E-PORTFOLIO NADIA NATASHA LM2

FAKULTI PENDIDIKAN TEKNIKAL DAN VOKASIONAL

UNIVERSITI TUN HUSSEIN ONN MALAYSIA

TARIKH CETAK : 29/05/2021
MASA : 12:20:00 AM

LAPORAN JURNAL/REFLEKSI
PROGRAM LATIHAN MENGAJAR

NAMA : NUR NADIA NATASHA BINTI MOHD WAHIDI

NO MATRIK : DB170174

SEMESTER : SEMESTER 2 2020/2021

TARIKH 29/05/2021
REFLEKSI MINGGU KETUJUH (PdPR)
TAJUK 1. BISIKAN HATI

REFLEKSI: Pada tanggal 23 Mei 2021 hingga 27 Mei 2021, saya telah selesai menjalani minggu ketujuh
1.Bisikan Hati Latihan Mengajar di Kolej Vokasional Alor Setar. Minggu ini merupakan minggu kedua bagi
2.Menganalisis/Menilai perlaksanaan Pengajaran dan Pembelajaran di Rumah (PdPR). Kedua-dua kelas berjaya dijalankan
3.Kesedaran Baru mengikut perancangan RPH yang telah dirancang lebih awal. Bagi kedua-dua kelas ini saya telah
4.Cadangan/Tindakan menggunakan kaedah pembelajaran berpusatkan pelajar di mana para pelajar perlu menyelesaikan
kertas pentaksiran teori dan juga amali.

2. MENGANALISIS / MENILAI

Berdasarkan analisis saya terhadap pengajaran dan pembelajaran pada minggu keenam ini,
saya dapati para pelajar telah mula memberikan kerjasama dengan memberi maklumbalas semasa
saya memberi arahan di dalam ‘WhatsApp group’ seterusnya memudahkan saya untuk mengambil
kira kehadiran para pelajar. Para pelajar juga memberi kerjasama dengan menghantar tugasan pada
masa yang ditetapkan. Saya masih lagi tidak membuat kelas menggunakan Google Meet kerana saya
perlu mengetahui status dan keadaan pelajar kerana terdapat beberapa pelajar memaklumkan mereka
mempunyai kekangan dari segi telefon dan juga Internet. Di samping itu, terdapat juga beberapa
pelajar yang memaklumkan tidak dapat menghantar tugasan pada masa yang ditetapkan kerana perlu
menyelesaikan kerja yang terdapat di rumah. Akhir sekali, penggunaan Google Form untuk mengisi
kehadiran pelajar tidak sesuai digunakan kerana pelajar boleh meminta bantuan pelajar lain untuk
menandakan kehadiran mereka.

3. KESEDARAN BARU

Antara kesedaran baru yang saya perolehi pada minggu keenam ini ialah sebagai seorang
guru saya perlulah memberi arahan dengan jelas dan teratur di ‘whatsapp group’. Selain itu, saya
juga perlu bersedia untuk menunjukkan demo menggunakan video yang dirakam kepada para
pelajar. Sebagai contoh, saya telah merakamkan video cara menggunakan ‘CamScanner’ kepada
para pelajar supaya mereka dapat menghantar eviden tugasan dalam bentuk pdf. Seterusnya, saya
juga hendaklah sentiasa mempelbagaikan kaedah pengajaran dan memperbanyakkan aktiviti supaya
para pelajar akan lebih berminat untuk menimba ilmu pengetahuan.

4. CADANGAN / TINDAKAN

Secara keseluruhannya, melalui daripada bisikan hati, analisis, kesedaran baru dan refleksi
yang telah saya huraikan di atas, maka di sini saya telah kemukakan beberapa cadangan dan tindakan
yang boleh saya ambil demi memperbaiki mutu pengajaran saya di dalam kelas. Saya hendaklah
memastikan arahan yang diberikan kepada para pelajar di dalam ‘whatsapp group’ mudah difahami.
Saya juga perlu bertimbang rasa dengan memberikan kelonggaran masa bagi pelajar menghantar
tugasan. Masih terdapat banyak lagi penambahbaikan serta tindakan baharu yang saya perlu lakukan
terutama sekali dalam mendalami kaedah pengajaran yang lebih berkesan dan bersesuaian dengan
kursus dan pelajar yang akan saya mengajar. Selain itu, saya juga perlu peka keadaan pelajar agar tidak
ada pelajar yang keciciran semasa PdPR berlangsung. Akhir sekali, saya juga perlu mengubah cara
pengambilan data kehadiran pelajar kerana Google Form tidak begitu sesuai.

STATUS SEMAKAN PENYELIA SEMAKAN PENYELIA
KOMEN (PENYELIA)
TARIKH KOMEN (PENYELIA) Belum Disemak
29-05-2021
STATUS SEMAKAN PEMBIMBING
KOMEN (PEMBIMBING) SEMAKAN PEMBIMBING
TARIKH KOMEN (PEMBIMBING)
Belum Disemak
29-05-2021

FAKULTI PENDIDIKAN TEKNIKAL DAN VOKASIONAL

UNIVERSITI TUN HUSSEIN ONN MALAYSIA

TARIKH CETAK : 17/05/2021
MASA : 04:26:00 PM

LAPORAN JURNAL/REFLEKSI
PROGRAM LATIHAN MENGAJAR

NAMA : NUR NADIA NATASHA BINTI MOHD WAHIDI

NO MATRIK : DB170174

SEMESTER : SEMESTER 2 2020/2021

TARIKH 17/05/2021
REFLEKSI MINGGU KETUJUH (PdPR)
TAJUK 1. BISIKAN HATI

REFLEKSI: Pada tanggal 13 Mei 2021 hingga 17 Mei 2021, saya telah selesai menjalani minggu kelapan
1.Bisikan Hati Latihan Mengajar di Kolej Vokasional Alor Setar. Minggu ini merupakan minggu ketiga bagi
2.Menganalisis/Menilai perlaksanaan Pengajaran dan Pembelajaran di Rumah (PdPR) selepas 2 minggu cuti pertengahan
3.Kesedaran Baru semester. Minggu ini juga merupakan minggu terakhir saya menjalani Latihan Mengajar. Kedua-
4.Cadangan/Tindakan dua kelas berjaya dijalankan mengikut perancangan RPH yang telah dirancang lebih awal. Bagi
kedua-dua kelas ini saya telah menggunakan kaedah pembelajaran berpusatkan pelajar di mana para
pelajar perlu menyelesaikan kertas pentaksiran teori dan juga amali. Namun beberapa
penambahbaikan telah dilakukan antaranya terdapat juga kaedah pembelajaran berpusatkan guru di
mana saya dan guru subjek menerangkan kepada pelajar mengenai rajah bentangan melalui Google
Meet.

2. MENGANALISIS / MENILAI

Berdasarkan analisis saya terhadap pengajaran dan pembelajaran pada minggu kelapan ini,
saya dapati para pelajar telah mula memberikan kerjasama dengan memberi maklumbalas semasa
saya memberi arahan di dalam ‘WhatsApp group’ seterusnya memudahkan saya untuk mengambil
kira kehadiran para pelajar. Para pelajar juga memberi kerjasama dengan menghantar tugasan pada
masa yang ditetapkan. Saya telah mula membuat kelas menggunakan Google Meet kerana topik
yang diajar memerlukan penerangan secara lisan. Terdapat segelintir pelajar yang tidak dapat
menyertai sesi Google Meet tersebut namun saya telah menerangkan perkara yang diajar melalui
WhatsApp. Akhir sekali, penggunaan Google Form untuk mengisi kehadiran pelajar tidak sesuai
digunakan kerana pelajar boleh meminta bantuan pelajar lain untuk menandakan kehadiran mereka
justeru saya menilai kehadiran berdasarkan penyertaan pelajar di Google Meet dan juga WhatsApp
group.

3. KESEDARAN BARU

Antara kesedaran baru yang saya perolehi pada minggu keenam ini ialah sebagai seorang
guru saya perlulah memberi arahan dengan jelas dan teratur di ‘whatsapp group’. Selain itu, saya
juga perlu memastikan platform yang digunakan adalah mudah digunakan oleh pelajar. Seterusnya,
saya juga hendaklah sentiasa mempelbagaikan kaedah pengajaran dan memperbanyakkan aktiviti
supaya para pelajar akan lebih berminat untuk menimba ilmu pengetahuan.

