อุปลมณี หลวงพ่อชา สุภัทโท

กบั ผูห้ ญิง อนั นป้ี ระเภทหนงึ่ นีเ้ ป็นประเภทดี หาความบรสิ ุทธ์ิ ประเภททีส่ อง คือ
นักบวชที่มเี มียได้ อันน้แี ยกไปสกั หนอ่ ย มเี มยี ก็ได้ มลี ูกก็ได้ นี้คอื บวชสบื ประเพณี
เมอื่ พอ่ ตายไป ลกู ชายกร็ บั มรดกอนั นนั้ ตอ่ ไปอกี เปน็ นกั บวชทมี่ เี มยี ตอ่ ไป การสมั ภาษณ์
ในวนั น้ไี ดค้ วามร้เู ท็จจรงิ ยอ่ ๆ เพยี งเท่าน้ี

จากน้นั หลวงพ่อไดอ้ ธิบายความหมายของค�ำวา่ โก๊ะ ทพี่ ระญปี่ ุ่นพดู ไวด้ งั น*้ี

โก๊ะ โก๊ะน่ีคอื สญุ ญตา ท่ีพระพุทธเจ้าทา่ นสอนว่า สญุ ญตาวิหาเร เราตอ้ งเขา้
อยใู่ นสุญญตาวหิ าร วิหาร คอื เรือนของจติ ทจ่ี ะเขา้ ไปอยู่ในความรูส้ ึกว่าสุญญตา
พระพทุ ธองคท์ า่ นสอนวา่ รา่ งกายทง้ั หลายหรอื สง่ิ ทง้ั หมดนนี้ ะ่ มนั เปน็ สญุ ญตา คอื สตั ว์
ไมม่ ใี นทนี่ ้ี บคุ คลไมม่ ใี นทน่ี ้ี เพราะมคี วามเหน็ ชดั วา่ เปน็ สญุ ญตา เหน็ วา่ เปน็ ดนิ เปน็ นำ�้
เปน็ ไฟ เปน็ ลม ความตายนี้ สเุ มโธไมต่ าย ทำ� ไมสเุ มโธถงึ ไมต่ าย เพราะความจรงิ สเุ มโธ
ไมม่ .ี ..นะ ทสี่ เุ มโธตาย เปน็ สมมตุ วิ า่ สเุ มโธตาย ตวั สเุ มโธไมม่ ี สเุ มโธกไ็ มม่ ตี าย แลว้ ก็
ไมม่ เี กดิ แลว้ กไ็ มม่ ตี าย มแี ตส่ ภาวธรรมอนั หนงึ่ ทปี่ ระกอบดว้ ยเหตดุ ว้ ยปจั จยั มนั เกดิ
ขน้ึ มาแลว้ มนั กด็ บั ไป ฉะนนั้ ทา่ นจงึ วา่ สญุ ญตาวหิ ารนี้ มจั จรุ าชตามไมท่ นั มจั จรุ าช คอื
ความตาย ตามไมเ่ จอ หาไมเ่ จอ ไม่มสี ขุ ไม่มีทกุ ข์ ไม่มตี ัว ไม่มตี น ไมม่ ีเรา ไม่มเี ขา
เรยี กวา่ วา่ ง เหน็ ความวา่ งในทว่ี า่ งๆ คำ� วา่ วา่ ง คอื มนั ไมม่ อี ะไรตรงนน้ั วา่ งเรอ่ื งจติ
มานะทฏิ ฐทิ ี่จะเข้าไปยดึ ว่าตัว ว่าตน ว่าเรา วา่ เขา ไม่มี ไมม่ ีในทน่ี ้ัน เป็นแตเ่ พียง
ธาตุ ๔ ดิน น�้ำ ไฟ ลม เกดิ ขึน้ มาแลว้ มนั กด็ ับของมันไปเท่าน้นั ดังนน้ั พระพุทธเจ้า
ทา่ นจงึ วา่ มจั จรุ าช คอื ความตายตามไมท่ นั หาไมพ่ บ อยา่ งนนั้ จงึ ไดม้ คี วามพน้ ทา่ น
เรยี กว่าพ้นจากความเกดิ พ้นจากความแก่ พน้ จากความตาย ความเปน็ จรงิ ธาตุมนั
ก็เกดิ ๆ ตายๆ อยา่ งนแ้ี หละ แต่วา่ มันเปน็ ดิน เปน็ น้ำ� เป็นไฟ เปน็ ลม เป็นธาตุ
สว่ นหนงึ่ ๆ มาประชมุ กนั เทา่ นน้ั สตั วไ์ มม่ ี บคุ คลไมม่ ี คอื มนั วา่ งจากคำ� ทว่ี า่ สตั ว์ วา่ งจาก
คำ� วา่ บุคคล อนั น้ันแหละเปน็ ที่วา่ ง มันวา่ งในท่ไี มว่ า่ ง ทีม่ ันไมว่ ่างกใ็ ห้เหน็ ว่ามันวา่ ง
ทม่ี นั เหน็ วา่ มคี นกไ็ มใ่ หม้ คี น เหน็ วา่ เปน็ สตั วไ์ มใ่ หม้ สี ตั ว์ เหน็ วา่ ตายไมใ่ หม้ ตี าย เชน่ นน้ั

* ถอดจากเทปบันทกึ เสยี ง

594

ทา่ นจงึ เรยี กวา่ สุญญตาวหิ าร เข้าไปถึงแล้วกส็ งบ สงบจากความสขุ จากความทกุ ข์
สงบจากความเกิด แก่ เจบ็ ตาย ตรงนัน้ เปน็ ทีว่ ่างทีส่ ุด จบ

วันท่ี ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๒๐

วนั นเ้ี ปน็ วนั แรกทไี่ ดอ้ อกเทยี่ วบณิ ฑบาตในกรงุ ลอนดอน พรอ้ มดว้ ยพระสเุ มโธ
เปน็ ชาวอเมรกิ นั หนงึ่ พระเขมธมั โม เปน็ ชาวองั กฤษ หนง่ึ และสามเณรชนิ ทตั โต หนงึ่
ซึง่ เป็นชาวฝรงั่ เศส พระโพธญิ าณเถร เปน็ หัวหน้า

การออกบิณฑบาตวันแรก ได้ข้าวพร้อมผลแอปเป้ิล ๒ ใบ กลว้ ยหอม ๑ ใบ
แตงกวา ๑ ลกู แครอท ๒ หัว ขนม ๒ กอ้ น

ดใี จท่ไี ด้อาหารวันน้ี เพราะเราเข้าใจวา่ เปน็ อาหารของพระพ่อ คอื เปน็ มลู ของ
พระพทุ ธเจา้ นนั่ เอง และเปน็ อาหารทบ่ี ณิ ฑบาตได้ เมอื งนย้ี งั ไมเ่ คยมพี ระบณิ ฑบาตเลย
เพราะเขามคี วามอายกนั เป็นสว่ นมาก แต่ตรงกนั ข้ามกับเรา ค�ำที่วา่ อายน้ี เราเหน็ ว่า
อายตอ่ บาป อายตอ่ ความผดิ เทา่ นน้ั ซง่ึ เปน็ ความหมายของพระองค์ นเ้ี ปน็ ความเหน็
ของเราเอง จะถกู หรอื ผดิ กข็ ออภยั จากนกั ปราชญท์ ั้งหลายดว้ ย และวันเดยี วกนั นั้น
โยมของเขมธมั โม ทง้ั สามภี รรยา ไดถ้ วายอาหารดว้ ย ไดข้ อฟงั เทศน์ และฝกึ กรรมฐาน
เปน็ พเิ ศษอยา่ งเปน็ ทพ่ี อใจ หนงั สอื พมิ พไ์ ดส้ ะกดรอยไปขา้ งหลงั แลว้ ถา่ ยรปู เปน็ ระยะๆ
ในระหวา่ งการเทยี่ วบณิ ฑบาต เพราะเปน็ ของแปลก ประชาชนชาวเมอื งลอนดอนยนื ดู
กันเป็นแถวทง้ั เดก็ ท้ังผ้ใู หญ่

วนั ที่ ๒ มถิ ุนายน ๒๕๒๐

เดนิ ทางไปออกซฟ์ อรด์ บา้ นเศรษฐพี มา่ เพอ่ื บำ� เพญ็ บญุ เดนิ ทางดว้ ยรถโฟลค์
คนั ใหญ่ ไดพ้ กั อยวู่ หิ ารทเ่ี ขาจดั ไวใ้ หพ้ ระพกั เพอ่ื อบรมกรรมฐานจนถงึ วนั ท่ี ๔ มถิ นุ ายน
คนมาฟงั ธรรมอบรมกรรมฐาน ๑๐๐ คน แลว้ กลบั วดั วนั ที่ ๔ ตอนเยน็ นบั วา่ ไดผ้ ล
เป็นที่พอใจในการทำ� งานพอสมควร

595

โอวาท – สุขก็ไมเ่ อา ทกุ ข์ก็ไมเ่ อา

(แสดงท่ธี รรมประทีปวิหาร)

พระพทุ ธองคก์ ส็ อนอยแู่ ลว้ วา่ ความเคลอื บแคลงสงสยั มนั จะหายไปได้ กเ็ พราะ
เราปฏบิ ัติธรรม ไม่ใช่จะหายไป เพราะการเรยี นตามหนังสอื พระพทุ ธเจ้าสอนให้เรา
ปฏบิ ตั จิ นเหน็ เอง นน่ั คอื ใหป้ ฏบิ ตั ใิ นใจตวั เอง พระตถาคตเปน็ แตผ่ บู้ อก และธรรมะ
ทแ่ี ทน้ นั้ บอกกนั ไมไ่ ด้ ถงึ บอกกไ็ มร่ ู้ เรยี นกไ็ มร่ ู้ แตจ่ ะรดู้ ว้ ยปญั ญา ทเี่ รยี นนนั้ มนั รไู้ ด้
ดว้ ยสญั ญา ดว้ ยความจำ� ไมใ่ ชค่ วามจรงิ พระพทุ ธองคส์ อนวา่ ใหเ้ ราปฏบิ ตั เิ องจนรแู้ จง้
เหน็ จรงิ ดว้ ยตนเอง ความสงสยั ทจ่ี ะเหอื ดแหง้ ไปไดเ้ พราะเชอ่ื ผอู้ น่ื นน้ั พระองคไ์ มท่ รง
สรรเสริญ

พระองค์สรรเสริญผู้ท่ีปฏิบัติจนรู้เห็นได้ด้วยตนเอง และเรื่องสมถวิปัสสนาน้ี
ถา้ จะวา่ มนั แยกกนั มนั กแ็ ยกกนั และถา้ จะพดู วา่ มนั ไมแ่ ยกกนั มนั กไ็ มแ่ ยกกนั แตค่ วาม
เปน็ จรงิ แลว้ มนั จะแยกกนั ไมไ่ ด้ เชน่ ผลไมผ้ ลหนงึ่ เมอื่ มนั ดบิ อยู่ มนั กผ็ ลไมน้ น่ั เอง
มนั จะหา่ ม มนั กผ็ ลไมน้ นั่ เอง มนั จะสกุ เหลอื ง มนั กผ็ ลไมน้ นั่ เอง การเรยี นสมถะ เรยี น
วปิ ัสสนาน้ี กค็ อื การปฏบิ ัติธรรมนี้เอง ไมใ่ ชอ่ ยา่ งอนื่ เมอ่ื เรารกั ษาศลี ใจเรากส็ ะอาด
เมอ่ื สะอาดมนั กส็ บาย เมอื่ สบายมนั กส็ งบ เมอื่ สงบแลว้ มนั กเ็ กดิ ปญั ญา เพราะฉะนน้ั
สมถวปิ สั สนานี้ กเ็ หมือนผลไม้ผลเดยี วกนั เมือ่ มันยงั ไม่นาน มนั กเ็ ลก็ เมือ่ มันนาน
มนั กโ็ ต เมอ่ื มนั ดบิ อยู่ รสมนั กเ็ ปรย้ี ว เมอื่ มนั สกุ รสมนั กห็ วาน ฉะนน้ั การปฏบิ ตั สิ มถ
วปิ สั สนา หรอื ศลี สมาธิ ปญั ญา น้ี มนั จะเกดิ ขนึ้ ไดด้ ว้ ยตวั ของมนั เอง เมอ่ื มกี ารปฏบิ ตั แิ ลว้
เราก็ค่อยๆ รู้เอง เหน็ เอง นี่อาตมาเขา้ ใจอย่างนี้...

สงิ่ ทค่ี วรรเู้ ราตอ้ งรกู้ อ่ น เชน่ พระพทุ ธเจา้ ทา่ นตรสั วา่ สขุ กไ็ มใ่ หเ้ อา ทกุ ขก์ ไ็ มใ่ หเ้ อา
จะทำ� อยา่ งไรดี เราจะทำ� จติ อยา่ งไร แตใ่ หร้ นู้ ะ ไมใ่ ชไ่ มร่ ู้ ตอ้ งใหร้ จู้ กั รจู้ กั ความพอดี
พระพทุ ธเจา้ สอนใหร้ จู้ กั ความพอดที ถ่ี กู ตอ้ ง มหี ลกั เปรยี บเทยี บอยวู่ า่ เหมอื นกบั คนที่
เขาร้จู ักตาชงั่ ทีเ่ ขาช่งั ของหนัก ส�ำหรับคนซ้ือและคนขายใหต้ รงไปตรงมา หนกั ทางนี้
คนซื้อก็ไม่ชอบ หนักมาทางนี้คนขายก็ไม่ชอบ ถ้าหากว่ามันตรงเสมอก็ชอบทุกคน

596

คนซื้อก็ชอบ คนขายกช็ อบ นีเ้ รียกวา่ ตรงไปตรงมา นั้นเรียกวา่ การกระท�ำทถ่ี ูกตอ้ ง
ธรรมะของพระพทุ ธเจา้ กเ็ หมอื นกนั ฉนั นน้ั อนั นน้ั เปน็ เครอ่ื งวดั จะมปี ญั หาเกดิ ขนึ้ มาวา่
จะท�ำให้ถูกต้องน้ันจะท�ำอย่างไร...ไม่รู้...เพราะเรายังไม่รู้ความที่ถูกต้อง เม่ือเราจะ
ท�ำจติ ใหถ้ ูกตอ้ ง ก็ไมร่ ้วู า่ จะท�ำอยา่ งไรมนั จงึ จะถูกตอ้ ง มนั ก็เกิดความลงั เลสงสัยอยู่
เสมอ จติ ใจของผปู้ ฏิบตั ิมันจะตอ้ งตรงไปตรงมา ออกจากสิ่งนี้มันไม่ตรง ถ้าเรารจู้ ัก
เชน่ นนั้ ความถกู ตอ้ งมนั กเ็ กดิ ขนึ้ มาเดย๋ี วนน้ั เพราะธรรมะจะตอ้ งมหี ลกั เปรยี บเทยี บ
จงึ จะรู้ ถา้ ไมเ่ ปรยี บเทยี บกไ็ มร่ ู้ ไมร่ จู้ กั ธรรม เชน่ ทบ่ี อกวา่ ใหว้ างขา้ งซา้ ย วางขา้ งขวา
เปน็ ต้น ข้างซ้าย ขา้ งขวา นี้ กค็ อื สขุ ทุกข์ เมื่อจติ เราไปติดอยูใ่ นสขุ นัน้ กย็ ังไม่ถูก
เมอ่ื จติ เราไปตดิ อยใู่ นทกุ ข์ มนั กย็ งั ไมถ่ กู นเี้ รยี กวา่ ยงั ไมถ่ กู ตอ้ ง ในเวลาเรานงั่ สมาธิ
กร็ วู้ า่ ทำ� ไมเราจงึ ไมส่ งบ ทำ� ไมมนั ถงึ ไมพ่ อดี มนั จะตอ้ งตดิ อยใู่ นอารมณอ์ นั ใดอนั หนงึ่
มนั จงึ ไมถ่ กู ตอ้ ง เมอ่ื ความไมถ่ กู ตอ้ งเกดิ ขน้ึ มา ความสงบกไ็ มม่ ี อนั นเ้ี ปน็ ปญั หาหนกั
เหลอื เกนิ ในการปฏบิ ตั นิ ้ี บางคนคดิ ไมถ่ กู พจิ ารณาไมถ่ กู กไ็ มร่ ู้ เลยเสยี กำ� ลงั ใจ บอกวา่
ผดิ หวงั กเ็ ลกิ ไปเฉยๆ เทา่ นนั้ ความลงั เลสงสยั เหลา่ นนั้ เกดิ ขน้ึ มา มจิ ฉาทฏิ ฐกิ เ็ กดิ ขน้ึ
มาพรอ้ มกนั เมอ่ื มจิ ฉาทฏิ ฐเิ กดิ ขน้ึ มาพรอ้ มแลว้ กว็ นุ่ วาย ปลอ่ ยการงานนนั้ ทง้ิ ไปกไ็ ด้

เพราะฉะนน้ั เราจงึ ตอ้ งรจู้ กั วา่ จะกำ� หนดอยา่ งไร จะกระทำ� อยา่ งไร จะใหม้ คี วามรู้
อย่างไรจึงจะถูกตอ้ ง อยา่ งน้นั เสียกอ่ น ถา้ ท�ำส่ิงใดถูกตอ้ งแลว้ มนั ก็ไมผ่ ดิ ถ้าไม่ผดิ
มนั กถ็ กู อนั นนั้ เรยี กวา่ ทางทถี่ กู ตอ้ ง เปรยี บเหมอื นวา่ ชา่ งไมต้ อ้ งการไมส้ กั เมตรหนง่ึ
แตเ่ ราไปตัดมาเมตรย่สี ิบหรอื ตดั มาเก้าสิบ ไมถ่ งึ เมตร หรอื มันยาวกวา่ เมตร อนั นั้น
เรียกว่ามันไม่ถูกต้อง ถ้าหากว่ามันพอดีเมตรหนึ่ง นั่นแหละเรียกว่าความถูกต้อง
การประพฤติปฏิบัติที่ถูกต้อง ก็รู้ข้ึนทางจิตอย่างนั้น เพราะจิตใจของผู้ปฏิบัตินั้น
เหน็ แกต่ วั มาก เชน่ วา่ อารมณอ์ นั ใดทเี่ ราชอบใจ อารมณเ์ ชน่ นน้ั เรากช็ อบ อารมณเ์ ชน่ ใด
ทไ่ี มช่ อบใจ อารมณเ์ ชน่ นนั้ เรากไ็ ม่ชอบ เป็นอยู่อยา่ งน้ี จติ ของปถุ ชุ นเรากต็ ้องเปน็
อยอู่ ย่างน้ี ดังนั้น มันจงึ ลงความถกู ต้องไม่ได้ เมื่อลงความถูกต้องไมไ่ ด้ กไ็ มเ่ ปน็
สมั มาทฏิ ฐเิ ทา่ นนั้ นกั ปฏบิ ตั กิ รรมฐานทงั้ หลายนนั้ ทา่ นจงึ ใหม้ สี ตอิ ยู่ รอู้ ยู่ เหน็ อยเู่ สมอ
อกี ทัง้ จิตเช่นนน้ั ก็มปี ระโยชน์มากเมอื่ เรามีสตอิ ยู่ รอู้ ยู่ กเ็ หน็ จิตของเรา เม่อื เห็นจิต
ของเรา กร็ วู้ า่ จติ ของเราไปยดึ อารมณท์ ช่ี อบใจบา้ ง อารมณท์ ไ่ี มช่ อบใจบา้ ง เขา้ มาสจู่ ติ

597

ของตน เม่ือเปน็ เช่นนัน้ กเ็ ป็นสงั ขารทป่ี รุงแตง่ ขึน้ มาตามชอบใจของเรา สงิ่ ที่ชอบเรา
ก็เอา สิ่งท่ีไม่ชอบเรากไ็ ม่เอา เป็นเช่นน้ีกเ็ ป็นตวั สมุทัย เปน็ เหตใุ หท้ ุกขเ์ กิดขนึ้ มาได้
เพราะวา่ จะมีความสขุ อย่างเดยี วนนั้ ไม่มี จะมีความทุกข์อย่างเดียวนั้นไม่มี ในโลกน้ี
มนั มสี ขุ ทกุ ข์ ปะปนกนั ตลอดทาง เมอื่ เปน็ เชน่ นกี้ จ็ ำ� เปน็ ทสี่ ดุ ทม่ี นษุ ยเ์ ราในโลกนจ้ี ะตอ้ ง
รู้จักความสุข ความทุกข์ อันนตี้ ามความเป็นจรงิ เมอื่ เราไมร่ ู้จกั ความสขุ ความทุกข์
อนั นตี้ ามความเปน็ จรงิ แลว้ เรากม็ คี วามเหน็ ผดิ อยเู่ รอื่ ยไปเทา่ นน้ั ฉะนน้ั พระพทุ ธเจา้
ทา่ นจงึ ไดท้ ำ� ความรจู้ กั มนั วา่ อารมณท์ ง้ั สองประการนเ้ี ปน็ ขา้ ศกึ แกเ่ ราเสมอไป เรายงั ไม่
รสู้ กึ มนั เมอื่ ไหร่ เรากย็ งั ไมพ่ น้ ทกุ ขอ์ ยตู่ ราบนนั้ ดงั นนั้ เราจงึ ตอ้ งปฏบิ ตั ใิ หเ้ ปน็ สมั มา
ปฏิปทาตามแบบของพระพทุ ธเจ้า เช่นว่า ศลี คอื ความรกั ษากาย วาจา ใหเ้ รยี บร้อย
ไมม่ โี ทษ สมาธิ ความตงั้ ใจมนั่ ปญั ญา ความรอบรใู้ นกองสงั ขารเหลา่ น้ี เปน็ ตน้ กลมุ่ ท่ี
ทำ� กรรมฐานนี้ บางกลมุ่ กเ็ หน็ วา่ ศลี ไมต่ อ้ งปฏบิ ตั กิ ไ็ ด้ สมาธไิ มต่ อ้ งปฏบิ ตั กิ ไ็ ด้ ยนื เดนิ
นงั่ นอน อยเู่ ฉยๆ ทำ� ใหม้ สี ตอิ ยแู่ ลว้ กพ็ อเทา่ นน้ั นน่ั กด็ เี หมอื นกนั แตไ่ มด่ แี บบของ
พระพทุ ธเจา้ เชน่ แมว มนั มสี ตเิ หมอื นกนั แพะ แกะ มนั กม็ สี ตเิ หมอื นกนั แตว่ า่ เปน็
มจิ ฉาสติ ไม่เป็นสมั มาสติ เราจะไปถือเอาเชน่ นน้ั ไมไ่ ด้ ไดอ้ ย่.ู ..แตว่ ่ามันไม่ถกู ทาง
พระพทุ ธศาสนา พระพทุ ธศาสนานถ้ี อื วา่ ใหม้ สี ตอิ ยู่ รอู้ ยู่ กค็ อื ใหร้ คู้ วามผดิ และความถกู
นน่ั เอง เมอ่ื รจู้ กั ความถกู และความผดิ แลว้ กใ็ หล้ งมอื ปฏบิ ตั ิ คอื ละความชวั่ ทงั้ หลายนนั้
ประพฤตคิ วามดที ง้ั หลายใหเ้ กดิ ขน้ึ เทา่ นน้ั ดงั นนั้ สตใิ นทางพทุ ธศาสนาน้ี เมอ่ื หากวา่
ใครมสี ตสิ มั ปชัญญะรู้ตวั อยแู่ ล้ว การกระท�ำความช่ัวท้ังหลาย เราร้แู ล้ว เรากจ็ ะละ
เมอื่ ละแลว้ กร็ สู้ กึ วา่ ความชว่ั มนั หายไป ความดเี กดิ ขนึ้ มาได้ เพราะฉะนน้ั การรกั ษาศลี
กค็ ือการรกั ษากายของเราไมใ่ หเ้ กดิ โทษ ไมใ่ หเ้ กดิ ความช่วั ขึน้ มา ใหม้ เี มตตา กรณุ า
มทุ ติ า แก่เพ่ือนมนษุ ย์ สัตว์เดยี รัจฉานด้วยกัน นี้ถกู แล้ว

598

วันที่ ๙ มิถุนายน ๒๕๒๐

ไดไ้ ปบณิ ฑบาตทส่ี มาคมธรรมาวธุ ซง่ึ เปน็ สมาคมทค่ี นทกุ ๆ ประเทศมารวมกนั
ปฏบิ ตั ศิ ลี ธรรมประจำ� โลก เมอื่ เสรจ็ แลว้ ไดพ้ ดู ถงึ ครสิ ตศ์ าสนา เราไดอ้ ธบิ ายใหร้ วมกนั
พวกเขาซ้ึงใจในคำ� พูดและความเห็นของเราเป็นอย่างยิง่ ด้วย

ตอนเยน็ มีการประชมุ ทายกของวัดธรรมประทีปทัง้ หมด เขาปรึกษากนั ว่าดว้ ย
เรอ่ื งไดพ้ ระมาแล้วจะท�ำอยา่ งไรตอ่ ไป

วันท่ี ๑๓ มิถนุ ายน ๒๕๒๐

ไปเยยี่ มดอ็ กเตอรส์ ารตั ถยิ าทวี่ ดั ของทา่ น ไดพ้ ดู กนั ถงึ เรอ่ื งจะหาทต่ี ง้ั การอปุ สมบท
พระในกรงุ ลอนดอนน้ี ทา่ นกเ็ หน็ ดว้ ย เพราะทท่ี า่ นไดบ้ วชใหเ้ ปน็ เพยี งสามเณรเทา่ นนั้
และท่านน�ำชมอะไรต่ออะไรหลายอย่างในวัดของท่าน ท่านเป็นพระผู้ใหญ่ท่ีสุดใน
ลอนดอนน้ี นงั่ กรรมฐานตามเคย

