Dc Vo Chi Cong Nguoi chien si cach mang kien cuong

145 trÎ, s¸ng sña, ®Õn s¸t bªn t«i, nÐt mÆt t­¬i c­êi r¹ng rì, th©n thiÕt giíi thiÖu b»ng mét giäng nhá nhÑ vèn b¶n t¸nh cña anh mµ t«i ®­îc biÕt sau nµy. - §©y lµ anh N¨m C«ng. M·i m·i t«i kh«ng quªn cuéc gÆp gì ªm ®Òm, Êm ¸p nµy ë chiÕn khu D­¬ng Minh Ch©u, vïng s¸t biªn giíi ViÖt Nam - Campuchia, mét buæi chiÒu cuèi n¨m 1961 ®Çu n¨m 1962. Tõ ®ã, chóng t«i sèng vµ c«ng t¸c bªn nhau. Anh N¨m C«ng lµ mét ng­êi l·nh ®¹o cëi më, rÊt ch©n t×nh; nÐt mÆt lu«n t­¬i c­êi, mµ hÔ c­êi th× c­êi to, s¶ng kho¸i, xuÊt ph¸t tõ tÊm lßng trung thùc. §«i m¾t s¸ng cña anh lu«n nh×n th¼ng vµo ng­êi ®èi tho¹i víi th¸i ®é tin cËy, khuyÕn khÝch, ch©n thµnh l¾ng nghe. Do ®ã, sèng vµ c«ng t¸c bªn anh thËt dÔ chÞu. Anh lµ ng­êi giái vÒ tæ chøc. ChÝnh anh ®· l·nh ®¹o tæ chøc rÊt bÒ thÕ vµ thµnh c«ng lín hai §¹i héi cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam ®Çu n¨m 1962 vµ n¨m 1964. §iÒu g©y Ên t­îng s©u s¾c ë t«i lµ anh rÊt th«ng minh vµ cã trÝ nhí rÊt tèt. Vèn tõng tr¶i, tÝch lòy ®­îc nhiÒu trong ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, anh Ýt dïng giÊy tê, s¾p xÕp mäi viÖc s½n trong ®Çu ãc, cho nªn khi ph¸t biÓu th× ý kiÕn phong phó, chÝn ch¾n, rµnh m¹ch, døt kho¸t. Anh rÊt ©n cÇn, ch¨m chót d×u d¾t nh÷ng ng­êi céng sù. Nhê ®ã, t«i ®­îc häc nhiÒu ë anh trong nhËn ®Þnh, ph©n tÝch t×nh h×nh, trong suy nghÜ vÒ chÝnh s¸ch, trong chÊp bót nh÷ng v¨n b¶n, tuyªn bè quan träng cña MÆt trËn, vµ quý h¬n, l©u bÒn h¬n lµ phong c¸ch sèng gi¶n dÞ,

146 tù nhiªn, ch©n t×nh cña anh, c¸ch ®èi nh©n xö thÕ thñy chung, nhiÒu t×nh ®ång chÝ vµ t×nh ng­êi cña anh. Kho¶ng ®Çu n¨m 1964, tr­íc nh÷ng chuyÓn biÕn cña t×nh h×nh cã lîi cho c¸ch m¹ng trong viÖc chuÈn bÞ ®ãn thêi c¬ lín, anh N¨m C«ng ®­îc §¶ng ®iÒu trë l¹i phô tr¸ch miÒn Trung Trung Bé. T«i mõng nhiÒu cho anh vµ cho ®¹i cuéc, nh­ng trong lßng riªng th× v« cïng luyÕn tiÕc! Tõ ®ã, anh cµng ®i lªn trong sù nghiÖp lín bao nhiªu th× t«i cµng xa c¸ch anh bÊy nhiªu. T«i vèn tù gi÷ m×nh: Nh÷ng b¹n th©n vµ ng­êi l·nh ®¹o th©n thiÕt cò cµng tiÕn xa trong vinh quang th× t«i cµng gi÷ m×nh, kh«ng liªn l¹c, c¶ mét l¸ th­ th¨m hái. M·i ®Õn n¨m 1997, nh©n viÕng tang bµ Phan ThÞ NÔ, ng­êi b¹n ®êi cña anh N¨m C«ng, t«i míi l¹i gÆp anh. Trong dßng ng­êi ®Õn chia buån víi anh, ®Õn l­ît t«i, t«i tù giíi thiÖu: - ót ChÝ ®©y, anh N¨m! Anh véi v· xiÕt chÆt tay t«i, còng nh­ trong buæi chiÒu chóng t«i gÆp nhau ë chiÕn khu D­¬ng Minh Ch©u 37 n¨m tr­íc, víi mét giäng nãi quen thuéc th©n thiÕt, trong mét phong c¸ch nhanh nhÑn, døt kho¸t nh­ håi nµo: - T«i biÕt. T«i nhí. C¶m ¬n anh ót! Anh N¨m! T«i sung s­íng v× kh«ng lÇm ®· gi÷ vÑn niÒm tin cËy vµ quý mÕn ®èi víi anh. VÒ phÇn m×nh, t«i quyÕt kh«ng bao giê phô lßng d×u d¾t vµ tin yªu cña anh.

147 MéT CHIÕN SÜ C¸CH M¹NG KI£N TRUNG BÊT KHUÊT, V× N¦íC, V× D¢N TrÇn V¨n QuÕ * §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng (Vâ Toµn) lµ mét chiÕn sÜ c¸ch m¹ng v÷ng vµng. T«i ®­îc biÕt ®ång chÝ tõ håi ®ång chÝ cßn d­íi danh nghÜa ®i b¸n thuèc l¸ Tr­êng Xu©n (Tam Kú) ®Ó ho¹t ®éng c¸ch m¹ng. §ång chÝ ®· l¨n léi vµo tËn c¸c x· phÝa Nam phñ Tam Kú, nh­ Thä Kh­¬ng, tæ chøc x©y dùng phong trµo, liªn l¹c víi c¸c ®ång chÝ Phan Kh¾c, NguyÔn Phïng, Lª B¸ vµ NguyÔn S¾c Kim. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng sèng trong mét gia ®×nh cã truyÒn thèng c¸ch m¹ng. B¸c Vâ NghiÖm, bè cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ mét l·o thµnh c¸ch m¹ng, tham gia c¸c phong trµo CÇn V­¬ng, Duy T©n, chó ruét cña ®ång chÝ lµ «ng Vâ Th¬. Hai gia ®×nh b¸c NghiÖm vµ b¸c Th¬ lµ c¸c c¬ së c¸ch m¹ng trong c¸c thêi kú c¸ch m¹ng. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng sím gi¸c ngé vµ lu«n nu«i d­ìng ý chÝ c¸ch m¹ng tiÕn c«ng, b¸m s¸t c¬ së, lo x©y dùng phong trµo. _______________ * Nguyªn BÝ th­ TØnh ñy Qu¶ng Nam n¨m 1944 -1945, nguyªn Thø tr­ëng Bé L©m nghiÖp.

148 Trong thêi kú c«ng khai còng nh­ lóc bÝ mËt, tõ tr­íc C¸ch m¹ng th¸ng T¸m ®Õn chÝn n¨m kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ liÒn ®ã 21 n¨m kh¸ng chiÕn chèng Mü, ®ång chÝ lu«n b¸m s¸t phong trµo trong tØnh råi ®Õn toµn Liªn khu vµ Khu 5. Víi vÞ trÝ BÝ th­ TØnh ñy, Liªn khu ñy, Khu ñy, ®ång chÝ C«ng lu«n lu«n v÷ng vµng chÌo chèng phong trµo c¸ch m¹ng cña tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng, Khu 5 mçi khi gÆp khã kh¨n, lu«n lu«n mét lßng mét d¹ v× sù nghiÖp gi¶i phãng quª h­¬ng, gi¶i phãng ®Êt n­íc. ë tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng, tõ ®Çu n¨m 1939, phong trµo c¸ch m¹ng bÞ vì, ®ång chÝ ph¶i tho¸t ly vµ kiªn tr× x©y dùng phong trµo. §Çu n¨m 1942, phong trµo trong tØnh l¹i bÞ vì, kÎ ®Þch, mËt th¸m lý h­¬ng lïng b¾t d÷ déi, ®ång chÝ ph¶i l¸nh vµo Cùc Nam Trung Bé mét thêi gian sau ®ã trë vÒ tiÕp tôc x©y dùng l¹i phong trµo trong toµn tØnh. §Õn th¸ng 10-1943, do sù ph¶n béi cña Cao TiÕn Khai, nguyªn lµ mét tØnh ñy viªn, ®· chØ ®iÓm cho mËt th¸m lïng b¾t c¸c c¬ së trong tØnh vµ cuèi cïng chØ ®iÓm, b¾t ba ®ång chÝ trong TØnh ñy (Vâ ChÝ C«ng, NguyÔn S¾c Kim, Lª B¸). Sù ph¶n béi cña Cao TiÕn Khai mét lÇn n÷a lµm cho phong trµo trong tØnh bÞ tan r· nghiªm träng; mÊt c¶ bé m¸y ®Çu n·o chØ huy cña tØnh nhµ. C¸c c¬ së cßn sãt l¹i kh«ng nhiÒu, bän mËt th¸m lý h­¬ng lïng b¾t ®¸nh ph¸ ngµy ®ªm. C¸c ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, NguyÔn S¾c Kim, Lª B¸ sa vµo l­íi giÆc ®· bÞ kÎ thï tra tÊn cùc h×nh d· man song c¸c

149 ®ång chÝ vÉn gi÷ ®­îc khÝ tiÕt kiªn trung kh«ng hÒ tiÕt lé mét ®iÒu g×. Nhèt ë nhµ lao tØnh mét thêi gian, tôi cÇm quyÒn ®­a c¸c ®ång chÝ lªn nhµ ®µy Bu«n Ma Thuét (§¾k L¾k). Vµo tï, ba ®ång chÝ bÞ cÊm cè, nhèt riªng mét kh¸m (kh¸m sè 2) kh«ng cho giao tiÕp víi ai. Mét kû niÖm t«i cßn nhí m·i, vµo kho¶ng th¸ng 2- 1944, tuy t«i vµ mét sè ®ång chÝ m·n h¹n tï, nh­ng tôi ®Õ quèc vÉn kh«ng tha, chóng t×m c¸ch ®­a ®i ®µy n¬i kh¸c. BiÕt vËy, Chi bé nhµ lao quyÕt ®Þnh chän bèn ®ång chÝ trong ®oµn 11 ng­êi cïng vÒ mét ®ît ph¶i t×m mäi c¸ch trèn tho¸t ra ho¹t ®éng. Sau khi cã quyÕt ®Þnh, bèn anh em: Lª Tù Nhiªn, NguyÔn TiÕn ChÕ, TrÇn Khoa vµ t«i bµn kÕ ho¹ch v­ît ®i. T«i vµ anh NguyÔn TiÕn ChÕ ®­îc ph©n c«ng vÒ Qu¶ng Nam - §µ N½ng, anh Lª Tù Nhiªn vµ TrÇn Khoa vµo phÝa Nam (Ninh ThuËn, B×nh ThuËn). T«i t×m mäi c¸ch liªn hÖ víi c¸c ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng vµ NguyÔn S¾c Kim ®Ó nhê c¸c anh giíi thiÖu cho mét vµi c¬ së cßn sãt l¹i ë tØnh nhµ. B»ng c¸ch ®­a c¬m mçi ngµy hai lÇn vµo kh¸m, chóng t«i t×m ®ñ mäi cí ®Ó tiÕp cËn víi c¸c ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng vµ NguyÔn S¾c Kim nh­ng rÊt khã v× tôi lÝnh canh g¸c rÊt nghiªm ngÆt kh«ng cho chóng t«i l¹i gÇn. §­a c¬m ®Õn cöa råi ®Ó ®ã, tôi chóng ®­a vµo råi ®uæi chóng t«i ®i xa ra. §· biÕt ý nhau, ë ®»ng xa, chóng t«i nãi väng vµo: chóng t«i s¾p ®­îc vÒ! C¸c ®ång chÝ NguyÔn S¾c Kim, Vâ Toµn qua khe cöa sæ nãi l¹i: NÕu c¸c anh vÒ tØnh nhµ t×m c¸ch liªn l¹c

150 víi chÞ H»ng ë x· TÞch T©y phÝa Nam tØnh vµ ra Kim Bång t×m gÆp anh B¶y Phe ®­¬ng lµm thî méc ë phÝa B¾c tØnh. C¸c anh tiÕp tôc cho ph¸t hµnh b¸o Cê ®éc lËp lÊy sè 11, chóng t«i ®· ra ®Õn sè 10 th× bÞ b¾t. C¸c anh cè lµm nh­ vËy xem nh­ phong trµo trong tØnh vÉn tiÕp diÔn. Y hÑn trªn ®­êng gi¶i ®i, t«i vµ ba ®ång chÝ kh¸c nh¶y tµu trèn tho¸t. Nh­ sù ph©n c«ng ®· ®Þnh, t«i vµ anh NguyÔn TiÕn ChÕ lÇn mß vÒ tØnh nhµ. §óng nh­ lêi giíi thiÖu cña c¸c ®ång chÝ C«ng, Kim, sau khi chóng t«i v­ît qua ®Ìo KÎ Th¸ (®Ìo gi¸p ranh gi÷a Qu¶ng Nam vµ Qu¶ng Ng·i), t«i vµ anh ChÕ b¾t ngay liªn l¹c víi chÞ H»ng råi tæ chøc l¹i c¸c c¬ së ë c¸c x· Tam Giang, Tam NghÜa, Tam HiÖp ngµy nay. DÇn dµ ngãt ba th¸ng trêi, chóng t«i x©y dùng xong c¸c c¬ së ë c¸c x· phÝa Nam phñ Tam Kú, sau ®ã ra phÝa B¾c phñ khi c¬ së trong toµn phñ ®­îc x©y dùng l¹i, chóng t«i thµnh lËp Phñ ñy giao nhiÖm vô l¹i cho c¸c ®ång chÝ råi t×m c¸ch ra phÝa B¾c tØnh. §Õn Kim Bång mãc nèi víi ®ång chÝ B¶y Phe ®Ó bµn kÕ ho¹ch tæ chøc x©y dùng phong trµo ë c¸c phñ, huyÖn phÝa B¾c tØnh. Mét vµi c¬ së do ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, NguyÔn S¾c Kim nãi víi ra tõ nhµ ®µy Bu«n Ma Thuét lµ chç dùa v÷ng ch¾c ®Ó chóng t«i tiÕp tôc x©y dùng më réng phong trµo toµn tØnh. M·i ®Õn ngµy 9-3-1945, NhËt ®¶o chÝnh Ph¸p, anh chÞ em ë c¸c C¨ng an trÝ, nhµ lao ®­îc gi¶i phãng vÒ, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, NguyÔn Xu©n NhÜ, Phan Kh¾c tõ nhµ ®µy Bu«n Ma Thuét còng vÒ, c¸c ®ång chÝ tham gia ngay vµo

151 phong trµo cøu quèc cña tØnh, ®· cïng víi Ban TØnh ñy Qu¶ng Nam - §µ N½ng tiÕp tôc ®Èy m¹nh phong trµo trong toµn tØnh lªn thµnh cao trµo c¸ch m¹ng råi thµnh lËp ñy ban B¹o ®éng giµnh chÝnh quyÒn tØnh nhµ, tiÕn hµnh cuéc khëi nghÜa giµnh l¹i quyÒn ®éc lËp tù chñ trong toµn tØnh ®óng vµo ngµy 18-8-1945. Giµnh l¹i chÝnh quyÒn kh«ng ®­îc bao l©u, th× thùc d©n Ph¸p trë l¹i x©m l­îc n­íc ta mét lÇn n÷a. ChÝn n¨m kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ 21 n¨m kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu n­íc, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng vÉn lu«n liªn tôc v÷ng vµng b¸m trô x©y dùng phong trµo trong tØnh råi ®Õn Liªn khu. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lu«n lu«n biÓu hiÖn mét ý chÝ chiÕn ®Êu kiªn trung bÊt khuÊt, cho ®Õn giê phót s«i ®éng nhÊt, thiªng liªng nhÊt cña chiÕn dÞch gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc vµo mïa xu©n n¨m 1975. ChiÕn dÞch lÞch sö th¾ng lîi, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng tiÕp tôc chØ ®¹o x©y dùng l¹i tØnh nhµ vµ c¸c tØnh miÒn Trung Trung Bé. Víi vÞ trÝ BÝ th­ Khu ñy, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ch¨m lo chØ ®¹o kh¾c phôc hËu qu¶ chiÕn tranh, æn ®Þnh ®êi sèng nh©n d©n. Khi ra B¾c, víi c­¬ng vÞ Phã Thñ t­íng, Th­êng trùc Ban BÝ th­ Trung ­¬ng §¶ng, Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ n­íc, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· cïng víi Trung ­¬ng §¶ng, Bé ChÝnh trÞ lo x©y dùng ®Êt n­íc ngµy cµng lín m¹nh. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng xøng ®¸ng lµ mét chiÕn sÜ c¸ch m¹ng kiªn trung, bÊt khuÊt, trän ®êi v× n­íc, v× d©n.

