèi ®æi míi, gi¶i phãng nh÷ng vÊn ®Ò lín cña ®Êt níc. 4. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng - ngêi con ®Êt Qu¶ng trän nghÜa vÑn t×nh §èi víi quª h¬ng Qu¶ng Nam - §µ N½ng, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· cã nhiÒu c«ng lao to lín. C«ng lao ®ã thÓ hiÖn trong nhiÒu thêi kú, nhiÒu lÜnh vùc, nhiÒu vÞ trÝ c«ng t¸c kh¸c nhau. Khi ®îc §¶ng ®iÒu ra c«ng t¸c ë Trung ¬ng víi nh÷ng träng tr¸ch nÆng nÒ, ®ång chÝ vÉn dµnh thêi gian vÒ th¨m vµ lµm viÖc víi §¶ng bé vµ nh©n d©n tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng, dµnh cho quª h¬ng nh÷ng t×nh c¶m mÆn nång, s©u ®Ëm. Mçi lÇn vÒ th¨m, lµm viÖc, ®ång chÝ kh«ng chØ thùc hiÖn nhiÖm vô truyÒn ®¹t quan ®iÓm, ®êng lèi cña §¶ng, c¸c chñ tr¬ng, chÝnh s¸ch cña Nhµ níc mµ cßn tranh thñ th¨m nhiÒu ®¶ng bé c¬ së, th¨m c¸c ®ång chÝ
131 l·o thµnh c¸ch m¹ng, c¸c gia ®×nh cã c«ng víi níc, th¨m vïng c¨n cø miÒn nói, c¨n cø c¸ch m¹ng cña quª h¬ng. §Æc biÖt, ®ång chÝ lu«n ®éng viªn, nh¾c nhë §¶ng bé ph¶i thËt sù ®oµn kÕt nhÊt trÝ lµm h¹t nh©n trong khèi ®¹i ®oµn kÕt toµn d©n, ph¶i thËt sù ph¸t huy d©n chñ vµ quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n, ®éng viªn søc m¹nh to lín cña hä vît qua khã kh¨n ®Ó kh«ng ngõng ®Èy m¹nh s¶n xuÊt, n©ng cao ®êi sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn. §ång chÝ còng c¨n dÆn §¶ng bé vµ nh©n d©n ®Þa ph¬ng kh«ng ®îc tháa m·n víi thµnh tùu ®· ®¹t ®îc mµ ph¶i kh«ng ngõng v¬n lªn, giµnh nh÷ng thµnh tùu to lín h¬n n÷a... §ång chÝ còng lu ý c¸c cÊp, c¸c ngµnh, c¸c ®Þa ph¬ng ph¶i cã tinh thÇn chñ ®éng, s¸ng t¹o, kh«ng thô ®éng ngåi chê, û l¹i vµo cÊp trªn; ph¶i n¾m v÷ng quan ®iÓm thùc tiÔn, chó ý ph¸t triÓn nh÷ng t duy míi, ý tëng míi... Ph¸t biÓu t¹i §¹i héi §¶ng bé tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng lÇn thø XVI (Vßng 1) n¨m 1991, ®ång chÝ thÓ hiÖn niÒm tin s¾t ®¸: "Nh©n d©n Qu¶ng Nam - §µ N½ng cã truyÒn thèng ®Êu tranh c¸ch m¹ng kiªn cêng trong c¸c giai ®o¹n lÞch sö cña d©n téc. Nh©n tµi vµ ®éi ngò c¸n bé c¸c thÕ hÖ ®«ng ®óc, ®ñ søc lµm nªn sù nghiÖp lín". Trong Th göi nh©n d©n vµ §¶ng bé huyÖn Nói Thµnh nh©n kû niÖm 20 n¨m ngµy thµnh lËp huyÖn (1984 - 2004), ®ång chÝ biÓu lé niÒm mong muèn: "T«i tin ch¾c r»ng kh«ng bao l©u n÷a, n¬i ®©y sÏ trë thµnh Khu c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i, mét vïng du lÞch hÊp dÉn vµ mét thµnh phè biÓn ®µng hoµng to ®Ñp, gãp phÇn vµo sù nghiÖp c«ng nghiÖp hãa níc ta".
