อุปลมณี หลวงพ่อชา สุภัทโท

สอนชาวไรช่ าวนา

วันหนง่ึ หลวงพ่อสอนญาตโิ ยมทม่ี าเย่ียมทว่ี ดั วา่

“พวกเรานบั ถอื พทุ ธศาสนานยี้ งั หลงงมงายหลาย ตามทพ่ี จิ ารณาแลว้ ยงั ไมท่ นั
ถกู หลกั พทุ ธศาสนา จงึ ยงั ไมส่ บาย ถา้ เปน็ ชาวนากท็ ำ� แตน่ าตะพดึ ตะพอื ไมร่ จู้ กั เลอื ก
พนั ธ์ุขา้ ว ไม่รู้จกั ปลูกพชื อืน่ หมนุ เวยี น พวกเราก็เหมือนกนั ไมร่ ู้จักเลอื กว่าอะไรเปน็
อะไร

สมยั อาตมาเปน็ เด็กนอ้ ยโรงเรียนก�ำลงั ตั้ง เขามาเกณฑ์ไปโรงเรยี น พอ่ แม่ผู้ใด
กเ็ อาลกู ของตวั ไปซอ่ น กลวั เขาจะเอาไปเขา้ โรงเรยี น สมยั นเี้ ปน็ อยา่ งไร เขา้ ไปในเมอื ง
ไปตามหาอ่านปา้ ยอะไรก็ไม่ร้กู บั เขา เพราะไมไ่ ดเ้ รียนหนงั สอื น่คี วามคดิ ของเราใน
เวลาน้ันนะ่ ไมร่ ูจ้ ักผิดไมร่ ูจ้ กั ถูก วา่ แตเ่ จ้านาย ว่าแตค่ รทู า่ นบังคับใหเ้ รยี นหนังสอื
มนั ไมเ่ หน็ ประโยชน์ ถา้ ลกู สอบตกบอ่ ยๆ แลว้ กว็ า่ ดที สี่ ดุ จะไดอ้ อกมาเลย้ี งควาย จะได้
ใหเ้ ลยี้ งนอ้ ง คดิ ตามความเหน็ ของเจา้ ของ ทกุ วนั นไ้ี ปซอ้ื ของในตลาดกเ็ ลยไมท่ นั เขา
ไมร่ ้วู ่าอะไรต่ออะไร ไม่รจู้ กั ไดจ้ ักเสียเพราะความหลงงมงายของพวกเรามันหลาย

เพราะฉะนน้ั พวกเราทง้ั หลายจงึ ยงั ไมม่ หี ลกั โบราณทา่ นวา่ ถากไมไ้ มม่ เี หลยี่ ม
แมจ้ ะแสนเคย่ี วกไ็ มง่ าม ลองคดิ ดซู ถิ กู ไหมนน้ั แลว้ นะ่ เกลยี้ งขนาดไหนกไ็ มง่ าม ถา้ มนั
มีเหล่ียมแมไ้ ม่เกล้ยี งมันกง็ าม ดใู หม้ นั มหี ลกั เกณฑ์ของมนั อนั น้คี อื เรายงั ไมม่ หี ลกั
อยใู่ นใจของเรา ถา้ เรยี นผกู ไปกต็ ดิ ผกู เรยี นมดั ไปกไ็ ปตดิ มดั ซะ ผกู เจา้ ของ แกไ้ มอ่ อก
เรยี นแก้ไม่เป็น

ทีแรกคนเรามันก็สร้างความชั่วความดีสลับกันมา เมื่อมาฟังเทศน์ก็ฟังไปๆๆ
กเ็ หน็ วา่ ดมี นั กด็ ี ชวั่ กเ็ ปน็ ชวั่ ผดิ กเ็ ปน็ ผดิ ถกู กเ็ ปน็ ถกู ชวั่ มนั ดไี หมละ่ ผดิ มนั ดไี หม
มันไม่ดี ตัวดีเรารู้จักตัวไม่ดีเราก็รู้จัก แม่ออกเราย่ิงรู้จักง่าย ถ้ารู้จักปลูกผักกาด
ปลกู ผกั กาดกเ็ อาจอบมาทำ� แปลง เอาเมลด็ ผกั กาดมาหวา่ น เอานำ้� มารด เอาปยุ๋ มาใส่
ผกั กาดมนั กง็ าม กป็ ยุ๋ เหมอื นกนั น่ี เมอ่ื ผกั กาดมนั เกดิ หญา้ มนั กเ็ กดิ จะทำ� อยา่ งไรละ่

544

ปัญหามันเกิดแล้วทีนี้ เราจะถอนหมดทุกอย่างทั้งหญ้าทั้งผักกาดหรือ มันก็ไม่ได้
อกี นั่นแหละ มนั ก็ต้องถอนหญ้าออกไปเอาผักกาดไว้ อย่างนนั้ ถงึ จะไดก้ นิ หรอื จะ
ปล่อยมันหมดไปไม่ต้องถอนสักอย่าง ก็ไม่ได้กินสักอย่างน่ะแหละ มันยากอย่างนี้
จะสรา้ งความดี ความชวั่ มนั กป็ นมา เราพยายามถอน พอจะไปทำ� ออื ! มันอยากได้
แตข่ คี้ รา้ น ๒ อยา่ งนมี้ นั มาพรอ้ มกนั เราจะไปเชอ่ื ความขเี้ กยี จขค้ี รา้ นหรอื มนั กไ็ มไ่ ด้
ทำ� ความดเี ทา่ นน้ั แหละ ดงั นน้ั จะตอ้ งพยายามฝา่ ฝนื อดทน เราปลกู ผกั กาดจะเอาแต่
ผกั กาดมนั กไ็ มไ่ ด้ เราเอานำ�้ ไปรดผกั หญา้ มนั กม็ ากนิ นำ�้ เอาปยุ๋ มาใสผ่ กั หญา้ มนั กม็ า
กินปุ๋ย ผกั กาดมันงาม หญ้ามนั ก็งามเหมอื นกนั ขึ้นมาทัง้ สอง ทง้ั หญ้าท้งั ผักกาด
นน่ั แหละ”

ครขู องใคร

ในบรรดาขา้ ราชการทงั้ หลายทเ่ี ขา้ ไปนมสั การหลวงพอ่ ทว่ี ดั หนองปา่ พง พวกครู
ค่อนข้างมีภาษีกว่ากลุ่มอื่น หลวงพ่อให้เกียรติแก่เขาในฐานะเป็นผู้สอนคน และ
แตล่ ะครง้ั ทใี่ หข้ อ้ คดิ หรอื โอวาทแกค่ รู กม็ ที ง้ั ความเขม้ ขน้ และรา่ เรงิ คำ� ถามทหี่ ลวงพอ่
ถามพวกครูเปน็ ประจำ� กค็ ือ

“เปน็ ครสู อนตวั เองหรอื สอนคนอื่น” แค่นก้ี ท็ ำ� ให้ผู้ฟังสะดุดใจแลว้

หลวงพอ่ เคยเลา่ ถึงพวกครูโรงเรียนเคยพานกั เรียนมารับการอบรม

“เขาบอกวา่ เดก็ มันสอนยากและก็ชอบทะเลาะกนั อาตมากถ็ ามว่า

แล้วพวกครอู าจารยใ์ นโรงเรียนน่ะ ยงั สามัคคกี ันดอี ยหู่ รอื อาตมาถามอยา่ งนี้
เขาไมต่ อบ อาตมาจึงบอกพวกเขาวา่

ทเ่ี ดก็ ๆ มนั ทะเลาะกนั นน้ั เปน็ สง่ิ ทนี่ า่ อภยั ใหไ้ ดเ้ พราะยงั เปน็ เดก็ แตค่ รอู าจารย์
ทที่ ะเลาะกนั ได้อยนู่ นั้ ไมค่ วรให้อภัยเลย”

แลว้ ทา่ นมักจะสรปุ เตอื นสตคิ รอู ยเู่ สมอว่า

545

“อยา่ เป็นครูสอนแตผ่ ้อู น่ื ใหส้ อนตวั เองบ้าง”
คร้ังหนึ่งคณะครูจากอุบลราชธานีมานมัสการหลวงพ่อ และขอฟังโอวาท
ทา่ นแนะนำ� ว่า
“เราควรจะเอาเยยี่ งอยา่ งพระพทุ ธเจา้ มอี ยคู่ ราวหนงึ่ พระองคเ์ ทศนใ์ หพ้ ระภกิ ษุ
ทง้ั หลายฟงั ในทป่ี ระชมุ พระสารบี ตุ รกน็ งั่ ฟงั อยดู่ ว้ ย พอพระองคเ์ ทศนจ์ บลง จงึ ตรสั
ถามพระสารีบุตรต่อหน้าภิกษุท้ังหลายน้ันว่า สารีบุตร ท่ีเราแสดงธรรมให้เธอฟังน้ี
เธอเช่ือไหม พระสารีบตุ รเป็นผู้มีปัญญาจึงประนมมือตอบวา่ ยังไมเ่ ช่อื พระเจา้ ขา้
พระพทุ ธเจา้ ทา่ นไดฟ้ งั ดงั นนั้ พระองคจ์ งึ ตรสั วา่ ดลี ะ สารบี ตุ ร ผมู้ ปี ญั ญาไมค่ วร
เชอ่ื อะไรงา่ ยๆ เมอ่ื ไดฟ้ งั สง่ิ ใดแลว้ จะตอ้ งนำ� ไปพจิ ารณาดว้ ยปญั ญาของตนเองกอ่ น
เมอ่ื เหน็ วา่ สง่ิ นนั้ ถกู ตอ้ งดแี ลว้ มเี หตมุ ผี ลดแี ลว้ จงึ เชอ่ื อยา่ งนจ้ี งึ จะชอื่ วา่ เปน็ คนมปี ญั ญา
อย่างนี้เป็นตน้
เราสังเกตดูซิว่าพระพุทธเจ้าของเราท่านเก่งขนาดไหน ถ้าเป็นพวกเราทุกวันนี้
ลกู ศษิ ยไ์ มเ่ ชอื่ เปน็ ไลห่ นที นั ทเี ลย โกรธเขาเสยี แลว้ ชอบจะเปน็ อยา่ งน้ี ดงั นนั้ เราทง้ั หลาย
ตอ้ งสอนตวั เองดว้ ย สอนผอู้ น่ื ดว้ ย เราจงึ จะไมเ่ ปน็ ทกุ ขท์ รมาน เพราะลกู ศษิ ย์ เดก็ ๆ
สมยั นไ้ี มเ่ หมอื นสมยั กอ่ น มนั คอยจะสอู้ าจารยอ์ ยเู่ รอ่ื ย ขอ้ นต้ี อ้ งระวงั ใหด้ ี สอนเขาแลว้
เราตอ้ งปฏบิ ตั ติ วั เองดว้ ย เดก็ เขากต็ อ้ งการตวั อยา่ ง เราตอ้ งทำ� ใหเ้ ขาดู ไมใ่ ชด่ แี ตพ่ ดู
อยา่ งเดยี ว และถา้ เขาไมเ่ ชอ่ื เรากต็ อ้ งหนั มาสอนใจเราเอง อยา่ ไปโกรธเขา นจี้ งึ จะไดช้ อ่ื
ว่าเป็นอาจารยส์ อนคนอืน่ ได้ แต่ถา้ เราเองกส็ อนตวั เองไม่ไดแ้ ล้ว เราจะไปสอนใครท่ี
ไหนได”้

546

แมพ่ มิ พ์

“เราทุกคนเปน็ หวั หน้าของคนหลายคน เปน็ แบบพมิ พแ์ มพ่ ิมพข์ องคน ควรจะ
หนั มาหาธรรมะ มาปฏบิ ตั ธิ รรมะ ประพฤตปิ ฏบิ ตั ติ วั ใหเ้ ปน็ แบบอยา่ งของคนทงั้ หลาย
เปรยี บเหมอื นแมพ่ มิ พส์ ำ� หรบั พมิ พพ์ ระ ใครเคยเหน็ ไหม พมิ พเ์ ดยี วเทา่ นนั้ แหละ เขาทำ�
อยา่ งดเี ลย เขาแกะหนา้ ตาควิ้ คางใหด้ ี ไมใ่ หบ้ ดิ เบย้ี วไมใ่ หเ้ วา้ แหวง่ เพอื่ จะอดั พระพมิ พ์
ให้เป็นรูปงาม เมือ่ อัดออกมากง็ ามจรงิ ๆ เพราะพมิ พด์ ีเพียงพิมพเ์ ดยี ว นฉี้ นั ใด

ครูซง่ึ เป็นแมพ่ มิ พ์ของศิษยแ์ ละผู้คนทัง้ หลายนั้นกเ็ หมอื นกันฉันน้ัน จ�ำเปน็ จะ
ต้องทำ� ตนให้งามอยู่ด้วยคณุ ธรรมของความเป็นครเู ป็นอาจารย์ ควรจะประพฤตติ น
ใหอ้ ยใู่ นระเบยี บวนิ ยั และรอ่ งรอยของผนู้ ำ� ทางอยเู่ สมอ สงิ่ ชว่ั ชา้ มวั เมาควรจะละออก
ไปใหห้ มด จรรโลงศลี ธรรมใหส้ งู กลบั คนื มา ตอ้ งเปน็ ตวั อยา่ งทด่ี แี กเ่ ดก็ ๆ เขา เดก็ นนั้
กเ็ หมอื นกบั เถาวลั ยน์ ่นั แหละ เมอ่ื เถาวัลย์เกดิ ขึ้น ณ ที่ใด มันก็จะตอ้ งหาต้นไม้ท่ีจะ
เล้ือยข้ึนเสมอ ในเมื่อต้นไม้ต้นหนึ่งอยู่ใกล้สัก ๑๕ เซนติเมตร ถ้าอีกต้นหน่ึง
อยไู่ กลตงั้ ๑๐ เมตร คณุ วา่ มนั จะเลอ้ื ยขนึ้ ตน้ ไหน มนั กจ็ ะเลอื้ ยขน้ึ ตน้ ทอ่ี ยใู่ กลท้ สี่ ดุ
นน่ั แหละ ต้นท่ีอยู่หา่ ง ๑๐ เมตรโน่น มนั คงไมเ่ ลือ้ ยไปหรอก เพราะมนั ไกลเกินไป

ฉะนนั้ ครเู ปน็ ผทู้ ใ่ี กลช้ ดิ ของเดก็ ๆ ทงั้ หลายนนั่ เองแหละ เปน็ ผทู้ เ่ี ดก็ ๆ ทง้ั หลาย
จะถือเอาเป็นแบบอย่าง จึงจ�ำเป็นอย่างย่ิงที่ต้องมีการประพฤติจรรยามารยาท
เครื่องละเวน้ เครือ่ งบำ� เพญ็ ให้เด็กดู อย่าสอนเขาแต่ปาก การยืน การเดิน การนัง่
การเคลอ่ื นไหว พดู จาอะไรทกุ อยา่ ง เราตอ้ งทำ� ใหเ้ ปน็ การสอนเขาทง้ั นน้ั เดก็ ๆ เขาจะ
ท�ำตาม เพราะเดก็ นัน้ ไว เขาไวกวา่ ผู้ใหญ่

มีเรื่องเล่าอยู่เรือ่ งหนง่ึ เป็นเรือ่ งม้าอาชาไนยของพระราชา เป็นมา้ ปราดเปรียว
ว่องไวเฉลยี วฉลาดฝกึ งา่ ย วนั หนึง่ เขาเปลยี่ นคนเลยี้ ง เพราะเหตบุ างอย่าง ทนี ี้ได้
คนเลย้ี งมา้ ขาพกิ ารขา้ งหนงึ่ เวลาแกเดนิ แกจะเดนิ กะโผลกกะเผลก มา้ มนั กเ็ หน็ ทกุ วนั
ม้ามันไวอยูแ่ ลว้ ตอ่ มามันกเ็ ดินกะโผลกกะเผลกเหมือนกัน เพราะมนั คิดวา่ คนเล้ียง
สอนมนั มา้ ตวั นเ้ี ลยกลายเปน็ มา้ ไมง่ ามเพราะขาเสยี เขากไ็ ปเชญิ หมอมารกั ษา ใหย้ า

547

กแ็ ลว้ ผา่ เทา้ หาเสยี้ นหนามออกใหก้ ไ็ มม่ ี มนั กย็ งั เดนิ กะโผลกกะเผลกอยเู่ หมอื นเดมิ
ทนี พ้ี ระโพธสิ ตั วม์ าดู พจิ ารณาดโู รงมา้ กบั เครอ่ื งแวดลอ้ มทกุ อยา่ งแลว้ กไ็ มม่ อี ะไรทจ่ี ะ
เหน็ วา่ เปน็ สาเหตุ ถามหาตวั คนเลย้ี ง กจ็ งึ ไดร้ วู้ า่ ตน้ เหตมุ นั อยทู่ นี่ เี่ อง จงึ กราบบงั คมทลู
พระราชาวา่ ขอใหเ้ ปลย่ี นตวั คนเลยี้ งเสยี ใหม่ เอาคนทไี่ มเ่ ดนิ ขากะโผลกกะเผลกมาเลยี้ ง
มา้ มนั กด็ อู กี ทนี ม้ี นั เหน็ คนเลย้ี งไมเ่ ดนิ กะโผลกกะเผลก มนั กเ็ ลยไมก่ ะเผลก จงึ กลบั
เป็นม้าทีด่ ขี น้ึ มาอกี ได้ เรอื่ งมนั เป็นอยา่ งนี้

ดงั นนั้ ครซู ง่ึ เปน็ ผสู้ อนคณุ ความดแี กศ่ ษิ ย์ คอื เดก็ ทงั้ หลาย จงึ จะตอ้ งประพฤติ
ปฏบิ ตั ติ วั ใหเ้ ปน็ คนเลยี้ งมา้ ทดี่ ี สอนมา้ ใหง้ าม ฝกึ มา้ ใหป้ ราดเปรยี วแขง็ แรง ซง่ึ มา้ นน้ั
ก็คือเด็กเล็กลูกหลานว่านเครือของเราน่ันเองแหละ ด้วยการหันหน้าเข้าหาศีลธรรม
ทง้ั หลาย เอามาเปน็ หลกั ยดึ หลกั บชู า จงอยา่ เมามวั บชู าอยแู่ ตว่ ตั ถุ และความสนกุ สนาน
เฮฮาอ่ืนใดอยู่เลย ขอจงเปน็ ผู้ท�ำหน้าทีใ่ นความเปน็ ผ้นู ำ� ทางสง่ั สอนแกศ่ ิษย์ทง้ั หลาย
เช่นเดียวกับพระบรมมหาศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้าของเราท้ังหลายท่ีได้ทรงด�ำเนิน
มาแล้วน่ันเถดิ ”

พิสจู นน์ ักวิทยาศาสตร์

พระอปุ ฏั ฐากหลวงพ่อรูปหนงึ่ เลา่ ให้ฟังวา่

“มอี ยคู่ รงั้ หนงึ่ นกั วทิ ยาศาสตรเ์ ขามากราบหลวงพอ่ ตอนนนั้ ผมอยทู่ ก่ี ฏุ หิ ลวงพอ่
ดว้ ย เขาบอกพุทธศาสนาไมม่ ีอะไรที่พสิ จู น์ได้ คงจะไมไ่ ดผ้ ลเท่าทค่ี วร วทิ ยาศาสตร์
เขาดีกว่า ทำ� อะไรเขากพ็ ิสูจนไ์ ด้เยอะ ท�ำอะไรออกมากป็ รากฏให้เห็นได้ พุทธศาสนา
พิสจู น์ไมไ่ ด้ หลวงพ่อตอบวา่

เฮย้ เรายงั ไมท่ นั ถงึ พทุ ธศาสตรก์ ไ็ ดเ้ วย้ กเ็ หมอื นกบั วา่ มอื เรามนั สน้ั แตร่ มู นั ลกึ ไป
เราล้วงมือลงไป มือมนั ส้นั มันสุดแค่น้ี แตร่ ูมนั ยังลึกเข้าไปอีก เราจะปฏิเสธวา่ เอะ๊ !
รมู นั หมดแค่น้ีเอง มันจะถกู ต้องตามความเปน็ จรงิ หรอื เปล่า ความจริงมือเรามนั สั้น

548

เราไม่ได้คิดว่ารูมันลึกเข้าไปกว่านั้น หรือบางทีสายตาของเรามันส้ัน เหมือนกับว่า
เครอ่ื งบนิ มนั บนิ ไป เครอ่ื งบนิ นนั้ มอี ยู่ แตส่ ายตาของเรามนั หมดเสยี กอ่ น กเ็ ลยไมเ่ หน็
เครือ่ งบิน แต่เครื่องบินมนั ยงั มีและยงั บนิ ไปเรอื่ ยๆ อยา่ เพงิ่ ปฏิเสธว่ามนั ไมม่ ี นเ้ี ปน็
กศุ โลบาย

เขากพ็ อใจ ไม่รู้ว่าหลวงพ่อตอบไดอ้ ย่างไร รสู้ กึ วา่ เขาชอบมาก”

ฉลาดแต่ไมเ่ ฉลยี ว

“บางคนเรยี นจนโง่ พดู ไมร่ เู้ รอื่ งกนั ถา้ มนั สงู กเ็ กนิ ไป แตถ่ า้ มนั ตำ�่ ลงมา ไอท้ าง
สายกลางมนั ไมเ่ หน็ สกั ทเี ลย เรยี นมากๆ จะเขา้ ใจวา่ เราฉลาดหรอื ดซู ฉิ ลาดเกนิ ไปนะ่
มนั กม็ ที ฏิ ฐมิ านะเกดิ ขน้ึ มาก เหน็ มนษุ ยท์ ง้ั หลายไมใ่ ชค่ นสกั คน เรามอี ำ� นาจกวา่ ดกี วา่
เกง่ กวา่ ดถู กู คนไปในตวั ของมนั แลว้ เหน็ วา่ เลศิ กวา่ เขา ประเสรฐิ กวา่ เขา มนั กเ็ ดอื ดรอ้ น
เทา่ นน้ั แหละ ถ้าเหน็ วา่ เอ้อ ตาสตี าสาก็เหมือนกบั เรา เห็นคนแก่ กต็ อ่ ไปเราก็แก่
อยา่ งนัน้ เหน็ เด็กมันวนุ่ วาย แตก่ ่อนเราก็เป็นเด็กอยา่ งนน้ั เหมอื นกนั

ถา้ เรานอ้ มเขา้ มาพจิ ารณาตวั เราอยา่ งนี้ มนั กเ็ ขา้ ใจงา่ ย ถา้ เราโง่ ไมร่ จู้ กั กค็ อ่ ยๆ
เรยี นไป อนั นน้ั คนฉลาดกไ็ มต่ อ้ งฟงั ใครหรอก ครบู าอาจารยส์ อน อนจิ จงั ทกุ ขงั อนตั ตา
เรารู้ เรารู้ แต่เราไม่ทำ� ทง้ั นัน้ แหละ เราร้จู นตาย จนโง่เทา่ นัน้ แหละ อนั นี้เรียกว่า
มันเกดิ พอดี คอื มันไมส่ งู จนเกินไป และมนั ไมต่ �่ำจนเกินไป ถ้าต�่ำกวา่ คน มันก็เปน็
คนไมพ่ อคน ถา้ คนสงู กวา่ คน มันก็เปน็ คนเหลือคนเท่านั้นแหละ”

หลวงพอ่ เคยบน่ วา่ คนมีการศกึ ษาในระดับสงู มักสอนยาก เพราะ

“รปู้ รญิ ญาตรมี า กเิ ลสกป็ รญิ ญาตรเี หมอื นกนั รปู้ รญิ ญาโท กเิ ลสมนั กป็ รญิ ญาโท
รู้ปรญิ ญาเอก กเิ ลสก็ปริญญาเอกเหมอื นกัน เพราะเราไมไ่ ดเ้ รียนเอาออก แตเ่ รียน
เกบ็ ไว้”

549

อีกโอกาสหนึ่ง ท่านเปรียบเทียบคนมีการศึกษาสูงว่า “เหมือนอีแร้งบินสูงๆ
แตเ่ วลาหวิ จะโฉบลงมากนิ ซากหมาเนา่ กเ็ หมอื นกบั คนศกึ ษามาก ความคดิ กส็ งู แตพ่ อ
ตณั หาเกิด ท�ำอะไรตำ่� ๆ เหมือนกับคนไมม่ ีการศกึ ษาเลย”

เบอื่ โลก

“บา้ นรบั รองทเี่ รอื นชปี ลอ่ ยใหว้ า่ ง มคี นถามวา่ ทำ� ไม กเ็ อาไวใ้ หค้ นเบอื่ โลกเขาพกั
มนั จะพงั กซ็ อ่ มมนั ไว้ เขาเบอ่ื โลกกม็ า ผหู้ ญงิ เบอื่ กม็ า บางคนเบอื่ แรง ไปไมน่ านหรอกโยม
เบอ่ื แรงๆ ไม่นานคนื เดียวกไ็ ปเลย

ระวังนะพวกเรา อย่าเพ่ิงเบ่ือปุ๊บปั๊บก็มาเลย ระวังอายเขา ระวังนะ ค่อยๆ
ไป ฉนั จะไปพกั ผอ่ นกอ่ นสกั เชา้ หน่งึ วา่ ง้ันนะ หรอื วา่ เราจะไปตายขา้ งหนา้ ก็ชา่ งมัน
โดยมากมนั ไมต่ ายหรอก อยา่ ไปวา่ ฉนั ไมก่ ลบั อยา่ ไปวา่ ฉนั ไมก่ ลบั เลย ใหว้ า่ ฉนั จะ
กลับหรือไมก่ ลับก็ชา่ งมันเถิด ใหม้ นั ไปคิดดูให้ดเี สียกอ่ นให้สบายใจ ฉันไปไมก่ ลบั
ตายแน่นอน อยา่ ไปวา่ นะ ไปปุ๊บ ตายแน่ (หวั เราะ) มนั คอยจะอดพดู ไมไ่ ดใ้ ช่ไหม
พอมันถึงอย่างนั้นปุ๊บ มันอยากพูดให้เด็ดขาดไปเลย พอก้าวออกจากบ้านไปแล้ว
ไมเ่ ดด็ ขาดเสยี แลว้ ระวงั นะจะบาป ฉนั จะไปพกั ทวี่ ดั หนองปา่ พงกบั หลวงพอ่ สกั สองวนั
หรอื สามวนั ไมร่ ู้ วา่ งน้ั นะ ฉนั ไมค่ อ่ ยสบายใจ พดู แคน่ ก้ี อ่ นสิ อยา่ ไปเอาหมดทงั้ เปลอื ก
กอ่ นสิ พดู วา่ ฉนั จะไมก่ ลบั ไปแนน่ อนเลย เลกิ กนั อยา่ ไปวา่ สิ บาปหลายนิ เดยี๋ วกก็ ลบั
ไปหรอก เออ อย่าไปเช่ือนะ จติ ของเรานะ่ ”