4. CADANGAN / TINDAKAN

Secara keseluruhannya, melalui daripada bisikan hati, analisis, kesedaran baru dan refleksi yang
telah saya huraikan di atas, maka di sini saya telah kemukakan beberapa cadangan dan tindakan yang
boleh saya ambil demi memperbaiki mutu pengajaran saya di dalam kelas. Saya hendaklah memastikan
arahan yang diberikan kepada para pelajar di dalam ‘whatsapp group’ mudah difahami. Saya juga perlu
bertimbang rasa dengan memberikan kelonggaran masa bagi pelajar menghantar tugasan. Masih terdapat
banyak lagi penambahbaikan serta tindakan baharu yang saya perlu lakukan terutama sekali dalam
mendalami kaedah pengajaran yang lebih berkesan dan bersesuaian dengan kursus dan pelajar yang akan
saya mengajar. Selain itu, saya juga perlu peka keadaan pelajar agar tidak ada pelajar yang keciciran
semasa PdPR berlangsung. Akhir sekali, saya juga perlu mengubah cara pengambilan data kehadiran
pelajar kerana Google Form tidak begitu sesuai justeru saya mengambil kira data kehadiran pelajar
melalui penyertaan pelajar di dalam Google Meet dan WhatsApp group.

STATUS SEMAKAN PENYELIA SEMAKAN PENYELIA
KOMEN (PENYELIA)
TARIKH KOMEN (PENYELIA) Belum Disemak
17-06-2021
STATUS SEMAKAN PEMBIMBING
KOMEN (PEMBIMBING) SEMAKAN PEMBIMBING
TARIKH KOMEN (PEMBIMBING)
Belum Disemak
17-06-2021

LAMPIRAN

BAHAN PENGAJARAN &
ABBM

BAHAGIAN PENDIDIKAN TEKNIK DAN

KEMENTERIAN VOKASIONAL,

PENDIDIKAN KEMENTERIAN PENDIDIKAN MALAYSIA,

MALAYSIA ARAS 5&6, BLOK E14, PARCEL E,

PUSAT PENTADBIRAN KERAJAAN

PERSEKUTUAN,

62604 PUTRAJAYA

KERTAS PENERANGAN 1

KOD DAN NAMA EE-320-2:2012
PROGRAM / SINGLE PHASE ELECTRICAL INSTALLATION & MAINTENANCE
PROGRAM’S CODE &
NAME LEVEL 2

TAHAP / LEVEL EE-320-2:2012-C01 SINGLE PHASE DRAWING

NO DAN TAJUK UNIT
KOMPETENSI /
COMPETENCY UNIT NO.
AND TITLE

NO. DAN PERNYATAAN 1: IDENTIFY SINGLE PHASE DRAWING SPECIFICATIONS
AKTIVITI KERJA / WORK AND REQUIREMENT.
ACTIVITIES NO. AND
STATEMENT 2: CARRY OUT LAYOUT DRAWING.
3: CARRY OUT SINGLE LINE / SCHEMATIC DIAGRAM

DRAWING.
4: CARRY OUT SINGLE PHASE WIRING DRAWING.
5: INSPECT SINGLE PHASE DRAWING.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 1
Drp / of : 62

TAJUK / TITLE : PENGENALAN KEPADA SPESIFIKASI DAN KEPERLUAN LUKISAN
SATU FASA

TUJUAN / PURPOSE:

Kertas penerangan ini adalah bertujuan untuk menerangkan kepada pelajar-pelajar
berkaitan tentang pengenalan kepada asas spesifikasi, keperluan, faktor kepelbagaian dan
pengiraan beban maksimum bagi lukisan satu fasa

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 2
Drp / of : 62

PENERANGAN :
1.0 PROSEDUR MELAWAT TAPAK DAN PENILAIAN

1.0.1 Tatacara Merekabentuk Pepasangan Elektrik

Sebelum melakukan sesuatu pepasangan elektrik, lawatan tapak perlu dilakukan. Ini diikuti
dengan penyediaan pelan pepasangan dan spesifikasi peralatan. Ini dipengaruhi oleh
keadaan persekitaran seperti jenis bekalan yang diperlukan (satu fasa atau tiga fasa) dan
beban maksima permintaan pengguna. Kemudian borang permohonan bekalan dihantar ke
pihak pembekal bekalan. Setelah mendapat kelulusan bertulis, barulah kerja- kerja
pepasangan boleh dimulakan.

Didalam proses kerja pepasangan, penyeliaan dan pemantauan perlu dilakukan bagi
mempastikan kerja dapat dilakukan dalam tempoh yang telah ditetapkan dengan memenuhi
segala kehendak pepasangan pengguna (berdasarkan plan pepasangan). Setelah selesai,
pemeriksaan dan pengujian dilakukan bagi pengesahan permulaan. Kemudian borang G
dan H dihantar ke pihak pembekal bagi mendapatkan pengesahan perakuan ujian. Akhirnya
pihak pembekal akan memasang meter, menyambung bekalan dan mengujilari bekalan.
Rujuk Lampiran 1 bagi Carta Alir Tatacara Pepasangan Elektrik.

1.0.2 Kriteria Merekabentuk

Seorang pendawai perlu mengadakan lawatan tapak untuk mengenalpasti keadaan
persekitaran, jenis bangunan dan langkah perlindungan dalam merekabentuk
pepasangan. Lawatan ini dilakukan bagi:-

i. Mengenalpasti kategori bekalan (satu fasa /tiga fasa)
ii. Merancang susunatur kelengkapan
iii. Menentukan permintaan maksima beban
iv. Menentukan jenis pendawaian
v. Pemilihan kelengkapan elektrik yang sesuai

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 3
Drp / of : 62

Setelah itu, dapatkan plan lantai bangunan daripada pengguna. Jika tiada, pendawai perlu
menyediakannya bagi persediaan menghasilkan lukisan susunatur pepasangan. Pendawai
perlulah berbincang dengan pengguna berkaitan dengan keperluan pepasangan seperti
beban diperlukan dan penempatan kelengkapan.

Apabila cadangan rekabentuk telah dipersetujui, pendawai perlu membuat anggaran
permintaan maksima beban pengguna bagi menentukan spesifikasi kelengkapan
pepasangan seperti kabel, alatlengkap dan kelengkapan elektrik.

Mengikut MS IEC 60364 Fasal 132, rekabentuk pepasangan hendaklah mengambilkira
factor perlindungan pengguna, kelengkapan dan pendawaian agar berfungsi dengan betul
serta selamat. Faktor ini merangkumi keperluan maklumat dalam Fasal 132.2 hingga
132.5 iaitu:-

i. Mengenalpasti bekalan voltan.
ii. Mengenalpasti kategori bekalan (satu fasa / tiga fasa).
iii. Menentukan permintaan maksima beban.
iv. Penentuan dan pemilihan saiz kabel yang sesuai digunakan.
v. Pemilihan peranti perlindungan yang sesuai dan betul.
vi. Menentukan jenis pembumian yang sesuai untuk pepasangan.
vii. Menentukan susunan litar pendawaian.
viii. Mengenalpasti keadaan persekitaran pendawaian.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 4
Drp / of : 62

1.0.3 Carta Alir Kaedah Prosedur Lawatan Tapak

Rajah 1 : Menunjukkan Carta Aliran Merancang Pemasangan Pendawaian Bangunan
Kediaman Bekalan Satu Fasa dan Tiga Fasa

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 5
Drp / of : 62

1.1 KAEDAH PROSEDUR SUSUNATUR LUKISAN ELEKTRIK

1.1.1 Definasi Lukisan Pemasangan Elektrik

Lukisan pemasangan elektrik bolehlah ditakrifkan sebagai lukisan yang menerangkan
kedudukan alat lengkap dan peralatan elektrik, kaedah kawalan litar, saiz kabel yang
digunakan dan kadar arus perlindungan litar. Dengan ini ia dapat dijadikan panduan dan
memudahkan kerja-kerja pemasangan dan penyelenggaraan elektrik Lukisan elektrik juga
dapat memberikan maklumat yang lengkap mengenai perancangan pemasangan dan
anggaran bekalan yang diperlukan bagi sesuatu pemasangan elektrik.

1. Lakaran

Lakaran digunakan untuk membantu kita dalam menghasilkan idea yang hendak
disampaikan sebelum kerja-kerja lukisan akhir dilakukan. Ia dapat memberikan gambaran
sebenar sesuatu objek. pada permulaan rekabentuk, lakaran dibuat secara agakan tanpa
mengikut skala objek. Biasanya lakaran dilukis dengan menggunakan garisan secara tangan
bebas. Garisan ini akan menghubungkan titik-titik pada laluan yang betul

2. Gambarajah lukisan pemasangan elektrik

Terdapat berbagai jenis gambarajah yang diperlukan dalam kerja pemasangan elektrik.
Diantaranya adalah:-
1.1.1 Gambarajah Plan Tapak / Lokasi. (Location Diagram)

Gambarajah ini disediakan bagi menunjukkan kedudukan sebenar sesebuah premis di
sesuatu kawasan. Ia juga dapat menunjukkan topografi tanah, kemudahan
perhubungan ketapak projek dan kedudukan bangunan serta perkhidmatan-
perkhidmatan lain yang terlibat dengan projek ini. Dengan ini ia dapat memberi
kemudahan kepada jurutera projek, juruteknik atau pembekal mesin dan peralatan
menentukan kedudukan tapak pemasangan. Tujuan utama plan tapak dan lokasi
adalah:-

i. Untuk menentukan kedudukan lampu jalan atau lampu kawasan.
ii. Untuk menentukan laluan kabel ketapak pemasangan.
iii. Untuk menentukan saluran longkang atau peparitan agar laluan talian kabel

perkhidmatan dapat dirancang dengan sempurna.
iv. Membantu pihak pembekal tenaga elektrik menentukan kedudukan pencawang

dan membuat anggaran kos pembinaan.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 6
Drp / of : 62

Lukisan ini biasanya dilukis pada skala 1:100, 1:500 dan 1:1000.

