เสภาขุนช้างขุนแผน

เหน็ สายทองสีตวั อยรู่ ิมตลิง                       เอาดนิ ทงิ แล้วกระแอมพยกั ให้

สายทองยอ่ งมาหาไวไว                           ก็พากนั หลีกไปให้ลบั คน

ครังถึงจงึ นงั ลงทนั ใด                              ทีร่มริมโศกใหญ่ข้างใต้ต้น

เป็นเซงิ ซุ้มพมุ่ รอบดชู อบกล                     เบอื งบนดอกย้อยระย้าบาน

เณรแก้วยมิ แล้วจงึ ปราศรัย                       ขออภยั เถิดอยา่ ว่าข้าหกั หาญ

เณรน้องปองป่ วนมิควรการ                       แตท่ นทกุ ข์ทรมานมาหลายวนั

แสนยากทีจะพากจะเพียรผอ่ น                  ให้หยดุ หยอ่ นร้อนรนเป็นพ้นกลนั

มาพบพีก็เป็นทีสําคญั ครัน                        ข้าหมายมนั จะมอบชีวาลยั

อนั เณรน้องเหมือนกระตา่ ยหมายชมจนั ทร์    อยดู่ นิ ฤๅจะดนั ขนึ ไปได้

แตต่ รอมตรอมผอมร่างก็บางไป                 ด้วยทางไกลกลางหาวเมือคราวปอง

ได้องค์อนิ ทร์แลจะสินสําเร็จตรม               จะได้ชมกระตา่ ยสวรรคจ์ นั ทร์ผยอง

อนิ ทราอปุ มาเหมือนสายทอง                    พมิ น้องเหมือนกระตา่ ยในวงจนั ทร์

มาพงึ พงิ ถ้าไมท่ งิ ธุระน้อง                         คงเป็นสองกระตา่ ยชมสมสวรรค์

จะขอบคณุ ทีการุญให้ครามครัน                 กวา่ ชีวนั ฉนั จะวอดชีวาวาย

พีเอ็นดชู ว่ ยชใู ห้น้องชืน                           ให้คลายคนื โศกแสนนนั เสือมหาย

เหมือนชบุ ชีพอยา่ ให้รีบถงึ เรือนตาย            เณรพลายนีไมพ่ ลงั ไมแ่ พลงคาํ

แตว่ นั นีจนพีสายทองตาย                         น้องนีหมายจะโอบอ้มุ อปุ ถมั ภ์

พดู ไว้ฉนั ใดจงจดจํา                                กําหนดแนอ่ ยไู่ มพ่ ลําไมพ่ ลงั เลย 

   สายทองเมินหน้าวา่ ไมฟ่ ัง                      จะพาหลงั ลายแล้วพอ่ แก้วเอ๋ย

จะชกั สือสหู่ าข้าไมเ่ คย                            หมายเชยเหน็ จะชวดแล้วน้องเณร

ทา่ นเจ้าคณุ มลุ นายก็ร้ายกาจ                    ฉวยพลงั พลาดสจิ ะฉาวเป็ นกราวเขน

ไปวา่ วอนเกลือกหล่อนไมอ่ อ่ นเอน               เหมือนตระเวนตวั ไว้ไมต่ ้องการ

ไหนจะดา่ โดง่ ดงั หลงั จะลาย                     เณรพลายก็รําเลน่ นอกมา่ น

ไมค่ วรทําข้าไมท่ ําให้รําคาญ                    มใิ ชค่ นสําหรับวานของเณรพลาย

จะเกรงบ้างเป็นไรกบั สายทอง                    นนิ ทาน้องให้พีฟังเลน่ งา่ ยง่าย

ได้เมตตาเถิดอยา่ ให้ข้าอาย                     ข้าตายเถอะเหมือนแกล้งมาฆา่ กนั

แยบคายเอากระตา่ ยมากลา่ วถ้อย             วา่ พิมน้อยเหมือนกระตา่ ยในสวรรค์

51

จะพงึ พกั ยกั วา่ สารพนั                              ไมเ่ คยเหน็ กระตา่ ยจนั ทร์เป็นสองตวั
ถ้าอนิ ทราพากระตา่ ยให้หายโศก                ทกุ แหลง่ โลกก็จะฉินวา่ อนิ ทร์ชวั
ดวงจนั ทร์ผนั ผยองจะหมองมวั                    ข้ากลวั เสียแล้วเณรอยา่ เจรจา
เนือมิได้กินมงั หนงั มไิ ด้ป ู                          กระดกู จะแขวนคออยเู่ หมือนตวั ข้า
เจ้าได้พิมก็จะยมิ อยอู่ ตั รา                         ต้องถกู ดา่ ก็อายแตส่ ายทอง
เหมือนตีงมู ิได้สกู่ นั แกงกิน                        กาเหยียวเฉียวบนิ ไปคลอ่ งคลอ่ ง
แตน่ ีไปพอ่ อยา่ ได้คะนงึ ปอง                      มิใชข่ องควรประคนิ ของกินตาย 
   นจิ จาไมเ่ วทนาสีกาพี                         ทกุ วนั นีเณรน้องคะนงึ หมาย
รักพีมิได้มีอารมณ์คลาย                          พีสายทองทิงน้องเสียกลางทาง
เดด็ ปลียงั มีซงึ ใยเยือ                              ได้มาพงึ แล้วเผือฉนั ไว้บ้าง
ได้พมิ เชยฤๅจะเลยทงิ พีนาง                    ก็เหมือนอยา่ งหวา่ นข้าวลงในดนิ
ถงึ นําทา่ ฟ้ าฝนจะแห้งแล้ง                        อยา่ นกึ แหนงวา่ จะสญู เสียหมดสนิ
แตช่ นั ชวั ถึงว่าตวั มไิ ด้กิน                         นกหกผกผินได้เป็ นทาน
ถ้าหมอ่ มพีมีคณุ แกฉ่ นั เลา่                        เห็นจะเปลา่ เจียวฤๅน้องมาอยบู่ ้าน
คงจะแทนคณุ พีมิได้นาน                        ให้สมานเสมอพมิ ผ้นู มิ นวล
เงินทองของกินสินทงั นนั                         จะแบง่ ปันคนละครึงพอกงึ สว่ น
ปรานีน้องสายทองชว่ ยชกั ชวน                 พอได้พิมจะประมวลสนิ บนมา
ถ้วนชงั ตงั ให้พีสายทอง                          แตส่ กั เฟื องหนงึ น้องไมข่ อวา่
คําลงพีจงสนทนา                                 ถงึ เวลาบณิ ฑบาตจะคอยฟัง 
   รักจริงฤๅเจ้าเณรจะแกล้งรัก               เห็นหนกั นกั นีดเน้นเข้าเป็ นชงั
ข้ากลวั แตไ่ ด้คนสนิ บนยงั                            จะร้องทวงโดง่ ดงั ก็ใชท่ ี
ถ้าจริงจงั ดงั นนั เจ้าเณรแก้ว                     มายืนแมวยืนหมใู ห้รู้ที
เจ้ารักษาสตั ย์ไว้ให้จงดี                         พรุ่งนีเจ้าเณรมาฟังดู
เณรแก้วรับคาํ แล้วอําลา                        สายทองกลบั มาไมห่ ยดุ อยู่
ข้าไทตามหลงั มาพรังพรู                        เณรแก้วก็ไปสอู่ ารามพลนั  
   ครันสนิ แสงสรุ ิยาทพิ ากร                    ศศธิ รเลือนลวิ ปลิวสวรรค์
ดเิ รกดาวขาวกระจา่ งดงั กลางวนั               ทรงกลดจรจรัลกระจา่ งดวง