132 Lµ ®¹i biÓu Quèc héi ba khãa liÒn (khãa VI, VII, VIII) t¹i ®¬n vÞ Qu¶ng Nam - §µ N½ng, ®ång chÝ lu«n thÓ hiÖn lµ chiÕc cÇu nèi v÷ng ch·i gi÷a cö tri víi Quèc héi, thêng xuyªn l¾ng nghe ý kiÕn cña cö tri vµ tæng hîp, ®Ò ®¹t lªn §¶ng vµ Nhµ níc quan t©m gi¶i quyÕt nh÷ng nguyÖn väng chÝnh ®¸ng cña nh©n d©n. N¨m 1997, tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng t¸ch thµnh tØnh Qu¶ng Nam vµ thµnh phè §µ N½ng, ®ång chÝ ®· cho nhiÒu ý kiÕn quý b¸u ®Ó hai ®Þa ph¬ng ph¸t huy truyÒn thèng quª h¬ng, ra søc x©y dùng mçi ®Þa ph¬ng ngµy cµng ph¸t triÓn. Nh÷ng n¨m th¸ng sau khi th«i lµm Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, tuy bÊy giê tuæi ®· cao, søc ®· gi¶m nhiÒu, dï sèng xa quª nhng ®ång chÝ vÉn tiÕp tôc dµnh nh÷ng sù quan t©m s©u s¾c ®èi víi quª h¬ng. Mçi dÞp cã c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o cña tØnh vµo thµnh phè Hå ChÝ Minh th¨m, chóc thä, ®ång chÝ ®Òu hái th¨m vÒ t×nh h×nh tØnh nhµ vµ göi lêi chóc §¶ng bé vµ nh©n d©n ®Þa ph¬ng giµnh ®îc nh÷ng thµnh tùu míi. Nh÷ng dÞp vÒ th¨m quª, ®ång chÝ ®Òu c¨n dÆn cÇn chó ý ®Õn ®êi sèng nh©n d©n, nhÊt lµ vïng c¨n cø kh¸ng chiÕn, c¸c gia ®×nh chÝnh s¸ch, x©y dùng khèi ®oµn kÕt toµn d©n, ®Æc biÖt gi÷ sù ®oµn kÕt thèng nhÊt trong néi bé §¶ng. §ång chÝ tin r»ng nÕu gi¶i quyÕt ®îc nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n trªn, sù nghiÖp c¸ch m¹ng cña chóng ta nhÊt ®Þnh thµnh c«ng, sù nghiÖp ®æi míi ®Êt níc vµ quª h¬ng sÏ th¾ng lîi. Víi tinh thÇn tr¸ch nhiÖm ®èi víi quª h¬ng, nghÜa t×nh s©u nÆng ®èi víi ®ång chÝ, ®ång ®éi, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng
133 bao giê còng lµ ngêi chÊp bót viÕt lêi giíi thiÖu cho c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu, biªn so¹n vÒ lÞch sö ®Þa ph¬ng hay ®Ò nghÞ c¸c c¬ quan chøc n¨ng quan t©m ®Çu t, t«n t¹o c¸c di tÝch lÞch sö c¸ch m¹ng trªn ®Êt Qu¶ng Nam. §ång chÝ lu«n sèt s¾ng x¸c nhËn, ®Ò nghÞ c¸c c¬ quan chøc n¨ng quan t©m thùc hiÖn chÕ ®é chÝnh s¸ch cho nh÷ng ngêi cã c«ng víi c¸ch m¹ng. Mçi lÇn nh vËy, ®ång chÝ ®Òu nh¾c l¹i nh÷ng n¨m th¸ng cßn ho¹t ®éng bÝ mËt, ®îc ®ång bµo nu«i giÊu nh mét sù tri ©n s©u s¾c ®èi víi nh÷ng cèng hiÕn cña ngêi cã c«ng víi níc; th¾p nÐn h¬ng cho ngêi ®· khuÊt mµ lßng xóc ®éng, nghÑn ngµo. §ång chÝ còng dµnh mét phÇn kho¶n l¬ng hu cña m×nh ®Ó ®ãng gãp vµo c¸c quü häc bæng, x©y dùng c¸c c«ng tr×nh ®Òn ¬n ®¸p nghÜa, gióp nh©n d©n ®Þa ph¬ng kh¾c phôc hËu qu¶ thiªn tai... Cã thÓ nãi, mçi th¾ng lîi cña phong trµo c¸ch m¹ng cña Qu¶ng Nam - §µ N½ng trong 82 n¨m qua ®Òu mang nh÷ng dÊu Ên ®¸ng nhí cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng. Tõ mét c¸n bé c¬ së, ®ång chÝ ®· trë thµnh ngêi l·nh ®¹o cao nhÊt cña §¶ng bé, ngêi ®øng ®Çu cña Khu 5, råi gi÷ chøc Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc, Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, ë ®©u, víi c¬ng vÞ nµo, ®ång chÝ còng dµnh nh÷ng t×nh c¶m ®èi víi quª h¬ng trªn tinh thÇn cña ngêi c¸n bé c¸ch m¹ng, ®¹o lý cña d©n téc. §¶ng bé vµ nh©n d©n Qu¶ng Nam, §µ N½ng lu«n kh¾c ghi c«ng lao to lín cña ®ång chÝ. Nh÷ng lêi c¨n dÆn, chØ ®¹o, cæ vò cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng cho ®Õn nay vÉn cßn nguyªn gi¸ trÞ, vÉn lµ nh÷ng
134 yªu cÇu bøc thiÕt vµ lµ nguån ®éng viªn to lín, khÝch lÖ c¸n bé, ®¶ng viªn vµ nh©n d©n phÊn ®Êu vît qua khã kh¨n, thö th¸ch trong sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc. Cuéc ®êi, sù nghiÖp, nh©n c¸ch cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ tµi s¶n v« gi¸, lµm r¹ng danh cho quª h¬ng ®Êt Qu¶ng, lµ tÊm g¬ng s¸ng ngêi ®Ó §¶ng bé vµ nh©n d©n Qu¶ng Nam häc tËp vµ noi theo.