ปฏริ ปู เทส

หลวงพ่อมีความเห็นว่าประเทศอังกฤษเหมาะที่จะเป็นศูนย์กลางการเผยแผ่
พระพทุ ธศาสนาใหก้ วา้ งไกลไปในตะวนั ตกได้ ดว้ ยอาศยั ปจั จยั พน้ื ฐานหลายประการ
โดยสภาพทางภมู ศิ าสตรอ์ งั กฤษ เปน็ ประเทศทไี่ มใ่ หญโ่ ตมากนกั การคมนาคมตดิ ตอ่
กบั ประเทศอน่ื ๆ ทงั้ ในแถบยโุ รป และอเมรกิ ากเ็ ปน็ ไปโดยสะดวก อกี ทงั้ พระพทุ ธศาสนา
กไ็ มใ่ ชข่ องใหมท่ เี ดยี วสำ� หรบั ประเทศองั กฤษ ซงึ่ เคยปกครองอนิ เดยี ศรลี งั กา และพมา่
มากอ่ น ในมหาวทิ ยาลยั กม็ หี ลกั สตู รเกย่ี วกบั พระพทุ ธศาสนา ภาษาบาลี และสนั สกฤต
อยูห่ ลายแหง่ ฉะนน้ั ถงึ แม้วา่ ผู้ประกาศตนเป็นพุทธมามกะยงั มีจำ� นวนน้อย แตก่ ม็ ี
การยอมรบั ในหมปู่ ญั ญาชนวา่ พระพทุ ธศาสนาเปน็ ศาสนาทมี่ เี หตผุ ลนา่ รบั ฟงั มคี ำ� สอน
ทล่ี ะเอยี ดลกึ ซงึ้ ประกอบกบั ในปจั จบุ นั การทำ� สมาธิ หรอื Meditation ไดร้ บั ความ
สนใจจากคนทุกระดับในสังคม เพราะเห็นว่าอย่างน้อยก็เป็นวิธีผ่อนคลายความ

599

ตงึ เครยี ด ซง่ึ มกั เปน็ ปญั หาใหญข่ องคนในสงั คมทเี่ จรญิ ในดา้ นวตั ถแุ ลว้ แตล่ ะเลยทาง
ด้านการพฒั นาจิตใจ

อนง่ึ ในสมยั ปจั จบุ นั ชาวตะวนั ตกกำ� ลงั มคี วามวติ กกงั วลอยา่ งมากเกยี่ วกบั เรอื่ ง
สภาพความเสอ่ื มโทรมของธรรมชาตสิ ง่ิ แวดลอ้ ม และรสู้ กึ มคี วามซาบซงึ้ ประทบั ใจใน
หลกั คำ� สอนของพทุ ธศาสนา ซง่ึ เนน้ การดำ� เนนิ ชวี ติ ใหก้ ลมกลนื กบั ธรรมชาติ ใหม้ คี วาม
เมตตากรุณาต่อสรรพสัตว์ทั้งหลาย ซ่ึงสอดคล้องกับหลักนิเวศวิทยาได้เป็นอย่างดี
หลายคนจึงเห็นว่าพุทธศาสนาเข้ากันได้ดีกับอุดมการณ์ของคนที่มีความเป็นห่วงต่อ
สถานการณ์ของโลกปจั จุบนั

หลวงพ่อได้ปรารภความเห็นของท่านเกี่ยวกับการเผยแผ่ธรรมะในประเทศ
องั กฤษให้ญาติโยมคนไทยในกรงุ ลอนดอนวา่

“...อาตมามคี วามเหน็ วา่ มหาชนในประเทศนเ้ี ปน็ ปญั ญาชน ถา้ หากวา่ เราใหค้ วาม
เหน็ ทล่ี กึ ซงึ้ เขา้ ไป เขากจ็ ะเขา้ ใจงา่ ย และอาตมาไดอ้ ธบิ ายธรรมใหฟ้ งั เขากร็ บั ไปพจิ ารณา
อาตมาเห็นว่านิสัยปัจจัยของชาวตะวันตกนี้น่าจะด�ำเนินทางพระพุทธศาสนาให้เจริญ
รุ่งเรืองขึ้น ในเมืองไทย เราดอู ยากหยดุ กนั เสียทแี ลว้ ...”

“...อาตมาเหน็ กริ ยิ าของประชาชนทน่ี ี่ กริ ยิ าเขายงั ไมด่ ี แตเ่ มอ่ื พดู ถงึ ความลกึ ซงึ้
จรงิ ๆ อาตมาเหน็ วา่ เขาจะไปงา่ ย บา้ นเขานนี่ ะ พนั ธผ์ุ ลไมเ้ ขากด็ ี พน้ื ดนิ เขากด็ ี แตไ่ มม่ ี
ใครทำ� สวน ไมม่ ใี ครจะมคี วามรสู้ อนคนในทน่ี อ่ี ยา่ งเมอื งไทย อาตมาเหน็ วา่ ถา้ เขา้ มา
ทางตะวนั ตกนแ้ี ลว้ ไมต่ อ้ งพดู มาก อาตมาจะเปรยี บเทยี บใหฟ้ งั วา่ เรามผี ลไมอ้ ยใู่ บหนงึ่
เราจะใหเ้ ขากนิ บอกใหน้ ดิ เดยี ววา่ ผลไมน้ อ้ี รอ่ ยเทา่ นนั้ มนั จะมเี ปรยี้ ว มหี วาน มเี คม็
ไมต่ อ้ งอธบิ าย บอกแตว่ า่ ผลไมน้ อ้ี รอ่ ย ทนี เี้ ขารบั ผลไมน้ ไี้ ปกนิ ความอรอ่ ย เปรยี้ ว หวาน
มนั เค็ม ไมต่ ้องไปบอกเขาหรอก เขาจะรูเ้ องทงั้ นนั้ ชาวตะวนั ตกต้องสอนอยา่ งนี้
คนมปี ัญญาไม่ตอ้ งไปสอนมาก วชิ าทุกวชิ านี่นะจะต้องเหน็ เอง คอื บอกไปแล้วก็เหน็
ไมช่ ดั ตอ้ งดำ� เนนิ ใหเ้ หน็ เองจงึ จะรคู้ วามจรงิ ได้ เอาผลไมน้ ใี้ หเ้ ขาทานเสยี รสของผลไมน้ ี้
ไม่ต้องตามไปบอกเขาแล้ว เขาจะรเู้ องท้ังนนั้ ”

600

และกบั ญาตโิ ยมชาวกรงุ ลอนดอนเอง หลวงพอ่ กไ็ ดป้ ฏสิ นั ถารในทำ� นองหยงั่ เสยี ง
ดงั นี้
“...อาตมายินดีเมื่อเห็นชาวกรุงลอนดอนเหมือนเห็นพ่ีน้อง จะเปรียบให้ฟังว่า
ดนิ กด็ ี พนั ธผ์ุ ลไมก้ ด็ ี แตไ่ มม่ ใี ครมาปลกู มาทำ� สวน อยา่ งนน้ั แหละ ปฏริ ปู เทสพอสมควร
จติ ใจคนกด็ ี สถานที่กด็ ี ดินฟ้าอากาศก็ดี สมบูรณบ์ รบิ รู ณ์ท้งั หมด แตว่ ่าไมม่ ใี คร
มาสงั่ สอน ประกาศพระพทุ ธศาสนาใหเ้ ขา้ ใจมคี วามสขุ ยงิ่ ไปกวา่ น้ี เหมอื นพนั ธผ์ุ ลไมก้ ด็ ี
ดนิ ก็ดี แต่ไมม่ ใี ครมาปลกู อาตมารสู้ กึ อยา่ งน้นั ...ดไี หม โยม จะเอาพระมาประกาศ
พทุ ธศาสนาที่นี่ ดไี หม?”

หนึง่ เดียวเท่าน้นั

หลวงพอ่ ใชภ้ าษาธรรมประกาศพระศาสนาใหก้ วา้ งไกลแพรห่ ลายไปในตา่ งแดน
ดว้ ยประจกั ษใ์ นความเปน็ สากล ไมเ่ ลอื กชาตชิ นั้ วรรณะ เมอ่ื เหน็ สมควรดว้ ยโอกาส เวลา
และสถานท่ี จงึ เริ่มงานเผยแผ่อย่างไม่รอรี

“...พระพทุ ธศาสนานี้ เรื่องธรรมะนี่นะ ภาษาอังกฤษ ภาษาฝร่ังเศส ภาษาไทย
ภาษาลาว ภาษาอะไรๆ ทงั้ หมดนนั่ แหละ อาตมาเหน็ วา่ เปน็ เรอ่ื งเลก็ ภาษาธรรมนไ้ี มใ่ ช่
ภาษาอะไรทง้ั นน้ั มนั เปน็ ภาษาของธรรมะ เชน่ นำ�้ รอ้ นนนี่ ะ...มนั รอ้ น ทนี ใ้ี หค้ นไทยเรา
เอามอื ไปจมุ่ ดซู จิ ะรสู้ กึ อยา่ งไร ใหเ้ ขมรเอามอื ไปจมุ่ ดซู จิ ะรสู้ กึ อยา่ งไร ใหค้ นจนี เอามอื
ไปจมุ่ ดซู จิ ะรสู้ กึ อยา่ งไร ทงั้ หมดรสู้ กึ อยา่ งเดยี วกนั นนั่ คอื ภาษาธรรม ถา้ ถงึ ความจรงิ
แล้วมันจะเป็นอันเดียวกันทั้งหมดเลย จะรู้สึกว่ามันร้อน แต่ค�ำพูดท่ีว่ามันร้อนน้ัน
มนั ตา่ งกนั เขมรกพ็ ดู ไปอยา่ งหนงึ่ ไทยเรากพ็ ดู ไปอยา่ งหนงึ่ ฝรง่ั กพ็ ดู อกี อยา่ งหนงึ่ น่ี
มนั ตา่ งกนั เทา่ นน้ั แตค่ วามหมายอนั เดยี วกนั เมอ่ื มนษุ ยเ์ ราจติ ใจเขา้ ถงึ อนั เดยี วกนั แลว้
ไมต่ อ้ งพูดกันมากเลย มองดกู ็รูเ้ รอ่ื งกันแล้ว อาตมามีความเหน็ อย่างนี้พอกา้ วเขา้ มา
ท่นี ่”ี

601

บวั บานในตะวนั ตก

เมอ่ื พจิ ารณาเหตปุ จั จยั และสง่ิ แวดลอ้ มหลายๆ อยา่ งรวมกนั แลว้ หลวงพอ่ จงึ ได้
ตัดสินใจรับค�ำอาราธนา จัดตั้งสาขาปฏิบัติธรรมของวัดหนองป่าพงข้ึนในประเทศ
องั กฤษ โดยมอบหมายใหพ้ ระอาจารยส์ เุ มโธ และพระอาจารยเ์ ขมธมโฺ ม ซง่ึ มาสมทบ
ภายหลงั อยู่ดำ� เนินงานเผยแผต่ อ่ ตามคำ� นิมนตข์ องมูลนธิ ิ EST ทงั้ น้หี ลวงพ่อไดย้ ้�ำ
ใหร้ กั ษาขอ้ วตั รปฏบิ ตั ทิ เ่ี คยพาทำ� ทเ่ี มอื งไทย เชน่ การออกบณิ ฑบาตเปน็ นติ ย์ การไม่
ยอ่ หยอ่ นในพระวินัย

ครั้งหนึ่ง พระอาจารย์สุเมโธได้กราบเรียนใหห้ ลวงพอ่ ทราบว่า มหาเถรสมาคม
ของประเทศลังกาได้มีมติผ่อนปรนให้พระท่ีมาอยู่เมืองอังกฤษจับเงินได้เพ่ือความ
สะดวกหลายๆ ประการ แตห่ ลวงพอ่ ไมเ่ ห็นด้วยและกล่าวแยง้ ว่า

“...อนั นมี้ นั กไ็ มด่ ี มนั แกบ้ ญั ญตั ขิ องพระพทุ ธเจา้ ในทางทดี่ นี น้ั ทา่ นใหเ้ ขยี นใบ
ปวารณาในใจความวา่ ขา้ พเจา้ มศี รทั ธา ถวายปจั จยั เปน็ มลู คา่ หา้ สบิ บาท หรอื รอ้ ยบาท
หรอื หา้ รอ้ ยบาท เมอ่ื พระคณุ เจา้ ตอ้ งการปจั จยั สอี่ นั ควรแกพ่ ระคณุ เจา้ จงเรยี กรอ้ งเอา
กบั ไวยาวจั กรเทอญ แลว้ ถวายใบปวารณาใหพ้ ระ ตวั ปจั จยั กม็ อบใหไ้ วยาวจั กร อยา่ งน้ี
กไ็ ด้ หรอื ทา่ นไปองคเ์ ดยี ว รบั เงนิ ไมไ่ ด้ ทา่ นกใ็ หเ้ กบ็ ไวท้ โ่ี ยมนกี่ ไ็ ด้ เมอ่ื ตอ้ งการกใ็ ห้
เขยี นหนงั สอื มาเอาเงนิ น้ี ใหร้ ถไปรบั กไ็ ดส้ ะดวก แตม่ นั ยากหนอ่ ย ถา้ เอาตามคำ� สอนของ
พระพทุ ธเจา้ จริงๆ อย่างนี้กด็ ี ถา้ ไม่มสี ตางค์ ก็เดินเอาสกั หนอ่ ยกไ็ ด้ กเ็ พราะวา่ ตอ้ ง
รกั ษาพระวนิ ยั ใหย้ นื นานถาวร ตอ่ ไปพระมเี งนิ เอง ซอ้ื เอง ขายเอง หมด! ไมม่ พี ระบรสิ ทุ ธ์ิ
ในเมอื งไทย เมอื งอังกฤษ ในแผน่ ดินนไ้ี มม่ ี หมด! อันนีถ้ ้ามันดีท่สี ดุ แลว้ พยายาม
สงวนไว้ รกั ษาไวใ้ ห้ดี ให้สะดวกเกนิ ไปมนั กป็ ระมาท มันประมาทได้”

602

ยดื หยนุ่ แต ่ ไม่ยอ่ หย่อน

หลวงพอ่ เหน็ วา่ พระวนิ ยั และขอ้ วตั รปฏบิ ตั ิ แมจ้ ะไมใ่ หเ้ ปน็ ทย่ี อ่ หยอ่ น แตก่ ต็ อ้ ง
ยดื หยนุ่ บา้ งพอสมควร เพอ่ื ปรบั เขา้ กบั สภาพสงั คมและชมุ ชนทสี่ งฆอ์ าศยั อยู่ โดยไมย่ ก
ประเพณที ถี่ อื กนั คนละอย่างขึน้ มาเปน็ ข้อขัดแยง้ ท�ำให้บาดหมางใจกนั

งานเผยแผพ่ ระศาสนาในตา่ งแดน เฉพาะอยา่ งยงิ่ ประเทศตะวนั ตก ซงึ่ วฒั นธรรม
ประเพณตี ่างจากของคนไทยมาก ตอ้ งใช้อบุ ายท่เี ปน็ กศุ ลในการปรบั ตวั อยา่ งชนดิ ที่
บัวไมใ่ หช้ �้ำ น�้ำไม่ใหข้ ุน่ แตเ่ อาตวั ปลามากินได้

“...จะเอาของเราทา่ เดยี วกไ็ มไ่ ด้ ตอ้ งดขู องเขากอ่ น ไมเ่ ฉพาะแตท่ เี่ มอื งนอกเทา่ นนั้
แมแ้ ตเ่ วลารบั นมิ นตไ์ ปฉนั ในเมอื งอบุ ลน้ี หรอื ไปรว่ มฉนั กบั ทางวดั บา้ น กด็ พู ธิ ขี องเขาบา้ ง
สง่ิ ไมเ่ สยี หายไมเ่ ปน็ อาบตั ิ ไมข่ ดั กบั พระวนิ ยั โดยตรง แตอ่ าจจะขดั กบั กฎระเบยี บทเี่ รา
ตั้งของเราเอง กร็ จู้ ักผ่อนปรนแก้ไขจงึ จะฉลาด เช่น ของบางอยา่ งเขาถวายก็รับไว้
อยา่ ฉนั เสยี กห็ มดเรอื่ ง ไมต่ อ้ งไปพดู ตอ้ ง กปั ป ิ* กอ่ น มนั จะขดั กนั แตถ่ า้ โยมของเราอยู่
จะ กปั ปิ ก็ได้ มอี ะไรสมควรฉนั ไมผ่ ดิ กฉ็ นั เสยี ”

สบาย สบาย

ในวันแรกท่ีหลวงพอ่ เดินทางไปประเทศอังกฤษนนั้ เคร่ืองบนิ ได้เกิดอุบัติเหตุ
มเี สยี งระเบดิ ดงั มาจากลอ้ ดา้ นหลงั ตอ้ งนำ� เครอ่ื งลงจอดอยา่ งฉกุ เฉนิ ทสี่ นามบนิ กรงุ โรม
ประเทศอิตาลี เม่ือกปั ตนั นำ� เคร่อื งลงสู่ลานบินโดยสวสั ดภิ าพแล้ว กม็ ีรถมาขนถ่าย
ผโู้ ดยสารออกจากเครอื่ ง หลวงพอ่ และพระอาจารยส์ เุ มโธ ไดข้ น้ึ รถทหี ลงั ผโู้ ดยสารอน่ื ๆ
ซง่ึ เตม็ แนน่ ไปหมด และสว่ นใหญผ่ โู้ ดยสารเปน็ ผหู้ ญงิ พระอาจารยส์ เุ มโธไดค้ อยสงั เกต
ท่าทขี องหลวงพอ่ วา่ ทา่ นจะพาทำ� อยา่ งไรกบั สถานการณ์เช่นนี้ ซ่ึงถ้าเป็นเมอื งไทย
กไ็ มม่ ปี ญั หา เพราะผหู้ ญงิ จะหลบหลกี ทางใหก้ บั พระ หลวงพอ่ พจิ ารณารปู การณแ์ ลว้
ก้าวขน้ึ รถ ยนื ปะปนไปในหมู่ผูห้ ญิงเหลา่ นน้ั

*กปั ปิ อาหารท่เี ป็นพชื มีเมล็ดที่อาจงอกได้ ต้องทำ� พิธีเลก็ ๆ เรยี กว่า กัปปิ ก่อน พระจึงฉนั ได้

603

กอ่ นออกเดนิ ทางจากเมอื งไทย พระอาจารยส์ เุ มโธเคยคดิ สงสยั อยวู่ า่ หลวงพอ่
จะปฏบิ ตั ติ วั อยา่ งไรเมอ่ื ไปเมอื งนอกครง้ั แรกในชวี ติ แตเ่ มอ่ื ไดเ้ หน็ เหตกุ ารณท์ เี่ กดิ ขนึ้
ตง้ั แตว่ นั แรกทเ่ี ดนิ ทางจากเมอื งไทย กห็ มดความสงสยั เพราะภมู ปิ ญั ญาของหลวงพอ่
แสดงไหวพรบิ ปฏภิ าณในการปรบั ตวั เขา้ สคู่ วามเหมาะสมไดด้ เี สมอ ตลอดเวลาทอ่ี ยใู่ น
ประเทศองั กฤษ ปญั หาความเหลอื่ มลำ�้ ทางวฒั นธรรม ความแตกตา่ งในขนบธรรมเนยี ม
ประเพณี มิได้เป็นขอ้ ยุ่งยากสำ� หรบั ทา่ นแตอ่ ยา่ งใดเลย

ครง้ั หนง่ึ ตามเสน้ ทางบณิ ฑบาต มเี ดก็ วยั รนุ่ กลมุ่ หนง่ึ เขา้ มาทำ� กริ ยิ ากา้ วรา้ วแสดง
ทา่ ทางดูหม่ิน จนพระอาจารยส์ ุเมโธกลวั จะมเี รื่อง จึงเตรียมตัวป้องกันตวั หลวงพอ่
แตห่ ลวงพอ่ กม็ ไิ ดม้ ที า่ ทสี ะทกสะทา้ น คงเดนิ บณิ ฑบาตไปเรอ่ื ยๆ ไมพ่ ดู ไมโ่ ตต้ อบอะไร
เมอื่ กลับถึงประตูวหิ าร ขณะทีพ่ ระอาจารยส์ เุ มโธเข้าไปรับบาตร ท่านย้มิ น้อยๆ และ
พดู ว่า “สอนดีนะ...เมอื งองั กฤษน่ี สอนดี”

ปรับตวั

แตบ่ างครง้ั หลวงพอ่ แกลง้ ไมป่ รบั ตวั เพอ่ื เตอื นสตลิ กู ศษิ ย์ เชน่ วนั หนงึ่ จำ� เปน็ ตอ้ ง
เดนิ ทางไปกบั รถไฟใตด้ นิ เปน็ ชว่ ง rush hour (ชว่ั โมงรบี ดว่ น) ทกุ คนเดนิ เรว็ ราวกบั วง่ิ
พระและโยมทไ่ี ปกบั หลวงพอ่ กเ็ หมอื นกนั แทนทจ่ี ะรบี ตามคนอนื่ หลวงพอ่ กลบั เดนิ ชา้
เปน็ พเิ ศษ ทแี รกลกู ศษิ ยอ์ ดรำ� คาญไมไ่ ด้ แตแ่ ลว้ กร็ สู้ กึ ตวั รถไฟออกทกุ หา้ นาที เรารบี ไป
ทำ� ไม เดินธรรมดาๆ ด้วยสติไมด่ ีกว่าหรอื

ปฏิบัตเิ ลยพระเจ้า

ชาวอังกฤษส่วนใหญ่ยังนับถือศาสนาคริสต์ หลวงพ่อจึงมีโอกาสสนทนากับ
ชาวครสิ ตบ์ อ่ ย ครง้ั หนง่ึ หลวงพอ่ ไดไ้ ปเยยี่ มโบสถแ์ หง่ หนงึ่ บาทหลวงถามทา่ นผา่ นลา่ ม
วา่ “การปฏบิ ตั โิ ดยไมม่ กี ารสวดออ้ นวอนแลว้ จะเขา้ ถงึ พระผเู้ ปน็ เจา้ ไดไ้ หม” หลวงพอ่
ย้ิมแลว้ ตอบว่า “เลยพระเจ้าข้นึ ไปอีก”

604

อีกคร้งั หน่งึ ท่านไดแ้ สดงทศั นะตอ่ ความเชื่อในพระเจา้ วา่

“คนเราเกดิ มาชวี ติ หนงึ่ บางคนกไ็ มร่ เู้ รอื่ งกเิ ลส ทงั้ ๆ ทช่ี วี ติ นเ้ี กดิ มาเพอ่ื ละกเิ ลส
แต่บางคนไมล่ ะ ปลอ่ ยไปตามเรือ่ ง ในทสี่ ุดจึงกลายเปน็ คนไมม่ ีท่ีพ่งึ ไมร่ จู้ ักตนเอง
ทพ่ี ง่ึ อน่ื กไ็ มม่ ี ตวั เองกพ็ ง่ึ ตวั เองไมไ่ ด้ เพราะมแี ตก่ เิ ลสเขา้ ครอบงำ� จงึ กลายเปน็ คนไมม่ ี
ทพี่ ง่ึ จนตลอดชวี ติ บางคนคดิ จะพง่ึ พระเจา้ บนฟา้ ไดแ้ ตร่ อใหพ้ ระเจา้ มาชว่ ย ความจรงิ
ตัวเองก็ชว่ ยตัวเองได้ แตไ่ ม่รูจ้ ักชว่ ย ไปรอให้ผอู้ ่นื มาช่วย จึงต้องตายเปล่า

คนท่รี ักตวั ควรจะช่วยตัว เป็นที่พึ่งของตวั เมอ่ื ตัวพ่งึ ตัวไดก้ ค็ อื ตัวนั่นแหละ
เปน็ พระเจา้ เสยี เอง เปน็ ทพี่ งึ่ ของตวั เอง รจู้ กั หนา้ ทข่ี องตวั เอง มงุ่ หนา้ ละกเิ ลสเรอื่ ยไป
ความช่วั ไมท่ ำ� ประพฤตแิ ตค่ วามดี จากนั้นก็ละทงิ้ ความดอี ีกทหี นึ่ง กเิ ลสกเ็ บาบาง
เราก็เป็นคนมีทพ่ี ่งึ คนไมล่ ะกเิ ลสเปน็ คนแบกโลก กเิ ลสกค็ อื โลก และโลกกค็ ือทกุ ข์
คนสะสมกิเลสจงึ เป็นคนแบกโลกแบกทุกขไ์ มร่ สู้ ิน้ สุด”

ท่านได้เคยยกตัวอยา่ งเรอ่ื งการปรบั ตัวมาสอนที่เมืองไทยวา่ ...