52

สายทองชวนน้องให้ชมจนั ทร์                 ผิวพรรณไพโรจน์โชตชิ ว่ ง
ผอ่ งแสงแจ้งงามดงั เงินยวง                    ไยจงึ หวงกระตา่ ยไว้ในวงจนั ทร์
ร้อยปี ก็มไิ ด้จะไปไหน                           เหตใุ ดขงั ขงึ อยรู่ ึงมนั
แตเ่ ห็นมาไมร่ ู้วา่ กีพนั วนั                         ดเู ดือนก็ยงิ พรันอยใู่ นใจ
เหมือนหนงึ เราพีน้องทงั สองคน               จนเหมือนกระตา่ ยจนั ทร์ไมไ่ ปได้
ไร้คอู่ ย่กู บั ฟ้ าสรุ าลยั                              กระตา่ ยไพรพรําแลทกุ เวลา
พีรักเจ้าฟักฟมู อ้มุ ประคอง                      จนพิมน้องจําเริญวยั ขนึ ใหญ่กล้า
ทงั เป็นญาตเิ ป็นทาสทา่ นชว่ ยมา               กลวั อาญากลวั อายเสียดายตวั
อนจิ จาเกิดมาเสียทงั ชาต ิ                       เป็นอนั ขาดแล้วไมร่ ู้วา่ ลกู ผวั
ดงั แหวนทองผอ่ งศรีไมม่ ีมวั                     จนแตห่ วั พลอยประดบั ประดาดี
พีรักเจ้าจงึ เฝ้ าลําบากนกั                         แม้นมริ ักก็เตร่เทียวเร่หนี
ถึงจบั มาฆา่ เสียก็ตามที                          มติ ายก็คงจะรอดตลอดไป
ทงั นีพียากก็เพราะเจ้า                            ด้วยยงั หามีเหย้ามีเรือนไม่
พีจงึ ต้องรักษาเป็นตาใจ                         คณุ ผ้ใู หญ่ก็ชราลงทกุ วนั
เหมือนดงั ไม้ใกล้ฝังจะพงั ล้ม                   พีปรารมภ์ร้ อนใจให้ พรันพรัน
ถ้าสนิ บญุ คณุ แมศ่ รีประจนั                       สารพนั จะกระจดั กระจายไป
ชายหนมุ่ ก็จะกล้มุ กนั ดถู กู                           ด้วยว่าลกู นนั พาพ่อหาแมไ่ ม่
พีคดิ พรําคําเช้าให้เศร้าใจ                         ฤๅกระไรแมค่ ดิ ดแู ตด่ ี
ถ้าได้คสู่ สู่ มเมือแมย่ งั                             เหน็ มงั คงั สืบสายเป็นเศรษฐี
อายคุ นนีจะนานสกั กีปี                            พีวา่ นีแมจ่ ะเหน็ ประการใด 
   นางพิมพลิ าไลยครันได้ฟัง                   ยงั แนน่ อนอยหู่ าพลงั หาพลําไม่
โต้ตอบคดพี ีเลียงไป                              น้องนีไมค่ ดิ เลยพีสายทอง
ธรรมดาเกิดมาเป็นสตั รี                           ชวั ดีคงได้คมู่ าสสู่ อง
มารดายอ่ มอตุ สา่ ห์ประคบั ประคอง             หมายปองวา่ จะปลกู ให้เป็นเรือน
อนั หนงึ เราเขาก็วา่ เป็นผ้ดู  ี                            มงั มีแมม่ ใิ ห้ลกู อายเพือน
จะดว่ นร้อนก่อนแมท่ ําแชเชือน                 ความอายจะกระเทือนถงึ มารดา
ถ้าสนิ บญุ คณุ แมม่ ิได้แตง่                         จะพลิกแพลงไปก็ตามแตว่ าสนา

53

จะดว่ นร้อนก่อนแมไ่ มเ่ ข้ายา                    ใชว่ า่ จะไร้ชายทีชอบพอ

ถ้ารูปชวั ตวั เป็นมะเรงเรือน                       ไมเ่ ทียมเพือนเห็นจะจนซงึ คนขอ

ถ้ารูปดีมีเงินเขาชมปรอ                           ไมพ่ กั ท้อเลยทีชายจะหมายตาม

อดเปรียวกินหวานตระการใจ                      ลกู ไม้ฤๅจะสกุ ไปก่อนหา่ ม

มีแตแ่ ป้ งแตง่ นวลไว้ให้งาม                       ร้อนใจอะไรจะถามทกุ เวลา

ทกุ ข์ใหญ่เหมือนไฟอยใู่ นอก                    ไหม้หมกก็ไหม้อยใู่ นหน้า

ถ้ายามอยากอยเู่ หมือนเรากินข้าวปลา         ถึงกระนนั จะวา่ ก็สมควร

มาชมจนั ทร์เลน่ ด้วยกนั สบายใจ                 พีพดู อะไรเชน่ นนั ให้ปันป่ วน

ถ้ารักนวลสงวนหน้าไว้ให้นวล                    อยา่ มากวนข้าไมพ่ ดู ไมพ่ อใจ 

   นีใครกวนชวนแมใ่ ห้มีผวั                        คดิ ถึงตวั ใชจ่ ะชกั จะสือให้

ฤๅอยมู่ าแตก่ อ่ นร่อนชะไร                      พีได้วา่ กลา่ วอะไรมี

หาวนอนไปนอนเสียเถิดฤๅ                     จงู มือพมิ น้อยไปในที

ส้วมสอดกอดรัดแล้วพดั วี                          นอนเถิดพีจะกลอ่ มให้พิมนอน

โอ้วา่ สงสารกมุ ารเอ๋ย                               กระไรเลยเตร็ดเตร่เทียวเร่ร่อน

ไมค่ ดิ ยากหมายฝากชีวาวอน                   ตา่ งเมืองอตุ สา่ ห์จรกระเจงิ มา

อกจะหกั ด้วยความรักไมเ่ หมือนคดิ               หมายมติ รก็ไมส่ มปรารถนา

จงึ หลีกเลียงเลยลดั เข้าวดั วา                      ทรมาบวชเบอื ระบมใจ

อนงึ วดั กบั บ้านก็พานหา่ ง                          ไกลทางเทียวบณิ ฑบาตได้

พอเห็นสีกาแล้วกลบั ไป                            แสนอาลยั ระลกึ ทกุ เวลา

พ้นเพลเณรน้อยเข้ามาเลา่                          ซบเชาซอ่ นอยทู่ ีหน้าทา่

ไมม่ ีใครทีจะได้สนทนา                             แตเ่ วียนมามิได้เหนือยอนาถใจ

เสียดายรูปซูบโศกด้วยแสนรัก                    จะปลําปลกั ทนทกุ ข์ไปถึงไหน

โอ้พมิ นมิ เนือนวลละไม                             นอนนะแมน่ อนในทีนอนนาง

โอละเหโ่ อละช้าพอ่ เณรแก้ว                       หลบั แล้วฤๅสายทองจะนอนบ้าง

กลอ่ มพลางนางพดั ให้พมิ พลาง                   กางกรกอดพมิ ยมิ ละไม 

   นางพิมวา่ ไฮ้พีสายทอง                         กลอ่ มน้องเอาเณรมาใสใ่ ห้

ลงไปใสบ่ าตรกนั ไมท่ นั ไร                         หลงใหลไปแล้วฤๅสายทอง

54

เมือเช้าน้องถามไมอ่ ยากรับ                       ไมท่ นั จบั เดียวนีออกให้คล่องคลอ่ ง

ไปอาบนําเห็นจะพบสบทํานอง                    ลอ่ งนําฤๅจงึ ช้ากวา่ ทกุ วนั

อยา่ นอนใกล้ไปเสียให้พ้นม้งุ                       ไมท่ นั รุ่งข้าขีคร้านทํานายฝัน

แมค่ ณุ ตอ่ จะวนุ่ วนั นีครัน                             จะละเมอกอดกนั ให้ตกใจ 

   สายทองฟังน้องทําหน้าขงึ                        ฟ้ าผงึ เถอะมาเป็นเชน่ นีได้

จริงจริงคะนา่ ชงั ฉนั พลงั ไป                         มาจะเลา่ ความให้แมพ่ มิ ฟัง

ไปอาบนําวนั นีเจ้าเณรแก้ว                         มาแอบพมุ่ นมแมวอยขู่ ้างหลงั

รําคาญใจไฮ้วา่ เป็นน่าชงั                            มิแล้วดอกกระมงั มาเย้ยกนั

ถึงไมเ่ ลา่ ก็เราไมท่ กุ ข์โศก                         พีไปพบก็เป็นโชคไมเ่ ดยี ดฉนั ท์

แตใ่ สบ่ าตรประหลาดนยั น์ตาครัน                  พดู พดู แล้วก็ผนั ชม้อยมา

แตป่ ากยมิ กริมกนั กบั สายทอง                   ทําทํานองหางตามาดขู ้า

แตเ่ ทศน์อยเู่ จ้ากยู งั เล่นตา                        ข้าดหู น้าไมไ่ ด้เจ้าเณรพลาย

จริงจริงคะแตข่ ้าเป็นผ้ใู หญ่                        ดไู มไ่ ด้ตาแหลมนีใจหาย

เหลือบไปปะตาข้านกึ อาย                         แยบคายของเจ้ากดู คู รันครัน

เจ้ากวู า่ สีกาหาทกั ไม ่                               เหน็ วา่ ไร้ยากทรัพย์ถงึ คบั ขนั

เป็นเพือนเลน่ เหน็ หน้ามาด้วยกนั                      เมือกระนนั น้อยน้อยกบั นวลนาง