Rajah 2 : Gambarajah Tapak /Lokasi

1.1.2 Gambarajah Plan Bangunan (Building Plan Diagram)

Gambarajah ini merupakan lukisan senibina. Ia menentukan jenis bangunan (kayu/
bata/ kerangka besi) dan kedudukan pintu, tingkap dan sebagainya. Dengan ini
permulaan kerja pemasangan elektrik serta kedudukan peralatan dan perkakasan
elektrik dapat ditentukan.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 7
Drp / of : 62

1.1.3 Rajah 3 : Gambarajah Plan Bangunan
Gambarajah tegak dan keratan (Sectioning Diagram)

Gambarajah ini disediakan bagi menunjukkan ketinggian sesuatu premis. Dengan ini
ketinggian dan kedudukan peralatan seperti lampu, soket-alir-keluar, kipas dan
sebagainya dapat ditentukan. Gambarajah ini sangat mustahak sekiranya melibatkan
pemasangan lampu dan kipas. Suruhanjaya Tenaga telah menetapkan peraturan bagi
menentukan ketinggian minima pemasangan peralatan elektrik (dari aras lantai
kebahagian bawah peralatan) iaitu:-

i. Kipas gantung di siling 240 sm
ii. Kipas melekat didinding. 205 sm
iii. Kotak fius agihan. 205 sm
iv. Suis 145 sm
v. Soket-alir-keluar (permukaan) 145 sm
vi. Soket-alir-keluar (tersembunyi)
30 sm

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 8
Drp / of : 62

Rajah 4: Gambarajah Tegak

1.1.4 Rajah 5 : Gambarajah Keratan
Gambarajah Susunatur (Layout Diagram)

Gambarajah ini disediakan bagi menunjukkan penempatan alat lengkap dan peralatan
pemasangan elektrik pada sesuatu premis samada didalam atau diluar bangunan.
Umpamanya lokasi pencahaya, soket alur keluar, kipas siling dan peralatan elektrik
yang lain. Gambarajah ini merupakan plan senibina atau arkitek bagi sesuatu
bangunan. Ia dilukis secara lukisan orthografik dari arah atas (plan) pada skala yang
sesuai dengan menggunakan simbol grafik elektrik. Skala yang biasa digunakan dalam
plan susunatur ini ialah 1:100.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 9
Drp / of : 62

Secara umumnya, gambarajah ini dapat menentukan samada pemasangan yang
dilakukan memenuhi kehendak, peraturan, selesa untuk digunakan dan peralatan
diletakkan ditempat yang sesuai. Ia juga dapat membantu kerja-kerja perancangan
peralatan di masa hadapan.

Bagi mengelakkan kekeliruan kepada pendawai elektrik, semua simbol perlulah dilukis
dengan jelas dan betul pada skala yang bersesuaian dengan saiz bilik dan bangunan
agar kelihatan menarik dan tidak mengelirukan. Amnya skala yang lazim digunakan
adalah 1/8 atau 1/16. Disamping itu maklumat yang diberikan mestilah lengkap dan
tepat seperti jenis suis, kadaran, jenis kelengkapan, bilangan litar-kecil- akhir dan
sebagainya.

Rajah 6 : Gambarajah Susunatur

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 10
0 Drp / of : 62

1.1.5 Gambarajah Pendawaian (Wiring Diagram)

Gambarajah ini menunjukkan bentuk kumpulan dan sambungan kabel pendawaian
yang sebenar. Bentuk perjalanan kabel dan kedudukan komponen perlulah dikekalkan
sama dengan keadaan sebenar. Tujuan gambarajah ini adalah untuk memberi
kemudahan kepada pekerja pendawaian melakukan kerja serta menyurih nya untuk
mencari kerosakan litar atau membuat tambahan litar. Gambarajah litar pendawaian
lampu dan soket alir keluar (SAK) tidak perlu disediakan dalam pemasangan rumah
dan industri kerana ianya mudah dilakukan. Diantara litar-litar pendawaian ini ialah:-

i. Litar lampu dengan kawalan suis sehala, suis dua hala dan suis pertengahan.
ii. Litar SAK 13A (litar jejari)
iii. Litar SAK 13A (litar gelang)
iv. Litar SAK 15A.
v. Litar penghawa dingin.
vi. Litar pemanas air.

Rajah 7 : Gambarajah Litar Pendawaian Lampu

Tetapi bagi litar pendawaian yang rumit dan kompleks seperti pemasangan panel
kawalan penghidup motor atau kawalan lampu yang rumit, gambarajah pendawaian
perlu disediakan. Tanpa bantuan gambarajah ini, sambungan litar tidak dapat dilakukan
dengan baik dan kemungkinan akan berlaku kesilapan sambungan.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 11
0 Drp / of : 62

Rajah 8 :Gambarajah litar pendawaian kawalan motor

1.1.5 Gambarajah Satu Garisan (Single Line Diagram)

Gambarajah ini digunakan untuk menunjukkan susunan turutan asas unit kawalan dan
pengagihan bekalan kepada beban-beban dalam sesuatu pemasangan elektrik. Setiap
blok akan mewakili satu litar beban.Pada pemasangan elektrik, gambarajah ini
diperlukan bagi merancang keperluan pendawaian terutamanya pada pemasangan
yang besar dan mempunyai panel kawalan. Umumnya, gambarajah ini merupakan
gambaran asas yang ringkas bagi menunjukkan kawalan dan pembahagian sesuatu
litar elektrik kepada beberapa unit agar mudah di fahami. Ia juga dapat menunjukkan
laluan perjalanan sesuatu sistem pendawaian. Dengan ini panjang dan saiz kabel yang
digunakan dapat dianggarkan dengan tepat.Ketika melukis gambarajah ini, anak panah
arah aliran perlu dilukis dengan nama atau tugas setiap bahagian dicatatkan.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 12
0 Drp / of : 62

Rajah 9 : Gambarajah satu garisan

Rajah 10 : Gambarajah Satu Garisan Pepasangan Litar Motor
1.1.6 Gambarajah Skematik (Schematic Diagram)

Gambarajah ini digunakan bagi menunjukkan sambungan sesuatu litar elektrik secara
urutan logik dan mudah. Ia juga menunjukkan kaedah pengagihan dan perpindahan
tenaga elektrik dari peringkat awal hingga kepada pengguna atau beban.Sambungan
beban perlulah ditulis dalam bentuk yang mudah difahami. Contoh:-
i. 3 – 1 x 36w (P) diertikan sebagai 3 bilangan pencahaya pendaflour 1 x 36w dan

P menunjukkan pencahaya yang digunakan dari jenis pendaflour.
ii. 2 – 1 x 60w (T) dimana ia mengandungi 2 bilangan pencahaya tungsten 1 x 60w.
iii. (M) – menunjukkan lampu dari jenis mercury/ raksa.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 13
0 Drp / of : 62

Gambarajah ini bertujuan untuk memudahkan kerja-kerja menganggar keperluan arus
litar, saiz kabel, kadar alat perlindungan dan kadar arus peralatan pada pemasangan
elektrik.

Aturan melukis gambarajah skematik hendaklah mengikut garis panduan yang telah
ditetapkan oleh Suruhanjaya Tenaga.

i. Semua alat lengkap dan komponen perlulah dilukis dalam bentuk simbol piawai
pada ukuran yang sesuai.

ii. Nama dan kadaran setiap alat lengkap atau komponen perlulah ditulis
berhampiran dengannya.

iii. Jarak diantara alat lengkap atau komponen adalah 2 – 3 sm, berdasarkan saiz
kertas yang digunakan.

iv. Setiap litar kecil akhir perlulah ditulis nombor.
v. Setiap alat perlindungan perlulah ditulis kadarannya dengan jelas berhampiran

dengannya.
vi. Jumlah fius atau pemutus litar akan menentukan saiz kotak agihan yang

digunakan.
vii. Nama kotak agihan, bilangan kutub, bilangan hala dan jenis binaannya

hendaklah ditulis berhampiran kotak.
viii. Setiap kabel perlulah ditulis saiz dan jenisnya
ix. Setiap litar-kecil-akhir perlu ditulis beban, kadaran arus / kuasa dan bilangan

Rajah 11 : Gambarajah skematik

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 14
0 Drp / of : 62

1.1.7 Lukisan Kejuruteraan Elektrik

Lukisan kejuruteraan elektrik domestik ialah lukisan kejuruteraan yang berkaitan dengan
bekalan tenaga elektrik kepada pengguna domestik seperti rumah persendirian.Lukisan ini
berfungsi untuk menjelaskan kandungan sesuatu pemasangan elektrik.Alat tambah dan
kelengkapan elektrik dilukis dalam bentuk simbol yang disambungkan dalam satu gambarajah
mengikut piawaian yang telah ditetapkan.