กลวั ผี

“ทกุ คนไปวดั หนองปา่ พง เขา้ ไปในศาลากไ็ ปดโู ครงกระดกู บางคนดไู มไ่ ด้ วงิ่ ออก
มาจากศาลาเลย กลวั กลวั เจา้ ของ (ตวั เอง) อยา่ งนน้ั เขา้ ใจวา่ ไมเ่ คยเหน็ ตวั เราเองสกั ที
ไปกลัวกระดูก ไม่นึกถึงคุณค่าของกระดูก เราเดินมาจากบ้าน นั่งรถมาจากบ้าน
ถ้าไม่มีโครงกระดูกจะท�ำอย่างไร จะเดินไปมาได้ไหม นั่งรถมาถึงวัดหนองป่าพง

550

พอลงรถเข้าศาลาไปดูโครงกระดูก พอเห็นวิ่งออกจากศาลาเลย กลัวโครงกระดูก
คนเราไมเ่ คยเหน็ เกดิ มาพรอ้ มกนั ไมเ่ คยเหน็ กนั นอนเบาะอนั เดยี วกนั ไมเ่ คยเหน็ กนั
น่ีแสดงว่าเราบุญมากที่มาเห็น แก่แล้วห้าสิบปี หกสิบปี เจ็ดสิบปี ไปนมัสการวัด
หนองปา่ พงเหน็ โครงกระดกู แลว้ นอ่ี ะไรไมร่ ู้ แสดงวา่ เราไมค่ นุ้ เคยเลย ไมร่ จู้ กั ตวั ของ
เราเลย กลบั ไปบา้ นกย็ งั นอนไมห่ ลบั อยู่ ๓-๔ วนั แตก่ น็ อนกบั โครงกระดกู นนั่ แหละ
ไมใ่ ชน่ อนทอี่ น่ื หรอก หม่ ผา้ ผนื เดยี วกนั อะไรๆ ดว้ ยกนั นง่ั บรโิ ภคขา้ วดว้ ยกนั แตเ่ รา
ก็กลัว นแ่ี สดงวา่ เราหา่ งเหินจากตวั เรามากท่สี ุด”

สงั ขารเกษยี ณแลว้

“คนเราเมอื่ แกต่ วั ลงมนั กห็ ลงนะ อาตมาพอกา้ วเขา้ หกสบิ กวา่ มนั จะชวนหลงแลว้
เดย๋ี วนม้ี นั ชวนจะหลงแลว้ ละ บางทเี รยี กเณร ก. โดดไปพดู กบั เณร ข. อยา่ งนี้ บางที
จะเรยี กพระ ก. โดดไปใสพ่ ระ ค. โนน้ มนั จะเปน็ อะไร มนั จะฝกึ อาตมาแลว้ ละ มนั เกษยี ณ
แลว้ นะ ในราชการขา้ งนอกหกสบิ ปเี ขาเกษยี ณแลว้ แตใ่ นดา้ นธรรมะกเ็ กษยี ณเหมอื นกนั
แตเ่ กษยี ณเงยี บๆ กระซบิ เงยี บๆ มนั เกษยี ณแลว้ เอานไ้ี ปถงึ โนน้ เอาโนน้ มาถงึ นี้ จะไป
ก็วา่ มา เอาไปเอามาไม่ทันทำ� ไมพ่ จิ ารณา

แกม่ ากเ็ ลยมคี วามฉลาดมาก ฉลาดในความโงน่ นั่ แหละ จะไปยงุ่ อยกู่ บั บา้ นกบั ชอ่ ง
ถกเถยี งกบั ลกู หลานอยวู่ นุ่ วายไมร่ เู้ รอ่ื ง ถอื มนั่ ถอื รนั้ ถอื ขลงั นนั่ แหละ ความยงุ่ มนั กเ็ กดิ
ข้นึ มา มนั เปน็ อย่างน้ี

อาตมาเคยเหน็ หลายแห่ง เพราะเรามนั เป็นพ่อแม่เขาเกิดกอ่ นเขา เลีย้ งเขามา
มคี วามฉลาดมาก ความฉลาดมากเลย้ี งมนั ไวม้ ากๆ ความฉลาดนะ่ มนั แกแ่ ลว้ มนั โงน่ ะ
ไม่ใช่มนั ฉลาดหรอก มันโง่ เล้ียงมันไปนานๆ มันโง่ เถยี งเกง่ ไมย่ อมรบั ความผดิ
อะไรต่ออะไรมันวุ่นวาย ก็ถกเถียงกับลูกหลาน ลูกหลานท่ีมีปัญญาดีหัวเขามันใส
เขาข้เี กียจเขาก็หนไี ป ยายกะตานก่ี ย็ ง่ิ ชนะใหญ่ เราเปน็ พ่อเป็นแมม่ ันแลว้ เด็กๆ จะ
พดู อะไรไมไ่ ด้ ความเปน็ จรงิ มนั ถกู ของเขา แตก่ เ็ ถยี งเขาเอาชนะเขา อนั นไี้ มใ่ ชธ่ รรมะ
ชวนให้เราหลงแล้วนะ

551

ใหเ้ รารจู้ กั สงั ขารอนั นม้ี นั เกษยี ณแลว้ ตาเรามนั เหมอื นเกา่ ไหม หเู รามนั เหมอื น
เกา่ ไหม ร่างกายเหมือนเก่าไหม ก�ำลังมันเหมือนเก่าไหม ความจำ� มนั เหมอื นเก่าไหม
อะไรมันเหมอื นเกา่ ไหม ท�ำไมเราไม่ดู จะใหใ้ ครมาเกษียณเราล่ะ

พระพทุ ธเจา้ ทา่ นจงึ สอนวา่ อยา่ ประมาทนะ คนประมาทคอื เหมอื นกบั คนตายแลว้
ฉะนน้ั จงอยา่ ประมาท

บางแหง่ จนเขาเรยี กวา่ มนั ไปไมไ่ หวแลว้ น่ี พอ่ กม็ อี ำ� นาจ แมก่ ม็ อี ำ� นาจ เถยี งไมไ่ ด้
ลกู ชาย ลกู สะใภ้ ลกู เขย เขามปี ญั ญานะ่ เขากค็ อ่ ยๆ บอก แมไ่ ปอยวู่ ดั เสยี เถอะนะ พอ่ ไปอยู่
วัดเสียเถอะ เขาล่อใหไ้ ปวดั เขาข้ีเกยี จฟงั บ่นทกุ วนั ๆ นะ่ จะไปปลกู กฏุ ิใหอ้ ยูใ่ นวัด
เขาอตุ สา่ หส์ ง่ เสยี ใหอ้ ยสู่ บาย ดกี วา่ จะบน่ จกุ จกิ จจู้ อ้ี ยใู่ นบา้ น ใหพ้ ระทา่ นสอน ยงั งน้ั
สองตายายกย็ งั ไมร่ เู้ รอื่ ง วา่ เขาเอาอะไรมาใหท้ ำ� ไม เขา้ ใจวา่ เขาเอาไปวดั ไปวาไปทำ� บญุ
ทำ� ทาน กไ็ ปยงุ่ กบั เขา เขากเ็ อาไปเทา่ นนั้ แหละ เอาเขา้ ไปหาหลวงตาทว่ี ดั นะ่ อยา่ งนก้ี ม็ นี ะ
ใหร้ ะวังให้ดี

แกแ่ ลว้ มนั ไมร่ เู้ รอื่ ง มนั กลบั เปน็ เดก็ อกี นะ เยย่ี วมนั กเ็ หมน็ กวา่ เกา่ ขมี้ นั กเ็ หมน็
กว่าเกา่ อะไรมนั ก็เหม็นกวา่ เกา่ ทงั้ นนั้ แหละ เด็กแกน่ ่ี คนแกม่ ันเป็นเด็ก ไม่ใช่เดก็
มนั เปน็ เดก็ เมอ่ื หากวา่ เราภาวนาแลว้ มนั จะแกป้ ญั หาเหลา่ นไี้ ด้ เปน็ คนเลยี้ งงา่ ย เปน็ คน
วา่ งา่ ย เปน็ คนไมล่ มื ตวั เปน็ คนมสี ติ เปน็ คนมสี มั ปชญั ญะ ไมส่ รา้ งกรรมไมส่ รา้ งเวร
กบั ตน กบั ผูอ้ ืน่ กบั ลูก กบั หลาน น่เี รยี กวา่ การภาวนา”

เมตตายายปว่ ยหนัก

“อนั นแ้ี หละทงั้ กอ้ นทเ่ี รานง่ั อยนู่ ี้ ทเ่ี รานอนอยนู่ ี้ ทมี่ นั กำ� ลงั ทรดุ โทรมอยนู่ ้ี นแ้ี หละ
มนั คอื สจั ธรรม คอื ความจรงิ ความจรงิ อนั นเี้ ปน็ สจั ธรรม เปน็ คำ� สอนของพระพทุ ธเจา้
ทแี่ นน่ อน เพราะฉะนนั้ ทา่ นจงึ ใหม้ องมนั ใหพ้ จิ ารณามนั ใหย้ อมรบั มนั เสยี มนั กเ็ ปน็ สงิ่
ทค่ี วรจะยอมรบั ถงึ แมว้ า่ มนั จะเปน็ อยา่ งไรอะไรกต็ ามทเี ถอะ พระพทุ ธองคท์ า่ นสอนวา่
เมอื่ เราถกู คมุ ขงั ในตะรางกด็ ี กใ็ หถ้ กู คมุ ขงั เฉพาะกายอนั นเี้ ทา่ นนั้ แตใ่ จอยา่ ใหถ้ กู ขงั

552

อนั นกี้ เ็ หมอื นกนั ฉนั นน้ั เมอื่ รา่ งกายมนั ทรดุ โทรมไปตามวยั โยมกย็ อมรบั เสยี ใหม้ นั
ทรดุ ไปใหม้ นั โทรมไปเฉพาะรา่ งกายเทา่ นน้ั เรอ่ื งจติ ใจนน้ั เปน็ คนละอยา่ งกนั กท็ ำ� จติ
ใหม้ กี ำ� ลงั ใหม้ พี ลงั เพราะเราเขา้ ไปเหน็ ธรรมวา่ สง่ิ ทง้ั หลายเหลา่ นน้ั มนั กเ็ ปน็ อยา่ งนน้ั
มนั ตอ้ งเปน็ อยา่ งนนั้ พระพทุ ธองคท์ า่ นกส็ อนวา่ รา่ งกายจติ ใจนมี้ นั กเ็ ปน็ อยอู่ ยา่ งนนั้
มนั จะเปน็ ของมนั อยอู่ ยา่ งนนั้ มนั จะไมเ่ ปน็ อยา่ งอนื่ คอื เรม่ิ เกดิ ขน้ึ มาแลว้ กแ็ ก่ แกม่ า
แลว้ กเ็ จบ็ เจบ็ มาแลว้ กต็ าย อนั นเี้ ปน็ ความจรงิ เหลอื เกนิ ซง่ึ คณุ ยายกพ็ บอยใู่ นปจั จบุ นั นี้
มนั กเ็ ป็นสัจธรรมอยแู่ ลว้ ก็มองดมู ันด้วยปัญญา ให้เหน็ มันเสยี เทา่ น้นั

ถึงแม้ว่าไฟมันจะมาไหม้บ้านของเราก็ตาม ถึงแม้ว่าน้�ำมันจะท่วมบ้านของเรา
กต็ าม ถงึ แมว้ า่ ภยั อะไรตา่ งๆ มนั จะมาเปน็ อนั ตรายตอ่ บา้ นตอ่ เรอื นของเขากต็ าม กใ็ ห้
มนั เปน็ เฉพาะบ้านเฉพาะเรือน ถ้าไฟมนั ไหม้กอ็ ยา่ ให้มนั ไหม้หวั ใจเรา ถา้ นำ�้ มนั ทว่ ม
กอ็ ยา่ ใหม้ นั ทว่ มหวั ใจเรา ใหม้ นั ทว่ มแตบ่ า้ น ใหม้ นั ไหมแ้ ตบ่ า้ น ซง่ึ เปน็ สง่ิ ทอี่ ยนู่ อกกาย
ของเรา ส่วนจติ ใจของเรานัน้ ให้มันมีการปลอ่ ยวาง เพราะในเวลานี้มนั กส็ มควรแลว้
มนั สมควรทจ่ี ะปล่อยแล้ว

เพราะฉะนนั้ โยมอยา่ นกึ อะไรมากมาย ใหน้ กึ วา่ มนั เปน็ อยา่ งนนั้ นคี้ อื ธรุ ะหนา้ ท่ี
ของเราแล้ว บดั นี้ใครช่วยไม่ได้ ลูกก็ช่วยไมไ่ ด้ หลานกช็ ว่ ยไม่ได้ ทรพั ยส์ นิ เงนิ ทอง
กช็ ว่ ยไมไ่ ด้ ชว่ ยไดแ้ ตค่ วามรสู้ กึ ของโยมทค่ี ดิ ใหถ้ กู ตอ้ งเดยี๋ วนนี้ ะ ไมใ่ หห้ วน่ั ไหวไปมา
ปล่อยมนั ท้งิ เสีย เราปลอ่ ยมนั ทิ้งมนั ...”

พอ่ พว่ งสิ้นใจ

ตั้งแต่สมัยพุทธกาล ครูบาอาจารย์ได้เมตตาไปเยี่ยมโปรดฆราวาสผู้จวนจะ
สนิ้ ชวี ติ เพอื่ ใหเ้ ขาละโลกอยา่ งสงบระงบั ในกรณนี ้ี หลวงพอ่ กไ็ ดฝ้ ากธรรมะไวก้ บั ศษิ ย์
รุ่นเกา่ หลายคนเหมอื นกนั ซงึ่ ในจำ� นวนนน้ั มคี นหนึง่ ชื่อ พ่อพว่ ง

สองสามภี รรยา คอื พอ่ พว่ งและแมแ่ ตง นามสกลุ สมหมาย เปน็ ผมู้ สี ว่ นรว่ มใน
การอุปถัมภ์บ�ำรุงพระภิกษสุ ามเณรวัดหนองป่าพง รว่ มกบั ทายกทายกิ าท้งั หลายเปน็

553

อยา่ งดี จนกระทง่ั พอ่ พว่ งไดม้ าบวช ปฏบิ ตั ธิ รรมอยกู่ บั หลวงพอ่ ๑ พรรษา แลว้ กส็ กึ
ออกไป โดยให้เหตผุ ลวา่ ทางวัดยังขดั สนส่ิงของเครื่องใช้อกี มาก ถา้ สกึ ออกไปเปน็
โยมแลว้ จะสามารถชกั ชวนผอู้ นื่ ทม่ี ศี รทั ธาใหร้ ว่ มกนั จดั หาสง่ิ ของทจ่ี ำ� เปน็ สำ� หรบั วดั ได้
เชน่ ตอนนน้ั ระฆงั สำ� หรบั ตใี หส้ ญั ญาณกไ็ มม่ ี ใชแ้ ผน่ เหลก็ ตแี ทน พอ่ พว่ งจงึ ชกั ชวน
อบุ าสกอบุ าสกิ าสรา้ งระฆงั มาถวาย ตอ่ มากน็ ำ� นาฬกิ ามาถวาย นอกจากพอ่ พว่ งแมแ่ ตงแลว้
ยงั มนี างสาวเจยี มใจ สมหมาย ซงึ่ เปน็ ลกู สาวกบั นางสาววงสนิ ี จบั ฉาย สรา้ งพระพทุ ธรปู
ทองขดั ขนาดหน้าตกั ๒๓ นิ้ว ถวายไว้เป็นพระประธาน ในศาลาโรงอุโบสถปัจจุบัน
น้ดี ้วย

เมื่อสึกออกมาแล้ว พ่อพ่วงก็ยังไปรักษาศลี ฟังเทศนอ์ ย่เู ป็นประจ�ำ เมื่อมีการ
กอ่ สรา้ งภายในวดั กใ็ หก้ ารสนบั สนนุ พอ่ พว่ งเคยกราบเรยี นหลวงพอ่ วา่ “ถา้ ผมตาย
ขอถวายรา่ งกระดูกแกท่ ่านอาจารย์ และขอให้รับศพผมมาจัดการที่วัดน”ี้ หลวงพ่อ
กร็ บั คำ� ตอ่ มาพอ่ พว่ งกเ็ รมิ่ ปว่ ย และเคยเขา้ รกั ษาตวั ทโี่ รงพยาบาลหลายครงั้ จนกระทงั่
เดอื นมกราคม พ.ศ. ๒๕๐๖ อาการปว่ ยก็ทรุดลงมาก ลูกหลานจึงรบั กลับมาอยู่บา้ น
หลวงพอ่ ได้ไปเย่ียมบา้ งเป็นบางครัง้

ครัน้ ถงึ วันท่ี ๑๒ มกราคม ๒๕๐๘ อาการของพ่อพว่ งทรดุ หนักอย่างน่าวติ ก
ขากรรไกรแข็งพดู ไมไ่ ด้ ตาก็ลมื ไม่ข้ึน มแี ตน่ อนครางออื ๆ ลูกเมยี กเ็ ฝ้าดูอาการอยู่
แตส่ ุดปัญญาทจี่ ะชว่ ยได้

วนั ท่ี ๑๓ มกราคม ๒๕๐๘ หลวงพอ่ และพระอาจารยจ์ นั ทร์ พรอ้ มดว้ ยพระอกี
หลายรปู รบั นมิ นตไ์ ปฉนั ในกรมทหาร พอฉนั เสรจ็ แลว้ หลวงพอ่ จงึ พดู กบั ผกู้ องสมบญุ วา่
“อยากไปเยย่ี มพอ่ พว่ ง ใหห้ ารถคันใหญใ่ ห้” ผกู้ องเรยี นว่า “ไปเยยี่ มพอ่ พว่ งไมก่ ค่ี น
เอารถคนั เลก็ ไปกไ็ ด”้ แตห่ ลวงพอ่ บอกวา่ “ใหเ้ อารถคนั ใหญ”่ ผกู้ องจงึ ไดจ้ ดั หาตาม
ประสงคข์ องทา่ น นายหนถู ามวา่ “จะไปเยยี่ มหรอื ไปรบั พอ่ พว่ งกนั แน”่ หลวงพอ่ ตอบวา่
“ไปรบั ” นายหนจู งึ พดู วา่ “จะไปรบั อะไร แกยงั ไมต่ าย ลกู เขาจะใหม้ าหรอื แกสง่ั ไวว้ า่
ตายแลว้ จงึ ไปรบั มใิ ชห่ รอื ” หลวงพอ่ นง่ิ อยคู่ รหู่ นงึ่ จงึ พดู วา่ “ตายไมต่ ายกร็ บั เอาไปวนั น”้ี
แล้วหันมาพูดกบั พระอาจารยจ์ นั ทรว์ ่า “ไปเถอะ...พ่อพว่ งกำ� ลังคอย”

554

ไปถึงบ้านพอ่ พว่ งเวลา ๑๒.๔๕ น. ขณะนนั้ พวกลกู ๆ กำ� ลังอยดู่ เู ฝา้ อาการพ่อ
ของตนอยู่
หลวงพอ่ นง่ั บนเตยี งมองดพู อ่ พว่ งอยคู่ รหู่ นง่ึ จงึ ลงมาเอามอื ลบู หนา้ พอ่ พว่ งเบาๆ
และเรยี กว่า “พอ่ พว่ ง พ่อพว่ ง”
เปน็ เวลาพอสมควรพอ่ พว่ งจงึ ลมื ตาขน้ึ เพราะไดย้ นิ เสยี งหลวงพอ่ ทง้ั หนั หนา้ มอง
หลวงพอ่ จึงถามวา่ “พอ่ พ่วงจ�ำอาตมาได้ไหม?”
พอ่ พว่ งผงกศีรษะรบั มองดหู นา้ หลวงพ่อแลว้ น�้ำตาไหล แต่ยังมเี สยี งครางอยู่
หลวงพอ่ เอามือจับหน้าผากพอ่ พว่ งไว้ แล้วให้โอวาทว่า
“พอ่ พว่ ง เราเปน็ นกั ปฏบิ ตั นิ ะ เราเคยตอ่ สมู้ นั มานาน ถงึ เวลาเขามาเอากใ็ หเ้ ขาไป
มนั ของเขาจะหวงไวท้ ำ� ไม เอาของเขามากส็ ง่ คนื เขาไป เกบ็ เสยี งไวข้ า้ งในสิ ปลอ่ ยออกมา
ข้างนอกทำ� ไม?”
พอหลวงพ่อพดู จบ เสยี งครางของพอ่ พ่วงกเ็ งียบลงทนั ที หลวงพ่อจึงให้โอวาท
ต่อไปวา่
“สงั ขารนม้ี นั ไมเ่ ทยี่ งแทแ้ นน่ อน รปู นไ้ี มง่ าม มนั เกา่ แลว้ เพราะใชม้ านาน ไปหาเอา
รปู รา่ งกายใหม่ ไปยงั สถานทเี่ ราเคยเหน็ โนน้ ” (หมายถงึ นมิ ติ ทเ่ี กดิ ขน้ึ เมอ่ื คราวพอ่ พว่ ง
บ�ำเพ็ญธรรมอยูท่ วี่ ดั ตอนบวช)
หลวงพ่อเอามอื ลบู หนา้ พอ่ พ่วงเรอ่ื ยๆ พลางหนั มาถามผกู้ องสมบญุ ว่า
“เวลาเท่าไรแล้ว”
ผูก้ องสมบุญยกนาฬิกาข้อมือขึ้นดู แล้วกราบเรียนว่า
“เวลา ๑๒.๕๕ น. ครับ”

555

“อีกห้านาทีพ่อพ่วงก็จะไปแล้ว” หลวงพ่อบอกพร้อมกับลูบหน้าลูบตาพ่อพ่วง
ไปมา ตาของพอ่ พว่ งคอ่ ยๆ หรลี่ งๆ พอเปลอื กตาปดิ กนั กเ็ ปน็ เวลา ๑๓.๐๐ น. พอดี
พอ่ พ่วงกส็ ้ินใจจากไปดว้ ยอาการสงบ

พอ่ พว่ งไดจ้ ากไปโดยทไี่ ดฟ้ งั โอวาทของหลวงพอ่ เปน็ ครง้ั สดุ ทา้ ย และมมี อื ของ
หลวงพอ่ ปดิ เปลอื กตาทงั้ สองให้ พอ่ พว่ งคงจะตายดว้ ยความภมู ใิ จและดใี จ หลวงพอ่ สงั่
ใหน้ ำ� ศพของพ่อพ่วงมาวัดทนั ที และเป็นเจ้าภาพจดั การทำ� ศพให้โดยตลอด

สอนเจ้าบ่าวเจ้าสาว

“ในเวลาแต่งงานมันไม่ส�ำคัญหรอก มันส�ำคัญเม่ือแต่งงานแล้วเราจะหากิน
อยา่ งไร ทำ� อยา่ งไรเราจะไดเ้ งนิ มาเปน็ ทนุ รอนจะไดเ้ ลย้ี งลกู เลยี้ งหลานสบื ตระกลู ตอ่ ไป
นเี่ ปน็ เรอื่ งทส่ี ำ� คญั ทสี่ ดุ ไมใ่ ชเ่ รอ่ื งทเ่ี ราแตง่ งานจะไปหามงคลอะไร ไมค่ วรจะไปจบั หมู
มาฆา่ ไปจับวัวควายมาฆา่ มนั ไม่เป็นมงคลหรอกอันน้ี เราควรจะท�ำให้เปน็ มงคล
มงคลคอื คณุ งามความดี เมอื่ เราจะสรา้ งบญุ กศุ ลอนั ใดเปน็ ตน้ อยา่ เบยี ดเบยี นสตั วอ์ นื่
อยา่ เบยี ดเบยี นตวั เรา เราหางานทเ่ี ปน็ มงคล อาวาหมงคล ววิ าหมงคลใหล้ กู เราดี ใหห้ ลาน
เราดี ใหต้ ระกลู เราดตี า่ งหาก ไมใ่ ชค่ ดิ วา่ เราจะเอาของอนั นน้ั มาใหเ้ ปน็ มงคล ในสมยั
โบราณเรา ถา้ งานมงคลอยา่ งนก้ี ใ็ หม้ พี นั ธก์ุ ลว้ ยดๆี มพี นั ธม์ุ ะพรา้ วดๆี อะไรดๆี มาปลกู
ใหเ้ ปน็ อนสุ รณไ์ ว้ ปลกู ใหล้ กู ใหห้ ลาน อนั นเี้ ปน็ อนสุ รณ์ แตถ่ า้ เราจะจบั สตั วท์ ง้ั หลาย
มาฆา่ กนั มากนิ กนั ไป อาตมาวา่ มนั ไมไ่ ดเ้ กดิ ประโยชนใ์ นงานชนดิ นี้ ทำ� กนั ไปจนเหลอื
บางที่ก็เกดิ อปั มงคล เกดิ ทะเลาะเบาะแวง้ กัน เกดิ ฆา่ กนั ตีกัน แทงกนั