แตเ่ พียงยากจากบ้านสพุ รรณไป                 ถงึ กระไรก็จะทกั สกั คําบ้าง

ทกุ วนั นีจนใจมิได้พราง                            บ้านก็ไกลกบั นางต้องค้างคืน

ไมต่ ้องการก็ไมซ่ านมาถึงนี                      กาญจน์บรุ ีมีวดั อย่ดู าษดนื

อยไู่ มไ่ ด้ดงั ไก่อนั ไกลครืน                       อตุ สา่ ห์ฝื นฝ่ ามาด้วยความรัก

น้อยใจจนได้เทศนา                                ควรฤๅสีกาไมร่ ู้จกั

เหลือทนแล้วจงึ ซนเข้ามาทกั                     แม้นจะผลกั เสียแล้วก็ตามที

ถงึ คณุ ยายฝ่ ายแม่ศรีประจนั                     ก็ชอบกนั กบั คณุ แมท่ องประศรี

ก็รู้เชน่ เหน็ ทวั วา่ ชวั ด ี                              จงปรานีเณรแก้วผ้คู นจน

แม้นมินบั รับเรืองธุระรัก                           ขอพบพกั ตร์พิมพดู แตส่ กั หน

สงั มาวา่ วอนให้ผอ่ นปรน                           หมายกศุ ลเสียงสร้างสําคญั มา

เมือวนั เทศน์สงั เกตด้วยนมิ ิต                     ประจกั ษ์จิตแนแ่ น่วอย่หู นกั หนา

55

วา่ เหาะเหนิ เดนิ ได้ในเมฆา                        เดด็ ดวงดาราภิรมย์ชม
กลํากลืนตืนขนึ ยงั เตม็ ปาก                    ก็หมายมากอยวู่ า่ คิดคงจะสม
จงึ บกุ บณิ ฑบาตมาซานซม                       ด้วยปรารมภ์จะใคร่รู้วา่ ร้ายดี
สงั สอนมาให้วอนแมพ่ ิมด ู                        พอตรู่ตรู่จะมาให้ถงึ นี
พีขบั ขวู่ นุ่ วายเป็นหลายที                         ยงั เซ้าซีวา่ วอนให้ผอ่ นปรน
เป็นจนใจไมร่ ู้ทีจะคดิ                              ครันพนิ จิ ดกู ็เห็นจะเป็นผล
แม้นจะลอ่ ลวงเลน่ พอเป็ นกล                   กาญจน์บรุ ีฤๅจะด้นมาสพุ รรณ
เมือวนั เทศน์สงั เกตด้วยนมิ ติ                     ก็ดลจติ ให้แมพ่ มิ เผอญิ ฝัน
ตอ่ จะคสู่ สู่ มภิรมย์กนั                                  แมน่ มนั แมอ่ ยา่ แหนงอยา่ แคลงใจ 
   นางพิมพิลาไลยครันได้ฟัง                   ก็เพลียงพลงั ตงั จิตพสิ มยั
ด้วยสบเนตรเณรแก้วผ้แู ววไว                   ดงั เหล็กเพชรกรึงในสกลกาย
ถงึ สายทองจะมปิ องเป็นเชิงชกั                  ก็คดิ รักอยไู่ มร่ ้างจะหา่ งหาย
วนั ยงั คําครําครวญถงึ เณรพลาย                พอสายทองมาพดู ก็พงึ ใจ
แตม่ ารยาหากพาให้บิดเบือน                   งําเงือนหาให้เหน็ กระแสไม่
ทําปึงขงึ ขม่ ไว้ภายใน                                เป็นครู่ใหญ่จงึ เยือนมาพาที
ข้าขอบใจใจหายพีสายทอง                    รักน้องสงวนน้องไว้ถ้วนถี
อ้มุ น้องมใิ ห้ต้องเถ้าธลุ ี                           ปรานีสงั สอนทกุ สงิ อนั
ชนั จะเดนิ มิให้เมินไปดอู ืน                       นงั ยืนนอนสอนทกุ สิงสรรพ์
เหน็ ใครพอใจน้องคอยป้ องกนั                  ข้าหมายมนั จะมอบชีวาลยั
นีข้าทําไมให้สายทอง                            จงึ ชกั น้องนําเณรประเคนให้
จะให้ดีฤๅให้ชวั มายวั ใจ                         ฤๅวา่ ไปสือสารเป็นมารยา
สมคบคดิ กนั กบั เณรแก้ว                         มิแล้วแล้วฤๅจงึ ลามมาถึงข้า
สว่ นใครชา่ งใครเป็ นไรนา                       จะมาพากนั เพ้อไปไยมี
มใิ ชช่ ายตายสนิ ทงั ดนิ ดอน                     จะแคน่ คอ่ นขอดน้องไปพ้องพี
เขาจะหยนั ทงั สพุ รรณบรุ ี                        มิรู้ทีจะหลบหน้าไปแหง่ ไร
พีรักก็รักคนเดียวเถิด                            จะชว่ ยปิดดอกหาเปิดเนือความไม่
พิมรู้จะนิงอยแู่ ตใ่ นใจ                            อยา่ สงสยั น้องเลยพีสายทอง 

56

   อนจิ จาแมพ่ มิ มาทมิ ตํา                        เจบ็ ชําตลอดล้นจนขมอง
ไมเ่ คยเลยจะเย้ยว่าสายทอง                        แมเ่ จ้าเอย๋ คราวน้องนีฤๅเณร
เป็ นทาสฤๅจะอาจเข้ าเทียมไท               ก็เข้าใจอยวู่ า่ เกลือกบั พิมเสน
เณรไมร่ ู้ฤๅจะจลู่ งลยุ เลน                      ถึงจะแคน่ เข้าประเคนก็คนจน
แหวนตะกวั นีเหมือนตวั ของสายทอง         จะรับรองเรือนเพชรไมเ่ ป็นผล
แสนอาภพั ยบั ทวั ทงั ตวั ตน                       ร้ อนรนก็เพราะรักรําคาญใจ
ด้วยเห็นน้องของตวั นีมวั หมอง                  สายทองเวทนาไมน่ งิ ได้
ไมม่ ีข้อแล้วจะตอ่ เนือความไย                  แล้วไปเถอะทีนีไมเ่ จรจา
คดิ ดแู ตฝ่ ันนนั เถิดน้อง                           จะได้ชมบวั ทองก็เพราะข้า
ถ้าสายทองหมองใจไมน่ ําพา                   มิต้องกินนําตาก็ดเู อา
ไปเบอื งหน้าหารือกบั สายทอง                 ข้ามริ ้องให้แซถ่ งึ แมเ่ ฒา่
ให้ทรมาทารกรรมเสียทําเนา                   กลืนข้ าวเป็ นกลืนยานําตาพราว
ชวั ดีพีก็อาบนําร้อนกอ่ น                         แตอ่ ่อนออ่ นอ้มุ เลียงมาจนสาว
อยา่ พกั เร้นคงจะเห็นกนั สกั คราว              ถ้ามิฉาวก็มิใชอ่ ีสายทอง 
   หาหาขนั จริงเจ้าจอมพี                       อยา่ จ้จู ีเลยจะยอมให้คลอ่ งคลอ่ ง
ไมน่ า่ ขดั เลยจะแคน่ เข้าปรองดอง            ถึงไมผ่ ดิ ก็จะฟ้ องให้แมต่ ี
นีสินบนมาประดนเข้ากีชงั                      จงึ มาตงั คอขอู่ ยจู่ ้จู ี
จริงฤๅถือวา่ เจ้าเณรดี                          ได้คาํ มนั ขนั ตีทีไหนมา
จงึ ปลงใจปลงเนือเชือเอาหมด                  เจ้ากสู บถฤๅวา่ จริงไมท่ งิ ข้า
จงึ อวยเออเร่อรับมาเจรจา                      เบอื งหน้าแล้วจะเจบ็ นําใจจน
จะเสียตวั ก็เพราะกลวั จะเคืองข้อง             ครันตรึกตรองดกู ็เหน็ ไมเ่ ป็นผล
ขืนเชือคําเณรพลายจะอายคน                 ยงิ คดิ ก็ยิงวนยงิ เวียนใจ
ถ้าเขาทงิ เสียไมจ่ ริงดงั ถ้อยคํา                 ฉนั จะทําอะไรสายทองได้
ช้าช้าตรึกตรากอ่ นเป็นไร                       แคะไค้ค้อนตงิ ดจู ริงจงั
ถ้าเหมือนปากมีขนั หมากมาขอส ู่              จะทําช้นู ้องนีกลวั จะร้อนหลงั
เกิดชาตหิ นงึ ประมาทไมจ่ ิรัง                    ถ้าเพลียงพลงั ลงแล้วจะจนใจ 
   โอ้แมพ่ มิ นิมน้องของพีเอย๋                   อยา่ กลวั เลยพีหาเป็นเชน่ นนั ไม่