“ทิฏฐิของคนเรา ถ้าเอาไปใส่ไว้ในอะไรแล้ว ส่ิงน้ันก็เป็นของมีค่าขึ้นมาทันที
จะกลายเปน็ ของขลงั ของศกั ดสิ์ ทิ ธขิ์ นึ้ มาทนั ที แตถ่ า้ ไมม่ ที ฏิ ฐเิ ขา้ ไปตง้ั อยู่ ทกุ สงิ่ กไ็ มม่ ี
ราคา

อยา่ งคนไทยเราถอื วา่ ศรี ษะเปน็ ของสงู ใครมาจบั เลน่ ไมไ่ ด้ เปน็ เหตใุ หโ้ กรธถงึ กบั
ฆา่ กนั เลยกไ็ ด้ เพราะมที ฏิ ฐิ มนั จงึ ไมย่ อม ความยดึ ถอื มนั เหนยี วแนน่ มาก เราไปเมอื งนอก
เหน็ ฝรงั่ เขาจบั หวั กนั ไดส้ บาย พระฝรง่ั ทไี่ ปดว้ ยพาไปเยย่ี มพอ่ พอเหน็ หนา้ พอ่ เอามอื
ลบู หวั เลน่ เลย ทง้ั ลบู ทงั้ หวั เราะ พอ่ เขากด็ อี กดใี จ ถอื วา่ ลกู รกั เขา เรอ่ื งมนั เปน็ อยา่ งน้ี
ถ้าคนเราไม่มที ฏิ ฐิเสยี แล้ว ทุกสิง่ ก็หมดค่า ทกุ ขท์ ้งั หลายกเ็ กดิ ไมไ่ ด้ ไม่มอี ะไรจะมา
ท�ำให้เปน็ ทุกข์

605

เรอ่ื งการถอื มงคลภายนอก กเ็ ปน็ เรอื่ งทฏิ ฐเิ หมอื นกนั ทฏิ ฐเิ ขา้ ไปสำ� คญั มนั่ หมายวา่
สง่ิ นน้ั ดี สงิ่ นไี้ มด่ ี มนั กก็ ลายเปน็ ของดี ของไมด่ ี ของศกั ดสิ์ ทิ ธิ์ ของไมศ่ กั ดสิ์ ทิ ธขิ์ นึ้ มา
พระพุทธเจ้าท่านไม่ให้ยึดถืออย่างน้ัน ท่านให้ถอนทิฏฐิมานะมั่นหมาย ท่านให้ละ
ทิฏฐิมานะอย่างน้ัน ถ้าเราละสิ่งเหล่าน้ันออกไปแล้ว การปฏิบัติก็ถูกทางเท่าน้ันเอง
ทกุ อยา่ งจะหมดคา่ หมดราคา เมอ่ื เหน็ ความไมเ่ ทยี่ งแทแ้ นน่ อนของสงิ่ ทง้ั หลายเหลา่ นน้ั
อปุ าทานก็เกดิ ขน้ึ ไมไ่ ด้ เมื่อไม่มอี ุปาทาน ภพชาตกิ ไ็ มม่ ี แล้วทุกข์จะมาจากไหน”

606

โอวาท – วดั ปา่ เปน็ อย่างนี้

ชาวต่างประเทศบางคน ซ่ึงยังขาดความรู้ ความเข้าใจที่ถูกต้อง เกี่ยวกับข้อ
ประพฤตปิ ฏบิ ตั ขิ องพระสงฆใ์ นพทุ ธศาสนา โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ พระวดั ปา่ มกั จะมคี วาม
เหน็ วา่ พระวดั ปา่ ดำ� รงชวี ติ โดยตดั ขาดจากโลกภายนอก คงจะไมม่ ปี ระโยชนอ์ ะไรกบั
ชาวบา้ น หลวงพอ่ ไดท้ ำ� ความเขา้ ใจในเรอ่ื งน้ี โดยเลา่ ปฏปิ ทาของพระวดั ปา่ ใหอ้ าจารย์
มหาวทิ ยาลยั คนหนง่ึ ฟงั อยา่ งละเอยี ด ยกขอ้ วตั รปฏบิ ตั ขิ องวดั หนองปา่ พงเปน็ ตวั อยา่ ง
ดังนี.้ ..

วดั ปา่ นมี้ คี วามเกยี่ วขอ้ งกนั เปน็ อยา่ งมากกบั ชาวบา้ น เปน็ สถานทอ่ี บรมประชาชน
ทง้ั หลายใหเ้ ปน็ ผลู้ ะความเหน็ ผดิ ใหม้ คี วามเหน็ ชอบในการเกดิ มาเปน็ มนษุ ยว์ า่ เราควร
จะปฏบิ ตั อิ ยา่ งไร ทำ� อยา่ งไร เมอื่ ถงึ ฤดกู าลวนั พระ ชาวบา้ นกจ็ ะมารวมกนั ทวี่ ดั ถวาย
อาหารบณิ ฑบาต แลว้ กท็ ำ� อโุ บสถศลี พระกแ็ นะนำ� พรำ�่ สอน เทศนใ์ หเ้ ขา้ ใจในหลกั ของ
พทุ ธศาสนา ประชาชนบางจำ� พวกกเ็ หมอื นกนั กบั ชาวยโุ รปน้ี เพราะวา่ ไมไ่ ดย้ นิ คำ� สอน
ของพระ กเ็ ปน็ คนป่าเถ่ือนอยูอ่ ยา่ งนนั้ รวมแลว้ กเ็ รยี กวา่ มปี ระโยชน์แก่ชาวบ้านมาก
ทส่ี ุดเลยทีเดียว

คนไมร่ จู้ กั พทุ ธศาสนากใ็ หเ้ ปน็ ผรู้ จู้ กั พทุ ธศาสนาดขี น้ึ คนไมร่ จู้ กั บญุ ไมร่ จู้ กั บาป
ไมร่ จู้ กั ผดิ ไมร่ จู้ กั ถกู กเ็ ขา้ มาอบรม ตง้ั แตช่ นชน้ั ตำ�่ ไปหาชน้ั สงู ใหเ้ กดิ ความเฉลยี วฉลาด
ไมท่ ำ� ความชว่ั ทางกาย ทางวาจา ทางใจ เปน็ ผตู้ งั้ อยใู่ นกายสจุ รติ วาจาสจุ รติ มโนสจุ รติ
เปน็ ผลู้ ดทฏิ ฐมิ านะใหค้ วามโลภ ความโกรธ ความหลง นอ้ ยลงๆ จนไดเ้ ปน็ พทุ ธศาสนกิ ชน
ร้จู ักการแบ่งปนั มเี มตตา กรณุ า มุทิตา อุเบกขา

ชาวบา้ นทงั้ หลายเหลา่ น้ี เมอื่ ไดร้ บั คำ� แนะนำ� พรำ�่ สอนของพระวดั ปา่ แลว้ กม็ คี วาม
ยินดี มีความประพฤตปิ ฏิบัตดิ ีข้ึน ถงึ วันพระ กไ็ ปท�ำกรรมฐาน ช�ำระจติ ใจใหม้ น่ั คง
ในคณุ งามความดขี องตนนน่ั เอง บางครงั้ ถงึ คราวถงึ สมยั กม็ แี ขกตา่ งประเทศตา่ งเมอื ง
ไปศกึ ษาสนทนาเรอื่ งขอ้ ประพฤตปิ ฏบิ ตั นิ ี้ สว่ นพระเณร ๖๐-๗๐ องค์ นนั้ กไ็ ดร้ บั การ

607

อปุ ถมั ภอ์ ปุ ฏั ฐากจากชาวบา้ น ชาวบา้ นใหอ้ าหารบณิ ฑบาต การบณิ ฑบาตขบฉนั เลยี้ งชพี
กไ็ มล่ ำ� บาก ตอนเชา้ กเ็ ทยี่ วบณิ ฑบาตกบั ชาวบา้ น ซงึ่ กเ็ ปน็ โอกาสใหญ้ าตโิ ยมทง้ั หลายนนั้
ได้ท�ำทาน ประพฤติปฏบิ ตั ิไปในทางถ่ายถอนความเห็นแกต่ ัวแก่ตน ประพฤติปฏิบตั ิ
อยา่ งนเี้ ป็นประจ�ำ

สว่ นพระภกิ ษสุ ามเณรกป็ ระพฤตธิ รรมวนิ ยั ทเี่ ลา่ เรยี นมา ไมใ่ ชเ่ รยี นเฉยๆ แตม่ า
ปฏิบัติให้รู้ให้เห็น แนะน�ำพร�่ำสอนให้ตั้งอยู่ในข้อวัตรปฏิบัติของพระเจ้าพระสงฆ์
การบิณฑบาตและฉนั บณิ ฑบาตก็ฉนั เพียงมื้อเดยี ว ฉันในบาตร ไมใ่ หฉ้ ันนอกบาตร
มอี าหารทกุ สงิ่ สารพดั อยา่ งกร็ วมลงในบาตร ใหร้ จู้ กั ประมาณพออมิ่ ไมใ่ หม้ ากไมใ่ หน้ อ้ ย
ตอนเย็นก็สวดมนต์ตามประเพณีของชาวพุทธ สวดมนต์เสร็จแล้วก็นั่งกรรมฐาน
ประมาณชว่ั โมงครงึ่ ถงึ สองชวั่ โมง นอกนนั้ กอ็ บรมขอ้ วตั รปฏบิ ตั พิ ระธรรมวนิ ยั เพอ่ื จะ
ใหร้ ู้แจ้งเห็นจริงในธรรมท่ีควรรูค้ วรเหน็

การปฏบิ ตั ขิ องพระวดั หนองปา่ พงนน้ั มหี ลายประการ ประชาชนทงั้ หลายทไี่ ปบวช
ในทน่ี น้ั จะตอ้ งไปเปน็ นาคอยปู่ ระมาณเดอื นหรอื สองเดอื น นงุ่ ขาวหม่ ขาว พอสมควร
แลว้ กใ็ หบ้ วชเปน็ สามเณร เปน็ สามเณรอยสู่ กั พรรษาหรอื สองพรรษา เพอื่ ใหร้ ขู้ อ้ วตั ร
ปฏบิ ตั เิ สยี กอ่ น แลว้ จงึ อปุ สมบทเปน็ พระภกิ ษใุ นพทุ ธศาสนา อยา่ งนเ้ี ปน็ ขอ้ กตกิ าใน
วดั หนองป่าพง

ทวี่ ดั หนองปา่ พงนนั้ สอนไมใ่ หเ้ หน็ แกต่ วั เชน่ ปจั จยั สที่ งั้ หลายทญี่ าตโิ ยมถวายมา
ในทุกสานุทิศนั้น ไม่ใหเ้ ป็นของบุคคล ให้เป็นของส่วนรวมทง้ั หมด พระเณรกใ็ ห้ใช้
เฉพาะพอดๆี ไมใ่ หเ้ หน็ แกต่ วั มาก เปน็ คนมกั นอ้ ย เปน็ คนสนั โดษ เปน็ คนยนิ ดตี ามมี
ตามไดใ้ นเอกลาภทเี่ กดิ ขนึ้ มา การปฏบิ ตั ขิ องพระวดั หนองปา่ พงนน้ั บางคราวกม็ ารวม
เปน็ กลมุ่ ๒๐ องค์ ๓๐ องค์ ๔๐ องค์ ๖๐ องค์ อนั นที้ ำ� เพอ่ื สว่ นรวมเพอ่ื ฝกึ คนใหมๆ่
ทย่ี งั ไมร่ วู้ ธิ กี าร ตอ้ งมารวมกนั เปน็ สว่ นใหญ่ นส้ี ว่ นหนง่ึ เมอ่ื แยกกนั ไปแลว้ ใหโ้ อกาส
ปฏบิ ตั สิ ่วนตวั จะทำ� เวลาไหนกไ็ ด้ แตท่ �ำเป็นสว่ นตัว ถงึ คราวเวลามาเปน็ กลมุ่ กนั
กเ็ ปน็ กลมุ่ เมือ่ เลกิ ไปแล้วก็ไปทำ� ส่วนตัว ทำ� อยา่ งนี้

608

วธิ ปี ฏบิ ตั ขิ องวดั หนองปา่ พงนนั้ คอื ใหเ้ ปน็ คนทมี่ กั นอ้ ย เปน็ คนกนิ นอ้ ย เปน็ คน
นอนน้อย เปน็ คนยินดีในของทม่ี อี ยู่ ยนิ ดปี ัจจยั ตามมตี ามได้ ไม่ใหว้ นุ่ วาย คือการ
ปฏบิ ตั นิ ะ่ ทกุ องคจ์ ะตอ้ งเปน็ อยา่ งนน้ั สว่ นวธิ กี ารสอนปฏบิ ตั ิ กเ็ ปน็ เครอ่ื งอปุ กรณท์ จ่ี ะ
ปฏบิ ัติเทา่ น้นั

ถึงฤดูแลง้ ไมม่ ีฝน ก็ให้โอกาสออกธดุ งค์ คำ� ที่ว่าไปธุดงค์นี้ ก็คอื มี บาตร จีวร
ออกไปแห่งละองค์สององค์ ไปตามปา่ ไปตามเขา หรอื อยูต่ ามปา่ ชา้ เพอื่ ให้สงบระงบั
เพือ่ พิจารณาจิต ศึกษาธรรมชาติ สอนให้รักษาธรรมชาติไว้ สอนใหร้ ูธ้ รรมชาติ ใหด้ ู
ธรรมชาตแิ ลว้ กม็ าดตู วั เอง ดจู ติ ของเรา เมอ่ื จติ ของเราไปพบธรรมชาตแิ ลว้ มคี วามรสู้ กึ
อยา่ งไร ตน้ ไมต้ น้ หญา้ ธรรมชาติเหมอื นกับเราไหม พจิ ารณาอย่างนีใ้ ห้ปญั ญาเกดิ
เอาธรรมชาตเิ ปน็ สง่ิ ศึกษา เหน็ ธรรมชาติมันเกดิ ขึ้นแล้วมนั กท็ รงอยู่ แลว้ มันก็ดับไป
เม่ือเห็นธรรมชาติเช่นนั้น จิตที่สงบก็เห็นว่า มนุษย์เรานี้ก็เหมือนกันหนอ มีความ
เกดิ ขึ้นแล้ว มคี วามทรงอยู่ แลว้ กด็ บั ไปอย่างนนั้ เหน็ วา่ อนั นม้ี ันเปน็ อนิจจงั ทุกขัง
อนตั ตา จติ กส็ บายขน้ึ

พระกรรมฐาน พระธดุ งค์อยู่ในปา่ สว่ นมากไม่ได้ศกึ ษาตามตวั หนังสอื ไม่ได้
บทเรยี นตามตวั หนังสอื โดยมากเรยี นอาการท่เี กิดขึ้นในจิตนี้ หาความจรงิ อยา่ งเขา
เขยี นวา่ อนั นน้ั เปน็ มา้ กไ็ มใ่ ชร่ แู้ ตช่ อ่ื เฉยๆ จะตอ้ งเดนิ ไปดมู า้ จรงิ ๆ อนั นนั้ วา่ เสอื ตาม
ตัวหนังสือ พระปฏิบัติน่ีต้องศึกษาต้องเดินไปดูตัวเสือจริงๆ อันนั้นว่ามันเป็นทุกข์
กพ็ จิ ารณาตามไปหาทกุ ขจ์ รงิ ๆ ใหเ้ หน็ ตวั ทกุ ขจ์ รงิ ๆ เมอ่ื เหน็ ตวั ทกุ ขแ์ ลว้ กไ็ มส่ รา้ งความ
ทุกข์ข้ึนมาเท่าน้ัน ถ้าไปอ่านตามตัวหนังสือก็เห็นว่าทุกข์ แต่ใจไม่ทุกข์ คือไม่เห็น
ตวั ทุกข์ ถ้าปฏิบัตนิ ีต่ อ้ งศกึ ษาเขา้ ไปใหเ้ ห็นตัวทกุ ข์ เม่อื เหน็ ทกุ ข์แลว้ ก็เลกิ เห็นส่งิ ท่ี
ไม่ดีแลว้ ก็เลิก ศึกษาตามตัวหนังสือนโ้ี ดยมากไม่ถงึ ใจ เหน็ ว่าทกุ ข์ก็ไม่เลกิ จากทุกข์
เหน็ วา่ ผดิ กไ็ มเ่ ลกิ จากความผดิ พระกรรมฐานนไี่ มศ่ กึ ษาอยา่ งนน้ั ศกึ ษาวา่ มนั ผดิ จรงิ ๆ
แล้วเลกิ เลย ไมท่ �ำความผดิ ทางกาย ทางวาจา ทางใจ จากวันนัน้ ต่อไปอกี น่ีเรยี กวา่
ศึกษาทางจติ ...

609

ตอบด้วยคำ� ถาม

ปฏภิ าณไหวพรบิ อนั ฉบั ไว การหยบิ ฉวยเอาสง่ิ ใกลต้ วั ทเ่ี หน็ ไดง้ า่ ยและชดั เจนมา
เปน็ ตวั อยา่ ง หรอื การใชข้ อ้ อปุ มาอปุ ไมยไขขอ้ ขอ้ งใจของผถู้ ามปญั หา เปน็ เอกลกั ษณ์
ประจำ� ตัวของหลวงพอ่ บางครง้ั ท่านไมต่ อบค�ำถามชาวต่างประเทศโดยตรง หากให้
คำ� ตอบท่ที ำ� ให้ผูถ้ ามตอ้ งนำ� ข้อสงสยั ของตนกลบั ไปพิจารณาใหม่ อย่างเช่นครัง้ หนึง่
ที่ธรรมประทีปวหิ าร มคี นหนึ่งถามหลวงพอ่ วา่

“พระเป็นอย่างไร ชวี ิตของพระเป็นอย่างไร” ทา่ นตอบวา่

“เหมือนนกไมร่ ู้เรอ่ื งของปลาอยู่ในน�้ำ ถึงปลาจะอธิบายอย่างไร นกก็ไมเ่ ขา้ ใจ
ยงั สงสยั วา่ ในนำ้� นน้ั จะอยไู่ ดอ้ ยา่ งไร เรอ่ื งนนี้ กไมเ่ ขา้ ใจเลย จนกวา่ นกจะตายมาเกดิ
เป็นปลาเสียกอ่ น นัน่ แหละจึงจะรวู้ ่าชวี ติ ของปลาในนำ้� นน้ั เป็นอยา่ งไร ชวี ิตของพระ
จรงิ ๆ นนั้ เปน็ อยา่ งไร ขอ้ นกี้ เ็ หมอื นกนั ถงึ อาตมาจะอธบิ ายใหค้ ณุ ฟงั คณุ กไ็ มร่ ู้ ถงึ แมจ้ ะรู้
แตก่ จ็ ะไมเ่ ขา้ ใจชดั ทคี่ ณุ จะรจู้ ะเขา้ ใจชดั ไดน้ น้ั คณุ จะตอ้ งเปน็ พระเสยี กอ่ นนนั่ แหละ
คณุ จงึ จะรู้วา่ พระเป็นอยา่ งไร”

และอีกคร้งั หนึ่งเมอ่ื แหม่มคนหน่ึงถามวา่ “คนตายแลว้ ไปไหน”

ท่านไดฟ้ ัง จงึ เป่าเทียนทอี่ ยูใ่ กลน้ ้นั ให้ดับไป และถามว่า

“เทยี นดับแลว้ ไปไหน”

แหมม่ รสู้ กึ งนุ งงในคำ� ตอบของท่านมาก แต่ไม่ได้พดู อะไรออกมา ท่านจึงถาม
อีกวา่

“พอใจหรอื ยงั ท่ีตอบปัญหาอย่างน”ี้

แหมม่ ตอบว่า “ไมพ่ อใจ”

ท่านจงึ วา่ “เราก็ไม่พอใจในค�ำถามของเธอเหมอื นกนั ”

610

ลืมเสยี เถิด...อย่าคิดถงึ

ในระหวา่ งวนั ท่ี ๓๐ มถิ นุ ายน ถงึ วนั ที่ ๘ กรกฎาคม ๒๕๒๐ นนั้ หลวงพอ่ ไดม้ ี
เมตตาเดนิ ทางไปโปรดญาติโยมทางประเทศฝรง่ั เศส แวะเยย่ี มพระอาจารย์ปานขาว
ญาณธโร ลกู ศษิ ยช์ าวลาว ทเี่ คยศกึ ษาปฏบิ ตั ธิ รรมอยทู่ วี่ ดั หนองปา่ พง และไดม้ โี อกาส
พบกบั ผอู้ พยพชาวลาว เขมร ญวน ทมี่ ากราบนมสั การและปรบั ทกุ ขเ์ พราะภยั สงคราม
หลวงพอ่ ไดใ้ ห้โอวาทปลอบใจผู้พลดั ถิ่นเหลา่ นั้นวา่

“เลกิ คดิ เสยี อยา่ ไปคดิ ถงึ มนั เรอ่ื งทผ่ี า่ นไปแลว้ มนั กผ็ า่ นไปแลว้ เหมอื นวนั วาน
อยา่ ไปเกบ็ เอามาเปน็ หนามทม่ิ แทงตวั เองเลย ใหถ้ อื วา่ เราเกดิ ใหมแ่ ลว้ บา้ นของเรานน้ั
อยทู่ ไี่ หนเลา่ อยตู่ รงนแี้ หละ ญาตมิ ติ รของเรากม็ อี ยทู่ นี่ แ่ี ลว้ ทเี่ ราจากมามนั ไมใ่ ชบ่ า้ น
ของเรา ถา้ เปน็ บา้ นของเราจรงิ เรากต็ อ้ งอยไู่ ดซ้ ิ บางคนยงั ไมไ่ ดอ้ บรมจติ ใจ อพยพมา
จากบา้ นจากเมอื งกม็ คี วามไมส่ บายกายไมส่ บายใจ เพราะเขา้ ใจวา่ เราไดพ้ รากถน่ิ ฐาน
บ้านช่องมาอยู่บ้านอ่นื กเ็ ลยเป็นเหตใุ ห้ใจไม่สบาย ดงั น้ัน ขอให้ญาตโิ ยมทั้งหลาย
เขา้ ใจวา่ สถานทอ่ี ยขู่ องโลกนเ้ี ปน็ ทอี่ ยขู่ องบคุ คลทว่ั ไป เรามาอยทู่ น่ี ่ี บา้ นเรากอ็ ยทู่ นี่ ี่
เราอยทู่ ่โี น่น บา้ นเราก็อย่ทู ่โี น่น ความเปน็ จริงแลว้ เราเป็นคนไม่มีบา้ น ถ้ามาอยู่ทีน่ ่ี
ก็สมมตุ ิวา่ ท่นี ีเ่ ปน็ บา้ นของเรา เปล่า! นี่ก็ไมใ่ ชเ่ หมือนกัน เดย๋ี วกต็ ้องหนีไป ถา้ อยู่
เวยี งจันทนโ์ นน้ ก็วา่ เวียงจนั ทน์เปน็ บ้านของเรา อันน้กี ็ไม่ใช่ เพราะเดี๋ยวกผ็ ดุ ขึ้นท่ีน่ี
เด๋ียวก็ผุดขึ้นท่ีน่ัน ฉะนั้น ขอญาติโยมทั้งหลายจงพากันต้ังอกต้ังใจอยู่ท่ีน่ีไปก่อน
เม่ืออย่ทู ่ีนก่ี ต็ ้ังใจอยูท่ ่ีน่ี ท�ำชวี ติ อยู่ทีน่ ี่ ท�ำจิตใจอยทู่ น่ี ี่ ท�ำกจิ การอยู่ท่ีน่ี ใหม้ ีความ
เห็นอกเห็นใจ อย่าท�ำให้ใจเดือดร้อนกระวนกระวาย ก็หากินกันไปตามธรรมดา
ของเราเองนั่นแหละ อยู่ที่ไหนก็เป็นอย่างน้ันแหละ ไม่มีที่ไหนเป็นแก่นเป็นสาร
ไมค่ งทนถาวร โลกนมี้ คี วามเปลย่ี นแปลงอยอู่ ยา่ งนเ้ี รอ่ื ยไป จะไปอยทู่ โ่ี นน่ กเ็ ปลย่ี นแปลง
อยู่ทน่ี กี่ เ็ ปล่ยี นแปลง เพราะว่าพวกเราท้ังหลายอยู่ด้วยการเปล่ียนแปลง ถ้าไม่มีการ
เปลย่ี นแปลง เรากอ็ ยกู่ นั ไมไ่ ด้ หายใจออกแลว้ กเ็ ปลย่ี นมาหายใจเขา้ แลว้ กห็ ายใจออก
หายใจเขา้ หายใจออกอยา่ งนแ้ี หละ เรยี กวา่ การเปลย่ี นแปลง ถา้ ไมอ่ ยา่ งนน้ั กอ็ ยไู่ มไ่ ด้
แมอ้ อกไปหมดกอ็ ยไู่ มไ่ ด้ ลมเขา้ ไปแลว้ ไมอ่ อกกอ็ ยไู่ มไ่ ด้ เราอยดู่ ว้ ยการเปลย่ี นแปลง

611

อาหารการขบฉันก็เหมือนกัน กินเข้าไปแล้วก็ถ่ายออกมา ถ่ายออกแล้วก็กินเข้าไป
มกี ารถา่ ยทอดมกี ารเปลยี่ นแปลงอยอู่ ยา่ งนเี้ รอื่ ยไป เพราะฉะนน้ั ครบู าอาจารยข์ องเรา
ท่านจึงสอนว่า พวกเราทงั้ หลายอยู่ในโลกนี้ก็เปน็ โลก มันเป็นของๆ โลก ไมค่ วรทำ�
ความน้อยใจ ไม่ควรท�ำความเสียใจ อาตมาก็เหมือนกันนั่นแหละ วันนี้มาอยู่ที่นี่
กอ็ ยทู่ นี่ ่ี ตอ่ ไปกจ็ ะไปอยโู่ นน่ ออกจากปารสี กจ็ ะไปอยลู่ อนดอน กจ็ ะอยทู่ น่ี นั่ ออกจาก
ลอนดอนก็จะไปอยู่กรุงเทพฯ ประเทศไทย ออกจากกรุงเทพฯ ก็จะไปอยู่อุบลฯ
มนั กเ็ ปลี่ยนแปลงอยอู่ ย่างนั้น