152 Tõ NH÷NG CHUYÖN T¦ëNG NHá Vò Träng Hoµng* Nhí vµ ghi l¹i nh÷ng kû niÖm vÒ anh N¨m C«ng, theo t«i kh«ng chØ nªu nh÷ng nÐt lín, nh÷ng chuyÖn tÇm cì quèc gia, cã ¶nh h­ëng quèc tÕ mµ cßn ®Ò cËp nh÷ng c©u chuyÖn t­ëng nhá trong cuéc ®êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng cña anh, kh«ng cã nh÷ng c©u chuyÖn t­ëng nhá ®ã th× kh«ng thÓ nµo thÊy hÕt ®­îc tµi n¨ng cña anh. Cuéc ®êi ho¹t ®éng cña anh N¨m C«ng xuÊt ph¸t tõ nh÷ng buæi ®Çu tham gia ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, gia nhËp §¶ng, c«ng t¸c ë phñ Tam Kú, råi lªn tØnh, lªn Khu 5, lªn Trung ­¬ng. Trong thêi gian tr­íc C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, vai trß cña anh N¨m C«ng ®èi víi §¶ng bé, nh©n d©n Qu¶ng Nam rÊt quan träng, cè nhiªn chØ trong thêi gian tõ n¨m 1935 ®Õn khi C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m _______________ * Nguyªn Khu uû viªn Khu 5, nguyªn BÝ th­ TØnh ñy Qu¶ng Nam; nguyªn Phã Tr­ëng Ban Tæ chøc Trung ­¬ng §¶ng. Bµi viÕt nµy ®­îc l­îc trÝch tõ bµi ph¸t biÓu cña ®ång chÝ Vò Träng Hoµng t¹i Héi th¶o vÒ th©n thÕ vµ sù nghiÖp cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng do TØnh ñy Qu¶ng Nam vµ Thµnh ñy §µ N½ng tæ chøc t¹i thµnh phè §µ N½ng n¨m 1998. §Çu ®Ò do chóng t«i ®Æt (BT).

153 1945, cßn tr­íc ®ã th× anh míi gia nhËp §¶ng. T«i lµ ng­êi vïng ®«ng QuÕ S¬n, vïng nµy trong thêi kú 1936 -1939, 1940 - 1945 lµ n¬i cã phong trµo t­¬ng ®èi m¹nh h¬n so víi c¸c vïng trong huyÖn. Chi bé quª t«i (Ph­¬ng Tr×) vµ chi bé tæng Xu©n Phó ®­îc tæ chøc trong n¨m 1939. Chi bé Xu©n Phó do anh NguyÔn Thµnh H·n lµm BÝ th­; cßn anh Huúnh Cù lµ ng­êi tæ chøc ra Chi bé cña t«i. TØnh ñy Qu¶ng Nam lóc nµy do anh N¨m C«ng lµm BÝ th­, c¸c anh trong TØnh ñy mang mËt danh lµ Xu©n, H¹, Thu, §«ng. Anh N¨m C«ng cã bÝ danh Xu©n, anh Huúnh Cù cã bÝ danh H¹, anh Tr­¬ng An cã bÝ danh Thu, anh NguyÔn S¾c Kim cã bÝ danh §«ng. Sau ®ã, anh NguyÔn S¾c Kim mang quyÕt ®Þnh cña TØnh ñy ra gi¶i thÓ chi bé ghÐp tæng Xu©n Phó, thµnh lËp chi bé theo ®¬n vÞ x· cò vµ tõ ®ã Chi bé t«i ®Æt d­íi sù chØ ®¹o trùc tiÕp cña TØnh ñy. Cè nhiªn, ngoµi anh N¨m C«ng, cßn nhiÒu anh chÞ kh¸c th­êng ®Õn chç chóng t«i, nh­ c¸c anh NguyÔn S¾c Kim, Tr­¬ng An, Hå Tþ, Lª Ch­ëng, Tr­¬ng Hoµng, chÞ Hoµng ThÞ ¸i... Chç t«i thµnh ®Çu mèi liªn l¹c ra phÝa La Thä - §«ng Quang cña §iÖn Bµn, sau nµy ®­îc biÕt lµ khi ®ã Xø ñy Trung Kú ®­îc lËp l¹i vµ ®Æt c¬ quan ë ®©y. T«i lµ ng­êi liªn l¹c ra La Thä - §«ng Quang vµ anh §Þch liªn l¹c vµo chç t«i, sau nµy khi Xø ñy chuyÓn c¬ quan vµo miÒn nói tõ Léc §¹i, Ba Nghi råi ®Õn Phó Nham th× TØnh ñy còng ë gÇn ®ã. N¨m 1942, phong trµo c¸ch m¹ng bÞ bÓ vì gÇn nh­ toµn tØnh, ngay chi bé cña t«i cã 5 ®¶ng viªn, bÞ b¾t 3, cßn 2 ®¶ng viªn. Anh N¨m C«ng vµ anh NguyÔn S¾c Kim trë l¹i ®©y vµ bè trÝ cho mét ®ång chÝ

154 cña chi bé t«i lµ NguyÔn §×nh T©m vµo Phan ThiÕt n¾m t×nh h×nh vµ b¸o c¸o l¹i cho c¸c anh, sau ®ã vÒ ®­a anh N¨m C«ng vµ anh NguyÔn S¾c Kim vµo ë t¹i nhµ Cöu B¶y t¹i Phan ThiÕt. Cöu B¶y lµ ng­êi ë x· cña t«i vµo Phan ThiÕt tr­íc ®ã, trë thµnh anh chñ mét x­ëng chÕ biÕn gç, cã 50 - 70 c«ng nh©n. Anh NguyÔn §×nh T©m ®­a anh N¨m C«ng vµ anh NguyÔn S¾c Kim vµo ®©y vµ t¹i ®©y, c¸c anh cßn ®i nhiÒu n¬i kh¸c, më réng sù ho¹t ®éng. Sau, mét anh liªn l¹c bÞ ®Þch b¾t vµ tra tÊn kh«ng chÞu næi, dÉn mËt th¸m ®Õn nhµ Cöu B¶y. MËt th¸m Phan ThiÕt v©y nhµ Cöu B¶y ®Ó b¾t anh N¨m C«ng vµ anh NguyÔn S¾c Kim nh­ng lóc ®ã hai anh ®· trë l¹i Qu¶ng Nam, chØ b¾t ®­îc NguyÔn §×nh T©m ®­a vÒ giam t¹i nhµ lao Héi An; tr­íc ®ã t«i vµ anh Ng« Thanh TuÇn ®· bÞ b¾t giam ë nhµ lao Qu¶ng Nam. Khi trë vÒ Qu¶ng Nam, anh N¨m C«ng ®Õn ngay chç chi bé cña t«i, chi bé nµy chØ cßn l¹i mét ®¶ng viªn vµ anh ph¸t triÓn thªm hai ®¶ng viªn n÷a, h×nh thµnh nªn mét chi bé vµ n¾m toµn bé lùc l­îng quÇn chóng vµ ®­a phong trµo ®i lªn. Tõ ®©y, anh cho chi bé nµy b¾t mèi nh÷ng c¬ së ë T©n Mü do anh Ng« Thanh TuÇn b¾t mèi ra tr­íc ®ã, råi tõ ®ã anh ph¸t triÓn ra c¸c ®Þa bµn kh¸c. Nh¾c l¹i chuyÖn nµy ®Ó thÊy anh N¨m C«ng, trong lóc t×nh h×nh ®Þa ph­¬ng ®ang c¨ng th¼ng, ®· t¹m l¸nh ®i n¬i kh¸c ®Ó råi khi t×nh h×nh t¹m l¾ng, trë l¹i x©y dùng c¬ së vµ ho¹t ®éng trªn ®Þa bµn tØnh nhµ. §ã lµ c¸ch lµm cña anh ®Ó gi÷ g×n lùc l­îng, gi÷ phong trµo kh«ng bÞ gi¸n ®o¹n, mÊt liªn l¹c,

155 nhê ®ã phong trµo c¸ch m¹ng nh÷ng th¸ng cuèi n¨m 1942, ®Çu n¨m 1943 ph¸t triÓn m¹nh lªn. T«i nhí mét chuyÖn n÷a lµ tr­íc C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, sau khi NhËt ®¶o chÝnh Ph¸p, ngµy 9-3- 1945, anh em tõ c¸c nhµ tï trë vÒ, cßn t«i th× ë xµ lim HuÕ ra vµ ®­îc tËp hîp l¹i d­íi sù chØ ®¹o cña anh N¨m C«ng. ThÊy anh N¨m C«ng, mét ®ång chÝ l·nh ®¹o cò vÒ chñ tr× cuéc häp, chóng t«i tin t­ëng ngay. Dù cuéc häp cßn cã §ç Quang, Phan Diªu; Ban vËn ®éng cøu quèc cña huyÖn QuÕ S¬n gåm m­êi mÊy anh em ®­îc thµnh lËp. C¸c anh em ë Duy Xuyªn còng tranh thñ ý kiÕn anh N¨m C«ng vÒ c«ng t¸c §¶ng. Anh C«ng ®øng ra thµnh lËp HuyÖn ñy QuÕ S¬n gåm 5 ®ång chÝ. Nh¾c l¹i chuyÖn nµy ®Ó thÊy r»ng giai ®o¹n lÞch sö nµy vai trß anh N¨m C«ng còng hÕt søc quan träng. Trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, n¨m 1952, anh N¨m C«ng ra lµm BÝ th­ TØnh ñy Qu¶ng Nam, chóng t«i còng tham gia TØnh ñy, anh Vâ V¨n §Æng lµ Phã BÝ th­ TØnh ñy vµ tõ ®ã vÒ sau anh N¨m C«ng cµng ph¸t huy t¸c dông h¬n trong c«ng t¸c. Sau th¸ng 7-1954, chñ tr­¬ng ®Êu tranh chÝnh trÞ mét chiÒu lµ chñ tr­¬ng chung cña §¶ng ta. Cuèi n¨m 1955 ®Çu n¨m 1956, t«i ®i c«ng t¸c trªn vïng Ph­íc S¬n (QuÕ T©n) cã ghÐ ®Õn nhµ anh §èc Êm - mét nhµ trÝ thøc, mét t©n sÜ. Lóc nµy, ®Þch ®¸nh ph¸ phong trµo rÊt d÷, anh §èc Êm nãi víi t«i " Ng« §×nh DiÖm b¶n chÊt nã kh«ng d©n chñ ®©u; nã ph¸ HiÖp ®Þnh, nã ®¸nh m×nh, t¹i sao m×nh kh«ng ®¸nh l¹i nã, m×nh chØ nãi c¸i miÖng lµ thÕ nµo?". T«i

156 mang ý kiÕn ®ã vÒ b¸o c¸o l¹i víi anh C«ng trong cuéc häp TØnh ñy më réng th× anh rÊt t©m ®¾c vµ anh nãi nh­ vËy lµ ®óng råi. Nh¾c l¹i chuyÖn nµy ®Ó thÊy r»ng anh N¨m cã tr¨n trë ngay tõ ®Çu vÒ chñ tr­¬ng ®Êu tranh chÝnh trÞ ®¬n thuÇn, cè nhiªn ®øng vÒ chØ ®¹o th× anh kh«ng thÓ nãi sai vÒ ®­êng lèi víi Trung ­¬ng ®­îc. B¶n th©n anh tr¨n trë ngay tõ ®Çu vµ khi t«i nãi ý kiÕn cña anh §èc Êm lµ anh h­ëng øng ngay. Trong Héi nghÞ lÇn thø 15 cña Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng khãa II, th¸ng 1-1959, anh C«ng ph¸t biÓu ý kiÕn bèn lÇn... Thªm mét ý n÷a lµ khi anh N¨m C«ng mang tinh thÇn NghÞ quyÕt 15 vÒ, lóc ®ã c¬ quan Liªn khu ñy ®ãng ë huyÖn Hiªn (nay thuéc huyÖn §«ng Giang), anh triÖu tËp tr­íc mét cuéc häp t¹i th«n Bhinh, huyÖn Hiªn, gåm c¸c anh Liªn khu ñy ®ang ë nhµ vµ ®¹i biÓu c¸c tØnh l©n cËn. Qu¶ng Nam cã anh Phan Tèn, t«i vµ anh N¨m Th¾ng (§ç Quang Th¾ng) ®i dù cuéc häp ®ã. T¹i cuéc häp, anh N¨m C«ng phæ biÕn tinh thÇn NghÞ quyÕt 15 cña Trung ­¬ng vÒ chuÈn bÞ t­ t­ëng ®Ó b­íc ®Çu ®i vµo thùc hiÖn NghÞ quyÕt; sau ®ã TØnh ñy Qu¶ng Nam vÒ triÓn khai t¹i Bµ Gh×. Khi c¬ quan cña Liªn khu ñy tõ huyÖn Hiªn chuyÓn vµo Trµ My, Liªn khu ñy míi tiÕn hµnh cuéc häp cã ®«ng ®ñ c¸c ®ång chÝ trong Liªn khu ñy vµ c¸c tØnh ñy trong Liªn khu t¹i lµng Ngèt La, x· Trµ Cang vµ lóc ®ã míi cã v¨n b¶n chÝnh thøc vÒ NghÞ quyÕt 15. Nhê Héi nghÞ lÇn tr­íc t¹i huyÖn Hiªn do anh chñ tr× vµ phæ biÕn, mµ c¸c ®Þa ph­¬ng ®· sím n¾m b¾t chñ tr­¬ng míi cña §¶ng,

157 chuÈn bÞ c¸c b­íc ®Ó triÓn khai ngay néi dung NghÞ quyÕt khi ban hµnh chÝnh thøc. T«i nghÜ, cã nhiÒu ®iÒu muèn nãi vÒ anh N¨m C«ng, nh÷ng c©u chuyÖn trªn t­ëng nhá so víi nh÷ng g× anh ®· cèng hiÕn cho quª h­¬ng, ®Êt n­íc nh­ng nã lµ mét trong nh÷ng biÓu hiÖn vÒ tµi n¨ng cña anh.

158 CON NG¦êI CñA H¤M QUA Vµ CñA H¤M NAY Hoµng Minh Th¾ng* Nh÷ng lÇn vµo th¨m thµnh phè Hå ChÝ Minh, t«i th­êng ghÐ th¨m anh N¨m (Vâ ChÝ C«ng). Bëi ®èi víi t«i, anh lµ thñ tr­ëng, lµ ng­êi anh, ng­êi ®ång chÝ t«n kÝnh, anh ®· ®Ó l¹i trong t«i ®Çy ¾p kû niÖm. NghÜ còng ph¶i: Tuæi trÎ sèng b»ng ­íc m¬, ng­êi giµ sèng b»ng kû niÖm. T«i ®ang sèng trong nh÷ng n¨m th¸ng b»ng nh÷ng kû niÖm cña riªng m×nh, cña ®ång chÝ, ®ång ®éi, cña nh÷ng ng­êi th©n, nhiÒu l¾m... ë ®é tuæi ®· ngoµi 90, anh vÉn kháe, cã n¨m t«i l¹i thÊy anh kháe vµ minh mÉn h¬n n¨m tr­íc. Ph¶i ch¨ng ®ã lµ tè chÊt cña anh. Khi lµm viÖc lµ h¨ng say, khi gi¸p mÆt víi chiÕn tr­êng lµ quyÕt liÖt, khi sèng lµ ®¸ng sèng. Gièng nh­ h«m nay khi ®ang h­ëng nh÷ng n¨m th¸ng thanh nhµn ph¶i ra thanh nhµn. B»ng mét phong th¸i nho nh·, thanh ®¹m, gi¶n dÞ, nãi chung lµ rÊt ®êi th­êng, kÓ c¶ khi anh ®ang lµ Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ n­íc. _______________ * Nguyªn ñy viªn Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng, nguyªn Bé tr­ëng Bé Th­¬ng m¹i, nguyªn BÝ th­ TØnh ñy Qu¶ng Nam - §µ N½ng, nguyªn BÝ th­ TØnh ñy Qu¶ng Nam.