57

จะพะวงสงกาไปวา่ ไร                            เจ้าสายใจสดุ ทีรักของสายทอง
ถ้าไมด่ ีพีฤๅจะชกั พา                           ให้แก้วตาเสียตวั ต้องมวั หมอง
เห็นสมศกั ดสิ มนวลควรจะครอง                กบั พมิ น้องเนือสวุ รรณกําภู
จะเปรียบยศก็ปรากฏมีคนนบั                    จะเปรียบทรัพย์ก็เสมอสมานอยู่
แม้นจะชงั ตงั ใสใ่ นตราช ู                         ก็ควรคสู่ มสินทกุ สงิ อนั
พิศรูปสองรูปก็น่ารัก                              ชะอ้อนออ่ นวรพกั ตร์เจ้าเฉิดฉนั
ดงั อาทิตย์ชิดรถเข้าเคียงจนั ทร์                ถ้าได้กนั แล้วเป็นบญุ ของสายทอง
จะนงั ชมนอนชืนทกุ คนื วนั                        จะทําขวญั ขวญั ตาเจ้าทงั สอง
ให้นงั เรียงเคยี งกนั บนเตียงทอง                ยามร้อนจะประคองเข้าพดั วี
หอห้องของพมิ พิลาไลย                         จะตกแตง่ ตกไว้นกั งานพี
ฟกู หมอนทีนอนเตยี งเรียบเรียงด ี              ให้มีฉากพบั ตงั ไว้บงั บาน
ม้งุ แพรแลเลิศวิไลตา                            ระบายทองรจนาดสู ะอ้าน
พกู่ ลนิ ย้อยห้อยพวงสมุ ามาลย์                กระโถนพานหมากตงั ไว้เรียงราย
เครืองแป้ งแตง่ ปริกประดบั พลอย             กระจกสอ่ งคนั ฉ่องน้อยให้เฉิดฉาย
จะนงั พงึ บญุ พิมยิมสบาย                        กินนอนไมร่ ะคายระคางใจ
อยา่ เรรวนควรคอู่ ยแู่ ล้วน้อง                    จงปรองดองอยา่ พะวงสงสยั
สายทองนีจะรองเป็ นเกือกไป                  ให้สญั ญาพมิ ได้นะดวงตา
ถ้าเณรแก้วแววไวไมค่ งสตั ย์                    ไพลพ่ ลดั กลบั กลายไปภายหน้า
จะเรียกพีไยเลา่ ไมเ่ ข้ายา                        จงตีดา่ สง่ ไปเป็ นคนครัว
ให้ตกั นําตกั ข้าวทกุ เช้าเย็น                      เคยี วเข็ญอยา่ ให้ได้เงยหวั
สบั ทําให้ระยําเสียทงั ตวั                          ชกั ชวั แล้วจะเลียงไปไยมี
รุ่งเช้าเจ้าเณรมาบณิ ฑบาต                      สดุ สวาทลงไปใสด่ ้วยพี
จะนดั เณรเสียให้แจ้งแหง่ คดี                   พรุ่งนีไปไร่ได้พบกนั
พอได้พดู กบั แมพ่ ิมเสียสกั พกั                  รับรักลงใจได้แมน่ มนั
แล้วทีหลงั ตงั ปึงเสียทกุ วนั                       แม้นขยนั อยมู่ ิให้ผ้ใู ดมา 
ตกนกั งานพีเถิดทีหลงั                            ข้ามพิ ้อให้นา่ ฟังก็จงึ วา่
นอนเถิดดกึ แล้วนะแก้วตา                      มาพีจะกอดให้พมิ น้อย

58

สพั ยอกหยอกเย้าให้เจ้านอน                  ชะอ้อนออกชือเณรอยบู่ อ่ ยบอ่ ย
จนพิมปลงหลงคาํ ด้วยสําออย                 เดือนก็คล้อยเคลือนดบั ระงบั กาย 
   ครันรุ่งแผ้วนภางค์สวา่ งภพ                 กระจา่ งจบทวั จงั หวดั จํารัสฉาย
จบั แสงทินกรดอู อ่ นพราย                      เสียงสกณุ เกรินกรายขยบั บนิ
พระพายชายพดั เรณรู ่อน                      ลออออ่ นรสสคุ นธ์ตรลบกลนิ
รืนรืนชืนชวยระรวยริน                          เจ้าเณรน้อยนกึ ถวิลประหวดั นาง
นงิ ช้าเพลาจะแสงสาย                          ขยบั กายลกุ เลือนมาหน้าตา่ ง
ล้างหน้านงุ่ ผ้าสบงพลาง                        หม่ ดองแล้วก็ยา่ งลงบนั ได
ถงึ บ้านพิมเข้าพลนั มทิ นั ช้า                    สํารวมอิริยาให้ผอ่ งใส
บริกรรมสําคญั มนั ในใจ                        หวงั จะให้เจ้าพมิ นนั ลงมา 
   นางพมิ พลิ าไลยกบั สายทอง              อยใู่ นห้องจดั แจงแตง่ หา
จะใสบ่ าตรเณรเช้าทงั ข้าวปลา                บหุ รีหมากพลยู าหาครบครัน
กลวั แมจ่ ะเห็นส้เู ร้นซอ่ น                       เอาซองซ้อนเสียดซกุ เสียใต้ขนั
เณรพลายไยจงึ ช้ากวา่ ทกุ วนั                  ผนั เปิดหน้าตา่ งก็เหน็ ตวั
หลบมิดสะกิดเจ้าสายทอง                    ดเู ณรน้องชา่ งสํารวมราวกบั ขรัว
ไมไ่ ปละข้าไหว้ฉนั นีกลวั                       ยมิ หวั กระซกิ กระซีกนั
สายทองเตือนน้องให้ลงไป                   นางพมิ พิลาไลยประคองขนั
แอบหลงั บงั วนุ่ พลั วนั                            พรันพรันก้าวลงบนั ไดไป
ทรุดนงั ตงั ขนั ลงวนั ทา                          ไมอ่ าจแลดหู น้าเจ้าเณรได้
เทปรําควําขนั ประหวนั ใจ                       บหุ รีใสป่ นปลาทงั หมากพลู
ก้มหน้าขนึ มาบนบนั ได                         อกใจสะทกึ สะเทือนอยู่
ครันถงึ หอนงั บงั ประต ู                          นางสายทองเหลียวดไู มม่ ีใคร
กระซิบเณรเพลแล้วอยา่ บา่ ยนกั              จะพาพิมน้องรักออกไปไร่
รีบไปวดั วามาไวไว                             ไหนเลา่ เจ้าเณรเอาเงินมา 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าเณรแก้ว                 ยมิ แล้วตอบคาํ สายทองวา่
ไมล่ ืมคาํ ดอกทีรําเจรจา                     สําเร็จไร่ฝ้ ายข้าจะแทนคณุ
ถ้าได้แล้วเณรแก้วมิให้พี                      ไปตะโกนกฎุ ีให้ดงั วนุ่

59

ข้าก็บวชสวดเรียนจะเอาบญุ                   รับศีลครุ่นครุ่นไมก่ ลบั กลาย
คอ่ ยอยเู่ ถิดหนาจะลาก่อน                    แล้วจะย้อนไปไร่มิให้บา่ ย
สายทองยอ่ งเยืองชําเลืองกราย             เณรพลายไปวดั ป่ าเลไลย 
   นางพิมพิลาไลยกบั สายทอง              ทงั สองกินข้าวปลาหาช้าไม่
อมิ หนําสําราญบานใจ                         จงึ พดู จาปราศรัยกบั มารดา
วนั นีลกู จะไปทีไร่เหนือ                        ฝ้ ายเฝื อแตกกระจายเสียหนกั หนา
ลกู จะออกไปดกู บั หตู า                        จะไว้ใจกบั ข้าไมต่ ้องการ
มนั ลกั จําแนกแจกจา่ ย                        ซือขายกินเลน่ ไปทงั บ้าน
ลกู เหน็ กบั ตามาช้านาน                        จะวา่ ขานมนั ก็ไมถ่ นดั ใจ 
   ทา่ นยายศรีประจนั ครันได้ฟัง              แกดา่ ดงั ยกโคตรเป็ นไหนไหน
อีขีชกฉกลกั กหู นกั ไป                         ไวไวแมพ่ ิมออกไปดู
จบั ได้ใสเ่ อาด้วยไม้ตะบอง                    ให้มนั ร้องเป็นอ้ายเจ๊กทีขายหมู
ทงั ลกั ทงั กินนินทาก ู                             เข้าหบู อ่ ยบอ่ ยอีร้อยกล 
   นางพิมพลิ าไลยได้ฟังแม ่                  เรียกข้าเซ็งแซอ่ ยสู่ บั สน
ลกุ มาวนุ่ วายเป็นหลายคน                     แบกกระบงุ วิงซนลงบนั ได
นางพิมสายทองทงั สองรา                     ลงจากเคหาหาช้าไม่
ข้าไทตามหลงั สะพรังไป                       ถึงไร่เข้าพลนั ในทนั ที
ยบั ยงั นงั พมุ่ กระทมุ่ ใหญ่                       มงึ ไปเถิดกจู ะอยนู่ ี
อยา่ เผอเรอเพ้อไปให้ดีด ี                    บา่ ยสีโมงมงึ จงึ กลบั มา
อีเม้าเตา่ หบั อีพลบั เทศ                         อีตานเปรตอีควายฟังนายวา่
ฉวยกระบงุ แบกไปพอไกลตา                ก็ร้องเพลงไกป่ ่ าเก็บฝ้ ายพลาง 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าเณรแก้ว                 เพลแล้วหลีกเลียงลงมาลา่ ง
หอ่ ผ้ากระหวดั ลดั ลอดทาง                    ยา่ งเข้าวิหารสําราญใจ
ครันถงึ จงึ นมิ นต์ชีต้นมี                         ฉนั หนีเจ้าคณุ ลงมาได้
ชีต้นเมตตาลาสกึ ไป                            กลบั มาบวชใหมใ่ ห้ฉนั ที
ชีต้นตามใจไปเถิดหวา                         หาหมากมาฝากกทู งั บหุ รี
เณรแก้วกราบกรานอญั ชลี                      ลาเจ้าชีก็สกึ ด้วยทนั ใด