นางวิสาขามหาอุบาสิกาแต่งงาน แตง่ งานด้วยความราบร่นื แตง่ งานดว้ ยความ
ถูกต้องและนิมนต์พระเจ้าพระสงฆ์มาอธิบายเรอื่ งการแต่งงานให้ฟัง ในทางทดี่ ีท่สี ุด
หาพระมาสอนวา่ การแตง่ งานคอื อะไร เรายงั ไมท่ นั รจู้ กั คำ� ทว่ี า่ ครอบครวั นะ่ “ครอบ” นะ่
ฟงั ดซู ิ งมุ้ กส็ บาย หายใจกส็ บาย เดนิ ไปเดนิ มากไ็ ด้ ถา้ ลองเอาอะไรมาครอบซิ จะอยู่
ได้หรือ นห่ี มายถึงการครอบนะ่ “ครวั ” ครวั นะ่ หมายถงึ วา่ มีผ้หู นึง่ เอาของมาครอบ
แลว้ กเ็ อาไมไ้ ปแหยไ่ ปแทง จะไปทางไหนกไ็ มไ่ ด้ นศ่ี พั ทท์ เี่ รยี กวา่ ครอบครวั คอื มนั ยงุ่

556

ดว้ ยปญั หาทง้ั หลาย เรากจ็ ะมาแกค้ วามยงุ่ อนั นแ้ี หละ ใหต้ ดั ปญั หาความยงุ่ ยาก บดั นี้
เรามคี รอบครวั แลว้ เปน็ ตน้ คอื อยใู่ นวงจำ� กดั และการแสวงหาเงนิ หาทองเพอื่ จะเลยี้ งลกู
เลี้ยงตระกูลของเราให้เป็นไปนี่ อันนี้เป็นของส�ำคัญมากที่สุดกว่าทุกส่ิงทุกอย่าง
ประเพณที เี่ ราทำ� กนั ตบแตง่ น้ี มสี ขู่ วญั กนั ทำ� อะไรกนั อนั นเ้ี ปน็ ของนอกทส่ี ดุ สง่ิ ทม่ี นั ดี
คอื มาทำ� ความเข้าใจกัน

ฉะน้ัน ท�ำอย่างไรเราจะอยู่กันได้ดี ก็มาทำ� ความเห็นให้มันถูกต้องกันเสียใน
ครอบครวั ทำ� ความเขา้ ใจกนั ใหไ้ ด้ ใหด้ ี อยา่ ใหเ้ กดิ ความทะเลาะเบาะแวง้ กนั ใหเ้ ขา้ ใจ
ในครอบครวั ของเราใหไ้ ด้ เชน่ พระพทุ ธเจา้ สอนนางวสิ าขา มคี รอบครวั แลว้ แบง่ ววั
ววั ตง้ั หลายรอ้ ยหลายพนั แบง่ ใหน้ างวสิ าขา เวลาแบง่ กนั จบลงแลว้ ววั เดนิ เขา้ ไปในคอก
ของนางวสิ าขาเดนิ เขา้ ๆ จนอดั เตม็ นอี่ านสิ งสน์ างวสิ าขานะ่ สมยั เปน็ เดก็ นอ้ ยเคยได้
ไปฟังเทศน์ฟงั ธรรมกับพอ่ อยเู่ รอ่ื ยๆ มศี ีลมธี รรมมาต้ังแต่เป็นเดก็ นอ้ ย ไปสรา้ งวัด
ไปฟงั ธรรม เห็นทา่ นท�ำอุโบสถ ก็ท�ำกบั ทา่ นแต่เปน็ เด็กน้อย ไมก่ นิ ขา้ วเย็น ก็ไม่กนิ
กบั ทา่ น หัดฝึกมาตามประสาเด็กนอ้ ยด้วยศรทั ธา อานสิ งส์ธุดงควตั รทีน่ างวสิ าขาได้
บำ� เพญ็ เปน็ เหตใุ หว้ วั วงิ่ เขา้ ไปสคู่ อกจนเตม็ แลว้ ทา่ นสอนนางวสิ าขาวา่ อยา่ นำ� ไฟใน
บา้ นออกไปนอกบา้ น อยา่ นำ� ไฟนอกบา้ นเขา้ มาในบา้ น ใหร้ จู้ กั บา้ นของเจา้ ของ เรอื่ งใน
เรือนในชานในครอบครัว อยา่ เอาไปพูดขา้ งนอก ไปประจานขา้ งนอก ของขา้ งนอก
อยา่ เอาเขา้ มาขา้ งใน พอ่ แม่ ลกู เมยี ในครอบครวั อยใู่ นปกครองของเรา เราพดู กนั ได้
ง่ายๆ อย่าให้มันยาก

บางแหง่ อาตมาไปเหน็ ไมเ่ ขา้ ใจกนั ผวั กบั เมยี พอ่ ตากบั ลกู เขย แมผ่ วั กบั ลกู สะใภ้
อยา่ งนี้ ทะเลาะกนั แลว้ จงู มอื กนั ไปบา้ นกำ� นนั ใหช้ ว่ ยตดั สนิ ตวั ตากแดดรอ้ น เขา้ รม่ เอง
กไ็ มเ่ ป็น ตวั หวิ น้�ำ กินน้�ำเองกไ็ ม่เป็น ต้องใหก้ ำ� นนั ผใู้ หญบ่ า้ นเอาใหก้ ิน อาตมาว่า
มนั เตม็ ที เคยเหน็ บา้ นหนงึ่ ผใู้ หญบ่ า้ นจะเบอ่ื ตาย ไปพดู แตเ่ รอ่ื งเกา่ นน่ั แหละไมจ่ บไมส่ นิ้
เรอ่ื งของเจ้าของนนั่ นะควรแกก้ ันเอง เรือ่ งครอบครัวเรา เรอื่ งกับพ่อกับแมก่ ับลูกกบั
หลาน ควรตดั สนิ กนั เอาเอง ระงบั กนั เอาเอง คอ่ ยๆ พดู กนั ใหม้ นั เรยี บรอ้ ย ไมจ่ ำ� เปน็
จะเอาขนึ้ บา้ นผใู้ หญบ่ า้ น ไมจ่ ำ� เปน็ จะเอาขน้ึ บา้ นกำ� นนั ขน้ึ ทหี นงึ่ เสยี คนทหี นง่ึ ขน้ึ ทสี อง

557

กเ็ สยี คน ขึน้ ทีสามไม่มีคน เสยี คนหมด เช่นว่าเราทุกคนเคยเปน็ ลกู คนมากเ็ ขา้ ใจ
พ่อแม่ยากเหมือนกนั อาตมาก็ยงั เคยเป็นเลย ไอเ้ ราน่ะใจมนั ร่นื เรงิ มันอยากเล่น
อยากไป เชา้ ขนึ้ มาพอ่ แมใ่ ชไ้ ปทำ� งานแลว้ มนั ผดิ ใจเราจรงิ ๆ อยากไปเลน่ มนั ไมไ่ ดไ้ ปน่ี
ตอนเชา้ มากบ็ อก เยน็ มากบ็ อก บอกไปบอกมากไ็ มค่ อ่ ยจะพอใจ หาวา่ วนุ่ วายรำ�่ ไป สว่ นผู้
เปน็ พอ่ เปน็ แมก่ ย็ งิ่ กลวั ลกู จะไมด่ ี กย็ ง่ิ เรยี กมาสอนมาวา่ ตอนเชา้ ตอนเยน็ ลกู กย็ ง่ิ วา่
พอ่ แม่จู้จจ้ี กุ จิก ยงิ่ หนไี ปไมร่ ู้เรื่องกัน

เราสอนเด็ก แต่เด็กมนั คิดวา่ เราว่ามนั บน่ มัน ก็ไปคนละแนว ไมถ่ ูกกันอกี แล้ว
จงึ เปน็ เรอื่ งเขา้ ใจยาก ทำ� อยา่ งไรมนั จงึ จะเขา้ ใจ ถา้ ไมเ่ คยเปน็ พอ่ เปน็ แมค่ น มนั กย็ งั ไมร่ ู้
ไมเ่ ขา้ ใจ พอ่ แมน่ พ่ี อเขา้ ใจลกู เพราะเคยเปน็ ลกู คนมา ลกู เรานน้ั ไมเ่ คยเปน็ พอ่ เปน็ แมค่ น
ผู้ใหญ่ก็พอเข้าใจเด็กน้อยได้เพราะเราเคยเป็นเด็กน้อยมา แต่เด็กน้อยจะเข้าใจ
ผใู้ หญน่ น้ั เขา้ ใจไดย้ าก เพราะไมเ่ คยเปน็ ผใู้ หญม่ า มนั เปน็ ของอยา่ งนน้ั จงึ พดู กนั ยาก

แตถ่ งึ จะยากอยา่ งไรกต็ าม เรากอ็ ยดู่ ว้ ยกนั ไปได้ มรี กั มชี งั กอ็ ยกู่ นั ไปได้ เพราะอะไร
เพราะธรรมะคอื ความเคารพ ถงึ ทา่ นจะบน่ จะจจู้ จ้ี กุ จกิ อะไรกต็ ามทเี ถอะ แตท่ า่ นกเ็ ปน็
พ่อเราแม่เรา เราจงึ เคารพ ถึงจะโกรธไมพ่ อใจขนาดไหน กฆ็ า่ พ่อไม่ไดฆ้ า่ แม่ไมไ่ ด้
ถา้ ไมเ่ หน็ วา่ เปน็ พอ่ เปน็ แม่ กอ็ าจจะฆา่ ไปแลว้ กไ็ ด้ นคี่ อื เคยเปน็ พอ่ คนแมค่ นมา แตม่ นั
ไมท่ นั กนั เมอ่ื เราใหญม่ า ลกู ไมฟ่ งั คำ� เรา จงึ คดิ เหน็ ใจพอ่ แมข่ องเราทตี่ ายไป เลยเปน็
กรรมเปน็ เวรกนั ตอ่ ๆ กนั มา คนเรามนั อยไู่ ดเ้ พราะการเคารพคารวะ ใหม้ คี วามอดกลนั้
ตอ่ อารมณ์ เมอ่ื พอ่ แมบ่ อกลกู ไมฟ่ งั กค็ ดิ เหน็ วา่ เราแตก่ อ่ นกเ็ คยเปน็ เดก็ นอ้ ยมา ใหญม่ า
มนั กค็ อ่ ยรจู้ กั หรอก แนะ่ ตา่ งคนตา่ งวาง ลกู เขา้ ใจวา่ พอ่ แมเ่ ลยี้ งเรามา มนั กอ็ อ่ นลง สบาย
ก็เลยระบายออก

คาระโว จะ นวิ าโต จะ การเคารพซง่ึ กนั และกนั ทง้ั พอ่ แมท่ งั้ ลกู และหลานนี้ แมจ้ ะ
ไมเ่ ขา้ ใจกนั กอ็ ยกู่ นั ไปได้ เพราะความเคารพคอื ธรรม ฉะนน้ั หลกั ธรรมะนแี้ หละเปน็
ข้อสงั เกต เปน็ ความผกู มดั ของเราทงั้ หลายไม่ใหแ้ ตกแยกกนั ได้

การทเี่ ราแตง่ งาน กราบเรยี นครบู าอาจารยม์ า อนั นม้ี นั เปน็ เบอื้ งแรกทเี่ ราจะตงั้ ชวี ติ
แตก่ อ่ นเคยเปน็ ลกู คน บดั นจ้ี ะมาตงั้ ตวั เปน็ พอ่ คนแมค่ น เราเปน็ ลกู คน มนั ไมย่ ากหรอก

558

เรอื นรว่ั มนั ไมใ่ สล่ กู แตม่ นั รวั่ ใสพ่ อ่ กบั แมน่ ี่ เงนิ ไมม่ ี ขาดเกนิ มนั กไ็ มถ่ งึ ลกู แตม่ นั กถ็ งึ
พอ่ กบั แม่ มนั เปน็ อยา่ งนี้ ฉะนนั้ การแตง่ งานนเี้ ปน็ ตน้ ทำ� ใหม้ นั เปน็ มงคล ทำ� ใหม้ นั ดี
จงึ จะจดั ว่าเปน็ วิวาหมงคล”

ตีหมอ้ ไม่ใหแ้ ตก

“ลกู เกดิ มา พอ่ แมก่ ร็ บั ผดิ ชอบ ตวั เองไมร่ อู้ ะไรเปน็ ภาระของพอ่ แมท่ ง้ั นน้ั มนั อยาก
จะถา่ ยกถ็ า่ ยเลย มนั อยากจะวงิ่ ตามเรอ่ื ง เรากต็ อ้ งตามเกบ็ ตามรกั ษาทกุ อยา่ ง นเี่ รยี กวา่
ครวั จนกวา่ มนั จะโตขน้ึ มา เรากย็ ง่ิ รกั มนั มนั ยงิ่ รา่ เรงิ บนั เทงิ มนั ยงิ่ ไมฟ่ งั คำ� พอ่ คำ� แม่
ไปตามเรอ่ื งตามราว สองตายายอยกู่ บั บา้ นกบ็ น่ ใหก้ นั ฟงั เออ ลำ� บากไปหมดเสยี ทกุ อยา่ ง
มนั ยงุ่ ตลอดเวลา โยมกค็ งมกี นั บา้ งแลว้ นะทม่ี านงั่ อยตู่ รงนี้ คงจะมคี รอบครวั มาบา้ งแลว้

วนั แตง่ งานมคี นนมิ นต์อาตมาไปเทศน์ ไมร่ จู้ ะเทศนอ์ ะไรมแี ตเ่ รื่องยุง่ ๆ ทงั้ นนั้
จะเทศน์ “ระวงั ” นะ ระวงั อะไร ไมร่ ลู้ ะ ใหร้ ะวงั กแ็ ลว้ กนั ระวงั ครอบ ระวงั ครวั ระวงั ใหด้ ี
รักกนั แสนรัก มันกเ็ กลยี ดแสนเกลยี ด ใหม่ๆ ค่อยยังชว่ั หน่อย อายุ ๕๐ ปี ๖๐ ปี
สองตายายพูดไมค่ ่อยเข้าหูกัน ยายพดู ทางน้ี ตาน่ังฟงั อยทู่ างโน้น อยากจะโยงมา่ น
ก้นั เสยี แล้ว เพราะอะไร เพราะครอบครัวน้พี ูดไมค่ อ่ ยเข้าใจกนั

เมอ่ื มคี รอบครวั มลี กู มา บางคนรกั มนั ดมุ นั บางคนรกั มนั ดมุ นั ไมไ่ ด้ กลวั เกรงใจ
อนั นกี้ เ็ ปน็ คนละเรอ่ื งคนละอยา่ งกนั ลกู หลานเกดิ มา พระพทุ ธองคส์ อนวา่ อยา่ ใหร้ กั มนั
อยา่ ใหเ้ กลยี ดมนั จะทำ� อยา่ งไร เรามปี ญั ญาไหม บางคนสอนนดิ ๆ มนั กด็ ี บางคนสอนดี
มนั ไมเ่ อา ตอ้ งวา่ ตอ้ งแขง็ แตพ่ ระพทุ ธองคท์ า่ นสอนวา่ ถา้ เราจะทำ� อนั ใดสกั อยา่ งหนง่ึ
ใหเ้ ราทำ� ความเขา้ ใจในใจของเราวา่ เหมอื นกบั ชา่ งหมอ้ ทตี่ หี มอ้ ตหี มอ้ ทงั้ วนั แตใ่ นใจ
ของชา่ งหม้อเขาวา่ ไมใ่ ห้หม้อแตก เขาจะตหี ม้อใหเ้ ปน็ หมอ้ เข้าใจไหม เราดุลกู หลาน
ก็เหมือนกัน ดุเพือ่ ความหวงั ดี อยา่ ให้เขาเปน็ ทุกข์ เราก็อยา่ เป็นทกุ ข์ ถา้ เราทำ� ให้เขา
เปน็ ทกุ ข์ เรากเ็ ปน็ ทกุ ข์ เราทกุ วนั นม้ี นั จะโศกจะโกรธจะโมโหกเ็ พราะความเหน็ อยา่ งน้ี
ไมใ่ ชว่ า่ ไมใ่ หร้ กั ใหร้ จู้ กั ความรกั ไมใ่ ชว่ า่ ไมใ่ หเ้ กลยี ด ใหร้ จู้ กั ความเกลยี ด อยา่ ใหเ้ รา
เป็นทกุ ข์ บัวไมใ่ หช้ ำ้� นำ�้ ไม่ใหข้ ุ่น ปลาในหนองกก็ ินได้ แต่ไม่ใชอ่ ย่างนนั้ สิ บวั กช็ ้�ำ

559

นำ้� กข็ ุ่น ปลาในหนองก็ตาย เรียกวา่ ทกุ ข์ตลอดเวลา ทา่ นจงึ ให้รจู้ กั อย่างน้ัน จะเปน็
อย่างไรก็เปน็ อยา่ งนนั้ น่เี รียกวา่ ครอบครัว เคยอา่ นไหม ครอบครัวมันเป็นอย่างนี้
แต่มนั กจ็ �ำเปน็ ต้องครอบ จำ� เปน็ ต้องครัว

อยา่ งอาตมานี่ก็มีครอบครวั เหมอื นกนั ไม่มอี ยู่ในบ้าน มนั มีอย่ใู นวัด ลกู เยอะ
เราลองดูสิ นี่ก็ครัวใหญเ่ หมอื นกัน นีก่ ร็ ะวังให้ดี อาตมากต็ มี ันดว้ ย ตใี ห้มันแหลก
พยายามตีไม่ใหห้ ม้อแตก ตีให้เปน็ หม้อ นสี่ อนคนไม่ใหเ้ ขามีทุกข์ เรากไ็ ม่ใหม้ ีทุกข์
สอนเขาดว้ ย สอนเราดว้ ย คลอกนั ไป บางคนกส็ อนแตค่ นอน่ื เหมอื นแมค่ รวั ไปลา้ งจาน
เหน็ จานสกปรกกเ็ อาไปลา้ งใหม้ ันสะอาด แตใ่ จก็ขุ่นมัว หนา้ บูดหนา้ เบีย้ ว บน่ ปาดๆ
แกกถ็ เู ชด็ จานใหม้ นั สะอาด แตใ่ จสกปรก แกไมม่ องดใู จ นา่ สงสาร ทำ� ใหใ้ จสกปรกแต่
จานสะอาด เอาอยา่ งนน้ั ไหม ระวงั เนอ้ บางทกี จ็ บั ไมก้ วาดกวาดบา้ น เดก็ มนั ทำ� เปอ้ื น
มนั ไมร่ จู้ กั กบ็ น่ ไปเถอะ คนแกน่ ะ่ บน่ ไป บน่ ไป แตก่ ก็ วาดในบา้ นสะอาด แตใ่ จเจา้ ของ
ไมไ่ ด้กวาด เป็นทกุ ขต์ ลอดเวลา

โยมผู้หญงิ ถามแทรกข้ึน อันน้ี ถา้ ท�ำไปเรื่อยๆ ประเด๋ียวเดก็ ก็ไม่ทำ� สิคะ

เอา้ ไมใ่ ชอ่ ยา่ งนน้ั อนั นต้ี อ้ งใหโ้ ยมมปี ญั ญา จะทำ� อยา่ งไรเดก็ ถงึ จะกวาด เมอื่ เดก็
ไม่กวาด ทำ� อย่างไร เราจะไม่เปน็ ทุกข์ สอนให้ไปดว้ ยกันทั้งสองคน เดก็ ก็วา่ อย่าให้
เป็นทกุ ข์ เราก็อยา่ ให้เป็นทกุ ข์ เราต้องมีอุบาย กว็ ่าไปอย่างนั้น อนั นพี้ ระท่านสง่ั สอน
ใหร้ จู้ กั ทา่ นสอนใหร้ ู้ ใหร้ คู้ รอบครวั เขา้ ใจไหม ถา้ อา่ นครอบครวั ไมอ่ อก อยา่ เพงิ่ ไป
แตง่ งาน จะวนุ่ เอา จ�ำไว้กไ็ ด้ จ�ำไว้”

ลูกหนไู ม่สู้

เคยมโี ยมมารอ้ งเรยี นกบั หลวงพอ่ วา่ “ลกู หลานมนั ไมก่ ระตอื รอื รน้ ไมร่ จู้ กั อยากได้
อยากดี กลัวมันจะเอาตัวไม่รอด หลวงพ่อชว่ ยสอนใหด้ ิฉนั ดว้ ย”

หลวงพอ่ ตอบวา่ “อาตมาวา่ นน่ั กค็ ดิ ผดิ เหมอื นกนั เหมอื นหนมู นั อยใู่ นรู ตอนลกู
ยงั เลก็ ๆ พอ่ แมก่ ห็ าเหยอ่ื มาเลยี้ ง แตพ่ อลกู โตแลว้ มนั หาเลย้ี งลกู มนั อยหู่ รอื เปลา่ มนั ไป

560

เทยี่ วขดุ รใู หล้ กู มนั อยหู่ รอื เปลา่ ไมใ่ ชอ่ ยา่ งนน้ั ลกู หนมู นั ไปขดุ รอู ยเู่ องทง้ั นนั้ ลกู หลาน
เขากเ็ ปน็ ของเขาอยอู่ ยา่ งนน้ั เทา่ ทเ่ี หน็ ๆ บางทพี อ่ แมต่ ายแลว้ ลกู หลานเขารำ�่ รวยกวา่
พ่อแม่เสียอีก อย่างนก้ี ม็ ี อาตมาจึงว่าเราควรคดิ ผ่อนสนั้ ผ่อนยาวเอาไว้มากๆ จติ ใจ
จะได้สบาย”

ปลอบใจแม่

วนั หนง่ึ โยมผู้หญิงไปกราบหลวงพอ่ เขาเศรา้ โศกเสยี ใจมาก เพราะลูกชายอายุ
เพียง ๑๘ ปี เสียชวี ิตอยา่ งกระทนั หนั ในตา่ งประเทศ หลวงพอ่ ปลอบใจวา่

“การเสยี ลกู ไปมนั เปน็ เรอ่ื งใหญข่ องคน เปน็ เรอื่ งใหญท่ สี่ ดุ อนั นเ้ี ปน็ เพราะอะไร
มนั กค็ ลา้ ยกับโยมนั่งหลับตาอย่เู ฉยๆ งเู ล้อื ยเข้ามาตรงน้โี ยมก็ไมเ่ หน็ ถ้าโยมไมเ่ หน็
โยมกย็ งั ไมก่ ลวั ถา้ มนั มาถงึ นแ้ี ลว้ โยมเหน็ โยมกก็ ลวั อยา่ งเตม็ ท่ี โดดหนเี ลยทเี ดยี ว
นค่ี อื จติ ของโยมทร่ี กั ลกู นนี่ ะ แหม เอามาไวเ้ มอื งนอกกร็ กั อยทู่ บ่ี า้ นกร็ กั อยทู่ ไ่ี หนกร็ กั
มแี ต่รักอย่างเดียวเลยนะ ความรเู้ ท่าไมม่ ี เมอ่ื หากวา่ มาสูญเสียไปด้วยทีว่ ่าเรารักมนั
มากอยา่ งเดยี ว ไมม่ ปี ญั ญาพจิ ารณามนั ความสญู เสยี เพราะความรกั นนั้ มนั เหมอื นกบั
เราตายไปแลว้ เกา้ สบิ เปอรเ์ ซน็ ต์ เสยี หายหมด จบั อะไรกไ็ มถ่ กู ทนี ถี้ า้ หากวา่ เราไดท้ ำ�
กรรมฐาน ไดฟ้ งั ธรรมะ คลา้ ยๆ กบั เรานงั่ อยนู่ ่ี เหน็ งเู หา่ มนั เลอื้ ยมาเทา่ นนั้ มนั เปน็ อสรพษิ
กจ็ รงิ เราไดเ้ ตรยี มตวั เราไมก่ ลวั มนั กไ็ ด้ บางทเี ราไลม่ นั กลบั ไปกไ็ ด้ เราไมไ่ ลเ่ ราหลกี
ไปเสยี กไ็ ด้ ถงึ มนั มพี ษิ อยู่ มนั กก็ ดั เราไมไ่ ด้ เมอ่ื มนั ไมก่ ดั เรา เรากไ็ มไ่ ดร้ บั พษิ ถา้ เรารวู้ า่
เออ! นลี่ กู เรากจ็ รงิ นะ จรงิ โดยสมมตุ นิ ะ นม่ี นั อาศยั ภพชาตเิ กดิ กบั เรา ความดคี วามชว่ั
เปน็ ของเขาเองตา่ งหาก จะมอี ายยุ นื กข็ องเขา จะมอี ายสุ น้ั กข็ องเขา เราอาศยั ภพชาตใิ หเ้ ขา
มาเกดิ เทา่ น้ัน ถา้ เราเห็นอยา่ งน้ี เราไปนงั่ ที่ไหน เราก็คดิ ได้สบาย ท่ีเราจะเขา้ ไปละ
อยา่ งมากก็เห็นว่า อือ! น่ีมันเปน็ ของไม่แนห่ รอก สมมุติว่าลกู เมื่อคดิ ถงึ ลูกเม่ือไร
ความคดิ ถงึ ลกู เกิดขน้ึ มาเม่อื ไร เรียกวา่ เป็นอนจิ จัง มนั ไม่แน่ เม่ือรกั มันวนั น้ี พร่งุ น้ี
มนั เกลยี ดกไ็ ด้ มนั เกลยี ดแลว้ มนั รกั กไ็ ด้ มนั อยกู่ บั เราเดยี๋ วนี้ ปหี นา้ มนั จากเราไปกไ็ ด้
ถา้ เราคดิ อยอู่ ยา่ งนเี้ รยี กวา่ เราภาวนาอยู่ นเ่ี ปน็ การภาวนาแลว้ ไมใ่ ชเ่ ราจะไปนง่ั หลบั ตา
อย่างเดยี วเป็นภาวนา เรามีความรูอ้ ยา่ งนม้ี นั เป็นปญั ญาแล้ว”

561

คำ� แนะน�ำในการแบ่งมรดก

อบุ าสกิ าผู้มอี นั จะกนิ คนหน่ึง เล่าวา่

“สมยั กอ่ นดฉิ นั คดิ วา่ จะแบง่ มรดกสมบตั ใิ หล้ กู ๆ คอื ไรน่ าทม่ี อี ยู่ ดฉิ นั กไ็ มไ่ ดค้ ดิ
กวา้ งไกลไปอยา่ งอน่ื เพยี งแตค่ ดิ วา่ จะมอบสมบตั ทิ กุ อยา่ งใหล้ กู หมด ในเมอ่ื เราแกเ่ ฒา่
ชราลงจะไดอ้ าศยั พง่ึ พาลกู หลาน ดฉิ นั คดิ อยใู่ นใจอยคู่ นเดยี ว แตห่ ลวงพอ่ ทา่ นคงจะรู้
ทา่ นไดเ้ ตอื นว่า”