135 ANH N¡M C¤NG VíI C¤NG T¸C AN NINH TR£N §ÞA BµN KHU N¡M Thîng tíng, TS. Lª ThÕ TiÖm* §ång bµo, ®ång chÝ vµ c¸n bé, chiÕn sÜ C«ng an Qu¶ng Nam - §µ N½ng còng nh c¸ nh©n t«i v« cïng ngìng mé, tù hµo vÒ ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, víi tªn thêng gäi rÊt th©n th¬ng lµ anh N¨m, ngêi con u tó cña quª h¬ng mµ tªn tuæi, sù nghiÖp ®· vµ m·i m·i g¾n liÒn víi cuéc ®Êu tranh hµo hïng, oanh liÖt cña d©n téc nãi chung, cña m¶nh ®Êt Khu 5 vµ Qu¶ng Nam - §µ N½ng trung dòng, kiªn cêng nãi riªng. Anh N¨m C«ng lµm BÝ th Khu ñy Liªn Khu 5 råi BÝ th Khu ñy Khu 5 trong nh÷ng n¨m th¸ng khãi löa cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc víi träng tr¸ch hÕt søc nÆng nÒ mµ §¶ng vµ nh©n d©n giao phã nhng anh vÉn lu«n lu«n quan t©m, theo dâi vµ chØ ®¹o s©u s¸t c«ng t¸c an ninh, trªn ®Þa bµn Khu 5. Theo lêi kÓ cña ®ång chÝ Vâ B¸ Hu©n, nguyªn Phã Trëng Ban An ninh Khu, Trëng Ban An ninh Qu¶ng §µ th× vµo nh÷ng n¨m cuèi thËp kû 50 vµ ®Çu thËp kû 60 cña _______________ *Nguyªn ñy viªn Trung ¬ng §¶ng, nguyªn Thø trëng Bé C«ng an.
136 thÕ kû tríc, phong trµo c¸ch m¹ng miÒn Nam, nhÊt lµ Khu 5 ®ang cùc kú ®en tèi th× anh N¨m C«ng xuÊt hiÖn nh mét ng«i sao s¸ng lµm v÷ng lßng biÕt bao ®ång chÝ, ®ång bµo, sëi Êm thªm t×nh c¶m c¸ch m¹nh trong con tim mçi ngêi. Víi c¬ng vÞ cña m×nh, anh chØ ®¹o phong trµo c¸ch m¹ng b»ng søc m¹nh cña trÝ tuÖ víi ph¬ng ph¸p tduy nh¹y bÐn, s©u s¾c, thÓ hiÖn tinh thÇn tÊn c«ng ®Þch quyÕt liÖt. Trong khi dù häp víi c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ chèt cña An ninh Khu 5, anh N¨m C«ng ©n cÇn dÆn dß: “Tõ tríc tíi nay §¶ng dùa vµo quÇn chóng, lÊy quÇn chóng lµm nÒn t¶ng ®Ó ®Êu tranh b¶o vÖ §¶ng, ®iÒu ®ã rÊt ®óng cÇn ph¶i tiÕp tôc. Nhng ®ã míi chØ lµ ®Êu tranh vÒ bÒ réng, cÇn ph¶i ®i vµo chiÒu s©u. §· ®Õn lóc ph¶i cã mét tæ chøc chuyªn tr¸ch ®i s©u ®iÒu tra nghiªn cøu gióp §¶ng n¾m ch¾c t×nh h×nh ®Ó tæ chøc tÊn c«ng ®Þch, b¶o vÖ §¶ng, b¶o vÖ c¸ch m¹ng". Qu¸n triÖt nghiªm tóc tinh thÇn chØ ®¹o cña anh, lóc ®ã tuy cha ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó h×nh thµnh tæ chøc nhng nh÷ng c¸n bé c«ng an ho¹t ®éng bªn c¹nh cÊp ñy ®¶ng ®· ®îc giao nhiÖm vô lµm tham