60

จบั ผ้าคฤหสั ถ์สะบดั คลี                         ผลดั แล้วจรลีหาช้าไม่
รีบก้าวสาวตนี ไปไวไว                         ถึงไร่เข้าพลนั ทนั ที
แอบพมุ่ พฤกษานยั น์ตามอง                  พบนางสายทองผ้เู ป็นพี
ยมิ พยกั ทกั ไปด้วยไมตรี                       มาอยนู่ ีนานแล้วฤๅพีนาง
สายทองเหลือบเห็นเจ้าพลายแก้ว           สกึ แล้วยงั ยืนอยหู่ ่างหา่ ง
ยมิ เยือนเบือนบอกเจ้าพลายพลาง          มาคอยค้างอยแู่ ตก่ ินข้าวเช้าแล้ว
เหลียวเหลียวเขม้นไมเ่ ห็นหน้า               คดิ วา่ จะไมม่ าเลา่ เจ้าแก้ว
เสียงแกรกแหวกไม้มาตาํ แวว                ถ้าช้าหน่อยก็จะแคล้วไมพ่ บกนั
จะอยทู่ ีไมไ่ ด้ใกล้หนทาง                      ไปซอ่ นอยพู่ ลางตรงนนั นนั
ต้นกระทมุ่ พมุ่ ตําเป็นสําคญั                     จะพาพิมผายผนั มาพดู จา 
   วา่ แล้วเทา่ นนั นางสายทอง                 เยืองยอ่ งย่างกลบั ไปลบั หน้า
เจ้าพลายหมายพมุ่ ชอมุ่ ตา                    นวยนาดยาตราทอดตาไป
แทบต้นกระทมุ่ พมุ่ ชฏั                           หลีกลดั เริงรามหนามไหน่
คอ่ ยยอ่ งตามชอ่ งพนมไม้                     เข้าใกล้เห็นพิมผ้ดู วงตา
นงั ร้อยบปุ ผชาตสิ ะอาดโฉม                  งามประโลมนา่ รักเป็นหนกั หนา
จะดไู หนเปลง่ ปลงั ทงั กายา                   ดงั นางฟ้ าลอยฟ้ อนชะอ้อนงาม
จะใคร่ทกั ด้วยรักกําเริบทรวง                 ยงั หนกั หนว่ งไมเ่ คยก็คดิ ขาม
ปากสนั หวนั จติ แตค่ ดิ ความ                   ขยบั ปากแล้วก็คร้ามประหมา่ ใจ
เอาความรักหกั จิตทีคิดกลวั                   กระถดตวั ย่องเยืองมานงั ใกล้
เยือนยมิ ทกั เจ้าพิมพลิ าไลย                 สะด้งุ ใจตวั แข็งด้วยความอาย
มาจากบ้านนานแล้วฤๅไรขา               อนิจจาแมอ่ อกมาเก็บฝ้ าย
บา่ วไพร่สะพรังทงั หญิงชาย                  ลําบากกายต้องตามเขาออกมา
เสียดายนวลไมค่ วรจะเผือดพกั ตร์          ลมชกั ชายแดดก็แผดกล้า
เดนิ เหนือยเมือยมนึ ทงั กายา                 แสนอตุ ส่าห์ยอดดีนีกระไร
พีตดิ ตามมาด้วยความทีรักน้อง                สายทองบอกบ้างฤๅหาไม่
ตงั แตว่ นั เทศนายงิ อาลยั                       ครวญใคร่มิได้เว้นอาวรณ์วาย
ยามนอนตาตนื ทงั สียาม                       ดงั ไฟตามติดอยไู่ มร่ ู้หาย

61

ร้อนโรคโศกเสียวอยเู่ ดียวดาย              แมส่ บายอยฤู่ ๅประการใด 
   นางพิมพลิ าไลยได้ฟังวา่                   ตกประหมา่ อกพรันหวนั ไหว
ขวยเขนิ เมนิ องึ ตะลงึ ไป                       ด้วยไมเ่ คยพดู เคยเจรจา
จงึ หลีกลดกระถดให้หา่ งกนั                  นางผนิ ผนั หนั เมินสะเทินหน้า
ชม้อยชม้ายชายดแู ตห่ างตา                ไมต่ อบสงั สนทนาประการใด 
   โอ้วา่ แก้วแววตาของพีเอย๋                 ไมพ่ ดู เลยเคืองเขญ็ เป็ นไฉน
เจ้างามปลืมลืมแล้วไมอ่ าลยั                  จงคดิ ใคร่ครวญดแู ตเ่ ดมิ มา
เมือเดก็ เดก็ เลก็ เลน่ อย่ดู ้วยกนั               สารพนั ร่วมรักกนั หนกั หนา
เมือเลน่ ขอปลกู หอกบั แก้วตา               พีพาเจ้าหนีขนุ ช้างไป
ขนุ ช้างตามพบมนั รบพี                       พลงั ตีถกู น้องเจ้าร้องไห้
แก้วตามาประหมา่ พียาไย                   จงปราศรัยปรองดองสกั สองคํา
เสียแรงสงั หวงั ใจกบั สายทอง               มาถงึ น้องให้แจ้งทีความขํา
กลวั ไยใชพ่ ีจะหยามทํา                      มใิ ห้ชําชอกเชือพีเถิดรา 
   นางพิมพิลาไลยครันได้ฟัง              ถ้อยคาํ แตห่ ลงั เจ้าพลายว่า
ทกุ สงิ จริงใจแตไ่ รมา                        เหลียวดหู น้าพลายแก้วแววไว
ด้วยเป็นเพือนเรือนใกล้กนั แตก่ อ่ น       เสียงหลอ่ นพดู จาก็จําได้
คอ่ ยเหือดหายคลายพรันประหวนั ใจ     ก็ตอบไปว่าฉนั ลืมพีจริงจริง
เมือวนั เทศน์สงั เกตก็รู้จกั                    ครันจะทกั ตวั น้องนีเป็นหญิง
อนั นําใจใช่วา่ จะชงั ชิง                      แตต่ รึกกริงกลวั คนจะนินทา
ซงึ สงั สายทองมาวา่ ไมท่ กั                  โกรธฉนั นกั ฤๅจงึ พ้อเอาตอ่ หน้า
นีสกึ ออกทําไมไปไหนมา                  จงึ เดนิ ตดั ลดั ป่ ามาไร่น้อง
ฤๅบวชเรียนเพียรได้วชิ าแล้ว            พีพลายแก้วจะสกึ ไปบ้านชอ่ ง
ฤๅติดใจรักใคร่พีสายทอง               ต้นมะต้องต้นใหญ่พีไปด ู
   เจ้าพลายแก้วฟังนางพลางตอบว่า    ทีมาหานีด้วยมีธรุ ะอยู่
ส้หู ลีกลีหนีทา่ นสมภารครู                 ด้วยรู้วา่ แมพ่ ิมจะออกมา
ถงึ กลบั ไปได้ผิดไมค่ ดิ ตวั                  ไมก่ ลวั ทีจะต้องซงึ โทษา
พีจะเลา่ ให้ฟังแตห่ ลงั มา                   แจ้งจิตกิจจาแตจ่ ริงใจ

