Qəhrəmanlıq tariximizin şanlı səhifələri

651

(Aprel şəhidlərinin xatirəsinə ucaldılmış abidə)

652

(Cocuq Mərcanlı kəndinin şəhidləri)

653

(ADU-da Aprel şəhidlərinin xatirəsinə təşkil olunmuş dəyirmi masada məruzə edərkən)

654

(Azərbaycanşunaslıq ETL-nın tədbirlər bülletenində “Aprel şəhidləri” ilə bağlı tədbir haqqında)

DİN ƏMƏKDAŞLARI İLƏ ŞƏHİD AİLƏLƏRİNƏ OLAN ZİYARƏTLƏR
TARİXƏ DÖNƏNLƏR, TARİXDƏ QALANLAR...

(Aprel şəhidlərimizin hüzn və qürur abidəsi olan ailələrilə görüşdən təəssüratlar)

Aprel şəhidləri... Bu gün bütün Azərbaycan xalqı onları belə tanıyır, belə yadda saxlayır. Axı ilin hər ayında, təqvimin hər
günündə bir şəhid vermişik, toyu çalınmayan, xonçası qırmızı qalan bir oğul itirmişik. Nə etmək olar, bu sənin, mənim, bizim yox,
torpağımızın alın yazısıdır.

Onlarla igid oğulun düşmən həmləsini dəf edərək əks-hücuma keçməsi ilə o gün Azərbaycan kiçik qələbənin böyük tarixini yazdı. O gün 655
düşmənin "keçilməyən səddini" bir göz qırpımında keçib Vətənimizin bir parçası olan Qərbi Azərbaycan torpaqlarını da almaq gücünü Ordumuzda
görən düşmən və havadarları əl-ayağa, daha doğrusu, qorxuya düşüb əllərindən gələni etdilər ki, bu el gücünün, xalqın daşmış səbrinin qarşısını
kəssinlər. Onlar kəsə bilmədilər, amma biz sülhə, əmin-amanlığa xatir o ildırım sürətli yürüşü dayandırdıq...

Onlarla şəhid verdik. Sanki bir möcüzə baş verdi. Azad etdiyimiz torpaqlar şəhidlərin ağrısını çəkmək üçün bizə təsəlli oldu. (Mən azad
olunmuş torpağın sevinicini Lələtəpəni ziyarətə gedərkən gözlərimlə gördüm)...

Bu həqiqət imiş, gəlişigözəl söz kimi deyilməyibmiş: "Torpaq, uğrunda ölən varsa, Vətəndir!"...

Aprel şəhidləri... Onların doğulduqları, boya-başa çatdıqları evi, ocağı tapmaq elə də çətin deyil. Adlarını çəkən kimi sanki bir işıq seli yol-
yoldaşın olub səni ora - onların doğulduğu ocağa aparır.

Hərəsi bir kənddə, bir şəhərdə doğulsa da, bu gün onların bir ünvanı var: Azərbaycan!

Telefonuma gələn zəngdən sonra elə hiss etdim ki, günlərlə beynimdə gəzdirdiyim fikri hamı bilir. Xəttin o başından Azərbaycan Yazıçılar
və Jurnalistlər birliyinin üzvü, Bakı Dövlət Universitetinin doktorantı, Azərbaycan Dillər Universitetinin əməkdaşı Aynur Səfərlinin "Vaxt elə,
bir-iki günə Binəqədidə Aprel şəhidlərimiz Emin Bağırovun və Fəxrəddin Qurbanlının ailələrini ziyarət edək" deməsinə matım-qutum
qurudu. Ürəkdən-ürəyə, qəlbdən-qəlbə yol varmış, İlahi...

"Sənə xəbər edərəm" dedikdən sonra Binəqədi Rayon Polis İdarəsinin rəisi, polis polkovniki Namiq İsmayılovla əlaqə saxlayıb fikrimi ona
deyəndə: "Sən nə vaxt gedəcəyini de, biz hazırıq" deməsi və özümdən boğazımı tutan qəhər sözümü tamamlamağa imkan vermədi. Hiss etdim ki,

o da tutuldu.

Handan-hana dilləndim: "Oldu, mütləq deyəcəyəm"...

Mənə elə gəlir ki, məhz Aprel döyüşlərindən sonra bu gün böyükdən-kiçiyə hər birimizin bir andı var: Vətən haqqı, torpaq haqqı, yurd
haqqı. Bu, birmənalı belədir: Vətən əldən getsə, dilin də, imanın da, sahib olduğun hər şeyin əldən gedəcək. Kölgənin düşmədiyi torpaq, yer
yoxdusa, demək sən də yoxsan...

Şəhidlərimizin ailələri ilə görüşə oğlum Turanı da aparacağımı eşidəndə valideynlərim: "Ora uşaq yeri deyil", - deyib etiraz etdilər. "Bəs,
nə üçün düşmənlərimiz olmayan "faciə"ni körpələrin beyninə, yaddaşına qazıyırlar" cavabımdan sonra razılaşdılar.

İdarə rəisi ziyarət üçün hazırlıq görməyi 4-cü Polis Şöbəsinin rəisi, polis polkovnik-leytenantı Etibar Balakişiyevə həvalə etmişdi.
Bələdçimiz isə rəis müavini, polis mayoru Yalçın Yaqubov və təhqiqatçı, polis kapitanı Emil Abbaszadə idi.

Şəhid Fəxrəddin Qurbanlının doğulduğu evin qarşısında bizi ilk salamlayan Azərbaycan Bayrağı oldu və Turanın sayğı duruşu ilə bayrağa 656
hərbi salam verməsi hamımızı heyrətləndirdi. Uşaq olsa da, o, hara gəldiyini anlamışdı.

Mənə elə gəldi ki, ayaqlarımdan dəyirman daşı asılıb, dizlərimin "bağı sökülmüşdü". Şəhid ocağına üz tutanlar bu hissi yaxşı bilirlər...

Qapını üzümüzə açan kişinin baxışları "Şəhid Fəxrəddinin atası mənəm, ocağıma xoş gəlmisiniz" deyirdi. Bütün şəhid atalarının, analarının
baxışları, gözləri bir-birinə çox bənzəyir. Onların gözləntilərinin bir adı var: Nə vaxtsa gələcəklər!

Şəhidimizin atası da bu ümidlə qapını açmışdı: "Deyəsən, gələn Odur!"

Bu gün bütün şəhid qapılarını döymək, onlarla həmdərd olmaq, onlara təsəlli vermək hər birimizin borcudur. Sayğısızlıq göstərsək,
başımızın üstündən göy, ayağımızın altından yer qaçar.

"Nə zəhmət çəkmisiniz", - deyib şəhidimizin atası Seyfəddin kişi, anası Həzimə xanım boynumuzu qucaqladılar. "Elə torpaqlarımızın ilk
qoruqçuları, müdafiəçiləri, ilk şəhidlərimiz də polislər olub, bu gün də onlar ölkəmizdə əmin-amanlığı qorumaq üçün səfərbərdirlər", - dedi ata.
Məlum oldu ki, Fəxrəddinin əmisi Nizami Mustafayev də polisdir. Fəxrəddinlə birgə nəslin daha bir igid oğlu Mahir Mirzəyev də aprel döyüşləri
qəhrəmanıdır.

"1988-ci ildə ata-baba yurdumuzdan zorla qovulduqdan sonra elə bilirdim ki, sığınmağa heç kimim, heç nəyim yoxdur. Atadan-anadan
yox, torpaqdan yetim qalmışdıq. Hər gün yuxuda əzizlərinin uyuduğu torpağın iniltisini eşitmək adamı lap dəli eləyirdi. İllər keçdi, yaramız az da
olsa qaysaq tutdu, ancaq həsrətimiz azalmadı ki, azalmadı. Qayğılara başımız elə qarışdı ki, uşaqların böyüməsindən xəbərimiz olmadı. Bir də
gördük bizimlə bir boyda-buxundadırlar. Amma Fəxrəddini itirəndən sonra elə bildim ki, doğulduğum torpağı yenidən itirdim."...

Dərdli ananı ovutmağa söz tapmırıq. Sadəcə, gözümüzü albomdakı şəkillərə zilləyib onun son döyüşünü xəyalımızda canlandırırıq.

Vaxtı, zamanı unutmuşuq. Daha bir aprel şəhidimizin evini, ailəsini ziyarət etmək üçün tələsirik.

Ağ saçlarına dərd çökmüş kişini uzaqdan tanıyırıq. Emin Bağırovun atası İmran dayıdır. Elə onun da ilk sözü bu olur: "Nə zəhmət
çəkmisiniz?"...

Eminli xatirələrin sükutu çökür şəhid ocağına. Məktəbə getdiyi gündən şəhid olduğu günə kimi onu xatırlayırlar. Yenə gözlər yola dikilir, 657
yenə də "Ana, mən gəldim" sözünə tamarzı qalır qulaqlar. Şəhidimizin bəlkə də özü boyda olan böyüdülmüş şəklinə baxanda mənə elə gəlir ki,
Emin şəkil çəkdirməkdən həmişə qaçıb. Bəlkə də heç valideynləri ilə birlikdə üst-üstə 3-5 şəkli yoxdur. Elə onun həmin şəklinin yanında xatirə
şəkli çəkdirəndə İmran kişinin gözlərinin dərinliklərindəki hüznlü fikri sezə bildim: "Oğlum, mən axı şəkildə sənsiz yaxşı düşmürəm"...

"Hərbi xidmətə yola düşən günü - 2014-cü il oktyabrın 8-i sevincinin həddi-hüdudu yox idi. Əvvəlcə Beyləqanda hərbi xidmət keçdi.
Vətənpərvərliyi, cəsarəti, verilən tapşırıqları heç bir çətinlik olmadan yerinə yetirməsi hissə komandirinin də diqqətindən yayınmayıb. Orduda
nümunəvi xidmətinə görə iki dəfə məzuniyyətə buraxıldı. Bir gün mənə xəbər göndərdi ki, Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr bölüyünə yazılmaq istəyir.
Sonuncu dəfə martın axırında evə gələndə çox dəyişmişdi. Elə bil ki, boyu uzanmışdı, daha cüssəli olmuşdu.

Aprelin 1-i cəbhədəki gərginliyi eşidəndə narahat olduq. Ayın 2-də ondan gələn zəngdən sonra yerə-göyə sığmadım. Eləcə yorulmadan
deyirdi: "Ata, biz qalib gələcəyik, düşmən qaçır"... Onunla danışdıqdan sonra bir az təsəlli tapdım"...

Komandiri əməliyyata gedən dəstəyə Emini salmayıbmış. Bunu eşidəndə Emin pərt olub və komandirinə: "Mənim evdə iki qardaşım da
var", - deyib. Yəqin sonrasını siz də, xalqımız da yaxşı bilir"...

Aylar, illər keçsə də, bu görüşlərin, bu ziyarətlərin sonu olmayacaq. Əksinə, şəhid ailələrini, onların doğulduqları ocaqları, ata yurdlarını
ziyarət edənlərin sayı gündən-günə çoxalacaq. Və biz bilirik ki, bu torpağı, bu xalqı uca yaradan Vətən sevdalı, bir az da obrazlı desək, baxanda
dibi görünən saf insanlarının xatirinə birliyinə və bütövlüyünə qovuşduracaq. Daha doğrusu, biz o torpaqları azad edib ona qovuşacağıq. (Hafiz
TƏMİROV, polis mayoru- 12.09.18, 525-ci qəzet). (https://525.az/site/?name=xeber&news_id=105975#gsc.tab=0

658

(Binəqədi rayonu polis idarəsinin 4-cü polis bölməsinin əməkdaşları və DİN-nın Mətbuat xidmətinin rəis müavini, “Mübariz keşikdə” qəzetinin
redaktoru polis polkovnik-leytenantı Hafiz Təmirov)

659

(Emin Bağırovun ailəsilə olan görüşdən)

660

(Fəxrəddin qurbanlının ailəsilə olan görüşdən)

661

(Binəqədi rayon Polis bölməsinin əməkdaşları və DİN mətbuat xidmətinin publisistika şöbəsinin müdiri polis polkovnik-leytenantı Hafiz
Təmirovla Emin Bağırov və Fəxrəddin Qurbanlının ailəsini ziyarət etməsi yuxarıdakı yazı ilə DİN-in mətbuat orqanı olan “Mübariz keşikdə”
qəzetində işıqlandırılmışdır.)