159 ThÊy anh kháe, t«i mõng l¾m. Mµ kh«ng mõng lµm sao ®­îc khi c¶ cuéc ®êi anh g¾n liÒn víi sù nghiÖp c¸ch m¹ng, ®Çy dòng m·nh kiªn trung, t«i muèn kh¼ng ®Þnh anh lµ mét trong nh÷ng con ng­êi tiªu biÓu, ®¹i diÖn cho ý chÝ cña toµn qu©n, toµn d©n d¸m ®¸nh Mü vµ th¾ng Mü. Cßn nhí, th¸ng 6-1963, t«i ®ang say s­a víi c«ng t¸c ë tr­êng Qu©n chÝnh Qu©n khu 5, ®ãng ë Khu 2 - Gia Lai, bªn bê s«ng Ba th× nhËn ®­îc ®iÖn cña Qu©n khu triÖu tËp nhËn nhiÖm vô míi. Lóc ®ã, t«i ®ang hoµn chØnh ph­¬ng ¸n ph¸ Êp chiÕn l­îc giµnh d©n b»ng ph­¬ng ch©m: "hai ch©n, ba mòi gi¸p c«ng". Mét kinh nghiÖm quý b¸u tõ Phó Yªn mµ nhµ tr­êng tiÕp thu ®­îc khi ®i thùc tÕ nghiªn cøu vÒ. NhËn ®iÖn, t«i mang ba l« ®i mét m¹ch tõ Gia Lai vÒ Qu©n khu ®ãng ë Trµ My (Qu¶ng Nam). §Õn n¬i, t«i míi hay Ban Th­êng vô Khu ñy quyÕt ®Þnh bæ sung t«i vµo Th­êng vô TØnh ñy Qu¶ng Nam, Qu©n khu quyÕt ®Þnh t«i lµm ChÝnh trÞ viªn TØnh ®éi Qu¶ng Nam. Lóc nµy anh Vò Träng Hoµng lµ BÝ th­ TØnh ñy, anh TrÇn H­ng Thõa lµ Ch¸nh v¨n phßng. V¨n phßng TØnh ñy ®ãng ë Nµ Chãi thuéc x· §èc, T©y Nam bê s«ng Tranh. T«i nhí khi vÒ nhËn c«ng t¸c ë TØnh ®éi, anh Qu¸ch Tö HÊp lµ TØnh ®éi tr­ëng, kiªm Trung ®oµn tr­ëng C«ng tr­êng I, anh TrÇn Kim Anh lµ TØnh ®éi phã, anh §oµn Thóc HuyÕn lµ Tham m­u tr­ëng TØnh ®éi. VÒ nhËn c«ng t¸c ë ®¬n vÞ míi, t«i cïng anh em trong Ban chØ huy n¾m l¹i t×nh h×nh hai huyÖn miÒn nói võa gi¶i phãng trong khi Khu ñy, Qu©n khu cã kÕ ho¹ch gi¶i

160 phãng ®ång b»ng. ë phÝa Nam Qu¶ng Nam - B¾c Qu¶ng Ng·i, anh B¶y H÷u, ñy viªn Ban Th­êng vô Khu ñy cïng anh Qu¸ch Tö HÊp - T­ lÖnh mÆt trËn dïng lùc l­îng vò trang ®¸nh ph¸ Êp chiÕn l­îc ë x· Kú Sanh - Tam Kú (Qu¶ng Nam), hç trî quÇn chóng næi dËy, gi¶i phãng th«n 7, th«n 8, x· Kú Sanh. Sau ®ã mÊy h«m, sö dông ®¬n vÞ C 61- bé ®éi ®Þa ph­¬ng cña tØnh do ®ång chÝ NguyÔn V¨n HiÕu chØ huy gi¶i phãng hai x· Tiªn L·nh, Tiªn Ngäc (Tiªn Ph­íc). Cßn ë Th¨ng B×nh (Qu¶ng Nam), bé ®éi ®Þa ph­¬ng vµ ®éi c«ng t¸c gi¶i phãng x· B×nh Phó, gåm c¸c th«n §ång Linh, Ph­íc Cang, Ph­íc Hµ, §øc An vµ th«n §«ng TiÔn. ë QuÕ S¬n, thÕ trËn ®· b¾t ®Çu më ra, ®éi c«ng t¸c hç trî c¬ së l·nh ®¹o nh©n d©n næi dËy gi¶i phãng c¸c th«n Tý, SÐ, Dïi Chiªng; sau ph¸t triÓn xuèng Phó Gia. Tõ thùc tiÔn c¸ch m¹ng nh­ vËy, ta lÇn l­ît bæ sung kinh nghiÖm, dïng ®éi c«ng t¸c vµ bé ®éi ®Þa ph­¬ng cïng c¬ së lÊy thÕ m¹nh ®¸nh yÕu trªn ph­¬ng ch©m ba mòi: Qu©n sù, chÝnh trÞ, binh vËn, khiÕn ®Þch tan r· tõng m¶ng, ®ång thêi ta cã thªm ®Þa bµn réng lín. NhÊt lµ hai n¨m 1964 - 1965, tõ ®µ th¾ng lîi, ta më réng vïng §«ng Th¨ng B×nh - Tam Kú, T©y, Trung QuÕ S¬n, theo ®ã nèi liÒn vïng gi¶i phãng Tiªn Ph­íc, B¾c Tam Kú, chÆn c¾t ®­êng 16 - ®­êng Tam Kú - Tiªn Ph­íc, råi c¾t tõng ®o¹n quèc lé 1A t¹o thµnh vïng gi¶i phãng liªn hoµn. T«i muèn l­îc l¹i bèi c¶nh Qu¶ng Nam trong thêi ®iÓm Êy, tøc tr­íc vµ sau n¨m t«i vÒ nhËn c«ng t¸c ë TØnh ®éi Qu¶ng Nam ®Ó h×nh dung phong trµo c¸ch m¹ng lóc ®ã ®ang lªn, ta ®ang giµnh giËt víi ®Þch tõng vïng n«ng th«n

161 b»ng c¸ch ®¸nh mang tÝnh tæng hîp c¸c yÕu tè, cã thêi c¬, thêi ®iÓm. TÊt c¶ xuÊt ph¸t tõ NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø 15 cña Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng khãa II, tõ ý chÝ s½n sµng, d¸m ®¸nh, ®¸nh th¾ng Mü, trong ®ã cã sù chØ ®¹o ®ãng gãp to lín cña anh Vâ ChÝ C«ng. Bëi tr­íc ®ã mét thêi gian, t×nh h×nh khã kh¨n l¾m, nhiÒu c¬ së c¸ch m¹ng bÞ ®Þch ®µn ¸p, con ®­êng c¸ch m¹ng, ®Êu tranh gi¶i phãng, thèng nhÊt ®Êt n­íc nh­ trong mµn ®ªm. Theo chØ ®¹o cña Khu ñy, ®øng ®Çu lµ anh N¨m C«ng vµ anh Hai M¹nh (®ång chÝ Chu Huy M©n), cuèi n¨m 1964 ®Çu n¨m 1965, qu©n vµ d©n Qu¶ng Nam thõa th¾ng x«ng lªn ®¸nh ®Þch tan r· tõng phÇn, më réng vïng gi¶i phãng, kÓ c¶ vïng nói vµ ®ång b»ng. Tõ sù chØ ®¹o cña Khu ñy, Qu©n khu quyÕt ®¸nh, quyÕt th¾ng ë Qu¶ng Nam, cuèi n¨m 1964, vïng gi¶i phãng më réng ch­a tõng cã, víi 380.000 d©n, nèi víi c¸c vïng gi¶i phãng Qu¶ng §µ. Cã ®ång b»ng, cã vïng nói, gi÷ ®­îc d©n, ta cã ®Þa bµn, c¨n cø ho¹t ®éng, cã l­¬ng thùc, thùc phÈm nu«i qu©n, ta cã lùc l­îng bæ sung. §©y lµ ®iÒu kiÖn rÊt quan träng trong thêi ®iÓm quyÕt liÖt víi ®Þch. Vµ ®©y lµ mét phÇn lý gi¶i v× sao chiÕn l­îc "chiÕn tranh ®Æc biÖt" cña Mü bÞ ph¸ s¶n, ph¸ s¶n ®Õn kh«ng g× cøu v·n næi. §iÒu ®ã ®­îc thÓ hiÖn ë mçi th«n xãm, mçi con ®­êng, ë mçi ng­êi d©n víi hµo khÝ d¸m ®¸nh, d¸m th¾ng, l¹c quan tin t­ëng vµo c¸ch m¹ng. ë c¸c vïng gi¶i phãng ®©u ®©u còng vang lªn nh÷ng bµi ca, ca ngîi §¶ng, Hå Chñ tÞch, ca ngîi cuéc sèng míi, ®éc lËp tù do. Tõ bÞ ®éng, ta chñ ®éng trªn chiÕn tr­êng, trªn nhiÒu

162 ph­¬ng diÖn. Nguy c¬ suy yÕu cña ngôy qu©n, ngôy quyÒn hiÖn râ. Tr­íc t×nh thÕ ®ã, ®Õ quèc Mü ®· tÝnh ®Õn n­íc cê liÒu lÜnh, ®Èy cuéc chiÕn tranh ®Æc biÖt sang chiÕn tranh côc bé, trùc tiÕp nh¶y vµo miÒn Nam. Nh­ tiªn liÖu cña Khu ñy, ngµy 8-3-1965, d­íi sù chØ huy cña §« ®èc S¸p, ®¹i ®éi lÝnh thñy ®¸nh bé Mü ®æ bé vµo §µ N½ng. Tr­íc t×nh h×nh ®ã, chóng t«i lu«n theo dâi diÔn biÕn th«ng qua c¸c nguån tin c¬ së göi vÒ, ®ång thêi b¸o c¸o t×nh h×nh cho Khu ñy, Qu©n khu, mét mÆt chuÈn bÞ t­ t­ëng cho bé ®éi, du kÝch, nh©n d©n s½n sµng ®èi phã víi ®èi t­îng t¸c chiÕn míi. TiÕp ®ã, ngµy 7-5-1965, s­ ®oµn lÝnh thñy ®¸nh bé sè 3 cña Mü ®æ bé lªn hai x· Kú Liªn, Kú Hµ (nay lµ Tam Quang, Tam NghÜa, huyÖn Nói Thµnh). Trong thêi gian ng¾n, chóng ®­a vµo ®©y 5 tiÓu ®oµn lÝnh thñy ®¸nh bé, mét tiÓu ®oµn c«ng binh, mét tiÓu ®oµn ph¸o 105 ly, mét ®¹i ®éi ph¸o 155 ly, 2 ®¹i ®éi xe bäc thÐp M113, M118, mét ®¹i ®éi ph¸o tù hµnh, 5 phi ®oµn m¸y bay trùc th¨ng, mét phi ®oµn m¸y bay ph¶n lùc tiªm kÝch, khñng bè, dån nh©n d©n hai x· nãi trªn ®Ó lÊy ®Êt x©y dùng c¨n cø Chu Lai. Tr­íc mét diÔn biÕn chiÕn tr­êng kh«ng thuËn lîi cho ta, an nguy vËn héi d©n téc, theo chØ thÞ cña Khu ñy, trùc tiÕp lµ anh N¨m C«ng - BÝ th­ Khu ñy, khi Mü ®æ qu©n vµ x©y dùng c¨n cø Chu Lai, Qu¶ng Nam vµ §µ N½ng ph¶i nhanh chãng h×nh thµnh vµnh ®ai diÖt Mü. Lóc ®Çu, ë vµnh ®ai diÖt Mü Chu Lai, ®ång chÝ Hå TruyÒn, BÝ thHuyÖn ñy Nam Tam Kú lµm ChÝnh ñy, ®ång chÝ Phïng Xu©n Mai, HuyÖn ®éi Tr­ëng lµm ChØ huy tr­ëng. Tõ ý chÝ quyÕt ®¸nh, quyÕt th¾ng Mü cña Khu ñy, Qu©n khu, cña

163 anh N¨m C«ng, chóng t«i (gåm Th­êng vô TØnh ñy vµ TØnh ®éi) nªu cao quyÕt t©m, ®Þnh h­íng t­ t­ëng chØ ®¹o xuyªn suèt vµnh ®ai diÖt Mü ë Chu Lai víi nhiÖm vô nhsau: Mét lµ, chñ ®éng tÊn c«ng, h×nh thµnh thÕ bao v©y, kh«ng cho qu©n Mü nèng ra vïng gi¶i phãng. Hai lµ, t×m mäi c¸ch vµ th­êng xuyªn tiªu hao sinh lùc ®Þch, ph¸ ho¹i ph­¬ng tiÖn chiÕn tranh cña chóng. Ba lµ, ®¸nh Mü ngay vµnh ®ai ®Ó rót kinh nghiÖm chung cho toµn chiÕn tr­êng, ®ång thêi ph¸t ®éng phong trµo t×m Mü mµ ®¸nh, t×m ngôy mµ diÖt. Tõ t­ t­ëng chØ ®¹o cô thÓ ®ã, lóc ®Çu vµnh ®ai diÖt Mü Chu Lai cã 400 du kÝch t¹i chç cïng c¸c ®éi du kÝch tõ c¸c huyÖn t¨ng c­êng. Mét thêi gian sau l¹i ®­îc tØnh t¨ng c­êng lùc l­îng vµ c¸n bé chØ huy. D­íi sù chØ ®¹o cña anh N¨m C«ng, anh Hai M¹nh, Qu©n khu tiÕp tôc bæ sung tiÓu ®oµn ®Æc c«ng 409 cïng háa lùc DKB t¹o thÕ vµ lùc tÊn c«ng liªn tôc vµo c¨n cø Chu Lai, tõ ngµy Mü ®Æt ch©n vµo ®©y cho ®Õn ngµy Qu¶ng Nam ®­îc hoµn toµn gi¶i phãng. Thùc tÕ, khi Mü ®æ bé vµ x©y dùng c¨n cø Chu Lai, qu©n vµ d©n Qu¶ng Nam chÞu nhiÒu ®au th­¬ng, mÊt m¸t, qua nh÷ng ®ît tÊn c«ng, cµn quÐt, oanh t¹c cña chóng. Vµ mét thùc tÕ n÷a, nhiÒu lÇn chóng t×m c¸ch nèng ra vïng gi¶i phãng ®· bÞ lùc l­îng du kÝch vµnh ®ai, nhÊt lµ du kÝch Kú Anh ng¨n chÆn, g©y cho chóng nhiÒu tæn thÊt nÆng nÒ. T«i cßn nhí nh­ in, ®ã lµ ®ªm 25, r¹ng s¸ng ngµy 26-5-1965, khi Mü nèng lªn chèt Nói Thµnh lµm tiÒn tiªu phÝa T©y, gi÷ c¨n cø Chu Lai, biÕt ©m m­u cña chóng, ta sö dông ®¹i ®éi II, D70 cïng ®éi ®Æc c«ng

164 cña tØnh t¨ng c­êng gåm 16 chiÕn sÜ, ®· tiÕn c«ng tiªu diÖt ®¹i ®éi Mü ë Nói Thµnh. ë trËn ®¸nh ®i vµo lÞch sö nµy, ta quyÕt ®Þnh ®¸nh b»ng chiÕn thuËt ®Æc c«ng céng háa lùc khèng chÕ ®Þch kh«ng cho chóng cã ®­êng tho¸t vÒ c¨n cø. Sau 30 phót chiÕn ®Êu quyÕt liÖt ta tiªu diÖt hoµn toµn ®Þch. Giê ®©y, nh×n l¹i kho¶ng thêi gian ®· qua, nh¾c l¹i nh÷ng n¨m th¸ng cña mét thêi, t«i, chóng t«i, nh÷ng ng­êi trùc tiÕp chØ huy chiÕn tr­êng Qu¶ng Nam nãng báng, kh¾c nghiÖt, trùc diÖn víi giÆc Mü x©m l­îc tõ buæi ®Çu lu«n nhí vÒ anh N¨m C«ng, vÒ mét ng­êi chØ huy, chØ ®¹o s©u s¸t, ph¸n ®o¸n tµi t×nh. §ã lµ yÕu tè quan träng, lµ ®éng lùc quan träng ®èi víi chóng t«i, yªn t©m ®¸nh vµ th¾ng giÆc Mü x©m l­îc. KÓ l¹i mét vµi chi tiÕt vÒ chiÕn tr­êng Qu¶ng Nam tõ n¨m 1963 ®Õn n¨m 1965 (nh÷ng n¨m ®Çu t«i ®­îc bæ sung vÒ ®©y), t«i kh«ng cã ý ®Þnh kh¾c häa, miªu t¶ cho toµn bé 21 n¨m ®¸nh Mü, mµ muèn nãi: Thµnh qu¶ ®ã, th¾ng lîi mang nhiÒu ý nghÜa ®ã ®­îc ®¸nh ®æi b»ng bao søc lùc cña toµn qu©n, toµn d©n, cña Khu 5, trong ®ã cã vai trß chñ ®¹o s¸ng t¹o, kÞp thêi cña anh N¨m. T«i hiÓu víi mét ng­êi Ýt nãi, ®iÒm ®¹m nh­ anh N¨m khi ®¸nh gi¸ vÒ chiÕn tr­êng Qu¶ng Nam ch¼ng bao giê anh g¾n víi vai trß cña chÝnh m×nh. ThÕ nh­ng sù thËt lµ vËy, thùc tÕ rµnh rµnh nh­ vËy. ë ®©y t«i muèn nãi thªm vÒ vai trß cô thÓ cña anh N¨m trong cuéc Tæng tÊn c«ng vµ næi dËy mïa Xu©n n¨m 1968.