mu cho §¶ng trong c«ng t¸c b¶o vÖ tæ chøc, duy tr× c«ng t¸c n¾m t×nh h×nh, gióp cÊp ñy cñng cè vµ ph¸t triÓn phong trµo c¸ch m¹ng, ®ång thêi tæ chøc lùc lîng vò trang tù vÖ võa chèng tr¶ khi ®Þch cµn quÐt, võa chñ ®éng tham gia diÖt ¸c, trõ gian, b¶o vÖ c¬ së c¸ch m¹ng gãp phÇn ®a phong trµo næi dËy cña quÇn chóng kh«ng ngõng ph¸t triÓn. §Çu n¨m 1962, thùc hiÖn chØ ®¹o cña Bé C«ng an vµ tinh thÇn chØ ®¹o tríc ®©y cña anh N¨m C«ng, BÝ th
137 Khu ñy Khu 5, trªn c¬ së ®éi ngò c¸n bé t¹i chç vµ lùc lîng nßng cèt cña Bé C«ng an chi viÖn, Ban An ninh Khu 5 ®îc thµnh lËp vµ hÖ thèng an ninh cÊp tØnh, cÊp huyÖn còng tõng bíc ®îc h×nh thµnh. NhiÖm vô chÝnh cña lùc lîng an ninh giai ®o¹n nµy lµ: B¶o vÖ §¶ng, b¶o vÖ c¸c lùc lîng c¸ch m¹ng, b¶o vÖ khu c¨n cø ®Þa cña c¬ quan ®Çu n·o, b¶o vÖ vïng gi¶i phãng. §iÒu tra nghiªn cøu t×nh h×nh vµ tiÕn hµnh trõng trÞ bän tay sai ®¾c lùc cña Mü - DiÖm ®ang ®iªn cuång chèng ph¸ phong trµo c¸ch m¹ng, tiÕn hµnh x©y dùng tõng bíc lùc lîng an ninh, chuÈn bÞ ®iÒu kiÖn mäi mÆt ®Ó ®¶m b¶o tèt c«ng t¸c C«ng an khi phong trµo më réng vµ khi giµnh ®îc chÝnh quyÒn miÒn Nam, gãp phÇn b¶o vÖ hËu ph¬ng lín miÒn B¾c. Sau khi thµnh lËp Ban An ninh Khu 5, víi sù chØ ®¹o chÆt chÏ, s©u s¸t cña Khu ñy Khu 5 vµ Bé C«ng an, hÖ thèng tæ chøc lùc lîng an ninh tõ khu ®Õn huyÖn, x· vµ c¸c tæ chøc ®iÖp b¸o trong vïng t¹m chiÕm nhanh chãng ph¸t triÓn s©u réng. Do ®ã, dÉu tríc ©m mu th©m ®éc vµ sù ®¸nh ph¸ ¸c liÖt, tµn b¹o cña kÎ thï song lùc lîng An ninh Khu 5 vµ chÝn tØnh bao gåm: Qu¶ng §µ, Qu¶ng Nam, Qu¶ng Ng·i, B×nh §Þnh, Phó Yªn, Kh¸nh Hßa, Gia Lai, Kon Tum, §¾c L¾c ®· lËp ®îc nhiÒu chiÕn c«ng xuÊt s¾c: b¶o vÖ tuyÖt ®èi an toµn cho c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o §¶ng, chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng; ph¸t hiÖn bãc gì, xö lý bän gi¸n ®iÖp, t×nh b¸o x©m nhËp vïng gi¶i phãng; lùc lîng trinh s¸t vò trang cïng víi ®iÖp b¸o luån s©u, b¸m s¸t ®Þch ®Ó diÖt ¸c, ph¸ k×m, trõng trÞ nhiÒu ®èi tîng cÇm ®Çu ngôy