BU TORPAĞIN HƏR QARIŞI ŞƏHİDDİR

Daxili İşlər Nazirliyinin Mətbuat Xidmətinin və Xətai Rayon Polis

İdarəsinin əməkdaşları 8 mart ərəfəsində Aprel şəhidimiz Müşfiq Orucovun

ailəsini ziyarət ediblər. Şəhidin atası Arif Orucov və anası Aygün Orucova

torpaqlarımız uğrunda şəhid olan oğullarımızı, onların ailələrini daim yad

etdiklərinə görə asayiş keşikçilərinə minnətdarlıqlarını bildiriblər. “Bu gün

ölkəmizdə sabitliyin qorunmasında fədakarlıq göstərən və cinayətkarlıqla

qətiyyətli mübarizə aparan Azərbaycan Polisi şəhidlərimizin xatirəsini əziz

tutmaqla gənclərimizi vətənpərvərliyə, Vətəni, torpağı sevməyə səsləyir

deyən” DİN Mətbuat Xidmətinin əməkdaşı, polis polkovnik-leytenantı Hafiz

Təmirov tezliklə torpaqlarımızın işğaldan azad olunacağını və o gün

şəhidlərimizin ruhunun sevinəcəyinə inamını ifadə edib. Xətai Rayon Polis

İdarəsi rəisinin şəxsi heyətlə iş üzrə köməkçisi, polis polkovnik-leytenantı

İdris Məhərrəmov şəhid ailələrinə həm dövlətin, həm də cəmiyyətin xüsusi

diqqət və qayğısından, onların sosial müdafiəsinin ildən-ilə 662

yaxşılaşdığından, möhtərəm Prezidentimizin bu sahədə həyata keçirdiyi

tədbirlərdən danışaraq şəhidimizin valideynlərinə səbr dilədi. Azərbaycan

Dillər universitetinin əməkdaşı Aynur Səfərli polisimizin bu nəcib addımını

yüksək qiymətləndirib və bu ənənənin davam edəcəyinə ümidvar olduğunu bildirib.
(13.03.2020).(https://mk.mia.gov.az/?/az/announces/view/3579/)

663

(7 mart 2020-ci il. Xətayi rayon polis bölməsinin əməkdaşları və DİN-in mətbuat xidmətinin publisistika şöbəsinin müdiri, polis
polkovnik-leytenantı Hafiz Təmirovla aprel şəhidi Muşfiq Orucovun ailəsini ziyarət edərkən)

664

AİLƏNİN TƏK OĞUL ÖVLADLARININ HƏRBİYƏ GETMƏSİ HAQQINDA MİLLİ MƏCLİS
DEPUTATLARININ FİKİRLƏRİ

Torpaqlarımız uğrunda canından keçən şəhidlərimiz arasında ailənin tək övladı olanların da sayı az olmayıb. Bir müddət əvvəl ailənin 665
tək övladının ön cəbhəyə göndərilməməsi ilə bağlı təklif Milli Məclisdə müzakirə edilsə də, səsverməyə qoyulan qanun layihəsi qəbul
edilməmişdi. Cəmiyyətin bəzi təbəqələrində tək övladın ön cəbhəyə göndərilməsiylə bağlı narazılıqlar səsləndirilib, onlar bunun düzgün
olmadığını hesab edirlər. Bəs görəsən cəbhədə baş verən hadisələrdən sonra ailənin tək övladının ön cəbhəyə göndərilməsi yenidən Milli Məclisdə
müzakirəyə qoyulacaqmı? Deputatlar bu problemin həllini nədə görürlər?

Milli Məclisin İnsan hüquqları komitəsinin üzvü Fazil Mustafa bu problemin həllini ədalətli bölgüdə görür: "Belə bir bölgü aparsaq,
ordu quruculuğunda çox böyük problemlər və differensiya yarana bilər. Bu məsələni bir dəfə də Məclisdə qaldırmışdıq. Azərbaycanda çox sayda
ailənin tək övladı var. Biz belə bir bölgü aparsaq, ordu quruculuğunda çox böyük problemlər və differensiya yarana bilər. Bu problemlərə çox
diqqət etmək lazımdır. Kimsə pul verir deyə, ona imtiyaz yaradılıb şəhərdə xidmət etməyə göndərilmir, o cümlədən cəbhə xəttinə göndərilənlər də
ancaq kasıbların, kimsəsizlərin uşaqları deyil. Söhbət ədalətli yanaşmadan gedir. Məlum son hadisələrdən sonra bu məsələni bir daha Milli
Məclisdə qaldıracağıq ki, mümkün səviyyədə ailənin tək övladlarının bir başa ön cəbhəyə göndərilməsinə yenidən baxılsın. Millət vəkili olaraq
deyə bilərəm ki, bu, problemin həlli yolu deyil. Bu məsələnin həlli ədalətli bölgünün aparılmasıdır”.

Milli Məclisin İnsan hüquqları komitəsinin sədr müavini Yevda Abramov:"Ailənin tək oğul övladları ön cəbhəyə göndərilməməlidir.
Əgər bir valideynin tək oğlu varsa, o, ön cəbhəyə göndərilməməlidir. Demirəm ki, o, hərbi xidmətə getməsin və ya hərbi biliyi olmasın. Ancaq ən
azından təmas xəttinə göndərilməsin. Bizim ordudadakı əsgərlərimizin sayı kifayət qədərdi. Ona görə də müharibə şəraitində ailənin tək övladını
və ya xüsusi istedadı olan gəncləri ön cəbhəyə aparmağı dəstəkləmirəm. Bu qanun ilk növbədə komitələrdə müzakirə edilməli, bu mövzu
ətrafında millət vəkilləri kifayət qədər müzakirələr aparıb, öz fikirlərini deməlidilər. Bu məsələdə fərdi hisslərə qapılmaq olmaz. Deməzdim ki,
ailənin tək övladlarının ön cəbhəyə aparılmaması qorxaqlıq və ya çəkingənlikdir. Yox, əsla. Elə tək övladlarımız var, ata-anasından gizlin könüllü
dəstəyə yazılıb, müharibəyə getməyə can atırlar. Amma millətin genefondunu qoruyub saxlamaqdan, elə ailələrin soy-kökünün kəsilməməsindən
ötrü tək övladları müharibə meydanına aparmaq düzgün deyil. Milli Məclisdə bu məsələ müzakirə edildikdən sonra, bu şəxsi fikirlərimi orada da
deyəcəm”.

Milli Məclisin Müdafiə, təhlükəsizlik və korrupsiya ilə mübarizə komitəsinin üzvü "Yəqin ki, bu məsələ Milli Məclisdə yenidən
qaldırılacaq. Bu təklif bir dəfə də Müdafiə, təhlükəsizlik və korrupsiya ilə mübarizə komitəsində müzakirə edilmişdi ki, ailənin tək övladları ön
cəbhəyə aparılmasın və ya ön cəbhədədirsə, arxa xətlərə göndərilsin. Yəqin ki, bu məsələ Milli Məclisdə yenidən qaldırılacaq. Millət vəkilinin
sözlərinə görə, ailənin bir oğlu, ya da beş oğlu arasında heç bir fərqi yoxdur: "Yəni bir oğul öləndə də həmin ailə üçün böyük dərddir, beş oğuldan
biri dünyasını dəyişəndə də həmçinin”.( https://anews.az/az/tek-vladlarin-n-cebheye-gnderilmesine-yeniden-baxilacaq-millet-vekilleri/).

ŞƏHİD NƏŞLƏRİNİN QAYTARILMASI İLƏ BAĞLI

QEYD: Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi aprelin 17-də yeni məlumat yayıb. Məlumatda Azərbaycan hərbiçisinin meyitinin qaytarılmamasına 666
görə, Ermənistan tərəfi qınanılır: “Erməni tərəfi həmişə olduğu kimi yenə də əldə edilmiş razılaşmaları pozur. Beynəlxalq vasitəçilərin
təşəbbüsünü saymır və əvvəlcədən cəzasızlığını bilərək özünə sərf edən şəkildə davranmağa davam edir. Gərginliyin artması istiqamətində açıq-
aydın addımlar atdığını nümayişkaranə şəkildə göstərir”- deyə məlumatda bildirilir. Nazirliyin bildirməsinə görə, Ermənistan tərəfinin Azərbaycan
hərbi qulluqçusunun meyitinin geri qaytarılmasına sonradan rədd cavabı verməsi vasitəçiləri şoka salıb: “Təəssüf doğuran bir məsələ də odur ki,
bu proseslərdə iştirak edən vasitəçilər də ermənilərin bu addımlarına prinsipial yanaşmırlar. Onlara qarşı sərt tədbirlər görməyə, hərəkətlərinə
qiymət verməyə və münasibət bildirməyə tələsmirlər. Bu, həm də Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi və ATƏT kimi beynəlxalq təşkilatların imicinə
zərbə vurulması, işgüzar nüfuzuna xələl gətirilməsi deməkdir”- deyə nazirliyin açıqlamasında vurğulanıb. Məlumatda qeyd edilir ki, döyüş
meydanında qalmış hər iki tərəfin hərbi qulluqçularının meyitlərinin çıxarılması zamanı vasitəçilərin foto-video çəkilişlərin aparılmaması barədə
xəbərdarlığına məhəl qoyulmur: “Ermənistan tərəfi gizli şəkildə bunu həyata keçirib. Hələ bu azmış kimi, həmin videokadrlar sosial şəbəkələrə
yerləşdirilərək, yayımlanıb. Yalnız, Azərbaycan tərəfinin beynəlxalq vasitəçilərə israrlı etirazından sonra videokdrların çıxarılmasına nail olunub”-
deyə məlumatda bildirilir. Müdafiə Nazirliyi həmçinin bildirir ki, döyüş meydanından Ermənistan hərbiçilərinin meyitlərinin çıxarılması zamanı
qarşı tərəfə ideal şərait yaradılıb: “Ancaq buna baxmayaraq, qarşı tərəf döyüşdə ölən əsgər və zabitlərinin cəsədlərinin toplanmasında heç də
fəallıq göstərmirlər. Bu məsləyə biganə, laqeyd yanaşır, hərbi qulluqçuların nəşinin valideynlərinə çatdırılmasında maraqlı olmadıqlarını sübut
edirlər. Ehtimal ki, hələ də döyüş meydanında qalan erməni meyitləri Dağlıq Qarabağdan hərbi xidmətə çağırılmış və ya dünyanın digər qaynar
nöqtələrindən könüllü adı ilə cəlb edilmiş terroçuların cəsədləridir”- deyə Azərbaycan Müdafiə nazirliyi bildirir. Bundan əvvəl isə Azərbaycanın
əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyası oxşar açıqlama yaymışdı. Açıqlamada deyilirdi ki, Ermənistan
tərəfi beynəlxalq vasitəçilərin təşəbbüsünü rədd edərək Azərbaycan hərbiçisinin meyitini geri qaytarmaqdan imtina edib. Komissiyadan açıqlama
olaraq deyiblər ki, aprelin 16-na keçən gecə qoşunların təmas xəttində Azərbaycan hərbi qulluqçusunun meyitinin tapılması barədə Ermənistan
tərəfindən məlumat alıblar. Məlumatın dəqiqliyinin təsdiq edilməsi məqsədilə Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi və ATƏT-in fəaliyyətdə olan
sədrinin şəxsi nümayəndəsinə, qarşı tərəflə əlaqə saxlanılması üçün müraciət edilib:“Hər iki beynəlxalq qurum qarşı tərəfdəki əlaqələndiriciləri
vasitəsilə məsələni tam aydınlaşdıraraq, həqiqətən də meyitin Ermənistan tərəfinin əlində olması faktını təsdiqləyiblər".