62

เป็นกศุ ลดลถึงคะนงึ หา                    จะอยดู่ ้วยมารดานนั ไมไ่ ด้
แสนทกุ ข์สดุ ทกุ ข์ระทมใจ                ดงั กองไฟฟอนฟอกอยฟู่ มู ฟื น
จงึ คดิ อ่านลาทา่ นมารดาบวช             เร็วรวดรีบรัดไปวดั อืน
แตส่ พุ รรณไกลกนั ถงึ ข้ามคนื             อตุ สา่ ห์ฝื นทอ่ งเทียวผ้เู ดียวมา
มาพบพมิ แมไ่ มย่ มิ ไมเ่ ยือนทกั            ยิงทกุ ข์นกั แสนโทมนสั า
พบสายทองได้ชอ่ งจงึ เจรจา              สงั ถึงแก้วแววตาคอ่ ยคลายใจ
พบพกั ตร์ครันจะทกั เมือใสบ่ าตร         ยงั ขยาดขยนั นกั ไมท่ กั ได้
มาพบกนั วนั นีไมม่ ีใคร                      จะมอบไมตรีพิมผ้นู มิ นวล
ใชจ่ ะแกล้งแตง่ ลอ่ แตพ่ อได้               ทีจริงใจมนั แมน่ สกั แสนสว่ น
ขอเป็นคอู่ ยกู่ บั น้องประคองนวล          อยา่ รัญจวนทีจะจากจะจืดจาง 
   นจิ จาเจ้ายงั วา่ เขาคนอืนวา่                เป็นเพือนเลน่ เหน็ หน้าไมเ่ กรงบ้าง
มาผกู จติ คดิ ร้ายทําลายทาง                ครันน้องวา่ จะระคางรําคาญใจ
เป็นเพือนแล้วจะเชือนเข้าเป็ นช้ ู           มริ ู้ทีจะคดิ อยา่ งไรได้
คดิ ว่าทกั รักกนั มาแตไ่ ร                     จงึ เพ้อพาซือไปไมส่ งกา
ไมง่ ามนะข้าห้ามเจ้าพลายแก้ว            ทีนีแล้วไปทีหลงั อยา่ ได้วา่
นงั ช้าข้าไทจะกลบั มา                       ข้าจะลาแล้วลกุ ขนึ ทนั ใด 
   พลายแก้วเยืองยา่ งพลางปลอบ       ซงึ มชิ อบคิดผดิ จะคดิ ใหม่
เชญิ นงั ลงก่อนอยา่ เพอ่ ไป                  พีไมแ่ กล้งแตง่ ข้อมาลอ่ ลวง
อนั ความรักหนกั แนน่ แสนวิตก             ระอาอกแทบเทา่ ภเู ขาหลวง
พรหมนิ ทร์อนิ ทร์จนั ทร์สินทงั ปวง         ก็บนบวงสนิ ฟ้ าสรุ าลยั
เชือเชิญเมนิ หน้าไมม่ าชว่ ย                เหน็ คงม้วยไมห่ มายผ้ใู ดได้
เว้นแตเ่ จ้าเยาวยอดผ้รู ่วมใจ                จะผลกั พลิกแพลงให้บรรเทาลง 
   พดู เพราะเสนาะในนําใจเหลือ          ไมร่ ู้เชน่ ก็จะเชือด้วยลมหลง
คําวอนออ่ นระทวยให้งวยงง                นีคงตรงแล้วฤๅตรองมาพาที
แตแ่ รกรักเพียงจกั ส้ตู ายได้                 ประโลมใจกวา่ จะตายไมห่ นา่ ยหนี
จงึ บกุ ป่ าฝ่ าดงพงพี                            เพราะไมตรีตรึงตรอมทกุ เวลา
อนั มนษุ ย์แสนสดุ ทีโลภเหลือ              ไมค่ วรเชือตามความปรารถนา

63

เหมือนของกินสินไปทกุ เวลา               ต้องหาเปรียวหาเกลือมาเจือจาน
ต้มแกงแตง่ เจียวทงั ปิงจี                     เซ้าซีสารพนั ทีมนั หวาน
เลือกดิบเลือกสกุ ทกุ ประการ               ถ้าซําสงิ ใดนานก็เบือไป
คดิ ดเู ถิดนะเจ้าแตเ่ ทา่ นนั                     ยงั ไมก่ ลนั กลืนเคียวสงิ เดยี วได้
ประเวณีเป็ นทีกําเริบใจ                       แตใ่ หมใ่ หมม่ งุ่ มอบชีวติ กนั
อปุ ระมาเหมือนผ้าทีนงุ่ หม่                       ซือใหมก่ ็นิยมวา่ เฉิดฉนั
ยามขดั สนจนมาสารพนั                       ผืนนนั นงุ่ ซําประจํากาย
ครันได้อืนผืนใหมเ่ ข้ามาผลดั                ก็เหยาะหยดั ซดั กรุยทําฉยุ ฉาย
เป็นสองผืนชืนจิตคดิ สบาย                  นงุ่ หม่ กรุยกรายทกุ เวลา
ก็เหมือนกนั กบั หมายไมว่ ายรัก             ทีเก่าก่อนแล้วชกั ประเชญิ หน้า
ลงประเชิญแล้วก็เมนิ ทกุ เวลา              ลงเป็นผ้าชบุ อาบไมเ่ อือเฟื อ
แตซ่ กั ซกั ฟาดฟาดจนขาดวิน              จนเป็นชินเช็ดใช้ไมห่ ลอเหลือ
ถงึ จะเย็บตะเข็บขาดไมพ่ าดเจือ           ให้เป็นเนือเดมิ ได้ดงั ก่อนมา
เหมือนหญิงชายวา่ จะตายด้วยกนั ได้     จะเห็นใจฤๅไมจ่ างไปข้างหน้า
ลินกบั ฟันอยดู่ ้วยกนั เป็นอตั รา             ลางเวลาก็กระทบกระทงั กนั
เหมือนตวั เจ้ามาเฝ้ ารําพนั ถงึ                มาหมายพงึ พดู วอนให้ผอ่ นผนั
ก็คิดอยเู่ อน็ ดเู จ้าครันครัน                  ไมห่ กั หนั อาลยั ให้เด็ดดาย
ไปสขู่ อตอ่ ทา่ นผ้มู ารดา                     ถ้าเมตตาตามใจเจ้ามงุ่ หมาย
น้องจะยอมพร้อมใจไมร่ ะคาย             แม้นวา่ ชายอืนเอือมมาเจรจา
ถึงคณุ แมจ่ ะมอบให้ครอบครอง           ไมช่ อบใจน้องจะขอวา่
จะขืนใจเอาแตใ่ จของมารดา               ก็จงฆา่ ฟันเถิดไมข่ อตวั
ถ้าเจ้าแก้วขอแล้วคณุ แมใ่ ห้                น้องดใี จได้พ่อมาเป็นผวั
ทําช้สู หู่ าข้านีกลวั                              ความชวั เขาตฉิ ินไมย่ ินดี
เจ้าตดิ ตามมาถามด้วยความรัก            ก็ประจกั ษ์แจ้งใจอยถู่ ้วนถี
จะอยชู่ ้าวา่ ไรทําไมมี                        อยา่ เซ้าซีรําบน่ สนทนา
อนงึ เลา่ บา่ วไพร่จะมาเห็น                  จะเป็นเชน่ เป็นลายไปภายหน้า
เมือคลอ่ งใจวนั ใดพอ่ จงึ มา                 ปรึกษาขอสใู่ ห้ควรการ