ฉะนนั้ พวกเราทม่ี ธี รรมะ เราเปน็ พทุ ธศาสนกิ ชน เปน็ พทุ ธบรษิ ทั ของพระพทุ ธเจา้
มานานแลว้ กจ็ งพากันพิจารณาให้ดงี าม อยทู่ ี่ไหนกเ็ ปน็ คน อยู่ที่ไหนก็ท�ำมาหากนิ
เมอื่ ถงึ คราวมนั จะเปน็ ไป กใ็ หม้ นั เปน็ ไป บา้ นชอ่ งสมบตั พิ สั ถาน ลาภยศของเราทงั้ หลาย
เปน็ ของทเี่ ราชอบ ถงึ คราวมนั จะไดม้ ามนั กไ็ ดม้ า ถงึ คราวมนั จะเสยี ไปมนั กเ็ สยี ไป อยา่ ง
คนเรานีก้ ็เหมอื นกัน มีการเกดิ มาแลว้ กต็ ้องมกี ารตาย มกี ารตายแล้วก็ตอ้ งมีการเกดิ
เชน่ น้ี เปน็ ตน้ นพี้ ระพทุ ธเจา้ จงึ สอนวา่ ไมใ่ ชข่ องเรา เมอ่ื เหตขุ องมนั มาถงึ เขา้ เรากไ็ มไ่ ด้
พจิ ารณา เมอื่ มาถงึ แลว้ มนั กเ็ ปน็ อยา่ งน้ี ฉะนน้ั ขอใหพ้ วกเราเผชญิ กบั ความจรงิ คอื การ
เปลยี่ นแปลงตามค�ำสอนของพระพุทธเจ้าของเรา เพราะฉะนน้ั เราจะต้องเปน็ ผู้มใี จ
เขม้ แขง็ ในชวี ติ ของเราทกุ ๆ คน จะตกไปอยทู่ ไี่ หนกส็ รา้ งคณุ งามความดี ถงึ แมจ้ ะหมด
ชีวติ ไป ก็อย่าท้ิงคณุ งามความดี คือข้อประพฤตปิ ฏบิ ัตนิ ัน่ แหละมันดี อย่างอื่นมนั ดี
ไมไ่ ดห้ รอก อตตฺ า หิ อตตฺ โน นาโถ โก หิ นาโถ ปโร สิยา ตนแหละเปน็ ท่พี ง่ึ ของตน
คนอนื่ ใครจะเปน็ ทพี่ งึ่ เราได้ อนั นม้ี นั เปน็ ความจรงิ อะไรทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ ง ถงึ คราวมนั จะ
เปน็ ไปแลว้ กเ็ ปน็ ไป อยา่ ไปคดิ อะไรมาก ลำ� บากตวั เองเปลา่ ๆ จงอตุ สาหะทำ� มาหาเลย้ี งชพี
โดยสจุ รติ ดำ� รงชวี ติ สรา้ งความดตี อ่ ไป ใหม้ คี วามสามคั คี เออ้ื เฟอ้ื ชว่ ยเหลอื กนั มคี วาม
เมตตาอารตี อ่ กนั จะอยทู่ ไ่ี หนกไ็ มม่ ใี ครอยไู่ ดน้ านเทา่ ไหรห่ รอก เดยี๋ วเรากพ็ ากนั จากกนั
ไปหมดนน่ั แหละ”

612

อาจารย์กบกลับหนอง (ปา่ พง)

บทสรปุ ของธรรมะนอกสถานท่ี ซงึ่ หลวงพอ่ แสดงปดิ รายการจารกิ ไปตา่ งประเทศ
ครง้ั แรกเปน็ เวลาเกอื บสามเดอื นนน้ั อยใู่ นหนา้ สดุ ทา้ ยของบนั ทกึ ของทา่ นดงั ตอ่ ไปนี้

วนั ที่ ๑๕ กรกฎาคม ๒๕๒๐

เราไดเ้ ดนิ ทางไปเมอื งนอกใน และเมอื งในนอก และเมอื งในใน และเมอื งนอกนอก
รวมเป็นส่เี มืองด้วยกัน และภาษาที่ตอ้ งใช้ในเมืองทง้ั หลายเหล่าน้นั คือ นริ ุตติภาษา
จงึ เกดิ ประโยชนเ์ ทา่ ทค่ี วร ภาษาทงั้ หลายเหลา่ นไี้ มม่ คี รสู อน เปน็ ภาษาทเ่ี รยี นดว้ ยตนเอง
เท่าน้ัน เม่ือพบกับเหตุการณ์ ภาษาท้ังหลายเหล่าน้ีจึงจะปรากฏขึ้น เพราะฉะน้ัน
พระพทุ ธเจา้ จงึ แตกฉานในภาษาทงั้ ปวง และไดเ้ หน็ ชาวยโุ รปนเี้ ปน็ ดอกบวั สเี่ หลา่ จรงิ ๆ
เรามคี วามรสู้ ึกอย่างนั้น

เราเป็นพระอยู่แตใ่ นปา่ มานมนาน นกึ ว่าไปเมอื งนอกจะมคี วามต่นื เต้น ก็เปล่า
เพราะพระพุทธเจ้าตามควบคุมเราอยู่ทุกอิริยาบถ มิหน�ำซ�้ำยังให้เกิดปัญญาอีกด้วย
เหมอื นบัวในน้ำ� ไม่ยอมให้น�้ำท่วมฉนั นน้ั พิจารณาตรงกันขา้ มเร่อื ยไป

ไดเ้ ทยี่ วไปดมู หาวทิ ยาลยั ตา่ งๆ แลว้ จงึ คดิ วา่ มนษุ ยศาสตรท์ งั้ หลายมนั ยงิ่ เหน็
ชัดเจนว่ามีแต่ศาสตร์ท่ีไม่คมท้ังน้ัน ไม่สามารถจะตัดทุกข์ได้ มีแต่ก่อให้เกิดทุกข์
ศาสตรท์ งั้ หลายเหลา่ นน้ั เราเหน็ วา่ ถา้ ไมม่ าขนึ้ ตอ่ พทุ ธศาสตรแ์ ลว้ มนั จะไปไมร่ อดทงั้ นนั้
และเมอื่ เรานงั่ อยบู่ นเครอื่ งบนิ มคี วามรสู้ กึ แปลกหลายอยา่ ง และไดว้ ติ กไปถงึ คำ� ทที่ า่ น
วา่ สทู ั้งหลาย จงมาดโู ลกอันตระการดุจราชรถที่คนเขลาย่อมหมกอยู่ แต่ผรู้ ูห้ าขอ้ ง
อย่ไู ม่

อนั นกี้ ช็ ดั เจนยง่ิ ขน้ึ และคำ� ทท่ี า่ นตรสั ไวว้ า่ เมอื่ ยงั ไมร่ กู้ ารประพฤตแิ ละประเพณี
ของชนในกลุ่มทั้งหลายเหล่านั้น เราอย่าไปถือตัวในที่น้ัน อันนี้ก็ชัดขึ้นถึงท่ีสุด
ยานทงั้ หลายทนี่ ำ� ประชาชนไปสจู่ ดุ ประสงคก์ เ็ ปน็ ยานอยา่ งหยาบๆ เพราะเปน็ ยานทนี่ ำ�
คนมที กุ ขใ์ นทน่ี ไี้ ปสทู่ กุ ขใ์ นทนี่ นั้ อกี วนไปเวยี นมาอยอู่ ยา่ งนไี้ มร่ จู้ บ และรสู้ กึ ขน้ึ วา่ เรามา

613

เมอื งนอกไดเ้ พราะอะไรเปน็ เหตุ เพราะอะไรๆ เรากไ็ มไ่ ดศ้ กึ ษา และมาไดโ้ ดยสะดวก
ทกุ อยา่ ง มบี รกิ ารทง้ั นน้ั เมอื่ คดิ ๆ ดกู แ็ ปลก และรสู้ กึ ขบขนั มากๆ (เขยี นบนเครอื่ งบนิ
ทก่ี �ำลงั บินบนอากาศสงู สดุ สองหม่ืนฟตุ )
ความรสู้ ึกในเหตุการณ์ท่ีได้ไปเมืองนอกในคราวนกี้ น็ า่ ขบขันเหมอื นกนั เพราะ
เราเหน็ วา่ อยเู่ มอื งไทยมานานแลว้ คลา้ ยๆ กบั พญาลงิ ใหค้ นหยอกเลน่ มาหลายปแี ลว้
ลองไปเป็นอาจารยก์ บในเมืองนอกดสู ักเวลาหน่งึ จะเปน็ อยา่ งไร เพราะภาษาของเขา
เราไมร่ ู้ กต็ อ้ งเปน็ อาจารยก์ บอยา่ งแนน่ อน แลว้ กเ็ ปน็ ไปตามความคดิ อยา่ งนนั้ กบมนั
ไม่รภู้ าษาของมนุษย์ แต่พอมนั รอ้ งข้ึนมาแล้ว คนชอบไปหามันจงั เลย เลยกลายเป็น
คนใบส้ อนคนบา้ อกี เสยี แลว้ กด็ เี หมอื นกนั ปรญิ ญาของพระพทุ ธเจา้ นนั้ ไมต่ อ้ งไปเรยี น
ไปสอบกบั เขาหรอก ฉะนน้ั พระใบเ้ ลยเปน็ เหตใุ หไ้ ดต้ ง้ั สาขาขน้ึ ทกี่ รงุ ลอนดอนเพอื่ ให้
คนบา้ ศึกษา กข็ บขันดเี หมอื นกนั
วันท่ี ๑๖ กรกฎาคม ๒๕๒๐
เดินทางกลับมาถึงกรุงเทพฯ

614

จารกิ ไปต่างประเทศครงั้ ที่สอง

คงจะยงั จำ� กนั ไดว้ า่ เมอื่ หลวงพอ่ จารกิ ไปตา่ งประเทศครงั้ แรก และไดจ้ ดั ตงั้ สำ� นกั
สาขาข้ึนในประเทศอังกฤษ โดยมอบหมายให้พระอาจารย์สุเมโธเป็นผู้น�ำหมู่คณะ
ดำ� เนนิ การเผยแผพ่ ระพทุ ธศาสนาในประเทศตะวนั ตกนน้ั ทา่ นไดใ้ หโ้ อวาทแกล่ กู ศษิ ย์
ที่พ�ำนักอยู่ในสาขาต่างประเทศให้พยายามคงไว้ซ่ึงพระวินัยและข้อวัตรเช่นเดียวกับ
เมอื่ อยใู่ นเมอื งไทย โดยเฉพาะการออกบณิ ฑบาตโปรดสตั ว์ หลวงพอ่ ไดก้ ำ� ชบั ใหป้ ฏบิ ตั ิ
เปน็ ประจำ� แมว้ า่ ชาวตา่ งประเทศยงั ไมร่ จู้ กั การตกั บาตรกต็ าม โดยทา่ นสงั่ วา่ บณิ ฑบาต
เอาคนกอ่ น ขนมจะมาทหี ลงั คอื ใหเ้ ดนิ บณิ ฑบาตเพอ่ื ใหช้ าวบา้ นคนุ้ เคยกบั พระ และเพอื่
ปลูกฝังศรัทธาในผู้ทีไ่ ดพ้ บเห็นมากกวา่ เพ่ือรบั อาหารมาเลีย้ งชีพ พระอาจารยส์ ุเมโธ
ได้ปฏิบัติตามค�ำส่ังของหลวงพ่อทุกประการ ด้วยการพาพระภิกษุสามเณรออกเดิน
บณิ ฑบาตไปทางแฮมพเ์ สตท ฮธี (Hampstead Heath) ทกุ วนั มไิ ดข้ าด ซง่ึ นอกจาก
อานสิ งสท์ ่ีหลวงพ่อได้กล่าวไว้แลว้ ยังเปน็ การเปลย่ี นอริ ยิ าบถและออกกำ� ลังกายที่ดี
เพราะธรรมประทปี วหิ ารเปน็ ทค่ี บั แคบและอดึ อดั มากสำ� หรบั พระทเี่ คยอยปู่ า่ ถา้ ไมไ่ ด้
ออกบณิ ฑบาต ทา่ นคงไมส่ บาย

ก�ำเนดิ วดั ปา่ จิตตวเิ วก

วันหนึ่งขณะเดินบิณฑบาตอยู่นั้น พระอาจารย์สุเมโธก็ได้พบกับชายคนหน่ึง
ซงึ่ เปน็ เจา้ ของปา่ ไมแ้ หง่ หนงึ่ ใกลห้ มบู่ า้ นชติ เฮอรท์ รฐั ซสั เซกซ์ ทางตอนใตข้ องประเทศ

615

องั กฤษ หา่ งจากกรงุ ลอนดอนประมาณรอ้ ยกโิ ลเมตร ชายผนู้ ก้ี ำ� ลงั วงิ่ จอ๊ กกงิ้ เมอื่ เหน็
พระ กเ็ กดิ ความสนใจ ไดต้ ดิ ตามมาสนทนาและปฏบิ ตั ธิ รรมดว้ ยทธี่ รรมประทปี วหิ าร

ตอ่ มาเมอ่ื ไดท้ ราบถงึ ปญั หาเรอ่ื งทพี่ กั สงฆซ์ งึ่ คบั แคบ และไมส่ ปั ปายะสำ� หรบั การ
ปฏบิ ตั ธิ รรมของพระปา่ เขาจงึ ตดั สนิ ใจถวายปา่ ไมข้ องเขา ซงึ่ มเี นอื้ ทปี่ ระมาณ ๓๐๐ ไร่
เปน็ ทเี่ งยี บสงบ มลี ำ� ธารไหลผา่ น และมสี ระกวา้ งใหญ่ ใหเ้ ปน็ ทปี่ ฏบิ ตั ธิ รรมของพระสงฆ์
ทง้ั ๆ ทเี่ ดมิ ทเี ขาตงั้ ใจจะยกใหร้ ฐั บาล เพราะกำ� ลงั มปี ญั หาในการดแู ลรกั ษา จะขายเสยี
ก็ท�ำไม่ได้ เน่ืองจากเป็นที่ที่เขารับมรดกมาจากบิดา โดยมีเงื่อนไขว่าห้ามขายหรือ
เปล่ยี นแปลงสภาพของป่าไม้นี้

เมอื่ นายยอรช์ ชารป์ ประธานมลู นธิ กิ จิ การสงฆแ์ หง่ ประเทศองั กฤษ (EST) ไดไ้ ป
สำ� รวจป่าแฮมเมอรว์ ูดแห่งน้ี และเห็นประกาศขายบา้ นหลังใหญ่แห่งหนง่ึ ซึ่งอยหู่ ่าง
ออกไปไมก่ รี่ อ้ ยเมตร กเ็ กดิ ความสนใจเปน็ อนั มาก เพราะแมจ้ ะไดร้ บั ถวายปา่ ไม้ แตไ่ ม่
อาจปลกู สรา้ งเสนาสนะทเ่ี ปน็ ถาวรวตั ถไุ ด้ เนอ่ื งจากขดั กบั กฎหมายปา่ ไม้ การยา้ ยจาก
ธรรมประทปี วหิ าร จงึ จำ� เปน็ ตอ้ งหาทพ่ี กั สงฆใ์ กลๆ้ กบั บรเิ วณปา่ ไม้ ดงั นนั้ เมอื่ นายยอรช์
ชาร์ป ทราบราคาขายบ้านหลังนนั้ ซึง่ ถูกอยา่ งไมน่ า่ เช่ือ ก็เห็นวา่ จะปล่อยโอกาสทอง
เช่นนน้ั หลดุ มือไปไม่ได้ จงึ ไดต้ ดั สนิ ใจตกลงทำ� สญั ญาซ้ือขายโดยพลการ เม่อื กลบั
ถึงกรงุ ลอนดอน ไดก้ ราบเรียนให้พระอาจารยส์ เุ มโธทราบ ซึ่งท่านกเ็ หน็ ดดี ้วย แตม่ ี
ปญั หาวา่ มลู นธิ จิ ะตอ้ งขายธรรมประทปี วหิ ารเสยี กอ่ น จงึ จะมเี งนิ พอซอื้ บา้ นหลงั นนั้ ได้
อนงึ่ การทนี่ ายยอรช์ ชารป์ ใชเ้ งนิ ของมลู นธิ โิ ดยไมไ่ ดป้ รกึ ษากรรมการคนอน่ื ๆ เปน็ การ
ไมถ่ กู ตอ้ ง ประกอบกบั บา้ นหลงั นน้ั อยใู่ นสภาพเกา่ แก่ และทรดุ โทรมมาก แมว้ า่ จะมี
ศักยภาพสูงในการบูรณะ กรรมการบางคนจึงไม่เห็นด้วยกับการกระทำ� คร้ังน้ีของ
นายยอร์ช ชาร์ป และพอดชี ่วงนั้นโยมคนหน่ึงมีโอกาสเดนิ ทางไปนมสั การหลวงพอ่
ที่วัดหนองปา่ พง จึงกราบเรยี นเร่ืองนีใ้ ห้หลวงพ่อทราบ พร้อมกบั วิพากษว์ จิ ารณ์ใน
ทำ� นองไมเ่ หน็ ดว้ ย เพราะทใี่ หมอ่ ยไู่ กลออกไปในชนบท แตล่ กู ศษิ ยเ์ กอื บทงั้ หมดอยใู่ น
กรงุ ลอนดอน หลวงพอ่ ฟงั แลว้ กไ็ มไ่ ดอ้ อกความเหน็ ประการใด แตค่ งมคี วามเปน็ หว่ ง
อยูเ่ หมอื นกัน

616

ฉะนน้ั เม่ือทาง EST ไดก้ ราบอาราธนานิมนตห์ ลวงพ่อจาริกไปต่างประเทศอีก
เปน็ ครง้ั ทส่ี อง เมอื่ วนั ท่ี ๓๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๒๒ นนั้ หลวงพอ่ พรอ้ มดว้ ยพระอาจารย์
ปภากโร เปน็ พระอปุ ฏั ฐาก เดนิ ทางถงึ กรงุ ลอนดอน เมอื่ ไดไ้ ปสำ� รวจทแ่ี ลว้ หลวงพอ่
กพ็ อใจ เหน็ วา่ เปน็ ทเ่ี หมาะสมและหาไดย้ าก จงึ สนบั สนนุ ใหย้ า้ ยจากธรรมประทปี วหิ าร
ไปตงั้ หลักแหล่งยังที่แหง่ ใหม่ วัดปา่ จติ ตวเิ วกจึงได้ถอื ก�ำเนิดขึ้นมา เป็นวดั สาขาใน
ตา่ งประเทศแหง่ แรกของวดั หนองปา่ พงตงั้ แตบ่ ดั นน้ั ซง่ึ ตอ่ มามผี สู้ นใจในพทุ ธศาสนา
ไดไ้ ปศึกษาและปฏบิ ัตธิ รรมทนี่ ั่นเป็นจ�ำนวนมาก

ทางพ้นทกุ ข์

ระหวา่ งทห่ี ลวงพอ่ พำ� นกั อยใู่ นประเทศองั กฤษ ทา่ นไดร้ บั นมิ นตแ์ สดงธรรมอบรม
กรรมฐานแกช่ าวพทุ ธหลายกลมุ่ ซง่ึ ปรากฏวา่ มผี สู้ นใจเขา้ รว่ มปฏบิ ตั ธิ รรมกบั หลวงพอ่
เพมิ่ ขน้ึ จากทที่ า่ นเดนิ ทางไปครงั้ แรกมากพอสมควร การไปองั กฤษครงั้ ทส่ี องนี้ หลวงพอ่
ไดม้ โี อกาสเดนิ ทางไปทางภาคเหนอื ขององั กฤษ และประเทศสกอตแลนดด์ ว้ ย วนั ที่ ๑๕
พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๒ ทา่ นไดร้ บั นมิ นตไ์ ปแสดงธรรมท่ี ศนู ยแ์ มนจศู รี (Manjusri
Centre) วดั สายธเิ บต อยทู่ างตะวนั ตกเฉยี งเหนอื ของประเทศองั กฤษ ภายหลงั ธรรม
เทศนากัณฑ์นีไ้ ด้รบั การจดั พิมพใ์ นชอ่ื ทางพน้ ทกุ ข์ ตอนหนงึ่ ในการอบรม หลวงพ่อ
ไดย้ กปัญหาเรื่องความโกรธ ซ่ึงมีผูก้ ราบเรียนถามท่าน มาเป็นตัวอย่างในการแสดง
อนตั ตาธรรมใหเ้ หน็ ดงั ต่อไปนี้

“เมอ่ื กลางวนั น้ี มโี ยมคนหนง่ึ มาถามปญั หาวา่ เมอ่ื มนั มคี วามโกรธขนึ้ มา จะให้
ดฉิ ันท�ำอย่างไร อาตมาบอกว่า เม่อื มนั โกรธข้นึ มา ใหเ้ อานาฬกิ ามาตง้ั ไว้ บอกนบั ได้
สองชวั่ โมงใหโ้ กรธมนั หายนะ ลองดู ถา้ มนั เปน็ เรา บอกไดส้ องชวั่ โมงกห็ ายโกรธ แตอ่ นั นี้
ไม่ใช่เรา สองชวั่ โมงมันก็ยงั ไม่หาย บางทีหน่ึงชว่ั โมงมันก็หายแล้ว จะไปเอาโกรธมา
เป็นเรา มนั ก็ทกุ ขซ์ ิ นีถ่ ้าเปน็ ตัวเรา มันตอ้ งไดต้ ามปรารถนาอยา่ งนัน้ ถ้าไมไ่ ดต้ าม
ปรารถนากเ็ ปน็ เรอ่ื งโกหกเรา อยา่ ไปเชอ่ื มนั เลย มนั จะดใี จกอ็ ยา่ ไปเชอ่ื มนั จะเสยี ใจก็
อยา่ ไปเชอ่ื มนั จะรกั อยา่ ไปเชอื่ มนั มนั จะเกลยี ดกอ็ ยา่ ไปเชอ่ื มนั มนั เรอื่ งโกหกทง้ั นนั้
ให้คำ� ตอบเขาอย่างน้ี

617

ใครเคยโกรธไหม เมอื่ โกรธขน้ึ มา มนั เปน็ สขุ หรอื ทกุ ขไ์ หม ถา้ เปน็ ทกุ ข์ ทำ� ไมไม่
ทง้ิ มนั เอาไวท้ ำ� ไม นจ่ี ะเขา้ ใจวา่ เรารอู้ ยา่ งไรเลา่ จะเขา้ ใจวา่ เราฉลาดอยา่ งไรเลา่ ตงั้ แต่
เราเกดิ มานม้ี นั โกรธเรากห่ี นมาแลว้ บางวนั มนั ทำ� ใหค้ รอบครวั ทะเลาะกนั กไ็ ด้ รอ้ งไห้
ทง้ั คนื กไ็ ด้ ขนาดนนั้ กย็ งั เกดิ ความโกรธอกี ยงั เกบ็ มนั เอาไวใ้ นใจอกี ทกุ ขอ์ กี อยตู่ ลอด
เวลาตลอดถงึ บดั นี้ ตงั้ แตน่ ต้ี อ่ ไปถา้ โยมทกุ คนไมเ่ หน็ ทกุ ข์ มนั กจ็ ะทกุ ขเ์ รอ่ื ยๆ ไป ถา้ เหน็
ทกุ ขว์ ันนี้ เอามันท้งิ เสยี เอามนั ทงิ้ ถา้ ไม่ทง้ิ มนั มนั จะท�ำให้เราทกุ ข์จนตลอดวันตาย
ไม่ได้หยุด วัฏสงสารก็ต้องเป็นอย่างนี้ ถ้าเรารู้จักทุกข์อย่างนี้ก็แก้ปัญหาได้เท่านั้น
ฉะนน้ั พระพทุ ธเจา้ ทา่ นวา่ ไมม่ อี บุ ายอะไรทจี่ ะดไี ปกวา่ น้ี อบุ ายทจี่ ะไมม่ ที กุ ข์ กเ็ หน็ วา่
อนั นไ้ี มใ่ ชต่ วั อนั นไี้ มใ่ ชข่ องตวั เทา่ น้ี อนั นเ้ี ลศิ แลว้ อนั นป้ี ระเสรฐิ แลว้ แตเ่ ราไมค่ อ่ ยได้
รบั ฟงั เมอื่ ทกุ ขท์ กุ ทกี ร็ อ้ งไหท้ กุ ที ยงั ไมจ่ ำ� อกี นี่ ทำ� ไมจงึ เปน็ อยา่ งนนั้ ทำ� ไมไมด่ นู านๆ
ทา่ นอาจารยส์ อนให้ดใู ห้ภาวนาพทุ โธใหเ้ หน็ ชัด”

ถามหรือเทศน์

วนั ที่ ๑๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๒ หลวงพอ่ ไดแ้ สดงธรรมทสี่ มาคมสมถะ แหง่ เมอื ง
แมนเชสเตอร์ ซงึ่ ทา่ นตอ้ งทำ� หนา้ ทต่ี อบคำ� ถามตง้ั แตเ่ รมิ่ รายการทเี ดยี ว เพราะผฟู้ งั ใน
วนั นน้ั สว่ นใหญเ่ ปน็ ผทู้ ไ่ี ดศ้ กึ ษาปรชั ญาทางศาสนาพทุ ธมามากแลว้ คำ� ถามแตล่ ะขอ้
คอ่ นขา้ งซบั ซอ้ นและสบั สน เพราะผสมกบั การแสดงความคดิ เหน็ ของผถู้ ามดว้ ย เชน่
คำ� ถามเกยี่ วกบั เรอื่ งของวฏั สงสารวา่ เปน็ เพยี งความฝนั ใชไ่ หม อนจิ จงั ทกุ ขงั อนตั ตา
เปน็ เรอ่ื งสมมตุ ิ หรอื เรอื่ งจรงิ อยา่ งนเี้ ปน็ ตน้ มอี ยวู่ าระหนง่ึ ซง่ึ ผถู้ ามใชเ้ วลาในการถาม
อยหู่ ลายนาที และเปน็ การแสดงความคดิ เหน็ มากกวา่ อยา่ งอนื่ หลวงพอ่ จงึ ปรารภข�ำๆ
กับล่ามวา่

“เขาถามปญั หาหรือเทศนใ์ ห้เราฟงั ?”