Komissiyadan onu da qeyd ediblər ki, aparılan danışıqlardan sonra tərəflər aprelin 17-də saat 10.30-da Ağdam rayonu ərazisindəki qoşunların
təmas xəttində hərbi qulluqçularının meyitinin təhvil alınması prosedurunun həyata keçirilməsinə razılaşıblar. Aprelin 16-da Əsir və itkin düşmüş,
girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyası, Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi və ATƏT nümayəndələri əvvəlcədən müəyyən
edilmiş məntəqəyə gəliblər. Lakin, komissiyanın bildirməsinə görə, Ermənistan tərəfi vasitəçilərlə əlaqə saxlayaraq özlərinin səhv etdiyini, meyitin
Azərbaycan hərbi qulluqçusuna aid olmadığını və təhvil prosesinin keçirilməyəcəyini deyiblər: “Beynəlxalq humanitar hüquq normalarını
riyakarcasına pozan Ermənistan tərəfi növbəti dəfə nüfuzlu beynəlxalq təşkilatları da aldatdı. Döyüş meydanında həlak olmuş hərbi qulluqçuların
nəşinə belə hörmətsizliklə yanaşaraq qeyri-insani münasibət göstərdiyini və çirkin niyyətlərinin alətinə çevirdiyini bir daha təsdiq etdi” deyə
dövlət Komissiyasından bildirilib.

Bundan əvvəl tərəflər aprelin 9-u və 8-də döyüş meydanından Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi və ATƏT-in vasitəçiliyi ilə meyitlərin
çıxarılmasına başlamışdılar. Aprelin 10-da da Ermənistan-Azərbaycan cəbhəsində baş vermiş son hərbi əməliyyatlar zamanı hər iki tərəfin
nəzarətində qalmış hərbiçilərin meyitləri qoşunların təmas xəttində qaytarılmışdı.( https://www.azadliq.org/a/27679950.html)

SİLAHLI QÜVVƏLƏRİN TƏLTİF EDİLƏN HƏRBİ QULLUQÇULARI 667
Prezident İlham Əliyev Silahlı Qüvvələrin hərbi qulluqçularına ali hərbi rütbələrin verilməsi haqqında sərəncam imzalayıb. Lent.az-ın
AzərTAc-a istinadən verdiyi xəbərə görə, Silahlı Qüvvələrin aşağıdakı hərbi qulluqçularına ali hərbi rütbələr verilib:

“General-leytenant” ali hərbi rütbəsi:
general-mayor Babayev Elşad Çingiz oğlu
general-mayor Cəfərov Eyvaz Məmməd oğlu
general-mayor Osmanov Nizam Ramazan oğlu
general-mayor Piriyev Heydər Kamal oğlu
general-mayor Tahirov Ramiz Firudin oğlu
“general-mayor” ali hərbi rütbəsi:
polkovnik Cəbrayılov Fəxrəddin Mövsüm oğlu
polkovnik Cəbrayılov Xəqani Sərdar oğlu
polkovnik Həsənov Hikmət Hüseyn oğlu
polkovnik Kazımov Vasif Ramiz oğlu
polkovnik Mazanov İlqar Abbas oğlu
polkovnik Səfərov İdris Məmməd oğlu.

Prezidentin növbəti sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün qorunub saxlanılmasında xüsusi
xidmətlərinə, xidməti vəzifələrini və hərbi hissənin qarşısında qoyulmuş tapşırıqları yerinə yetirərkən fərqləndiklərinə, hərbi təhsil sahəsində
xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin aşağıda adları göstərilən hərbi qulluqçuları və mülki işçiləri təltif edilib.

2-ci dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə:
Mustafayev Kərəm Nəriman oğlu – general-leytenant
3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə:
Əliyev Məhərrəm Abış oğlu – general-leytenant
Quliyev Rəhman Ramiz oğlu – general-mayor
Taptıqov Rövşən Ağagül oğlu – general-mayor
Baxşəliyev Məmmədhüseyn Yusif oğlu – polkovnik
Həsənov Məhəmməd Kərim oğlu – polkovnik

Həsənov Yaşar Əmirxan oğlu – polkovnik 668
Mürşüdov Dünyamalı Atamalı oğlu – polkovnik
Həşimov Polad İsrayıl oğlu – polkovnik-leytenant

“Vətən uğrunda” medalı ilə:
Vasyak Aleksandr Petroviç – istefada olan general-mayor
Axundov Elçin Həbib oğlu – polkovnik
Əhmədov Bəhram Qardaş oğlu – polkovnik
Əliyev İbrahim Alxan oğlu – tibb xidməti polkovniki
Xalıqov Hikmət Kamal oğlu – polkovnik
Rüstəmzadə Hicran Feyruz oğlu – polkovnik
Səmədov Elman Mühyəddin oğlu – polkovnik
Verdiyev Sakit Lifti oğlu – polkovnik
Gülməmmədov Mehman Fərman oğlu – polkovnik-leytenant
Lətifov İlqar Zakir oğlu – polkovnik-leytenant
Seyidov Kənan Əlihüseyn oğlu – polkovnik-leytenant
Miriyev Telman Mirbaba oğlu – mayor

“İgidliyə görə” medalı ilə:
Əliyev Əliş Vəli oğlu – polkovnik-leytenant
Məmmədov Cəlil Allahverən oğlu – polkovnik-leytenant
Sadıqov Telman Həmzə oğlu – polkovnik-leytenant
Hüseynov Elvin Akif oğlu – kapitan
Məmmədov Fikrət Akif oğlu – kapitan (ölümündən sonra)
Orucov Seyran Zahir oğlu – baş leytenant

“Hərbi xidmətlərə görə” medalı ilə:
Abduləzizov Adil Abduləziz oğlu – polkovnik
Dəmirov Rauf Müseyib oğlu – polkovnik
Əmirağayev İslam Şixzadə oğlu – polkovnik
Hüseynov Zahid İbrahim oğlu – polkovnik
Kərimov Anar Təvəkkül oğlu – polkovnik
Kərimov Elçin Fərman oğlu – polkovnik

Qurbanov Azər Mikayıl oğlu – polkovnik 669
Məmmədov Vasif Xanlar oğlu – polkovnik
Məmmədov Şahin Oruc oğlu – 1-ci dərəcəli kapitan
Abbasov Namiq Mətləb oğlu – polkovnik-leytenant
Ağayev Etibar Yusif oğlu – polkovnik-leytenant
Həmidov Zaur Əlihüseyn oğlu – polkovnik-leytenant
Orucov Anar Elxan oğlu – polkovnik-leytenant
Umbatov Dadaş Adil oğlu – polkovnik-leytenant
Yusifov Mehman Yasəf oğlu – polkovnik-leytenant
Abdullayev Dadaş Əlirza oğlu – mayor
Babayev Faiq Şahmurad oğlu – mayor
Əliyev Əli Mikayıl oğlu – mayor
Mustafayev Ramin Yunis oğlu – mayor
Cəfərov Elnur Cəfər oğlu – kapitan (ölümündən sonra)
Verdiyev İlqar Taptıq oğlu – kapitan (ölümündən sonra)
Əmirov Elmin Asəf oğlu – gizir

“Tərəqqi” medalı ilə:
Məmmədov Ağaverdi Məmməd oğlu
Osmanov Sabir Fərman oğlu.

Prezident İlham Əliyev Silahlı Qüvvələrin hərbi qulluqçularına və mülki işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında da sərəncam imzalayıb.
Silahlı Qüvvələrdə tibb xidmətinin yaranmasında, şəxsi heyətin sağlamlığının qorunub saxlanılmasında fədakar əməyinə, Azərbaycanda təhsilin
inkişafında xidmətlərinə və Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə, Azərbaycan mədəniyyətinin, o
cümlədən incəsənətinin inkişafında və təbliğində, şəxsi heyətin mənəvi-psixoloji hazırlığının yüksəldilməsində xidmətlərinə görə aşağıdakı
şəxslərə
Azərbaycan Respublikasının fəxri adları verilib:

“Xalq artisti”
Qəniyev Heydər Anatollu oğlu – gizir

“Əməkdar incəsənət xadimi”
Kərimov Anar Elman oğlu – polkovnik-leytenant
Axundzadə Rüfət Yusif oğlu – mayor

“Əməkdar artist”
Hacıyev Rafiq Cəlil oğlu – mayor

“Əməkdar həkim”
Həsənov Qurban Qeybqulu oğlu – tibb xidməti polkovniki

“Əməkdar müəllim”
Abbasov Abbas Fətulla oğlu
Bağırova Təyibə İbrahim qızı.(https://lent.az/news/170830).

670

Atəşkəs

Aprelin 5-də saat 12.00-dan etibarən Azərbaycan-Ermənistan qoşunlarının təmas xəttində tərəflərin razılığı ilə əməliyyatlar dayandırılıb.
Razılaşma Moskva şəhərində Azərbaycan və Ermənistan silahlı qüvvələrinin baş qərargah rəisləri arasında əldə edilib. Azərbaycan Ordusunun
Silahlı Qüvvələrinin bölmələri azad edilmiş torpaqlarda möhkəmləndirmə işlərini həyata keçirir.

Aprelin 5-də saat 12.10-dan başlayaraq aprelin 6-sı saat 12.56-dək sutka ərzində Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədində Silahlı
Qüvvələrimizin Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad, Şahbuz və Babək rayonlarında yerləşən mövqeləri Ermənistan Respublikasının
Mehri, Sisian və Cermuk rayonları ərazisindəki mövqelərdən iriçaplı silahlar və qumbaraatanlardan atəşə məruz qalıb. Azərbaycanın Əlahiddə
Ümumqoşun Ordusunun həmin istiqamətlərdə yerləşən bölmələrinin dəqiq cavab atəşi ilə düşmən susdurulub. Ordubad rayonu istiqamətində
yerləşən Azərbaycan ordusunun bölmələri cavab tədbirləri nəticəsində düşmənin qarşı tərəfdəki atəş nöqtəsi və mühəndis-istehkam qurğusu
dağıdılıb.

Mülki

Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin 2016–cı ilin aprel ayının 6–sında yayımladığı məlumata əsasən aprelin 2-dən etibarən 671
intensivləşən Azərbaycan-Ermənistan silahlı münaqişəsi kontekstində Ermənistan tərəfindən beynəlxalq humanitar hüququn pozulmasının davam
etdirilməsinə dair məlumat yayıb. Nazirliyin məlumatında bildirilir ki, "2016-cı ilin 2 aprel tarixində səhər erkən saatlardan başlayaraq Ermənistan
münaqişə zonasında hərbi fəaliyyətini intensivləşdirərək, mülki əhaliyə qarşı müharibə cinayətləri və bəşəriyyət əleyhinə cinayətlərə bərabər
tutulan çoxsaylı aktlar törədib. Bu müddət ərzində Ermənistan tərəfi Ermənistan və Azərbaycan silahlı qüvvələrinin təmas xətti boyunca sıx
məskunlaşmış ərazilərdə yaşayan, aralarında qadınlar, uşaqlar və ahılların da olduğu qeyri-döyüşçü mülki əhaliyə qarşı qəsdən, sistematik və
hədəflənən hücumlar edib. 32 yaşayış məntəqəsinin bombalanması nəticəsində aralarında 16 yaşdan kiçik 2 uşaq olmaqla 6 mülki şəxs həlak olub,
26 şəxs ağır yaralanıb. Hücumlar nəticəsində həmçinin çoxsaylı ictimai və şəxsi mülkiyyətə, o cümlədən mülki infrastrukturlara ciddi ziyan dəyib.
232 fərdi yaşayış evi, 99 elektrik dirəyi, 3 elektrik yarımstansiyası, kilometrlərlə su və qaz boruları dağıdılıb. Məktəblər, xəstəxanalar və ibadət
yerləri də daxil olmaqla sosial müəssisələrə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən idarə olunan raket zərbələri endirilib. 1 məscid ibadət zamanı
yüksək kalibrli artilleriya mərmiləri ilə vurulub".