138 qu©n, ngôy quyÒn, ¸c «n cã nî m¸u víi nh©n d©n vµ c¸ch m¹ng, lµm cho chóng nhiÒu phen thÊt ®iªn, b¸t ®¶o. T¹i c¸c héi nghÞ An ninh Khu 5, anh N¨m C«ng thêng trùc tiÕp tíi dù vµ chØ ®¹o: "Ph¶i lµm cho c¸n bé, ®¶ng viªn trªn c¬ së nhËn thøc ®óng ®¾n ®Æc ®iÓm t×nh h×nh c¸ch m¹ng miÒn Nam hiÓu râ nhiÖm vô, ph¬ng ch©m chÝnh s¸ch cña §¶ng vÒ trÊn ¸p ph¶n c¸ch m¹ng. Ph¶i lµm cho c¸n bé th«ng suèt c¶ hai mÆt chÝnh s¸ch: Võa ph¶i kiªn quyÕt, cøng r¾n, võa khoan hång mÒm dÎo ®Ó thÓ hiÖn ®óng tinh thÇn kiªn quyÕt vµ thËn träng. Mét mÆt ph¶i chèng viÖc trÊn ¸p bõa b·i kh«ng chó ý ®óng møc ®Õn s¸ch lîc ph©n hãa vµ viÖc c« lËp ®Þch, chèng viÖc ®¸nh nhÇm vµo hµng ngò nh©n d©n, cÇn t¨ng cêng tæ chøc vµ x©y dùng nÒn nÕp ®iÒu tra nghiªn cøu n¾m t×nh h×nh ho¹t ®éng cña bän ph¶n c¸ch m¹ng, bän gi¸n ®iÖp cho ch¾c, lËp hå s¬ ®Çy ®ñ cã hÖ thèng, cã kÕ ho¹ch ®¸nh ®Þch cho chÝnh x¸c. Khi xö lý mét ngêi ph¶i trªn c¬ së nghiªn cøu chu ®¸o lµm râ néi t¹i víi tinh thÇn phô tr¸ch cao tríc §¶ng, tríc nh©n d©n". Qu¸n triÖt t tëng chØ ®¹o mang tÝnh chiÕn lîc vµ s©u s¾c cña anh, lùc lîng An ninh Khu 5 ®· tiÕn hµnh ®Êu tranh trÊn ¸p bän ph¶n c¸ch m¹ng vµ bän t×nh b¸o, gi¸n ®iÖp Mü - ngôy mét c¸ch c¬ b¶n h¬n, cã chiÒu s©u vµ hiÖu qu¶ cao h¬n, ®· ph©n hãa ®Þch s©u s¾c, ®Æc biÖt lµ h¹n chÕ ®îc nh÷ng trêng hîp oan sai, kh«ng ®Ó kÎ ®Þch lîi dông kÝch ®éng quÇn chóng nh©n d©n, ¶nh hëng ®Õn chÝnh s¸ch h×nh sù mang tÝnh chÊt nh©n ®¹o cña §¶ng vµ chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng.
139 Vµo ®Çu n¨m 1973, HiÖp ®Þnh Pari vÒ ViÖt Nam võa ®îc ký kÕt th× t«i ®îc ®iÒu ®éng tõ Ban An ninh §Æc khu Qu¶ng §µ vÒ Khu 5 ®Ó tham gia trong §oµn qu©n sù bèn bªn khu vùc II, §µ N½ng, trùc tiÕp gióp viÖc cho ®ång chÝ Hå Nghinh, ñy viªn Thêng vô Khu ñy Khu 5, ChÝnh ñy §oµn. Tõ ®ã t«i may m¾n ®îc nghe anh N¨m C«ng, BÝ th Khu ñy ®Õn qu¸n triÖt cho c¸c thµnh viªn trong toµn §oµn tríc khi bay vµo §µ N½ng ®Ó ®¬ng ®Çu víi cuéc ®Êu tranh trùc diÖn víi ®Þch. LÇn ®Çu gÆp anh, ngêi l·nh ®¹o cÊp cao cña §¶ng, t«i thÊy phong c¸ch cña anh rÊt gÇn gòi, ©n cÇn, cëi më nhng s©u s¾c nªn ®· ®Ó l¹i trong lßng chóng t«i mét Ên tîng rÊt tèt ®Ñp vµ khã phai mê. Víi ®îm chÊt giäng Qu¶ng Nam trÇm Êm, hïng hån mµ ®Çy søc thuyÕt phôc cµng lµm cho c¸n bé, sÜ quan t¨ng thªm bÇu nhiÖt huyÕt c¸ch m¹ng ®Ó bíc vµo nhiÖm vô míi. T«i cßn nhí anh N¨m c¨n dÆn: "MÊy chôc n¨m c¸c ®ång chÝ chiÕn ®Êu ë chiÕn trêng v« cïng gian khæ, ¸c liÖt tríc bom r¬i ®¹n næ, tríc ®¸nh ph¸ d· man, tµn b¹o cña kÎ thï, c¸c ®ång chÝ kh«ng hÒ lïi bíc ®Ó hoµn thµnh xuÊt s¾c nhiÖm vô. Giê ®©y, c¸ch m¹ng ®· chuyÓn sang gia ®o¹n míi, ®ã lµ chóng ta ph¶i ®Êu tranh buéc Mü - ngôy ph¶i thi hµnh HiÖp ®Þnh Pari. §¶ng chän cö c¸c ®ång chÝ tham gia trong §oµn Qu©n sù bèn bªn khu vùc II, §µ N½ng lµ nh÷ng c¸n bé cã b¶n lÜnh, cã bÒ dµy trong chiÕn ®Êu, cã ®ång chÝ ®· tõng tr¶i kinh nghiÖm trong ®Êu tranh buéc kÎ ®Þch ph¶i thi hµnh HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬. §©y lµ cuéc chiÕn ®Êu míi mÎ nhng kh«ng kÐm phÇn quyÕt liÖt vµ nguy hiÓm. Cuéc ®Êu tranh nµy lµ
140 trong lßng ®Þch, kh«ng dïng sóng ®¹n nh ë chiÕn trêng mµ vò khÝ cña c¸c ®ång chÝ lµ ®Êu tranh b»ng lý trÝ, b»ng lÏ ph¶i ®Ó buéc ®Þch ph¶i chÊp hµnh HiÖp ®Þnh. T«i thay mÆt Thêng vô Khu ñy göi g¾m niÒm tin ë c¸c ®ång chÝ. Chóc c¸c ®ång chÝ trong §oµn hoµn thµnh xuÊt s¾c nhiÖm vô, gãp phÇn thùc hiÖn th¾ng lîi HiÖp ®Þnh Pari, t¹o bíc ngoÆt ®Ó sím gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc". HiÖp ®Þnh Pari võa ký cha r¸o mùc th× Mü ®· ®ång lâa víi ngôy thùc hiÖn kÕ ho¹ch "trµn ngËp l·nh thæ", å ¹t xua qu©n lÊn chiÕm vïng gi¶i phãng. NhiÒu ®Þa ph¬ng trªn ®Þa bµn Khu 5 ®· mÊt ®Êt, mÊt d©n, thËm chÝ cã n¬i r¬i vµo tho¸i trµo. Trong khi ®ã, mét sè ®ång chÝ l·nh ®¹o xuÊt hiÖn t tëng hßa b×nh chñ nghÜa, cã quan ®iÓm cho r»ng ta chÝnh nghÜa th× ph¶i g¬ng mÉu chÊp hµnh HiÖp ®Þnh, kh«ng nªn dïng b¹o lùc vò trang, kÎ ®Þch vi ph¹m th× thÕ giíi sÏ lªn ¸n. §©y lµ thêi ®iÓm diÔn ra ®Êu tranh vÒ quan ®iÓm rÊt quyÕt liÖt. Anh N¨m C«ng vÉn gi÷ lËp trêng lµ ph¶i dïng b¹o lùc c¸ch m¹ng, ph¶i tÊn c«ng ®Ó giµnh l¹i thÕ chñ ®éng trªn chiÕn trêng, anh kh«ng ng¹i nguy hiÓm ®· trùc tiÕp ®i kiÓm tra thÞ s¸t hÇu hÕt c¸c ®Þa bµn chiÕn lîc quan träng nh Qu¶ng §µ, Qu¶ng Ng·i, B×nh §Þnh... §i ®Õn ®©u còng thÊy ®Þch bÊt chÊp d luËn, tiÕn hµnh nÐm bom, b¾n ph¸, lÊn chiÕm hÕt søc tr¾ng trîn, d· man. Tõ thùc tÕ ®ã cµng kh¼ng ®Þnh quan ®iÓm cña anh N¨m C«ng ®· thÓ hiÖn tinh thÇn c¶nh gi¸c c¸ch m¹ng cao ®é tríc kÎ ®Þch, hoµn toµn s¸t hîp, ®óng ®¾n vµ s¸ng suèt.