อยา่ งไรกต็ าม แมผ้ ถู้ ามจะถามดว้ ยสญั ญาความจำ� หลวงพอ่ กต็ อบตรงไปตรงมา
จากประสบการณ์จริงของท่านเอง เพื่อให้ผู้อ่านได้รับรสชาติของการตอบปัญหาใน
วนั นัน้ บา้ ง จึงขอถา่ ยทอดค�ำถามสองข้อที่ไมค่ อ่ ยสับสนมาไวใ้ นทีน่ ี้

618

โยม : เวลากลัว จะมคี วามรู้สกึ อยทู่ ่สี ะดอื แตถ่ ้าเป็นอย่างอ่ืน จะรสู้ ึกทส่ี มอง
อยากทราบว่าทำ� ไมจึงเปน็ เชน่ นัน้

หลวงพอ่ : ของมนั เปน็ เองเชน่ นแี้ หละ ความรกั เกดิ ขน้ึ ทนี่ ี่ (หลวงพอ่ ชที้ ห่ี วั ใจ)
ความกลวั กเ็ กดิ ทน่ี ี่ ความไมก่ ลวั กเ็ กดิ ทน่ี ่ี อยา่ ไปพดู ถงึ สะดอื หรอื สมองเลย ทงั้ หมด
มนั รวมทน่ี ี่ (ทีใ่ จ) เม่ือรสู้ กึ กลวั ผรู้ ้สู กึ นะ่ คอื ใคร ไมใ่ ช่สะดอื ไม่ใช่สมอง รสู้ กึ กลัว
รู้สกึ ไม่กลัว ร้สู ึกสขุ รู้สึกทกุ ขน์ ่ะใคร ผู้รู้สกึ นัน้ คอื ใคร อนั น้ันเป็นนามธรรม สะดอื
สมองนะ่ มนั อยเู่ ฉยๆ นะ สะดอื สมอง เปน็ เนอื้ หนงั เปน็ วตั ถนุ ะ ไมม่ อี ะไร ความรสู้ กึ นะ่
เปน็ นามธรรม เปน็ ของมนั อยอู่ ยา่ งนน้ั ถา้ ไมม่ เี หตปุ จั จยั มนั กเ็ ฉย มเี หตปุ จั จยั มนั กว็ งิ่
ขน้ึ มา อาการมนั เปน็ ของมนั อยอู่ ยา่ งนนั้ ธรรมชาตมิ นั เปน็ อยา่ งนน้ั เพราะฉะนน้ั พระทา่ น
จงึ บอกวา่ มนั จะกลวั ก็ช่างมันเถอะ บอกเลย “มันไมเ่ ทีย่ ง มนั ไม่เทีย่ ง” สุขกไ็ มเ่ ทีย่ ง
ทกุ ขก์ ็ไมเ่ ท่ยี ง บอกมนั อยา่ งนี้ เดีย๋ วก็หาย มนั ไมแ่ น่นอน

โยม : ผมเคยอา่ นคมั ภรี บ์ อกวา่ นพิ พานคอื การดบั ทกุ ข์ ผมเคยนง่ั สมาธจิ นรสู้ กึ วา่
รปู ไมม่ ี จติ กวา้ งขวางมาก ไมม่ ขี อบเขต ไมม่ ที กุ ข์ แตน่ น่ั คงยงั ไมใ่ ชน่ พิ พาน อยากจะ
ทราบว่าทา่ นมีความคดิ เหน็ อยา่ งไร?

หลวงพอ่ : ทกุ ขม์ นั เปน็ นามธรรม ไมใ่ ชจ่ ะเปน็ รปู อยา่ งนนี้ ะตวั ทกุ ข์ เปน็ ความรสู้ กึ
เกิดในจิตเจา้ ของ มันเป็นทกุ ข์ ความร้สู กึ เกดิ ข้ึนแล้วกไ็ ม่รู้จะเรียกอะไร เลยสมมตุ ิ
เรยี กวา่ ทกุ ข์ เปน็ เรอ่ื งสมมตุ ขิ นึ้ มา เกดิ ขน้ึ แลว้ กด็ บั ไป เรอื่ งจติ สงบเชน่ นี้ เปน็ เรอ่ื งสมถะ
อยา่ งเดยี ว ไมใ่ ชส่ งบใหพ้ น้ ทกุ ขน์ ะ ถา้ หมดทกุ ขจ์ รงิ ๆ เรอ่ื งสงสยั อยา่ งนไ้ี มม่ ี ไมส่ งสยั
หมดเรอื่ งทจ่ี ะตอ้ งสงสยั นน้ั เรยี กวา่ สงบดว้ ยปญั ญาจรงิ ๆ สมาธนิ ส้ี งบไป อยา่ งทเ่ี รานง่ั
หไู มไ่ ดย้ นิ ตาไมเ่ หน็ กค็ ดิ วา่ สงบ ไมม่ เี สยี งรบกวน สงบแคน่ น้ั ถา้ กลบั ไปบา้ นเสยี งรบกวน
ก็วุ่นวายขึน้ มาอีก น่มี นั สงบแค่นี้ ไมส่ งบจริงๆ อันนเี้ ปน็ ผลเกิดจากสมาธิ ไมใ่ ชเ่ กิด
จากปญั ญา ถา้ ผลเกดิ จากปญั ญา ไมไ่ ดส้ งสยั อยา่ งนี้ หมดเรอ่ื ง เชน่ เราเดนิ กลบั ไปกลบั มา
เดนิ เรากร็ จู้ กั หยดุ เรากร็ จู้ กั ทนี .ี้ ..การเดนิ ไปกไ็ มม่ ี การเดนิ กลบั มากไ็ มม่ ี การหยดุ อยู่
ก็ไมม่ ี นค่ี ืออะไร เปน็ ตรงไหน เราอยูอ่ ย่างไร เดนิ ไปก็หมด กลบั มากห็ มด ไมม่ ที าง
สงสยั อะไรอกี แลว้ เดนิ ไปกไ็ มส่ งสยั เพราะวา่ มนั หมดแลว้ กลบั มากไ็ มส่ งสยั เพราะวา่

619

มนั หมดแลว้ หยุดอย่กู ็ไมส่ งสยั เพราะว่ามันหมด ไมม่ ใี นทนี่ นั้ อกี แลว้ มนั หมดแล้ว
อันนเี้ ปน็ เร่อื งของปญั ญา ไม่มีอะไรจะเกดิ ในทีน่ ัน้

เสยี งกวนเราหรือเรากวนเสียง

หลวงพ่อกลบั มาจากประเทศสกอตแลนด์แลว้ ทา่ นพำ� นักทธ่ี รรมประทีปวิหาร
เหมอื นเดมิ มญี าตโิ ยมมานง่ั สมาธิ และฟงั ทา่ นแสดงธรรมทกุ คนื สำ� หรบั ธรรมเทศนา
ทหี่ ลวงพ่อแสดงในวนั ที่ ๒๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๒ นน้ั ไดร้ ับการจดั พมิ พเ์ ปน็
หนงั สอื แล้วในชื่อ “สมาธิภาวนา”

ธรรมประทปี วหิ ารนนั้ ตดิ อยกู่ บั ถนนอนั พลกุ พลา่ น ดา้ นเหนอื ของกรงุ ลอนดอน
ตรงกนั ขา้ มคอื รา้ นเหลา้ (Pub) เสยี งรบกวนจากสงิ่ แวดลอ้ มจงึ มอี ยตู่ ลอดเวลา หลวงพอ่
ได้ยกประเดน็ น้ีมาเปน็ หวั ขอ้ เริ่มตน้ การอบรมในวนั ท่ี ๒๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๒
ดังน้ี

“วนั นจี้ ะพดู อะไรฝากไวส้ กั นดิ หนงึ่ คอื ความเหน็ วา่ เสยี งรถมนั กวนเรานนั้ ทจ่ี รงิ แลว้
เราไปกวนเสยี งรถไมใ่ ชห่ รอื ไมใ่ ชเ่ สยี งรถมากวนเราใชไ่ หม คนเราจะมคี วามทกุ ข์ เพราะ
มคี วามเหน็ ผดิ อยา่ งนี้ เปน็ มจิ ฉาทฏิ ฐิ ถา้ เหน็ เชน่ นี้ เรากไ็ ปแกแ้ ตเ่ สยี งรถ เสยี งคนอนื่
เทา่ นน้ั ไม่แกถ้ กู จุดของมัน ดังน้ัน จึงเป็นเหตใุ ห้ทุกขเ์ กิดไมห่ ยดุ เพราะความเห็นนี้
เปน็ มจิ ฉาทฏิ ฐิ ไมถ่ กู ตอ้ ง มใี นใจของเราไหม ทกุ คนตอ้ งพจิ ารณาในจติ ของเรา อนั น้ี
เป็นเหตุ พดู วันนีใ้ ห้เกบ็ ไวด้ ูนะ อยา่ ทิ้ง เกบ็ ไวด้ ู ความเห็นท่ถี กู ต้องคอื ทีเ่ รยี กว่า
เราไปกวนเสยี งรถ ไมใ่ ชเ่ สยี งรถมากวนเรา หรอื ยง่ิ กวา่ นนั้ เรากไ็ มม่ ี รถกไ็ มม่ ี เสยี งกไ็ มม่ ี
กเ็ ปน็ อนั หมดเทา่ นน้ั แหละ อนั นใ้ี หด้ ทู จ่ี ติ ของเรา ใหด้ ทู จ่ี ติ ของตนทกุ ๆ คน เชน่ เรานงั่
ในวนั น้ี ความทกุ ขเ์ กดิ ขนึ้ แลว้ เจา้ ของทกุ ขม์ ไี หม พจิ ารณาใหด้ นี ะ ถา้ ใครเปน็ เจา้ ของทกุ ข์
คนนนั้ กล็ ำ� บากมากทส่ี ดุ ยงั ไมเ่ ขา้ ใกลค้ วามสงบเลย ถา้ มคี วามเหน็ เชน่ นี้ กเ็ รยี กวา่ เปน็
ความเหน็ ผดิ ซง่ึ เปน็ มจิ ฉาทฏิ ฐิ ไมใ่ ชม่ รรค หรอื เปน็ มจิ ฉามรรค คอื เปน็ หนทางเขา้ ไป
สทู่ กุ ขน์ น่ั เองแหละ มไี หม ใหด้ ทู จ่ี ติ ของเราทกุ คนนะ การกระทำ� วนั นถี้ า้ มคี วามเหน็ วา่
ความทกุ ขเ์ กดิ ขนึ้ มาแลว้ คนทรี่ บั ทกุ ขน์ น้ั ไมม่ เี ปน็ ยงั ไง ความเหน็ เราใกลไ้ หมหรอื ยงั หา่ ง

620

ถา้ ใครเขา้ ใจวา่ ทกุ ขเ์ ปน็ ของเรา สขุ เปน็ ของเรา นนั่ แหละกเ็ รยี กวา่ หาความสงบยงั ไมไ่ ด้
การน่ังสมาธิ การกระท�ำปฏิบัติเชน่ นี้ ท�ำเพอื่ อะไร ใหใ้ คร เคยคิดไหม เคยพจิ ารณา
ไหม...”

จากประเทศองั กฤษ หลวงพอ่ พรอ้ มดว้ ยพระอาจารยป์ ภากโร ไดเ้ ดนิ ทางไปยงั
ประเทศสหรฐั อเมรกิ า ทา่ นไดพ้ ดู เปรยๆ วา่ อาจจะใหพ้ ระอาจารยส์ เุ มโธกลบั เมอื งไทย
และให้พระรูปอื่นอยแู่ ทน ซ่ึงท�ำใหท้ ุกคนตกใจ เพราะการบูรณะซ่อมแซมคฤหาสน์
เกา่ แกแ่ ละทรดุ โทรมทนี่ ายยอรช์ ชารป์ ซอื้ ไวน้ น้ั เปน็ งานหนกั ทจ่ี ะตอ้ งใชเ้ วลาอกี นาน
จงึ จะเสรจ็ เรยี บรอ้ ย แตถ่ งึ กระนนั้ คณะสงฆก์ ม็ กี ำ� ลงั ใจทจ่ี ะสคู้ วามยากลำ� บากตา่ งๆ
เพราะศรทั ธาในตวั ผนู้ ำ� คอื พระอาจารยส์ เุ มโธ เปน็ ปจั จยั สำ� คญั ฉะนน้ั การปรารภวา่
จะเปลยี่ นแปลงประธานสงฆค์ รั้งน้ี เปน็ อุบายอนั หลักแหลมของหลวงพ่อทีใ่ ห้ทกุ คน
สำ� นกึ วา่ ความหวงั ในคนอนื่ ไมว่ า่ ใคร เปน็ เหตใุ หเ้ กดิ ทกุ ข์ จงเปน็ ทพี่ ง่ึ ของตน อยา่ ยดึ มนั่
ถอื มนั่ ในครบู าอาจารยจ์ นเกนิ ไป หลวงพอ่ ไดฝ้ ากบทเรยี นเรอ่ื งความไมแ่ นน่ อนไวก้ บั
ศิษย์เปน็ ท่ีระลกึ แล้วท่านกอ็ �ำลาออกเดินทางตอ่

จากลอนดอน หลวงพอ่ ไดแ้ วะเปลยี่ นเครอ่ื งบนิ ทนี่ วิ ยอรค์ แลว้ บนิ ตอ่ ไปยงั เมอื ง
ซแี อตเทลิ (Seattle) บา้ นเกดิ ของพระอาจารยป์ ภากโร โดยถงึ สนามบนิ เมอื งซแี อตเทลิ
ในวนั ที่ ๒๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๒ โยมพอ่ โยมแม่ ของอาจารยป์ ภากโร กบั นายพอล
ไบรเตอร์ (อดตี พระวรปญั โญ ซงึ่ เคยบวชอยทู่ ว่ี ดั หนองปา่ พงหกพรรษา แลว้ ลาสกิ ขาไป)
และกลุ่มชาวพุทธในเมืองซีแอตเทิล ได้มารอต้อนรับ โยมแม่ของอาจารย์ปภากโร
พอแลเห็นพระลูกชาย กว็ งิ่ ถลามาแต่ไกล ท�ำทา่ เหมอื นจะเขา้ มากอดตามธรรมเนียม
ตะวนั ตก ทำ� ให้อาจารย์ปภากโรตกใจ เตรยี มทา่ ยับย้งั แตเ่ มื่อเข้ามาใกล้ โยมแม่
กท็ รดุ ตวั ลงนงั่ กราบอยา่ งเรยี บรอ้ ย ทกุ คนจงึ โลง่ ใจไปตามๆ กนั สว่ นพอล ไบรเตอร์ นนั้
ไดป้ วารณาตวั เปน็ โยมอปุ ฏั ฐากตลอดเวลาทห่ี ลวงพอ่ พำ� นกั อยใู่ นอเมรกิ า หลวงพอ่ เหน็
ศษิ ยเ์ กา่ กห็ วั เราะชอบใจ สพั ยอกวา่ เดยี๋ วนพี้ อลเปน็ คนครงึ่ ๆ กลางๆ คอื จะเปน็ พระ
กไ็ มใ่ ช่ เปน็ ฆราวาสกไ็ มเ่ ชงิ เพราะแมส้ กึ ไปแลว้ พอลกย็ งั คงโกนหวั เหมอื นนกั บวชอยู่
นนั่ เอง

621

หลวงพอ่ แวะพักทบ่ี ้านโยมพ่อโยมแม่อาจารยป์ ภากโรสองสามวัน จากน้ันย้าย
ขน้ึ ไปยงั บา้ นพกั ตากอากาศทอี่ ยบู่ นเขา ในสปั ดาหแ์ รก คณะผตู้ ดิ ตามสงั เกตวา่ หลวงพอ่
ออ่ นเพลยี มากอยา่ งเหน็ ไดช้ ดั ทา่ นใชเ้ วลาสว่ นใหญใ่ นการพกั ผอ่ นเงยี บๆ บางทกี ค็ ยุ
ธรรมะกบั พระอาจารยป์ ภากโรและพอล บางทกี ใ็ หเ้ ปดิ โทรทศั นศ์ กึ ษาชวี ติ ความเปน็ อยู่
ของชาวอเมรกิ นั บา้ ง ไมน่ านนกั ทา่ นกเ็ รม่ิ ฟน้ื ตวั มชี วี ติ ชวี าขน้ึ มาอกี เปน็ โอกาสพกั ผอ่ น
ทห่ี าไดย้ าก เพราะตลอดเวลาทอี่ ยเู่ มอื งไทย ทา่ นตอ้ งรบั ภาระหนกั ในฐานะเจา้ อาวาส
วดั ใหญ่

เมอื่ มาถงึ ประเทศอเมรกิ าแลว้ หลวงพอ่ คอยสงั เกตสงั คม วฒั นธรรม ธรรมเนยี ม
ประเพณี และบุคคลอเมรกิ นั อยูเ่ รื่อย พินิจพิจารณาอยู่วา่ จะท�ำงานเผยแผท่ ่อี เมริกา
อยา่ งไรจงึ จะไดผ้ ลดี วนั หนงึ่ ทา่ นปรารภวา่ ในประเทศอเมรกิ านนั้ ถา้ จะสอนกนั แลว้
ไมต่ ้องใช้คำ� ว่า “พทุ ธศาสนา” ก็ได้ ตอ้ งแสดงให้เขาเหน็ วา่ พทุ ธธรรมคอื สัจธรรมท่ีมี
อยู่เองตามธรรมชาติ ไม่ใชเ่ รอ่ื งการสมมตุ บิ ญั ญัตหิ รือของใคร

เทา่ ทห่ี ลวงพอ่ ไดส้ งั เกตแลว้ ชาวตะวนั ตกทสี่ นใจพทุ ธศาสนา มกั เปน็ คนมกี าร
ศกึ ษา คอ่ นขา้ งเปน็ คนเจา้ ทฐิ ิ คนทมี่ ที ฏิ ฐมิ านะแรงกลา้ จะรบั ธรรมะไดย้ าก ทา่ นจงึ แนะวา่
วิธีการที่ดีที่สุด คือสอนแบบท่ีให้เขาเข้าใจว่าเขาคิดอะไรข้ึนมาได้เอง แต่หลวงพ่อ
เตอื นวา่ ถา้ ทฏิ ฐมิ านะมากจนรบั ธรรมะไมไ่ ดเ้ ลย กไ็ มต่ อ้ งเถยี งกบั เขา เพราะมนั จะเปน็
เศรษฐีเถยี งกบั ยาจก ตอ้ งปลอ่ ยไว้กอ่ นเพราะเป็นกรรมของเขาเอง

เซนในอเมรกิ า

ในสมยั ปจั จบุ นั พทุ ธศาสนาทแ่ี พรห่ ลายในอเมรกิ าคอื ฝา่ ยมหายาน ซง่ึ มคี ำ� สอน
บางประการทไ่ี มส่ อดคลอ้ งกบั ฝา่ ยเถรวาท ทำ� ใหเ้ กดิ ความสบั สนในกลมุ่ ชาวตะวนั ตก
ทศ่ี กึ ษาธรรมะบา้ งพอสมควร ตวั พอลเองหลงั จากลาสกิ ขาไปจากวดั หนองปา่ พง กเ็ กดิ
สนใจธรรมะนกิ ายเซนของมหายาน และไดศ้ กึ ษามาประมาณสองถงึ สามปกี อ่ นหนา้ นน้ั
จึงมีเรอื่ งตา่ งๆ ของเซนมาเปน็ หวั ขอ้ สนทนาซักถามหลวงพอ่ บ่อยๆ และพอลกต็ ้อง

622

แปลกใจทห่ี ลวงพอ่ สามารถโตต้ อบใหค้ วามกระจา่ งแกเ่ ขาได้ ทง้ั ๆ ทท่ี า่ นไมเ่ คยไดศ้ กึ ษา
ทางนัน้ มากอ่ น ต่อไปน้คี ือตวั อย่างการสนทนาระหว่างหลวงพ่อกบั พอล

พอล : มหายานนี้ถือว่าจติ เดมิ แท้เป็นของบริสทุ ธ์ิ สรรพสัตวม์ พี ุทธภาวะในใจ
อยแู่ ล้ว ฉะน้ัน บางคนเห็นว่าไม่ต้องประพฤตปิ ฏิบัตใิ ห้ล�ำบาก

หลวงพอ่ : เรามอี ะไรสะอาดบา้ งไหม ถาดใบนน้ี ะ สมมตวิ า่ เราเอาขใ้ี ส่ แลว้ พดู วา่
ถาดใบน้เี ดมิ แท้เปน็ ถาดสะอาด ฉะน้นั เราจงึ ไมต่ อ้ งล้าง อย่างน้ีจะถูกไหม?

พอล : บางคนไม่ยอมปฏบิ ตั เิ พราะเหน็ วา่ เขาสบายแลว้ ไมม่ ีความทกุ ข์

หลวงพอ่ : ถา้ หากวา่ เดก็ นอ้ ยไมย่ อมไปโรงเรยี น ดอ้ื กบั พอ่ แมว่ า่ ไมไ่ ป ผมสบายแลว้
อยา่ งนจ้ี ะดไี หม

พอล : บางคนเขาเหน็ วา่ ความทกุ ขเ์ ปน็ สว่ นหนงึ่ ของชวี ติ ทส่ี มบรู ณ์ ชวี ติ ตอ้ งมี
ทัง้ สขุ และทุกข์ ความทกุ ขเ์ ป็นส่ิงท่ตี อ้ งยอมรบั จึงจะเป็นธรรมชาติ ถ้าไม่มีความทุกข์
ความสขุ กไ็ มม่ รี สชาติ

หลวงพ่อ : จะเอาอยา่ งนก้ี ไ็ ด้ อย่าปล่อยนะ จบั ไว้ดๆี จบั ไวน้ านๆ ดซู วิ ่ามนั จะ
เป็นอยา่ งไร ถ้าหากวา่ คนเราจะมเี หน็ ความตา่ งๆ อยา่ งนี้ และไม่ยอมรับความจริง
ก็ปล่อยเขาไวอ้ ยา่ งนั้นกอ่ น

ปฏิบัติที ่ ไม่ใชป่ ฏิบตั ิ

การเขา้ ค่ายอบรมกรรมฐานเจริญสมาธภิ าวนาชว่ งส้นั ๆ ประมาณ ๗-๑๐ วนั
ตามสำ� นกั ตา่ งๆ เปน็ วธิ ที น่ี ยิ มกนั มากในหมนู่ กั ปฏบิ ตั ชิ าวอเมรกิ นั หลวงพอ่ ไดแ้ สดง
ความเห็นเกย่ี วกบั กิจกรรมทำ� นองน้ไี ว้หลายครงั้ อย่างเช่น

“เขา้ คา่ ยกด็ ี แตข่ าดการตดิ ตอ่ ไมใ่ ชก่ รรมฐานทสี่ มบรู ณ์ มาทำ� กรรมฐานชว่ งสนั้ ๆ
แลว้ กอ็ อกไปสนกุ ตอ่ ทำ� ใหจ้ ติ กระทบ แลว้ กม็ าทำ� อกี เจด็ วนั ไมพ่ ดู สามวนั เจด็ วนั แต่

623

ไปร้อง ไปเล่นเสยี เจด็ เดอื นไม่คุ้มกัน เป็นความเข้าใจผดิ เปน็ ปฏิบตั ทิ ่ีไมใ่ ชป่ ฏิบัติ
ไมถ่ กู ตอ้ ง ตอ้ งทำ� ใหต้ ดิ ตอ่ เหน็ โทษใหต้ ดิ ตอ่ ทม่ี าทำ� เพอื่ ใหเ้ หน็ โทษจะไดไ้ มท่ ำ� อกี จะได้
สงั วรส�ำรวมตลอดไปเร่อื ยไป ถา้ ทำ� กต็ อ้ งท�ำอย่างน้นั มนั จงึ เกิดผล ถ้าไม่ทำ� อยา่ งน้นั
ไมเ่ กดิ ผลหรอก กเ็ กดิ เลก็ ๆ นอ้ ยๆ ดกี วา่ ไมท่ ำ� บางทกี ไ็ มด่ กี วา่ หรอก บางทกี เ็ บอ่ื ปฏบิ ตั ิ
กรรมฐานกไ็ มไ่ ดเ้ รอ่ื งอะไรหรอก กอ็ ยา่ งนน้ั แหละ ไปเลน่ ดกี วา่ ไปทำ� อยา่ งนนั้ ...อยา่ งนี้
ดกี วา่ กเ็ ลยไปกนั เลย อยา่ งงน้ั แหละ ทำ� ไมถ่ งึ ทม่ี นั ทำ� ไมจ่ รงิ อนั ทจี่ รงิ ทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ งใน
โลกนี้ มนั พรอ้ มทจ่ี ะสอนเราอยเู่ สมอ ถา้ เราทำ� ปญั ญาใหเ้ กดิ ขนึ้ เทา่ นน้ั กจ็ ะรแู้ จง้ แทง
ตลอดในโลก”

นอกจากนน้ั ท่านได้เปรยี บเทียบการปฏบิ ัตกิ รรมฐานในลกั ษณะนว้ี ่า

“นมี่ นั ชอบภาวนาแบบโจรทถ่ี กู ตำ� รวจจบั แลว้ จา้ งทนายเกง่ ๆ มาวา่ ความให้ ถา้ พน้
โทษแลว้ กก็ ลบั ขโมยของเหมอื นเดมิ ถา้ ถกู จบั กจ็ า้ งทนายอกี หมนุ เวยี นอยา่ งนแ้ี หละ”

ท่านอธบิ ายต่อไปว่า

“เปา้ หมายของการภาวนา มใิ ชเ่ พยี งแตท่ ำ� จติ ใหส้ งบจากความทกุ ขห์ รอื ออกเสยี
จากความวุ่นวายชวั่ คราวเท่านนั้ แตต่ ้องพจิ ารณาใหเ้ หน็ เหตุ และถอนสมทุ ัยซึง่ เป็น
ตน้ เหตุของความไมส่ งบเหลา่ นัน้ จึงจะเปน็ ความสงบสุขที่แทจ้ รงิ ”

และอกี ครงั้ หน่งึ ท่านเปรยี บเทยี บการทำ� สมาธิกบั การสรา้ งบา้ นวา่

“ทำ� สมาธิ คดิ วา่ ทำ� แลว้ หยดุ ไมใ่ ช่ ตอ้ งมสี ติ รอู้ ารมณท์ จี่ ะมาทำ� ลายสมาธขิ องเรา
ใหว้ นุ่ วาย รตู้ วั อยเู่ สมอ ทำ� สมาธไิ มย่ ากหรอก การรกั ษาสมาธสิ ยิ าก เหมอื นสรา้ งบา้ น
หลงั หนงึ่ ไมน่ านกเ็ สรจ็ แตก่ ารรกั ษาบา้ น ทำ� ความสะอาดบา้ น ตอ้ งทำ� ไปเรอื่ ยๆ ตลอด
ชีวติ ...”