Erməni silahlı qüvvələrinin Ağdam və Tərtər rayonlarını intensiv atəşə tutması nəticəsində mülki əhaliyə dəymiş ziyanın aradan
qaldırılması üçün 2 may 2016-cı ildə Prezidentin ehtiyat fondundan Ağdam və Tərtər Rayon İcra Hakimiyyətlərinin hər birinə 3 milyon manat
olmaqla cəmi 6 milyon manat ayrılıb.

Azərbaycan Respublikasının Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsi sədrinin 2016–cı ilin may aynın 2–sində
vurğuladığı məlumatda deyilir ki, "Ermənistanın təxribatçı hücumları nəticəsində təmas xəttində yerləşən ərazilərimiz mütəmadi olaraq atəşə
tutulmuş, bunun nəticəsində isə məcburi köçkünlərə və yerli sakinlərə ziyan dəymiş, evlər dağıdılmış, hərbiçilər və mülki əhalidən olan sakinlər

isə həlak olmuşlar; Belə ki, məcburi köçkünlərdən 16 nəfər həlak olmuş, 40 nəfər yaralanmış, məcburi köçkünlərin məskunlaşdığı 228 mənzilə
ziyan dəymiş, onlardan 43 ev tamamilə dağıdılmış, 185 ev qismən dağıdılmış və 235–ə yaxın mal–qara tələf olmuşdur."

Erməni təxribatı zamanı vəfat etmiş Mülki şəxslər

 2000–ci doğulmuş Turanə Kamandar qızı Həsənli
 1954–cü il doğulmuş Qaraş Şahmar oğlu Dadaşov
 1993–cü il doğulmuş Orxan Valeh oğlu Rəhimov
 1992–ci il doğulmuş Fərman Elçin oğlu Əsədli
 1966–cı ildə doğulmuş Famil Əli oğlu Mustafayev
 1943–cü ildə doğulmuş Əli Müseyib oğlu Hüseynov

Ermənistan tərəfi

2016-cı il 13 mayda Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Vaqif Dərgahlının sözlərinə görə, "düşmənin 30-dək 672
tankı məhv edildi, 320 döyüşçü öldürüldü, 500-dən artıq döyüşçüsü yaralanıb". Ermənistan və Rusiya KİV–lərində yayımlanmış məlumatlara
əsasən Ermənistan tərəfi döyüşdə öldürülmüş 100 hərbçisini dəfn edib.(http://islamazeri.com/aprel-doyuslerinden-1-il-otur--9298.html).

SON SÖZ ƏVƏZİ 673
APREL QƏHRƏMANLARI GƏNCLƏRƏ ŞƏRƏFLƏ ÖLMƏYİ ÖYRƏTDİ

2016-cı il aprelin 1-dən 2-nə keçən gecədən başlayaraq Azərbaycan və Ermənistan silahlı qüvvələri arasında baş vermiş dördgünlük
müharibə zamanı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin birləşmələri Goranboy rayonuna və Naftalan şəhərinə təhlükə yarada biləcək Talış kəndi
ətrafındakı yüksəklikləri, eləcə də Seysulan məntəqəsini azad edib, Füzuli rayonu istiqamətində yerləşən "Lələtəpə" adlandırılan yüksəkliyə
nəzarəti ələ keçiriblər. Döyüşlər nəticəsində, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Ağdərə-Madagiz istiqamətində yolların nəzarətdə saxlanılmasını təmin
etdi. Qeyd edilməlidir sadalanan naliyyətlər igid Azərbaycan oğullarının canı-qanı bahasına başa gəldi. Hazırda aprel döyüşlərinin şəhidləri sözün
həqiqi mənasında gənclər üçün qəhrəmanlıq nümunəsinə çevriliblər. Məlumat üçün qeyd edək ki, Ermənistan Respublikasının rəhbərliyi 2016-cı
ilin aprel ayının əvvəllərində işğal olunmuş ərazilərdə Azərbaycana qarşı silahlı təxribat törətdiklərini və bunun nəticəsində qoşunların təmas
xəttinin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişildiyini nəhayət ki, rəsmi təsdiq etdi. Düşmən hücumlarının qarşısının alınması və əks-həmlə əməliyyatları
zamanı Azərbaycanın Silahlı Qüvvələri Ağdərə rayonu, eləcə də Füzuli və Cəbrayıl rayonları ərazilərində vacib yüksəklikləri və strateji
əhəmiyyətli əraziləri işğaldan azad etdi. Ermənistan tərəfinin rəsmi açıqlamalarında guya cəmi 800 hektar ərazini itirdikləri bildirilsə də
tərəfimizdən azad edilən ərazilərin sahəsinin qəsdən azaldılması açıq-aydın görünürdü. Həqiqətdə isə Silahlı Qüvvələrimiz tərəfindən 2000
hektardan artıq ərazi azad edildi və daha çox ərazi əməliyyat baxımından nəzarətimiz altına keçdi. Ermənistanın aprelin əvvəllərində keçirilən
əməliyyatlarda hər iki tərəfin itkiləri barədə yaydığı rəqəmlər də həqiqəti əks etdirmirdi. Əslində Ermənistan silahlı qüvvələrinin itkiləri
Azərbaycanın itkilərindən təqribən on qat artıq idi. Azərbaycan ordusunun Raket və Artilleriya Qoşunlarının komandanı, general-mayor Zahid
Hüseynov "Azeri Defence" jurnalına müsahibəsində dörd günlük müharibə zamanı tabeçiliyində olan qoşunların döyüş tapşırıqlarını yüksək
səviyyədə yerinə yetirdiyini dilə gətirmişdi: "Biz dördgünlük döyüşlərdə yeni aldığımız silahlardan demək olar istifadə eləmədik. Yeni
alınanlardan yalnız tank əleyhinə sistemlərin bəzilərini tətbiq etdik və nəticəsi də müsbət oldu. Hətta ermənilər bu silahın tətbiqindən sonra
tanklarını döyüş meydanına çıxarmadılar".(http://www.anl.az/down/meqale/olaylar/2016/may/491751.htm. Olaylar.- 2016.- 20 may.- s.15.)

Aprel döyüşlərində qəhrəmanlıq göstərən əsgərlərimiz gənclər üçün canlı vətənpərvərlik nümunəsinə çevrilib. Onların hər biri ayrı-
ayrılıqda bir qəhrəmanlıq dastanı yaradıblar. Ölkə rəhbərliyi, xüsusən də Müdafiə Nazirliyi döyüşlərdə həlak olan və yaralanan qəhrəmanlarımıza
qarşı biganə qalmır, onların şücaətini lazımınca qiymətləndirilər. Hətta ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmiş hərbi
qulluqçuların təltifləri ailə üzvlərinə təqdim edildi. Müdafiə Nazirliyindən verilən məlumata görə, Prezident, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş
Komandanı İlham Əliyevin 2016-cı il 19 aprel tarixli Sərəncamı ilə ölkəmizin ərazi bütövlüyünün qorunub saxlanılmasında xüsusi xidmətlərinə və
döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən göstərdikləri şəxsi igidliyə görə polkovnik-leytenant Mirzəyev Murad Telman oğluna və mayor İmanov Samid
Gülağa oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adını verib. Mayın 16-da Azərbaycanın Müdafiə Nazirliyində rəhbər heyətin
iştirakı ilə ölümlərindən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmiş bu hərbi qulluqçuların ailə üzvlərinə şəhidlərin "Qızıl Ulduz"
medalları təqdim edilib.Təqdimetmə mərasimində çıxış edən müdafiə naziri general-polkovnik Zakir Həsənov döyüşlərdə şəhid olanların ailələrinə
başsağlığı verərək, onların qəhrəmanlığı qarşısında baş əydiyini diqqətə çatdırmışdı. O, igidlərimizin şəhidlik zirvəsinə ucalmaqla yeni tarix
yazdıqlarını, Vətən uğrunda canı, torpağa tökülən qanı ilə əbədi olaraq xalqımızın yaddaşında qalacaqlarını vurğulamışdı. Şəhidlərimizin qisasının
alındığını və bundan sonra da alınacağını, onların qanının yerdə qalmayacağını bildirən nazir Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Ali Baş

Komandan cənab İlham Əliyevin qətiyyəti sayəsində işğal altındakı torpaqlarımızın düşmən işğalından mütləq azad olunacağını xüsusi qeyd
etmişdi.Və bu gün bütün sözlər reallığa çevrildi.

Qəhrəman oğullarımız heç vaxt unudulmayacaq. Onların xatirələri bizimlə birlikdə yaşayır, vətəndaş mövqeyimizin daha da
gücəlnməsində əvəzsiz rol oynayır.
Vətənpərvərliyin ən ali məqamı şəhidlikdir, çünki şəhidlər ölmür ...

674

QEYDLƏR 675
 Ailənin yeganə oğul övladı olan Aprel döyüşü şəhidləri:
1) MAXE İsgəndərov Nicat Bəhruz oğlu
2) Əsgər Bağırov Sərxan Azər oğlu
3) Baş leytenant Mehdiyev Rəşid Rövşən oğlu
4) Əsgər Qurbanlı Fəxrəddin Seyfəddin oğlu
5) Əsgər Rəvan İsmayıl oğlu Nurayev
6) Əsgər Orucov Müşfiq Arif oğlu

 Aprel döyüşlərində bir ailədən iki qardaş iştirak edənlər:
1.Ruhin və Qəhrəman Qəhrəmanov
2.Sərvan və Namiq Mehralıyev
3.Hüseyin və Rəsul (Tovuzda xidmətdə olub) Dəmirli
4.Vüsal və Vüqar Alıyev
5.Şulan və Elvin Bayramov
6.Nurlan və İntiqam Əsgərov
7.Bəxtiyar Hüseynov ( qardaşı 1 aprel evə qayıdıb)
8.Nuran və Teymur Qasımov (eyni hərbi hissədə işləyib)

 Aprel döyüşləri zamanı 1 aprel tarixində hərbi xidmət vaxtı başa çatan şəhidlər:

1.Ülvin Məmmədov
2.Şulan Bayramov
3.Vüsal Alıyev(qardaşı Vüqar da həmçinin)
4.Firdovsi Bağırzadə
5.Emin Bağırov
6.Rəşid Baxşəliyev
7. Fərahim Novruzov (2 aprel)

 Əkiz tayı olan Aprel şəhidləri:
1.Hüseyn Dəmirli
2.Vüsal Alıyev

 Aşağıda adları qeyd olunan şəhidlərin şərəfinə mükafat təyin olunub:

1.Əbdülməcid Axundov-Gənc Mühəndislər Cəmiyyəti İctimai Birliyinin İdarə Heyətinin qərarı ilə hər ilin aprel ayı ərzində "Şəhid gənc
mühəndis Əbdülməcid Axundov” mükafatı hər il Ə.Axundovun doğum günü ərəfəsində təhsil və ictimai fəaliyyətdə fərqlənən gənclərə təqdim
ediləcək.
2.Fəxrəddin Qurbanlı- “Şəhid Sosial İşçi Fəxrəddin Qurbanlı” (“Hüquq Dünyası” Hüquqi Təbliğat İctimai birliyi tərəfindən); Fəxrəddin Qurbanlı
adına fəxri kubok” (məzunu olduğu Azərbaycan Universiteti tərəfindən).
3.Tural Dadaşov (Dədə Qorqud Milli fondunun və Azərbaycan dünyası beynəlxalq jurnalının təsisatçılığı ilə)
4.Rizvan Muradov-Sabirabad layt jurnalı tərəfindən “ilin adamı” adına layiq görülmüşdür.