“จะแบง่ สมบตั ใิ หล้ กู หลาน กใ็ หพ้ จิ ารณาดใู หด้ ๆี ถา้ จะมอบใหเ้ ขาหมดทกุ อยา่ ง
ก็อาจจะไม่ดีนะ บางทีลูกผู้ท่ีไม่รู้จักอุปการคุณของบิดามารดา เขาก็จะทอดทิ้งเรา
ไมเ่ ลยี้ งดเู รากไ็ ด้ ในเมอื่ เราแกช่ ราไปกจ็ ะไมม่ ที พี่ งึ่ ฉะนนั้ จงึ ควรแบง่ ไวอ้ กี สว่ นหนง่ึ
เปน็ ของเรา ลกู หลานเราจงึ จะเลยี้ งดู ในเมอื่ เขาเหน็ วา่ เรายงั มสี มบตั อิ ยบู่ า้ ง โดยเขามี
ความหวังว่าจะได้สมบัติเหล่านั้น เขาจึงจะอุปการะเล้ียงดูเราด้วยดี เปรียบเหมือน
ท่อนไมผ้ ทุ ม่ี ันไมม่ ีเหด็ ขนึ้ จะไม่มใี ครสนใจทีจ่ ะมาเหลียวแลเลย อนั น้ีกเ็ หมือนกนั ”

ดฉิ นั ไดพ้ จิ ารณาดตู ามทที่ า่ นพดู จงึ ไดค้ ตขิ อ้ คดิ ขน้ึ มา ตอ่ มาเมอื่ แบง่ มรดก ดฉิ นั
กเ็ หลอื ไวส้ ว่ นหนงึ่ และกเ็ หน็ เปน็ ความจรงิ ตามทที่ า่ นพดู ไวท้ กุ อยา่ งเลยคะ่ ทา่ นคงจะรู้
ลว่ งหนา้ ทา่ นจงึ ไดบ้ อกเตอื นดฉิ นั อยา่ งนี้ ทำ� ใหด้ ฉิ นั มคี วามเคารพและศรทั ธาทา่ นยงิ่ ขนึ้
จงึ ไดพ้ ยายามมารักษาศีลภาวนาเพื่อสะสมความดใี ห้มากตามท่ีทา่ นสอน”

ธรรมปฏิบัติ

หลวงพ่อสอนญาติโยมว่า หน้าท่ีของฆราวาสไม่ได้อยู่ที่การท�ำบุญสุนทาน
อย่างเดยี ว แต่ควรจะมกี ารฝึกอบรมทางจิตดว้ ย เพราะธรรมะไม่ใชส่ ่งิ ทอี่ ยอู่ ื่นไกล
ไมไ่ ดอ้ ยกู่ บั พระ ไมไ่ ดอ้ ยใู่ นวดั ไมไ่ ดอ้ ยใู่ นคมั ภรี ์ ธรรมะเปน็ ความจรงิ สำ� หรบั ทกุ สง่ิ
ทีม่ ชี ีวิต และการพ้นจากทกุ ข์นั้นเกดิ จากการเข้าถงึ ธรรมะนน่ั เอง

562

“การปฏบิ ตั ธิ รรมเปน็ การปฏบิ ตั ทิ จี่ ติ ทใี่ จ ถา้ หากคนเรายงั มอี าการเคลอื่ นไหวและ
หายใจอยู่ ยงั รจู้ กั เยน็ รจู้ กั รอ้ น รจู้ กั ชอบรจู้ กั ชงั กย็ งั พอปฏบิ ตั ธิ รรมได้ เพราะธรรมะนนั้
เกิดอยทู่ ก่ี ายทใี่ จเรานน่ั เอง อยา่ เข้าใจว่าธรรมะมนั หา่ งจากเรา มันอยูก่ ับเราน่แี หละ
เป็นเร่อื งของเราทั้งหมด ธรรมะนี้ลองดูสิ เดยี๋ วดีใจเดีย๋ วก็เสยี ใจ เด๋ยี วก็พอใจเดยี๋ ว
ไม่พอใจบา้ ง เดยี๋ วโกรธคนน้ันบ้าง เดยี๋ วเกลยี ดคนน้บี ้าง ธรรมะทั้งน้ันแหละโยม”

การสอนอยา่ งนที้ �ำใหฆ้ ราวาสหลายคนได้สำ� นกึ ในการเปน็ ชาวพุทธของตนเป็น
ครง้ั แรก

อบุ าสกิ ารัญจวน เล่าถงึ ตวั ทา่ นเองว่า

“เมอื่ กอ่ นนด้ี ฉิ นั เปน็ พทุ ธบรษิ ทั คนหนงึ่ นะคะ เปน็ มานานแลว้ กเ็ หมอื นพทุ ธบรษิ ทั
ทง้ั หลายคอื วา่ ทำ� บญุ ฟงั เทศน์ ใสบ่ าตร รบั ศลี อะไรทำ� นองน้ี แลว้ กค็ ดิ วา่ นนั่ แหละ
พอแลว้ ไมเ่ คยคดิ วา่ การเปน็ พทุ ธบรษิ ทั ทแ่ี ทจ้ รงิ มนั ตอ้ งเปน็ มากกวา่ น้ี จนกระทงั่ ไดม้ า
ฟังธรรมะท่ีหลวงพ่อเทศน์เป็นคร้ังแรก ก็รู้สึกว่าสิ่งท่ีพุทธบริษัทควรท�ำที่สุดน้ีก็คือ
การปฏบิ ัตทิ ่ีจิต และสง่ิ นี้เป็นสิ่งท่ีพระพุทธเจ้าทา่ นปรารถนามากท่ีสดุ ”

หลวงพอ่ ใหค้ วามหมายของธรรมะไวว้ ่า

“เราทงั้ หลายทเ่ี ปน็ พทุ ธบรษิ ทั ซงึ่ มาจากทศิ ใดๆ กต็ าม เมอื่ เรยี กวา่ ปฏบิ ตั ธิ รรมนนั้
จะหมายถงึ อะไรก็ควรจะรู้ ธรรมะคืออะไรทกุ สง่ิ ทุกอยา่ ง ทจี่ ะไม่เป็นธรรมะนัน้ ไมม่ ี
มันเป็นธรรมะหมดทุกช้ินทกุ ส่วน ไม่มีสง่ิ ท่ีไม่เปน็ ธรรมะ

เพราะฉะนน้ั หมายความว่า พระพทุ ธเจ้าทา่ นใหป้ ฏบิ ตั ิเพอ่ื ร้เู ท่าทกุ สิง่ ทกุ อย่าง
ซงึ่ มอี ยใู่ นตวั และนอกตวั ของเรานเ้ี อง นเี่ รยี กวา่ ธรรมะ และธรรมะกค็ อื สภาวธรรมที่
ทรงตัวไว้ทง้ั ในกายของเรา ท้งั ในใจของเรา น่ีคือธรรมะ แลว้ ธรรมะท้งั หลายเหล่านี้
เราจะปฏบิ ตั อิ ยา่ งไรมนั จงึ จะถกู ทาง การทร่ี เู้ รอื่ งของธรรมะทง้ั หลายกค็ อื ตอ้ งรเู้ รอ่ื งของ
ตวั เอง ถา้ รเู้ รอื่ งของตวั เองเรากจ็ ะรเู้ รอ่ื งของธรรมะ เพราะธรรมะอยกู่ บั ตวั เรา ธรรมะ
คอื สงิ่ ทเี่ ราทงั้ หลายจะตอ้ งปฏบิ ตั ใิ หถ้ กู ตอ้ ง เรอื่ งของธรรมะนน้ั เมอื่ เกดิ ขนึ้ แลว้ กต็ งั้ อยู่

563

เมอื่ ตง้ั อยแู่ ลว้ กด็ บั ไป เมอ่ื ดบั ไปแลว้ กเ็ กดิ ขนึ้ มาอกี ถงึ พระพทุ ธเจา้ จะตรสั รู้ มนั กเ็ ปน็
อยา่ งนี้ ถงึ จะไมต่ รสั รธู้ รรมะ มนั กเ็ ปน็ อยา่ งนี้ ธรรมอนั นมี้ นั ไมส่ ญู ไปจากโลก มนั ตงั้ อยู่
ในโลกนเี่ อง ฉะนน้ั ธรรมะจงึ ไมใ่ ชเ่ รอ่ื งทจี่ ะสญู หาย เครอื่ งตรสั รยู้ งั ตง้ั อยู่ ผปู้ ฏบิ ตั ธิ รรม
กย็ งั อยู่ ทเี่ ราทง้ั หลายจะไมไ่ ดบ้ รรลธุ รรมกเ็ พราะเรานนั้ ยงั ยอ่ หยอ่ นกนั มาก ยอ่ หยอ่ น
ในการประพฤตปิ ฏบิ ัติ”

ชาวบา้ นบางคนมาบน่ กบั หลวงพอ่ วา่ ตวั เองไมร่ หู้ นงั สอื ภาวนากไ็ มเ่ ปน็ หลวงพอ่
สอนวา่ “จะตอ้ งไปรหู้ นงั สอื ทำ� ไม เอามอื ไปจบั ไฟมนั รอ้ น จบั นำ้� เขา้ มนั เยน็ แคน่ น้ี ะรไู้ หม
ถา้ รแู้ คน่ แี้ ลว้ กภ็ าวนาไดแ้ ลว้ คำ� วา่ ภาวนานะ่ เปน็ ภาษาพระ ภาษาคนเรากว็ า่ พจิ ารณา
ให้เรารู้จักอารมณ์ท้ังหลายท่ีมันเกิดขึ้นมาเท่านั้นแหละ ความโกรธเกิดขึ้นมารู้ไหม
ความโลภเกดิ ขนึ้ มารไู้ หม โกรธแลว้ มนั เปน็ อยา่ งไร โลภแลว้ มนั เปน็ อยา่ งไร กพ็ จิ ารณา
ดเู ท่านั้นเอง จะไปท�ำยังไงอกี ละภาวนา”

สติ นี่แหละภารกิจ

ในเบอ้ื งตน้ ของการประพฤตปิ ฏบิ ตั ิ คณุ ธรรมทห่ี ลวงพอ่ ยำ�้ มากทส่ี ดุ คอื สตนิ นั่ เอง
ซงึ่ ตรงกบั พทุ ธพจนว์ า่ ความไมป่ ระมาทเปน็ ทางอมตะ ความประมาทเปน็ ทางแหง่ ความตาย

วันหนึ่งมีสุภาพสตรคี นหนง่ึ ไปกราบหลวงพอ่

(สภุ าพสตร)ี ถาม : “หลวงพ่อคะ ขอใหห้ ลวงพ่อให้ข้อปฏิบัตเิ ริม่ ต้นสำ� หรับใช้
ในชีวิตประจ�ำวัน”

หลวงพอ่ : “เร่มิ ต้นใหม้ สี ติ มสี ตเิ ปน็ เจ้าของอยเู่ รื่อย”

ถาม : “แล้วการปฏบิ ตั ิเล่าคะ”

หลวงพอ่ : “นแี่ หละปฏบิ ตั ิ ใหก้ ำ� หนดสตอิ ยา่ ใหม้ นั ผดิ ไมใ่ หท้ ำ� ชว่ั ใหเ้ หน็ เจา้ ของ
อยา่ เรยี นหลายเลย หลายมดั หลายผกู หลายเลม่ หลายเลม่ ขเ้ี กยี จผกู อยตู่ รงนแ้ี หละ
ดจู ติ ของเรา ภาวนาตรงนี้ ออกไปแลว้ ก็จับตรงนี้ รสู้ ตริ ู้จิตของเรา”

564

ถาม : “ทำ� ไดท้ ้งั วันหรือเปลา่ คะ”

หลวงพอ่ : “จนวนั ตายเลยโยม ทง้ั วนั นนี่ อ้ ยไปหนอ่ ย บางคนกว็ า่ โอย้ ! ฉนั ทำ�
นกึ ว่าท�ำขนาดไหน ตอนเชา้ ฉันกท็ ำ� ตอนเยน็ ฉันกท็ �ำ ตอนเช้าฉนั ก็ท�ำวัตร ตอนเย็น
ฉนั กท็ ำ� วตั ร ไมไ่ ดพ้ กั หลวงพอ่ กถ็ าม กลางวนั ทำ� อะไรหรอื โยม ไมไ่ ดท้ ำ� มนั อยา่ งนน้ั
แหละโยม กห็ ายใจตอนเชา้ ตอนเยน็ ไมไ่ ดห้ ายใจหรอื ? ตอนกลางวนั หายใจหรอื เปลา่
ก็ไม่รู้ เอาอย่างนน้ั ไหม?”

ถาม : “ชีวิตประจำ� วนั ของเราก็ต้องมีภารกิจ”

หลวงพอ่ : “นนั่ แหละภารกจิ ถา้ มนั มสี ติ มนั กเ็ ปน็ ภารกจิ แหละโยม คนทม่ี สี ติ
นนั่ แหละคนทำ� ภารกจิ เรยี บรอ้ ย ถา้ ขาดสตสิ องนาทกี เ็ ปน็ บา้ สองนาที นาทเี ดยี วกเ็ ปน็ บา้
อย่าไปวา่ กันและกนั นคี่ อื สติ ให้เรารจู้ ักว่ามันเปน็ อะไร อยา่ งไร สตนิ น่ั แหละ

ตลอดเวลา ความคดิ ของเราไปคดิ เบยี ดเบยี นคนอน่ื หรอื เปลา่ มนั ผดิ หรอื เปลา่
ใหม้ นั เหน็ คนอน่ื ไมเ่ หน็ เรากเ็ หน็ ของเรา นมี่ สี ตไิ วค้ รอบ ครอบงำ� นแ่ี หละจะมที ง้ั ศลี
จะมที ง้ั สมาธิ จะมที งั้ ปญั ญา ใหโ้ ยมตรวจไปเถอะ ถงึ แมโ้ ยมจะพดู ขน้ึ มนั กม็ คี นบอก
กอ่ นวา่ จะใหพ้ ดู อะไร พดู อยา่ งนมี้ นั หมายถงึ อะไรไหม จะพดู วกไปนนั่ หรอื เปลา่ หรอื จะ
ทำ� อยา่ งไรไมร่ แู้ หละโยม คอื มสี ตอิ ยา่ งเดยี วมนั รแู้ หละ รู้ อตตฺ นา โจทยตตฺ านํ จงเตอื นตน
ดว้ ยตนเอง นนั่ แหละจะเปน็ ทพ่ี งึ่ ของตวั ถา้ หากเราหรอื วา่ จะเปน็ ลกู ศษิ ยห์ รอื ลกู หลานเรา
คดิ อยากจะทำ� อะไรอยา่ งหนงึ่ ขนึ้ มา นตี่ อ้ งมองขา้ งหนา้ ขา้ งหลงั แมเ่ ราไมอ่ ยู่ พอ่ เราไมอ่ ยู่
ครอู าจารยเ์ ราไมม่ ี ไมม่ ใี ครเหน็ เรา เออ้ ! เลยทำ� ไปทนั ที นคี่ อื คนทไ่ี มด่ แี ลว้ ไมม่ ใี ครเหน็
เราก็ทำ� คอื ตัวเราไมใ่ ช่คนหรอื

ถ้าเรามีสติอยู่จะเป็นอย่างไร มันก็เป็นธรรมทั้งน้ันแหละ ครูไม่อยู่ก็แอบท�ำ
พอ่ แมไ่ มอ่ ยกู่ ็แอบท�ำ นกึ ว่าเราปลอดภยั เสียแลว้ ทีจ่ ริงโงท่ ี่สุดในโลก ไปคิดกลวั คน
จะเหน็ เรา หรอื เราตอ้ งทำ� ไมใ่ หค้ นอน่ื เหน็ เรากข็ า้ มคนไปคนหนง่ึ แลว้ นไ่ี มเ่ หน็ ไดห้ รอื
ถา้ รูธ้ รรมะแลว้ ไม่มีโกหกไดห้ รอก”

565

โอวาท – คดิ เป็นคอื ภาวนา

การภาวนานมี้ คี วามหมายวา่ การกระทำ� ใหเ้ กดิ ขน้ึ ทำ� ใหด้ ขี น้ึ ทา่ นใหม้ กี ารภาวนา
ถงึ การให้ ใหม้ นั มคี วามเชอ่ื ในการให้ การให้ มนั มบี ญุ อยา่ งไร ทา่ นจงึ จดั เปน็ ทานบารมี
การให้น้ีมีบุญ บุญคืออะไร บุญก็คือความดีน่ีเองแหละ เช่นว่าเราเดินไปตามทาง
หิวๆ มีใครเอาข้าวให้ทานสักห่อหนึ่งซิ จิตใจเราจะเป็นอย่างไร ใจเรามันก็ดีขึ้น
สบายขนึ้ นนั่ แหละบญุ แลว้ นนั่ นะ่ บญุ คอื ความดี บญุ คอื ความถกู ตอ้ ง ทา่ นจงึ จดั เปน็
ทานบารมี การใหน้ ้ีเรยี กว่า เปน็ บญุ อันหนึ่ง ให้นึกถงึ เป็นอนุสติ

ทกุ ศาสนาจะตอ้ งมกี ารใหเ้ ปน็ เบอ้ื งแรก เปน็ คนใจบญุ ออ่ นนอ้ ม บญุ มนั เกดิ ขน้ึ
กบั คนถงึ สองคน คนรบั กส็ บาย ไดอ้ าหาร การอยกู่ ารกนิ ไดผ้ า้ นงุ่ ผา้ หม่ ไปรกั ษาไปใช้
มันกด็ ี คนทใี่ ห้น้ีก็สบายใจ ไม่เหมือนกบั ไปขโมยของคนอ่นื เขามา จะให้ข้าวไปสกั
กอ้ นหนง่ึ จะใหก้ างเกงไปสกั ตวั หนง่ึ จะใหอ้ ะไรไปสกั ชน้ิ หนง่ึ เปน็ ตน้ กด็ ใี จเพราะของ
ของเราน่ีเราได้ให้ไปแล้ว ไม่ได้ซื้อไม่ได้ขาย ให้ไปแล้วก็สบายใจท้ังผู้ให้และผู้รับ
ความสบายทง้ั สองอยา่ งนแี้ ตก่ อ่ นมนั ไมม่ ี ถา้ เราทำ� ขน้ึ กเ็ รยี กวา่ การภาวนา การภาวนา
มนั กเ็ กิดขึ้น

การภาวนาใหม้ นั ถกู ตอ้ งอยา่ งนี้ บญุ มนั เกดิ ขน้ึ มากเ็ พราะเหตผุ ลอยา่ งน้ี ทา่ นจงึ
เรยี กวา่ เปน็ บญุ คอื การพจิ ารณาการภาวนา ไมใ่ ชว่ า่ บญุ ทเี่ ราทำ� สนกุ สนานกนั แลว้ มนั
เปน็ บญุ อยา่ งงานบญุ ในทกุ วนั น้ี บญุ ฆา่ กนั บญุ แกงกนั บญุ ยงิ กนั บญุ ทบุ ตกี นั บญุ อะไร
ตอ่ อะไรกนั วนุ่ วาย ทไ่ี หนมนั จะถกู ตอ้ ง ทไี่ หนมนั จะเปน็ บญุ อะไรมนั ไมด่ มี นั จะเกดิ ขนึ้
ไดอ้ ย่างไร อะไรไมถ่ ูกต้อง มนั จะเกดิ ความถูกต้องได้อย่างไร น่เี รยี กวา่ ไม่เป็นบญุ
แต่การกระท�ำของคนทุกวันน้ี เขาเห็นว่ามันเป็นบุญ แต่ว่ามันไม่เป็นบุญ มันไม่มี
ความหมายในการกระทำ� บญุ ทำ� บุญทุกวนั นม้ี นั ถึงเปน็ อยา่ งนัน้

ฉะนน้ั ทา่ นจงึ บอกวา่ ใหภ้ าวนา จะทำ� งานจะทำ� กศุ ล จะทำ� อะไรตา่ งๆ กด็ ี ใหเ้ รา
ทงั้ หลายภาวนา กค็ อื ใหพ้ จิ ารณานน้ั เอง เรยี กวา่ การภาวนา การภาวนานนั้ มใิ ชก่ ารนงั่

566

อยา่ งเดยี ว การยนื มนั กเ็ ปน็ การภาวนาได้ การเดนิ กเ็ ปน็ การภาวนาได้ การนง่ั การนอน
ก็เปน็ การภาวนาได้ ทกุ อริ ยิ าบถเราจะพยายามทำ� ความคิดของเราใหม้ นั ถกู ตอ้ ง

ฉะน้นั การลมื ตาการหลบั ตากค็ ือการภาวนา การยนื เดนิ น่งั นอน ก็ภาวนา
ไมเ่ บยี ดเบยี นตน ไมเ่ บยี ดเบยี นผอู้ น่ื ทำ� อะไรกใ็ หเ้ กดิ ประโยชน์ กระทำ� แตส่ ง่ิ ทถ่ี กู ตอ้ ง
พูดถกู ตอ้ ง คดิ ถกู ต้อง ความถกู ตอ้ งทั้งหมดนนั้ แหละคอื บญุ แลว้ เป็นบญุ ท่ีเกิดจาก
การภาวนา ทานกด็ ี ศลี กด็ ี จะตอ้ งภาวนาทกุ สารพัดอย่าง

มนุษยท์ ง้ั หลายหากนิ อยู่ในโลกนี้ ถ้าขาดการพิจารณาแล้วเปน็ เสยี หาย จะซอื้
จะขาย จะแลกจะเปลยี่ น จะทำ� อะไรทกุ ประการกต็ อ้ งภาวนา ตอ้ งพจิ ารณา เราไดม้ าเทา่ นี้
เราใชไ้ ปเทา่ น้ี เราทำ� อยา่ งนี้ ตอ่ ไปเราทำ� อยา่ งนี้ จะตอ้ งมโี ครงการ เรยี กวา่ การภาวนา
ทง้ั นนั้ ใครภาวนาถกู กส็ บายกส็ งบ เรอ่ื งการภาวนา ทกุ ๆ คน ถงึ แมจ้ ะอยใู่ นบา้ น อยใู่ นวดั
หรอื นอกวดั อยทู่ ไ่ี หนกต็ ามเถอะ ถา้ เรามคี วามเหน็ อนั ถกู ตอ้ งในการพจิ ารณา มนั กเ็ ปน็
ภาวนา

ถา้ วา่ เราสงสยั ไมร่ เู้ รอื่ ง เรากม็ าวดั อยา่ งวนั นมี้ าฟงั ธรรม ฟงั ธรรมกบั ครบู าอาจารย์
อยา่ งนอ้ ยวนั นค้ี งรจู้ กั การภาวนา เพราะรจู้ กั ตามเหตหุ รอื ผลวา่ การใหม้ นั เปน็ อยา่ งไร
มนั เปน็ ประโยชนอ์ ยา่ งไร การภาวนาเปน็ อยา่ งไร การปฏบิ ตั ทิ ำ� อยา่ งไร อยา่ งนอ้ ยกร็ จู้ กั
กราบรู้จักไหว้ พระพุทธอยทู่ ่ีไหน พระสงฆอ์ ยู่ทไี่ หน

เพราะฉะน้นั เมือ่ เรารู้จกั แลว้ เรากย็ ดึ เอาหลักของพระพทุ ธเจ้า พระธรรมเจา้
พระสงฆเ์ จา้ เปน็ สรณะทพี่ ง่ึ ทร่ี ำ� ลกึ ของเราทง้ั หลาย ถา้ มเิ ชน่ นนั้ เราจะเปน็ มนษุ ยท์ ไ่ี ม่
สมบรู ณ์ จะเปน็ มนษุ ยท์ ผี่ ดิ ๆ เปน็ มนษุ ยท์ ปี่ ำ้� ๆ เปอ๋ ๆ ไมส่ มำ�่ เสมอโดยสมบรู ณ์ เมอ่ื เรา
ไมไ่ ดพ้ จิ ารณากไ็ มร่ ู้ บางทกี ไ็ ปพบอยา่ งอาตมาวา่ มานะ คอื เหน็ จอมปลวกกเ็ ขา้ ไปไหว้
เห็นต้นไม้ใหญ่ๆ ก็เข้าไปไหว้ ตรงไหนท่ีมันดูน่ากลัวก็เข้าไปไหว้ อะไรที่ไหนๆ
กเ็ ข้าไปไหว้ทงั้ นัน้ นกึ ว่ามนั แปลก ใจพวกเราทั้งหลายนี่มันกลัวเพราะความไม่รูเ้ รื่อง
ของมนั

567

อาตมาไดย้ นิ เสยี งท่านพุทธทาส ทา่ นเทศนใ์ หฟ้ ังทางอากาศ ท่านวา่ สมยั ก่อน
ทา่ นเปน็ เดก็ ทา่ นกลวั ผเี หลอื เกนิ ตอนเชา้ กน็ ำ� โคออกไปเลยี้ ง ตอนเยน็ กก็ ลบั มา ทกี่ ลบั
มานะ่ มนั ผา่ นปา่ ชา้ ทา่ นกก็ ลวั แตก่ ข็ นึ้ ไปบนหลงั ควายนะ่ แหละ ควายมนั กนิ หญา้ เฉย
อยบู่ นหลงั ควาย ทา่ นกค็ ดิ ไปคดิ มา เออ! ควายนม่ี นั จะดกี วา่ เราละกระมงั มนั ไมก่ ลวั
ผนี ่ี กนิ หญา้ สบายอยู่ เราอยบู่ นหลงั ควายทไี่ มร่ เู้ รอื่ ง เรายง่ิ กลวั โนน่ กลวั นี่ มคี วามหวาด
มีความสะดุ้งอยู่ตลอดเวลา ท่านก็คิดไปคิดมา ความกลัวนี้มันเกิดจากความคิด
ถ้าตรงน้นั มันจะเป็นอย่างน้ัน ตรงนม้ี ันจะเป็นอยา่ งน้ี