165 Theo chñ tr­¬ng cña Bé ChÝnh trÞ, n¨m 1968, anh N¨m C«ng - BÝ th­ Khu ñy, anh Hai M¹nh - T­ lÖnh Qu©n khu 5 trùc tiÕp chØ ®¹o chiÕn dÞch Xu©n MËu Th©n. Trªn chiÕn tr­êng Khu 5, qu©n ta sÏ tËp kÝch vµo tÊt c¶ c¸c thµnh phè, thÞ x· nh»m giµnh th¾ng lîi, b¾t buéc Mü xuèng thang, ngåi vµo bµn ®µm ph¸n ë Pari. §Ó triÓn khai chiÕn dÞch nµy ®­îc bÝ mËt vµ nhanh chãng, anh trùc tiÕp ®Õn Tiªn L·nh (Tiªn Ph­íc, Qu¶ng Nam) häp Th­êng vô TØnh ñy, ®ång thêi phæ biÕn chñ tr­¬ng, chuÈn bÞ tÊn c«ng vµo giê G cho BÝ th­, Phã BÝ th­ tr­íc mét th¸ng. Theo sù chØ ®¹o cña anh, §¶ng bé, qu©n vµ d©n Qu¶ng Nam ®­îc giao nhiÖm vô ®¸nh chiÕm thÞ x· Tam Kú, tØnh lþ Qu¶ng TÝn. Theo ®ã tØnh x©y dùng thªm lùc l­îng bé binh, gåm 4 tiÓu ®oµn, Qu©n khu chi viÖn 2 khÈu ph¸o 75 ly. Giê G ®­îc chän vµo ®ªm 30-1-1968. TÊt c¶ mäi viÖc anh N¨m C«ng qu¸n triÖt, phæ biÕn ®Çy ®ñ. O¸i ¨m thay sau khi nhËn ®­îc kÕ ho¹ch, lùc l­îng bé ®éi ®Þa ph­¬ng, huyÖn Th¨ng B×nh tËp kÕt xuèng vïng §«ng kh«ng nhËn ®­îc lÖnh cña Qu©n khu ho·n giê G l¹i mét ngµy, tøc lµ ®ªm 31-1-1968. V× thÕ, ë Qu¶ng Nam, riªng Th¨ng B×nh vµo mïa Xu©n ®¸ng nhí Êy ®· tÊn c«ng, næi dËy vµo ®ªm 30 th¸ng 1, tr­íc c¸c ®Þa ph­¬ng kh¸c mét ngµy, ®©y lµ yÕu tè, thêi ®iÓm bÊt lîi. MÆc dï vËy, ë Qu¶ng Nam, ®ªm 31-1-1968 c¶ tØnh ®· ®ång lo¹t tÊn c«ng, ®¸nh chiÕm c¬ quan tØnh ®­êng tiÓu khu Qu¶ng TÝn, nh©n d©n ®ång lo¹t næi dËy, biÓu t×nh, thÞ uy, lµm tª liÖt bé m¸y hµnh chÝnh Mü, ngôy t¹i thÞ x·. Trong chiÕn dÞch Êy, ta ®· chiÕm lÜnh tØnh ®­êng Qu¶ng Nam, cÇm cù víi ®Þch 3 ®ªm 2 ngµy.

166 Tuy cuéc Tæng tÊn c«ng vµ næi dËy TÕt MËu Th©n kh«ng mang l¹i nhiÒu th¾ng lîi lín nh­ mong ®îi, dù kiÕn, nh­ng ®iÒu quan träng h¬n c¶ lµ khiÕn cho Mü thøc tØnh, lo ng¹i vÒ mét cuéc chiÕn bÞ thÊt b¹i, chÊp nhËn ngåi vµo bµn Héi nghÞ Pari mÊy n¨m sau ®ã, trong ®ã cã sù ®ãng gãp v« gi¸ cña chiÕn tr­êng Qu©n khu 5, cña Qu¶ng Nam - §µ N½ng d­íi sù chØ ®¹o cña anh N¨m. Vµ nh÷ng th¾ng lîi nµy ®· më ®­êng cho cuéc Tæng tiÕn c«ng, næi dËy mïa Xu©n n¨m 1975. Víi t«i, kû niÖm vÒ anh N¨m C«ng còng tr¶i dµi theo lÞch sö d©n téc - ®Æc biÖt lµ thêi ®iÓm tõ chuÈn bÞ cho ®Õn kÕt thóc cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy mïa Xu©n n¨m 1975, gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc. T«i l¹i nhí ®Õn kû niÖm kh«ng thÓ nµo quªn, ®ã lµ vµo nh÷ng th¸ng cuèi cña n¨m 1974, Bé ChÝnh trÞ tæ chøc cuéc häp më réng bµn vÒ nhiÖm vô hoµn thµnh sø mÖnh gi¶i phãng d©n téc, thèng nhÊt ®Êt n­íc. §©y lµ sù kiÖn träng ®¹i, nh­ ®ång chÝ Lª DuÈn nãi: QuyÕt ®Þnh nµy lµ trÝ tuÖ tËp thÓ cña Bé ChÝnh trÞ, lµ kÕt qu¶ cña nh÷ng suy nghÜ nung nÊu tõ l©u, cña sù c©n nh¾c chÝn ch¾n, xuÊt ph¸t tõ kinh nghiÖm tÝch lòy mÊy chôc n¨m kh¸ng chiÕn, xuÊt ph¸t tõ thùc tÕ chiÕn tr­êng, tõ so s¸nh lùc l­îng trong n­íc vµ thÕ giíi. Th¸ng 12-1974, theo chØ thÞ cña anh Lª DuÈn, anh N¨m C«ng, ñy viªn Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng, BÝ th­ Khu ñy 5 lªn ®­êng ra Hµ Néi häp Bé ChÝnh trÞ më réng lÇn thø hai trong n¨m. Anh cho bèn BÝ th­ TØnh ñy ®ång b»ng cïng ®i. ë Qu¶ng §µ cã anh TrÇn ThËn, Qu¶ng

167 Ng·i cã anh Lª TÊn Táa, B×nh §Þnh cã anh NguyÔn Trung TÝn vµ Qu¶ng Nam lµ t«i: Hoµng Minh Th¾ng. Ngµy 18-12-1974, khai m¹c phiªn häp Bé ChÝnh trÞ më réng, tiÕp tôc bµn ph­¬ng ¸n cô thÓ gi¶i phãng miÒn Nam. Ban ngµy anh N¨m C«ng häp, tèi vÒ phæ biÕn l¹i cho chóng t«i cïng nghe, cïng suy nghÜ nh»m qu¸n triÖt tinh thÇn cña Bé ChÝnh trÞ, cã dù kiÕn ph­¬ng ¸n cô thÓ vÒ tÊn c«ng vµ næi dËy gi¶i phãng tØnh m×nh. T¹i cuéc häp, vÊn ®Ò tèn nhiÒu thêi gian nhÊt, bµn luËn s«i næi nhÊt lµ nÕu chóng ta ®¸nh b¹i qu©n ngôy Sµi Gßn, qu©n Mü cã quay trë l¹i chiÕn tr­êng miÒn Nam hay kh«ng? §· cã nhiÒu ý kiÕn kh¸c nhau. Anh N¨m C«ng kÓ l¹i cho chóng t«i hay. Anh Ph¹m V¨n §ång nãi: HiÖn n­íc Mü nhiÒu bª bèi l¾m, chóng kh«ng d¸m nh¶y vµo miÒn Nam n÷a ®©u, cã cho kÑo nã còng ch¼ng vµo. Cßn ®øng ngoµi lµm ®éi qu©n cøu háa b»ng kh«ng qu©n ®©u cã gi¶i quyÕt ®­îc chiÕn tr­êng. Kh«ng khÝ th¶o luËn s«i næi vµ c¨ng th¼ng. Ai còng thÓ hiÖn chÝnh kiÕn cña riªng m×nh. KÕt thóc héi nghÞ, anh Ba DuÈn (Lª DuÈn) kÕt luËn: Ph­¬ng ¸n gi¶i phãng miÒn Nam tiÕn hµnh trong hai n¨m. N¨m 1975, tÊn c«ng næi dËy gi¶i phãng ®ång b»ng Nam Bé, ven biÓn miÒn Trung, T©y Nguyªn, TrÞ - Thiªn, c¾t ®øt giao th«ng, bao v©y c« lËp thµnh phè, nhÊt lµ thµnh phè Sµi Gßn vµ §µ N½ng. N¨m 1976, næi dËy, tÊn c«ng gi¶i phãng c¸c thµnh phè lín, kÓ c¶ sµo huyÖt cuèi cïng cña chÕ ®é ngôy. T¹i hai lÇn häp Bé ChÝnh trÞ më réng, anh Ba DuÈn cã nhÊn m¹nh vÒ thêi c¬ lÞch sö vµ kh¶ n¨ng thùc tÕ ®Ó ®¸nh trËn quyÕt chiÕn, chiÕn l­îc cuèi cïng, ®­a cuéc

168 kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu n­íc ®Õn th¾ng lîi hoµn toµn. Anh Ba DuÈn ®Æc biÖt l­u ý chuÈn bÞ gÊp rót ®Ó giµnh th¾ng lîi trong hai n¨m 1975-1976. Tinh thÇn chung lµ ®éng viªn nç lùc lín nhÊt cña toµn §¶ng, toµn qu©n, toµn d©n hai miÒn Nam - B¾c, ®­a cuéc c¸ch m¹ng cña ta lªn b­íc ph¸t triÓn cao nhÊt, b»ng tæng c«ng kÝch, tæng khëi nghÜa, lµm tan r· vµ tiªu diÖt hoµn toµn chÕ ®é ngôy qu©n, ngôy quyÒn, giµnh toµn bé chÝnh quyÒn vÒ tay nh©n d©n, tiÕn tíi hßa b×nh, thèng nhÊt ®Êt n­íc. Tõ quan ®iÓm kiªn ®Þnh ®ã, Bé ChÝnh trÞ th«ng qua kÕ ho¹ch tiÕn c«ng mang tÇm chiÕn l­îc n¨m 1975 -1976. Anh Ba DuÈn cßn kÕt luËn dù kiÕn mét ph­¬ng ¸n kh¸c: nÕu ta tÊn c«ng, næi dËy m¹nh, t¹o ra thêi c¬ míi, lËp tøc chíp thêi c¬ ®Ó gi¶i phãng miÒn Nam ngay trong n¨m 1975. Vµ n÷a, ®iÓm ®ét ph¸ vµo ®©u ®Ó më mµn chiÕn dÞch? NhiÒu ng­êi nhÊt trÝ lµ ®ét ph¸ vµo T©y Nguyªn nh­ng kh¸c nhau lµ ®¸nh vµo Nam T©y Nguyªn hay B¾c T©y Nguyªn. Cã ý kiÕn ®Ò nghÞ ®¸nh vµo B¾c T©y Nguyªn, cô thÓ lµ Pleiku v× ®iÒu kiÖn ë ®©y cã nhiÒu thuËn lîi, thÕ trËn cña ta v÷ng ch¾c, h¬n n÷a c«ng t¸c hËu cÇn dÔ dµng h¬n. C¸c ®¬n vÞ cña ta ë chiÕn tr­êng nµy cã nhiÒu kinh nghiÖm. Riªng vÊn ®Ò nµy, ý kiÕn anh N¨m C«ng vµ anh Hai M¹nh kiªn tr× ®Ò nghÞ ®ét ph¸ vµo Nam T©y Nguyªn, môc tiªu cô thÓ lµ Bu«n Ma Thuét. Cã mét thùc tÕ lµ thêi ®iÓm nµy trªn ®­êng 14 vµo thÞ x· Bu«n Ma Thuét cã mét cø ®iÓm quan träng cña ®Þch lµ §ak Bªt do mét tiÓu ®oµn b¶o an ngôy chèt gi÷. Anh N¨m C«ng vµ anh Hai M¹nh cho r»ng ch¼ng trë ng¹i g×, riªng cø ®iÓm nµy ta dïng bé

169 binh bao v©y, dïng ph¸o cao x¹ b¾n khèng chÕ kh«ng cho m¸y bay ®Þch tiÕp tÕ. §Çu th¸ng 2-1975, ®Þch rót bá ®ån th¸o ch¹y t¸n lo¹n vµo rõng nói... L¹i còng cã ý kiÕn ®Ò nghÞ ®ét ph¸ vµo ®iÓm yÕu cña ®Þch ë §«ng Nam Bé v× ë ®©y s¸t n¸ch Sµi Gßn ®Ó uy hiÕp tinh thÇn ®Þch, dÔ t¹o ra sù ®æ vì lín. Vµ nh­ chóng ta ®Òu biÕt, cuèi cïng Bé ChÝnh trÞ ®· chän ®Þa bµn Nam T©y Nguyªn - thÞ x· Bu«n Ma Thuét më mµn chiÕn dÞch. Mét vÊn ®Ò n÷a, còng kh¸ gay cÊn ®­îc nªu lªn trong héi nghÞ vµ ®­îc bµn th¶o kü l­ìng. §ã lµ ngôy cßn 1 triÖu qu©n trong khi c¬ sè ®¹n ta cã h¹n, nhÊt lµ ®¹n ph¸o. Cã nh÷ng ý kiÕn kh¸c nhau ®­îc nªu ra. Riªng anh N¨m C«ng cho r»ng, so s¸nh lùc l­îng ë Khu 5 th× thÊy ®Þch cã 30 v¹n qu©n chñ lùc vµ qu©n ®Þa ph­¬ng, 750 m¸y bay, 250 xe t¨ng, ph¸o binh nhiÒu. Ta cã 75 ngµn qu©n, 60 ngµn du kÝch, 30 khÈu ph¸o, so s¸nh bé binh ta ch­a b»ng 1/3 qu©n ngôy. Tuy nhiªn, khi so s¸nh m¹nh, yÕu gi÷a ta vµ ®Þch th× l¹i kh«ng ph¶i b»ng sè l­îng qu©n, vò khÝ mµ ph¶i tæng hîp c¸c yÕu tè míi thÊy ta h¬n ®Þch c¶ thÕ vµ lùc, thùc tÕ chiÕn tr­êng Khu 5 ®· chøng minh rÊt râ ®iÒu ®ã. Sau khi th¶o luËn kü l­ìng, anh Ba DuÈn kÕt luËn: Qua thùc tÕ chiÕn tr­êng, ta kh«ng cÇn tiªu diÖt toµn bé mµ chØ yªu cÇu ta diÖt gän mét sè ®¬n vÞ chñ lùc cña ®Þch, nhÊt lµ mét sè s­ ®oµn then chèt vµ ph¶i biÕt kÕt hîp qu©n sù, chÝnh trÞ, binh vËn ®Ó tÊn c«ng khiÕn chóng tan r· t¹i chç, gi¶i phãng tõng vïng, bao gåm c¸c c¨n cø hËu cÇn qu©n ngôy. §¸nh nh­ vËy, võa triÖt tiªu søc chiÕn ®Êu cña ®Þch võa t¨ng c­êng søc chiÕn ®Êu cña ta. Víi ph­¬ng