676

DÖRDGÜNLÜK MÜHARİBƏ ŞƏHİDLƏRİNİN SİYAHISI
Qeyd edək ki, Aprel şəhidlərinin siyahısı Zəfər Şəhid Ailələrinə Dəstək İctimai Birliyinin təqdim etdiyi siyahıya əsasən kitabda yer
almışdır:

Sıra Rütbəsi Soyadı,adı,ata adı Təv.
№ Yusifov Vüqar Nurəddin oğlu 1976
Orucov Raquf İbrahim oğlu 1972
1 Polkovnik Mirzəyev Murad Telman oğlu 1976
Məmmədov Rasim Əbdül oğlu 1977
2 Polkovnik Əliyev Elnur Adil oğlu 1976
leytenant İmanov Samid Gülağa oğlu 1981
Vəlizadə Urfan Üzeyir oğlu 1988
3 Polkovnik 677
leytenant

4 Mayor

5 Mayor

6 Mayor

7 Mayor

8 Mayor Musazadə Təbriz Tariyel oğlu 1981 678
9 Kapitan Savalanov Nəcməddin Akif oğlu 1985
10 Kapitan Orucov Mühüd Qurban oğlu 1984
Həsənov Ziya Niyazi oğlu 1989
Baş Novruzov Mirzə Sərvər oğlu 1984
11 leytenant Ağayev Rusif İbrahim oğlu 1987
Qurbanov Tural Gürşad oğlu 1992
Baş Baxışov Seymur Qulamhüseyn oğlu 1987
12 leytenant Bağırov Emin İmran oğlu 1996
13 Gizir Şirəliyev Kamran Faiq oğlu 1994
14 Gizir
15 Gizir
16 Əsgər
17 Əsgər

18 Əsgər Mirzəyev Mahir Sabir oğlu 1994 679
19 Əsgər Qurbanov Fəxrəddin Seyfəddin oğlu 1994
20 Əsgər İbrahimov Mahmud Azər oğlu 1997
21 Əsgər Orucov Müşfiq Arif oğlu 1994
22 Əsgər Əzizzadə Xaliq Həsən oğlu 1996
23 Əsgər Dadaşov Tural Sabir oğlu 1993
24 Əsgər İslamov Əlizaman Fərrux oğlu 1997
25 Əsgər Mehrəliyev Sarvan Natiq oğlu 1997
26 Əsgər Süleymanov Vüqar Natiq oğlu 1993
27 Əsgər Niftəliyev Rəşad Şakir oğlu 1993

28 Əsgər Hacıağayev Cabbarxan İlham oğlu 1996
29 Əsgər Quliyev Mahir Qadir oğlu 1993
30 Əsgər Axundov Əbdülməcid Nadirşah oğlu 1993
31 Əsgər Məmmədov Murad Vaqif oğlu 1989
32 Əsgər Bayramov Şulan Bayram oğlu 1996
Bayramov Vaqif Dilqəm oğlu 1979
Quliyev İnqilab Çingiz oğlu 1983 680
Mehdiyev Rəşid Rövşən oğlu 1990
33 Kapitan İsgəndərov Elnur İsgəndər oğlu 1989
Dədəkişiyev Cavid Gülbaba oğlu 1989
34 Kapitan

35 Baş
leytenant

36 Baş
leytenant

37 Baş
leytenant

38 Baş Namazov Elvin Məmməd oğlu 1990
leytenant İsmayılov Əbu Bəkir Vüqar oğlu 1990
Şirinov Sahil Həsrət oğlu 1992
39 Baş Orucəliyev Qabil Əbdüləli oğlu 1991
leytenant Teymurov Pəncəli Nurməhəmməd oğlu 1981
Səfərov Elimdar Səlimxan oğlu 1992
40 Leytenant Müstəcəbov Orxan Ələsgər oğlu 1993
Qayıbov Elvin Sədrəddin oğlu 1989
41 Leytenant Novruzov Ravil Elman oğlu 1986
42 Baş gizir Bayramov Sərxan Oqtay oğlu 1993

681

43 Gizir

44 Gizir

45 Gizir

46 Gizir

47 Gizir

48 Gizir Abidov Babək Vəfadar oğlu 1992
Hümmətov Orxan Kazım oğlu 1992
49 Gizir Cavadzadə Şahin Yaşar oğlu 1994
Mirzəyev Məhəbbət Zaman oğlu 1994
50 Gizir Qasımov Teymur Sabir oğlu 1992
Abdullayev Nurlan Rasim oğlu 1994
51 Gizir Hüseynov Bəxtiyar Rəfael oğlu 1995
Cəfərov Mirsalam Təvəkkül oğlu 1994
52 Gizir Qarayev Dilsuz Məmməd oğlu 1990
Qəhrəmanov Ruhin Əşrəf oğlu 1994
682

53 Gizir

54 Gizir

55 Gizir

56 Kiçik
gizir

57 MAXE

58 MAXE Quliyev Səyyar Knyaz oğlu 1986
Hüseynov Ayaz Ələkbər oğlu 1991
59 MAXE Adilzadə Adil Kamran oğlu 1993
Həmidov Orxan İbrahim oğlu 1992
60 MAXE Tağiyev Rahim Qara oğlu 1979
Hüseynov Əlvan Qafar oğlu 1994
61 MAXE İsgəndərov Nicat Bəhruz oğlu 1989
Musayev Səbuhi Rəfayıl oğlu 1988
62 MAXE Əsgərov Təbriz Hamlet oğlu 1993
Dəmirli Hüseyn Zeynal oğlu 1993
683

63 MAXE

64 MAXE

65 MAXE

66 Çavuş

67 Kiçik
çavuş

68 Əsgər Mirzəyev Nurəddin Etimad oğlu 1996 684
69 Əsgər Novruzov Fərahim Nadir oğlu 1996
70 Əsgər Əsgərov Nurlan Bayram oğlu 1995
71 Əsgər Nəsirov Röyal İmran oğlu 1997
72 Əsgər Kaçayev Samir Ziyəddin oğlu 1994
73 Əsgər Zəkərayev Nazim Nadir oğlu 1997
74 Əsgər Fərəczadə Toğrul Habil oğlu 1993
75 Əsgər Mirzəyev Elvin Azadxan oğlu 1994
76 Əsgər Vahabzadə Mikayıl Yaqub oğlu 1993
77 Əsgər Səmədov Elşən Səlim oğlu 1997

78 Əsgər Xeyirbəyov Əmiraslan Xəlil oğlu 1994 685
79 Əsgər Qasımov Teymur Mikayıl oğlu 1996
80 Əsgər Cəbrayılov Ömər Məzahir oğlu 1997
81 Əsgər Muradov Rizvan Telman oğlu 1996
82 Əsgər Məmmədov Ülvin Cəmaləddin oğlu 1996
83 Əsgər Bağırzadə Firdovsi Əliş oğlu 1996
84 Əsgər Bağırov Sərxan Azər oğlu 1997
85 Əsgər Qasımov Nurlan Cəmil oğlu 1997
86 Əsgər Nurayev Rəvan İsmayıl oğlu 1997
87 Əsgər Dəmirli Altun Fərman oğlu 1997

88 Əsgər Alıyev Vüsal İlham oğlu 1996
89 Əsgər Əliyev Orxan Məhəmməd oğlu 1995

686

İstinad olunan mənbələr: 687

1. “Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı” adının verilməsi haqqında:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı, Bakı şəhəri, 19 aprel
2016-cı il //Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu.- 2016.- № 4.- S.1353.

2. A.Cabbarlı, Azərbaycan ordusunun aprel dərsləri. Xalq qəzeti.- 2016.- 22 aprel, № 85.- s.5
3. A.Eyvazlı. “Aprel döyüşləri”nin daha bir qəhrəmanı – 20 yaşlı şəhidin həyat hekayəti...Türküstan.- 2016.- 23-29 avqust.- S.5.
4. A.Eyvazlı. “Hay ver mənə, leytenant...” / Vətəni qibləgah edən şəhidlər. 525-ci qəzet.- 2016.- 4 iyun.- S.18.
5. A.Eyvazlı. “Şəhid anaları qəhrəman analarıdır!”Üç nöqtə, 2018-ci il, 28 fevral, s.7).
6. A.Eyvazlı. Arzuladığı ucalığa qovuşan əsgər - Ömər Cəbrayılov / Vətəni qibləgah edən şəhidlər -VIII yazı.525-ci qəzet.- 2016.- 26

aprel.S.8.
7. A.Eyvazlı. Bir şəhidin məhəbbət dastanı. 525-ci qəzet.- 2016.- 13 avqust.- S.14.
8. A.Eyvazlı. Çinarlı bölgənin rəşadətli övladı - Teymur Qasımov. 525-ci qəzet.- 2016.- 29 aprel.- S6.
9. A.Eyvazlı. Qalibiyyət. Şahidlər və şəhidlər. II cild. Bakı: Mütərcim, 2018, s.128-133, 448 səh.
10. A.Eyvazlı. O, ailənin tək övladı, tək ümidiydi... - Şəhid Sərxan Bağırovun nağılı.
11. A.Eyvazlı. Şəhidlik zirvəsində şanlı bir ünvan - tankçı Elvin Qayıbov.525-ci qəzet.- 2016.- 14 aprel.- S.8.
12. A.Eyvazlı. Talış yüksəkliyinin xüsusi təyinatlı şəhidi - Tural Qurbanovun alın yazısıÜç nöqtə.- 2018.- 11 yanvar.s..7.
13. A.Eyvazlı. Ucalığın, ölümsüzlüyün Raquf Orucov ünvanı. 525-ci qəzet.- 2016. - 16 aprel.- S.16-17.
14. A.Hüseyinli. Olaylar.- 2016.- 3-5 sentyabr.- S.12.
15. A.Səfərli. “Murov qartalı” (aprel döyüşləri şəhidi Rauf Orucovun əziz xatirəsinə həsr edilib). Strategiya.az saytı, 1 Aprel, 2017.
16. A.Səfərli. Ana, tərəzinin “vətən gözü” ağır gəlir. Səs İnformasiya Agentliyi.
17. A.Səfərli. Azərbaycan əsgəri yenilməzdir. Azərbaycan qəzeti, № 238 (8554) bazar, 15 noyabr 2020-ci il , s.7.
18. A.Səfərli. Cəbhələrdə mətin ol, Azərbaycan əsgəri. Səs İnformasiya Agentliyi. 04 noyabr, 2020-ci il.
19. A.Səfərli. Erməni...sən sadəcə nəsillərin leşisən. Ədalət qəzet, 11 noyabr, 2020-ci il.
20. A.Səfərli. Əsgərinin atası - Elnur Əliyev. Səs İnformasiya Agentliyi.10 noyabr, 2020-ci il.
21. A.Səfərli. Qəhrəman doğulurlar, Qəhrəman olmurlar! (Şəhid leytenant Qabil Əbdüləli oğlu Orucəliyevin əziz xatirəsinə ithaf edirəm) İki

sahil.-2017.-16 fevral-№ 29.-S.20.
22. A.Səfərli. Oğul arxalı vətən.Ədalət qəzeti, 8 dekabr, 2020-ci il, № 162 (5822), s.5;
23. A.Səfərli. Şəhidim göz yaşım (Ülvi Bünyadzadə yaradıcılığına bir nəzər). “Həyat üçün doğulmuşuq, Vətən üçün ölməliyik-Ülvi

Bünyadzadə: şəxsiyyəti və ədəbi irsi” (Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti-100). Beynəlxalq elmi konfrans. Bakı-Elm və təhsil, 20 noyabr
2018, 484 səh, s.58-66.
24. A.Səfərli. Şəhidliyin Mahir Quliyev səhifəsi. Vedibasar qəzeti, 02-30 noyabr, 2020-ci il, s.10-11.
25. A.Səfərli. Vətən daşı olanları unutmuruq. “Mübariz keşikdə” qəzeti, 15 oktyabr, 2020-ci il, № 37 (3502), s.2.
26. A.Səfərli. Vətən müharibəsinin Naxçıvan şəhidləri: Kapitan Seymur Cabbarov (Məqalə) Səs İnformasiya Agentliyi. 30 Noyabr , 2020-ci

il.