ถา้ มาพดู ถึงเรื่องควายแล้ว ท่านก็ว่าควายมันจะดีกว่าเราเวย้ มนั กนิ หญา้ สบาย
มนั ไมม่ อี ะไร จะเปน็ อะไร แตเ่ ราเปน็ มนษุ ยข์ น้ึ อยบู่ นหลงั ควาย กลวั สน่ั อนั นเ้ี ราจะ
เป็นมนุษย์ได้อย่างไรนี่ มันจะดีไปกว่าควายได้อย่างไร มันโง่กว่าควายเสียแล้วนะ
คิดไปคิดมาแล้วก็ละอายตัวเอง ท่านคิดไปอย่างน้ี คิดไปคิดมาเปรียบเทียบเข้าไป
เออ้ ! ขึ้นบนหลงั ควาย หักไมแ้ สม้ าเฆย่ี นควาย ก็ไดอ้ ะไร ก็ไดแ้ ตก่ ลัวผี แต่ควายนะ่
มนั เฉย มนั สบาย มนั ไมม่ ผี นี ี่ ทา่ นกเ็ หน็ วา่ ผนี ะ่ มนั เกดิ ทไ่ี หน ผมี นั เกดิ ทค่ี วามมดื ในท่ี
ทค่ี นกลวั เทา่ นนั้ แหละ บดั นที้ า่ นมคี วามคดิ วา่ เออ มนั เปน็ อยา่ งนเ้ี อง นค่ี อื ทา่ นพจิ ารณา
พอเหน็ เชน่ นน้ั ทา่ นกน็ กึ ไดท้ นั ที เอาเปน็ รปู เปรยี บ เอาเปน็ ภาวนาเลย อนั นนั้ คอื คนท่ี
มปี ัญญา

คนทม่ี ปี ญั ญามนั กเ็ หน็ งา่ ย เชน่ วา่ คนนะ่ มนั ทกุ ข์ บางคนกเ็ ขา้ ใจวา่ ถา้ อฉี นั สบาย
ร�ำ่ รวยแล้วจะเขา้ วัด เปน็ สขุ ๆ แลว้ ก็จะเขา้ วัด หมดภาระหมดหนห้ี มดสนิ ก็จะเขา้ วดั
คนตายเอาเข้าวัดก็เอาไปเผาเท่านน้ั แหละ พระพทุ ธเจา้ ทา่ นหมดกิเลสแลว้ ท่านจงึ มา
เขา้ วัดรึ ท่านหมดหว่ ง หรือทา่ นเป็นอย่างไร

อาตมาวา่ โยมถา้ ไมม่ หี ว่ งแลว้ จะมาวดั ทำ� ไม ถา้ ไมม่ ที กุ ขจ์ ะเขา้ วดั ทำ� ไม จบภาระ
แลว้ จะเขา้ วดั ทำ� ไม ไมม่ ตี ณั หาแลว้ จะเขา้ วดั ทำ� ไม ไมต่ อ้ งเขา้ มาหรอก ตใู้ บทเี่ ขาโชวอ์ ยทู่ ่ี
ตลาดวารนิ ชำ� ราบ ตลาดอบุ ลราชธานนี ่ะ เขาท�ำเสรจ็ แลว้ เขากท็ าชะแลก็ เอาต้ังโชวไ์ ว้
ขายนะ เขาจะเอาขวานไปถากอกี ท�ำไม จะเอาไปไสอีกทำ� ไม จะเอาไปเล่ือยไปตดั มนั
อกี ไหม ก็ไมม่ ี เพราะตูน้ ัน้ มันเสรจ็ แล้ว ไม่มที ี่ท�ำแล้ว ก็โชวไ์ ว้เฉยๆ เท่าน้ันแหละ

568

ถา้ โยมไมม่ หี นไ้ี มม่ สี นิ ถา้ โยมไมม่ อี ะไรทจี่ ะพวั พนั ไมม่ คี วามยงุ่ ยาก มคี วามสขุ
สบายทุกประการแล้ว โยมจะเข้ามาวัดท�ำไม เข้ามาเพ่ืออะไร โยมก็ไม่ต้องเข้ามา
เทา่ นั้นแหละ จะมาทำ� ไม ไม่มเี รอื่ งทจ่ี ะต้องท�ำ เหมอื นกับบคุ คลทีท่ านอาหารอ่ิมแล้ว
จะกลับเข้ามาทานอีกท�ำไม งานนท้ี �ำเสร็จแล้ว จะมาท�ำอีกท�ำไม ทีน่ ีม่ นั สะอาดแล้ว
จะมาทำ� สะอาดอกี ยงั ไงได้ โยมไมค่ ดิ อยา่ งนนั้ น่ี คดิ ไปแตว่ า่ ฉนั ไมม่ ภี าระ ฉนั ไมม่ ธี รุ ะ
ฉนั ไม่มีตณั หา ฉนั จงึ จะเข้ามาบวชในวดั

เม่ือไรเรามปี ญั หา เราตอ้ งรบี แกป้ ัญหาไปเร่อื ยๆ พรุ่งนม้ี ีปัญหากพ็ ยายามแก้
ปญั หา มะรนื นม้ี ีปญั หาก็พยายามแก้ปญั หาเรอ่ื ยๆ ไป อาตมาเคยสงั เกต ถา้ คนรวย
คนสบายแลว้ กว็ างใจ เชน่ เคยไปบณิ ฑบาตในทหี่ นงึ่ ตกั บาตรกไ็ มร่ จู้ กั ตอ่ มากพ็ อดี
ทำ� บุญบ้าน คนนีเ้ ลือ่ มใสมากกเ็ ข้ามา เขาเอาจานขาวใสบ่ าตร ใสผ่ ลไม้ ถามว่าใสล่ ง
ตรงน้ีหรือ อาตมาก็น่ังดู โอ้! มันสำ� คัญเหลือเกินนะ น่ีขนาดนายพลนะ ไม่รู้จัก
ตกั บาตร แลว้ กโ็ ยมทเี่ ขา้ วดั ธรรมดานะ่ กว็ า่ จะ้ ใสไ่ ปทนี่ น้ั แหละ ใสต่ รงนนั้ ไปเรอ่ื ยๆ
เหมอื นคนตาบอดเลย อาตมาก็นั่งพิจารณาว่า เออ! อนั นมี้ นั ตดิ อะไรบ้างนะ อนั น้ัน
มนั มอี ะไรบา้ ง ยศมนั ขวางอยู่ ความสขุ มนั ขวางอยู่ อะไรมนั ขวางมนั ตดิ อยทู่ ง้ั นนั้ แหละ
ไมใ่ ชว่ า่ ความจนมันขวาง

ทกุ คนจะรวยจะจนอะไรกช็ า่ งมนั เถอะ ถา้ คนมปี ญั ญาแลว้ ไมเ่ คยเหน็ วา่ วนั นก้ี บั
เมอื่ วานนมี้ นั เหมอื นกนั หรอื เปลา่ หรอื มนั คนละคนไหม อกี วนั นถี้ งึ พรงุ่ นอี้ กี แลว้ มนั
จะเปน็ คนคนเดยี วกนั หรอื เปลา่ ไมค่ ดิ เลย คดิ วา่ มนั ไมเ่ ปลยี่ น จะเปน็ นายพลจะเปน็
นายพัน จะเปน็ คนร่ำ� คนรวย เปน็ คนอะไรก็ชา่ งเถอะ มันจะต้องเปล่ียนไปๆ อยา่ งนี้
ไม่ได้เว้นหรอก ชีวิตสัตว์ทั้งหลายมนุษย์ทั้งหลายก็เหมือนกันอย่างน้ัน มันจะแก่
มนั จะเจ็บ มนั จะตาย เรอ่ื ยไปทั้งน้นั แหละ

พระพุทธเจ้าท่านจึงสอนว่า อย่าประมาทเลย มียศอยา่ หลงยศ มลี าภอยา่ หลง
ในลาภ มสี รรเสรญิ อยา่ หลงในสรรเสรญิ มนั จะมอี ะไรกใ็ หม้ นั มเี ถอะในโลกน้ี แตอ่ ยา่
เมามนั นะ อยา่ เมา ท่านไมใ่ หเ้ มา มนั จะรวยก็ใหม้ ันรวยถา้ มันจะรวยได้ มนั จะจน
เอาไวไ้ มไ่ ด้ มนั จะจนกใ็ หม้ นั จนไป อยา่ ไปเมามนั จนกอ็ ยา่ เมาจน รวยกอ็ ยา่ เมารวย

569

มีทุกข์ก็อย่าเมาทุกข์ มีสุขก็อย่าเมาสุข มีหนุ่มก็อย่าเมาหนุ่ม มีแก่ก็อย่าเมาแก่
เร่ืองท้ังหลายเหล่าน้มี ันเปลยี่ นไปๆๆ อยูอ่ ยา่ งน้ี ไม่ว่าใครๆ ก็เป็นอยอู่ ย่างนี้

ฉะนน้ั ธรรมะอนั นท้ี า่ นตรสั อยา่ งตรงไปตรงมา เมอื่ เราพจิ ารณาสงิ่ ทงั้ หลายเหลา่ นี้
ความยดึ มนั่ หรอื ถอื มน่ั ทม่ี นั เปน็ ปญั หาอยนู่ น้ั มนั จะคอ่ ยๆ คลค่ี ลายออกๆ เราจะได้
เหน็ วา่ คนธรรมดานต้ี งั้ แตพ่ ระพทุ ธเจา้ ลงมา ทา่ นไมใ่ หถ้ อื เนอ้ื ถอื ตวั เพราะวา่ มนั เหมอื น
กันทุกคน อย่างส่วนรวมท่ีนั่งอยู่ในศาลานี้น่ะ ต้ังแต่ตัวอาตมาลงไปหาญาติโยมนี้
ไม่ใช่ว่ามันคนละอย่าง มันคือคนคนเดียวกันเหมือนกันอย่างไร มันเกิดข้ึนมาก็
เหมอื นกนั เกดิ ขนึ้ มาแลว้ มนั กแ็ ปรไป ความแปรไปเปลยี่ นไปมนั กเ็ หมอื นกนั ผลทสี่ ดุ
มนั กด็ บั ไป มนั เหมอื นกนั ทไ่ี หนมนั เหลอื อะไรไหม มนั เหลอื อะไรไวไ้ หมในโลกนน้ี ะ่

ทำ� ไมพระพุทธเจ้าท่านสอนว่า อันนไี้ ม่ใชต่ วั เรา อันน้นั กไ็ มใ่ ชข่ องเราน่ะ โกรธ
ด้วยนะ ออื้ ! เทศนอ์ ยา่ งน้ีไม่น่าฟงั หรอก คนทไี่ มร่ ้เู น้อื ร้ตู วั นะ่ มคี วามรำ่� มคี วามรวย
มคี วามอะไรตอ่ อะไร นอกนนั้ กไ็ ปบอกวา่ เกดิ มาใหพ้ จิ ารณานะโยมนะ วา่ คนนนี้ ะ่ เกดิ มา
ตายนะ่ ไมแ่ นน่ ะ คนยง่ิ ลกุ ไปใหญเ่ ลย ทนฟงั ไมไ่ ดห้ รอก เอาความอปั รยี จ์ ญั ไรมาพดู
กนั เสยี แลว้ มนั เกดิ มนั ตาย ยงิ่ วา่ ไปยง่ิ กลวั ไมอ่ ยากจะไดฟ้ งั ไปกนั เสยี อยา่ งนน้ั คอื
คนมนั ไกลธรรมะ เหมอื นกบั คนแก่ แกไ่ ปเทา่ ไหร่ มนั กว็ ง่ิ ไกลความหนมุ่ ไปเทา่ นน้ั แหละ
มนั จากหนมุ่ ไปหาแก่ มนั ใกลค้ วามตายไปเรอ่ื ยๆ ไมใ่ ชว่ า่ ทา่ นจะไปทไี่ หน ตวั เรากเ็ หมอื น
กันทุกๆ คนน่ะแหละ

ถา้ เรามาคดิ ถงึ ธรรมะของพระพทุ ธเจา้ ของเราแลว้ นะ เราจะคลคี่ ลายความกงั วล
ความยึดมั่นถือม่ันออกไปได้ อย่างคนในวัดนี้ในศาลาน้ี ถ้าเห็นว่าฉันน่ะดีกว่าเธอ
เธอนะ่ โงก่ วา่ ฉนั ฉนั ฉลาดกวา่ เธอ เธอไมเ่ หมอื นฉนั อะไรตอ่ อะไรอยา่ งนนี้ ะ่ มนั กล็ มุ่ ๆ
ดอนๆ จะพดู อะไรกม็ องกนั จะหยบิ อะไรกม็ องกนั มองกนั ไปทง้ั นน้ั แหละ เพราะอะไร
เพราะมันข้ามฉลาดกัน มันข้ามโง่กัน มันข้ามความร่�ำรวยกัน ข้ามความจนกัน
ขา้ มความสขุ กนั ข้ามความทุกข์กัน เพราะความเหน็ ผิดของเรานเ่ี อง

570

ฉะนนั้ พระพทุ ธเจา้ ท่านจึงให้ภาวนา คนเรามนั เหมือนกันท้ังน้ัน จะยากดีมจี น
มนั กม็ คี วามเกดิ ความแก่ ความเจบ็ ความตาย สมำ่� เสมอกนั ทงั้ นนั้ เมอื่ คนเรามจี ติ ใจ
อยู่ในธรรมะเช่นนี้ มันจะไปท่ีไหนล่ะมันมีความสม่�ำเสมอกันแล้ว ในเวลาน้ัน
พระพทุ ธเจ้าเมตไตรยก็เกดิ เท่านน้ั แหละ ถ้าเราคิดถงึ ธรรมะ พระพทุ ธเจ้าเมตไตรย
ท่านก็เกิดเด๋ยี วนี้แหละ มแี ล้ว แต่มนษุ ย์ท้ังหลายไม่คิดอย่างน้นั ไปยึดม่นั ถอื ม่ันใน
บางส่งิ บางอย่างจนขนทุกขใ์ ห้ตวั เจ้าของไม่ร้เู รอ่ื ง

ฉะน้นั เหตผุ ลในวนั น้ี มาฟังธรรมในวันอุโบสถวนั น้ี มันย่ิงเกดิ ประโยชนม์ าก
ทเี ดียว ไม่ตอ้ งฟังมาก ไมต่ อ้ งอะไรมาก เม่อื คนมปี ญั ญาฟงั เท่าน้กี ็พอแล้ว อะไรก็
ไมใ่ ชเ่ รา ไมใ่ ชข่ องเรา เราจะเอาอะไรมนั ไปทำ� ไม จะยดึ มนั่ ถอื มน่ั มนั ไปถงึ ไหน เราแก่
อายพุ อสมควรแลว้ กผ็ อ่ นพกั ไปเถอะ อยา่ ตะกยุ ตะกายไปจนถงึ วนั ตายไมร่ เู้ รอื่ งอะไร

ภาวนาไมใ่ ชว่ า่ จะไปนง่ั หลบั ตาภาวนา บางคนกม็ าวดั ทกุ วนั วนั พระกม็ านงั่ หลบั ตา
ภาวนา พอกลบั ไปบา้ นทงิ้ เลย ทะเลาะกบั ลกู กบั ผวั ทะเลาะกบั ใครตอ่ ใคร เขาเขา้ ใจวา่
เวลาน้ันเขาออกจากการภาวนาแล้ว เมอ่ื จะภาวนากม็ านง่ั หลบั ตาเอาบญุ น่ะ พอออก
ไปแลว้ บญุ ไมไ่ ปดว้ ย เอาแตบ่ าปไปเทา่ นนั้ ไมอ่ ดไมก่ ลน้ั ไมป่ ระพฤตธิ รรม ไมป่ ฏบิ ตั ิ
ธรรม อะไรตอ่ อะไรหลายๆ อย่าง

ความเป็นจรงิ การประพฤตกิ ารปฏบิ ตั ภิ าวนานี้น่ะ เม่ือไรก็ตามมันเถอะ จะอยู่
ในวดั กต็ าม นอกวดั กต็ าม เหมอื นกบั เราไดเ้ รยี นหนงั สอื ในโรงเรยี นทด่ี ๆี เมอ่ื เราเรยี น
หนงั สอื ในโรงเรยี นทดี่ ๆี แลว้ เราเรยี นหนงั สอื อา่ นหนงั สอื ไดใ้ นโรงเรยี นแลว้ เราจะไป
อา่ นอยทู่ บี่ า้ นกไ็ ด้ จะอา่ นอยใู่ นทงุ่ ในปา่ กไ็ ด้ จะอา่ นในทชี่ มุ ชนกไ็ ด้ อา่ นคนเดยี วกไ็ ด้
อา่ นทไี่ หนกไ็ ดถ้ า้ เราเขา้ ใจดแี ลว้ ไมใ่ ชว่ า่ เราจะอา่ นหนงั สอื จะตอ้ งวง่ิ มาโรงเรยี นถงึ จะ
อ่านหนังสือได้ ไมใ่ ช่อยา่ งน้นั การภาวนานีก้ เ็ หมือนกนั ฉนั นน้ั

เมอื่ เรามปี ญั ญาแลว้ มนั จะไปในทงุ่ กด็ ี จะเขา้ ไปในปา่ กด็ ี อยใู่ นคนจำ� นวนมากกด็ ี
อยใู่ นคนจำ� นวนนอ้ ยกด็ ี จะถกู นนิ ทากด็ ี จะถกู สรรเสรญิ กด็ ี เปน็ ตน้ กม็ คี วามรอบรู้
อยู่อยา่ งสม�่ำเสมอ เรยี กว่าคนที่ภาวนา ใหม้ ันรเู้ ท่าอารมณ์ทั้งหลายทงั้ ปวงเหลา่ นน้ั
เช่นน้กี เ็ รยี กวา่ เราสบายแล้ว นเี่ รยี กว่าคนภาวนาเปน็ มอี ารมณเ์ ปน็ อันเดยี ว

571

อารมณอ์ นั เดียวคอื อะไร ไม่เอาเร่ืองกบั ใคร เรยี กว่าอารมณอ์ ันเดียว ภาวนา
พทุ โธๆ อนั เดยี ว ใหม้ นั นอ้ ยไปๆ ถา้ มนั พลาดออกจากพทุ โธไปแลว้ มนั ไปทไี่ หนกไ็ ด้
อารมณ์อันเดียวคอื อารมณ์วิปสั สนาน่ันเอง ไม่มดี ีไม่มีช่ัว มีดีมชี ่วั อยู่ แต่จิตของเรา
อยู่เหนือดีเหนือช่วั นั้น เปน็ อารมณ์อันเดียวอย่างนี้ ปลอ่ ยทิง้ ไป เรอ่ื งอนจิ จัง ทกุ ขัง
อนตั ตา หมดอยา่ งนี้ การปลอ่ ยวางท้ังหมดนเี้ รยี กว่าการภาวนาทถ่ี ูกต้อง

จะยนื กเ็ ปน็ คนภาวนา จะเดนิ กเ็ ปน็ คนภาวนา จะนง่ั กเ็ ปน็ คนภาวนา จะนอนกเ็ ปน็
ภาวนา เราจะรหู้ รอื วา่ เราจะตายเวลาไหน มนั จะตายเมอื่ เรานงั่ หลบั ตาหรอื เปลา่ กไ็ มร่ ู้
กเิ ลสมนั จะเขา้ มาเมอื่ เรานง่ั หลบั หรอื เดนิ อยู่ เคยโกรธไหม นอนอยเู่ คยโกรธไหม หรอื
เราจะโกรธเม่ือมนั น่ังหลบั ตารึ ถา้ เราอาศัยแต่นง่ั หลบั ตา เราจะภาวนาได้อยา่ งไร

ภาวนากค็ อื รใู้ หท้ ว่ั ถงึ รรู้ อบคอบนนั่ เอง ทา่ นจงึ ใหเ้ ปน็ ผมู้ สี ติ ความระลกึ ได้ เปน็ คน
มสี มั ปชญั ญะความรตู้ วั เปน็ ผมู้ ปี ญั ญาความรอบคอบในการยนื การเดนิ การนง่ั การนอน
สามารถจะมองเหน็ ความบกพรอ่ ง ความสมบรู ณบ์ รบิ รู ณด์ า้ นจติ ใจอยทู่ กุ เวลา นน่ั เรยี ก
วา่ คนภาวนา ถา้ เรารเู้ สมอเชน่ นน้ั กไ็ มม่ อี ะไรจะมากระทบกระทงั่ เราได้ จติ ใจกส็ บาย
ราบรน่ื อยเู่ สมอ นนั่ เรยี กวา่ จติ เปน็ ปกติ อนั นเ้ี ปน็ คำ� สอนในวนั น้ี ใหญ้ าตโิ ยมทง้ั หลาย
น�ำไปพจิ ารณา ไปภาวนา ใหม้ นั ถูกต้องตามความหมายขององค์สมเด็จพระสมั มา-
สมั พุทธเจ้าของเราใหด้ ี

ใจกบั กายของเราน้ี เปน็ สง่ิ ทสี่ ำ� คญั มากทส่ี ดุ บางคนกบ็ น่ วา่ ใจมนั ยงุ่ ใจไมส่ บาย
ความเปน็ จรงิ ไมใ่ ชอ่ ยา่ งนน้ั โยมเขา้ ใจผดิ ใจไมเ่ ปน็ อะไร กเิ ลสมนั เปน็ สง่ิ ทสี่ บายทสี่ ดุ
คอื ใจ ทที่ ไี่ มส่ บาย ไมใ่ ชใ่ จ สงิ่ ทส่ี กปรกไมใ่ ชใ่ จ สงิ่ ทมี่ นั ยงุ่ ยากไมใ่ ชใ่ จ มนั กเิ ลสตณั หา
ใหเ้ ราเขา้ ใจอยา่ งนี้ แยกมนั ออกเสีย ทกุ คนไปโทษทีใ่ จ ใจมนั จะมอี ะไร ใจมนั สบาย
อยแู่ ลว้

เหมอื นกบั ใบไมใ้ นปา่ นะ่ ธรรมดาปกตใิ บไมม้ นั อยนู่ ง่ิ ๆ ไมม่ อี ะไร ทมี่ นั กวดั แกวง่
ไปมาเพราะอะไร เพราะลมมนั โกรก ถา้ ไมม่ ลี มโกรก ใบไมม้ นั กอ็ ยนู่ งิ่ ๆ เปน็ ปกติ ใจเรา
กเ็ หมอื นกนั เปน็ ของสงบสะอาดอยแู่ ลว้ ใจเดมิ ของเรามนั เปน็ อยา่ งนนั้ ทมี่ นั กวดั แกวง่

572

ไปมานี้ คือมันใจใหม่ ใจปลอม มนั ถกู ตัณหาชกั จงู ไปมาตลอดเวลา เด๋ียวกม็ ีสขุ บา้ ง
ทกุ ข์บา้ ง ตลอดเวลา อันน้ีไม่ใชใ่ จ จ�ำไว้ ถา้ มนั วุน่ ขึ้นมา ก็จำ� ท่หี ลวงพ่อบอก อันน้ี
ไมใ่ ชใ่ จ ถา้ ใจแลว้ ไมม่ อี ะไร เปน็ ของบรสิ ทุ ธ์ิ เปน็ ของสะอาด เปน็ ปกติ อนั นใี้ จปลอม
ใจไมไ่ ดฝ้ กึ ใหเ้ อาไปคดิ เราจงึ จะรจู้ กั สดั สว่ นของการปฏบิ ตั ิ อยา่ ไปคมุ อยา่ งอนื่ ใหค้ มุ
ทีใ่ จของเรา

ถา้ เราปฏบิ ตั แิ ลว้ เรากค็ น้ หาเรอื่ งปกติ คอื ใจเดมิ ของเรานแ้ี หละ ถา้ เห็นจติ เดมิ
ใจเดิมแล้วเป็นต้น ไม่มีอะไรจะมาวุ่นวาย กิเลสอย่างอ่ืนมันเปลี่ยนหน้ากันเข้ามา
โยมกว็ งิ่ ตามมนั อยอู่ ยา่ งนนั้ แหละ บางคนกน็ า่ สงสาร ไปคดิ วา่ ไมม่ โี อกาสทจี่ ะปฏบิ ตั ิ
เพราะใจมนั ยงุ่ ไปเขา้ ใจเสยี อยา่ งนน้ั ความเปน็ จรงิ ใจเราไมไ่ ดย้ งุ่ มนั ยงุ่ กเ็ พราะกเิ ลส
ท้ังหลายเทา่ น้นั

ฉะนน้ั ขอสาธชุ นทง้ั หลายจงนำ� คำ� นไ้ี ปพจิ ารณา การประพฤตปิ ฏบิ ตั นิ ใี้ หต้ ง้ั ตน้
ออกจากใจของเราออกไป ไม่ตัง้ ตน้ จากภายนอกเขา้ มา อนั นีถ้ า้ มนั ถึงทม่ี นั ปกตแิ ล้ว
มนั จะไมม่ อี ะไร เหมอื นใบไมท้ ไี่ มม่ ลี มมาโกรก ใหญ้ าตโิ ยมทงั้ หลายเอาไปเปน็ การบา้ น
จงึ ไมข่ ออธบิ ายนาน มนั จะงว่ งนอน เพราะศาลาหลงั นม้ี นั เยน็ มานกี้ ใ็ หถ้ อื วา่ มาธดุ งค์
ปลี ะครงั้ กไ็ ด้ มาพกั อยทู่ นี่ ่ี ภาวนากนั แลว้ กก็ ลบั บา้ น ถา่ ยทอดบรรยากาศดมี าก เปลย่ี น
เสนาสนะความรสู้ กึ นกึ คดิ มาเปน็ ทบ่ี ำ� เพญ็ ทางใจ เหมอื นองคส์ มเดจ็ พระสมั มาสมั พทุ ธเจา้
ของเราทา่ นสอนไว้

ทกุ คนใหเ้ รม่ิ ตน้ จากใจ การประพฤตปิ ฏบิ ตั ิ การบญั ญตั กิ เ็ รยี กวา่ ใหต้ ง้ั ศลี ๕ ไว้
ในใจ ใหม้ ศี ลี ๕ ถา้ ศลี ๕ ยงั ไมส่ มบรู ณ์ ยงั เปน็ คนไมค่ รบนะ เปน็ คนไมเ่ ตม็ คน คอื
คนไมพ่ อ แต่เราก็ไมเ่ ข้าใจ ถ้าเราเดินไปเห็นคนมาถามวา่ คนไม่พอนะ่ เรากโ็ กรธนะ
ความเปน็ จรงิ มนั คนไมพ่ อนะ่ ถา้ คนมนั พอคน มนั จะสบายมากทสี่ ดุ อนั นใ้ี หเ้ รมิ่ จาก
ศลี ๕ เปน็ ท่พี ึง่ ของเรา คือ คณุ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