141 §èi víi lùc lîng An ninh Khu 5, anh yªu cÇu: "cÇn ph¶i qu¸n triÖt ®Õn tËn c¸n bé, chiÕn sÜ, chèng t tëng hßa b×nh chñ nghÜa, ph¶i tiÕp tôc tÊn c«ng ®Þch khi chóng lÊn chiÕm, b×nh ®Þnh, trÊn ¸p m¹nh nh÷ng phÇn tö g©y téi ¸c víi nh©n d©n trªn c¶ ba vïng chiÕn lîc - t¹o ®iÒu kiÖn cho nh©n d©n næi dËy giµnh quyÒn lµm chñ, b¶o vÖ v÷ng ch¾c vïng gi¶i phãng, gi÷ g×n trËt tù trÞ an, b¶o vÖ §¶ng, b¶o vÖ c¸ch m¹ng". Cã thÓ nãi, nhê qu¸n triÖt s©u s¾c c¸c chØ thÞ, nghÞ quyÕt cña Bé C«ng an vµ sù trùc tiÕp chØ ®¹o s¾c bÐn cña anh N¨m C«ng mµ lùc lîng An ninh Khu 5 ®· lín m¹nh, trëng thµnh nhanh chãng, vît qua mäi gian khæ, ¸c liÖt ®Ó hoµn thµnh xuÊt s¾c nhiÖm vô ®îc giao, gãp phÇn ®¸nh b¹i c¸c chiÕn lîc chiÕn tranh cña Mü - ngôy. §Õn ®Çu th¸ng 3-1973, t×nh h×nh thi hµnh HiÖp ®Þnh Pari ngµy cµng diÔn biÕn phøc t¹p. Mü - ngôy ngoµi viÖc xua qu©n trµn ngËp l·nh thæ, lÊn chiÕm vïng gi¶i phãng, chóng cßn sö dông bän c«n ®å liªn tôc tÊn c«ng, cíp ph¸ c¸c ®oµn qu©n sù bèn bªn ë nhiÒu n¬i, trong sè ®ã cã c¸c ®oµn ë HuÕ vµ §µ N½ng. Thùc hiÖn chØ ®¹o cña Trung ¬ng, §oµn Qu©n sù bèn bªn §µ N½ng ph¶i rót ra, trë l¹i c¨n cø ®Þa Khu 5 ë Trµ My. Sau ®ã t«i vinh dù ®îc cö ®i tham gia b¶o vÖ §oµn c«ng t¸c cña anh N¨m C«ng, anh Hå Nghinh vµ c¸c ®ång chÝ Trung ¬ng, c¸c ®ång chÝ Thêng vô Khu ñy ®i häp Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng më réng t¹i Hµ Néi ®Ó ®¸nh gi¸, ph©n tÝch t×nh h×nh. Anh N¨m C«ng ®· ph¶n ¸nh s©u s¾c diÔn biÕn t×nh h×nh thùc tÕ mau lÑ ë Khu 5, minh chøng ®Çy
142 ®ñ h¬n ©m mu, hµnh ®éng tr¾ng trîn cña Mü -ngôy, dù b¸o t×nh h×nh vµ ®Ò xuÊt chñ tr¬ng hµnh ®éng quyÕt liÖt kh«ng khoan nhîng tríc kÎ ®Þch. KÕt qu¶, Trung ¬ng ®· ra NghÞ quyÕt sè 21 vÒ "Th¾ng lîi vÜ ®¹i cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc vµ nhiÖm vô c¸ch m¹ng miÒn Nam trong giai ®o¹n míi". §Õn th¸ng 6-1973, chóng t«i l¹i b¶o vÖ anh N¨m C«ng vµ c¸c ®ång chÝ Thêng vô Khu ñy trë vµo chiÕn trêng ®Ó më chiÕn dÞch ph¶n c«ng n¨m 1974, t¹o ®µ ®Ó tæng tiÕn c«ng, næi dËy vµ tiÕn hµnh ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö ®¹i th¾ng lîi mïa Xu©n n¨m 1975, gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt níc. T«i tho¸t ly gia ®×nh, tham gia c¸ch m¹ng tõ nh÷ng n¨m ®Çu 1960 sau ®ã c«ng t¸c chiÕn ®Êu t¹i Ban An ninh §Æc khu Qu¶ng §µ thuéc An ninh Khu 5. Lµ mét trong nh÷ng ngêi cßn sèng sãt ®Ó råi trùc tiÕp b¶o vÖ ®oµn cña c¸c ®ång chÝ Khu ñy Khu 5 vµ §Æc khu ñy Qu¶ng §µ vµo tiÕp qu¶n §µ N½ng ngµy 29-3-1975, song v× ®iÒu kiÖn c«ng t¸c nªn t«i kh«ng thÓ nµo diÔn t¶ hÕt ®îc t tëng, quan ®iÓm chØ ®¹o vÒ c«ng t¸c An ninh trªn ®Þa bµn Khu 5 còng nh vÒ nh©n c¸ch, tÇm vãc trÝ tuÖ vµ cèng hiÕn lín lao mµ anh N¨m ®· dµnh cho ®Êt níc, cho nh©n d©n nãi chung vµ cho lùc lîng An ninh Khu 5 nãi riªng. Nay anh N¨m ®· ®i xa nhng h×nh ¶nh, t×nh c¶m Êm ¸p, gÇn gòi cña anh vÉn in ®Ëm trong lßng chóng t«i. Nh©n kû niÖm 100 n¨m ngµy sinh cña anh, t«i suy nghÜ, nhí l¹i vµ cã bµi viÕt nµy ®Ó tëng nhí vÒ anh, ngêi l·nh ®¹o rÊt ®¸ng kÝnh träng, ngêi con u tó cña quª h¬ng Qu¶ng Nam - §µ N½ng trung dòng vµ kiªn cêng.