27. Aida Eyvazlı. “Aprel döyüşləri”nin qəhrəmanı: “Ermənilər postları qoyub qaçırdılar” - Müharibə söhbəti, 2 Avqust 2017. 688
28. Aprel döyüşləri Azərbaycan cəmiyyətinin vətənpərvərlik ruhunu gücləndirdi //Olaylar.- 2016.- 17 avqust.- S.7.
29. Aprel döyüşləri bizimşanlı tariximizdir: Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev. Azərbaycan ordusu.- 2016.- 7 dekabr.-S. 1-3.
30. Aprel döyüşləriAzərbaycan gəncinə əlavə ruh Verdi. Olaylar.- 2016.- 24 may.- s.15.
31. Aprel döyüşləribizimşanlı qələbəmizdir. Olaylar.-2016.- 16 noyabr.- s. 15.
32. Aprel döyüşlərində 320erməni hərbçi məhv edilib //Ekspress.- 2016.- 14-16 may, № 85.- S.3. Azərbaycan Ordusu erməniişğalçılarına

sarsıdıcı zərbəendirdi: Azərbaycan Ordusu bir neçə strateji yüksəkliyi və yaşayış məntəqəsini düşməndən azad edib. Xalq qəzeti.- 2016.-
3 aprel, № 69.- s.4.
33. Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında: Azərbaycan Respublikası Prezidentinin
Sərəncamı, Bakı şəhəri, 19 aprel 2016-cı il //Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu.- 2016.- № 4.- S.1354-1357.
34. Azərbaycan Prezidenti İlhamƏliyev: Aprel döyüşləri dövlətimizin və ordumuzun gücünü, xalqımızın birliyini, həmrəyliyini və
vətənpərvərliyini nümayiş etdirmişdir. Azərbaycan ordusu.- 2016.- 11 may, № 35.- s.1.
35. B.Əliyev. Aprel döyüşləri gənc rəssamın yaradıcılığında. Azərbaycan ordusu.- 2016.- 13 iyul.- S.8.
36. Cəbrayıl rayonunun Cocuq Mərcanlıkəndinə gedən avtomobil yolunun tikintisi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında:Azərbaycan
Respublikası Prezidentinin Sərəncamı, 10 fevral 2017-ci il //Azərbaycan.- 2017.- 11 fevral.- S.1.
37. Cocuq Mərcanlı kəndinin bərpası ilə bağlı qərar aprel döyüşlərinin real nəticəsidir. AzərTAc.Azərbaycan.- 2017.- 25 yanvar.- s.3.
38. D.Vəliyev. Milli Ordunun düşmənə sarsıdıcı zərbəsi böyük Qələbəyə qapı acid. Xalq qəzeti.- 2016.-17 aprel.-S.4.
39. E.Salahov. Erməni vandalizmi: dinc əhaliyə vurulan zərbənin xronologiyası /E.Salahov //İki sahil.- 2016.- 6 aprel, № 59.-S.9.
40. Ə.Abdullayev. Qarabağ faciəsi: [monoqrafiya] /Ə.İ.Abdullayev; elmi red. Ə.Əliyev; [baş red. İ.Səfərov; dizayner M.Quliyev]; Azərb.
Resp. Təhsil Nazirliyi, Azərb. Döv. İqt. Un-ti.-Bakı: [İqtisad Universiteti], 2016.-227, [1] s.
41. Ə.Amaşov. Müharibənin informasiya cəbhəsi /Ə.Amaşov //525-ci qəzet.- 2016.- 5 aprel, № 58.- S.5.
42. Ə.Bədəlov. Diplomatların Cocuq Mərcanlıya səfəri Dağlıq Qarabağ probleminin həllinə beynəlxalq dəstəkdir. Xalq qəzeti.-2017.- 17

fevral.- s. 3.
43. Ə.Səlimov. Demişdi ki gələcək...

“Azərbaycan”qəzeti, 8 aprel 2016.
44. F.Əliyev Müasir mərhələdə vətənpərvərlk tərbiyəsi: metodik vəsait /F.Əliyev; elmi red. R.Baxşəliyev; rəyçi: M.Allahmanlı [və b.].- Bakı:

[ADPU], 2012.- 156, [1] s.
45. F.Qismətoğlu. Böyük qələbənin bir addımlığında. Ədalət.- 2016.- 6 aprel, № 59.- S.3.
46. Hər şey qələbəüçün: kitab-albom /Azərbaycan Respublikası Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidməti; haz. A.Rəhimov;

buraxılışa məsul Z.Abdullayev; layihənin müəl. və tərtibçi-red. A.Qurbani.-Bakı: OL MMC, 2014.-175, [1] s.
47. İ.Şükürbəyli. Qətl edilmiş uşaqlar/İ.Şükürbəyli, N.Faiqoğlu; red. M.Çəmənli; [Azərb.Resp.Əsir və İtkin düşmüş, girov götürülmüş

vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyası].- Bakı: Aspoliqraf, 2016.- 158s.
48. İşğaldan azad edilmiş Cəbrayıl rayonunun Cocuq Mərcanlı kəndinin bərpası ilə bağlı tədbirlər haqqında: Azərbaycan Respublikası

Prezidentinin Sərəncamı, 24 yanvar 2017-ci il //Azərbaycan.- 2017.- 25 yanvar.- S. 1.

49. Q.Xaçınçaylı. Qəhrəman şəhidin alın yazısı. Həftə içi.- 2016.- 21 aprel.- S.4. 689
50. Qarabağ dünən, bu gün və sabah: [15-ci elmi-əməli konfransının materialları toplusu: 26 may 2016-cı il].- Bakı, 2016.-213 s.Nağı,

A.Qarabağ müharibəsi: qısa tarix /A.Nağı.- Bakı, 2016.- 160 s.
51. Quliyev. Əsir düşmüş Dədəlinin şəhid oğlu.525-ci qəzet.- 2016.- 29 aprel.- S.6.
52. M.Həsənov. Qısa ömrün örnək olan səhifələri.Palitra 2019.-3 aprel.- S.13.
53. M.Sultan. Vətənə şərəfdi, şandı, Hər biri bir Azərbaycandı şəhidlər! İki sahil.- 2016.- 14 may.- S.14.
54. N.Məmmədova. Qarabağın açılan “düyün”ü. Xalq qəzeti.- 2016.- 17 aprel.- S.4.
55. N.Tapdıqoğlu. Faciələrimizin təqvim izləri: hər bir azərbaycanlı üçün yaddaş kitabı . Bakı: Elm və təhsil, 2014.- 1422 s.
56. R.Baxşəliyev. Azərbaycan Ordusu qələbə əzmindədir: cəbhədə ermənilərin törətdikləri təxribatlar Ermənistanın mütləq məğlubiyyətini

daha da tezləşdirir. Azərbaycan.-2016.- 5 aprel, № 70.- s.4.
57. R.Cəfərli. Qarabağ savaşı belə başladı: Qarabağ uğrunda ədalətsiz müharibənin başlamasından 27 il ötür. Azərbaycan.- 2015.- 22 fevral.-

s. 3.
58. R.Cəfərli.Lələtəpə zəfəri böyük qayıdışın təməli oldu: Heydər Əliyevin azad etdiyi Cocuq Mərcanlıya İlham Əliyev həyat bəxş etdi.

Azərbaycan.- 2017.- 7 fevral.- s. 1, 6.
59. R.Faxralı. Tarixi unutmuruq, tarix unudulmur. Azərbaycan.- 2016.- 7 dekabr.- S.6.
60. S. Ziyəddin. Qarabağ müharibəsi: faktlar... hadisələr... düşüncələr.../S.Ziyəddin.- Bakı: Maarif, 2003.- 770 s.
61. Ş.Məmmədəlioğlu.Lələtəpənin qalib şəhidi. Xalq qəzeti.- 2016.- 25 iyun.- S.10.
62. Ş.Mirzəyeva. Bütün şəhidlərin bacısıyam.Bakı: Ecoprint, 2019, 240 səh, s.101.
63. Tariximizin şanlı səhifəsi– aprel döyüşləri. Olaylar.-2016.- 12 oktyabr.- S.15.
64. V.Məhərrəmov. Aprel zəfəri apreldə qalmayacaq...Cəbhədən reportaj. Azərbaycan.-2016.- № 7.- S.156-164.
65. Vətən mücahidləri (Aprel döyüşləri səlnaməsindən).Təsisçi: Gülnarə Sadıq. Bakı, Azəripoliqrafiya, 2019, 304 səh, s.139.
66. Y.Orucov. Lələtəpə-Ermənistanın unutmamalı olduğu dərs. İki sahil.- 2016.- 28 dekabr.- S.12.

Türk dilində

67. Karabağ savaşı: siyasi-hukuki-ekonomik analiz /Dr. O.N.Aras, B.Dedeyev, R.Yılmaz.- Baku: Kafkasya Araştırmaları Enstitüsü Yayınları,
2008.- 194 s.

Rus dilində

68. Магеррамли, З. Карабахская война: сражались и жен-щины /З.Магеррамли.- Санкт-Петербург: Лейла, 2005.- 271 с.
69. Мамедов, Н.Об истории Нагорно-Карабахского региона Азербайджанской Республики: [монография] /Н.Р.Мамедов; науч. ред.

Я.Махмудов; НАН Азерб., Ин-т Истории им. А.А.Бакиханова.- Баку: Avropa, 2016.-227, [1] с.
70. Наги, А. Карабахская война: краткая история /А.Наги.-Баку, 2011.- 111 с.

İngilis dilində

71. Maharramli, Z. Qarabagh war witnessed by women documentary stories and portrait-sketches /Z.Maharramli.- Baku, Nurlan, 2005.- 268 690
p.

72. Naghy, A. Garabagh war: short history /A.Naghy.- Baku, 2011.-111 p.
73. War against Azerbaijan: targeting cultural heritage /designer N.Novruzov; compile K.Imranly; Ministry of Foreign Affairs, Republic of

Azerbaijan; Heydar Aliyev Foundation.-Baku: MEGA, 2007.- 280 p.