หลวงพอ่ ไดม้ โี อกาสเหน็ หมิ ะเปน็ ครงั้ แรกในชวี ติ ของทา่ น เมอ่ื คราวไปเทย่ี วชม
ภเู ขาเรนเิ ออร์ (Mt.Rainier) ซง่ึ สงู เปน็ อนั ดบั ทส่ี องในประเทศอเมรกิ า ทา่ นหยบิ หมิ ะ
ขึน้ มาพจิ ารณาแลว้ ออกปากว่า

624

“ไม่งามเหมอื นทีเ่ ห็นในรปู ภาพ”

หลงั จากกลับมา ทา่ นได้มีโอกาสไปหาหมอจีนทเ่ี มืองซแี อตเทลิ หมอไดถ้ วาย
ยาสมนุ ไพรโสมพันปี ทำ� ใหก้ �ำลงั วงั ชาของท่านกระเตือ้ งข้ึน

อเมริกันปรพิ าชก

ดังได้กล่าวแล้วว่า ในประเทศสหรัฐอเมริกามีส�ำนักปฏิบัติกรรมฐานมากมาย
หลายสำ� นกั หลายครบู าอาจารย์ ผปู้ ฏบิ ตั ซิ ง่ึ ยงั หาแนวทางของตวั เองไมพ่ บ กม็ กั จะชอบ
เปลยี่ นอาจารย์ เปลยี่ นแนวปฏบิ ตั ิ ลองของใหมไ่ ปเรอื่ ยๆ เมอ่ื หลวงพอ่ ไปแสดงธรรม
ทเี่ ฟรนด์ เซนเตอร์ ของพวกเควกเกอร์ ประจ�ำเมอื งซีแอตเทิล ในวันที่ ๑ มถิ ุนายน
พ.ศ. ๒๕๒๒ ท่านได้ปรารภเรือ่ งน้ีดว้ ยความเป็นห่วงว่า

“กลัวอย่างเดยี วเมืองนี้ กลัวอาจารยก์ รรมฐานหลายเกนิ ไป ธเิ บตบ้าง เซนบ้าง
เถรวาทบา้ ง วนุ่ ! เดย๋ี วนอี้ าจารยส์ อนกรรมฐานมากเกนิ ไปเสยี แลว้ แตค่ นทำ� กรรมฐาน
จริงๆ ไมค่ อ่ ยมี กลัวโยมจะถูกของปลอม ถกู อาจารย์ปลอมน่ะ กลวั อยา่ งน้ันมาก”

หลวงพ่อไดย้ กเรอ่ื งของปรพิ าชกคนหนง่ึ ในสมยั พุทธกาลมาเล่าให้ฟงั วา่

“ชอบเปลีย่ นครูบาอาจารย์ แสวงหาอาจารย์ไปเรอ่ื ย ไดย้ ินกติ ติศัพทอ์ าจารย์
สอนปฏบิ ตั ิ รปู ไหนทา่ นวา่ ดปี ฏบิ ตั ดิ ี กไ็ ป ไปปฏบิ ตั กิ บั ทา่ น ไปฟงั ทา่ นเทศน์ อาจารย์ ก. บา้ ง
อาจารย์ ข. บา้ ง อาจารย์ ค. บา้ ง เอามาคดิ เทยี บรปู นกี้ บั รปู นนั้ กไ็ มเ่ หมอื นกนั รปู นน้ั กบั
รปู นนั้ กไ็ มเ่ หมอื นกนั กบั ความคดิ ของเรานก้ี ไ็ มเ่ หมอื นกนั อกี แปลกไปเรอื่ ย ความสงสยั
กเ็ กดิ ขนึ้ เรอ่ื ยไมห่ ยดุ ตอ่ มาไดข้ า่ ววา่ พระศาสดาพระโคดมเกดิ ขน้ึ ในโลก ยงิ่ หนกั ใหญ่
อดไมไ่ ด้ ไปอกี ไปกราบทา่ น ทา่ นกเ็ ทศนใ์ หฟ้ งั ทา่ นวา่ ไปทำ� ความเขา้ ใจกบั คนอนื่ ให้
หายสงสัยนั้นไมไ่ ด้ ย่งิ ฟังย่ิงสงสยั ย่ิงฟงั ย่ิงแปลก จะระงบั ความสงสัย ให้พจิ ารณา
กายกบั ใจของตวั เองเทา่ นนั้ แหละ อดตี กใ็ หท้ งิ้ อนาคตกท็ ง้ิ เพราะเปน็ ของไมแ่ นน่ อน
ดปู ัจจบุ ันเดี๋ยวนี้ ดูปจั จุบนั เราท�ำอยู่น่ี อยา่ ไปดูอืน่ ไกล...”

625

และหลวงพอ่ ได้ยำ�้ กบั นักปฏิบัตชิ าวอเมริกันวา่

“ปญั ญาไมไ่ ดเ้ กดิ จากการมคี วามรมู้ ากๆ ไมไ่ ดเ้ กดิ จากการทดลองปฏบิ ตั ภิ าวนา
หลายแนว แตป่ ญั ญามนั เกดิ จากความรคู้ วามเขา้ ใจอยา่ งลกึ ซง้ึ ถงึ หวั ใจของหลกั ปฏบิ ตั ิ
ของตนและปฏิบัติตาม” โยมคนหนง่ึ ไดก้ ราบเรยี นขอ้ ขอ้ งใจว่า

“คำ� สอนของเซนใหค้ นอยตู่ ามธรรมชาติ แตห่ ลวงพอ่ รสู้ กึ พดู ตรงกนั ขา้ ม ขอให้
อธิบายหน่อยครับ”

หลวงพ่อ : เราสอนไม่ได้ตามใจคน ถ้าตามใจคน มนั กย็ ังเป็นคนอยอู่ ย่างนั้น
ถา้ ตามใจกเิ ลสกย็ งั เหลอื อยู่ ไมไ่ ดเ้ ปน็ อะไรสกั ที เชน่ ถา้ มนั ขเ้ี กยี จกใ็ หม้ นั ขเี้ กยี จเสยี
มนั อยากนอนกใ็ หม้ นั นอนเสยี อยากทำ� งานกใ็ หท้ ำ� งานเสยี ถา้ อยตู่ ามธรรมชาตจิ รงิ ๆ นน้ั
ท่านให้อยู่ตามธรรมชาติ ต้องให้มีปัญญารู้เท่าทันธรรมชาติด้วย ไม่ผิดเหมือนกัน
แตก่ ลวั พวกเราทงั้ หลายมนั จะเปน็ ลงิ หมดนะ ปลอ่ ยใหเ้ ปน็ ลงิ มนั จะไมเ่ ปน็ มนษุ ยส์ กั ที
กเ็ ปน็ ลงิ อยเู่ รอื่ ย เซนทา่ นพดู อยา่ งนน้ั ทา่ นกม็ ปี ญั ญาพดู นะ ใหม้ ปี ญั ญาใหร้ เู้ ทา่ ธรรมชาติ
ธรรมชาตนิ น่ั แหละเปน็ ธรรมะ ธรรมะนน้ั กค็ อื ธรรมชาติ ถา้ รมู้ นั แลว้ มนั กเ็ ปน็ อยา่ งนน้ั
กลวั คนทงั้ หลายจะไมร่ ถู้ งึ นนั้ ทนี พ้ี ระทา่ นใหฝ้ นื ใจของเรา ใจมคี วามโลภ ทา่ นฝนื เพอื่ กำ� จดั
ความโลภออก ใจมคี วามโกรธ ทา่ นฝนื เพอื่ กำ� จดั ความโกรธออก ใจมคี วามหลง ทา่ นฝนื
เพือ่ ก�ำจดั ความหลงออก เปน็ อยา่ งน้ัน

แนจ่ ริงต้องพรหมจรรย์

อกี ประเดน็ หนง่ึ ทห่ี ลวงพอ่ ไดย้ กขน้ึ มาเปน็ ขอ้ เตอื นใจผปู้ ฏบิ ตั ิ ไดแ้ กก่ ารทผ่ี สู้ อน
กรรมฐานยงั ถอื เพศฆราวาส และไมใ่ หค้ วามสนใจในเรอ่ื งของศลี เทา่ ทค่ี วร คงมงุ่ สอน
เฉพาะวธิ ใี นการนง่ั สมาธเิ ทา่ นนั้ ทงั้ ทใ่ี นความเปน็ จรงิ ศลี สมาธิ และปญั ญา ตา่ งเปน็
ปัจจยั เก้ือหนนุ ซึ่งกนั และกนั หลวงพอ่ ได้ย้ำ� ความส�ำคญั ของการถือพรหมจรรยโ์ ดย
กลา่ ววา่

626

“ความเป็นจริงพุทธศาสนาน่ีนะ คนเป็นครูเป็นอาจารย์สอนพุทธศาสนาอย่าง
แท้จริง ต้องอยู่ในพรหมจรรย์อยา่ งน้ี เปน็ พระสงฆต์ ลอดไปอยา่ งนี้ สอนกรรมฐาน
เรอื่ ยไป การอยพู่ รหมจรรยเ์ ชน่ นี้ ไมใ่ ชเ่ ฉพาะคนเดยี วนะ หลายๆ คน อำ� นวยประโยชน์
แกก่ ารปฏบิ ตั ไิ ดม้ ากทสี่ ดุ เพราะชวี ติ พรหมจรรยไ์ มต่ อ้ งการอะไรมากมาย มงุ่ สงั่ สอน
ตัวเองและญาติโยมทั้งหลายให้มีธรรมะเท่านั้น ไม่มุ่งอะไรต่างๆ นานาหลายอย่าง
อาตมาว่าควรแล้ว จะพูดถึงมนุษย์มันก็มากไปแล้ว เด๋ียวนี้...มันมากไป พอที...
เปน็ พรหมจรรยก์ ด็ เี หมอื นกนั นะ่ มนั จะไมม่ ที ห่ี ากนิ กนั แลว้ ทกุ วนั นี้ มนั ยงุ่ กนั นี่ เกดิ รบรา
ฆา่ ฟนั กนั หลาย เพราะวา่ คนมาก ไปรกั ษาพรหมจรรยก์ นั กด็ เี หมอื นกนั จะมปี ระโยชน์
มากเลย”
เมอื่ หลวงพ่อกล่าวเรอ่ื งน้จี บลง ก็มคี �ำถามข้ึนมาอีกว่า
“พทุ ธศาสนาฝา่ ยมหายานบางนกิ าย เชน่ ธเิ บต และเซน กม็ คี นแตง่ งานแลว้ ไดเ้ ปน็
อาจารย์สอนกรรมฐาน ทำ� ไมเราจงึ จะไว้ใจเขาไม่ไดล้ ะ่ ครับ”
หลวงพ่อหวั เราะพรอ้ มกับปรารภข�ำๆ วา่
“คนยังเปน็ ขโมยอยู่กไ็ มไ่ วใ้ จละเนาะ” จากนั้นทา่ นกช็ ี้แจงวา่
“เอาเครอ่ื งวัดอย่างนั้นไม่ได้ ทเี่ รยี กว่าพระศาสนานะ ไมใ่ ชเ่ ถรวาท ไมใ่ ชเ่ ซน
ไมใ่ ชธ่ เิ บต แตเ่ ปน็ สจั ธรรม ทา่ นไมไ่ ดก้ ลา่ วถงึ บคุ คลนน้ั บคุ คลน้ี พระศาสนาทแี่ ทจ้ รงิ
ไมใ่ ช่บคุ คลนะ แต่บคุ คลต้องนอ้ มศาสนามาปฏิบตั ิ คนไปท�ำผิด ไม่ใช่ศาสนาผดิ นะ
ศาสนายงั ตรงอยู่ ตง้ั โลกอยเู่ สมอมา เราตอ้ งศกึ ษาพทุ ธศาสนาใหแ้ นน่ อน คนจะโกหก
เราไมไ่ ด้ ถา้ เรารจู้ กั พทุ ธศาสนาแนน่ อนแลว้ อาตมาเพยี งแตบ่ อกใหร้ ะวงั เทา่ นนั้ หรอก
...ดีกวา่ นะ ดีกวา่ ไม่ระวัง หรือไมด่ ี?”

627

เด็ดขาดกด็ ี

สว่ นใหญช่ าวตะวนั ตกทนี่ บั ถอื พทุ ธศาสนามคี วามเหน็ วา่ การเผยแผพ่ ทุ ธศาสนา
ทป่ี ระเทศอเมรกิ า คงจะไมเ่ หมอื นในทางเอเชยี เพราะสภาพสงั คมและวฒั นธรรมตา่ งกนั
ท่ีส�ำคญั คนอเมรกิ นั ได้รับพทุ ธศาสนาหลายกระแส เพราะฉะนนั้ เขาต้องผสมผสาน
คำ� สอนจากนกิ ายตา่ งๆ ใหเ้ ปน็ พทุ ธแบบอเมรกิ นั โดยเฉพาะ ผลดขี องความเหน็ อยา่ งนี้
กค็ อื ชาวพทุ ธอเมรกิ นั มกั จะใจกวา้ ง ไมย่ ดึ มนั่ ถอื มน่ั ในนกิ ายของตน แตผ่ ลเสยี กม็ บี า้ ง
เหมอื นกนั คอื บางคนเลอื กแตค่ ำ� สอนทตี่ รงกบั กเิ ลสหรอื ทฐิ ขิ องตวั เอง สว่ นทไ่ี มต่ รงนนั้
ถือเป็นค�ำสอนท่ลี า้ สมัย หรอื ไมเ่ หมาะกับสงั คมอเมริกนั โดยเฉพาะในเรือ่ งของศีล
คนอเมริกันยังมีความเข้าใจสับสนอยู่มาก ตัวอย่างเช่น ผู้น�ำศาสนาพุทธบางนิกาย
ก็ดื่มสุรา ลูกศิษย์ลูกหาจึงถือว่าคงไม่เป็นอุปสรรคต่อการปฏิบัติ ความเห็นเช่นนี้
ฝา่ ยเถรวาทถอื วา่ เปน็ ความเหน็ ผดิ ดงั นน้ั ระหวา่ งการจารกิ ไปประกาศพระศาสนาใน
อเมรกิ าครง้ั นี้ หลวงพอ่ จงึ ใหค้ วามสำ� คญั ในเรอื่ งของศลี มาก เพราะทา่ นเหน็ วา่ ถา้ ไม่
เขา้ ใจในเรอ่ื งศลี การปฏบิ ตั จิ ะบรรลผุ ลไดย้ าก ตอนหนง่ึ ระหวา่ งการอบรม มกี ารอภปิ ราย
เร่ืองศลี อยา่ งกวา้ งขวาง โดยเฉพาะศีลข้อที่ ๓ และขอ้ ที่ ๕ หลวงพอ่ กลา่ วว่า

“น่คี ือคุณธรรมเบ้อื งแรก เรยี กว่าถา้ เราจะสร้างรถคนั หนึง่ นค้ี ือเคร่อื งมอื ท่ีจะ
สร้างรถ เราจะสร้างตัวเราให้เป็นคนบริสุทธสิ์ ำ� หรบั รบั ธรรมะ ปฏิบัตธิ รรม อันน้ีเป็น
เครอื่ งมอื ทจ่ี ะชำ� ระกายใจเรา เปน็ ตน้ ใหร้ บั ธรรมะได้ เปน็ เครอื่ งมอื เปน็ เครอื่ งอปุ กรณ์
ถ้าไมม่ อี ันนนี้ ะลำ� บาก ถ้าเรามีเคร่อื งมอื ทำ� รถยนตไ์ ดล้ ่ะ ถา้ ไมม่ เี ครื่องมอื ทำ� ไมไ่ ด้
นสี่ มควร เปน็ คนทสี่ มควรแลว้ จำ� เอาไวน้ ะ เอาไปไวพ้ จิ ารณานะ อยา่ เพงิ่ ไมเ่ อาละ่ เอาไป
พจิ ารณาดู มนั เปน็ โทษนะขอ้ หา้ ขอ้ หนง่ึ สอง สาม สี่ เปน็ โทษทง้ั นน้ั น่ี เอาไปพจิ ารณา
ดีๆ นง่ั สมาธิไปพิจารณาไป จะเหน็ โทษมันแล้วมันละ ถ้าเหน็ โทษชัดเจนแลว้ กล็ ะ
มันได”้

และอกี ตอนหน่งึ เมอ่ื หลวงพอ่ กล่าวถงึ ศีลข้อท่หี า้

628

“คนเรามคี วามเขา้ ใจผดิ อยา่ งมากในศลี ขอ้ ทหี่ า้ เชน่ หลายคนถอื วา่ เสพสรุ าแลว้
ไม่ผดิ ถ้ายังคมุ สตไิ ดอ้ ย่างน้ี ถ้าเรารูว้ า่ เขาเป็นขโมย เชญิ เขาข้นึ บา้ นจะดีไหม”

ส�ำหรบั ศีลข้อท่ี ๓ ซง่ึ มีผู้ขอ้ งใจไต่ถามกันมาก หลวงพ่อได้ให้ความกระจ่างว่า

“การประพฤตพิ รหมจรรยก์ ด็ ที ส่ี ดุ คอื ถา้ เดด็ ขาดไดก้ ด็ ี แตถ่ า้ ไมไ่ ด้ กใ็ หม้ คี วาม
สนั โดษในคูค่ รองของตน”

ส�ำหรับคนท่ียังไม่แต่งงาน แต่มีคู่รักตามธรรมเนียมชาวตะวันตก หลวงพ่อ
บอกวา่

“นกั ปฏบิ ตั ทิ ำ� อะไรตอ้ งมขี อบเขต ตอ้ งมวี งจำ� กดั ตอ้ งมคี วามซอื่ สตั ยจ์ รงิ ใจตอ่ กนั
เหตผุ ลของศลี ขอ้ นคี้ อื ไมใ่ หม้ คี วามแตกรา้ ว ไมใ่ หว้ นุ่ กบั เรอื่ งของกาม แตใ่ หร้ จู้ กั ประมาณ
รูจ้ กั พอดี การสำ� ส่อนในทางเพศทำ� ให้วุน่ วาย นี่ไม่ใช่การปฏบิ ตั ิ ไม่ใช่ทางสายกลาง”

แลว้ ท่านก็ทงิ้ ท้ายวา่

“คนเดยี วกก็ นิ ไมห่ มดละมง้ั น่ี ไมเ่ หมอื นขนมปงั ละ คนเดยี วกนิ จนตายไมห่ มดละ
กนิ ไปท�ำไมหลาย”

เปน็ ทนี่ า่ สงั เกตวา่ ในการแสดงธรรมในตา่ งประเทศนนั้ หลวงพอ่ พดู อยา่ งสภุ าพ
ออ่ นโยนมาก อาจเปน็ เพราะทา่ นกลวั วา่ คำ� พดู ของทา่ นจะไปกระทบทฐิ ขิ องชาวตะวนั ตก
ซึ่งมีประเพณีและวัฒนธรรมผิดไปจากชาวไทย ท�ำให้เป็นอุปสรรคต่อการท�ำความ
เขา้ ใจกนั ดงั นนั้ ในตอนทา้ ยหรอื แมใ้ นระหวา่ งการแสดงธรรม ทา่ นมกั กลา่ วขออภยั
ผู้ฟังเสมอ ตัวอย่างเชน่

“...วนั นพี้ ดู ใหโ้ ยมรจู้ กั พจิ ารณา แลว้ กข็ ออภยั ดว้ ยนะ วนั นพี้ ดู มาก พดู มากกเ็ พราะ
รักโดยธรรม อาตมาไม่เคยมาอเมริกานะ มาแล้วก็จะปล่อยของดีไว้ให้โยมทุกคน
พจิ ารณาดนู ะ ถา้ หากวา่ มนั ผดิ อยา่ มาโทษอาตมานะ ใหโ้ ทษพระพทุ ธเจา้ ทา่ นเปน็ ผใู้ ห้
อาตมามาเทศน์อย่างน”ี้

629

“...การปรารภธรรมะวันนี้ อาตมาขอโทษด้วยนะ บางทีไม่รู้จักค�ำท่ีหนักที่เบา
มาพูดให้ความเห็นตา่ งๆ อาจจะผดิ จากประเพณเี มืองน้กี ใ็ หอ้ ภยั ด้วยนะ อยากใหม้ ี
คณุ งามความดี ถา้ ปฏบิ ตั ธิ รรม กอ็ ยากใหร้ รู้ สของธรรมะในใจของเราจรงิ ๆ อยา่ งนนั้
ฉะนนั้ จงึ ขอขอบคณุ ญาตโิ ยมทกุ ๆ คนจรงิ ๆ ทมี่ าฟงั ธรรมะในวนั น้ี แลว้ กข็ อโทษใน
ทุกส่ิงทกุ อย่างด้วยนะ...”

ฉะน้นั ไปทไ่ี หน ยาขมเคลอื บน�้ำตาลของหลวงพอ่ ลว้ น “ขายดี”

นกั บวชกบั นกั บา้ น

หลงั จากการแสดงธรรมและตอบปญั หาไปบา้ งแลว้ กม็ กี ารฉายภาพยนตรส์ ารคดี
เกย่ี วกบั ชวี ติ ของพระวดั หนองปา่ พง ซงึ่ สถานโี ทรทศั นบ์ บี ซี ขี ององั กฤษ ถา่ ยทำ� เอาไว้
เมื่อภาพยนตร์จบลง หลวงพ่อก็ได้ท�ำหน้าที่ตอบปัญหาไขข้อข้องใจ เก่ียวกับชีวิต
นกั บวชและฆราวาสกบั การปฏบิ ัตติ อ่ ดงั นี้

โยม : ชวี ติ ของฆราวาสผคู้ รองเรอื น หญงิ กบั ชายจะอยแู่ ยกกนั แบบพระกบั ชไี มไ่ ด้
เม่อื จ�ำเป็นต้องเกยี่ วขอ้ งกบั เพศตรงขา้ ม เราควรจะท�ำอย่างไร?

หลวงพอ่ : ตอ้ งมเี มตตาตอ่ กนั คอื รกั กนั โดยธรรม อยา่ รกั โดยตณั หา พระวนิ ยั
ท่ีแยกหญิงออกจากชาย พระออกจากแม่ชนี นั้ ทำ� ใหช้ าววัดมคี วามรัก ความเคารพ
ที่แท้จรงิ ต่อกัน

โยม : เป็นไปได้ไหมคะ โยมอยู่ทางบา้ นจะปฏบิ ตั ไิ ด้ดเี ท่าพระ?”

หลวงพ่อ : ปฏบิ ัติสะดวกดีท่สี ุดคอื นกั บวช เพราะนกั บวชเปน็ เพศพรหมจรรย์
ไปงา่ ยมางา่ ย ไมม่ คี รอบครวั ฆราวาสกป็ ฏบิ ตั ไิ ด้ แตอ่ อ้ ม ทางโคง้ ลำ� บาก เพราะมลี กู
มเี มยี มผี ัว มอี ะไรหลายๆ อย่าง ท�ำได้แตอ่ ้อมไปนดิ หนง่ึ

โยม : จะหาเวลาปลกี ตัวไปปฏบิ ัตธิ รรมและฝากลกู ไว้ให้คนอ่ืนดูแล เป็นการ
หลกี เลีย่ งหน้าท่ีหรอื เปลา่ ?