64

ตะวนั ชายบา่ ยเย็นลงถนดั                   ไปวดั เถิดน้องจะไปบ้าน
อยา่ รีรวนจวนคําจะรําคาญ                  ขืนฟ้ งุ ซา่ นสืบไปจะได้อาย 
   อนจิ จาแก้วตาของพีเอย๋                  กระไรเลยดว่ นขบั เสียง่ายง่าย
พีรักพิมปิมจะตใี ห้ตนตาย                   พงึ เว้นวายวนั นีได้พบน้อง
กลบั ไปกวา่ จะได้มาขอส ู่                    ยงั ไมร่ ู้วา่ จะได้ประสมสอง
เกลือกทา่ นมารดามปิ รองดอง             ยงิ ไกลน้องนบั วนั จะจืดจาง
งามปลืมแมจ่ ะลืมลงทกุ วนั                  สารพนั รวนเรจะเหหา่ ง
ถึงประสบพบกนั ทีกลางทาง               คงระคางไปไมเ่ หมือนแตก่ ่อนมา
ถ้ามนั คงปลงใจวา่ รักแก้ว                  แท้แล้วอยา่ ให้ห่างเสนห่ า
ขอฝากดวงจติ เจ้าจงเมตตา               แตค่ รังคราเดยี วเถิดอยา่ ถือใจ
ซงึ เจ้าเปรียบเทียบคดิ จิตมนษุ ย์         หาสนิ สดุ ความโลภลงได้ไม่
เหมือนของกินหารู้สินไปเมือไร          เป็นวสิ ยั สงั เกตแก่ฝงู คน
ถึงนนั หนอ่ ยนีหนอ่ ยอร่อยรส             ปรากฏก็แตข่ ้าวแลเป็นต้น
ดจุ ความเสนห่ าจลาจล                       ร้ อนรนก็ทีรักกําเริบใจ
เหมือนผ้าเก่าเศร้าทรุดพริ ุธนกั            จะซําซกั เสียให้ขาดหาควรไม่
เป็นยกทองต้องตาก็อาลยั                 มิใชต่ าบวั ปอกแลเมล็ดงา
กวา่ จะได้หม่ นงุ่ บํารุงกาย                  มใิ ชง่ า่ ยตอ่ ตามกนั หนกั หนา
กบั อนงึ ก็แพงแรงราคา                    ถงึ เกา่ แล้วก็อตุ สา่ ห์ถนอมชม
ประจงใสห่ ีบหอมถนอมไว้                เมือมีงานการใหญ่เป็ นการสม
จงึ หยบิ คลีด้วยเป็นทีคนนิยม             แล้วอบรมกลินฟ้ งุ จรุงใจ
ถงึ ผ้าอืนผืนใหมไ่ ด้มามาก                ก็นงุ่ ลากเสียดอกไมด่ ไี ด้
ขอลานวลจวนคําไมข่ ืนใจ                ทงั อาลยั ลําบากจะจากน้อง
โลมลบู จบู ชายสไบหม่                     ขอชมนดิ เถิดเจ้าอยา่ เศร้าหมอง
ชา่ งนา่ ชมสมควรเป็นนวลละออง        นีกรองเองฤๅเจ้าซือมาแหง่ ใด 
   นางสะบดั ปัดชายสไบหม่               อยา่ มาชมเลยผ้าคณุ แมใ่ ห้
เลียมชมขม่ เหงไมเ่ กรงใจ                 นีอะไรเจ้าแก้วไมค่ วรการ
รักน้องสจิ ะปองให้เป็นผล                 กลางหนฤๅมารักทําหกั หาญ

65

ไมร่ ักแตง่ ดอกจงึ แกล้งทําประจาน      มาดว่ นรานรีบได้แตโ่ ดยใจ
ให้เกรียมตรมจงึ จะสมคะเนเจ้า           ก็หมองเศร้าอย่หู าส้สู นิทไม่
เสียทีเจ้าแก้วก็แล้วไป                     อนั จะได้พิมนนั อยา่ สงกา
เหมือนข้าวดบิ จะหยิบเข้าใส่ปาก         กําลงั อยากยงั กรุบอยหู่ นกั หนา
ไมอ่ ร่อยดอกจงปลอ่ ยเสียเร็วรา          ทําขืนขดั ใจข้าแล้วขาดกนั  
   เจ้าเนือนิมพมิ น้อยอนาทร               มาตดั รอนแรกรักบากบนั
จงงดเงือดเหือดโกรธทีโทษทณั ฑ์       พลางรับขวญั ยอดสร้อยอยา่ น้อยใจ
พีรักนชุ สจุ ริตนําจิตรัก                      ไมห่ าญหกั ก่อนดอกแตโ่ ดยได้
ผลกั มือรือฉวยชายสไบ                    เพราะอาลยั กําเริบทีในทรวง
งดโทษพีเถิดเจ้าจงเอาบญุ                 อยา่ เคืองขนุ่ คงั แค้นเฝ้ าแหนหวง
นมเจ้างอนงามปลงั ดงั เงินยวง             ประโลมลว่ งน้องหนอ่ ยอยา่ น้อยใจ
พลางกอดน้องประคองขนึ บนตกั          จะแพลงผลกั พลิกเลือนลงไปไหน
แล้วเปลืองปลดลดชายให้คลายใจ       นางฉวยฉดุ ยดุ ไว้ไมว่ างมือ 
   อนิจจาวา่ แล้วหาฟังไม ่                   จะฆา่ พิมเสียทีไร่นีแล้วฤๅ
รักน้องกลางหนให้คนลือ                   อยา่ งนีน้องไมถ่ ือวา่ รักน้อง
โดยชวั ถึงตวั มไิ ด้แตง่                      ก็จดั แจงน้องนีมีหอห้อง
พอควรการแล้วฉันจะปรองดอง          มิให้ข้องขดั เคืองกระเดืองใจ
ตวั น้องมิใชข่ องอนั เคยขาย               จะเรียงรายกลางหนหาควรไม่
พิเคราะห์ให้ เหมาะก่อนเป็ นไร            กลบั ไปเถิดพอ่ แก้วผ้แู ววตา
อดข้าวดอกนะเจ้าชีวิตวาย                ไมต่ ายดอกเพราะอดเสนห่ า
นางก้มอย่กู บั ตกั ซบพกั ตรา               เฝ้ าวอนว่าไหว้พลางพอ่ วางพมิ  
   ประจงจบู ลบู ผมแล้วชมพกั ตร์         นา่ รักนวลเนือเจ้านมิ นมิ
นําตาคลอเปี ยมอยเู่ รียมริม               เจ้าเยือนยมิ สกั หนอ่ ยเถิดกลอยใจ
สงสารไหว้วอนให้ผอ่ นวาง                รักนางมใิ คร่จะไกลได้
พีจะหอบเสนห่ าลาไป                      เหลืออาลยั ทีจะทรมาน
หยบิ มือพมิ น้อยประทบั ทรวง            แมด่ ดู วงจิตพีออกฟ้ งุ ซา่ น
เวลาคําแมจ่ งจําสงั เกตการ               จะไปบ้านหาพิมพิลาไลย

66

ช้อนคางพลางจบู ประคองชม            แนบเนือแนบนมเจ้าผอ่ งใส
พวงพมุ่ ตมู ตงั ยงั เป็นไต                   อาลยั ลบู โลมทงั กายา 
จบั มือถือนวิ เจ้าพมิ ชม                    สวยสมสบิ นวิ เสนห่ า
ซบพกั ตร์อยกู่ บั ตกั ไมเ่ จรจา            พีจะลาแล้วแมผ่ ินมาดีดี 
   ครานนั อีข้าไทไปเก็บฝ้ าย            ตะวนั บา่ ยรําไรลงได้ที
อีเตา่ หบั อีพลบั กบั อีปลี                   ยดั อดั กระบงุ ดีร้องเพลงมา
สายทองระวงั น้องอย่ตู ้นทาง            เห็นอีบา่ วเหยา่ ยา่ งมาข้างหน้า
แกล้งร้ององึ ให้ถงึ เจ้าสองรา            ไปหวาไปเหวยเฮ้ยจวนเย็น 
   นางพมิ กราบไหว้เจ้าพลายแก้ว      มนั มาแล้วไปเถิดมนั จะเหน็
พอ่ จะมาฆา่ น้องเสียทงั เป็ น              เอ็นดเู ถิดพอ่ ไปเสียไวไว
เจ้าพลายกอดพมิ ประทบั ไว้กบั ตกั        เสียดายนกั มิใคร่วางนางลงได้
เสียงบา่ วข้ามากระชนั ก็จนใจ           ลกุ ขนึ บงั ต้นไม้แล้วหลีกมา
นางพมิ ลกุ ยืนขนึ ทนั ใด                   ฝ้ ายลีเป็นกระไรอีเด็กหวา
ตะวนั เย็นเห็นจวนควรเวลา                    ออกจากพมุ่ พฤกษาแล้วเดนิ ไป
สายทองเดนิ ชดิ สะกิดพิม                หยอกยมิ คอ่ ยกระซบิ ปราศรัย
แมพ่ มิ พีวนั นีเป็นไรไป                    หลงั ไหลล่ ้วนต้องละอองดนิ
นางพิมยิมค้อนให้พีเลียง                สง่ เสียงไปให้มนั เข้าหสู นิ
จําเพาะจะวา่ ไปให้ได้ยิน                 ดีใจดงั จะบนิ จะโบยไป
เมือวานเหน็ รําคาญไมร่ ู้วาย              เดยี วนีหาเพือนตายเข้าไว้ได้
อยา่ พกั วา่ เลยข้าไมเ่ ป็นไร               ปัดไถมหมองมวั ไปนดิ เดียว
สายทองฟังน้องก็นิงยิม                  นางพมิ ค้อนให้นยั น์ตาเขียว
อีพวกข้าแบกฝ้ ายตามนายเกรียว      มาบดั เดยี วถงึ บ้านเข้าทนั ใด
นางพมิ สายทองทงั บา่ วข้า               ขนึ บนเคหาหาช้าไม่
จวนคํายําเย็นลงไรไร                     พอเก็บฝ้ ายลีไว้ก็พลบพลนั
สายทองชวนน้องเข้าห้องนอน          ร่วมหมอนกระซิบเกษมสนั ต์
สพั ยอกหยอกพมิ นิมนวลจนั ทร์         เมือกลางวนั เป็นอยา่ งไรอยา่ ได้พราง 
   ครานนั นางพมิ พิลาไลย                ค้อนให้พลิกแพลงตะแคงข้าง