170 ph¸p Êy, ta cã ®ñ ®iÒu kiÖn giµnh th¾ng lîi cuèi cïng. ë chiÕn tr­êng Tam Kú - §µ N½ng, trong chiÕn dÞch Tæng tiÕn c«ng mïa Xu©n n¨m 1975 ®· diÔn ra ®óng nh­ vËy. Sau khi häp Bé ChÝnh trÞ xong, anh N¨m C«ng gäi t«i vµ anh Lª TÊn Táa giao nhiÖm vô trong ®ã cã nhÊn m¹nh: Sau khi qu©n chñ lùc cña Qu©n khu cïng víi ®Þa ph­¬ng gi¶i phãng thÞ x· Tam Kú, Qu¶ng Ng·i - hai tØnh ph¶i cè gi÷ cho ®­îc tuyÕn ®­êng quèc lé 1A, dµi 100 km, nèi liÒn hai tØnh ®Ó chuÈn bÞ ®iÒu kiÖn gi¶i phãng §µ N½ng. T«i nhËn nhiÖm vô trong t©m tr¹ng mõng vui khã t¶. Thªm vµo ®ã, tr­íc khi trë vÒ, l¹i cßn ®­îc Trung ­¬ng cho tØnh mét chiÕc xe Uo¸t chë ®Çy sóng ®¹n ®­a t«i ®i th¼ng mét m¹ch tõ Hµ Néi vµo Qu¶ng Nam. Lóc nµy c¬ quan TØnh ñy ®ãng ë x· Ph­íc S¬n (Tiªn S¬n), huyÖn Tiªn Ph­íc. VÒ ®Õn c¬ quan, t«i b¾t tay vµo c«ng viÖc ngay. §Çu tiªn lµ nghe V¨n phßng TØnh uû b¸o c¸o t×nh h×nh trong thêi gian t«i ®i v¾ng, trong ®ã cã néi dung cuéc häp Th­êng vô TØnh ñy th«ng qua ph­¬ng ¸n më chiÕn dÞch Xu©n 1975. §¹i thÓ, theo ph­¬ng ¸n nµy th× S­ ®oµn 2, L÷ ®oµn 25 cña Qu©n khu gi¶i phãng quËn lþ Tiªn Ph­íc, Ph­íc L©m, ba tiÓu ®oµn bé binh vµ c¸c ®¬n vÞ háa lùc cña tØnh ¸p s¸t ®¸nh ®Þch ë phÝa t©y tØnh ®­êng Qu¶ng TÝn. T«i thÊy, ph­¬ng ¸n triÓn khai nh­ vËy lµ kh«ng ®óng ý ®å chØ ®¹o cña anh N¨m C«ng vµ T­ lÖnh Qu©n khu. §Çu th¸ng 2-1975, t«i ®Ò nghÞ häp Th­êng vô TØnh ñy ®Ó th¶o luËn l¹i. T¹i ®©y, t«i nãi râ ý ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ, Th­êng vô Khu ñy, cña anh N¨m C«ng vµ ®Ò nghÞ chuyÓn h­íng bè trÝ l¹i lùc l­îng. Theo ®ã, tØnh ®­a ba tiÓu ®oµn bé binh cña tØnh, c¸c ®¬n vÞ

171 háa lùc, lùc l­îng du kÝch ®Þa ph­¬ng, ®éi c«ng t¸c cïng tÊn c«ng hç trî nh©n d©n næi dËy gi¶i phãng vïng §«ng Th¨ng B×nh. Khi thêi c¬ ®Õn, ®¸nh vµo trËn ®Þa Nói CÊm, c¾t cÇu Kú Phó, kh«ng cho ®Þch ch¹y ra biÓn, ®ång thêi kÕt hîp víi c¸c ®¬n vÞ Qu©n khu gi¶i phãng thÞ x·, tØnh lþ Qu¶ng TÝn. Còng trong cuéc häp nµy, chóng t«i ph©n c«ng tõng ñy viªn Th­êng vô cïng Ban ChØ huy TØnh ®éi ®i chØ huy c¸c h­íng cña chiÕn dÞch. NhiÖm vô tr­íc m¾t lµ ®éng viªn tinh thÇn, lùc l­îng toµn tØnh nç lùc v­ît bËc tham gia chiÕn dÞch, gi¶i phãng tØnh Qu¶ng Nam trong thêi gian ng¾n nhÊt. Lóc nµy, nh©n d©n c¸c huyÖn, c¸c vïng ®· ®­îc gi¶i phãng nhTiªn Ph­íc, T©y Th¨ng B×nh, QuÕ S¬n rÊt phÊn khëi, ngµy ®ªm cïng c«ng binh Qu©n khu më ®­êng Tr­êng S¬n nèi liÒn víi vïng c¨n cø S¬n - CÈm - Hµ. VÒ phÝa ®Þch, trªn chiÕn tr­êng Qu¶ng Nam - §µ N½ng, chóng t¨ng c­êng ®«n qu©n, b¾t lÝnh ®Ó bï vµo sè bÞ ta tiªu diÖt tõ n¨m 1973 - 1974. Chóng x©y dùng vµ h×nh thµnh vµnh ®ai phßng thñ Hßa Liªn - Hßa Vang ®Õn vïng B §¹i Léc nèi víi T©y Duy Xuyªn, QuÕ S¬n, Th¨ng B×nh, Tam Kú, Tiªn Ph­íc nh»m b¶o vÖ thÞ x· Tam Kú vµ thµnh phè §µ N½ng. 4 giê 30 ngµy 10-3-1975, trïng víi ngµy næ sóng ë Bu«n Ma Thuét, tõ ch©n ®åi D­¬ng C«n - n¬i cã Së chØ huy S­ ®oµn 2 Qu©n khu 5, hai ph¸t ph¸o lÖnh, 1 xanh, 1 ®á vót lªn bÇu trêi, b¸o hiÖu thêi kh¾c ®· ®iÓm. TrËn më mµn chiÕn dÞch, gi¶i phãng Tiªn Ph­íc - Ph­íc L©m b¾t ®Çu. L÷ ®oµn 52 næ sóng ®¸nh chiÕm cø ®iÓm ®åi cao Suèi §¸. TrËn ®¸nh diÔn ra quyÕt liÖt. §Õn 16 giê cïng ngµy ta lµm chñ trËn ®Þa, cïng lóc Trung ®oµn 31 ®¸nh vµo hÖ thèng

172 phßng thñ cña ®Þch ë quËn lþ Tiªn Ph­íc, quÐt s¹ch qu©n ®Þch ë D­¬ng C«n, Hè B¹ch, Vó Em. Chíp thêi c¬, S­ ®oµn 2 Qu©n khu ®¸nh ngay vµo ®iÓm cao 211. ChiÕm ®­îc ®iÓm xung yÕu nµy, qu©n ta chia ba mòi tiÕn vÒ gi¶i phãng quËn lþ Tiªn Ph­íc - Ph­íc L©m vµ qu©n ta kiÓm so¸t hoµn toµn. BÞ mét ®ßn cho¸ng v¸ng, theo lÖnh Ng« Quang Tr­ëng - T­ lÖnh Qu©n ®oµn I ngôy, chØ huy S­ ®oµn 2 ngôy tõ Qu¶ng Ng·i ra Tam Kú chuÈn bÞ hµnh qu©n gi¶i táa. Ngµy 11-3, Liªn ®oµn biÖt ®éng sè 12 cïng tiÓu ®oµn b¶o an, chi ®oµn xe bäc thÐp tõ TuÇn D­ìng lªn CÈm Khª - D­¬ng C«n. Ngµy 12-3 Trung ®oµn 2 vµ Trung ®oµn 4 ngôy tõ Qu¶ng Ng·i tiÕp tôc ra, Trung ®oµn 2 - S­ ®oµn 3 ngôy tõ Qu¶ng §µ vµo ®Ó hµnh qu©n gi¶i táa. §©y lµ ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho Qu¶ng Nam, Qu¶ng Ng·i næ sóng tÊn c«ng theo môc tiªu ®· x¸c ®Þnh. Cø thÕ, qu©n vµ d©n Qu¶ng Nam lÇn l­ît næi dËy ®¸nh tan ©m m­u cøu v·n t×nh thÕ cña ®Þch, khiÕn chóng tan r· tõng m¶ng. Trong khi ®ã, ta th¾ng lín trªn chiÕn tr­êng T©y Nguyªn - Bu«n Ma Thuét, gi¶i phãng T©y Nguyªn, qu©n ta c¾t ®­êng 14, ®­êng 19 vµ ®­êng 21. S¸ng ngµy 27-3-1975, c¸c ®Þa ph­¬ng Qu¶ng Nam ®­îc hoµn toµn gi¶i phãng. Lóc nµy trªn ®­êng ®i T©y Nguyªn ®Ó gÆp ®ång chÝ V¨n TiÕn Dòng, anh N¨m C«ng thÊy chiÕn tr­êng ®ang chuyÓn h­íng mau lÑ, hoµn toµn cã lîi cho ta. ë Kon Tum, ®Þch thÊt thñ. Th«ng tin tõ mÆt trËn HuÕ - Qu¶ng TrÞ còng vËy. NhËn ®Þnh ®Þch rót bá T©y Nguyªn, anh N¨m C«ng tõ chiÕn tr­êng ®iÖn xin phÐp anh Ba DuÈn vµ Bé ChÝnh trÞ cho gi¶i phãng §µ N½ng, ®ång thêi anh ®iÖn vÒ c¬ quan chØ

173 ®¹o Khu ñy, Qu©n khu, Bé T­ lÖnh Qu©n khu 5 kh«ng ®¸nh vµo phÝa Nam mµ chuyÓn h­íng tÊn c«ng ra phÝa B¾c. Tr­íc t×nh h×nh nh­ vËy, anh N¨m C«ng kh«ng tiÕp tôc vµo T©y Nguyªn bµn kÕ ho¹ch víi anh V¨n TiÕn Dòng mµ lËp tøc quay vÒ chuÈn bÞ gi¶i phãng §µ N½ng vµ toµn Qu©n khu. Tr­íc thêi c¬ thuËn lîi ch­a tõng cã, Khu ñy, Qu©n khu h¹ quyÕt t©m tËp trung toµn bé lùc l­îng, ®éng viªn nç lùc phi th­êng cña §¶ng bé, qu©n d©n toµn khu ph¸t huy thÕ tÊn c«ng m¹nh mÏ, liªn tôc, gi¶i phãng khu trong thêi gian ng¾n nhÊt. Tõ tinh thÇn quyÕt chiÕn, quyÕt th¾ng Êy, s¸ng ngµy 28-3-1975, lóc 9 giê s¸ng, anh N¨m C«ng tõ Khu ñy ë T©y Duy Xuyªn ra së chØ huy tiÒn ph­¬ng gÆp anh Hai M¹nh bµn bæ sung kÕ ho¹ch gi¶i phãng §µ N½ng, trong ®ã thÓ hiÖn râ quan ®iÓm cña Bé ChÝnh trÞ, tÊn c«ng kÕt hîp næi dËy. ChÝnh v× thÕ, trong thêi gian ng¾n, qu©n ta kh«ng mÊt nhiÒu søc lùc nh­ng ®· lµm tan r· 10 v¹n qu©n ngôy ë §µ N½ng. Ngµy 29-3-1975, §µ N½ng hoµn toµn gi¶i phãng. §èi víi t«i, giê ®©y mçi khi nhí vÒ anh N¨m lµ chît nhí vÒ nh÷ng trËn ®¸nh quyÕt liÖt víi qu©n thï trªn chiÕn tr­êng Khu 5, cïng ®øc tÝnh ®«n hËu, gÇn gòi vµ gi¶n dÞ cña anh. §iÒu rÊt gièng nhau trong anh tõ nh÷ng n¨m th¸ng ë chiÕn tr­êng miÒn Trung cho ®Õn khi ®¶m tr¸ch c¸c nhiÖm vô quan träng cña §¶ng, Nhµ n­íc giao phã, bao giê anh còng linh ho¹t, nh¹y bÐn vµ rÊt cô thÓ. Ph©n c«ng viÖc g× cho c¸ nh©n hoÆc cho ®¬n vÞ nµo ®Òu rÊt cô thÓ. Chøng tá tr­íc khi ph©n c«ng, anh ®· cã nghiªn cøu kü, hiÓu kü nhiÒu viÖc, dù ®o¸n nhiÒu vÊn ®Ò cã thÓ ph¸t sinh.

174 Th¾ng lîi mïa Xu©n n¨m 1975 lµ th¾ng lîi cña toµn qu©n, toµn d©n ta, trong ®ã nguyªn nh©n trùc tiÕp lµ sù chØ ®¹o, l·nh ®¹o tµi t×nh cña Bé ChÝnh trÞ, cña Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng. ë chiÕn tr­êng Qu©n khu 5 nãi chung, Qu¶ng Nam - §µ N½ng nãi riªng ®Ó hîp lùc cïng c¶ n­íc ®­a chiÕn dÞch Tæng tÊn c«ng vµ næi dËy Xu©n 1975 ®Õn th¾ng lîi cuèi cïng thÓ hiÖn rÊt râ vai trß cña anh N¨m C«ng vµ anh Hai M¹nh. Hai anh lµ nh©n tè quan träng cïng toµn qu©n, toµn d©n Khu 5 lµm nªn chiÕn th¾ng lÞch sö. Vµo thêi ®iÓm Êy, thêi kú Êy, víi tinh thÇn quyÕt ®¸nh, quyÕt th¾ng Mü cña c¸c anh ®· ©m thÇm truyÒn vµo chóng t«i mét søc m¹nh phi th­êng, ý chÝ l¹ th­êng. Anh nh­ mét tÊm g­¬ng ph¶n chiÕu, dÉn d¾t chóng t«i v­ît qua mäi gian khã vµ liªn tôc giµnh chiÕn th¾ng, gièng nh­ Hå Chñ tÞch nãi: "Kh«ng cã viÖc g× khã, chØ sî lßng kh«ng bÒn, ®µo nói vµ lÊp biÓn, quyÕt chÝ ¾t lµm nªn"...

175 ANH N¡M C¤NG, NG¦êI C¸N Bé Cã TINH THÇN chñ §éNG, QUYÕT §O¸N, D¸M NGHÜ, D¸M LµM... Tõ THUë THIÕU THêI TrÇn ThËn * N¨m 1939, MÆt trËn B×nh d©n Ph¸p ®æ. Ngµy 28-9- 1939, Toµn quyÒn Cat¬ru ra NghÞ ®Þnh gi¶i t¸n Héi ¸i h÷u, nghiÖp ®oµn, thi hµnh chÝnh s¸ch thêi chiÕn. Ngµy 5- 10-1939, B¶o §¹i ký dô cÊm tuyªn truyÒn céng s¶n. Bän thùc d©n Ph¸p vµ bï nh×n th¼ng tay ®µn ¸p c¸ch m¹ng. C¸c ®ång chÝ TØnh ñy Qu¶ng Nam bÞ b¾t, HiÖu s¸ch ViÖt Qu¶ng bÞ ®ãng cöa. Phong trµo c¸ch m¹ng Qu¶ng Nam mÊt c¬ quan l·nh ®¹o. Khi ®ã, anh N¨m C«ng, ng­êi con cña mét lµng quª ë phñ Tam Kú, ®ang lµm BÝ th­ Phñ ñy l©m thêi Tam Kú, ®· chñ ®éng ra c¸c phñ, huyÖn phÝa B¾c cña tØnh Qu¶ng Nam ®i t×m mèi lËp ra TØnh ñy l©m thêi vµ cö ng­êi ®i b¾t mèi víi Xø uû vµ Trung ­¬ng. _______________ * Nguyªn Khu uû viªn Khu 5, nguyªn BÝ th­ §Æc khu ñy Qu¶ng §µ, nguyªn BÝ th­ TØnh ñy Qu¶ng Nam, nguyªn Phã Tæng Thanh tra Nhµ n­íc.