1.1.8 Teknik Penghasilan Lukisan
Secara teorinya lukisan yang dihasilkan mestilah kemas, mempunyai maklumat yang jelas

dan mudah difahami. Kemahiran melukis hanya boleh diasah dengan latihan yang sistematik dan
mencukupi.

Sebelum memulakan proses lukisan, pelukis perlulah merancang dari mula hingga lukisan itu
disiapkan. Pelukis perlu menganggarkan saiz lukisan supaya dapat di lukis dalam kertas lukisan,
orientasi lukisan samada menegak atau melintang, dan maklumat yang perlu dimasukkan dalam
lakaran berdasarkan saiz kertas lukisan. Pelukis juga perlu memastikan saiz simbol dan objek
yang digunakan dalam lukisan adalah sekata dan seragam. Pelukis disyorkan untuk
menyediakan satu lakaran yang mengandungi maklumat asas lukisan sebelum menghasilkan
lukisan yang tepat.

1.1.9 9 Asas Lukisan

a) Garisan
Garisan diperlukan untuk menghasilkan bentuk, simbol, kontur, dsb.
Garisan yang mempunyai pelbagai saiz dan ketebalan yang menerangkan
maksud tertentu. Ini membolehkan pembaca lukisan memahami lukisan tersebut
dengan baik.

Terdapat 10 jenis garisan mengikut piawaian BS308 seperti:

• Garisan objek
• Garisan keratan
• Garisan pandu
• Garisan unjuran
• Garisan dimensi

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 15
0 Drp / of : 62

• Garisan tersembunyi
• Garisan tengah
• Garisan pecah
• Satah Pemotongan
• Garisan penyambungan

Jadual 1: Jenis-jenis garisan

Bil Jenis-jenis garisan Kegunaan

1.

tebal garisan = 0.7mm Garisan yang tebal dan
hitam, digunakan untuk
menunjukkan garisan
objek/benda

Garisan objek tebal garisan = 0.3mm Garisan tebal dan
2. terputus panjang dan
pendek
Garisan keratan
3. 0.7mm Digunakan untuk
menunjukkan bahagian
keratan objek

tebal garisan = 0.3mm Garisan yang halus,
digunakan untuk asas
membina objek

Garisan pandu

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 16
Drp / of : 62

4. Garisan yang halus,
digunakan untuk
Garisan unjuran mengunjurkan garisan
5. objek

tebal garisan = 0.3mm

Selalunya digunakan
dalam lukisan ortografik.

Garisan ini hitam dan
halus

tebal garisan = 0.3mm Digunakan untuk
mendimensi objek

Garisan dimensi Ditandakan dengan anak
panah dikedua-dua
hujung garisan

Bil Jenis-jenis garisan Kegunaan

6.

Garisan yang diputuskan
garis-garis pendek

tebal garisan = 0.3mm Digunakan untuk
menunjukkan garisan
objek yang tidak boleh
kelihatan

Garisan Garisan yang diputuskan
tersembunyi oleh titik-titik

7.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 16
Drp / of : 62

tebal garisan = 0.3mm Digunakan untuk
menunjukan bahagian
tengah objek yang
berbantuk

Garisan tengah Garisan ini dibuat sama
8. hitam dan tebal seperti
garisan objek
Garisan pecah
9. tebal garisan = 0.7mm Untuk menunjukkan
struktur dalaman bagi
sesuatu objek

tebal garisan = 0.3mm Untuk menunjukkan
0.7mm struktur dalaman bagi
sesuatu objek

Satah
Pemotongan

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 16
Drp / of : 62

b) Penghurufan

Huruf dan nombor digunakan untuk menekankan/ menerangkan dengan lebih lanjut
maklumat yang terdapat dalam suatu lukisan. Saiz piawai untuk melukis huruf dan nombor
adalah pada ketinggian 3mm.

Terdapat 3 jenis tulisan yang digunakan dalam lukisan iaitu gothic, roman dan text. Ia
boleh ditulis dalam huruf besar atau kecil. Pensel gred sederhana lembut seperti HB
digunakan untuk menghuruf dan mata pensel hendaklah sentiasa dalam keadaan tajam
atau menggunakan pensel mekanikal.

i) Cara yang betul untuk menghuruf:

• Semasa menghuruf jangan campur tulisan besar dan kecil
• Gunakan garis panduan untuk menyeragamkan ketinggian tulisan.
• Garisan panduan boleh dibuat dengan menggunakan pensil gred keras seperti

2H.
• Elakkan dari mencampurkan kaedah menghuruf tegak dan kaedahcondong
• Jarak antara huruf hendaklah sama
• Ketebalan huruf hendaklah sama ia boleh dibuat dengan menggunakan pensil

yang sama.

Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg
Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo
Pp Qq Rr Ss
Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz

Rajah 10 :Contoh huruf jenis Gothic

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 19
Drp / of : 62

Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg 3mm
Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn
Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu

Vv Ww Xx Yy Zz

Rajah 11 : Contoh huruf jenis Roman
c) Teknik menghuruf

Terdapat 2 jenis teknik menghuruf yang digunakan iaitu teknik menegak dimana tulisan
ditulis secara menegak dan condong dimana tulisan dilukis secara condong (italic).

Berikut adalah contoh dan teknik menghuruf dengan betul

Garis Panduan
Pensil 2H

GH

Pensil H

Rajah 12 : Teknik menegak

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 19
Drp / of : 62

Garis Panduan
Pensil 2H

GH

Pensil H

Rajah 13 : Teknik Condong

1.1.10 10 Peralatan Melukis ( Drawing Instrument )
Peralatan melukis diperlukan untuk menghasilkan lukisan yang kemas, tepat,
cepat dan benar.
Peralatan yang diperlukan untuk melukis adalah;

a) Papan melukis; Digunakan untuk meletakkan media lukisan.

Rajah 14: Contoh papan lukisan mekanikal

b) Media lukisan ; Terdapat empat jenis media yang pernah digunakan dalam lukisan
kejuruteraan.

I. Kertas; digunakan untuk lu kisan yang dilukis menggunakan pensel dan
t idak diulang cetak. Kertas

II. Tracing paper; Sejenis kertas lutsinar yang digunakan untuk mengulang
cetak.

III. Fabrik; Digunakan bagi tujuan tahan lasak, dilukis dengan menggunakan
pensel atau dakwat. Kos yang lebih maha l.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 19
Drp / of : 62

IV. Filem; Sejenis bahan lutsinar yang digunakan khas bagi tujuan ulang
cetak dan blueprinting .

1.1.11 . 11 Penskalaan

Jika sesuatu objek terlalu besar untuk dilukis di atas kertas lukisan, lukisan objek tersebut
hendaklah dikecilkan mengikut kadaran yang tertentu.

Rajah 15 : Dimensi yang ditunjukkan dalam rajah adalah nilai ukuran yang sebenar

1.3 BILANGAN KUANTITI (BILL OF QUANTITY)

1.3.1 Pengiraan Permintaan Maksima Beban
MS IEC 60364-1:2003 Fasal 311 menerangkan mengenai keperluan pengiraan permintaan
maksima beban bagi setiap litar akhir suatu pendawaian. Pengiraan ini merupakan
anggaran jumlah keperluan beban tersambung bagi sesuatu pepasangan. Ia menyediakan
satu rekabentuk pendawaian yang mempunyai kriteria perlindungan untuk keselamatan
terutamanya dalam penentuan saiz kabel dan kadar peranti perlindungan. Kiraan anggaran
yang membenarkan pengurangan arus bagi saiz pengalir kabel,

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 19
Drp / of : 62

pengasingan dan alat perlindungan dinamakan Faktor Kepelbagaian.