ศาลาหลงั นไี้ มใ่ ชเ่ ปน็ ทพ่ี ง่ึ เปน็ ทอ่ี าศยั ชวั่ คราว ทพี่ งึ่ ของเราคอื ใจทเ่ี หน็ ชอบ เหน็ ดง่ิ
เข้าไปให้มันชอบ ให้มนั ตรง มิจฉาทฏิ ฐจิ ะเข้ามาปนไม่ได้ นัน่ เรยี กว่าทพ่ี ่ึง มันจะ

573

เปน็ อะไรกช็ า่ งมนั เถอะ มนั กย็ งั เปน็ ตวั ของมนั อยู่ ถงึ แมจ้ ะเปน็ จะตาย มนั กย็ งั มที พ่ี ง่ึ
ของมนั อยู่ ศาลาหลงั นเ้ี ปน็ ทอี่ าศยั ชว่ั คราว ไมใ่ ชเ่ ปน็ ทพี่ งึ่ ของเราโดยตรง มนั เปน็ ของ
ขา้ งนอก ดซู ิ นกมันอย่กู ็ไดเ้ ห็นไหม จงิ้ จกมันมาอยู่กไ็ ด้ ต๊กุ แกมนั มาอยู่กไ็ ด้ มันที่
อาศยั ทกุ คน ใจเราเมอื่ บรสิ ทุ ธแ์ิ ลว้ อะไรมาอาศยั ไมไ่ ด้ ของปลอมอาศยั ไมไ่ ด้ มจิ ฉาทฏิ ฐิ
มาอาศยั ไม่ได้ อนั นน้ั เป็นท่ีพง่ึ ของเราอยา่ งแนน่ อน
ฉะนนั้ จงตงั้ ตน้ ออกจากใจ ใหม้ ศี ลี ๕ ประจำ� ใจทกุ คน จงึ จะเปน็ คนพอคน ถา้ ขาด
จากศลี ๕ แลว้ กจ็ ะไมพ่ อคน อนั นใี้ หไ้ ปดเู อาเองในใจของเจา้ ของ อะไรมนั ไมค่ อ่ ยดี
คอ่ ยๆ เขยี่ ออก กลวั คนจะเหน็ กเ็ ขยี่ คนเดยี วกไ็ ด้ เขยี่ ออกใหม้ นั หมด ใหม้ นั ถงึ ใบไม้
ที่ลมไม่โกรก ให้มนั ถึงจิตท่บี ริสุทธิ์ ตรงนั้นแหละพระพุทธเจ้าของเราว่าเปน็ ทางที่จะ
พน้ ทุกข์
วนั นขี้ อโอกาสใหโ้ อวาทแคน่ ี้ ขอญาตโิ ยมทกุ ๆ คนจงตง้ั อยใู่ นศลี ธรรมทกุ ๆ ทา่ น
วนั คนื ลว่ งไปๆ บดั นเี้ ราทำ� อะไรอยู่ ทา่ นกระแทกมาอยา่ งนี้ เรากเ็ ฉยนะ ไมร่ สู้ กึ เจา้ ของ
วันคืนล่วงไปๆ มันไม่รอช้า ท�ำอะไรกันอยู่นี่ จะไปยังไง จะมายังไง จะอยู่ยังไง
นที่ า่ นถามนะ แตค่ นธรรมดาฟงั กเ็ ฉยไมร่ เู้ รอ่ื ง ถา้ คนมนี สิ ยั กค็ ดิ เลย ออ้ ! เราทำ� อะไรอยู่
เรามอี ะไรไหม เรามที กุ ขไ์ หม เรามสี ขุ ไหม มนั มเี พราะอะไรอยใู่ นตวั เรา มอี ะไรจะเพม่ิ
มนั ไหม มอี ะไรจะตอ่ เตมิ มนั ไหม ตอ้ งคดิ อยา่ งนี้ จะตอ้ งประพฤตปิ ฏบิ ตั ใิ หเ้ ขา้ ถงึ จติ ใจ
ของเจ้าของ ขอใหญ้ าติโยมทั้งหลายอยดู่ มี สี ุข สงบระงบั ด้วยธรรมะขององคส์ มเด็จ
พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตลอดกาลนาน เทอญ.

574

จงเป็นมวยฉลาด

ในโอกาสหน่ึงหลวงพ่อสอนศิษย์ให้รู้จักคิด รู้จักพิจารณาชีวิตของตนให้เกิด
ปัญญา

“ไดย้ ินแตข่ า่ วคนนั้นคนนต้ี าย ตอ่ ไปกถ็ ึงตาเรา ขา่ วมาถงึ เราบางทีก็ยงั ไมร่ ูจ้ ัก
ให้ระวงั อายุ เราอยู่ไม่นานมันครง่ึ มันคอ่ นเขา้ แลว้ สร้างใจมนั ผ่องใสให้ได้ อันน้เี ป็น
ของสำ� คญั ทส่ี ดุ มนั ตายหนจี ากไมไ่ ดบ้ ญุ - บาปน้ี สมบตั ไิ รน่ าเรอื นชานมนั หนจี ากเราได้
เราสรา้ งในใจน้มี ันไปด้วยกนั สมบตั ิภายนอกมนั ไมไ่ ด้ไปดว้ ย ทางใจนี้ถา้ มีความชวั่
กพ็ าไปทางช่ัว มคี วามดกี ็พาไปทางดไี ด้ อนั เรือนชานไรน่ าสาโทมนั นำ� ไปทางดที างช่ัว
ไม่ได้ นอกจากจิตของเราเท่าน้ัน ใหเ้ ขา้ ใจ

ฉะนนั้ ใหร้ จู้ กั ทอ่ี ยขู่ องเรา ใหเ้ ปน็ มวยฉลาดซอ้ มไว้ เหน็ ไหม นกั มวยเขาฟติ ซอ้ ม
หากระสอบมา หาทรายมาเตะมาถบี มนั เลน่ อยอู่ ยา่ งนี้ ถงึ เวลาขน้ึ เวที อยา่ งหนงึ่ กเ็ สมอเขา
อยา่ งหนง่ึ กช็ นะเขา ถา้ บญุ ไมห่ ดั สกั ที ไมเ่ ตะกระสอบทรายแตกสกั ใบนะ่ ขน้ึ เวทกี ถ็ กู
เขาต่อยฟนั หลุดเทา่ น้ันแหละ นี่ก็เหมือนกัน

เมอื่ ถงึ คราวเจบ็ ไขล้ กู หายตายเสยี เมอ่ื สมบตั พิ ลดั พรากไป กม็ แี ตร่ อ้ งไห้ เพราะ
ไมไ่ ดต้ งั้ ใจ คนไมเ่ ปน็ มวยไมไ่ ดซ้ อ้ มสกั ทนี ี่ จะตอ้ งซอ้ มอนจิ จงั ทกุ ขงั อนตั ตา พจิ ารณา
ธรรมะให้สม�ำ่ เสมอ เมอ่ื ถึงคราวขนึ้ มาแลว้ ก็ เออ้ ! มนั เป็นเรอ่ื งของอนจิ จงั ทุกขัง
อนัตตา มันก็สบายไม่ทกุ ขห์ ลาย เพราะเห็นตามเป็นจรงิ ให้ซ้อมเข้าไว้ ป่านนี้แล้ว
เราจะอย่เู ฉยๆ ไม่ได้หรอก ไปข้ึนเวทกี ็ตกเวทีเทา่ น้นั แหละ อันนี้ต้องฝึกไว้ ธรรมะ
ก็เหมือนกันฉันนนั้

เมอื่ ความจรงิ มนั ปรากฏ ไมต่ อ้ งไปรอ้ งไหโ้ ศกเศรา้ ใหพ้ ากนั หาของทด่ี ๆี ของที่
มันดีกว่าในเรอื นในชานของเรานี้ คอื ทำ� ใจของเราใหม้ นั ถกู ตอ้ ง น่ีเป็นของดี ถ้าเรา
ทำ� ใจเราใหด้ ไี ด้ เมอ่ื ของเสยี มนั กเ็ สยี แตข่ อง แมไ้ ฟจะมาไหม้ นำ้� จะมาทว่ ม กป็ ลอ่ ยให้
มันไหมม้ ันท่วมท้งั ใจ ผอู้ ่นื ตาย เราก็ตายด้วย มันกไ็ มม่ ีทีอ่ ย่เู ท่านั้นแหละ”

575

เกิดมาทำ� ไม

วันหนึง่ หลวงพ่อสอนญาตโิ ยมว่า
“เราทกุ คนใหน้ กึ เสมอวา่ เราคอื อะไร เราเกดิ มาทำ� ไม นถี่ ามปญั หาเจา้ ของอยเู่ สมอ
เราเกิดมาท�ำไมใหถ้ ามเสมอ บางคนไมร่ นู้ ะ แตอ่ ยากไดค้ วามสขุ ใจมนั ทุกข์ไม่หาย
รวยกท็ กุ ข์ จนกท็ กุ ข์ เปน็ เดก็ เปน็ คนโตกท็ กุ ข์ ทกุ ขห์ มดทกุ อยา่ ง เพราะอะไร เพราะวา่
มันขาดปัญญา”

มันก็แค่นั้นแหละ

หลวงพ่อสอนว่า
“เรอื่ งสำ� หรบั ทจ่ี ะใชใ้ นชวี ติ ประจำ� วนั ของฆราวาสเรานนั้ อาตมาจะใหบ้ ทภาวนา
สนั้ ๆ ยอ่ ๆ ใหท้ กุ คนภาวนาวา่ มนั กแ็ คน่ น้ั แหละ เทา่ นก้ี ใ็ ชไ้ ดแ้ ลว้ บทภาวนาบทนจี้ ะ
ทำ� ใหค้ วามทกุ ขล์ ดลงได้ คอื อะไรๆ มนั กเ็ ปน็ ของตายจากไปทง้ั นนั้ จะดจี ะงาม จะสวย
ไม่สวยอย่างไร มนั ก็ลว้ นแตเ่ ปน็ ของอยูใ่ นโลกทง้ั นนั้ เราตอ้ งตายจากมนั ไปทั้งน้นั
อยา่ ไปยดึ มนั่ ถอื มน่ั กนั อยเู่ ลย เรามหี นา้ ทที่ ำ� สง่ิ ใดกท็ ำ� มนั ไป มหี นา้ ทที่ จ่ี ะหาเลยี้ งปาก
เลี้ยงท้องครอบครัวก็หาไป เอาพอให้ได้กินพอดีอยู่พอดีก็พอแล้ว ได้มากก็พอใจ
ไดน้ อ้ ยกพ็ อใจ หรอื จะหาไมไ่ ด้ กใ็ หพ้ อใจสบายใจ แลว้ พยายามหาอกี บทภาวนาวา่
มันกแ็ คน่ น้ั แหละ นี้จึงเหมาะสมกบั ทุกคนและทุกคณะ ความทกุ ขม์ ันจะค่อยลดลง
ไปเอง นแ่ี หละคอื ผมู้ ปี ญั ญา จะหยบิ อะไรมาพจิ ารณา มนั กจ็ ะเปน็ ธรรมะหมด ใชเ้ ปน็
เครือ่ งมอื หาธรรมะใหเ้ หน็ จนได้”

576

ไตรลักษณ์

“สงิ่ ทกุ สงิ่ นนั้ มใิ ชข่ องเรา ตวั เราเองกไ็ มใ่ ชข่ องเรา ผลทส่ี ดุ แลว้ กจ็ ะสลายไปตาม
กฎของอนจิ จงั เชน่ โยมพากนั ขดุ ดนิ ปากบอ่ นำ้� ปน้ั เปน็ รปู สตั วต์ า่ งๆ ตง้ั เรยี งไว้ พอเวลา
ฝนตกลงมา กล็ ะลายลงเปน็ กองดนิ ปากบอ่ ตามเดมิ เราตอ้ งรเู้ ทา่ ทนั ความเปน็ จรงิ รตู้ วั
ของเราใหล้ ะเอยี ด ไดข้ องมากไ็ มด่ ใี จจนเกนิ ไป เสยี ไปกไ็ มเ่ สยี ใจจนเกนิ ไป เพราะรแู้ ลว้
วา่ ของไมใ่ ชข่ องเราอยา่ งแนน่ อน พระพทุ ธองคใ์ หเ้ จรญิ มรณสติ แตค่ นเราไมอ่ ยากฟงั
เพราะกลวั ตาย พระพุทธองค์ตรสั ว่า ร่างกายไม่ใช่ของเรา แตเ่ ราเข้าใจวา่ เป็นของเรา
เชน่ ผม ขน เล็บ ฟนั หนงั ถา้ เราพิจารณาใหด้ จี ะเห็นตามความเป็นจริง สิง่ เหลา่ นี้
มใิ ชข่ องเรา เพราะมนั ไมไ่ ดอ้ ยู่ในอำ� นาจบังคับเรา สงั ขารน้ีก็เชน่ กนั มนั อยากเจบ็
มนั กเ็ จบ็ อยากแกม่ นั กแ็ ก่ อยากตายมนั กต็ าย มนั ไมฟ่ งั เสยี งเราทง้ั นน้ั แหละ จะปวดหวั
ปวดทอ้ ง มนั เคยขออนญุ าตเราหรอื เปลา่ ดงั นน้ั ใหเ้ รารจู้ กั สงบระงบั เราอยากไดส้ งิ่ ของ
ทพี่ อ แตเ่ พราะมนั ไมพ่ อจงึ เกดิ ทกุ ข์ มลี กู รกั ลกู ลกู ไดด้ กี อ็ ยกู่ บั ความดขี องลกู ลกู ทำ� ชวั่
ก็วนอยูก่ ับความชว่ั ของลกู แกะไมไ่ ด้คลายไม่ออก เลยไปไหนไม่ได”้

ไมแ่ น่

“ให้ดูเจ้าของน้ีว่าอะไรมันพยายามจะให้ทุกข์เกิดน่ันแหละ ท�ำแล้วมันทุกข์
นนั่ แหละแกไ้ ขใหม่ แกไ้ ขใหมม่ นั ยงั ไมเ่ หน็ ชดั ถา้ มนั เหน็ ชดั แลว้ มนั ไมม่ ที กุ ข์ เหตมุ นั
ดับอยแู่ ลว้ ฆ่าตวั สมทุ ยั แล้วเหตแุ ห่งทกุ ขก์ ไ็ มม่ ี ถ้าทกุ ขย์ ังเกดิ อยู่ ถา้ ยงั ไม่รมู้ นั ยงั
ทนทกุ ขอ์ ยู่ อนั นน้ั ไมถ่ กู หรอก ดเู อางา่ ยๆ มนั จะติดตรงไหน เมอื่ ไหรม่ นั ทุกขเ์ กนิ ไป
นนั่ แหละมันผิดแล้ว เมอื่ ไหร่มันสุขจนเหิมใจเกินไป นั่นแหละมันผิดแลว้ มนั จะมา
จากไหนกช็ า่ งมนั เถอะ รวมมนั เลยทเี ดยี วนนั่ แหละคน้ หา ถา้ เปน็ เชน่ นโ้ี ยมจะมสี ตอิ ยู่
การยนื การเดนิ การนง่ั การนอน ไปมาสารพดั อยา่ ง ถา้ โยมมสี ตสิ มั ปชญั ญะอยเู่ สมอ
ถ้าโยมรูอ้ ยู่ โยมจะต้องรู้ผดิ รู้ถกู โยมจะต้องรู้จกั ดใี จเสียใจทุกอย่าง เมือ่ โยมรู้จัก
กจ็ ะร้วู ิธแี ก้ไข แกไ้ ขมันโดยที่ว่ามันไม่มที ุกข์ ไมใ่ ห้มันมีทุกข์

577

นกี่ ารเรียนสมาธิ อาตมาใหเ้ รยี นแบบน้ี ถึงเวลานั่งก็น่ังไปพอสมควร ไมผ่ ิด
เหมอื นกนั ใหร้ เู้ รอ่ื ง แตก่ ารทำ� สมาธไิ มใ่ ชน่ ง่ั อยา่ งเดยี ว ตอ้ งปลอ่ ยมนั ประสบอะไรตา่ งๆ
แลว้ ถา่ ยทอดขน้ึ มาพจิ ารณา พจิ ารณาใหม้ นั รอู้ ะไรละ่ พจิ ารณา เออ อนั นน้ั มนั อนจิ จงั
ทกุ ขงั อนตั ตา ไมแ่ น่ เปน็ ของไมแ่ นท่ ง้ั นน้ั แหละโยม อนั นมี้ นั สวย ฉนั ชอบเหลอื เกนิ
เออ ไมแ่ น่ อนั นฉี้ นั ไมช่ อบมนั เลย บอกมนั มนั กไ็ มแ่ นเ่ หมอื นกนั ใชไ่ หม ถกู เปย๊ี ะเลย
ไม่มผี ิดหรอก แต่เอากะมนั ซิ ฉันจะเอาอยา่ งนั้น มนั แนเ่ หลอื เกนิ ไปเสยี แล้ว อยา่
มนั จะชอบขนาดไหนกช็ า่ งมนั เถอะ เราตอ้ งคดิ วา่ มนั ไมแ่ น่ อาหารบางสง่ิ บางอยา่ งทานไป
แหม อรอ่ ยเหลอื เกนิ ฉนั ชอบมนั เหลอื เกนิ อยา่ งน้ี มนั มคี วามรสู้ กึ ในใจอยา่ งนี้ เราตอ้ ง
พจิ ารณาวา่ อนั นมี้ นั ไมแ่ น่ อยากรจู้ กั วา่ มนั ไมแ่ นไ่ หม โยมชอบอาหารอะไรแนเ่ หลอื เกนิ
เอา้ ใหม้ นั กนิ ทกุ วนั ๆ ทกุ วนั นะ เดย๋ี วโยมจะบน่ วา่ อนั นมี้ นั ไมอ่ รอ่ ยเสยี แลว้ ลองดซู ิ
ตอ่ ไปอีก ฉันชอบอนั นนั้ อีก ไมแ่ น่อีก นมี่ ันตอ้ งการถา่ ยทอด โยม เหมอื นลมหายใจ
เขา้ ออก มนั ต้องหายใจเข้าหายใจออก มันอย่ดู ว้ ยการเปลี่ยนแปลง ทุกอย่างอยดู่ ้วย
เปลยี่ นแปลงอยา่ งน้ี”

ธรรมะสดุ ยอด

“ธรรมะเปน็ สงิ่ ทอ่ี ยเู่ หนอื คำ� พดู คำ� สอนธรรมะทงั้ หลายนนั้ มนั เปน็ คำ� สมมตุ กิ นั
ขน้ึ มาพูด ตวั ธรรมะแทๆ้ น้นั อยู่เหนือค�ำพูด

ผมู้ ปี ญั ญารเู้ หน็ ธรรมะ ทา่ นไมต่ อ้ งการอะไร ไมเ่ อาอะไรอกี แลว้ เพราะถา้ จะเอา
ความสขุ ความสขุ มนั กด็ บั ถา้ จะเอาความทกุ ข์ ความทกุ ขม์ นั กด็ บั จะเอาวตั ถสุ มบตั ขิ า้ ว
ของอะไรตา่ งๆ สง่ิ ทง้ั หลายเหลา่ นนั้ มนั กจ็ ะดบั เหมอื นกนั แมแ้ ตร่ า่ งกายทค่ี นหวงแหน
กนั นี้ เกดิ ขนึ้ แลว้ ทสี่ ดุ แลว้ มนั กด็ บั ทา่ นจงึ ไมต่ อ้ งการอะไร ไมต่ อ้ งการเกดิ หรอื ไมเ่ กดิ
หมดความตอ้ งการ ความอยากมนั ดบั ไปไมม่ เี ชอื้ เหลอื เพราะฉะนนั้ นกั ปฏบิ ตั ติ อ้ งตงั้ จติ
เอาไวว้ า่ เราจะไมต่ อ้ งการอะไร เราปฏบิ ตั ไิ ปเรอ่ื ยๆ ทำ� ความดเี รอ่ื ยไป แตเ่ ราไมอ่ ยากไดอ้ ะไร
ความดกี ไ็ มเ่ อา เวลาทำ� เราทำ� เหมอื นกบั วา่ เราจะเอา แตเ่ ราไมเ่ อา การปฏบิ ตั ติ อ้ งทำ� อยา่ งน้ี
ทนี ถ้ี า้ จะถามวา่ ความดนี แ้ี นน่ อนไหม กต็ อบวา่ มนั ไมแ่ นค่ วามดี มนั กเ็ ปน็ ของไมเ่ ทย่ี ง

578

เมือ่ เราจะพดู วา่ ท�ำความดหี รือจะเอาความดี หรอื ต้องการความดีอะไรเหล่านี้
ก็พดู ได้ ปากเราพดู แตจ่ ิตใจอยา่ ไปหมายม่ันมนั อย่าไปยึดว่าจะตอ้ งได้จะต้องเป็น
อยา่ งนน้ั จรงิ ๆ เพราะถา้ หากวา่ วนั หนง่ึ ความดมี นั พลกิ กลบั หนา้ มอื เปน็ หลงั มอื เรากจ็ ะ
เสียใจ มนั จะทำ� ให้เราเป็นทกุ ข์

เราตอ้ งเขา้ ใจวา่ ถา้ ดจี รงิ มนั ตอ้ งพน้ จากดี ความดที แี่ ทน้ นั้ ตอ้ งเปน็ ความดที พี่ น้
จากความดอี กี ทหี นงึ่ ซงึ่ อยา่ งนคี้ นคดิ กนั ไมค่ อ่ ยได้ คนสว่ นใหญเ่ ขาเปน็ อยา่ งนกี้ นั เปน็
สว่ นมาก ถา้ พดู เรอ่ื งหลดุ พน้ เขาไมเ่ ขา้ ใจ แตถ่ า้ พดู วา่ ใหร้ ำ่� รวย ใหม้ เี งนิ มที องมากๆ
อยา่ งนี้เขาสาธุ นกั ปฏบิ ตั ิเราตอ้ งรู้เร่ืองเหล่านี้ และต้องมุ่งไปสู่ทที่ ่ีไม่มีภพเพื่อความ
หลุดพ้นของเราในทสี่ ุด”

ฆา่ กเิ ลสตาเสย

วธิ ีสอนฆราวาสอกี วิธหี นึ่งของหลวงพ่อ คือการพาไปธุดงค์ สมยั ที่หลวงพ่อยัง
แข็งแรง ทา่ นเคยพาโยมใกล้ชิดออกธุดงคด์ ้วยบ้าง ตาเสยเป็นคนหนึ่งในจำ� นวนนัน้
กอ่ นบวชพระ ทา่ นเป็นลูกศษิ ย์วดั หนองป่าพงอยหู่ ลายปี เม่ือเป็นโยม นสิ ยั ของทา่ น
คอ่ นขา้ งหนกั ไปทางโลภจรติ หลวงพอ่ จงึ มกั หาวธิ ที รมานกเิ ลสของทา่ นอยเู่ รอื่ ย วธิ หี นง่ึ
ทห่ี ลวงพ่อใช้ กค็ ือพาตาเสยออกธุดงค์ให้ลูกศษิ ย์ได้เหน็ ทุกข์

ท่านไดเ้ ล่าประสบการณ์จากการไปธดุ งค์กับหลวงพอ่ ให้ฟังหลายตอน ดงั นี้

...ทา่ นพาไปธดุ งคท์ างกง่ิ บณุ ฑรกิ ตอนแรกไปดว้ ยกนั ๖-๗ คน คนื แรกหนไี ป
๒ คน คนื ต่อมากค็ อ่ ยๆ หนไี ปเรื่อย จนลงทา้ ยเหลอื ผมคนเดยี ว ผมกค็ ิดถงึ บา้ น
ท่านบอกว่าจะพาไปสักปี ยง่ิ อยากกลบั ทา่ นยิง่ ไมพ่ ากลับ ผมจงึ ปล่อยเลยตามเลย
ไปถึงไหนกม็ องหาแตล่ ูกสมอ มอี ยู่คืนหนง่ึ ทา่ นใหพ้ ักนอนข้างกอไผ่ท้ังๆ ที่ตรงนัน้
เหมน็ จะตาย เหม็นข้ี! ย่ิงน้�ำคา้ งลงยิ่งเหมน็ ใหญ่ พอผมบน่ ท่านกด็ วุ ่า อยา่ พดู มาก
ขใ้ี นทอ้ งยง่ิ เยอะกว่าน้ี

579

ไปถงึ ตำ� บลคเู มอื ง เจอตน้ สมอตน้ หนงึ่ งามมาก ทา่ นสง่ั ใหข้ น้ึ ไปเขยา่ ลกู สมอรว่ ง
มาต้งั เยอะ ก็เก็บใสห่ ่อผ้าขาวม้า ทีนีผ้ มต้องสะพายทัง้ บาตรทัง้ หอ่ สมอ ย่ามกห็ นกั
หลวงพอ่ ทา่ นไมถ่ อื อะไรเลย เดนิ ไป ผมกอ็ ยากควกั ทงิ้ ไปเสยี บา้ ง แตก่ ไ็ ปเจออกี ตน้ งาม
กวา่ ตน้ เดมิ ทา่ นกส็ งั่ ใหเ้ กบ็ ไดอ้ กี กองใหญ่ ผมกน็ กึ วา่ ทา่ นจะชว่ ยถอื บา้ ง แตท่ า่ นกไ็ ม่
ยอมถอื

ชมิ สมอตน้ นนั้ ที ตน้ นท้ี ี ผมเลยถา่ ยเปน็ การใหญ่ จะวางของกไ็ มไ่ ด้ หนกั เหลอื เกนิ
หลวงพอ่ ตอ้ งสอนวธิ กี ารถา่ ยแบบลกู ทงุ่ ใหผ้ ม “ไมต่ อ้ งนงั่ หรอก ยนื จบั ตน้ ไมไ้ วเ้ หมอื น
ควายขี้น่ะ ทำ� ไม่เป็นเหรอ?” ผมก็เลยตอ้ งยนื ถ่ายจนหมดท้อง