630

หลวงพอ่ : เรามอี ะไรตอบแทนใหเ้ ขาไดด้ แู ลลกู เราอยา่ งดไี หม แลว้ ลกู สขุ สบาย
พอใจไหม ถ้าเปน็ อย่างนั้นได้ เห็นไหมละ่ นี่ มีลูกเต้ามีครอบครัวมันกย็ ่งุ อย่างนี้

โรคท่ีทุกคนต้องคน้ คว้า

วนั ท่ี ๖ มิถนุ ายน พ.ศ. ๒๕๒๒ พระอาจารย์ธีรธมฺโม ลูกศษิ ย์ของหลวงพอ่
ชาวแคนาดา ซงึ่ กลบั ไปเยย่ี มบา้ นทรี่ ฐั บรติ ชิ โคลมั เบยี (British Columbia) ในชว่ ง
ทหี่ ลวงพอ่ จารกิ ไปอเมรกิ า ไดเ้ ปน็ ผปู้ ระสานงานใหท้ า่ นไปแสดงธรรมทม่ี หาวทิ ยาลยั
บริติชโคลัมเบีย และโปรดคนไทยในเมืองแวนคูเวอร์ด้วย ก่อนแสดงธรรมที่
มหาวทิ ยาลยั นนั้ ทา่ นไดน้ ำ� ผฟู้ งั นงั่ สมาธเิ ปน็ เวลาหนง่ึ ชวั่ โมง โดยไมไ่ ดบ้ อกลว่ งหนา้
ทงั้ นอี้ าจเปน็ เพราะทา่ นตอ้ งการใหช้ าวมหาวทิ ยาลยั ไดล้ ม้ิ รสของการปฏบิ ตั ดิ บู า้ ง เพราะ
เรียนปรยิ ตั ิมามากแล้ว

หลวงพอ่ ไดเ้ คยตง้ั ขอ้ สงั เกตวา่ ในสงั คมตะวนั ตกมคี วามกลวั ตายกนั มาก ในการ
แสดงธรรมทแี่ วนคเู วอร์ ทา่ นจงึ ไดอ้ บรมใหห้ ดั พจิ ารณา ความเกดิ ความแก่ ความเจบ็
ความตายเปน็ นิตย์...

“อยา่ งชาวตะวันตกน่ีไมอ่ ยากพจิ ารณานะ อายหุ กสิบเจด็ สบิ ยังใสก่ างเกงสั้นๆ
ถบี จกั รยานปอ้ เอาสมี าทาหนา้ ทาตา โอ!๊ พดู เรอ่ื งโรคนะ ทกุ วนั นเ้ี รากลวั โรคมะเรง็ เพราะ
ใครเป็นมะเรง็ ต้องตาย พวกเราที่เปน็ หมอน่ี ไมใ่ ชด่ ูถูกนะ กค็ ้นคว้าเรอื่ งโรคมะเรง็
หมอจรงิ ๆ คอื พระพทุ ธเจา้ ทา่ นสอนวา่ ความเกดิ ความแก่ ความเจบ็ ความตาย ยง่ิ กวา่
โรคมะเรง็ เปน็ โรคอนื่ กต็ อ้ งตาย เปน็ โรคมะเรง็ กต็ อ้ งตาย ไมเ่ ปน็ โรคอะไรกต็ อ้ งตาย
พระพทุ ธเจ้าทา่ นดหู มดแล้วความเกดิ ความแก่ ความเจ็บ ความตาย มันแน่นอน
เหลอื เกนิ เราทำ� ไมไมพ่ จิ ารณากนั ไมค่ น้ ควา้ กนั ไปคน้ แตเ่ รอ่ื งอน่ื ๆ โรคอนื่ ๆ ซงึ่ แกไ้ ข
ไม่ได้ พ้นไมไ่ ด้ พระเทศนใ์ หฟ้ ังอนจิ จงั ทุกขงั อนตั ตา เทศน์จนหมดหนังสอื กย็ ัง
ไมเ่ หน็ ไปคน้ เรอื่ งอนื่ ๆ เพอ่ื จะแกโ้ ลกแกค้ วามจรงิ ซงึ่ แกไ้ มไ่ ด้ จะแกไ้ มใ่ หต้ าย พอตาย
กร็ อ้ งไห้อีก ทำ� ไมไมพ่ ิจารณาใหเ้ หน็ ความจริงน่ี พุทธบรษิ ัทเรายังขาดตรงน้ี ไมค่ วร
ร้องไห้ ถา้ เรายอมรับว่าคนเกิดมามันต้องตาย ต้องพลัดพราก เหน็ ในธรรมะจรงิ ๆ

631

อยา่ งนแ้ี ลว้ เหน็ คนแก่ คนตาย กต็ อ้ งยม้ิ วา่ มนั เปน็ อยา่ งนน้ั เอง นท่ี ำ� ไมไมเ่ หน็ ตายทกุ ราย
รอ้ งไหท้ กุ ราย เพราะเราไมย่ อมรบั ความตาย ตายเอาเขา้ โลงแลว้ กย็ งั ไปทำ� อะไรสวยๆ
งามๆ คนไปงานศพกไ็ มร่ จู้ กั ตาย ทำ� ไมพระพทุ ธเจา้ จงึ สอนเรอื่ งความเกดิ ความแก่ ความ
เจบ็ ความตาย อนั นเ้ี ปน็ สงิ่ สำ� คญั ทม่ี นษุ ยต์ อ้ งพจิ ารณาคน้ ควา้ ความตายมาจากไหน
มาจากเกดิ ใชไ่ หม แตถ่ า้ เกดิ แลว้ พากนั หวั เราะสบายใจ เมอื่ ตายกลบั รอ้ งไห้ อนั นมี้ นั
เกดิ มาแลว้ สดๆ มนั ถงึ ตาย ถา้ เราจะรอ้ งไหจ้ รงิ ๆ อาตมาวา่ เกดิ มารอ้ งไหเ้ ลย มาอกี แลว้
ตายอกี แลว้ รอ้ งไหเ้ ลยดกี วา่ นะ พระพทุ ธเจา้ ทา่ นเปน็ หมอทเ่ี ลศิ ประเสรฐิ ทา่ นใหย้ ก
ความเกดิ ความแก่ ความเจ็บ ความตาย มาพจิ ารณาใหเ้ หน็ ชัดเจน จะไดไ้ มม่ ีทุกข์
เพราะเห็นชดั เจนว่ามันเป็นอย่างนั้นอยแู่ ล้ว จะให้มันเปน็ อยา่ งไร มันเปน็ ความจรงิ
ก็ใหเ้ ป็นจรงิ เป็นสัจธรรม จะไปแกย้ งั ไง...”

ศาสตรก์ ับศลี

ในตอนหนง่ึ ระหวา่ งกลา่ วถงึ ศลี หา้ หลวงพอ่ ไดอ้ ธบิ ายความหมายของพทุ ธศาสตร์
ในแงข่ องศีลวา่

“ศาสตรใ์ นปจั จบุ นั แหม! มนั หลายเหลอื เกนิ นบั ไมไ่ หวแลว้ ละ นบั ไมไ่ หวแลว้ ละ
ศาสตรท์ เี่ ราเลา่ เรยี นกนั มานี่ แตว่ า่ เปน็ ศาสตรท์ ไี่ มค่ อ่ ยยอมกนั นะ ลกู ศษิ ยอ์ าตมามเี ยอะ
ชาวตะวนั ตกทเ่ี รยี นมหาวทิ ยาลยั เรยี นเขา้ ไปยงิ่ โง่ ยง่ิ ทกุ ข์ ยง่ิ เถยี งกนั ไมล่ งรอยกนั
เพราะไมร่ จู้ กั เจา้ ของศาสตร์ อะไรกด็ ที ง้ั นน้ั ละ แตว่ า่ ใหม้ ารวมพทุ ธศาสตร์ ถา้ ไมม่ ารวม
พทุ ธศาสตรน์ น้ั ยงั ใชไ้ มไ่ ด้ ยงั ไมล่ งรอยกนั ยงั อจิ ฉายงั แกง่ แยง่ กนั วนุ่ วายกนั ตลอดเวลา
แตถ่ า้ มารวมกนั ไดต้ รงน้ี ตรงศลี ทพี่ ดู ใหฟ้ งั กเ็ รยี กวา่ พทุ ธศาสตร์ พทุ ธศาสตรน์ ค่ี รอบ
ศาสตรท์ งั้ หลายไว้ ไมใ่ หศ้ าสตรท์ งั้ หลายผดิ ไป ไมใ่ หศ้ าสตรท์ ง้ั หลายกอ่ ความเดอื ดรอ้ น
เมอ่ื พทุ ธศาสตรค์ รอบไวอ้ ยา่ งนี้ ในกรอบของศลี นี้ ทกุ ๆ คนกเ็ หมอื นพนี่ อ้ งกนั ทกุ คน
ไม่อิจฉาพยาบาทกนั ถา้ เรยี นศาสตรท์ ุกอย่าง มคี วามรู้ แลว้ ก็มารวมพทุ ธศาสตรน์ ้ี
เรยี กวา่ เราเปน็ ชาวพทุ ธ เรยี กวา่ พทุ ธศาสนกิ ชนทงั้ นน้ั อยทู่ ไี่ หนกเ็ ยอื กเยน็ มคี วามหมาย
อย่างน้”ี

632

ตะกว่ั ฤาแลกทอง

เมอื่ จบการแสดงธรรมทม่ี หาวทิ ยาลยั แลว้ ผสู้ นใจบางคนไดต้ ดิ ตามหลวงพอ่ ไป
สนทนาถึงท่ีพักจนกระทั่งสองยาม จากน้ันท่านก็สนทนาธรรมต่อกับพระอาจารย์
ปภากโรและพอลจนถึง ๓ นาฬิกา ในระยะน้ีเป็นช่วงท่ีท่านมีก�ำลังวังชาดีมาก
ความเหน่ือยออ่ นไม่ได้แสดงออกมาให้ปรากฏเลย

พอลเลา่ วา่ คนื นนั้ ไดฟ้ งั ธรรมะทลี่ กึ ซง้ึ ทสี่ ดุ ทเี่ คยไดย้ นิ มา นยั นต์ าของหลวงพอ่
ปดิ ลงแบบครงึ่ หลบั ครง่ึ ตน่ื แลว้ ทา่ นพดู ไปเรอื่ ยๆ โดยไมส่ นใจวา่ พดู กบั ใคร มใี ครฟงั
มีใครสนใจ ข้ออรรถข้อธรรมไหลเร่ือยออกมาเหมือนสายน้�ำที่ไหลนิ่ง ค�ำสอนของ
หลวงพอ่ ทีพ่ อลพยายามจำ� มาถ่ายทอดใหฟ้ งั มตี อนหนึ่งว่า

“ในความเปน็ จรงิ แลว้ สงิ่ ทตี่ อ้ งละและสง่ิ ทตี่ อ้ งบำ� เพญ็ นน้ั ไมม่ ี สง่ิ ทโี่ ลกเขาสมมตุ ิ
กนั วา่ เปน็ ของจรงิ มรี าคา สำ� หรบั พระอรหนั ตแ์ ลว้ มนั เปน็ ของปลอม ไมม่ คี า่ เลย ฉะนนั้
การทจ่ี ะใหพ้ ระอรหนั ตไ์ ปสนใจเรอ่ื งของโลก กเ็ หมอื นกบั เอาตะกว่ั ไปขอแลกกบั ทองคำ�
เราคดิ แตว่ า่ เรามตี ะกว่ั แทง่ ใหญๆ่ ทา่ นมที องคำ� กอ้ นนดิ เดยี ว ทำ� ไมหนอ ทา่ นจงึ ไมอ่ ยาก
เปล่ียน ทุกวันน้ีคนเราจึงมองไมเ่ หน็ พระอรหนั ต์กัน”

คิดแบบไส้เดอื น

วันที่ ๙ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๒๒ หลวงพอ่ ไดไ้ ปสนทนาธรรมและแนะน�ำการ
นงั่ สมาธแิ กค่ รอบครวั คนไทยในเมอื งซแี อตเทลิ รฐั วอชงิ ตนั ระหวา่ งการสนทนาธรรม
หลวงพอ่ ไดป้ รารภถงึ การอปุ สมบทของกลุ บตุ รลกู หลานไทยในสมยั ปจั จบุ นั วา่ ทำ� กนั
เปน็ ประเพณมี ากกวา่ ทจ่ี ะบวชเพอ่ื ใหไ้ ดป้ ระโยชนจ์ ากพทุ ธศาสนาอยา่ งจรงิ จงั ไมเ่ หมอื น
สมยั กอ่ นซึง่ บวชกนั อยา่ งน้อยสหี่ า้ ปี โยมเจ้าของบา้ นก็ได้แสดงความเหน็ คัดคา้ นข้นึ
มาวา่

633

“สมมตุ วิ า่ คนไทยทกุ คนจะบวชสห่ี า้ พรรษา ตกลงเราไมต่ อ้ งทำ� อะไรกนั เลย ไปเปน็
พระกนั หมด กลวั จะไมม่ คี นทำ� งานใหป้ ระเทศชาติ ไมม่ คี นทำ� มาหากนิ ผมมองในแง่
นนั้ ครับ”

“โอ๊ย! อยา่ ไปกลัวเล้ย! อย่าไปกลัวๆ” หลวงพอ่ รีบระลำ่� ระลักปลอบโยมอย่าง
เปน็ หว่ ง

“ไสเ้ ดอื นมนั กลวั ดนิ จะหมด กนิ แลว้ มนั จงึ ขไ้ี วข้ า้ งบน อยา่ ไปคดิ แบบนน้ั แบบ
นกกระสาแบบไสเ้ ดอื นน้ี อยา่ ไปคดิ อยา่ งนนั้ มนั เปน็ ไปไมไ่ ด้ จะบวชเจด็ วนั สบิ หา้ วนั
ทกุ คนไมไ่ ด้ บวชจนตายกม็ ี หา้ ปหี กปกี ม็ ี หกวนั เจด็ วนั กม็ ี มนั เปน็ เรอื่ งของธรรมดา
อย่างนั้น ความคิดอยา่ งน้ันมันเปน็ ความคดิ ของไส้เดอื น จ�ำไว้”

วนั ที่ ๑๐ มิถนุ ายน พ.ศ. ๒๕๒๒ หลวงพ่อพร้อมด้วยพระอาจารย์ปภากโร
และพอล ไดอ้ อกเดนิ ทางจากเมอื งซแี อตเทลิ ไปนวิ ยอรค์ แวะเยย่ี มโยมพอ่ โยมแมข่ อง
พระอาจารยส์ นตฺ จติ โฺ ต และพอ่ แมข่ องพอล ในขณะเดยี วกนั มชี าวอบุ ลฯ ทไี่ ปตง้ั รกราก
อยู่ทน่ี ิวยอร์คหลายคน มากราบคารวะหลวงพ่อด้วย จากนน้ั ท่านไดเ้ ดนิ ทางตอ่ ไปที่
ศนู ยว์ ปิ สั สนา I.M.S. เมอื ง Barre, Massachusetts อนั มี แจค๊ คอรน์ ฟลิ ด์ (Jack
Kornfield) อดตี พระสญุ โญ ซง่ึ เคยศกึ ษาธรรมอยทู่ วี่ ดั หนองปา่ พง ๒ ปี เปน็ ผหู้ นง่ึ
ในคณะอาจารย์สอนกรรมฐาน

หลวงพอ่ ไดใ้ ชเ้ วลาอยทู่ ศี่ นู ยว์ ปิ สั สนา ๘ วนั มผี สู้ นใจเขา้ รว่ มปฏบิ ตั กิ รรมฐาน
กบั หลวงพอ่ กวา่ รอ้ ยคน ทา่ นใชเ้ วลาในชว่ งเชา้ สนทนาธรรมกบั บรรดาพนกั งาน ซง่ึ เปน็
นักปฏบิ ัตริ ่นุ เกา่ ของศนู ย์ ชว่ งบา่ ย ท่านให้โอกาสผู้เข้าอบรมถามไถ่ปญั หาข้อขอ้ งใจ
ในตอนเย็น ท่านน�ำนั่งสมาธิและแสดงธรรมการอบรมกรรมฐานที่ศูนย์ ส่วนใหญ่
หลวงพ่อแสดงธรรมในหวั ขอ้ อรยิ สจั ส่ี พร้อมกับแนะน�ำหลักในการปฏิบัติภาวนาแก่
ผูเ้ ขา้ อบรม

“...ในการปฏบิ ตั สิ มถภาวนาขนั้ อปุ จารสมาธนิ น้ั กายของเราเปรยี บไดด้ งั ไกท่ ถ่ี กู
ขังไวใ้ นเล้า มันยงั เดนิ วนไปวนมาอยู่ ไมน่ ิ่ง ไมห่ ลบั ไมต่ าย แตม่ ขี อบเขตของการ

634

เคลอื่ นไหวทอี่ ยใู่ นความควบคมุ ถา้ จติ สงบแลว้ กใ็ หพ้ จิ ารณากาย ดอู าการสามสบิ สอง
ถา้ มนั ฟงุ้ ซา่ นกใ็ หต้ ามดคู วามรสู้ กึ นกึ คดิ ทจี่ ติ เจา้ ของปรงุ แตง่ ขน้ึ มา ใหร้ เู้ ทา่ ทนั มนั วา่
เป็นของไม่เที่ยง เป็นอนัตตา หาตัวตนเราเขาไม่ได้ การปฏิบัติน้ันไม่จ�ำเป็นต้องรู้
อะไรมาก เพยี งแตเ่ ฝา้ สงั เกตดอู ยตู่ รงจดุ นจ้ี นเกดิ ความเบอ่ื หนา่ ยคลายกำ� หนดั แลว้ จะ
ได้ปลอ่ ยวางความยดึ ถือในขันธท์ ้งั ห้า นีแ่ หละคือจดุ มุง่ หมายของการภาวนา”

โยมคนหนง่ึ มีคำ� ถามเกีย่ วกับขนั ธห์ ้า ดังน้ี

“ขนั ธห์ า้ มผี ลกระทบตอ่ ความสงบหรอื ไม่ การปฏบิ ตั กิ รรมฐานคอื รากฐานทจี่ ะให้
เกดิ ความเข้าใจในขันธ์หา้ ใช่หรอื ไม”่

หลวงพอ่ ตอบว่า

“ถา้ เรามปี ัญญา ขันธ์หา้ กช็ ว่ ยใหเ้ ราพ้นทกุ ข์ ถ้าเราโง่ มนั ก็ให้โทษเรา จะพูดวา่
มันเป็นโจรปล้นเราก็ได้ถ้าเราโง่ แต่ถ้าเรารู้เรื่องของมันตามเป็นจริง มันก็ทำ� ให้เรา
ตรสั รธู้ รรม อยา่ งเราไมร่ จู้ กั อาจารยช์ า รแู้ ตช่ อื่ ไดเ้ หน็ รปู กย็ งั ไมพ่ อ แตว่ นั นไี้ ดเ้ หน็ ตวั
ไดพ้ ดู ดว้ ย กเ็ รยี กวา่ รจู้ กั สว่ นหนง่ึ ถา้ รจู้ กั ธรรมะทอ่ี าจารยช์ าแสดงใหค้ ณุ ฟงั คณุ จะรจู้ กั
อาจารย์ชาทงั้ หมด...”

ปฏบิ ัตใิ ห้ขาด

ในวนั ทีส่ องของการอบรม หลวงพ่อปรารภว่า

“ฟังธรรมส่วนรวมกันมากๆ มันยาก ท�ำแกงหม้อใหญ่ๆ ไมค่ อ่ ยอรอ่ ยหรอก
มนั คลกุ เคลา้ ไมท่ ว่ั ถงึ ไมอ่ รอ่ ย ทำ� แกงหมอ้ นอ้ ยๆ ใหค้ นสว่ นนอ้ ยไดพ้ ดู กนั โดยเฉพาะ
ดกี ว่า”

การอบรมตง้ั แตว่ นั นนั้ มา จงึ แบง่ เปน็ กลมุ่ ยอ่ ย ๕-๖ กลมุ่ กลมุ่ ละประมาณ ๑๕ คน
เพอ่ื ให้แต่ละคนได้มีโอกาสมาถามปญั หาหลวงพอ่ ไดส้ ะดวก ส�ำหรับแกงหม้อน้อยที่
หลวงพอ่ ได้ปรงุ เปน็ หม้อแรกมรี สชาติอย่างน้ี

635

“เรามาปฏิบัตนิ ้ี ปฏบิ ตั ิเพ่อื จะไม่ไดป้ ฏิบัตอิ ีกตอ่ ไปนะ เกดิ มาแล้วเพื่อจะไม่ได้
เกดิ อกี ตอ่ ไป ทำ� มาแลว้ เพอื่ จะไมไ่ ดท้ ำ� อกี ตอ่ ไป พระทา่ นตอ้ งการอยา่ งนนั้ ไมต่ อ้ งการ
ใหเ้ ปน็ ตวั วฏั ฏะ ตวั วฏั ฏะนมี้ นั ไมม่ หี รอก แตเ่ ราพดู ใหม้ นั เปน็ ตวั วฏั ฏะ เปน็ สมมตุ เิ ฉยๆ
ความเปน็ จรงิ ตวั วฏั ฏะกไ็ มม่ ี พระรปู ทจี่ ะพดู วา่ ตวั วฏั ฏะนก้ี ไ็ มม่ เี หมอื นกนั แตใ่ นเวลาน้ี
พดู สมมตุ วิ า่ ใหม้ ขี น้ึ ถงึ จะรไู้ ดว้ า่ มนั เปน็ อยา่ งไรเทา่ นน้ั เปน็ สมมตุ .ิ ..เราปฏบิ ตั นิ เ้ี พอื่ ให้
ขาดจากกาม เพ่อื ใหข้ าดจากทกุ ข์ เพื่อจะไม่มีทุกข์อีกต่อไป”

ปญั ญาเทวทัต

วนั หนง่ึ หลวงพอ่ อบรมเรอื่ งการเจรญิ มรณสติ ทา่ นเตอื นใหห้ มน่ั ระลกึ ถงึ ความตาย
ให้ได้อย่างนอ้ ยวันละสามครัง้ เช้า บา่ ย ดึก ก็ยงั ดี พอลได้ออกความเหน็ แย้งว่า

“เรือ่ งความตายนี้เหมือนของที่อยไู่ กลจากตวั เรามาก ผมจึงก�ำหนดไม่คอ่ ยเป็น
ถ้ามีภยนั ตรายมาคกุ คามคงจะทำ� ได้ง่ายขึ้น”

หลวงพ่อจงึ ยอ้ นว่า “ภัยมันมอี ยทู่ กุ ลมหายใจเข้าออกแลว้ มใิ ชห่ รอื ”

“แตค่ วามตายมันเป็นเร่อื งของอนาคต” พอลแยง้ อกี “บางคร้ังรู้สกึ วา่ เราจะอยู่
โลกนีจ้ นถงึ อายรุ ้อยป”ี

“นั่นเปน็ ปญั ญาของเทวทตั ” หลวงพอ่ ให้คะแนนลกู ศษิ ย์เกา่ ตกขอบเลย

เหนือโลก

ผู้เข้าร่วมการอบรมมักบ่นถึงความยากล�ำบากในการปฏิบัติธรรมอยู่ในโลก
หลวงพ่อได้เตอื นสตวิ า่

“...เหมอื นคนนงั่ สมาธบิ นรงั มดแดง พอถกู มดกดั กก็ ระวนกระวาย แตไ่ มย่ อมลกุ
ไปนงั่ ทอี่ น่ื หรอื เหมอื นกบั วา่ โยมถอื ของรอ้ นเขา้ ไปหาอาจารย์ แลว้ รอ้ งวา่ ทา่ นอาจารยๆ์

636

มนั รอ้ นเหลอื เกนิ อาจารยก์ ใ็ หว้ างลง แตโ่ ยมกลบั ดอ้ื รน้ั บอกวา่ วางไมไ่ ดๆ้ คอื ไมอ่ ยาก
ใหม้ นั รอ้ น แตไ่ มย่ อมปลอ่ ยของรอ้ น แลว้ จะใหอ้ าจารยแ์ กอ้ ยา่ งไร นแี่ หละคอื เหตใุ ห้
เกดิ ทุกข”์

การตง้ั คำ� ถามของผเู้ ขา้ รว่ มการอบรมกรรมฐาน สว่ นมากมกั สบั สน เนอ่ื งจากเปน็
ผปู้ ฏบิ ตั ใิ หม่ หลวงพอ่ เมตตาใหก้ ำ� ลงั ใจดว้ ยคำ� ตอบงา่ ยๆ ตรงไปตรงมา บอ่ ยครงั้ ทท่ี า่ น
ต้องให้ผถู้ ามรูจ้ กั ค�ำถามของตัวเอง แนะนำ� ให้ผปู้ ฏิบัติทงิ้ ตำ� รา และพงึ่ ตัวเองใหม้ าก
ใหม้ คี วามตงั้ ใจจรงิ และอดทน ตอ่ ไปนเ้ี ปน็ คำ� ถามและความเหน็ บางประการทร่ี วบรวม
จากการสนทนาธรรมของพอลและสมาชิกบางคนกับหลวงพอ่