1.3.2 Keperluan Faktor Kepelbagaian Dalam Pepasangan Elektrik

Dalam sesuatu pemasangan elektrik, tidak semua perkakas dan peralatan elektrik
akan digunakan serentak pada masa yang sama. Dalam keadaan biasa, jarang sekali
pengguna menggunakan lampu, seterika, pembakar roti, dapur elektrik, televisyen,
alat stereo dan lain-lain dalam satu masa yang sama. Oleh itu adalah tidak ekonomi
jika saiz kabel dan kadaran peralatan perlindungan yang dipasang dibuat
berpandukan kepada keupayaan membawa arus maksima keseluruhan
pemasangan. Faktor pengurangan kadar arus maksima ini dinamakan Faktor
Kepelbagaian (Diversity Factor).

o Faktor kepelbagaian bolehlah ditakrifkan sebagai kadar pengurangan arus
bagi kabel dan peralatan perlindungan elektrik.

o Mengikut matematik, faktor kepelbagaian adalah nisbah peratus diantara
jumlah arus beban yang digunakan serentak berbanding dengan jumlah arus
maksima beban.

o Faktor Kepelbagaian = Jumlah arus beban digunakan serentak
Jumlah arus maksima beban

o Mengikut Peraturan MS. IEC 60364, faktor ini tidak boleh digunakan pada
pengiraan saiz kabel untuk litar kecil akhir dan suis peralatan kecuali untuk
litar kecil akhir alat pemanas.

o Peraturan ini telah menetapkan peruntukan bagi kepelbagaian pemasangan
elektrik. Rujuk Jadual di bawah bagi Jadual Faktor Kepelbagaian yang telah
ditetapkan.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 19
Drp / of : 62

Jadual 2: Faktor Kepelbagaian

Jenis Pemilik Bangunan

Rumah individu Kedai kecil, pejabat & Hotel kecil, rumah

Bil Penggunaan litar termasuk deretan bangunan perniagaan tumpangan dan lain-
akhir rumah individu lain

1 Pencahayaan 66% jumlah permintaan 90% jumlah permintaan 75% jumlah permintaan

Pemanasan dan • 100% jumlah • 100% permintaan • 100% permintaan arus
2 kuasa permintaan arus arus terbesar +
hingga 10 A +
(rujuk 3 – 8) • terbesar + • 80% permintaan arus
• 50% baki permintaan • 75% permintaan arus kedua terbesar +
arus melebihi 10 A • peralatan selebihnya
• 60% permintaan arus
peralatan selebihnya

3 Perkakas memasak • 10 A + 30% • 100% permintaan arus peralatan terbesar +
permintaan arus • 80% permintaan arus peralatan kedua terbesar +
perkakas memasak • 60% permintaan arus peralatan selebihnya
melebihi 10 A
Motor elektrik • 100% permintaan
• + 5 A jika SAK arus motor terbesar +
4 (selain drp. motor lif digabung- kan dalam • 100% permintaan arus
yang tertakluk pada unit • 80% permintaan arus motor terbesar +
motor kedua terbesar
pertimbangan khas) • 100% peralatan + • 50% permintaan arus
terbesar motor selebihnya
• 60% permintaan arus
• + 100% permintaan motor selebihnya
arus peralatan kedua
Pemanas air terbesar • 100% permintaan arus peralatan terbesar +
5 • 100% permintaan arus peralatan kedua terbesar +
• + 25% permintaan arus • 25% permintaan arus peralatan selebihnya
(Jenis segera) peralatan selebihnya

6 Pemanas air (dikawal Tiada peruntukan kepelbagaian
oleh termostat)

7 Pemanasan pemanas Tiada peruntukan kepelbagaian
lantai

Pemanasan storan Tiada peruntukan kepelbagaian
8 terma pemanas ruang

Penyusunan piawai • 100% permintaan arus • 100% permintaan arus litar terbesar +
9 bagi litar kecil akhir litar terbesar + • 50% permintaan arus setiap litar yang lain

(mengikut lampiran) • 40% permintaan arus
setiap litar lain

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 19
Drp / of : 62

SAK lain drp. no. 9 • 100% permintaan titik • 100% permintaan arus • 100% permintaan arus
10 dan peralatan tetap penggunaan terbesar titik terbesar titik terbesar
penggunaan + penggunaan
lain drp. atas • + 40% permintaan arus
setiap titik penggunaan • 75% permintaan arus • + 75% permintaan arus
setiap titik penggunaan setiap titik dibilik utama
lain (seperti ruang makan)

• + 40% permintaan arus
bagi setiap titik
penggunaan yang lain

1.4 FAKTOR KEPELBAGAIAN

Faktor kepelbagaian ialah suatu kiraan anggaran yang membenarkan pengurangan arus
bagi alat saiz pengalir kabel, pengasingan dan alat perlindungan.

Mengapa ia diperlukan?

Dalam sesuatu pemasangan pengguna, tidak semestinya semua kelengkapan elektrik
digunakan serentak pada satu masa. Contohnya, jarang sekali pengguna memerlukan atau
menggunakan lampu, seterika, pembakar roti, dapur elektrik, televisyen, alat stereo dan lain-
lain dalam satu masa yang sama. Oleh itu, arus maksimum yang mengalir di dalam pengalir
litar adalah kurang daripada jumlah arus yang dijangkakan bila kesemua alat kelengkapan
elektrik digunakan serentak. Jadi adalah tidak ekonomik sekiranya kita menggunakan kabel,
suis, pengasing dan sebagainya, dengan hanya berpandukan pada permintaan maksimum
arus beban dalam pemasangan. Bagi tujuan ini, faktor kepelbagaian dibenarkan tetapi
hendaklah berlandaskan kepada jadual B Peraturan-Peraturan Elektrik 1994.

Jadual 3: Permintaan maksimum arus beban

Tujuan litar akhir disambungkan Pepasangan individu rumahtangga, termasuk
daripada konduktor atau gear suis blok kediaman individu
yang padanya kepelbagaian terpakai
1. Lampu • 66% daripada jumlah permintaan arus

2. Kuasa • 100% daripada jumlah permintaan arus
sehingga 10 Ampere
3. Perkakas memasak
• + 50% daripada mana- mana permintaan
arus yang melebihi 10 Ampere

• 10 Ampere
• + 30% f.l perkakas memasak yang

disambungkan melebihi 10 Ampere
• + 5 Ampere jika air keluar digabungkan

dalam unit.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 19
Drp / of : 62

4. Pemanasan air (jenis serta-merta)* • 100% f.l perkakas terbesar
• + 100% f.l perkakas kedua terbesar
5. Pemanas air (dikawal termostat) • + 25% f.l perkakas yang tinggal

6. Susunan standard litar akhir • Kepelbagaian tidak dibenarkan
menggunakan air keluar soket
• 100% daripada permintaan terbesar
7. Alir keluar soket selain daripada • + 40% daripada permintaan arus bagi tiap-
yang termasuk dalam 6 di atas
dan kelengkapan pegun selain tiap litar lain.
daripada disenaraikan di atas.
• 100% daripada permintaan arus daripada
poin penggunaan terbesar

• + 40% daripada permintaan arus bagi tiap-
tiap poin penggunaan yang lain.

Contoh 1: Sebuah rumah kediaman setingkat dengan pendawaian permukaan

memerlukan bekalan 230 V, 50 Hz satu fasa bagi dibekalkan kepada beban-beban berikut:-

• 15 buah lampu nyahcas 36 W
• 5 buah lampu filament 40 W
• 8 buah SAK, dipasang secara litar jejari.
• 5 buah kipas siling 60 W.
• 1 buah pemanas air 3 Kw.

➢ Kira saiz fius perlindungan dan saiz kabel bekalan yang sesuai digunakan bagi
pepasangan ini. Buat perbandingan antara jumlah arus maksima dengan
jumlah arus faktor kepelbagaian. (faktor kuasanya 0.85)

Jadual 4: Contoh pengiraan arus maksima dan arus anggaran

Pengiraan Arus Maksima Pengiraan Arus dengan Arus Arus
Faktor Kepelbagaian
Maksima Anggaran

1. Lampu nyahcas 66% x 2.11 = 1.39 A 2.11 A 1.39 A
15 x 18 x 1.8 = 2.11 A

230

2. Lampu filament

5 x 40 = 0.87 A 66% x 0.87 = 0.57 A 0.87 A 0.57 A

230

3. SAK 13A 100% MCB terbesar = 20 A 80 A 44

(4 l.k.a dikawal oleh MCB 20 A) 40% baki =40% x 60 = 24 A

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 19
Drp / of : 62

4 x 20 = 80 A

4. Kipas siling

5 x 60 = 1.53 A 66% x 1.53 = 1.01 A 1.53 A 1.01 A

230 x0.85

5. Pemanas air

1 x 3000 = 13.04 A 100% alat terbesar = 13.04 A 13.04 A 13.04 A

230

Jumlah 97.55 A 60 A

✓ Arus maksima = 97.55 A
✓ Arus anggaran = 60.0 A
✓ Saiz kabel utama = 10 mm2 PVC / PVC
✓ Saiz suis utama = 60 A

Contoh 2: Sebuah rumah kediaman dengan pendawaian permukaan memerlukan

bekalan 230 V, 50 Hz fasa tunggal bagi dibekalkan kepada beban-beban berikut:-

• 8 buah lampu filament 60 W
• 10 buah lampu nyahcas 36 W
• 10 buah SAK, dipasang secara litar jejari.
• 2 buah penyaman udara bilik 2 kk.
• 2 buah pemanas air jenis segera 1.5 Kw.
• 1 buah alat pemasak 3 Kw.dengan unit kawalan tanpa SAK
➢ Kira saiz fius perlindungan dan saiz kabel bekalan yang sesuai digunakan bagi
pemasangan ini. Buat perbandingan antara jumlah arus maksima dengan
jumlah arus faktor kepelbagaian.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 19
Drp / of : 62