สท่ี มุ่ แลว้ ทา่ นกย็ งั พาเดนิ อยนู่ นั่ แหละ ไมย่ อมนอน ไปถงึ หว้ ยแหง่ หนงึ่ ทา่ นไตไ่ ม้
ขา้ มไป ผมไตไ่ มไ่ หว กเ็ ลยตอ้ งลงเดนิ ลยุ นำ�้ กล็ กึ ของกห็ นกั ผมเลยขนึ้ ไมไ่ ด้ หลวงพอ่
ตอ้ งลงมาฉดุ ผมข้ึน สองยาม ท่านจงึ พานอนพักท้งั เปยี กๆ อยา่ งนั้นแหละ

“ทกุ ขเ์ หลอื เกนิ ” ผมครำ�่ ครวญ “กม็ าใหเ้ หน็ ทกุ ขน์ ะซิ จงึ จะพน้ ทกุ ข”์ หลวงพอ่
ท�ำเสยี งเหมอื นปลอบผม “เพราะเห็นทกุ ข์แลว้ จงึ จะมีปญั ญา”

ผมเหน่อื ยเตม็ ที่ ฟงั ไปกเ็ คลม้ิ หลับไปบ้าง ทา่ นก็ดเุ อาเสียอกี

“เอ๊ะ! พดู ให้ฟังยงั หลับเสียอกี ”

แตท่ า่ นกเ็ อาผา้ ขาวมา้ มาปดั ไลย่ งุ ให้ ผมหลบั ไปนาน ลมื ตาขน้ึ มาทไี รกไ็ มเ่ หน็ ทา่ น
นอนสักที นง่ั อยู่อยา่ งนน้ั แหละ

“หลวงพ่อไม่เหนื่อยเลยหรือครับ ผมไม่เห็นนอนสักที” ผมอดรนทนไม่ได้
ทกั ขนึ้ มา “ยง่ิ เหนอื่ ยนน่ั แหละยง่ิ ภาวนาด”ี ทา่ นกลบั ตอบไปเสยี อยา่ งนนั้ แถมยงั วา่ ผม
ตอ่ เสยี อีก

“คนไมม่ อี ะไร ไมค่ ดิ อะไรนะ่ เอาแตน่ อน ทำ� อะไรเปน็ ตวั อยา่ งใหด้ กู ไ็ มท่ ำ� ตาม”

“โธ ก็มนั งว่ งนีน่ า” ผมอดเถียงทา่ นไม่ได้ ในท่สี ุดผมกช็ วนทา่ นกลบั

580

“เออ! กลับกก็ ลับ” ทา่ นคงเหน็ ผมจวนตายเตม็ ทแี ล้ว

มีรถผ่านมาคันหน่ึง สมัยนั้นยังไม่มีทางรถยนต์ รถต้องวิ่งตามทางเกวียน
พอเหน็ เรา เขากจ็ อดรถ วงิ่ มานมิ นต์ ทา่ นก็ “เออ” ผมกเ็ ตรยี มตวั นกึ วา่ ทา่ นจะมาขนึ้ รถ
เปลา่ เขาว่ิงมานิมนตอ์ กี ท่านก็ “เออ” อีก แตไ่ มไ่ ปขึน้ รถ เขากเ็ ลยไป พอผมตอ่ วา่
ท่านกย็ ้อนเอา “มาขึ้นรถหรือมาธดุ งค์”

“เอาถงุ สมอฝากเขาไปไดไ้ หมครับ” ผมตอ่ รอง

“เอ๊อ แลว้ เราจะรู้ได้ไงว่ารถเขาจะไปไหน” หลวงพ่อเอะอะ

ถงึ ตอนน้ีผมชกั โกรธแลว้ รถกว็ ่งิ หา่ งออกไปทุกทๆี

“หลวงพ่อจะฆา่ ผมหรือยงั ไง” ผมตดั พ้อ

“ใชซ่ ”ี ทา่ นตอบทนั ที “พามาฆา่ กเิ ลส กเิ ลสทง้ั นน้ั ละ่ ทพ่ี ดู ออกมาหมดนนั่ นะ่ ไมม่ า
อยา่ งนจี้ ะพน้ ทกุ ขไ์ ดย้ งั ไง ลองนอนอยเู่ ฉยๆ ซี จะพน้ ไหม มแี ตท่ กุ ขม์ นั จะวงิ่ เขา้ ใสน่ ะ่ ซี
ใหร้ จู้ กั ทกุ ขแ์ ลว้ จงึ จะพน้ ทกุ ข์ ไดพ้ บความสขุ เคยทำ� หรอื เปลา่ ละ่ อยา่ งน้ี พามาทำ� บญุ นะน้ี
มาหาบญุ เหน็ หรอื เปลา่ ละ่ ตวั บญุ ตวั กเิ ลสนะ่ มนั อยทู่ ต่ี วั ทงั้ นนั้ ความอยากไมห่ มดสกั ที
หาเงนิ ไดส้ บิ บาทกอ็ ยากไดร้ อ้ ยบาท หาไดร้ อ้ ยบาทอยากไดพ้ นั บาท ทนี ใ้ี หม้ นั หยดุ อยาก
ใหม้ แี ตเ่ หนอื่ ย ไมอ่ ยากไดอ้ ะไรสกั อยา่ ง ไดแ้ ลว้ จะเอาไปไหน ไมค่ ดิ วา่ จะตายหรอื ยงั ไง
วนั หนง่ึ ๆ ใหค้ ดิ ถงึ ความตายบา้ งซี มนั จะตายอยนู่ า” หลวงพอ่ วา่ ไปยดื ยาว กอ่ นทจี่ ะ
หนั มาถาม

“คนรวยตายหรอื เปล่า คนจนตายหรอื เปลา่ ”

“ตายทัง้ นนั้ แหละ” ผมตอบอย่างหงุดหงดิ

“กน็ นั่ นะ่ ซ”ี หลวงพอ่ ไดโ้ อกาสยอ้ น “ตวั เองจะไมต่ ายบา้ งหรอื หาความทกุ ขใ์ หม้ นั
พน้ ทกุ ข์ ได้มาแล้วจะพน้ ความตายหรือ จนก็ตาย รวยก็ตาย พ้นจากมนั จงึ จะพบสุข
แล้วจะทำ� ยังไงล่ะ” ทา่ นลงท้ายดว้ ยการย้อนถามผมตามเคย

581

“ก็บวชน่ะซ”ี ผมตอบอยา่ งนกึ วา่ ฉลาดเตม็ ท่แี ล้ว

แตท่ า่ นกบ็ อกวา่ “บวชแลว้ จะพน้ ทกุ ขห์ รอื ถา้ ไมป่ ฏบิ ตั ไิ มท่ ำ� เอา กรรมคอื การกระทำ�
ความชว่ั เรากท็ ำ� เอา ความดเี รากท็ ำ� เอา เราทำ� ดกี ไ็ ดด้ ี ทำ� ชวั่ กไ็ ดช้ วั่ จะไปทำ� ยงั ไงละ่ ทำ� ดี
ก็นี่ยงั ไง พามาทำ� ดี มาตรากตรำ� เรากพ็ น้ ทุกข์เทา่ นน้ั เอง”

ต่อมาอีกสองคนื พอมองเหน็ ตน้ ยาง ท่านกบ็ อก “น่นั ไงวัด ถึงแล้ว”

“ผมท้ิงของไวน้ น่ี ะครบั พรงุ่ นค้ี อ่ ยกลับมาเอา” ผมตอ่ รองอกี แตท่ า่ นกไ็ มย่ อม
ตามเคย ตอ้ งเอาไปดว้ ย จะลกุ ที ทา่ นตอ้ งฉดุ แขนผม อกี มอื กช็ ว่ ยดนั กน้ ดว้ ย เพราะ
ผมลกุ ไมข่ นึ้ จรงิ ๆ หนกั เหลอื เกนิ สะพายทง้ั สองไหล่ เอายา่ มคลอ้ งคอ มอื กถ็ อื กานำ�้
ตวั ทา่ นไมถ่ อื อะไรเลย นอกจากไมเ้ ทา้ แลว้ เดนิ ชา้ ๆ เดนิ ไปกเ็ ทศนไ์ ป ไมร่ เู้ ทศนอ์ ะไรบา้ ง

“พกั ค้างคนื ก่อนไหมครับหลวงพ่อ” ผมพยายามอกี

“นอนยังไง มนั จะถงึ อย่แู ลว้ ” ตามเคยของท่าน ผมลากสังขารจนกระท่ังถงึ วดั
ทา่ นกเ็ ดนิ ไปเคาะระฆงั พระเณรวง่ิ มา มพี ระหา้ องคร์ วมทงั้ หลวงพอ่ ทา่ นทกั ทายลกู วดั
เสยี งดุว่า “นอนกันยังไง นอนไดน้ อนดี ไปรับตาเสยเรว็ ๆ มันจะตายอยู่แลว้ ”

เมอื่ ผมมาถงึ หลวงพอ่ แกลง้ ทำ� เสยี งตน่ื เตน้ พดู วา่ “โอโ้ ฮ! ตาเสยเอามาไดย้ งั ไงน่ี
น่าสงสารจริงๆ ชา่ งไมม่ ใี ครไปรับเลย” จากน้นั ทา่ นก็สงั่ ให้ไปดองสมอ

ทา่ นสัง่ ให้ไปหาไหมาใส่สมอ เตม็ ทัง้ สองไหพอดีเลย สมอสองถุงนนั้

สมอดองสองไหน้นั ฉนั ได้ต้งั สองพรรษา ไมม่ เี สยี เลยแม้แต่ลูกเดยี ว

...มอี ยคู่ รงั้ หนง่ึ เดนิ ธดุ งคไ์ ปถงึ โรงเลอื่ ย กเ็ ขา้ พกั อยทู่ ก่ี องไม้ เจา้ ของโรงเลอ่ื ย
มานิมนตใ์ ห้เขา้ ไปพักในบา้ นจะไดม้ ีน�้ำอาบสะดวกสบาย ผมกเ็ ตรียมของตั้งทา่ จะไป
กับเขา ท่านกเ็ อ็ดผม

“อวุ ๊ะ! เปน็ หมาหรอื ไง ใครเขามาเรียกก็ตามก้นไปเลย”

582

เขาเอานำ้� อดั ลมมาถวาย ทา่ นกร็ บั ฉนั แลว้ กส็ ง่ มาใหผ้ ม เขานมิ นตอ์ กี ทา่ นก็ “เออๆ”
พอเขากลับไปจัดทพ่ี กั ผมกถ็ ามว่า
“ไปใชไ่ หมครบั ” เลยโดนท่านดเุ อาอกี ว่า
“เขาเอาขา้ วมาล่อปั้นเดียวก็จะไปแลว้ เหรอ”
“พกั ทนี่ ไ่ี มส่ ะดวก” ผมพยายามหวา่ นลอ้ ม “จะนง่ั จะนอนเขา้ ไปไดย้ งั ไงบนกอง
ไม้น่ี”
“อยมู่ ันอยา่ งน้ีแหละ” หลวงพ่อตดั บท
แตเ่ จ้าของบา้ นเขามีปัญญา เขามาถามวา่ “ออกจากนจี่ ะไปไหนตอ่ ” หลวงพอ่
บอกวา่ “จะไปโคราช”
“ถา้ เดนิ เอา ตอ้ งคา้ งสองคนื ในดงมเี สอื ดว้ ย” เจา้ ของบา้ นพดู หนา้ เฉย กอ่ นทจ่ี ะ
บอกว่ารถของเขากำ� ลงั จะออกไปโคราชเหมอื นกนั
“อยากไปไหมเสย” หลวงพ่อถามผม
“อยากครบั ” ผมรีบรับคำ� แล้วเอาบาตรข้นึ รถเลย
เขาจดั ทนี่ งั่ ในรถใหอ้ ยา่ งสบาย แตไ่ มย่ อมออกรถ บอกวา่ ยงั ไมไ่ ป เพราะเจา้ ของบา้ น
ยงั ไมไ่ ดก้ นิ ขา้ ว นมิ นตห์ ลวงพอ่ ขนึ้ ขา้ งบนกอ่ น เขาจดั ทพี่ กั ใหบ้ นชนั้ สาม อาบนำ�้ อาบทา่
เสรจ็ ตากผ้ากแ็ หง้ เรว็ แลว้ เขาจดั ส�ำรับชดุ ใหญม่ าเลย อาหารมากมายเตม็ ไปหมด
เศรษฐีโรงเลอ่ื ยน่ี
หลวงพอ่ กระเซ้าผม “เออ ถกู ใจตาเสยละซีคราวน”ี้
ผมก็หิวเต็มท่ี แตพ่ อต้ังท่าจะกิน ทา่ นกร็ อ้ งขัดคอข้ึนมาทีเดยี ว
“อยา่ มาหาก�ำไรจากพระนา บาปนะ จะบอกให้”

583

แลว้ เขากจ็ ดั ของมาถวาย มไี มข้ ดี แฟบ้ ยาสฟี นั ผา้ บงั สกุ ลุ สามวา เงนิ อกี หลาย
สตางค์ หลวงพ่อกถ็ ามผมว่า

“จะเอาของเขาไหม”

“เอาซีครับ” ผมรบี ตอบทันที “ของเขาถวายนนี่ ะ ไมไ่ ดข้ โมยสักหน่อย”

“เจา้ คนน้ไี ปไหนก็รวยเงินเรอื่ ย” หลวงพอ่ บ่นอุบอบิ

จนกระท่ังสองทุ่ม เจ้าของบ้านเขาถึงได้มากัน คุณนายก็มานิมนต์ให้สรงน�้ำอีก
สกั ครง้ั คอ่ ยออกเดนิ ทาง ถวายผา้ สรงนำ�้ ใหมด่ ว้ ย แถมเอากะละมงั รองเอานำ้� สรงของ
ทา่ นไปไวอ้ าบเองแทนน้�ำมนต์ หลวงพ่อกบ็ อกวา่

“เวทมนตรค์ าถาอะไรไมม่ ีหรอก” แล้วทา่ นก็จบั เทียนเคาะเปาะๆ ให้ พรอ้ มกบั
พดู วา่ “ถา้ อยากอยเู่ ยน็ เปน็ สขุ แตไ่ มก่ นิ ขา้ วกนิ นำ้� แลว้ จะใหอ้ ยดู่ เี หมอื นปรารถนา กต็ งั้
ความปรารถนาเอาเองกแ็ ล้วกัน”

คณุ นายกจ็ า่ ยเงนิ ใหค้ นขบั รถอกี ๔๐๐ บาท สง่ั วา่ ระหวา่ งทางแวะพกั ทไ่ี หน กใ็ ห้
ซอ้ื ของถวายทา่ นทกุ ครง้ั คงหมดไปหลายอยหู่ รอก เพราะจอดพกั ตง้ั หลายครงั้ มอี ยู่
ครง้ั หนงึ่ จอดตรงทเ่ี ขากำ� ลงั ปง้ิ ขา้ วโพดขาย อตี าคนขบั รถกซ็ อื้ ขา้ วโพดถงุ เบอ้ เรอ่ ผมก็
ไมก่ ลา้ เอา กลวั ท่านวา่ หาก�ำไร เลยกนิ แต่น้ำ� ทา่ นก็บ่นวา่ ฉันน�้ำเรอื่ ยๆ ขี้เกียจเย่ยี ว
เขาถวายบอ่ ย กนิ ไมห่ มดกก็ รอกใสก่ ระตกิ ไว้ เอาไปถวายใหม่ ทา่ นกฉ็ นั นดิ ๆ หนอ่ ยๆ
จนตีห้าจงึ ถงึ โคราช คนขบั รถกใ็ หเ้ งนิ ทเ่ี หลอื มาอกี ๑๐๐ บาท ตามที่คุณนายสงั่

...ไปๆ มาๆ กม็ าถงึ บา้ น หยดุ พกั ทกี่ ลางทงุ่ นาบา้ นหนองตาโพน พวกเลยี้ งควาย
อยแู่ ถวนนั้ กพ็ ากนั มา ทา่ นกส็ งั่ ผม “เอาเงนิ ไปซอ้ื นำ�้ อดั ลมไป๊ หาบมาสามสลี่ งั เลยนะ”

ผมนึกโมโหเพราะอยากเก็บเงินไว้ ท่านก็ส่ังซื้อๆ มาให้พวกเล้ียงควายกิน
กินไม่หมด ใหเ้ ขาเอากลับไปกินที่บา้ นด้วย กลับถงึ วดั ยังมาถามอีก

“เงินเหลือเทา่ ไหร่ เอาไปซ้ืออฐิ ซอื้ ปนู นะ”

584

“ถ้าเก็บเงินไวซ้ อื้ อฐิ ซือ้ ปูน ยังจะดีกว่าซือ้ น้ำ� อดั ลม” ผมต่อว่าทา่ น

“ไม่ดีหรอก” หลวงพอ่ ตอบ “เพราะจะไม่ไดท้ ำ� ทาน พวกเลยี้ งควายอยตู่ ามป่า
จะไมไ่ ดก้ ินของทานของเรา เขาเหนด็ เหนื่อยก็ตอ้ งอยากกนิ เหมอื นกันนี่ เรากินแลว้
ก็สดช่นื ใช่ไหมละ่ ”

“ครบั ” ผมรับค�ำเสยี งออ่ ย

“น่ันแหละ” หลวงพ่อส�ำทับทันที ก่อนท่ีจะเทศน์ผมอีกยืดยาว “ความสุขท่ีเรา
ใหเ้ ขา เรากต็ อ้ งมคี วามสขุ ความสขุ นน้ั มนั กเ็ ขา้ ถงึ เราอยา่ งนี้ จะไปหาความสขุ อยา่ งไหนอกี
ไปแบกหาม ขดุ หอย หาปู ฆา่ สตั วต์ ดั ชวี ติ อยา่ งนน้ั เหรอ ไมไ่ ด้ บาปทง้ั นนั้ เราตอ้ งทำ� ให้
จติ ใจสงู กวา่ มนษุ ย์ มนษุ ยท์ งั้ หลายใหอ้ ยใู่ ตอ้ ำ� นาจเรา ไมเ่ หน็ เหรอ จติ ใจสงู เปน็ ยงั ไง
นำ้� หลากมาตอนนั้นท่วมหมด ไม่ทว่ มเฉพาะที่บา้ นเนนิ น่ันแหละของสูงเป็นอยา่ งนน้ั
จติ ใจพระท่สี งู ก็เปน็ อยา่ งน้นั เกลอื กกลั้วมวั เมากับของต�ำ่ จติ ใจก็ตำ�่ ลง ปฏิบัตยิ ังไง
กไ็ มเ่ หน็ ธรรมะ ไมเ่ หน็ ศาสนา คำ� สอนของพระพทุ ธเจา้ เปน็ ของเกา่ กจ็ รงิ แตพ่ ดู ถงึ ทไี ร
กน็ า่ ฟงั ทกุ ที ของเกา่ ของตำ่� พวกนน้ั พดู ถงึ ทไี รกม็ แี ตเ่ ศรา้ หมอง การพดู ตอ้ งใหเ้ บกิ บาน
ขน้ึ เรอ่ื ยๆ”

...ครงั้ หนง่ึ หลวงพอ่ ตาเจบ็ ผมเหน็ แลว้ ทนไมไ่ ด้ พยายามหายามาถวาย แตท่ า่ น
ไม่ยอมใส่ยา แถมบอกวา่

“เอาวางไว้น่นั แหละ ถ้ายาดีจริงไมใ่ สม่ นั ก็หาย”

ผมจนปญั ญาไมร่ ้จู ะทำ� ยงั ไง เลยรอ้ งไห้ กโ็ ดนทา่ นดุไปด้วยสอนไปด้วยว่า

“แกจ่ ะตายแลว้ ยงั รอ้ งไหอ้ กี หวั เราะซี มนั เจบ็ กต็ าตา่ งหากทเ่ี จบ็ เราตอ้ งหวั เราะ
เหมอื นไมเ่ จบ็ ตอ้ งสตู้ าย เอาใหม้ ันเลยตายไปโนน่ ”

อกี สองวนั ตอ่ มา หลวงพอ่ คงนกึ ได้ ใหผ้ มไปหาใบกยุ ชา่ ยมาขยแ้ี ลว้ ปา้ ยตาใหท้ า่ น
จึงหาย

585

“นแ่ี หละกรรม” ทา่ นเลา่ ใหฟ้ งั “รอู้ ยหู่ รอกวา่ นเี่ ปน็ ผลกรรมทสี่ รา้ งไว้ สมยั เดก็ ๆ
เหน็ ตกุ๊ แกเปน็ ไมไ่ ด้ ตอ้ งทม่ิ ตาโปนๆ ของมนั ทกุ ที แลว้ กจ็ บั เอาไปสบั กบั หวั หอม ปง้ิ ไฟ
อรอ่ ยดแี ทๆ้ ทนี ม้ี นั ตามทนั ซี ใครสรา้ งกรรมดกี ไ็ ดด้ ี ใครสรา้ งกรรมชวั่ กไ็ ดช้ ว่ั มนั เปน็
อยา่ งนแี้ หละ กรรมมนั ตามทนั ทกุ คนเลย อยา่ นกึ วา่ แลว้ กแ็ ลว้ ไปนะ ใครไปฉอ้ โกงเขาไว้
ทไี่ หน เขากต็ ามมาทวงคืนท้งั น้นั แหละ”
“กรรมช่วั อยา่ งท่ีเคยทำ� สมัยเป็นนกั เลงโตนนั้ เลกิ ละได้หมดหรอื ยัง” หลวงพ่อ
ถาม
“ถา้ อยกู่ บั หลวงพอ่ เลกิ ได”้ ผมตอบออ่ ยๆ “ถา้ ไปอยกู่ บั เพอื่ นฝงู เหน็ เขากนิ เหลา้ กนั
ได้ยินเสยี งปี่เสียงกลอง จิตใจมันกเ็ ตลดิ ไปแลว้ คงเลกิ ไมไ่ ด”้
ต่อมาเมื่อผมเลิกละได้ ก็ให้นึกรังเกียจเร่ืองเหล่านั้น พอไปเล่าความรู้สึกให้
หลวงพอ่ ฟงั ทา่ นบอกวา่
“นั่นแหละ มันขา้ มพน้ หว้ ยเลก็ ๆ มาไดแ้ ลว้ น่นั แหละพ้นทกุ ข์ มนั พน้ กันอย่าง
น้นั แหละ เหลา้ เราก็เลิกได้ ยาเราก็เลิกได้ การเล่นต่างๆ การเป็นนกั เลงหวั ไม้ เราก็
เลกิ ได้ เรามาทางนก้ี เ็ รยี กวา่ บรรลไุ ดบ้ า้ ง ถา้ จะใหบ้ รรลมุ ากขน้ึ ตอ้ งโกนหวั บวช เรยี กวา่
บรรลุในระดับหนึ่ง สมมุติว่าบรรลุ ถ้าบรรลุจริงๆ ต้องเห็นธรรม ธรรมคืออะไร
ธรรมคอื พระพทุ ธเจา้ เหน็ พระพทุ ธเจา้ กเ็ หน็ ธรรม มนั กส็ วา่ งขนึ้ เรอ่ื ยๆ อยา่ งนน้ั แหละ
ไมใ่ ชม่ นั จะมดื อยเู่ สมอไป ถา้ ออกมาอยทู่ ส่ี วา่ ง มนั กส็ วา่ ง กลบั เขา้ ไปหาทม่ี ดื มนั กม็ ดื ”

586

จารกิ ไปต่างประเทศครัง้ แรก

ปี พ.ศ. ๒๕๑๙ พระอาจารยส์ เุ มโธไดเ้ ดนิ ทางกลบั ไปเยย่ี มโยมบดิ ามารดา ทเ่ี มอื ง
แซน ดเี อโก ประเทศสหรฐั อเมรกิ า ขากลบั เมืองไทย ทา่ นไดแ้ วะท่ปี ระเทศองั กฤษ
โดยพำ� นักท่พี ุทธวหิ ารธรรมประทปี ซ่งึ อย่กู ลางกรงุ ลอนดอน

พทุ ธวหิ ารแหง่ นจ้ี ดั ตง้ั ขนึ้ โดย มลู นธิ กิ จิ การสงฆแ์ หง่ ประเทศองั กฤษ (ENGLISH
SANGHA TRUST หรอื E.S.T.) มจี ดุ ประสงค์ เพอื่ สง่ เสรมิ และสนบั สนนุ พระภกิ ษุ
ฝา่ ยเถรวาท ในการเผยแผพ่ ระพทุ ธศาสนาในประเทศองั กฤษ แตม่ ปี ญั หาขาดแคลน
พระสงฆท์ จ่ี ะอยเู่ ปน็ หลกั ทางมลู นธิ เิ คยนมิ นตพ์ ระฝรงั่ ลกู ศษิ ยข์ องทา่ นพระอาจารย์
มหาบวั แหง่ วดั ปา่ บา้ นตาด แตข่ ณะนนั้ ทา่ นยงั ไมพ่ รอ้ ม เมอ่ื สมาชกิ ของมลู นธิ ไิ ดพ้ บ
กบั พระอาจารยส์ เุ มโธ กเ็ กดิ ศรทั ธาเลอื่ มใส นมิ นตใ์ หท้ า่ นมาอยเู่ ปน็ ประจำ� พระอาจารย์
สเุ มโธไมไ่ ดต้ กลงรบั คำ� แตไ่ ดน้ ำ� ความนน้ั มากราบเรยี นหลวงพอ่ หลงั จากนน้ั ไมน่ าน
ประธานมูลนธิ ิ คือ นายยอรซ์ ชาร์ป (George Sharp) ก็ไดเ้ ดนิ ทางมาเมืองไทย
เพอื่ กราบอาราธนาหลวงพอ่ ไปสำ� รวจความเหมาะสมและเปน็ ไปได้ ในการจดั ตงั้ สำ� นกั
สาขาเผยแผพ่ ระพทุ ธศาสนาในประเทศองั กฤษ หลวงพอ่ มไิ ดร้ บั นมิ นตใ์ นทนั ที แตไ่ ด้
อนญุ าตใหป้ ระธานมลู นธิ พิ กั อยทู่ ว่ี ดั หนองปา่ พงระยะหนงึ่ และในระหวา่ งทพ่ี กั อยนู่ นั้
กใ็ หป้ ฏบิ ตั ติ นเหมอื นโยมวดั ทวั่ ไป คอื นอนศาลา กนิ ขา้ วในกาละมงั วนั ละมอื้ ถงึ เวลา
กท็ ำ� กจิ วตั รเชน่ เดยี วกบั คนอนื่ ๆ เมอ่ื ไดท้ ดสอบจติ ใจ ดคู วามอดทน จรงิ ใจและจรงิ จงั
ของประธานมูลนธิ ิจนเป็นท่พี อใจแลว้ หลวงพอ่ จึงรับค�ำอาราธนาน้ัน