143 NG¦êI §åNG CHÝ TH¢N THIÕT, NG¦êI L·NH §¹O GÇN GòI Ung Ngäc Ky * Mét buæi chiÒu cuèi n¨m 1961 ®Çu n¨m 1962. Chóng t«i ®ang trªn ®êng chuyÓn c¨n cø tõ khu rõng giµ §«ng B¾c trë vÒ vïng Rïm §u«n gÇn biªn giíi ViÖt Nam - Campuchia, th× ®îc ®iÖn gäi ®i th¼ng ®Õn c¨n cø míi cña khèi D©n vËn - MÆt trËn do anh N¨m C«ng phô tr¸ch. §ang mÖt nhiÒu v× ®êng dµi, vÊt v¶, chóng t«i ai nÊy vui t¬i, r¹ng rì, nghe trong ngêi kháe lªn. Tríc hÕt, v× ®ã lµ biÓu hiÖn cô thÓ sù lín m¹nh cña phong trµo c¸ch m¹ng miÒn Nam ngay sau khi Trung ¬ng Côc miÒn Nam ®îc thµnh lËp (th¸ng 10-1961). Tõ ®©y, c¸c khèi c«ng t¸c nhanh chãng ®îc h×nh thµnh, ®øng ®Çu lµ mét ñy viªn Trung ¬ng §¶ng n»m trong Ban Thêng vô Trung ¬ng Côc. Nhng, chóng t«i mõng nhiÒu h¬n v× bøc ®iÖn hèi thóc ®oµn cè g¾ng ®i nhanh ®Ó sím ®Õn n¬i b¾t tay vµo _______________ * Nguyªn ñy viªn ñy ban Trung ¬ng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam.
144 c«ng viÖc chuÈn bÞ më §¹i héi MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam lÇn thø nhÊt. T«i võa ®i võa h×nh dung vÒ ngêi l·nh ®¹o míi cña m×nh, võa n«n nao suy nghÜ viÖc chuÈn bÞ ®¹i héi mµ chóng t«i hÕt søc chê mong tõ sau khi MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ®îc thµnh lËp vµo ngµy 20-12-1960. VÒ ngêi l·nh ®¹o míi, anh N¨m C«ng, tõ tríc ®Õn nay t«i cha tõng ®îc gÆp. ChØ tõ khi Trung ¬ng Côc ®îc thµnh lËp Ýt th¸ng nay, t«i ®îc nghe nhiÒu lêi khen vÒ anh, mét ngêi l·nh ®¹o cã n¨ng lùc, s¾c s¶o, cã t¸c phong khÈn tr¬ng, døt kho¸t. Cßn vÒ viÖc chuÈn bÞ §¹i héi MÆt trËn, c«ng viÖc lín qu¸, míi qu¸ gi÷a hoµn c¶nh chiÕn tranh ë nói rõng, ph¬ng tiÖn thiÕu, tµi ch¸nh nghÌo, ngêi qu¸ Ýt, t«i cha h×nh dung hÕt c«ng viÖc ph¶i b¾t ®Çu tõ ®©u... M¶i miªn man suy nghÜ th× ®Õn c¨n cø míi lóc nµo kh«ng hay. Bçng t«i nghe tõ trong nhµ väng ra mét trµng cêi to, dµi, s¶ng kho¸i, víi mét giäng nãi miÒn Trung Trung Bé: - Anh em ®· ®Õn råi k×a! Nhanh gím! Giái thËt! T«i nghÜ ®ã lµ th¸i ®é chµo mõng vµ ®éng viªn ch©n thµnh, chí ®oµn ngêi gÇy yÕu chóng t«i kh«ng sao ®i nhanh ®îc. T«i thÊy Êm ¸p trong lßng. Mét ngêi ®øng tuæi nhanh nhÑn tiÕn vÒ phÝa t«i, tiÕp tôc cêi vui, cßn c¸ch mÊy bíc ®· véi ®a tay ra b¾t tay t«i, xiÕt m¹nh, tay kia choµng vai t«i nh ®èi víi mét ngêi th©n l©u ngµy gÆp l¹i, ®«i m¾t s¸ng niÒm në nh×n th¼ng vµo t«i: - Anh ót ChÝ ®©y ph¶i kh«ng? T«i ®ang ®o¸n ngêi ®ãn t«i lµ ai th× mét ngêi c¸n bé