İnternet resursları

74. http://analoq.az/arasdirma/3246-veten-mene-ogul-dedi-zefer-eshqi-zirve-ashiqi.html.
75. http://anl.az/down/meqale/hafta_ichi/2016/aprel/486558.htm.
76. http://anl.az/down/meqale/iki_sahil/2016/may/490612.htm.
77. http://anl.az/down/meqale/iki_sahil/2017/fevral/528899.htm Səfərli Aynur.
78. http://anl.az/down/meqale/palitra/2019/aprel/642537.htm.
79. http://anl.az/down/meqale/turkustan/2017/oktyabr/570566.htm.
80. http://anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2017/dekabr/570139.htm.
81. http://arxiv.islamazeri.com/yazdir/1/bu-yuxudan-4-il-sonra-elvin-sehid-oldu-sehid-anasi-fotolar--37083.html.
82. http://arxiv.islamazeri.com/yazdir/1/onun-sehid-olacagini-qizi-bir-hefte-onceden-hiss-edibmis-foto--37522.html.
83. http://az.strategiya.az/news.php?id=85687
84. http://azpress.az/index.php?lang=az&sectionid=news&id=51483.
85. http://faktor.az/az/social/8204-ozunu-heyatdan-torpagini-dusmenden-azad-edene.
86. http://femida.az/az/news/.
87. http://femida.az/az/news/25219; https://modern.az/az/news/103030.
88. http://femida.az/az/news/28818/23-ya%C5%9F%C4%B1n%C4%B1-%C5%9F%C9%99hidlikd%C9%99-qeyd-ed%C9%99n-

%C6%8Fbd%C3%BClm%C9%99cid-Axundovun-h%C9%99yat-hekay%C9%99si.
89. http://femida.az/az/news/32911/%608-saat-d%C3%BC%C5%9Fm%C9%99nl%C9%99-%C3%BCzb%C9%99%C3%BCz-

c%C9%99bh%C9%99d%C9%99-qumbara-at%C4%B1b%60-%C5%9E%C9%99hid-Altun-D%C9%99mirlinin-h%C9%99yat-yolu.
90. http://femida.az/az/news/39986/-Gizli--k%C9%99%C5%9Ffiyyat%C3%A7%C4%B1n%C4%B1n-m%C3%BCsahib%C9%99si:-

%60Qurba%C4%9Fa--v%C9%99--ilan--%C9%99n--l%C9%99ziz-yem%C9%99yimizdir%60(FOTOLAR-18+)
91. http://femida.az/az/news/42429/%60Ev%C9%99-qay%C4%B1dandan-sonra-%C3%B6z%C3%BCm%C9%99-q%C9%99sd-

etm%C9%99k-ist%C9%99dim%60--%C5%9E%C9%99hid-ba%C5%9F-leytenant%C4%B1n-sirli-h%C9%99yat%C4%B1.
92. http://femida.az/az/news/53888/ana,-uzagi-seni-sehid-anasi-edecem-%E2%80%93-mehebbet-mirzeyevin-heyat-yolu-senedli-film-

93. http://femida.az/az/news/75675/xocali-soyqirimini-toretmis-ermenini-mehv-eden-doyuscu--aprel-doyuslerinin-gizli-terefi 691
A.Eyvazlı.Femida.az.

94. http://femida.az/az/news/78061/vurdugum-ermeninin-elinde-acilan-gulle-mene-deydi-%E2%80%93-aprel-doyuslerinin-canli-sahidi-
fotolar-

95. http://ganjanews.az/2019/04/03/sosial/aprel-%C5%9F%C9%99hidi,-kapitan-inqilab-quliyev-%E2%80%9Cnarahat-olmay%C4%B1n,-
g%C9%99l%C9%99c%C9%99m%E2%80%9D-deyirdi.html.

96. http://gundemxeber.az/olke/23230-lmndn-4-saat-nc-ailsin-zng-edib-bildirdi-ki-hidin-misifotolar.html.
97. http://hurriyet.com.az/post/26297.
98. http://islamazeri.com/aprel-doyuslerinden-1-il-otur--9298.html.
99. http://istipress.com/siyaset/08-05-2019/tarix-yazmis-aprelcilerin-necmeddini.
100. http://mediainfo.az/partizan/48977.
101. http://modern.az/az/news/153848#gsc.tab=0)(https://www.yeniavaz.com/az/news/index/68449/aprel-doyuslerinde-sehid-olan-

zabitin-xanimi-10-ay-evli-qaldiq-usagimiz-telef-oldu-fotolar.
102. http://oxu24.com/az/qarabag/6118/saatn-qardana-mant-edn-hid-aprel-hdmzn-doum-gndr/.
103. http://pia.az/%E2%80%8Bsehid-olsam,-anama-deyin-arxamca-aglamasin-148516-xeber.html.
104. http://qanyaddashi.blogspot.com/2016/.

105. http://qazaxib.az/2019/12/02/qazagin-s%C9%99hid-oglu-orxan-%C9%99liyev/.
106. http://sumgait.cls.az/front/files/libraries/2469/documents/823596910.pdf.
107. http://www.anl.az/down/meqale/525/2016/aprel/485192.htm.
108. http://www.anl.az/down/meqale/525/2016/aprel/485684.htm.
109. http://www.anl.az/down/meqale/525/2016/aprel/487274.htm.
110. http://www.anl.az/down/meqale/525/2016/aprel/488040.htm.
111. http://www.anl.az/down/meqale/525/2016/aprel/488045.htm.
112. http://www.anl.az/down/meqale/525/2016/avqust/503215.htm.
113. http://www.anl.az/down/meqale/525/2016/iyun/494274.htm.
114. http://www.anl.az/down/meqale/525/2016/iyun/496846.htm.
115. http://www.anl.az/down/meqale/525/2016/may/491495.htm.
116. http://www.anl.az/down/meqale/525/2016/may/493446.htm.
117. http://khatai.cls.az/more/text/35535.
118. http://www.anl.az/down/meqale/azadliq/2016/aprel/486561.htm.
119. http://www.anl.az/down/meqale/olaylar/2016/dekabr/519521.htm
120. http://www.anl.az/down/meqale/olaylar/2016/may/489805.htm.
121. http://www.anl.az/down/meqale/olaylar/2016/may/491751.htm.
122. http://www.anl.az/down/meqale/olaylar/2016/oktyabr/508320.htm.

123. http://www.anl.az/down/meqale/olaylar/2016/sentyabr/504446.htm. 692
124. http://www.anl.az/down/meqale/uc_noqta/2018/fevral/579560.htm.
125. http://www.anl.az/down/meqale/uc_noqta/2018/yanvar/571341.htm.
126. http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2016/iyun/497218.htm.
127. http://www.azerbaijan-news.az/mobil/view-204516/azerbaycan-esgeri-yenilmezdir Aynur Səfərli.
128. http://www.azerbaijan-news.az/view-94244/demisdi-ki-gelecek.
129. http://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2017_495.htm.
130. http://www.faktxeber.com/(V%C3%EF%BF%BD%C2%B0DEO/kv/sumqaytn-hidlr-xiyabanndak-imzasz-mktub_h476436.html).
131. http://www.gusarpress.com/1146-dzan-n-vaetaenae-sipaer-etdi/)
132. http://www.istipress.com/siyaset/04-04-2017/azerbaycan-ordusu-istenilen-vaxt-hucum-ede-biler---sehid-andi-video.
133. http://www.mct.gov.az/az/umumi-xeberler/agsu-rayonunun-bico-kendinde-gizir-fereczade-togrul-habil-oglunun-ev-muzeyi-acilib.
134. http://www.unikal.org/news/144008.
135. http://www.yenises.az/w11012.html Aynur Səfərli.
136. http://www.yenizaman.az/v5/w54602/.../#.XqR78WgzbIU.
137. http://www.yenizaman.az/v5/w56788/.../#.XqOA58gzbIU.
138. http://www.yenizaman.az/v5/w57147/.../#.XqOEksgzbIU.
139. http://yenixeber.org/sosial/30817-aprel-shehd-fexreddn-qurbanlnn-ve-onun-adn-ebedleshdrmel-olan-qerarn-23-yashlar-tamam-

olur.html Pünhan Şükür.
140. http://yenizaman.az/v5/w61122/.../#.XqSD2WgzbIU.
141. http://zefer.az/martyr/view/2/polkovnik-leytenant-raquf-ibrahim-oglu-orucov.
142. https://qafqazinfo.az/news/detail/cox-sevirdiler-bir-birini-144057.
143. http://zefer.az/martyr/view/37/kapitan-inqilab-cingiz-oglu-quliyev.
144. https://525.az/site/?name=xeber&news_id=105975#gsc.tab=0
145. https://anews.az/az/tek-vladlarin-n-cebheye-gnderilmesine-yeniden-baxilacaq-millet-vekilleri/.
146. https://ann.az/az/sehid-raqub-orucov-fotoreportaj/undefined.
147. https://az.wikipedia.org/wiki/%C6%8Fhliy%C9%99t_Mehdiyev.

148. https://az.wikipedia.org/wiki/%C6%8Flvan_H%C3%BCseynov).

149. https://az.wikipedia.org/wiki/Bab%C9%99k_Abidov.

150. https://az.wikipedia.org/wiki/Dilsuz_Qarayev.
151. https://az.wikipedia.org/wiki/El%C5%9Fad_Ha%C5%9F%C4%B1mov.
152. https://az.wikipedia.org/wiki/Elvin_Qay%C4%B1bov.
153. https://az.wikipedia.org/wiki/Emin_Ba%C4%9F%C4%B1rov.
154. https://az.wikipedia.org/wiki/Hikm%C9%99t_M%C9%99mm%C9%99dov_(qaz)

155. https://az.wikipedia.org/wiki/N%C9%99cm%C9%99ddin_Savalanov. 693

156. https://az.wikipedia.org/wiki/Orxan_H%C3%BCmb%C9%99tov.

157. https://az.wikipedia.org/wiki/Rasim_M%C9%99mm%C9%99dov_(mayor).

158. https://az.wikipedia.org/wiki/Ravil_Novruzov.
159. https://az.wikipedia.org/wiki/Rizvan_Muradov.

160. https://az.wikipedia.org/wiki/Ruhin_Q%C9%99hr%C9%99manov.
161. https://az.wikipedia.org/wiki/Teymur_Qas%C4%B1mov_(%C5%9F%C9%99hid,_1992)

162. https://az.wikipedia.org/wiki/Tural_Qurbanov.

163. https://azertag.az/xeber/france-940674.
164. https://azertag.az/xeber/Sehid_gizirin_arzusu-953011.
165. https://azvision.az/news/89159/balama-yaxsi-bax-geleceyem...--sehid-gizirin-videosu-reportaj.html.
166. https://bakimektebleri.edu.az/186/az/news/read/9409.
167. https://heydaraliyev-centers.az/shaki/armenian-agression.
168. https://lent.az/news/170830.
169. https://lent.az/news/239290.
170. https://lent.az/news/261968.
171. https://manera.az/cemiyyet/5423-dordgunluk-muharibe-shehidliyin-vaqif-bayramov-zirvesi.html.

172. https://mediapost.az/news/aprel-doyuslerinin-istirakcilari-qelebenin-nece-elde-olunmasindan-danisirlar/44539.

173. https://mk.mia.gov.az/?/az/announces/view/3579/.
174. https://mk.mia.gov.az/?/az/announces/view/3673 Aynur Səfərli.
175. https://modern.az/articles/100732/1/.
176. https://modern.az/az/article/23/author/68.
177. https://modern.az/az/news/102518.
178. https://modern.az/az/news/103299 A.Eyvazlı.
179. https://modern.az/az/news/105647.

180. https://modern.az/az/news/106031.
181. https://modern.az/az/news/109185/.
182. https://modern.az/az/news/112258.
183. https://modern.az/az/news/117066.
184. https://modern.az/az/news/122595.

185. https://modern.az/az/news/125635. 694
186. https://modern.az/az/news/130936.
187. https://modern.az/az/news/139825.
188. https://modern.az/az/news/140930.
189. https://modern.az/az/news/148733.
190. https://modern.az/az/news/152086.
191. https://modern.az/az/news/154115.
192. https://modern.az/az/news/154644.
193. https://modern.az/az/news/155478.
194. https://modern.az/az/news/155932.
195. https://modern.az/az/news/156151.
196. https://modern.az/az/news/203991
197. https://musavat.com/news/aprel-doyusunun-sehidi-huseyn-onu-hele-de-gozleyirler_427611.html.
198. https://musavat.com/news/olke/bize-teselli-veren-odur-ki-oglum-qelebe-shehidlerindendir_350318.html Günel Manaflı.

199. https://musavat.com/news/ureklerde-heykellesen-genc-heykelteras-aprel-sehidinin-xatiresine_427393.html.