Jadual 5: Contoh pengiraan arus maksima dan arus anggaran

Pengiraan Arus Maksima Pengiraan Arus dengan Arus Arus
Faktor Kepelbagaian Maksima Anggaran

1. Lampu filament

8 x 60 = 2.09 A 66% x 2.09 = 1.38 A 2.09 A 1.38 A

230

2. Lampu nyahcas 66% x 2.81 = 1.85 A 2.81 A 1.85 A
10 x 36 x 1.8 = 2.81 A

230

3. SAK 13A 100% MCB terbesar = 16 A 80 A 41.6 A
(5 l.k.a dikawal - MCB 16 A) 40% baki = 40% x 64 = 25.6 A

5 x 16 = 80 A

4. Penyaman udara 15.26 A 15.26 A 15.26 A
2 x 2.0 x 746 = 15.26 A (Tiada faktor kepelbagaian)

230 x .85

5. Pemanas air 100% beban penuh terbesar 13.04 A 13.04 A
2 x 1500 = 13.04 A = 6.52 A
100% beban kedua terbesar
230 = 6.52 A

6. Alat pemasak 10 A pertama = 10 A
1 x 3000 = 13.04 A
30% drpd baki 13.04 A 10.91 A
230
= 30% x 3.04 = 0.91 A

Jumlah 126.24 A 84.04 A

Arus maksima = 126.24 A
Saiz fius kawalan 90 A
Saiz kabel bekalan - 25 mm2 PVC / PVC
Kadar Suis Utama - 100 A (jenis SPN)

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 19
Drp / of : 62

a) Contoh 3

Sebuah rumah kediaman memerlukan bekalan satu fasa 240V, 50Hz mempunyai beban-beban
seperti di bawah. Anda dikehendaki mengira arus maksima dan arus anggaran untuk menentukan
saiz kabel utama, alat pengasing dan perlindungan dengan berpandukan jadual kepelbagaian.

1. 12 x 60W lampu filamen.
2. 10 x 40W lampu kalimantang.
3. 4 x 85W kipas siling.
4. 8 X 13A suis soket alur keluar.
5. 2 x 3KW pemanas air (serta-merta).
6. 1 x 7KW alat kawalan memasak disertakan 13A suis soket alur keluar.
7. 1 x 1.5 Hp penghawa dingin.

Jadual 6: Contoh pengiraan arus maksima dan arus anggaran

Pengiraan arus maksima Pengiraan arus anggaran Arus Arus
maksima anggaran

1. 12 x 60W lampu filamen 66% daripada arus beban 3.13A 2.07A
I = P/V penuh.
= 12 X 60 = 3.13A.
230 I = 66% x 3 = 2.07A

2 10 x 40W lampu

kalimantang 66% daripada arus beban penuh 2.07A
I = P X 1.8 / V 3.13A

= 10 X 40 X 1.8 = 3.13A I = 66% x 3 = 2.07A

230

3. 4 x 85W kipas siling

I = P / V Cosθ 66% daripada arus beban penuh 1.14A
1.73A

I = 66% x 1.67 = 1.14A

= 4 x 85 = 1.73A.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 19
Drp / of : 62

230 x 0.85

4 8 x 13A suis SAK 100% litar terbesar + 40% litar 80A 44A
2 x 13A sso = 20A 2 selebihnya. 25A
x 13A sso = 20A 2 x 100% x 20A = 20A 21.13A
13A sso = 20A 2 x 40% x (80-20) = 24A 5.72A
13A sso = 20A
= 80A = 44A

5. 2 x 3KW pemanas air (serta 100% litar terbesar + 100% litar 26.09A
merta) kedua terbesar + 25% litar
selebihnya.
I=P/V
= 2 x 3 x 1000 100% x 12.5A = 12.5A
230
= 26.09A 100% x 12.5A = 12.5A

= 25A

7. 1 x 7KW pemasak l/d 13A 10A pertama = 10A 30.43A
sso + 30% f.l melebihi 10A
30% x (30.43-10) = 6.13A.
l=P/V + 5A utk 13A sso. = 5A

= 1 x 7 x 1000 = 21.13A

230 = 30.43A

7. 1 x 1.5Hp penghawa dingin.

I = P / V Cosθ Tiada kepelbagaian 5.72A
= 1 x 1.5 x 746

230 x 0.85 = 5.72A

Jumlah 150.23A 101.13A

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 19
Drp / of : 62

1.4 JUMLAH BEBAN TERSAMBUNG (TCL)

Definisi Jumlah Beban Tersambung (TCL) adalah berkait rapat dengan Faktor Kepelbagaian
(Diversity Factor) kerana ia mengambil kira tentang bebanan dan arus dalam sesuatu litar yang
lengkap (dari DB ke litar kecil akhir).

a) Contoh pengiraan

Sebuah rumah kediaman dua tingkat akan menerima bekalan elektrik dari pihak berkuasa
bekalan, 240V, 50Hz dengan keperluan beban pada pepasangan seperti berikut:

BEBAN TINGKAT SATU
14 x 36W mata lampu pendaflour
2 x 40W mata lampu filamen
11 x 20W mata down light
8 x 60W mata kipas siling
3 x 1kW mata lampu cendelier
12 mata soket keluaran 13A (litar jejari)
2 mata pendingin udara berkadar 1.5 kuasa kuda
2 mata pemanas air berkadar 1.0kW
1 mata alat pemasak berkadar 8kW.

BEBAN TINGKAT DUA
10 x 36W mata lampu pendaflour
3 x 40W mata lampu filamen
6 x 20W mata down light
3 x 60W mata kipas siling
10 mata soket keluaran 13A (litar jejari)
1 mata pendingin udara berkadar 1.5 kuasa kuda
1 mata pemanas air berkadar 1.0kW

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 19
Drp / of : 62

Soalan:

Merujuk Jadual Ketiga (Peraturan 11) Jadual B Peraturan-Peraturan Elektrik 1994, kirakan
jumlah arus beban tersambung (TCL) dan jumlah arus kehendak maksima (MD) bagi beban
tersebut

Jadual 7 : Beban Tingkat 1 (Contoh pengiraan TCL dan MD)

Bil Jenis Beban Jumlah Arus beban Jumlah Arus Kehendak
1 Filamen (40W) Bil Tersambung (TCL) Maksima (MD)

5 '= 5 x 40 '= 0.83 x 66%
'= 0.56 Amp
240

'= 0.83 Amp

2 Pendarflour (36W) 24 '= 24 x 36 x 1.8 '= 6.48 x 66%
3 Down Light (20W) 240 '= 4.28 Amp
4 Candelier (1kW)
5 13 Amp S SAK '= 6.48 Amp '= 2.55 x 66%
'= 1.68 Amp
17 '= 17 x 20 x 1.8 '= 12.5 x 66%
240 '= 2.55 Amp '= 8.25 Amp

3 '= 3 x 1000 1. 100% pertama = 20 Amp
240 2. 200 x 40% = 80 Amp

'= 12.5 Amp Jumlah arus = 100 Amp
'= 3.24 x 66%
22 '= 11 litar x 20 Amp '= 2.14 Amp
'= 220 Amp
1. 100% pertama = 4.17 Amp
6 Kipas Siling (60W) 11 '= 11 x 60 2. 100% kedua = 4.17 Amp
7 Pemanas Air (1kW) 240 x 0.85 3. 25% baki = 1.04 Amp

'= 3.24 Amp Jumlah Arus = 9.38 Amp

3 '= 3 x 1000
240

'= 12.5 Amp

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 32
Drp / of : 62
8 Alat Pemasak (8kW) 1 '= 1 x 8000
230 10A pertama + 30% f.l.
10A + 30%(33.33-10) + 5
'= 33.33 Amp = 21.99 Amp

9 Pendingin Udara 4 = 4 x 1.5 x 746 100% arus penuh
(1.5hp) 240 x 0.85 = 21.94 Amp

= 21.94 Amp 148.28 Amp

Jumlah 313.37 Amp

Jadual 8: Beban Tingkat 2 ( Contoh Pengiraan TCL dan MD)

Bil Jenis Beban Jumlah Arus beban Jumlah Arus Kehendak
1 Filamen (40W) Bil Tersambung (TCL) Maksima (MD)

5 '= 5 x 40 '= 0.83 x 66%
'= 0.56 Amp
240

'= 0.83 Amp

2 Pendarflour (36W) 24 '= 24 x 36 x 1.8 '= 6.48 x 66%
3 Down Light (20W) 240 '= 4.28 Amp
4 Candelier (1kW)
5 13 Amp S SAK '= 6.48 Amp '= 2.55 x 66%
'= 1.68 Amp
17 '= 17 x 20 x 1.8 '= 12.5 x 66%
240 '= 2.55 Amp '= 8.25 Amp