176 Mïa hÌ n¨m 1940, t«i cã may m¾n ®­îc anh Vâ Toµn vµ anh NguyÔn S¾c Kim trùc tiÕp gi¸c ngé c¸ch m¹ng vµ giao nhiÖm vô ph¶i vËn ®éng thªm ng­êi ®Ó lËp tæ chøc cøu quèc cña x· Bµn Th¹ch. Sau khi t«i vËn ®éng ®ñ ng­êi b¸o c¸o víi c¸c anh, c¸c anh ®­a ®ång chÝ TrÇn Th­îng Hµm ®Õn lËp ñy ban vËn ®éng cøu quèc x· Bµn Th¹ch. §Çu n¨m 1942, phong trµo c¸ch m¹ng phñ Duy Xuyªn bÞ bÓ vì, ®ång chÝ Hµm bÞ b¾t, tØnh ®iÒu ®ång chÝ TuyÓn (Träng), c¸n bé tho¸t ly cña tØnh ®Õn thay ®ång chÝ Hµm. Mét thêi gian ng¾n, ®ång chÝ TuyÓn còng bÞ b¾t, tØnh ®iÒu ®ång chÝ Ph¹m ThÞ §îi ®Õn, nh­ng sau ®ã ®ång chÝ Ph¹m ThÞ §îi còng bÞ b¾t ë Tam Kú. Chóng t«i bÞ mÊt liªn l¹c trong mét thêi gian. Theo Håi ký Trªn nh÷ng chÆng ®­êng c¸ch m¹ng cña anh N¨m C«ng (tªn th­êng gäi cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng), thêi gian nµy anh t¹m l¸nh vµo Phan ThiÕt, B×nh ThuËn. Nãi t¹m l¸nh nh­ng vµo ®©y anh còng b¾t mèi x©y dùng phong trµo c¸ch m¹ng cña tØnh B×nh ThuËn. Mïa ®«ng n¨m 1942, anh trë l¹i Qu¶ng Nam. Chóng t«i l¹i ®­îc liªn l¹c trùc tiÕp víi c¸c anh. §Çu n¨m 1943, TØnh ñy cho in vµ ph¸t hµnh VÐ sè cøu quèc nh­ng bÞ lé. Phong trµo bÓ vì, nhiÒu c¬ së bÞ b¾t, bän mËt th¸m r¸o riÕt truy c¸c anh. Gia ®×nh t«i bÞ mét c¬ së ë x· bªn c¹nh khai lµ b¶o vÖ cho c¸c anh. Bän mËt th¸m ®Õn b¾t ba anh em t«i, rÊt may c¸c anh chØ võa ®i khái nhµ t«i kho¶ng h¬n mét giê. Mïa thu n¨m 1943, anh vµ anh NguyÔn S¾c Kim bÞ b¾t

177 do tªn Cao TiÕn Khai c¸n bé tho¸t ly cña tØnh, ®· mËt b¸o n¬i ¨n ë cña c¸c anh ®Ó bän mËt th¸m ®Õn v©y b¾t. Nh×n l¹i qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña anh N¨m C«ng, t«i thÊy anh lµ mét c¸n bé l·nh ®¹o g¾n bã víi phong trµo, cã nhiÒu ®ãng gãp trong viÖc lµm chuyÓn biÕn phong trµo c¸ch m¹ng cña quÇn chóng. Thêi kú thø nhÊt lµ khi anh lµm BÝ th­ Liªn khu ñy 5 tõ n¨m 1959 ®Õn n¨m 1961. Khi cuéc khëi nghÜa Trµ Bång (Qu¶ng Ng·i) næ ra, anh tæng kÕt vµ ph¸t ®éng mét sè cuéc khëi nghÜa ë trong Liªn khu vµ ë Qu¶ng Nam. Sau ®ã, anh vµo lµm Phã BÝ th­ Trung ­¬ng Côc miÒn Nam. Thêi kú thø hai lµ tõ gi÷a n¨m 1964 ®Õn ®Çu n¨m 1965. N¨m 1964, sau khi chÝnh quyÒn Ng« §×nh DiÖm bÞ lËt ®æ ®· diÔn ra sù khñng ho¶ng liªn tôc trong néi bé bän ngôy quyÒn; DiÖm bÞ lËt ®æ, D­¬ng V¨n Minh thay råi l¹i bÞ lËt. NguyÔn Kh¸nh - TrÇn V¨n H­¬ng lªn thay, råi Kh¸nh - H­¬ng bÞ lËt ®æ thay b»ng NguyÔn V¨n ThiÖu - NguyÔn Cao Kú. §ã lµ thêi kú khñng ho¶ng triÒn miªn cña ngôy quyÒn vµ thêi kú nµy còng lµ thêi kú khñng ho¶ng vÒ chiÕn l­îc cña ®Õ quèc Mü. ThÊt b¹i trong chiÕn l­îc "ChiÕn tranh ®Æc biÖt", Mü ®ang tÝnh to¸n chuyÓn sang "ChiÕn tranh côc bé". Gi÷a lóc ®ã, anh N¨m C«ng tõ Trung ­¬ng Côc miÒn Nam vÒ l¹i Khu 5, víi kinh nghiÖm ®ång khëi ë Nam Bé, anh ®· gãp phÇn ®­a phong trµo quÇn chóng næi dËy ph¸ ¸ch, ph¸ k×m giµnh th¾ng lîi, gi¶i phãng ®¹i bé phËn n«ng th«n, ®ång b»ng.

178 Thêi kú thø ba lµ sau khi HiÖp ®Þnh Pari ®­îc ký kÕt th¸ng 1-1973, anh N¨m C«ng, anh Hai M¹nh ®i häp ngoµi Trung ­¬ng, c¸c ®ång chÝ Th­êng vô Khu ñy 5 vµ Qu©n khu ñy cßn l¹i ®· thùc hiÖn HiÖp ®Þnh Pari mét chiÒu, lµm cho phong trµo gÆp nhiÒu khã kh¨n vµ khi hai anh vÒ, víi tinh thÇn chØ ®¹o cña Trung ­¬ng, ®· chuyÓn h­íng ®­îc phong trµo lªn. Thø nhÊt lµ ®Çu n¨m 1975, sau khi gi¶i phãng Bu«n Ma Thuét, anh N¨m C«ng cã sù ®ãng gãp rÊt lín ®èi víi viÖc gi¶i phãng miÒn Nam. Khi gi¶i phãng Bu«n Ma Thuét, Bé ChÝnh trÞ ®iÖn cho anh ph¶i lªn §¾k L¾k ®Ó gÆp anh V¨n TiÕn Dòng vµ Bïi San. Trªn ®­êng ®i, anh thÊy ®Þch rót bá c¶ Kon Tum vµ Pleiku, anh suy nghÜ r»ng thêi c¬ ®· ®Õn nªn ®iÖn xin ý kiÕn Bé ChÝnh trÞ ®Ò nghÞ cho ®¸nh gi¶i phãng §µ N½ng. Khi Bé ChÝnh trÞ tr¶ lêi "thÊy ®­îc th× cø lµm ®i", anh ®iÖn b¸o cho c¸c anh Dòng vµ San lµ kh«ng lªn ®­îc vµ quay vÒ lu«n c¬ quan Khu uû häp Th­êng vô Khu ñy vµ còng ®iÖn cho Qu¶ng §µ lµ anh sÏ quay l¹i h­íng Qu¶ng §µ, Qu¶ng §µ ph¶i chuÈn bÞ. Ngµy 21-3, anh ®iÖn cho Th­êng vô §Æc khu ñy Qu¶ng §µ lªn c¬ quan Khu ñy ®Ó nhËn lÖnh. Lóc bÊy giê, Th­êng vô §Æc khu cã nhiÒu ®ång chÝ nh­ng ë nhµ chØ cã t«i, anh Phan Hoan vµ anh Hång Quang. T«i lªn c¬ quan Khu ñy nhËn lÖnh, ®ång thêi mêi häp Th­êng vô §Æc khu uû vµo ngµy 24-3. Khi lªn nhËn lÖnh, anh N¨m C«ng nãi rÊt rµnh rät vµ giao nhiÖm vô: "Thêi c¬ ®Õn th× c¸c anh ph¶i dïng lùc l­îng qu©n sù vµ chÝnh trÞ ®Þa ph­¬ng ®Ó gi¶i phãng. Cã ba ph­¬ng ¸n ®Ó gi¶i phãng: Mét lµ dïng lùc l­îng qu©n sù vµ chÝnh trÞ ®Þa

179 ph­¬ng gi¶i phãng; hai lµ cã s­ ®oµn 2 tham gia; ba lµ ph¶i chê lùc l­îng Bé Tæng tham m­u nh­ng nÕu chê th× ph¶i 15 ®Õn 20 ngµy míi lËt ®­îc t×nh thÕ". §ã lµ ý kiÕn cña anh N¨m C«ng, chóng t«i vÒ vµ cø theo lÖnh cña anh chuÈn bÞ lùc l­îng qu©n sù, chÝnh trÞ cña Qu¶ng §µ trªn tinh thÇn tù gi¶i phãng §µ N½ng, cßn viÖc tham gia cña c¸c lùc l­îng cña trªn nh­ thÕ nµo ®ã th× tïy. Thø hai lµ trong chuyÖn linh ho¹t, tiÕn c«ng, s¸ng t¹o cña anh N¨m C«ng. Khi chóng t«i nhËn lÖnh, anh bµn víi Th­êng vô Khu ñy nh­ thÕ nµo chóng t«i kh«ng biÕt. S¸ng ngµy 28-3, anh N¨m C«ng ®Õn c¬ quan Qu¶ng §µ, giao nhiÖm vô: tèi 29 ph¶i tiÕp cËn, s¸ng 30 ®¸nh vµ tiÕn c«ng vµo gi¶i phãng §µ N½ng. Nh­ng khi ra c¬ quan tiÒn ph­¬ng cña tØnh, t×nh h×nh diÔn biÕn kh«ng theo dù kiÕn ban ®Çu: Ngµy 28-3, ë Trung t©m huÊn luyÖn Hßa CÇm, lÝnh ngôy næi dËy r· ngò vµ ®ªm ®ã chóng t«i ®· gÆp nh÷ng ng­êi lÝnh nµy, còng ngay trong ®ªm ®ã, t«i ®iÖn b¸o c¸o t×nh h×nh trªn vµ nãi râ thêi c¬ gi¶i phãng §µ N½ng. S¸ng ngµy 29, anh B¾c (TrÇn H­ng Thõa), Th­êng vô §Æc khu uû, BÝ th­ QuËn ñy quËn NhÊt tõ trong thµnh phè göi th­ ra b¸o c¸o: "Ng« Quang Tr­ëng ®· bá ch¹y tõ 22 giê ngµy 28 th¸ng 3, thµnh phè §µ N½ng bá ngá... cho qu©n vµo ngay ®Ó gi¶i phãng thµnh phè". T«i trao ®æi víi anh Phan Hoan vµ ®iÖn cho anh N¨m C«ng vµ anh Hai M¹nh r»ng kh«ng ph¶i chê ®Õn ngµy 30, xin cho lÖnh ®Ó vµo gi¶i phãng §µ N½ng. Kho¶ng 11, 12 giê

180 tr­a, anh Phan Hoan nhËn ®­îc ®iÖn cña anh N¨m C«ng vµ Hai M¹nh tr¶ lêi lµ ®ång ý. Nh­ vËy, chóng ta thÊy, nÕu nh­ kh«ng cã ý kiÕn n¶y sinh cña anh N¨m C«ng vÒ chuyÖn xin ý kiÕn Bé ChÝnh trÞ quay vÒ gi¶i phãng §µ N½ng vµ anh N¨m C«ng tiÕp tôc ®i lªn gÆp anh V¨n TiÕn Dòng, Bïi San theo ®iÖn cña Bé ChÝnh trÞ th× chóng ta sÏ bá mÊt thêi c¬ gi¶i phãng §µ N½ng hoÆc viÖc gi¶i phãng §µ N½ng ph¶i kÐo dµi ra vµ nh­ thÕ kh«ng biÕt sÏ cã chuyÖn g×, tæn thÊt thÕ nµo? §ã lµ mét chuyÖn mµ chóng ta ai còng thÊy vµ qua ®ã ®Ó thÊy r»ng vai trß cña ng­êi l·nh ®¹o quan träng nh­ thÕ nµo. T«i còng nhí l¹i lµ tr­íc khi nhËn ®iÖn cña anh N¨m C«ng, t«i vµ anh Lª C«ng Th¹nh cã trao ®æi r»ng, theo kinh nghiÖm gi¶i phãng n¨m 1972 ë §«ng Hµ - Qu¶ng TrÞ lµ ®Þch ë HuÕ bÞ dao ®éng, trong t×nh h×nh bøt rót c¶ T©y Nguyªn th× thêi c¬ ®Õn, m×nh ®Ò nghÞ trªn cø cho ®¸nh gi¶i phãng §µ N½ng, bän t«i ®· suy nghÜ, ®· trao ®æi víi nhau nh­ vËy mµ kh«ng d¸m ®iÖn lªn Khu, sî Khu nãi m×nh "søa d¸m nh¶y khái ®¨ng" cßn ®ång chÝ N¨m C«ng còng suy nghÜ vµ ®iÖn xin ý kiÕn Trung ­¬ng. §ã lµ viÖc d¸m nghÜ, d¸m lµm vµ d¸m chÞu tr¸ch nhiÖm cña mét ®ång chÝ l·nh ®¹o. Nãi ®Õn anh N¨m C«ng, ph¶i thÊy sù tr­ëng thµnh cña anh; anh sinh ra, lín lªn trong phong trµo ®Êu tranh chèng Ph¸p cña c¸c tÇng líp nh©n d©n Qu¶ng Nam diÔn ra liªn tôc, anh tiÕp thu ®­îc tinh thÇn yªu n­íc ®ã. Gia ®×nh anh lµ mét gia ®×nh yªu n­íc, cha, chó cña

181 anh ®Òu tham gia c¸c phong trµo ®Êu tranh chèng Ph¸p vµo cuèi thÕ kû XIX, ®Çu thÕ kû XX. CÇn thÊy yÕu tè ®Çu tiªn t¸c ®éng ®Õn ý thøc gi¸c ngé vµ tham gia ho¹t ®éng cña anh N¨m C«ng ®Ó nhËn râ c¶ qu¸ tr×nh ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tõ buæi ban ®Çu ®Õn lóc tr­ëng thµnh, anh d¸m nghÜ, d¸m lµm vµ d¸m chÞu tr¸ch nhiÖm víi nh÷ng viÖc lµm cña m×nh. N¨m lªn 13 tuæi (1925), anh ®· ®i dù lÔ t­ëng niÖm cô Phan Chu Trinh, tøc lµ trong thêi niªn thiÕu ®ã, anh ®· cã sù gi¸c ngé yªu n­íc råi, vµ ®Õn khi tham gia c¸ch m¹ng, vµo §¶ng, anh lµm BÝ th­ chi bé, tõ BÝ th­ Chi bé lªn Tæng ñy viªn, Phñ ñy viªn, BÝ th­ Phñ ñy, råi trong t×nh h×nh phong trµo c¸ch m¹ng Qu¶ng Nam bÓ vì, TØnh ñy mÊt liªn l¹c víi Trung ­¬ng th× anh N¨m C«ng thµnh lËp TØnh ñy, lµm BÝ th­ TØnh ñy Qu¶ng Nam. Tõ BÝ th­ TØnh ñy, anh N¨m C«ng vµo Khu ñy, råi BÝ thKhu ñy, sau nµy lªn Trung ­¬ng, anh vµo Bé ChÝnh trÞ lµm Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ n­íc. Cã thÓ nãi, trong tÊt c¶ c¸n bé ng­êi Qu¶ng Nam, cã nhiÒu ng­êi cã häc thøc, còng qua ®Êu tranh rÌn luyÖn nh­ng ph¶i nãi anh N¨m C«ng lµ ng­êi tiªu biÓu, cã nhiÒu cèng hiÕn quý b¸u cho sù nghiÖp gi¶i phãng d©n téc vµ x©y dùng ®Êt n­íc mµ nhiÒu ®ång chÝ ®· viÕt vÒ anh. Sù tr­ëng thµnh ®ã cña anh lµ thùc tÕ, ®©y cßn lµ mét bµi häc kinh nghiÖm trong viÖc ®µo t¹o c¸n bé ®Ó x©y dùng §¶ng. Ngµy nay, chóng ta ph¶i biÕt g¾n kÕt gi÷a nhµ tr­êng vµ thùc tiÔn ®Ó ®µo t¹o vµ tuyÓn lùa c¸n bé cã t©m, cã tÇm cho sù nghiÖp x©y dùng ®Êt n­íc v× "D©n giµu, n­íc

182 m¹nh, d©n chñ, c«ng b»ng, v¨n minh" vµ sù bÒn v÷ng cña chÕ ®é. Trong c¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ nh©n d©n, anh N¨m C«ng lu«n quan t©m ®Õn vÊn ®Ò ®µo t¹o, bè trÝ c¸n bé phï hîp víi n¨ng lùc vµ m«i tr­êng c«ng t¸c nh»m t¹o ®iÒu kiÖn cho ng­êi c¸n bé ®ã ph¸t huy ®­îc n¨ng lùc cña m×nh vµ g¾n bã ®­îc quÇn chóng, g¾n ®­îc víi phong trµo ®Ó lµm ®Çu tµu, cèt c¸n, lµm h¹t nh©n cho phong trµo, ®ã còng lµ bµi häc vÒ bè trÝ c¸n bé mµ chóng ta cÇn ph¸t huy.