200. https://muxalifet.az/saclarim-mndn-sn-yadigar-olsun-xaliq-shid-anasi.html.
201. https://news.day.az/azerinews/770483.html.
202. https://news.day.az/azerinews/893847.html.
203. https://nezermedia.az/manset/13588-cabbarxan-haciagayev-kimdi-fotolar-vdeo.html.
204. https://ok.ru/sonbaharim/topic/65336131027049.
205. https://ok.ru/sonxeber/topic/67750905479267.
206. https://ordu.az/az/news/122196/suleyman-demirelin-qilinc-bagisladigi-milli-qehreman,Anar Kəlbiyev,Ordu.az.

https://qafqazinfo.az/news/detail/cox-sevirdiler-bir-birini-144057.
207. https://ordu.az/az/news/126458/ya-general-olacagam,-ya-da-sehid-%E2%80%93-muhud-orucov.
208. https://ordu.az/az/news/148613/qan-tokulerek-alinan-torpagi-cani-bahasina-geri-alan-%E2%80%93-aprel-sehidi-mirsalam-ceferov.
209. https://oxu24.com/az/musahibe/1767/aprel-hidi-ahin-cavadzad-yaasayd23-ya-olacaqd-reportaj/.
210. https://oxu24.com/az/qarabag/116/ana-sndn-bir-xahiim-var-lsm-sn-mnim-n-el-alama/.
211. https://oxu24.com/qarabag/9314-komandirini-xilas-edib-ozu-helak-olan-18-yasli-sehidin-heyat-hekayeti.html A.Eyvazlı.
212. https://paralel.az/index.php?view=article&id=50801&dil=az.
213. https://qaziler.az/news.php?id=26176#.Xp4qEMgzbIU. Aida Eyvazlı. Strateq.az.
214. https://qaziler.az/news.php?id=62463#.XqGntMgzbIU.
215. https://sia.az/az/news/social/835919.html Aynur Səfərli.
216. https://sia.az/az/news/social/836917.html Aynur Səfərli.

217. https://sia.az/az/news/social/837269 .html Aynur Səfərli. 695
218. https://sia.az/az/news/social/838432.html Aynur Səfərli.
219. https://sia.az/az/news/social/840180.html, Aynur Səfərli.
220. https://sputnik.az/azerbaijan/20160406/404495928.html.
221. https://sputnik.az/azerbaijan/20160626/405905912.html.
222. https://sputnik.az/life/20160418/404713701.html.
223. https://sputnik.az/life/20160822/406843308.html.
224. https://teleqraf.com/news/toplum/97571.html Nərgiz Ehlamqızı.
225. https://vk.com/wall-121289356_5308.
226. https://vk.com/wall-88752091_61096.
227. https://www.adalet.az/w202436/ermeni-sen-sadece-nesillerin-lesisen-2020-11-10-150011
228. https://www.adalet.az/w204836/204836 Aynur Səfərli
229. https://www.azadliq.org/a/27679950.html.

230. https://www.aznews.az/news/cemiyyet/106109.html.
231. https://www.aznews.az/news/cemiyyet/109774.html.
232. https://www.aznews.az/news/cemiyyet/112768.html.
233. https://www.ens.az/az/mirzeyev-nureddin-etimad-oglu.
234. https://www.facebook.com/1577032422552801/posts/1686528324936543/.
235. https://www.facebook.com/2018314741796361/posts/2048359955458506/.
236. https://www.facebook.com/aliandnino.azerbaijan/posts/1139983472712632/.
237. https://www.facebook.com/AzerbaycanUnv/posts/1162698180407255/.
238. https://www.facebook.com/azvision/posts/621806191304249.
239. https://www.facebook.com/dogruyolumuz/posts/528143854545159:0

http://zefer.az/martyr/view/82/esger-orxan-mehemmed-oglu-eliyev.
240. https://www.facebook.com/mirzeyevmehebbet/posts/372035903144026/.
241. https://www.facebook.com/permalink.php?id=378478612898820&story_fbid=533642077382472.

242. https://www.facebook.com/Sheki.AZE/posts/1081507482032405.
243. https://www.gununsesiaz.info/97-gun-komada-qalan-s%C9%99hid-rahim-tagiyev-s%C9%99hidl%C9%99r-xiyabaninda-torpaga-

tapsirildi/.
244. https://www.gununsesiaz.info/aprel-s%C9%99hidi-murad-m%C9%99mm%C9%99dov-haqqinda-film-c%C9%99kilib/.
245. https://www.interpress.az/35158-vtn-sa-olsun-hid-atas.html#.XqR7FmgzbIU.
246. https://www.interpress.az/siyaset/37608-orxan-sanki-duymudu-ki-hid-olmaa-gedir.html#.XqSAgmgzbIU.

247. https://www.moderator.az/news/173475.html Vasif Əlihüseyn.
248. https://www.picuki.com/tag/LAC%C4%B0Nbizimdir.

249. https://www.xural.com/balamin-s%C9%99hidliyin%C9%99-ehtiram-olaraq-duruca-cayinin-ustund%C9%99n-korpu-salin/Aida
Eyvazlı. Xural.com.

250. https://www.xural.com/v%C9%99t%C9%99ni-qibl%C9%99gah-ed%C9%99n-s%C9%99hidl%C9%99r-ulvin-
m%C9%99mm%C9%99dov/.

251. https://www.yeniavaz.com/az/newscontent/znewscontent/31408/aprel-doyuslerinde-17-ermeni-herbcisi-olduren-sehidimiz-adil-
adilzade.

252. https://xeberle.com/cemiyyet/21895-ermeniler-ona-bakl-cavid-deyirmis-sehid-bas-leytenantn-sirli-heyat.html.
253. https://xeberle.com/cemiyyet/22816-bu-gun-texris-olunacaqdi-sumqayitda-mezardan-boylanan-shehid.html.
254. https://xeberle.com/cemiyyet/23069-o-ailenin-tek-ovladi-tek-umidiydi-shehid-serxan-bagirovun-nagl-fotolar.html.

255. https://xeberle.com/cemiyyet/24590-bir-shehidin-dastan-tek-oglun-ola-bilesen-ki-o-bir-de-gelmeyecek-fotolar.html. 696
256. https://yenicag.az/tapancami-cixardim-ozumu-vurmaq-isteyirdim-aprel-doyuslerinin-qehremani-ile-musahibe/ Səxavət Məmməd,

www.yenicag.az.

Qeyd: Kitab hazırlanarkən adları aşağıda qeyd olunan müəlliflərin məqalələrinə və internet saytlarına istinad edilib:
Aida Eyvazlı, Xəqani Əzizov, Vüqar Abdullah, Xətayi Əzizov, Məhəmməd Nərimanoğlu, Əlihüseyn Şükürov, İradə Cəlil, Yusif Alı Afşar,

Sevinc Bəhmənli, Hamlet Qasımov, M.Həsənov, Elşad Paşasoy, Xəyal Şükür, Qələndər Xaçınçaylı, Əli Səlimov, Günel Manaflı, Şamil
Məmmədoğlu, Seyran Cavadov, Əli Mirzəlioğlu, Elvin Yaqubov-APA, Ağa Akifoğlu, Esmira Hidayətova, Ləman Bəylərova, Aytəkin Alxaslı,
Vasif Əlihüseyn, Orxan Aslanlı, Səxavət Məmməd və s.

Etatist.com, azvision.az , Xalqxeber.Az, sumqayitxeber.com, azerbaijan-news.az, Aktual.az avtosfer.az-a , Agxeber.com, (telegraf.com),
"Yenisumqayit.az" , Oxu.Az, Mia.az , Mediainfo.az, Sfera.az, virtualaz.org, Gundelik-baku.com, REPORT.AZ, Gununsesi.info, Xeberle.com,
AZpress.AZ, Qafqazinfo.az, AZƏRTAC , Sputnik , FeaT.Az , İslaminSesi, Sonxeber.az, modern.az, Milli.Az , lent.az, millixeber.com,
AzVision.az, Gununsesi.info, Koordinat.az, Yeniavaz.com , Karabakhmedia.az, SalamNews, Virtualaz.org , Sonxeber.az , Xeberman.com,
Moderator.az, sia.azvə s.

KİTABIN NƏŞR OLUNMASINDA
MADDİ DƏSTƏYİNİ ƏSİRGƏMƏDİYİ
ÜÇÜN MƏNƏVİ DƏYƏRLƏRİN TƏBLİĞİ
FONDUNA DƏRİN MİTTƏTDARLIĞIMIZI 697

BİLDİRİRİK.

698

MÜNDƏRİCAT 699

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMLARI ................................................................... 8
VƏTƏNPƏRVƏRLİK HAQQINDA ..................................................................................................................... 19
QƏHRƏMANLIQ TARIXIMIZIN ŞANLI SƏHİFƏLƏRİ............................... .......................................................... 22
AZƏRBAYCAN-ERMƏNİSTAN ATIŞMASI. QARABAĞ MÜHARİBƏSİ................................................................. 24
ŞƏHİDLƏRİN AZƏRBAYCANIN RAYONLARI ÜZRƏ TƏSNİFATI. DAĞLIQ QARABAĞ MÜNAQİŞƏSI................ 30
POLKOVNİK VÜQAR NURƏDDİN OĞLU YUSİFOV .......................................................................................... 34
POLKOVNİK-LEYTENANT RAQUF İBRAHİM OĞLU ORUCOV.......................................................................... 44
POLKOVNİK-LEYTENANT MURAD TELMAN OĞLU MİRZƏYEV........................................................................ 57
MAYOR RASİM ƏBDÜLƏLİ OĞLU MƏMMƏDOV.............................................................................................. 65
MAYOR ELNUR ADİL OĞLU ƏLİYEV................................................................................................................ 73
MAYOR TƏBRİZ TARİYEL OĞLU MUSAZADƏ................................................................................................. 84
MAYOR URFAN ÜZEYİR OĞLU VƏLİZADƏ..................................................................................................... 90
MAYOR SAMİT GÜLAĞA OĞLU İMANOV........................................................................................................ 98
KAPİTAN İNQİLAB ÇİNGİZ OĞLU QULİYEV.................................................................................................... 109

KAPİTAN VAQİF DİLQƏM OĞLU BAYRAMOV.................................................................................................. 115 700
KAPİTAN MÜHÜD QURBAN OĞLU ORUCOV................................................................................................... 126
KAPİTAN NƏCMƏDDİN AKİF OĞLU SAVALANOV............................................................................................ 139
BAŞ LEYTENANT ƏBUBƏKR VÜQAR OĞLU İSMAYILOV................................................................................. 144
BAŞ LEYTENANT RƏŞİD RÖVŞƏN OĞLU MEHDİYEV....................................................................................... 149
BAŞ LEYTENANT ZİYA NİYAZİ OĞLU HƏSƏNOV............................................................................................. 155
BAŞ LEYTENANT ELVİN MƏMMƏD OĞLU NAMAZOV...................................................................................... 162
BAŞ LEYTENANT NOVRUZOV MİRZƏ SƏRVƏR OĞLU .................................................................................... 168
BAŞ LEYTENANT DƏDƏKİŞİYEV CAVİD GÜLBALA OĞLU............................................................................... 176
BAŞ LEYTENANT İSGƏNDƏROV ELNUR İSGƏNDƏR OĞLU............................................................................. 184
LEYTENANT SAHİL HƏSRƏT OĞLU ŞİRİNOV................................................................................................... 189
LEYTENANT QABİL ƏBDÜLƏLİ OĞLU ORUCƏLİYEV....................................................................................... 194
BAŞ GİZİR PƏNCƏLİ NURMƏMMƏD OĞLU TEYMUROV.................................................................................. 206
GİZİR ELMİDAR SƏLİMXAN OĞLU SƏFƏROV .................................................................................................. 215
GİZİR ORXAN KAZIM OĞLU HÜMBƏTOV.......................................................................................................... 222
GİZİR NURLAN RASİM OĞLU ABDULLAYEV..................................................................................................... 228
GİZİR RAVİL ELMAN OĞLU NOVRUZOV............................................................................................................ 231