3 '= 3 x 1000 1. 100% pertama = 20 Amp
240 2. 200 x 40% = 80 Amp

'= 12.5 Amp Jumlah arus = 100 Amp
'= 3.24 x 66%
22 '= 11 litar x 20 Amp '= 2.14 Amp
'= 220 Amp
1. 100% pertama = 4.17 Amp
6 Kipas Siling (60W) 11 '= 11 x 60
7 Pemanas Air (1kW) 240 x 0.85

'= 3.24 Amp

3 '= 3 x 1000

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 32
Drp / of : 62
240
'= 12.5 Amp 2. 100% kedua = 4.17 Amp
3. 25% baki = 1.04 Amp
8 Alat Pemasak (8kW) 1 '= 1 x 8000
230 Jumlah Arus = 9.38 Amp
10A pertama + 30% f.l.
'= 33.33 Amp 10A + 30%(33.33-10) + 5
= 21.99 Amp
9 Pendingin Udara 4 = 4 x 1.5 x 746
(1.5hp) 240 x 0.85 100% arus penuh
= 21.94 Amp
= 21.94 Amp
148.28 Amp
Jumlah 313.37 Amp

1.6 JENIS-JENIS PENGALIR

1.6.1 Pengalir

Pengalir adalah bahagian kabel yang berfungsi untuk mengalirkan arus elektrik. Bilangan pengalir itu boleh
jadi satu, dua atau tiga atau beberapa lembar mengikut keperluan kegunaannya. Pengalir lazimnya dibuat
daripada bahan jenis logam. Tidak semua jenis logam boleh digunakan sebagai pengalir, kerana setiap jenis
mempunyai kerintangan yang berbeza dan bolehmempengaruhi aliran arus. Untuk dijadikan pengalir yang baik
hendaklah dipilih daripada jenis logam yang mempunyai kerintangan rendah. Ianya mudah membawa aliran
arus.Pengalir yang kerap digunakan dalam pembinaan kabel dipilih dari bahan kuprum danaluminium.

1.6.1.1 Kuprum

Merupakan bahan pengalir yang baik dan lembut serta mudah dibentuk. Selain itu harganya
yang sederhana. Oleh kerana ia mudah dilentur dandibentuk, kabel berpengalir kuprum paling sesuai untuk
kabel pendawaian dalam rumahatau di luar rumah bagi pemasangan tetap. Selain itu kuprum keras yang
mempunyaiketegasantertinggi ini digunakanuntuk pengalir talianrentanganatasyanglazimnyatidak bertebat

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 32
Drp / of : 62

1.6.1.2 Aluminium

Merupakan bahan logam yang mempunyai kerintangan lebih tinggi sedikitdaripada kuprum. Untuk dijadikan
pengalir, luas keratan rentasnya hendaklah tidak kurang daripada 10mm. Aluminium lebih ringan daripada
kuprum dan dianggarkan 1/3berat daripada berat kuprum di samping harganya lebih murah.

1.7 JENIS- JENIS KABEL

Pengalir yang berpenebat dikenali sebagai kabel. Ia adalah suatu bahan yang membentuk suatu litar
pada beban dalam sistem pemasangan elektrik. Kabel berupaya :

a) Mengalirkanarus elektrik daribekalankuasake dalam peralatan-peralatanelektrik
atau mesin elektrik dengan selamat.

b) Menghalangberlakunyadenyutandayagerakelektrikapabilatersentuhpadanya.

1.7.1 Binaan
Kabel yang digunakan pada litar elektrik terdiri dari berbagai jenis, semuanya mempunyai tiga bahagian
utama :

i) Pengalir

ii) Penebat

iii) Perlindunganmekanikal

Rajah 16: kabel

1.7.2 Pengalir/Teras

a) Semua kabel mempunyai satu atau lebih teras yang diperbuat dari aluminium atau
kuprum yang mempunyai nilai pengaliran yang tinggi.

b) Pemilihan kuprum sebagai pengalir kerana ia mempunyai nilai rintangan yang rendah,
mudah di bentuk dan mudah untuk proses pemetrian.

c) Ia berbentuk lembaran dawai supaya mudah dilenturkan.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 32
Drp / of : 62

Contoh ukuran kabel,

7/1.04 mm 7= 7 lembar
1.04 mm= garispusat setiap lembar pengalir

6.0 mm luas keratan rentas keseluruhan pengalir

1.7.3 Luas Keratan Rentas Pengalir.
Luas keratan rentas pengalir ialah jumlah keratan rentas setiap lembar.

Luas keratan rentas

Rajah 17: Kabel

6.00 mm² - menunjukkan luas keratan rentas keseluruhan pengalir.

Dimana formula luas keratan rentas ( area) ialah a = j² x 7

Contoh pengiraan.

Sekiranya saiz kabel diberi 7/1.04 mm dan tukarkan saiz tersebut dalam bentuk luas

keratan rentas.

Garis pusat
setiap lembar.

A = j² ATAU GP²

lembar

4

= 3.14 x ( 1.04)²

2

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 32
Drp / of : 62

= 3.14 x 0.52²
= 0.84 mm² / lembar

7 lembar = 7 x 0.84
= 5.94 mm² @ = 6.0 mm²

1.7.4 Perlembaran

Untuk memastikan kelenturan dan mudah diperlakukan, pengalir
dilembarkan.Sebilangan dawai kecil dipintal bersama secara melingkar untuk
membentuk satu teras yang setara dengan satu dawai tunggal dalam saiz yang
diperlukan.

Bilangan lembar yang digunakan ialah 1, 3, 7, 19, 37, 61 dan 127.Saiz bagi konduktur
tersebut adalah dari 1.0 mm2 (1/1.13 in) hingga 630 mm2 (127/2.52 in).Sebagai contoh,
kabel bersaiz 3/0.029 in.Ini bermakna 3 adalah bilangan lembar dan 0.029 adalah
garispusat bagi tiap-tiap lembar. Bagi jenis yang besar, luas keratan rentas biasanya
disebut sebagai ukuran

a) Teras Kabel

Jenis-jenis teras kabel yang biasa digunakan dalam pemasangan ditunjukkan dalam
rajah dibawah.

1. Teras tunggal 2. Kabel 2 teras

3. Kabel 3teras 4. Kabel teras berbilang.

Rajah 20: Jenis-jenis teras kabel

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 32
Drp / of : 62

b) Penebat.

Penebat mestilah mempunyai rintangan yang tinggi bagi menghalang arus keluar.
Jenis-jenis penebat yang digunakan ialah kertas isian minyak, varnish cambric,
vulcanised bitumen, PVC dan getah.

c) Pelindung mekanikal.

Bahan yang digunakan disekeliling penebat untuk mengelakkan kerosakan mekanikal
pada kabel semasa pemasangan atau sepanjang penggunaannya. Di antara bahan
yang digunakan ialah, salutan PVC, salutan getah, pita keluli (steel tape) atau
galvanizes steel wire, salutan plumbum/kuprum dan konduit atau sesalur.

d) Kord Dan Kabel Boleh Lentur

Ia merupakan suatu jenis kabel yang mempunyai lembaran pengalir yang banyak dan
halus. Ia lebih mudah dilenturkan berbanding dengan kabel biasa. Jadual dibawah
adalah perbandingan di antara kord dan kabel boleh lentur.

Jadual 9 : Perbandingan kord dan kabel boleh lentur

Kord boleh lentur Kabel boleh lentur

1. Luaskeratanrentaskeseluruhan Luas keratan rentas keseluruhan pengalir
pengalir bagi kord ialah4.0mm2 bagi kabel ialah lebih 4.0 mm2

atau kurang

2. Disambungdiantarasilingrosdan Disambungkan untuk kadaran beban yang
pemeganglampuanting-anting lebih besar

3. Disambungkan antara plug atau Disambungkan di antara palam dan alat-alat
palam dan alat-alat mudah alih tetap

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 32
Drp / of : 62

1. Penebat PVC kembar selari
pengalir

2. Penebat PVC kembar berpintal

3. Penebat PVC beranyam

Pengalir
Salut PVC
Anyaman Benang
Salut PVC

Rajah 21 : Jenis-Jenis Kord dan Kabel Boleh Lentur.