พอล : ผมว่าถ้าเรายังข้องแวะอยู่กบั เร่ืองทางโลก แต่ทำ� ด้วยความต้งั ใจจริง
เอาใจใส่อย่างเต็มที่ จิตอาจเกดิ สมาธิขน้ั ลกึ ๆ ได้ เช่น นักดนตรีเวลาเขาเล่นอย่างถงึ
อารมณจ์ รงิ ๆ อาจจะมอี งคฌ์ านเกดิ ขนึ้ เปน็ ปตี ิ สขุ เอกคั คตา กไ็ ด้ ตา่ งกนั แตว่ า่ สง่ิ ท่ี
เขากำ� หนดไมใ่ ชเ่ ปน็ ไปในอารมณ์กรรมฐานเทา่ น้ันเอง

หลวงพอ่ (หวั เราะ) : ไมใ่ ชๆ่ ไมม่ ใี ครเขา้ ฌานไดด้ ว้ ยการเลน่ ดนตรหี รอก คงจะมี
แต่ฝร่งั เท่าน้ันกระมัง ฌานอะไร ไม่รเู้ รือ่ ง

โยม : โลกนวี้ นุ่ วายสบั สน เราจะชว่ ยโลกไดอ้ ยา่ งไร อนาคตของโลกยงั มคี วามหวงั
ไหมครับ

หลวงพอ่ : ...โยมถามเรอื่ งโลก โยมรจู้ กั โลกไหม โลกเราคอื อายตนะ อายตนะ
ภายใน ได้แก่ ตา หู จมกู ลนิ้ กาย ใจ และอายตนะภายนอก ไดแ้ ก่ รปู รส กลิน่
เสียง โผฏฐพั พะ ธรรมารมณ์ ในภาษาบาลี ค�ำว่า โลก หรอื โลโก หมายถึงความมืด
สงิ่ ทต่ี รงขา้ มคอื อโลโก คอื แสงสวา่ ง การปฏบิ ตั ธิ รรม ทำ� ใหเ้ ราบรรลถุ งึ แสงสวา่ งทอ่ี ยู่
เหนอื ความมืดของโลก เขา้ ใจไหม

โยม : เวลานงั่ สมาธิ ท่านเตรยี มจิตใจอยา่ งไรคะ

หลวงพ่อ : อาตมารกั ษามนั ไวใ้ นทีอ่ ยูข่ องมนั

637

โยม : ผมยอมรบั วา่ คำ� สอนของหลวงพอ่ เปน็ สจั ธรรมความจรงิ แตย่ ากทฆ่ี ราวาส
ญาตโิ ยมผพู้ วั พนั อยูก่ บั โลกๆ จะปฏิบัติตามได้

หลวงพอ่ : (เอาไมเ้ ทา้ ชที้ อ่ี กของพอล) ถา้ ปลายไมน้ มี้ เี ปลวไฟลกุ โพลง คดิ ดซู วิ า่
พอลจะวา่ ยังไง เขาจะพูดวา่ ผมทุกขจ์ ริง รอ้ นจรงิ แต่น่ังอยูท่ ีน่ ไ่ี มร่ ู้ว่าจะหนีไปไหน
เขาจะโอเ้ อพ้ ดู อยอู่ ยา่ งนน้ั หรอื มแี ตจ่ ะลกุ หนเี ทา่ นน้ั แหละ ถา้ เราเหน็ ตวั ทกุ ขเ์ กดิ ขน้ึ มา
จรงิ ๆ แลว้ มีแต่จะภาวนาหาทางออกให้ไดเ้ ทา่ น้ัน

พอล : ทำ� อย่างไรจึงจะละกเิ ลสไดค้ รับ

หลวงพอ่ : อยา่ เพง่ิ ใจรอ้ นรบี ละกเิ ลส ใจเยน็ ๆ คอยดคู วามทกุ ข์ ดเู หตขุ องมนั
ดใู หด้ ๆี แลว้ จะไดล้ ะมนั ออกอยา่ งเตม็ ที่ เหมอื นกบั วา่ เวลาเรากนิ อาหาร เราเคยี้ วชา้ ๆ
เคย้ี วใหล้ ะเอียด มันจึงย่อยง่าย ย่อยไดด้ ี

โยมผ้ปู ฏบิ ตั ใิ หม่ : ทำ� อย่างไรจะได้บรรลุเปน็ พระโสดาบนั เรว็ ทีส่ ดุ ครบั

หลวงพ่อ : การบรรลเุ ปน็ พระโสดาบนั กเ็ ปน็ เปา้ หมายอันหนง่ึ ของการปฏิบตั ิ
แตว่ า่ ตอ้ งมคี วามอดทน มนั ไมใ่ ชข่ องงา่ ย อยา่ ใจรอ้ นหลาย ไมใ่ ชภ่ าวนาคนื เดยี วสองคนื
แล้วไปพระนิพพานเลย ใครจะมาเป่าหัวให้ตรัสรู้ธรรมได้เร็วปานนั้น ต้องใช้เวลา
สกั หน่อย ตอ้ งเพยี รพยายามปฏิบตั ดิ ้วยความอดทนและสม�่ำเสมอจึงจะเหน็ ผล

โยม : ท่านเปน็ พระอรหนั ตห์ รือเปล่าคะ

หลวงพอ่ : ตน้ ไมผ้ ลดิ อกออกผล มนี กมาเกาะกง่ิ ไมแ้ ลว้ จกิ กนิ ผลไมน้ น้ั จะหวาน
หรอื เปรย้ี วเปน็ เรอื่ งของนกทจี่ ะรไู้ ด้ แตต่ น้ ไมไ้ มร่ อู้ ะไรเลย อยา่ เปน็ พระพทุ ธเจา้ อยา่ เปน็
พระอรหันต์ อย่าเปน็ พระโพธสิ ัตว์ อย่าเปน็ อะไรเลย การเป็นอะไรก็มีแตค่ วามทกุ ข์
เท่าน้ันแหละ เราไมม่ ีความจำ� เปน็ ตอ้ งมีอะไรสกั อย่าง

วันหนึ่งหลงั จากเสรจ็ การอบรมธรรมและตอบปัญหา พอลได้เตรียมเกบ็ เครื่อง
เทปบนั ทกึ เสยี ง บงั เอญิ เกดิ ไฟฟา้ รว่ั เมอื่ ถกู ไฟดดู พอลกป็ ลอ่ ยมอื ทนั ที หลวงพอ่ ได้
สงั เกตเห็นจึงพูดข้ึนว่า

638

“ทำ� ไมรบี ปลอ่ ยเรว็ นกั ละ่ ? ใครบอกใหป้ ลอ่ ย? เมอ่ื เหน็ อนั ตราย เหน็ โทษ เหน็ ตวั
ความทกุ ขจ์ รงิ ๆ ของมนั กจ็ ะรจู้ กั ปลอ่ ยรจู้ กั วางเอง ไมต่ อ้ งมใี ครทไ่ี หนมาบอกหรอก”

มหี ลายคนทมี่ ารว่ มอบรมกรรมฐานไดต้ งั้ ขอ้ สงั เกตวา่ หลวงพอ่ มลี ลี าการถา่ ยทอด
ธรรมคล้ายๆ กบั อาจารยเ์ ซนบางทา่ นที่เขารจู้ กั

ในวันสุดท้าย ผู้เข้าร่วมการอบรมกรรมฐานทุกคนได้ท�ำวัตรขอขมาหลวงพ่อ
ท่านได้แสดงความเหน็ ใจสังคมของชาวตะวนั ตกว่า วุ่นวาย เปน็ ทกุ ข์ มีความวปิ ริต
แปรปรวนมาก ท่านช่ืนชมท่ีได้เห็นความจริงใจของผู้ท่ีก�ำลังหาทางออก และบอก
เสียดายท่ีไม่ได้มาเมื่อครัง้ ทร่ี ่างกายสังขารยงั แข็งแรง มิฉะนนั้ แลว้ ท่านคงชว่ ยเหลือ
ได้มากกวา่ น้ี

ในช่วงที่พ�ำนักอยูท่ ี่ศูนย์ I.M.S นนั้ หลวงพอ่ มโี อกาสได้พบและสนทนาธรรม
กบั อาจารยเ์ ซนชาวเกาหลี ชอ่ื Seung Sahn Soen Sanim กอ่ นจากกนั หลวงพอ่
ได้อวยพรให้อาจารย์เซนท่านน้ัน เป็นร่มโพธิ์ร่มไทรของลูกศิษย์ลูกหาได้พึ่งพิง
ท่านอาจารย์ Seung Sahn มคี วามประทับใจในตวั หลวงพอ่ มาก ตอ่ มาเมอ่ื พอล
และแจค๊ ไดเ้ รยี บเรยี งคำ� สอนของหลวงพอ่ พมิ พเ์ ปน็ หนงั สอื ชอื่ A Still Forest Pool
ท่านก็ได้เมตตาช่วยเขยี นคำ� แนะน�ำหลวงพ่อในหนังสอื นัน้ ด้วย

ก่อนอำ� ลาสำ� นกั กรรมฐานของแจ๊ค คอรน์ ฟิลด์ หลวงพ่อได้ใหพ้ อลแปลตาราง
เวลาปฏิบัติกรรมฐานเป็นภาษาไทย ท่านบอกว่าเม่ือกลับเมืองไทยแล้ว จะลองท�ำ
อยา่ งนบี้ า้ งทวี่ ดั หนองปา่ พง แตจ่ ะตอ้ งเปลยี่ นชว่ งหกโมงเยน็ “นำ�้ ชา” เปน็ หกโมงเยน็
“น้�ำบอระเพด็ ”

หลังจากนั้น หลวงพ่อได้ไปแวะเย่ียม “อนิจจาฟาร์ม” ซึ่งเป็นที่อยู่ของคณะ
นกั ปฏบิ ัตธิ รรม และได้คา้ งอยูท่ ่นี ่นั สองคืน จงึ เดนิ ทางกลบั ประเทศองั กฤษอีกคร้ัง
ซึ่งเป็นเวลาเดียวกันกับที่พระอาจารย์สุเมโธก�ำลังน�ำคณะสงฆ์ย้ายออกจากธรรม-
ประทปี วหิ าร กรงุ ลอนดอน เข้าสู่สถานทแี่ หง่ ใหม่ หลวงพ่อพักทธี่ รรมประทปี วิหาร
คอยอยู่ดูแลการเคล่ือนย้ายบริขาร ต่อจากน้ันท่านก็ได้เดินทางไปเยี่ยมบ้านของ

639

มสิ เตอรช์ อว์ เศรษฐชี าวพมา่ ทโี่ อค๊ เกน็ โฮลท์ รฐั ออกซฟอรด์ ไดร้ ว่ มสงั ฆกรรมบวชนาค
กบั ทา่ นมหาสี สยาดอว์ พระมหาเถระชาวพมา่ เปน็ อปุ ชั ฌายใ์ หก้ ารอปุ สมบทกลุ บตุ ร
ตอ่ มาหลวงพอ่ ไดร้ บั นมิ นตใ์ หเ้ ดนิ ทางไปสกอตแลนด์ พกั อยทู่ นี่ นั่ สองคนื ไดพ้ บผสู้ นใจ
ปฏบิ ตั ธิ รรม ศษิ ยข์ องพระอาจารยส์ เุ มโธหลายคน หลงั จากนน้ั หลวงพอ่ ไดเ้ ดนิ ทางไป
วัดปา่ จิตตวเิ วก เพื่อเย่ียมลูกศิษยใ์ นทใี่ หม่ ก่อนกลบั เมืองไทย

ม่วนซน่ื

คนื วันท่ี ๒๗ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๕๒๒ อนั เปน็ วันสดุ ท้ายทห่ี ลวงพ่อพำ� นกั อยู่ที่
Chithurst ทา่ นไดใ้ หโ้ อกาสและสนทนาธรรมกบั ลกู ศษิ ย์ บรรยากาศเปน็ ไปอยา่ งอบอนุ่
เป็นกนั เองและเบกิ บานยิ่งนัก หลวงพ่อเองก็ปรารภว่า

“มาคราวนร้ี ้สู กึ วา่ รา่ เริงนะ”

“ร่าเริง คอื หยังครบั ” ลกู ศิษยร์ ูปหน่ึงกราบเรียนถามความหมายค�ำภาษากลาง
ดว้ ยคำ� และส�ำเนยี งอีสาน

“มว่ น สนุก เบิกบาน” หลวงพอ่ ตอบดว้ ยน�้ำเสยี งแข็งขัน คกึ คัก “ภาษาไทย
นี่มันมากเกนิ ไปเนาะ ร่าเริง สนุก ช่นื ใจ อะไรกไ็ ด้ รา่ เริง ไม่ทกุ ข์ ภาษาลาวบอก
มว่ น ม่วน”

และเมอ่ื หลวงพอ่ ใหโ้ อวาทไปไดเ้ พยี งสห่ี า้ ประโยค โยมกเ็ อาเครอ่ื งดมื่ เขา้ มาถวาย
ท่านจึงอุทานขึน้ วา่

“เอาอกี แลว้ คพั ออฟ ที (cup of tea) อกี แลว้ ” ทำ� ใหล้ กู ศษิ ยห์ วั เราะกนั ครนื
มีรูปหนึง่ รบี กราบเรียนว่า

“โกโกค้ รับ หลวงพ่อ”

“อ้อ ออ้ คัพ ออฟ โกโก้” ท่านพยักพเยิดรบั ทราบ กอ่ นทจ่ี ะกลา่ วต่อว่า

640

“มนั แยกออกไปหลายอยา่ งเนาะ นำ้� รอ้ นน”่ี แลว้ ทา่ นกส็ พั ยอกโยมทน่ี ำ� เครอ่ื งดมื่
เข้ามาถวายว่า

“เป็นโยมเมืองไทยแล้วนะน่ี ใส่ผา้ ถุงแล้ว เปน็ โยมเมืองไทยแล้ว”

พบกันทปี่ รมตั ถธรรม

การให้โอวาทในคืนน้ัน หลวงพ่อให้ก�ำลังใจและสนับสนุนให้ลูกศิษย์ทุกรูป
หดั การแสดงธรรม ทา่ นกลา่ ววา่

“ถา้ เราตงั้ ใจสอนคน มนั กส็ อนเราไปในตวั นะ ความฉลาดมขี นึ้ ความพจิ ารณามขี นึ้
เราสอนคนวนั นี้ ใหมๆ่ มันกส็ งสัย กลวั ทำ� ไมมันเป็นยงั งนั้ เราก็เกดิ ความคิด...นั่น
เกดิ ความคดิ ขน้ึ มา มนั กเ็ ปน็ เหตใุ หเ้ ราพจิ ารณาเหตผุ ล สอนเขา สอนเราไปในตวั ถา้ เรา
มกี รรมฐาน มสี ตอิ ยู่ อยา่ ไปเขา้ ใจวา่ สอนเขาอยา่ งเดยี ว ใหเ้ ขา้ ใจวา่ สอนเราดว้ ย อยา่ งนน้ั
ไมเ่ สยี ”

สำ� หรบั เนอ้ื หาในการเทศน์ หลวงพอ่ แนะนำ� ว่า

“ทานกถา สลี กถา สกั คกถา กามาทนี วกถา เนกขมั มานสิ งั สกถา เทศนท์ ง้ั ปที งั้ ชาติ
กใ็ หอ้ ยใู่ นกลมุ่ น้ี ทนี ้ี ศลี สมาธิ ปญั ญา นเ่ี ปน็ ตน้ ตอมนั เทศนต์ ลอดชวี ติ กอ็ ยา่ ใหห้ นี
จากนี้ พูดมากก็ให้รจู้ ักอนั นี”้

ทา่ นแนะนำ� วา่ ควรมกี ารอบรมการเทศนเ์ พอื่ ทท่ี กุ รปู จะไดเ้ ทศนไ์ ปในทางเดยี วกนั

“อยา่ งสอนอานาปานสติ กอ็ านาปานสตอิ ยา่ งเดยี วกนั พจิ ารณารา่ งกาย กำ� หนด
ลมหายใจ ทำ� จติ ใหส้ งบอยา่ งเดยี วกนั อยา่ เอาลทั ธนิ นั้ ลทั ธนิ ม้ี า มนั สบั สน คนหนงึ่ ไป
สอนเซน คนหน่งึ ไปสอนธเิ บต ไมร่ ู้เร่ืองกันเลยวนุ่ วาย คนท่นี ่มี ันสบั สนมากอยแู่ ล้ว
เดยี๋ วเอาอันนัน้ มง่ั อนั นี้ม่งั มนั ยุง่ วนุ่ วาย เด๋ียวเลยไมเ่ อาสักอยา่ ง เราทุกคนตอ้ งสอน
ไปทางเดยี วกัน มนั จะไดม้ าลงในที่อนั เดียวกัน เมอ่ื รจู้ กั ทเี่ ดยี วแลว้ หลายๆ ท่มี นั จะ
รจู้ กั เองหรอก ไปบอกหลายๆ อยา่ งมนั ไมร่ จู้ กั ทเี่ ดยี ว บอกทเี่ ดยี วใหช้ ดั เจน หลายๆ ที่

641

มนั รจู้ กั เอง” สำ� หรบั ในการเทศนน์ นั้ หลวงพอ่ ยำ�้ ทเี่ ทคนคิ ของการพดู ทา่ นยกตวั อยา่ ง
ให้ฟังว่า

“บางคนพดู เกดิ ประโยชน์ บางคนพดู เกดิ โทษกไ็ ด้ อยา่ งเขาเคยฝกึ มาหลายๆ อยา่ ง
ของฉนั ดี ของฉนั ไมด่ ี อยา่ ไปพดู อยา่ งนน้ั เราตอ้ งบอกวา่ ของคณุ อยา่ เพงิ่ ทงิ้ เอาไวก้ อ่ น
บดั นล้ี องทำ� อนั นดี้ ู ทำ� อนั เดยี วกอ่ น อยา่ งชาวครสิ ตเ์ ขาพดู วนั นน้ี ะ คำ� เดยี วเทา่ นน้ั ละ
น่าฟัง วันหลังจะไปพบกันท่ีปรมัตถธรรม น่ันเห็นไหม พูดค�ำเดียวเท่าน้ีพอแล้ว
เขาฉลาดพดู เราจะไปเรยี นรอู้ ะไรตา่ งๆ กต็ ามเถอะ ถา้ ไมม่ ปี รมตั ถธรรม ไมม่ ธี รรมอยู่
ในใจ ไม่ได้พบกนั หรอก”

อยา่ รับโทรศัพท์

อยา่ งไรกต็ าม ในตอนหนง่ึ หลวงพอ่ ปรารภวา่ การสอนธรรมะ แมก้ ระทง่ั พระพทุ ธเจา้
ทา่ นก็ถือว่าเป็นเรอื่ งยาก เพราะคนหลง ฉะนนั้ ท่านจงึ ใหก้ ำ� ลงั ใจลกู ศษิ ยล์ ูกหาวา่
อย่าเพิ่งเบ่อื การสอน โดยยกตวั อย่างตวั ท่านเองให้ฟังวา่

“บางทมี นั เบอื่ นะ ผมครงั้ แรกนะ โอย๊ ! บางทนี อนกลางคนื นกึ อยากสะพายบาตร
หนลี ูกศิษย์ลกู หา วุ่นน่ี แต่พอนกึ ธรรมะ ไม่ได!้ ถ้าเราไมส่ อนคนอย่างนี้ เราจะไป
สอนใคร ฮ!ึ ถา้ เปน็ ใจผมอยา่ งนน้ั ผมวา่ มนั อยากจะหนี เบอื่ ! แลว้ จะไปสอนใครถา้ ไม่
สอนคนหลง ไม่มีทางไปเหมือนกัน ตัวเราคิดอยากหนีลูกศิษย์ไปคนเดียว อ้าว!
น่ีมันกห็ ลงแล้วนี่ นึกวา่ เราด”ี

ถงึ ตอนน้ี พระอาจารยป์ ภากโรก็กราบเรียนถามเปน็ เชิงออกความเหน็ ว่า

“เป็นพระปจั เจกพุทธไม่ดหี รือครบั ?”

“ด”ี หลวงพอ่ ตอบ “พระปจั เจกพทุ ธทา่ นไมท่ กุ ขน์ ะ เรามนั ทกุ ขอ์ ยนู่ จ่ี นจะหนไี ป
นี่พดู งา่ ยๆ บางทีก็เป็น สัพพัญญพู ุทธะ แล้วแตอ่ าการ บางทีก็เปน็ พระปจั เจกพุทธะ
พูดถงึ เรอ่ื งพระ มันถงึ จติ นะ ไมใ่ ช่เกิดมาเป็นพระปัจเจกนะ มนั เป็นบคุ คลาธิษฐาน

642

ต่างหาก คือเป็นพระปจั เจก เราไม่สอน เฉย! อยู่อยา่ งน้ัน มนั ไม่เกดิ ประโยชน์ เราก็
ไม่สอนน่ี ไมม่ ีอะไร...อยา่ งนี้ แตว่ ่ากบั คนท่จี ะสอนได้ เรากเ็ กดิ เปน็ สพั พัญญูพทุ ธะ
ขน้ึ มาอกี สอนอกี ก็ได้ อยา่ งน้นั เทยี บเคียงอย่างนน้ั

อยา่ ไปเปน็ อะไรเลย เปน็ พระพทุ ธเจา้ กล็ ำ� บาก เปน็ พระปจั เจกกอ็ ยา่ เปน็ ขนึ้ ชอื่ วา่
เปน็ แลว้ มนั ลำ� บากทงั้ นน้ั ละ อยา่ ไปเปน็ เลย ถา้ ฉนั เปน็ พระสเุ มโธ ฉนั เปน็ พระอานนั โท
กท็ กุ ข์ เดยี๋ วนล้ี ะ...อานนั โทกไ็ มม่ ี สเุ มโธกไ็ มม่ ี อา้ ว! ไมม่ ยี งั ไง สมมตุ เิ ฉยๆ ใชไ่ หม?
ถา้ เปน็ แลว้ เปน็ ทกุ ขเ์ ลย ถา้ มสี เุ มโธ สเุ มโธกโ็ กรธ อานนั โทกโ็ กรธ ถา้ มี ถา้ เอา ถา้ อานนั โท
ไม่มี สเุ มโธไม่มีละ กไ็ ม่มใี คร ไม่มีใครรบั โทรศพั ท์ใชไ่ หม? กรงิ๊ ๆๆๆ เฉย! น่ไี ม่
เปน็ อะไร ก็ไม่ทกุ ข์ นม่ี นั เปน็ ยังงี้ ถ้าเราเปน็ อยู่ โทรศัพท์มาก็...กร๊ิง...ไป! กรง๊ิ ...ไป
เปน็ ทกุ ข์ เราจะตอ้ งท�ำปญั ญาให้เกดิ ท�ำอยา่ ให้มสี เุ มโธ อยา่ ใหม้ อี านันโทเลย ไปรบั
โทรศพั ท์ ถา้ เราเปน็ สเุ มโธ เปน็ อานนั โท ไปรบั โทรศพั ท์ ทกุ ข!์ อยา่ เปน็ ! สเุ มโธกอ็ ยา่ เปน็
อานนั โทกอ็ ยา่ เปน็ เลย เปน็ แตส่ มมตุ กิ นั เฉยๆ เทา่ นน้ั ละ อยา่ ไปรบั เขาวา่ ดกี อ็ ยา่ เปน็
เขาว่าชวั่ ก็อยา่ เปน็ แตเ่ รารูน้ ะ รูแ้ ลว้ เอาไหม รแู้ ลว้ ก็ไม่เอาอีก หมดนะอย่างนัน้ ”

แผน่ ดินจะไหว คอมมูนสิ ต์จะมา

ระหวา่ งการสนทนา พระอาจารยส์ เุ มโธไดป้ รารภวา่ ตอ่ ไปอกี สองสามปธี รรมชาติ
จะเปลยี่ นแปลงหลายอย่าง เช่น มคี ำ� ทำ� นายว่าจะเกดิ แผน่ ดินไหว มนุษยจ์ ะได้รบั
ทกุ ขม์ าก ถา้ ไมม่ สี ตปิ ญั ญาเปน็ ทพี่ ง่ึ คนทอ่ี าศยั ความสขุ สบาย ความสะดวกทางกาย
อยา่ งคนในประเทศตะวนั ตก อาศยั เครอื่ งจกั รมาก อาศยั ความสะดวกสบายทางกายมาก
คงจะเป็นทุกขม์ ากเมอ่ื ธรรมชาตเิ ปลย่ี นแปลง หลวงพ่อตอบวา่

“พระพทุ ธเจา้ ทา่ นสอนใหด้ ปู จั จบุ นั นี้ ไมต่ อ้ งอกี สองสามปหี รอก ในเมอื งไทยเขา
มาถามผม หลวงพอ่ คอมมนู สิ ตจ์ ะเขา้ มาแลว้ เมอื งไทยจะเปน็ คอมมนู สิ ตไ์ หม ผมบอก
เปน็ ทกุ เมอื งแหละ คอมมนู สิ ตม์ นั มมี าแตเ่ มอ่ื เราเกดิ แลว้ อาตมาไมไ่ ดค้ ดิ มากอยา่ งนน้ั
คดิ วา่ เกดิ มาวนั ไหน คอมมนู สิ ตต์ ามมาวนั นน้ั เลย ยงั งนั้ จงึ ไมป่ ระมาท พวกเรานมี่ นั อกี

643