587

เดอื นพฤษภาคม ปี พ.ศ. ๒๕๒๐ หลวงพอ่ ไดเ้ ดนิ ทางไปประเทศองั กฤษพรอ้ มดว้ ย
พระอาจารยส์ เุ มโธ และนายตง โยมอปุ ฏั ฐาก เปน็ การจารกิ ไปเผยแผพ่ ระพทุ ธศาสนา
ในต่างประเทศเป็นครั้งแรกของท่าน ในโอกาสนี้หลวงพ่อได้เขียนบันทึกประจ�ำวัน
ซง่ึ นบั วา่ เปน็ กรณที ห่ี าไดย้ าก นา่ จะมแี รงบนั ดาลใจพเิ ศษอะไรสกั อยา่ งทที่ ำ� ใหห้ ลวงพอ่
จบั งานเขียนเป็นคร้งั แรก

เนอื้ ความในบนั ทกึ นอกจากจะกลา่ วถงึ กจิ การและเหตกุ ารณต์ า่ งๆ ทเ่ี กดิ ขน้ึ ใน
แตล่ ะวนั แลว้ หลวงพอ่ ยงั ไดถ้ า่ ยทอดความรสู้ กึ นกึ คดิ ของทา่ นออกมาแสดงเปน็ ธรรม
นอกสถานทเี่ ปน็ ครง้ั แรกอกี ดว้ ย และทพ่ี เิ ศษยงิ่ ขนึ้ อกี กค็ อื “ธรรมจากใจ” ซง่ึ ปรากฏ
ขนึ้ มาเองในสว่ นลกึ ดงั ทหี่ ลวงพอ่ เรยี กในสำ� นวนของทา่ นวา่ “มโนธรรม” บนั ทกึ จาก
ต่างแดนของหลวงพ่อฉบับน้ี จงึ มคี วามพิเศษคุม้ กบั ที่ทา่ นไดอ้ ุตสาหะสร้างงานเขยี น
ชนิ้ แรกขนึ้ มาไวเ้ ปน็ มรดกทางธรรมทม่ี คี ณุ คา่ แกล่ กู ศษิ ยล์ กู หาอกี ชน้ิ หนง่ึ รายละเอยี ด
เก่ยี วกับเรอ่ื งราวในบนั ทึกรออยแู่ ลว้ ในล�ำดับถัดไป

ต่างแต่ไมแ่ ปลก

จนิ ตนาการทเี่ กดิ ขน้ึ ใหมใ่ นการเดนิ ทางจากเมอื งไทยสกู่ รงุ ลอนดอน ความรสู้ กึ
นึกคดิ ของมนษุ ยท์ ้งั หลายก็เหมือนกบั แสงจันทร์ พระอาทิตย์ เมื่อถูกเมฆหมอกเขา้
ครอบงำ� กเ็ ปน็ อยา่ งหนงึ่ เมอื่ ปราศจากเมฆหมอก กเ็ ปน็ อยา่ งหนงึ่ เปน็ เหตใุ หค้ ดิ ตอ่ ไปวา่
การเรยี นธรรม การรธู้ รรม การเหน็ ธรรม การปฏบิ ตั ธิ รรม การเปน็ ธรรม เหลา่ นี้ เปน็ คน
ละสว่ น ไม่ใชส่ ่งิ เดียวกนั และท�ำใหจ้ นิ ตนาการต่อไปอีกถึงค�ำสอนของพระพทุ ธเจา้
“เมอื่ เรายงั ไมร่ ปู้ ระเพณี คำ� พดู การกระทำ� ของเขาทกุ อยา่ ง เราไมค่ วรถอื ตวั ในทนี่ น้ั ”
และคิดต่อไปอีกขณะเม่ืออยู่บนกลีบเมฆน้ันว่า ชาติตระกูล ความรู้ คุณธรรม
เปน็ อยา่ งไร กเ็ ปน็ ทแ่ี ปลกมาก เพราะเรอื่ งนด้ี เู หมอื นเราไดป้ ระสบมากอ่ นแลว้ ตอนทเี่ รา
ไดถ้ วายชวี ติ ในพระพทุ ธ พระธรรม พระสงฆ์ วา่ เราไดม้ าเมอื งนอกน้ี นคี้ อื เมอื งนอกใน
(วฏั ฏะ) ไมใ่ ชเ่ มอื งนอกนอก การเหน็ เมอื งนอกใน พระพทุ ธเจา้ ไมส่ รรเสรญิ พระพทุ ธเจา้
ได้สรรเสริญผู้เห็นเมืองนอกนอก ความคิดของเรามันคิดบวกคิดลบกันอย่างน้ี

588

เรื่อยไป จนถึงกรุงลอนดอน และก็ได้ปรบั กาย วาจา ใจ ให้เขา้ กบั เขาไดเ้ ปน็ อยา่ งดี
ไมม่ อี ะไร ส่วนทแ่ี ปลกน้นั กค็ ือ ตา หู จมูก ลิน้ กาย ส่วนใจนัน้ ปกตอิ ย่ตู ามเดิม
เพราะไดเ้ ตรยี มมานานแลว้ ตา่ งแตไ่ มแ่ ปลก แปลกแตไ่ มต่ า่ ง คดิ ตอ่ ไปวา่ ประชาชนใน
ยโุ รปน้ี เขาไดถ้ งึ จดุ อมิ่ วตั ถทุ งั้ หลายแลว้ แตย่ งั ไมร่ จู้ กั พอเพราะขาดธรรมะ เปรยี บไดว้ า่
เหมือนผลไม้พันธ์ดุ เี กดิ อยู่ในสวนท่มี ดี นิ ดี แต่ขาดคนดแู ล จงึ ทำ� ใหผ้ ลไม้ทัง้ หลาย
เหลา่ นน้ั ไรค้ ณุ คา่ ทคี่ วรจะได้ เหมอื นมนษุ ยไ์ รค้ ณุ คา่ จากการเกดิ มาเปน็ มนษุ ยฉ์ ะนนั้

แปลกแตจ่ รงิ

วันที่ ๖ พฤษภาคม ๒๕๒๐

บนิ ตอ่ ถงึ เมอื งการาจี ประเทศปากสี ถาน บนิ ผา่ นอติ าลถี งึ กรงุ ลอนดอน นายยอรช์
ชารฟ์ และนางฟรดี า วินท์ ได้เอารถมารับท่ีทา่ อากาศยานฮีทโธรว์

เหตกุ ารณท์ เ่ี กิดข้ึนในการเดนิ ทางในวันที่ ๖ ในขณะท่ีบนิ อยู่ เครอื่ งบินได้เกิด
อบุ ตั เิ หตยุ างระเบดิ ๑ เสน้ บนอากาศ พนกั งานบนิ จงึ ไดป้ ระกาศใหผ้ โู้ ดยสารเตรยี มตวั
รัดเข็มขัด มฟี ันปลอมก็ต้องถอดออก แม้กระทงั่ แวน่ ตาหรือรองเทา้ เครือ่ งบรขิ าร
ทกุ อยา่ งตอ้ งเตรยี มพรอ้ มหมด ผโู้ ดยสารทกุ คนเกบ็ บรขิ ารทกุ อยา่ งเสรจ็ แลว้ ตา่ งคน
ตา่ งกเ็ งยี บ คงคดิ วา่ เปน็ วาระสดุ ทา้ ยของพวกเราทกุ คนเสยี แลว้ ขณะนนั้ เรากใ็ หค้ ดิ วา่
เป็นครั้งแรกท่ีเราได้เดินทางมาเมืองนอกเพื่อสร้างประโยชน์แก่พระศาสนา จะเป็น
ผู้มีบุญอย่างน้ีเทียวหรือ เม่ือระลึกได้เช่นน้ันแล้ว ก็ตั้งสัตย์อธิษฐานมอบชีวิตให้
พระพทุ ธ พระธรรม พระสงฆ์ แลว้ กก็ ำ� หนดจติ รวมลงในสถานทคี่ วรอนั หนง่ึ แลว้ กไ็ ด้
รบั ความสงบเยอื กเยน็ ดคู ลา้ ยกบั ไมม่ อี ะไรเกดิ ขนึ้ พกั ในทต่ี รงนน้ั จนกระทง่ั เครอื่ งบนิ
ไดล้ ดระดบั ลงมาถงึ แผน่ ดนิ ดว้ ยความปลอดภยั ฝา่ ยผโู้ ดยสารกป็ รบมอื กนั ดว้ ยความ
ดใี จ คงคดิ วา่ เราปลอดภยั แลว้ สงิ่ ทแ่ี ปลกกค็ อื ขณะเมอ่ื เครอื่ งบนิ เกดิ อบุ ตั เิ หตุ ตา่ งคนก็
รอ้ งเรยี กวา่ “หลวงพอ่ ชว่ ยปกปอ้ งคมุ้ ครองพวกเราทกุ คนดว้ ย” แตเ่ มอื่ พน้ อนั ตรายแลว้
เดินลงจากเครื่องบิน เห็นประณมมือไหว้พระเพียงคนเดียวเท่านั้น นอกนั้นไหว้
แอรโ์ ฮสเตสทัง้ หมดในทน่ี น้ั นีเ่ ป็นสง่ิ ทแ่ี ปลก

589

วันท่ี ๗ พฤษภาคม ๒๕๒๐

พระสุเมโธ พระเขมธัมโม นายตง และพระญปี่ ่นุ ไดน้ �ำเทีย่ วท่สี ำ� คัญของกรุง
ลอนดอนแหง่ หนึ่ง ที่นน่ั เขาเรียกว่า Hampstead Heath เหน็ เนนิ สูงมสี นามหญา้
สวยทส่ี ดุ มตี น้ ไมท้ ห่ี าดใู นเมอื งไทยไมไ่ ด้ เขาเลา่ ใหฟ้ งั วา่ เปน็ บา้ นของเศรษฐเี กา่ และ
เปน็ ภเู ขาเรยี กวา่ พรมิ โรสฮลิ ภเู ขานเี้ ปน็ ชอ่ื ของตน้ ไมช้ นดิ หนงึ่ สวยมาก ไดเ้ ทยี่ วในตอน
บา่ ยวนั นเ้ี อง

ตอนกลางคนื ประมาณ ๒ ทมุ่ มปี ระชาชนมาฟังธรรมประมาณ ๙ คน ซึง่ เป็น
ลกู ศษิ ยท์ เ่ี คยนมสั การทว่ี ดั หนองปา่ พงแลว้ กม็ ี และไดแ้ สดงธรรมทไี่ พเราะในเบอื้ งตน้
ในทา่ มกลาง ในทีส่ ุดให้ฟัง ณ ทวี่ ัดธรรมประทีป ได้ตอบปัญหาเกีย่ วกับพระศาสนา
โดยพระสเุ มโธเปน็ คนแปลเปน็ ภาษาองั กฤษ ไดเ้ ตรยี มสมาทานศลี ๕ ประการ ซง่ึ คน
ในกรงุ ลอนดอนยงั ไมเ่ คยทำ� มากอ่ นเลย เมอื่ แสดงธรรมจบแลว้ นำ� ใหน้ ง่ั สมาธปิ ระมาณ
๓๐ นาที รสู้ กึ วา่ เขาทงั้ หลายเหลา่ นน้ั ไดแ้ สดงออกซงึ่ ธรรมชาตทิ ใ่ี กลช้ ดิ ตอ่ พระธรรม
เปน็ อยา่ งมาก ไดเ้ วลาพอสมควร ประมาณตสี อง จงึ เลกิ ไปทำ� ธรุ ะตามหนา้ ทอ่ี นั สมควร
ของตนทุกๆ คน

วนั ที่ ๘ พฤษภาคม ๒๕๒๐

ได้จาริกไปเมืองเบอร์มิงแฮม เป็นเมืองหน่ึงท่ีแยกจากลอนดอน มีประชาชน
ประมาณหา้ ลา้ นเศษ ลอนดอนมปี ระมาณสบิ ลา้ น ระยะทางหา่ งจากลอนดอนประมาณ
๑๘๐ กโิ ลเมตร ไดร้ วมประชมุ กนั ตามประเพณขี องเขา มพี ระไทย พระลงั กา พระธเิ บต
พระพมา่ แบ่งเปน็ พระไทยสามรปู พระพม่าหน่ึงรปู พระธเิ บตห้ารปู และพระเขมร
หนึง่ รูป

ไดร้ วมกนั ในทป่ี ระชมุ พระตา่ งๆ ไดบ้ รรยายธรรม คอื พระเขมร พระลงั กา พระพมา่
และพระสเุ มโธภกิ ขุ ในวนั นนั้ นบั ไดว้ า่ ไดเ้ หน็ พวกทายก ทายกิ า อนิ เดยี พมา่ แขก ธเิ บต
หลายชาตมิ ารวมกนั ฟงั บรรยายธรรมหลายภาษา เรากไ็ มร่ เู้ รอื่ ง แตก่ พ็ อรคู้ วามหมาย
ของเขาท้งั หลายเหลา่ น้นั โดยอากปั กริ ยิ าพอสมควร

590

ตอนเยน็ ไดก้ ลบั วดั ธรรมประทีป พร้อมกบั พระสเุ มโธ พระเขมธัมโม และนาย
ยอร์ช ชารป์ ซงึ่ เปน็ คนขบั รถให้

วนั ท่ี ๑๐ พฤษภาคม ๒๕๒๐

ไดเ้ ดนิ ทางไปเยย่ี มวดั พทุ ธประทปี โดยทา่ นเจา้ คณุ ปรยิ ตั เิ มธี วดั พทุ ธประทปี และ
ไดพ้ บกบั พระเถระทเ่ี ปน็ พระธรรมทตู ทท่ี างการไดส้ ง่ ไปตรวจงาน มที า่ นเจา้ คณุ พรหม-
คณุ าภรณ์ เปน็ ประธาน และไดเ้ รยี นใหท้ า่ นทราบเรอื่ งจะใหพ้ ระอยปู่ ระจำ� ในวดั ธรรม
ประทีป ทัง้ เรือ่ งการปกครองของวดั นน้ั ด้วย ท่านกม็ คี วามกรุณาใหอ้ ยูไ่ ด้ ทา่ นจะรับ
ภาระธรุ ะเรยี นคณะสงฆใ์ ห้ และรบั ชว่ ยสนบั สนนุ ทกุ ประการ เมอ่ื ถงึ เวลาพอสมควรแลว้
กไ็ ดก้ ลบั วดั ธรรมประทปี และทา่ นเจา้ คณุ เจา้ อาวาสวดั พทุ ธประทปี กไ็ ดต้ ามมาสง่ ถงึ
วดั ธรรมประทปี ดว้ ยตวั ท่านเอง

วันที่ ๑๑ พฤษภาคม ๒๕๒๐

วันนี้ได้เดินทางไปเมืองออกซ์ฟอร์ด ซ่ึงเป็นเมืองหน่ึงขึ้นกับกรุงลอนดอน
ระยะทางประมาณ ๑๐๐ กโิ ลเมตร โดยการโดยสารรถไฟ ไดไ้ ปสถานทที่ เี่ ปน็ ปา่ ศกั ดส์ิ ทิ ธ์ิ
แหง่ หนง่ึ ของเมอื ง เพราะถอื กนั วา่ เปน็ ทอ่ี ยขู่ องพระฤาษมี าแตก่ อ่ น จงึ เปน็ ปา่ ทเ่ี ปน็ มงคล
คู่เมอื งเปน็ อยา่ งดี และในปัจจบุ ันน้ไี ด้เปน็ บ้านของมหาเศรษฐี ในบรเิ วณข้างๆ ใน
สถานท่ีน้ัน มหาเศรษฐีได้จัดเป็นที่ปฏิบัติธรรมในทางพระพุทธศาสนา มีอาคาร
หลายหลงั ซงึ่ เปน็ ทอ่ี นั รม่ รนื่ มาก ในเมอื งไทยหาดไู มไ่ ด้ และไดพ้ กั ผอ่ นอยทู่ น่ี น่ั โดยเขา
นมิ นตไ์ ว้สามวนั ในตอนเช้าเศรษฐเี จา้ ของบา้ นกไ็ ด้นิมนต์บณิ ฑบาตทุกวัน ตอนเย็น
กฝ็ กึ กรรมฐานใหพ้ วกเขาประมาณสองชว่ั โมงทกุ วนั เหมอื นกนั นบั ไดว้ า่ ไดท้ ำ� ประโยชน์
ไว้ในสถานท่นี นั้ พอสมควรในระยะเวลาอนั น้อย

วันท่ี ๑๒ พฤษภาคม ๒๕๒๐

เวลา ๙ โมง ๑๕ นาที ไดเ้ ทยี่ วภกิ ขาจารบา้ นมหาเศรษฐชี อื่ ซอว์ เราไดร้ บั บณิ ฑบาต
ในบา้ นมหาเศรษฐเี ปน็ ครง้ั แรกในประเทศองั กฤษ นบั ไดว้ า่ เปน็ ประวตั ศิ าสตรส์ มความ

591

ตงั้ ใจทไี่ ดเ้ คยตงั้ สจั อธษิ ฐานไว้ เมอื่ ไดไ้ ปเมอื งนอกจะพยายามยกสถาบนั การบณิ ฑบาต
ขนึ้ ใหไ้ ด้ ตอนเยน็ ได้อบรมกรรมฐานให้ชาวอังกฤษ โดยพระสุเมโธเปน็ คนแปล

วันที่ ๑๓ พฤษภาคม ๒๕๒๐

ตอ้ งยอมเสยี สละทกุ อยา่ งใหแ้ กพ่ ระศาสนาเพอ่ื ประชาชนเปน็ สว่ นมาก ในเวลาน้ี
ดอกบวั กำ� ลงั จะบานในทศิ ตะวนั ตกอยแู่ ลว้ และวนั นไี้ ดส้ นทนาธรรมกบั อาจารยท์ สี่ อน
กรรมฐานทอ่ี อกซฟ์ อรด์ เขา้ ใจไดว้ า่ อาจารยค์ นนน้ั ยอมรบั คำ� พดู ของเราทกุ อยา่ ง โดย
ไม่มีการขัดข้องแต่อยา่ งใดเลย อาจารยค์ นนนั้ ชอ่ื จอห์น โคมนั

วันท่ี ๑๕ พฤษภาคม ๒๕๒๐

ออกจากออกซฟ์ อรด์ ไดไ้ ปรบั บณิ ฑบาตบา้ นโยมพอ่ แมข่ องเณรฝรงั่ เขาตอ้ นรบั
และถวายอาหารบณิ ฑบาต แล้วส่งถึงทีอ่ ยู่เรยี บรอ้ ย

วนั นป้ี ระมาณ ๗ โมงเชา้ เราไดน้ ง่ั อยทู่ ส่ี งบเงยี บ จงึ ไดเ้ กดิ ความรใู้ นการภาวนา
หลายอย่าง เราจึงได้หยิบสมุดปากกาขึ้นมาบันทึกไว้ภายในวิหารธรรมประทีปด้วย
ความเงยี บสงบ ธรรมะทเี่ กดิ ขน้ึ น้ี เราเรยี กวา่ มโนธรรม เพราะเกดิ ขน้ึ ดว้ ยการปรากฏ
ในสว่ นลกึ ของใจวา่ การทม่ี าบวชเจรญิ รอยตามพระพทุ ธองคน์ นั้ เรายงั ไมไ่ ดท้ ำ� อะไรๆ
ไดเ้ ตม็ ท่ี เพราะยงั บกพรอ่ งอยหู่ ลายประการอนั เกยี่ วแกพ่ ระศาสนา คอื หนง่ึ สถานที่
สอง บคุ คล สาม กาลเวลา เราจงึ ไดค้ ดิ ไปอกี วา่ เมอ่ื สรา้ งประโยชนต์ นไดเ้ ปน็ ทพี่ อใจแลว้
ให้สร้างประโยชน์บุคคลอ่ืน จึงจะได้ชื่อว่ากระท�ำตามค�ำสอนของพระพุทธเจ้าอย่าง
แท้จริง

ดงั นนั้ จงึ มคี วามเหน็ วา่ กรงุ ลอนดอนนแ้ี หง่ หนง่ึ จดั ไดว้ า่ เปน็ ปฏริ ปู เทส คอื ประเทศ
อนั สมควรในการทจี่ ะประกาศพระศาสนา จงึ ไดจ้ ดั ศษิ ยฝ์ รงั่ อยปู่ ระจำ� เพอ่ื ดำ� เนนิ งาน
พระศาสนาตอ่ ไป

วธิ สี อนธรรมนนั้ ใหเ้ ปน็ ไปในทำ� นองทว่ี า่ ทำ� นอ้ ยไดม้ าก ทำ� มากไดน้ อ้ ย ใหเ้ หน็ วา่
ความเยน็ อยใู่ นความรอ้ น ความรอ้ นอยใู่ นความเยน็ ความผดิ อยใู่ นความถกู ความถกู

592

อยู่ในความผดิ ความสขุ อย่ทู ีค่ วามทกุ ข์ ความทุกขอ์ ยทู่ ี่ความสุข ความเจรญิ อยู่ใน
ทเี่ สอ่ื ม ความเสอ่ื มอยู่ในท่ีเจรญิ ความน้อยอยูท่ ใี่ หญ่ ความใหญอ่ ยู่ทนี่ ้อย สกปรก
อย่ทู ่ีสะอาด สะอาดอยทู่ ส่ี กปรก อยา่ งนเี้ สมอไปนี้เรยี กว่า สัจธรรม หรือ สจั ศาสตร์

เราทงั้ หลายซงึ่ เปน็ สาวกของพระพทุ ธเจา้ จะตอ้ งปฏบิ ตั ใิ หม้ คี ณุ สมบตั ิ ๔ ประการ
คอื ส. อ. ญ. ส. (สปุ ฏปิ นั โน อชุ ปุ ฏปิ นั โน ญายปฏปิ นั โน สามจี ปิ ฏปิ นั โน) ใหส้ มบรู ณ์
แล้วก็สอนธรรมให้ถูกต้องตามพุทธประสงค์ ให้เรียนรู้สัจศาสตร์ แล้วก็ให้บรรลุ
สจั ธรรม คอื บรรลุ คอื ใหจ้ บประโยค ไมม่ ปี ระโยคอน่ื อกี ตอ่ ไป ทเ่ี รยี กวา่ เอโกธมั โม
ไมม่ ปี ระโยคอนื่ ตอ่ ไป ในคำ� สอนนน้ั ไมม่ ปี ระโยคอน่ื ตอ่ ไป นนั่ แหละจงึ จะเรยี กไดว้ า่
จบพรหมจรรย์ ไม่มีอะไรในที่มีอะไร ถ้าสาวกทั้งหลายรู้พุทธประสงค์อย่างนี้โดย
สมบรู ณแ์ ลว้ ก็เทีย่ วไปคนเดยี วไดท้ ง้ั ภายในและภายนอก

ภกิ ษทุ งั้ หลายนน้ั คอื ผรู้ วู้ า่ อะไรเปน็ อะไร เมอ่ื รอู้ ยา่ งแจม่ แจง้ เสยี แลว้ อกั ษร พ
(ความรจู้ กั พอ) กโ็ ผลข่ น้ึ มาเทา่ นนั้ เมอื่ อกั ษร พ ไดโ้ ผลข่ นึ้ มาแลว้ ความทถี่ กู ตอ้ งทง้ั หลาย
กเ็ กดิ ขนึ้ โดยอาการทไี่ มม่ กี อ่ นไมม่ หี ลงั ธรรมทป่ี รากฏอยทู่ จ่ี ติ กเ็ ดน่ อยทู่ งั้ กลางวนั และ
กลางคนื ดงั นน้ั ความทส่ี ำ� คญั วา่ อะไรเปน็ อะไร หรอื อะไรคอื อะไร กห็ มด ธรรมนจี้ ะไม่
ปรากฏชัดเพียงสักว่าด้วยการบอกกล่าว แต่จะปรากฏข้ึนในเม่ือปฏิบัติเข้าถึงธรรม
น้ีเองเท่านน้ั น้เี รยี กวา่ ปจั จตั ตงั สอนให้ก็ไม่รู้ บอกให้ก็ไมร่ ู้ เรียนกไ็ มร่ ู้ สมท่ี
พระพทุ ธองคต์ รสั ไวว้ า่ อกขฺ าตาโร ตถาคตา พระตถาคตเปน็ แตผ่ บู้ อก คำ� นนั้ กเ็ ดน่ ชดั
ถงึ ทสี่ ุดโดยไมส่ งสัย และน้ีเปน็ เปา้ หมายของพระพทุ ธองค์

วันที่ ๑๖ พฤษภาคม ๒๕๒๐

ไดม้ าพบกบั เซงโก ทเี่ ปน็ พระญปี่ นุ่ ไดม้ ารว่ มฉนั กนั อยทู่ น่ี ่ี แตก่ ย็ งั ไมเ่ คยมโี อกาส
สนทนาปราศรยั กนั ในเรอื่ งลทั ธแิ ละการบวชของพระญปี่ นุ่ นน้ั วา่ จะมคี วามเปน็ อยแู่ ละ
ความเหน็ อยา่ งไร ไดส้ มั ภาษณว์ า่ การรกั ษาศลี มศี ลี เทา่ ไร กไ็ ดค้ วามรวู้ า่ พระญปี่ นุ่ นน้ั
ศีลของท่านคือความมีสติอยู่ทุกเมื่อ อันนี้ก็แปลกดีเหมือนกัน และรู้ต่อไปอีกว่า
พระญปี่ นุ่ นนั้ มสี องประเภท ประเภทหนงึ่ บวชรกั ษาพรหมจรรย์ คอื ไมม่ เี มยี ไมเ่ กย่ี วขอ้ ง

593