Jadual 10: Pengenalan warna kabel

FUNGSI KABEL PENGENALAN WARNA

Pengalir perlindungan Hijau dan kuning
Pengalir litar satu fasa Merah atau kuning atau biru
Fasa R bagi litar 3 fasa Merah
Fasa Y bagi litar 3 fasa Kuning
Fasa B bagi litar 3 fasa Biru
Positif bagi litar 2, 3 dawai arus terus (a.t) Merah
Negatif bagi litar 2 dawai arus terus (a.t) Hitam
Negatif bagi litar 3 dawai arus terus (a.t) Biru
Dawai tengah bagi litar 3 dawai (a.t) Hitam

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 32
Drp / of : 62

Jadual 11: Kabel Yang Digunakan Oleh TNB

JENIS VOLTAN

PVC INSULATED LV
-Single core LV
LV
-Twin core
-Multicore 6.6kV, 11kV,22kV,33kV
LV, 6.6kV, 11kV
PAPER INSULATED 22kV, 33kV
-Single core
-Belted 22kV, 33kV,132kV
-Screened 132kV

OIL FILLED 11kV, 33kV{SAXKA)
-3 Core self contained 11kV, 22kV,33kV,132kV
-Single core self contained
11kV
XLPE
-Aerial cable
-Single core
-XLPE 3 core

e) Nama kabel adalah bergantung kepada;

a) Perlindungan mekanikalnya
b) Penebatan yang digunakan
c) Teras pengalir kabel tersebut

f) Syarat-Syarat Pemilihan Kabel

Untuk menghantar tenaga elektrik dengan selamat, ekonomikal, beberapa
syarat/peraturan perlu diambil kira:
a) Mempunyai saiz pengalir yang berpatutan supaya tidak berlaku kepanasan dan

susutan voltan dalam had yang ditetapkan.
b) Mempunyai penebat yang sempurna dan selamat.
c) Kabel mestilah mempunyai kestabilan dari segi fizikal pada keseluruhannya.
d) Mempunyai perlindungan mekanikal untuk mengelakkan daripada kerosakan yang

teruk
e) Penggunaan kabel mestilah mengikut had/kelas tertentu sesuai dengan nilai voltan

yang digunakan.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 32
Drp / of : 62

g) Faktor Pemilihan Jenis Kabel

a) Tempat hendak digunakan/keadaan sekeliling
b) Jenis pendawaian/jenis beban yang digunakan
c) Jangka masa ketahanan yang dikehendaki
d) Kemungkinan kerosakan yang akan dihadapi
e) Perbelanjaan yang dianggarkan
f) Rupabentuk
g) Mampu yang membawa arus maksima tanpa pemanasan yang keterlaluan.

1.8 JENIS – JENIS ALAT PERLINDUNGAN ELEKTRIK

Alat perlindungan lebihan arus ialah sebarang alat yang boleh memutuskan litar
bekalan dengan sendiri(automatik) apabila berlaku arus lebih yang melebihi kuantiti
yang dihadkan bagi litar itu. Oleh sebab itu, alat ini hendaklah dipasang pada dawai
hidup pada awal litar iaitu secara bersiri dengan litar bekalan.

Arus lebih ini terjadi disebabkan oleh litar pintas atau pertambahan arus bekalan atau
pun disebabkan oleh pemasangan beban yang berlebihan daripada yang sepatutnya.

Tujuan memasang alat perlindungan lebihan arus ialah untuk mengelakkan berlakunya
kerosakan pada sesuatu alat apabila arus yang melebihi kadaran arus keupayaan
maksimum alat itu mengalir didalam llitarnya. Disamping itu juga, pelindung lebihan
arus juga melindungi kabel daripada rosak.

i) Faktor pemilihan jenis-jenis perlindungan arus lebihan

a) Jenis beban
b) Keupayaan unit perlindungan
c) Suhu sekeliling
d) Alat khas
e) Harga

ii) Jenis-jenis alat perlindungan
a) Fius
b) Pemutus litar

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 32
Drp / of : 62

iii) Jenis-jenis fius:

a) Fius boleh dawai semula
b) Fius katrij
c) Fius kapasiti pemutus tinggi (hrc)

1.8.1 Fius Boleh Dawai Semula

Ia digunakan pada pemasangan pengguna domestik atau untuk arus beban yang
rendah di perindustrian ciri-ciri :

a) terdiri dari dawai elemen yang disambungkan dalam satu penghubung fius yang
boleh dikeluarkan dari tapak fius.

b) Dawai elemen fius diperbuat dari aloi iaitu campuran timah dan plumbum atau dari
kuprum tulin.

c) Ia boleh ditukar ganti sekiranya elemen itu putus.
d) Arus nominal bergantung kepada saiz dawai elemen fius.
e) Kebaikan dan keburukan fius jenis ini adalah seperti jadual A

Rajah 22: Fius Jenis Dawai Semula

Jadual 12 : Kebaikan dan keburukan fius boleh dawai semula.

Kebaikan Keburukan

1. Dawai elemen fius murah Menghasilkan arka dan mengeluarkan bunyi yang
kuat

2. Senang ditukar ganti Kemungkinan silap mengganti saiz elemen fius

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 32
Drp / of : 62

1.8.1.2 Fius Katrij

Fius Katrij digunakan dalam palam 3 pin bagi perkakasan elektrik. Ia boleh dianggap
sebagai fius tambahan kepada fius dalam papan agihan. Ciri-ciri ;

a) Terdiri dari satu tiub yang diperbuat dari kaca atau seramik atau tembikar.
b) Arus nominal fius adalah 0.15A, 0.25A, 0.5A, 0.75A,1A, 2A, 3 A, 5A dan 13A.
c) Faktor fiusan diantara 1.5 hingga 1.75 kali.
d) Kebaikan dan keburukan fius jenis ini adalah seperti jadual B

Rajah 23: Fius jenis kartrij.
Rajah 23 : Fius Katrij

Jadual 13: Kadaran arus dan kod warna bagi fius katrij

Kadaran Arus Fius Dalam Amp Diameter dawai Fius dalam mm

5 Putih
15 Biru
20 Kuning
30 Merah
45 Hijau
60 Ungu

Jadual 14 : Kebaikan dan keburukan fius katrij

Kebaikan Keburukan

1. Kadar arus nominal diketahui dengan 1. Jika elemen fius putus, keseluruhan
tepat
fius tidak boleh digunakan.
2. Kapasiti pemutus tidak merosot
3. Mempunyai kod warna untuk 2. Pemegang fius hanya sesuai
dengan saiz katrij yang tertentu
kadaran saiz yang tertentu.

4. Dapat mengelakkan terjadinya arka
dan bunyi yang kuat.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 32
Drp / of : 62

1.8.1.3 Fius Kapasiti Pemutus Tinggi

Fius ini digunakan pada tempat atau beban yang memerlukan kadar kapasiti pemutusan
yang tinggi. Ia mempunyai arus nominal yang besar dan mampu menanggung arus beban
yang tinggi. Ciri-ciri ;

a) Terdiri dari satu tuib seramik dengan penutup hujungnya yang diperbuat dari logam.
b) Dawai elemen fius diperbuat dari jenis jalur perak dan disokong oleh silikon serta

diselaputi oleh serbuk mineral.
c) Mempunyai elemen penunjuk dan serbuk penanda.
d) Faktor fiusan diantara 1.0 hingga 1.25 kali.
e) Kebaikan dan keburukan fius jenis ini adalah seperti jadual C.

Rajah 24: Fius HRC

Jadual 15 : Kebaikan dan keburukan fius pemutus tinggi

Kebaikan Keburukan

- Dapat mengelakkan terjadinya - Paling mahal.
arka dan bunyi yang kuat. - Mengambil masa untuk menggantikan

- Dapat mengawal arus yang tinggi. fius yang baru.
- Hanya sesuai dengan penghubung fius
- Kapasiti pemutusan yang tinggi.
- Mempunyai tanda pemutusan. dan tapak fius yang tertentu.

- Sukar didapati.

NO. KOD / CODE NO. EE-320-2:2012-C01/P(1/5) Muka Surat / Page : 32
Drp / of : 62

Elemen fius Jadual 16: Istilah-istilah yang berkaitan dengan fius

adalah pengalir dengan pelbagai saiz yang akan cair apabila
arus yang berlebihan mengalir melaluinya

Arus nominal arus maksima yang boleh melalui kabel atau fius pada jangka
masa yang tidak terhad dengan tidak memanaskan pengalir kabel
atau mencairkan elemen fius.

Arus fiusan arus minima yang boleh mencairkan elemen fius.

Faktor fiusan nisbah arus fiusan dengan kadaran arus

1.8.2 Pemutus Litar Miniatur (MCB) BS 3871)

Terdapat dua jenis pemutus litar miniatur yang digunakan untuk pemasangan domestik
dan industri iaitu jenis magnet hidrolik dan jenis terma. Fungsi utama adalah sebagai
peranti perlindungan kepada pemasangan.dalam keadaan litar pintas dan juga arus
rosak peranti ini akan memutuskan sambungan secara automatik menjadikan litar buka
dan tiada arus mengalir di dalam litar.dalam keadaan normal peranti ini akan membuat
sambungan bagi membolehkan litar lengkap dan mengalirkan arus di dalam litar.

Rajah 25 : MCB (Miniature Circuit Breaker)