183 NG¦êI ANH KI£N C¦êNG BÊT KHUÊT, TRäN NGHÜA VÑN T×NH NguyÔn V¨n TÊn (NguyÔn TÊn ¦ng) * T«i ho¹t ®éng c¸ch m¹ng ë Héi An tõ n¨m 1930, ®Õn n¨m 1935 ®­îc ph©n c«ng vµo c«ng t¸c ë thµnh phè §µ L¹t, nªn lóc ®ã ch­a ®­îc gÆp anh N¨m C«ng. §Õn th¸ng 5-1942, sau khi m·n h¹n tï ë c¸c nhµ lao §µ L¹t, Nha Trang, t«i bÞ ®Þch ®­a vÒ qu¶n thóc ë lµng Kim Bång, Héi An, Qu¶ng Nam; ®­îc bæ sung vµo Thµnh ñy Héi An - kiªm BÝ th­ Chi bé lµng Kim Bång, phô tr¸ch x©y dùng c¨n cø c¬ quan bÝ mËt cña TØnh ñy Qu¶ng Nam vµ Thµnh ñy Héi An. Lóc nµy, t«i míi th­êng xuyªn ®­îc gÆp anh N¨m C«ng - BÝ th­ TØnh ñy vµ anh NguyÔn S¾c Kim. Anh NguyÔn Thanh S¬n, BÝ th­ Thµnh ñy Héi An cho t«i biÕt, vµo nh÷ng n¨m 1939, 1940, 1941, c¸c c¬ së ë Qu¶ng Nam bÞ bÓ vì liªn tôc. Anh N¨m C«ng vµ anh _______________ * Nguyªn ñy viªn Liªn khu ñy 5, BÝ th­ Thµnh ñy §µ N½ng, Phã BÝ th­ §Æc khu ñy Qu¶ng §µ.

184 NguyÔn S¾c Kim tr¸nh ®­îc vµ cñng cè kh«i phôc nhanh phong trµo, lËp l¹i TØnh ñy; n¨m 1941, liªn l¹c ®­îc víi Xø ñy Trung Kú, anh N¨m C«ng ®­îc bæ sung vµo Xø ñy vµ lµm BÝ th­ TØnh ñy Qu¶ng Nam. Lóc nµy c¬ quan Xø ñy ®ãng t¹i QuÕ S¬n, Qu¶ng Nam. Xø ñy chñ tr­¬ng t¸ch Thµnh ñy Héi An, Thµnh ñy §µ N½ng, TØnh ñy Qu¶ng Nam thµnh ba ®¬n vÞ hµnh chÝnh d­íi sù l·nh ®¹o cña Xø ñy. §Õn ®Çu n¨m 1942, c¬ quan Xø ñy bÞ vì, TØnh ñy Qu¶ng Nam, Thµnh ñy §µ N½ng còng bÞ vì, ®ång chÝ N¨m C«ng vµ NguyÔn S¾c Kim tho¸t ®­îc, sau mét thêi gian ng¾n vµo phÝa Nam, nay trë vÒ kh«i phôc l¹i c¬ së nèi liªn l¹c víi Héi An. Anh N¨m C«ng ®Ò xuÊt thèng nhÊt §µ N½ng, Héi An vµ Qu¶ng Nam thµnh mét tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng nh­ cò vµ anh ®­îc bÇu lµm BÝ th­ TØnh ñy. Víi tinh thÇn tÝch cùc, khÈn tr­¬ng, anh N¨m C«ng ®· ®éng viªn toµn TØnh ñy vµ §¶ng bé nhanh chãng kh«i phôc l¹i tæ chøc trong toµn tØnh vµ ®Èy m¹nh phong trµo ho¹t ®éng ®Êu tranh s«i næi. §Õn cuèi n¨m 1942 vµ n¨m 1943, c¬ quan l·nh ®¹o TØnh ñy ®­îc x©y dùng, kiÖn toµn; b¸o Cê §éc lËp ra ®Õn sè 10, phæ biÕn kh¾p n¬i. TØnh ñy chñ tr­¬ng ph¸t hµnh VÐ sè cøu quèc ®Ó x©y dùng quü trong dÞp TÕt Quý Mïi, c¬ së quÇn chóng c¶m t×nh tÝch cùc mua ñng hé. Nh­ng trong mét ngµy TÕt ©m lÞch ®Çu n¨m 1943, vô vì vÐ sè lan réng tõ Duy Xuyªn sang Héi An vµ c¸c phñ, huyÖn kh¸c. Riªng Héi An, ngay trong ®ªm, Thµnh ñy bÞ b¾t gÇn hÕt, chØ cßn t«i vµ ®ång chÝ NguyÔn Hµng ë lµng Kim Bång nhê ®­îc b¸o tin nhanh nªn trèn tho¸t ®­îc. Chi bé trong lÝnh b¶o an, c¬ së mét sè x·, ph­êng bÞ

185 vì. C¨n cø vµ chi bé Kim Bång cßn nguyªn, c¸c phñ, huyÖn ®Òu bÞ vì, c¸c anh N¨m C«ng, NguyÔn S¾c Kim tho¸t ®­îc. §­îc tin t«i vµ chi bé, c¨n cø Kim Bång cßn gi÷ nguyªn, anh N¨m C«ng vÒ Kim Bång liªn l¹c víi t«i, t«i b¸o c¸o t×nh h×nh bÓ vì ë Héi An vµ nãi râ lo l¾ng cña m×nh lµ t×nh h×nh chiÕn tranh thÕ giíi ®ang biÕn chuyÓn cã lîi cho §ång minh, ®Þa ph­¬ng m×nh l¹i bÞ bÓ vì liªn tôc, nÕu kh«ng b»ng mäi c¸ch khÈn tr­¬ng mãc nèi, x©y dùng c¬ së, kh«i phôc tæ chøc l·nh ®¹o th× kh«ng ®ñ lùc l­îng, khã chíp thêi c¬. T«i b¸o c¸o víi anh N¨m C«ng lµ t«i ®· tæ chøc mèi quan hÖ chÆt chÏ víi anh em Thµnh ñy bÞ b¾t vµo tï, ®éng viªn anh em gi÷ v÷ng khÝ tiÕt, kh«ng khai b¸o, b¶o vÖ c¬ së cßn l¹i bªn ngoµi vµ giíi thiÖu ngay cho chóng t«i b¾t mèi x©y dùng kh«i phôc l¹i ho¹t ®éng. C¸c anh gi÷ v÷ng ®éi ngò trong tï, khi cã thêi c¬ th× cø ph¸ lao ra tham gia víi ®éi ngò bªn ngoµi. T«i dù ®Þnh tæ chøc l¹i Thµnh ñy l©m thêi, ®Ó l·nh ®¹o c«ng t¸c kh«i phôc, ph¸t triÓn. Anh N¨m C«ng hoµn toµn nhÊt trÝ víi ý kiÕn cña t«i vµ b¶o, anh còng ®ang lo kh«i phôc l¹i c¸c c¬ quan l·nh ®¹o ë c¸c phñ, huyÖn, sÏ chuÈn bÞ cuéc häp cñng cè l¹i l·nh ®¹o cña TØnh ñy. Anh b¶o t«i, tØnh ®ang x©y dùng thªm c¨n cø ë huyÖn Tiªn Ph­íc, v× ë ®ã míi mét m×nh chÞ Phan ThÞ NÔ phô tr¸ch (ChÞ NÔ ®· gÆp t«i ë Nhµ lao Nha Trang, chÞ míi ra tï ) nªn ®Ò nghÞ t«i ®Ó tØnh rót anh NguyÔn Hµng vÒ lµm viÖc víi chÞ ë Tiªn Ph­íc. T«i hoµn toµn ®ång ý vµ ®ång chÝ Hµng cïng ®i lªn víi anh N¨m. Kho¶ng th¸ng 5- 1943, chóng t«i tæ chøc l¹i Thµnh ñy Héi An l©m thêi, t«i

186 ®­îc cö lµm BÝ th­ vµ tiÕp tôc kh«i phôc hÇu hÕt c¬ së trong thµnh phè, phong trµo ho¹t ®éng ®Òu kh¾p. Kho¶ng th¸ng 6-1943, ®­îc tin chÞ NÔ vµ anh Hµng bÞ b¾t ë Tiªn Ph­íc, ®Õn th¸ng 10-1943, anh N¨m, sau ®ã anh Kim vµ anh B¸ còng bÞ b¾t vµ c¸c anh bÞ ®i ®µy ë Nhµ ®µy Bu«n Ma Thuét. T×nh h×nh bÓ vì l¹i tiÕp tôc, t«i rÊt lo l¾ng, tiÕc r»ng tr­íc ®©y anh N¨m ch­a kÞp giíi thiÖu mét sè cèt c¸n c¸c phñ, huyÖn, ®Ó t×nh h×nh cã tr¾c trë th× t×m b¾t liªn l¹c x©y dùng l¹i. V× vËy, t«i ph¶i qua mét sè ®ång chÝ Thµnh ñy Héi An ë trong nhµ lao t×m gÆp c¸c ®ång chÝ c¸c phñ, huyÖn bÞ b¾t giam chung khai th¸c göi cho chóng t«i b¾t nèi x©y dùng. §Çu n¨m 1944, ®ång chÝ TrÇn V¨n QuÕ vµ NguyÔn TiÕn ChÕ ®Õn gÆp t«i ë lµng Kim Bång nãi râ anh N¨m C«ng ë Nhµ ®µy Bu«n Ma Thuét bè trÝ c¸c anh nh¶y tµu, giíi thiÖu vÒ gÆp t«i ë Héi An vµ mét sè ®ång chÝ c¸c phñ, huyÖn ®Ó kh«i phôc tæ chøc vµ phong trµo. Nghe vËy, t«i v« cïng mõng rì vµ xóc ®éng, c¶m phôc tinh thÇn ®Êu tranh c¸ch m¹ng nÆng nghÜa trän t×nh víi quª h­¬ng cña c¸c anh C«ng, anh Kim, tuy ë tï nh­ng kh«ng giê phót nµo kh«ng nghÜ ®Õn bªn ngoµi, kÞp thêi bè trÝ c¸c anh m·n tï ®i an trÝ nh¶y tµu vÒ b¾t mèi x©y dùng, nhÊt lµ trong thêi ®iÓm khÈn cÊp x©y dùng lùc l­îng, chíp thêi c¬ hiÖn nay. C«ng lao ®ãng gãp cña anh C«ng, anh Kim ®èi víi phong trµo tØnh nhµ rÊt lín. Vµ còng lµ bµi häc kinh nghiÖm mµ chóng t«i ®· vËn dông ®Ó n¾m v÷ng lùc l­îng bªn ngoµi vµ cñng cè, ph¸t triÓn, n¾m ch¾c lùc l­îng trong

187 tï ®Ó cïng ®éi ngò bªn ngoµi tham gia chíp thêi c¬ giµnh chÝnh quyÒn. T«i b¸o c¸o víi anh QuÕ vµ anh ChÕ vÒ t×nh h×nh Héi An vµ t×nh h×nh th¾ng lîi nhanh chãng cña Hång qu©n Liªn X« vµ qu©n §ång minh ®ang t¹o ra thêi c¬ nªn ph¶i nhanh chãng kh«i phôc phong trµo vµ tæ chøc l·nh ®¹o cña §¶ng, t×m mäi c¸ch liªn l¹c víi Xø ñy vµ Trung ­¬ng. T«i ®Ò nghÞ thµnh lËp ngay h«m nay TØnh ñy l©m thêi cã ba ng­êi chóng ta vµ sÏ tiÕp tôc bæ sung ®Ó ph©n c«ng l·nh ®¹o phong trµo trong tØnh, kh«i phôc c¬ quan l·nh ®¹o TØnh ñy, tiÕp tôc ra tê b¸o Cê §éc lËp (sè 11). T«i ®Ò cö anh QuÕ lµm BÝ th­ TØnh ñy, c¸c anh ®Òu nhÊt trÝ vµ ph©n c«ng t«i lµm BÝ th­ Thµnh ñy Héi An vµ bé phËn V¨n phßng TØnh ñy t¹i Kim Bång, phô tr¸ch b¾t liªn l¹c x©y dùng c¬ së ë phñ Duy Xuyªn. Cßn anh QuÕ phô tr¸ch Tam Kú vµ l·nh ®¹o c¬ quan V¨n phßng chÝnh cña TØnh ñy ë Tam Kú, anh ChÕ ®i liªn l¹c c¸c phñ, huyÖn cßn l¹i. Nhê sù ®ãng gãp cña anh C«ng, cuèi n¨m 1944, chóng t«i kh«i phôc, x©y dùng l¹i phong trµo toµn tØnh. KÕ ®Õn, NhËt ®¶o chÝnh Ph¸p (ngµy 9-3-1945), tï chÝnh trÞ ë c¸c n¬i lÇn l­ît ra tï, bæ sung ®éi ngò, kiÖn toµn TØnh ñy vµ ñy ban ViÖt Minh tØnh, thµnh phè §µ N½ng, Héi An... Lùc l­îng vò trang tù vÖ ®­îc x©y dùng ®Òu kh¾p, phong trµo quÇn chóng s«i næi vµ khÝ thÕ ViÖt Minh hõng hùc, ®¸nh b¹i mäi luËn ®iÖu ®éc lËp gi¶ hiÖu cña NhËt vµ tay sai, ®¸nh b¹i chñ nghÜa c¬ héi qu©n chñ lËp hiÕn cña Bïi C«ng Trõng. Tæ chøc vµ phong trµo c¸ch m¹ng trong tØnh ch­a lóc nµo m¹nh mÏ vµ ®Òu kh¾p nh­ lóc nµy.

188 Cuéc häp TØnh ñy vµ ViÖt Minh tØnh ngµy 12-8-1945 ë Tam Kú ®ang diÔn ra th× ®ång chÝ Huúnh Ngäc HuÖ vµo b¸o NhËt ®· ®Çu hµng §ång minh. Theo tinh thÇn chØ thÞ "NhËt - Ph¸p b¾n nhau vµ hµnh ®éng cña chóng ta" cña Th­êng vô Trung ­¬ng §¶ng, Héi nghÞ tËp trung bµn c«ng viÖc chuÈn bÞ khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn, thµnh lËp Ban l·nh ®¹o khëi nghÜa c¸c cÊp. ñy ban khëi nghÜa cña tØnh gåm 17 ng­êi; ®ång chÝ N¨m C«ng ®­îc bÇu vµo Ban Th­êng trùc ñy ban khëi nghÜa gåm 5 ng­êi. Ngay trong ®ªm 16-8, c¬ quan tØnh dêi ra §iÖn Bµn trùc tiÕp chØ ®¹o. T«i vÒ häp Thµnh ñy triÓn khai ë Héi An, chuÈn bÞ ®Çy ®ñ mäi viÖc næi dËy khëi nghÜa. Theo kÕ ho¹ch, ta sÏ khëi nghÜa lµm chñ vïng n«ng th«n, trong khi ®ã néi « chuÈn bÞ ®Çy ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó khi c¸c phñ, huyÖn n«ng th«n giµnh chÝnh quyÒn th¾ng lîi, ta chuyÓn lªn khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn trong thµnh phè. Võa häp triÓn khai th× chiÒu ngµy 16-8-1945, ®­îc tin c¬ së b¸o: tèi ngµy 17, tªn tØnh tr­ëng T«n ThÊt Gi¸ng sÏ cïng bän Quèc d©n §¶ng, ph¶n ®Õ, Cao §µi...tæ chøc cuéc mÝt tinh lín t¹i r¹p h¸t §ång L¹c, Héi An, ra m¾t chÝnh quyÒn ®éc lËp cña Qu¶ng Nam, chuÈn bÞ ®ãn tiÕp qu©n §ång minh vµo tiÕp thu sù ®Çu hµng cña NhËt, ph¸ kÕ ho¹ch khëi nghÜa cña ViÖt Minh. T«i nghÜ kh«ng thÓ ®Ó bän ph¶n ®éng lµm nh­ thÕ, trong lóc NhËt ®Çu hµng, bé m¸y tÒ ngôy ®ang tª liÖt, ta cã ®ñ lùc l­îng quÇn chóng c¸ch m¹ng vµ cã c¬ së n¾m chÆt lùc l­îng b¶o an vµ c¸c ®ån bãt ®Þch vµ tÒ ngôy, ta cã thÓ chÆn ®øng kÕ ho¹ch nµy cña chóng vµ tiÕn hµnh khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn

189 ngay trong ®ªm 17. VÊn ®Ò nµy ph¶i ®­îc bµn kü vµ thèng nhÊt trong Thµnh ñy, Ban khëi nghÜa thµnh phè vµ xin ý kiÕn cña tØnh. T«i triÖu tËp ngay cuéc häp Thµnh ñy vµo s¸ng sím ngµy 17 t¹i xãm Ngäc Thµnh s¸t néi « ®Ó kÞp n¾m diÔn biÕn t×nh h×nh chØ ®¹o vµ quyÕt ®Þnh nh÷ng vÊn ®Ò trªn. Héi nghÞ ®ang th¶o luËn th× anh N¨m C«ng vµ chÞ Phan ThÞ NÔ ®Õn ®Ó n¾m t×nh h×nh Héi An. T«i b¸o c¸o l¹i t×nh h×nh vµ trao ®æi thªm víi anh C«ng, chÞ NÔ: ta nªn khëi nghÜa ngay ë Héi An vµ toµn tØnh. ViÖc lµm cña T«n ThÊt Gi¸ng ®ªm nay cã thÓ lµ chñ tr­¬ng cña ngôy quyÒn TrÇn Träng Kim, nÕu ta lµm chËm, qu©n §ång minh vµo th× rÊt khã kh¨n vµ phøc t¹p. NÕu ta giµnh chÝnh quyÒn xong ë Héi An, qu©n NhËt ë §µ N½ng vµo can thiÖp ta sÏ tæ chøc chèng l¹i, thu vò khÝ, tiÒn b¹c, tµi liÖu...vµ chuyÓn lªn chiÕn khu cña tØnh. Anh N¨m C«ng vµ chÞ NÔ hoµn toµn nhÊt trÝ víi l·nh ®¹o Héi An. Chóng t«i tin r»ng trong Ban khëi nghÜa tØnh cã ba chóng t«i - anh N¨m C«ng lµ mét trong n¨m ñy viªn Ban Th­êng trùc, c¸c anh cßn l¹i trong Ban Th­êng trùc sÏ ®ång ý kh«ng chØ cho Héi An mµ cßn cho c¶ tØnh. Mäi viÖc khëi nghÜa chuÈn bÞ gÊp rót. §ång chÝ TrÇn §×nh Tri ®­îc ph©n c«ng mang lÖnh cña Ban khëi nghÜa cho tØnh tr­ëng, buéc nã ®Çu hµng ViÖt Minh vµ nh©n d©n. T«i ph¶i ®i ngay lªn b¸o c¸o xin ý kiÕn cña tËp thÓ Ban Th­êng trùc tØnh, anh N¨m C«ng vµ chÞ NÔ tiÕp tôc ë l¹i kiÓm tra c«ng viÖc chuÈn bÞ. Sau khi nghe t«i tr×nh bµy vµ thØnh thÞ cña Thµnh ñy Héi An xin tiÕn hµnh khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn thµnh

190 phè trong ®ªm 17, r¹ng s¸ng ngµy 18, ý kiÕn ®ång ý cña anh N¨m C«ng vµ chÞ NÔ, Ban Th­êng trùc th¶o luËn vµ nhÊt trÝ cho Héi An vµ toµn tØnh khëi nghÜa ngay trong ®ªm 17, r¹ng ngµy 18, ra lÖnh cho §iÖn Bµn, §¹i Léc ng¨n chÆn kh«ng cho qu©n NhËt hµnh qu©n ®Õn Héi An. Héi An giµnh chÝnh quyÒn xong chuyÓn ngay tiÒn b¹c, vò khÝ, tµi liÖu vÒ chiÕn khu cña tØnh ë Duy Xuyªn. Ngay sau ®ã, lÖnh khëi nghÜa ®­îc ph¸t ®i. T«i vÒ ®Õn Héi An võa ®óng 11 giê ®ªm, b¸o c¸o l¹i ý kiÕn ®ång ý cña tØnh lµ triÓn khai khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn ë Héi An. KiÓm tra l¹i viÖc chuÈn bÞ quÇn chóng, ®éi ngò tËp trung ®Çy ®ñ, ®óng 12 giê ®ªm ®oµn qu©n khëi nghÜa kÐo ®Õn chiÕm ®ån lÝnh, ph¸ kho lÊy vò khÝ trang bÞ cho lùc l­îng tù vÖ, tËp trung bao v©y giµnh chÝnh quyÒn ë tØnh lþ. Theo lÖnh, ®éi qu©n khëi nghÜa hµng v¹n ng­êi cña Héi An kÐo ®i rÇm rËp, tay cÇm dao gËy, vò khÝ. QuÇn chóng ë néi thµnh còng gia nhËp ®oµn qu©n. H×nh ¶nh vµ khÝ thÕ long trêi lë ®Êt cßn in m·i trong t©m trÝ mäi ng­êi. Khi vµo thµnh phè, chÞ NÔ mÆc quÇn soäc, ¸o may «, anh C«ng mÆc bé ®å ®en nh­ n«ng d©n. Cßn t«i, khi lªn tØnh gÆp trêi m­a to bÞ ­ít nªn ph¶i m­în bé ®å ngñ cña anh NguyÔn Xu©n V©n thay. Nh­ng v× x¸p v« c«ng viÖc ngay nªn kh«ng kÞp thay. Khi ph¸ kho vò khÝ, t«i, anh N¨m, chÞ NÔ b­íc vµo, nh×n 250 khÈu sóng s¸ng lo¸ng t«i sùc nhí l¹i lêi t¶ cña anh TrÇn Quý Hai lóc giµnh chÝnh quyÒn ë Ba T¬ chØ lÊy ®­îc Ýt khÈu sóng mµ anh Êy ®· cã gi©y phót ngÈn ng¬.

191 Anh N¨m lÊy 2 khÈu sóng ng¾n, mang 1 khÈu vµ ®­a cho t«i 1 khÈu, t«i míi bõng tØnh.... §óng 6 giê s¸ng, chóng t«i më cuéc mÝt tinh lín ë khu vùc tØnh ®­êng, hµng v¹n ng­êi trµn ngËp c¶ bªn ngoµi kÐo cê ®á sao vµng lªn, b¾t tØnh tr­ëng giao nép Ên tÝn vµ quy phôc chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng, ®¹i diÖn Ban khëi nghÜa thµnh phè tuyªn bè chÝnh quyÒn ë thµnh phè vµ toµn tØnh Qu¶ng Nam ®· thuéc vÒ nh©n d©n, ®äc 10 chÝnh s¸ch cña ViÖt Minh. Chóng t«i ®­a 2 ®¹i ®éi tù vÖ vò trang, trang bÞ vò khÝ do ®ång chÝ NguyÔn Thanh S¬n vµ NguyÔn ThÞ S­¬ng chØ huy, bè trÝ 10 xe chë trªn 150 khÈu sóng, ®¹n, tiÒn b¹c, hå s¬ tµi liÖu Së MËt th¸m vÒ chiÕn khu tØnh ë Duy Xuyªn vµ hé tèng anh Vâ ChÝ C«ng, chÞ Phan ThÞ NÔ vÒ c¬ quan tØnh. Nh­ng sau khi giao sóng, ®¹n, hå s¬, tiÒn b¹c ë chiÕn khu xong, anh Vâ ChÝ C«ng ®· linh ho¹t chØ huy lùc l­îng cña Héi An ®i hç trî c¸c phñ, huyÖn phÝa Nam cña tØnh giµnh chÝnh quyÒn. §Æc biÖt, ë huyÖn Tiªn Ph­íc, huyÖn tr­ëng ®· b¾t ®ång chÝ Huúnh §¾c H­¬ng - ñy viªn Ban khëi nghÜa tØnh - Tr­ëng Ban khëi nghÜa huyÖn Tiªn Ph­íc, ng¨n chÆn kh«ng cho ®oµn qu©n khëi nghÜa vµo. §oµn qu©n cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· ®Õn kÞp thêi, ®¸nh b¹i m­u ®å cña tªn huyÖn tr­ëng, gi¶i tho¸t ®ång chÝ Huúnh §¾c H­¬ng, giµnh chÝnh quyÒn ë huyÖn vµ kÐo vÒ c¸c x· lËp chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng kÞp trong ngµy 18-8-1945. C«ng lao rÊt lín cña anh Vâ ChÝ C«ng trong viÖc kh«i phôc vµ ph¸t triÓn nhanh chãng phong trµo c¸ch m¹ng cña Qu¶ng Nam - §µ N½ng trong nh÷ng n¨m khã kh¨n vµ gãp

192 phÇn tÝch cùc vµo th¾ng lîi cña cuéc khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn trong C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945 cña tØnh nhµ, ®­a Qu¶ng Nam lµ mét trong nh÷ng tØnh giµnh chÝnh quyÒn vÒ tay nh©n d©n sím nhÊt. Anh N¨m C«ng lµ ng­êi l·nh ®¹o hÕt søc quan t©m ®Õn c¸n bé ho¹t ®éng trong ®iÒu kiÖn khã kh¨n. T«i chØ nh¾c mét sè kû niÖm nh­ vËy. Trong nh÷ng n¨m 1956 - 1959, t«i lµ BÝ th­ Thµnh ñy §µ N½ng trùc thuéc chØ ®¹o cña Liªn khu ñy. GÇn cuèi n¨m 1957, kiªm ñy viªn Th­êng trùc Ban thµnh phè Liªn khu 5 ®øng ë Sµi Gßn. Tõ n¨m 1958, t«i ®øt liªn l¹c víi Liªn khu ñy vµ Thµnh ñy §µ N½ng, ph¶i tham gia ho¹t ®éng ë thµnh phè Sµi Gßn vµ qua b¸o tin cña Xø ñy Nam Bé víi Trung ­¬ng ®Ó b¸o c¸o l¹i víi Liªn khu ñy 5, anh TrÇn Sung trong Ban thµnh phè Liªn khu 5 bÞ b¾t, cßn t«i vµ c¸c ®ång chÝ cßn l¹i tiÕp tôc ho¹t ®éng. Lóc nµy anh N¨m C«ng lµ BÝ th­ Liªn khu ñy 5. M·i gÇn cuèi n¨m 1960, Thµnh ñy Sµi Gßn míi b¸o cho t«i: §iÖn Xø ñy Nam Bé b¸o t«i lªn gÆp anh M­êi Cóc (NguyÔn V¨n Linh) - BÝ th­ Xø ñy råi theo ®­êng Tr­êng S¬n vÒ l¹i Khu 5. Lµm viÖc víi anh M­êi Cóc, anh b¶o Trung ­¬ng ®iÖn vµo Xø ñy ®Ó ®iÒu t«i vÒ l¹i Liªn khu 5, theo yªu cÇu cña Liªn khu ñy 5 vµ anh truyÒn ®¹t cho t«i kinh nghiÖm ®ång khëi BÕn Tre ®Ó t«i vÒ vËn dông ë Liªn khu 5. GÇn hai th¸ng trªn ®­êng Tr­êng S¬n tõ Nam Bé vÒ l¹i Liªn khu 5 ®Õn tØnh Kon Tum th× t«i l¹i gÆp anh N¨m C«ng trªn ®­êng vµo Nam Bé thµnh lËp Trung ­¬ng Côc miÒn Nam. GÆp l¹i nhau v« cïng mõng rì, anh b¶o t«i:

193 anh Phan Tèn - BÝ th­ Qu¶ng Nam - §µ N½ng ra ch÷a bÖnh ë Hµ Néi, bÖnh nÆng ®· mÊt, khi ®­îc tin t«i cßn sèng, Th­êng vô Liªn khu ñy quyÕt ®Þnh ®iÒu t«i vÒ lµm BÝ th­ thay anh Tèn, nh­ng v× trë ng¹i thÕ nµo ch­a thÊy vÒ nªn ®­a anh M­êi Kh«i thay thÕ. Khi t«i vÒ bæ sung vµo Khu ñy - phô tr¸ch BÝ th­ §¶ng ñy 32A träng ®iÓm ë ®ång b»ng Liªn khu 5, anh viÕt th­ giíi thiÖu t«i ®Ó vÒ chuyÓn cho anh NguyÔn §«n lóc nµy ®· thay anh lµm BÝ th­ Khu ñy. Anh nãi thªm, mÊy n¨m ®øt liªn l¹c, anh vµ Th­êng vô Liªn khu ñy còng nghÜ t«i ®· bÞ b¾t víi anh TrÇn Sung vµ ®· bÞ thñ tiªu råi nªn mçi lÇn ra Hµ Néi kh«ng d¸m nãi cho vî t«i biÕt. Khi ®­îc tin t«i vµ bé phËn vÉn cßn tÝch cùc tham gia ho¹t ®éng ë thµnh phè Sµi Gßn nªn mäi ng­êi rÊt mõng. Lµm viÖc vµ th¨m nhau kho¶ng hai giê ®ång hå, ®oµn anh lªn ®­êng vµo Nam, t«i vÒ c¬ quan Liªn khu ñy ë Trµ My, Qu¶ng Nam. Kho¶ng gÇn cuèi n¨m 1961, sau khi hai x· ®iÓm cña Khu 5 ë huyÖn Tam Kú (Qu¶ng Nam) vµ huyÖn B×nh S¬n (Qu¶ng Ng·i) më ra th¾ng lîi, chóng t«i ®ang tæng kÕt kinh nghiÖm, triÓn khai më réng ra ®ång b»ng toµn Khu 5 th× ®­îc lÖnh cña Trung ­¬ng Côc miÒn Nam ®iÒu t«i vµo phô tr¸ch c«ng t¸c tæ chøc, anh T¸m Tó phô tr¸ch kinh tÕ, anh QuyÕt phô tr¸ch giao b­u vËn, tham gia x©y dùng kiÖn toµn bé m¸y Trung ­¬ng Côc ®ang thµnh lËp. §Õn c¬ quan V¨n phßng Trung ­¬ng Côc, chóng t«i gÆp c¸c anh M­êi Cóc, N¨m C«ng, Vâ V¨n KiÖt...; c¸c anh ®ang häp. GÆp l¹i nhau rÊt mõng vµ anh Vâ V¨n KiÖt ®Ò nghÞ ngay víi anh M­êi Cóc vµ anh N¨m C«ng bæ sung t«i

194 vµo §Æc khu ñy Sµi Gßn - Gia §Þnh vµ cïng ®i ngay víi anh ®Ó häp §Æc khu ñy triÓn khai c«ng t¸c. C¸c anh hoµn toµn ®ång ý vµ t«i l¹i chuÈn bÞ ®i ngay víi anh KiÖt. Nh÷ng n¨m th¸ng ho¹t ®éng ë §Æc khu ñy Sµi Gßn - Gia §Þnh, t«i ®­îc biÕt Trung ­¬ng vµ Trung ­¬ng Côc ®· ®­a anh N¨m C«ng vÒ l¹i lµm BÝ th­ Khu ñy 5. GÇn cuèi n¨m 1967, Trung ­¬ng Côc triÖu tËp §Æc khu ñy Sµi Gßn - Gia §Þnh lªn häp ë c¬ quan (c¬ quan ®ãng ë T©y Ninh) phæ biÕn kÕ ho¹ch chuÈn bÞ næi dËy TÕt MËu Th©n ë c¸c thµnh phè. Sau khi phæ biÕn xong, Trung ­¬ng Côc b¸o Trung ­¬ng ®iÖn t«i vÒ Khu 5 phô tr¸ch thµnh phè §µ N½ng; anh Lª Tù Nhiªn trong §Æc khu ñy vÒ Khu TrÞ Thiªn phô tr¸ch thµnh phè HuÕ vµ V¨n phßng Trung ­¬ng Côc ®· tæ chøc ®­a ngay chóng t«i lªn §¹i sø qu¸n ViÖt Nam ë Campuchia lµm giÊy tê ®i m¸y bay tõ Campuchia sang Qu¶ng Ch©u (Trung Quèc) vµ ®i m¸y bay vÒ Hµ Néi. Chóng t«i b¸o c¸o t×nh h×nh Sµi Gßn víi Bé ChÝnh trÞ vµ anh Ba DuÈn, b¸o c¸o râ vÒ chiÕn dÞch vµ ý nghÜa næi dËy ë c¸c thµnh phè, ®Æc biÖt lµ Sµi Gßn, HuÕ, §µ N½ng vµ cã thÓ më nhiÒu ®ît liªn tôc. Bé ChÝnh trÞ b¸o B¸c Hå bÞ èm, ph¶i ®i n­íc ngoµi ch÷a bÖnh, chóng t«i kh«ng gÆp ®­îc, chØ bè trÝ chóng t«i ®Õn th¨m vµ dïng c¬m ë gia ®×nh B¸c T«n §øc Th¾ng vµ gia ®×nh ®ång chÝ NguyÔn Duy Trinh. Sau ®ã, anh Nhiªn vÒ c¬ quan Khu TrÞ Thiªn. Cßn trªn ®­êng Tr­êng S¬n, lóc nµy m¸y bay ®Þch tËp trung ®¸nh ph¸ liªn tôc, rÊt ¸c liÖt, m·i ®Õn ngµy mång mét TÕt, xe míi v­ît qua ®­êng Tr­êng S¬n vÒ ®Õn c¬ quan Khu 5