67

ปันป่ วนขว่ นหยิกสายทองพลาง         เพราะพีนางแนะนําให้ทําน้อง
พอเหน็ หน้าพดู จากนั สองคํา             กระโจนกอดคอปลําเลน่ คลอ่ งคลอ่ ง
จะแกล้งให้น้องอายพีสายทอง          จะใคร่ร้องขนึ ให้ไร่ทลาย
น้อยใจนกั หนานําตาตก                   เป็นสองยกพลกิ ควําให้จําหงาย
ผ้าผอ่ นฉวยฉดุ ให้หลดุ กาย               ถ้าตวั ตายเสียก็ดีกวา่ เป็นคน
เนือแท้เขาจะปลําทําเลน่                   ข้าแค้นใจไมเ่ หน็ จะเป็ นผล
วนั นีจะเอามีดเข้ากรีดตน                  ให้วายชนม์เสียให้สินทีอายใจ
คดิ นิดหนงึ วา่ พีได้เลียงมา                   ฟ้ าผา่ เถอะหาไมแ่ ล้วทีไหน
จะบอกแมใ่ ห้แซเ่ ซ็งไป                    ก็จะได้ดหู น้าพีสายทอง
เดชะบญุ พอวนุ่ ก็เดก็ มา                    ถ้าปะช้าเลยหนงึ จะถงึ สอง
พดู จามีแตว่ า่ ไมป่ รองดอง                 เสียแรงพีเลียงน้องมาใจจาง
หมายจะแหวะแตระฟันด้วยดาบกรด    อปั ยศตายด้วยดาบทองหลาง
ยงั สงั ซําทําเผือเป็ นเยือยาง               วา่ กลางคืนวนั นีจะกลบั มา
วา่ พลางทางปิ ดประตผู าง                  หน้าตา่ งลิมขดั ให้แน่นหนา
มีดถือไว้กบั มือไมเ่ คลือนคลา            น้องแค้นดงั เลือดตาจะหยดย้อย
วนั นีถ้ามาแล้วอยา่ แคลง                   แม้นมแิ ทงแล้วจงึ วา่ อีพิมถ่อย
ไปจากห้องน้องเถิดอยา่ พดู พลอย       วนั นีคอยยงั รุ่งไมห่ ลบั นอน 
   สายทองปลอบน้องอยา่ งแค้นขงึ       รําพงึ ดใู ห้แนใ่ นใจกอ่ น
อนั ความเสนห่ าอาวรณ์                      ยอ่ มแรงร้อนรึงรุมกล้มุ ในใจ
เจ้าพลายแก้วก็ยงั หนมุ่ กําดดั นกั           จะรังรักรอรีทีไหนได้
ซมึ ซาบอาบเอิบกําเริบใจ                   ด้วยยงั ไมเ่ คยพบกระสตั รี 
การชายความอายนีน้อยนกั                 ยอดรักแมจ่ งฟังคาํ พี
อนั ใจหญิงถงึ กําหนดในโลกีย์              ก็ยงั มีมารยาอยใู่ นใจ
แมอ่ ยา่ ดว่ นควรถือว่าหยาบช้า             อนั เจรจาหาทงิ ทีจริงไม่
สญั ญาเบอื งหน้ายงั วา่ ไว้                    แมจ่ งพเิ คราะห์ใคร่ดเู ถิดรา
เจ้าพลายแก้วเป็นชายบริสทุ ธิ             ผอ่ งผดุ ยงั ไมม่ ีทีกงั ขา
แมก่ ็พรหมจารีศรีโสภา                     แตร่ ุ่นมาไมม่ ีใครแผ้วพาน

68

พงึ มาประสบพบพลายแก้ว                เพียงนีแล้วฤๅจะผลกั หกั หาญ
ให้เคล้าคลงึ ถงึ สองไมต่ ้องการ           เป็นมลทนิ จะประจานอยใู่ นใจ
ถึงได้อืนมาชืนอารมณ์เจ้า                 ถ้าพบเก่าจะเอาหน้าไปไว้ไหน
ชินชวั จะตดิ ตวั จนตายไป                   แมอ่ ยา่ ได้ดว่ นเด็ดเสียเดียวดาย
หยดุ ยกทีวิตกไว้เสียก่อน                  อดนอนพรุ่งนีจะตนื สาย
กลวั ทา่ นแม่คณุ จะวนุ่ วาย                  เจ้าพลายทีไหนจะกล้ามา
นอนเถิดน้องพีจะไปนอนบ้าง             วา่ แล้วเยืองยา่ งมาเคหา
ถงึ ห้องของตวั ก็นิทรา                      นางพิมตรึกตรายงิ ตรอมใจ 
โอ้วา่ แก้วแววตาของพมิ เอย๋               จะลว่ งเลยลืมแล้วฤๅไฉน    
ฤๅเคืองน้องข้องแค้นระคางใจ          จงึ ทิงไว้ว้าเหวอ่ ยเู่ อกา
มริ ักน้องก็แตแ่ รกอย่ารักน้อง             ทําให้หมองแล้วจะเมนิ ไมม่ าหา
ยงั จดจําถ้อยคําทีสญั ญา                   วา่ จะมาถึงห้องทีพมิ นอน
ยามหนงึ ถึงแล้วพอ่ แก้วเอย๋                 ไมม่ าเลยใจน้องนีคอ่ นคอ่ น
แตน่ อนตรึกนกึ หายงิ อาวรณ์               พระจนั ทรจรดบั ก็หลบั ไป 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว            ไปวดั คาํ แล้วหาบวชไม่
คอยดฤู กษ์เวลาจะคลาไคล                 ประมาณได้สกั สองยามปลาย
ดวงเดือนเลือนเดน่ ดาวระยบั                ยืนขยบั เพง่ พิศเมฆฉาย
ชว่ งขาวดจุ ดาวประกายพราย               แตง่ กายประกอบพร้อมทกุ ประการ
พิเคราะห์ดหู ลาวเหล็กแลผีหลวง           ปลอดหว่ งดวงใจก็ฮกึ หาญ
สรู ย์จนั ทร์แมน่ ยําด้วยชํานาญ              ยา่ งเท้าก้าวผา่ นไปตามทิศ 
   มาถงึ บ้านนางพมิ หาช้าไม ่                เสกข้าวสารหวา่ นไปให้หลบั สนิท
สะเดาะกลอนถอนลนั ทกุ ชนั ชดิ             ทีบานปิดก็เปิ ดออกทนั ใด
จงึ กลิงครกเหยียบยืนขนึ บนเรือน          ไมก่ ระเทือนย่องมาหาช้าไม่
หมายสําคญั มนั คงตรงไป                     เข้าในห้องพมิ ด้วยฉบั พลนั
อจั กลบั แสงกระจา่ งสวา่ งห้อง               มีข้าวของโตกพานทงั เชียนขนั
เครืองแป้ งแตง่ ไว้ดงู ามครัน                 อฒั จนั ทร์สมศกั ดจิ ําหลกั ลาย
คนั ฉ่องรองรับกระจกสอ่ ง                   เครืองทองตงั ไว้ดเู ฉิดฉาย

69

พานหมากเครืองนากมีมากมาย            มา่ นสายสอดหแู ล้วห้อยกาง
นา่ รักปักไหมเอาทองถม                    สวยสมฝี มือพมิ งามกระจา่ ง
เป็นเรืองศลิ ป์ สรุ ิยาเมือพานาง             ข้ามแนวนํากว้างก็พลดั กนั
รัตนานางอ้มุ สงิ หรัด                          ทอ่ งเทียวแถวพนสั พนาสณั ฑ์
ถึงศาลาดาบสทศธรรม์                      อภิวนั ท์วอนวา่ พระอาจารย์
อาศยั แล้วให้ชบุ สิงหรา                      อําลาลลุ ว่ งจากสถาน
กบั พีน้องสองราชกมุ าร                      มาอยบู่ ้านตายายคอ่ ยคลายใจ
ปักพระศลิ ป์ เธอเทียวแสวงหา              จะพบนางรัตนาก็หาไม่
จนพลบคาํ ยําแสงอโณทยั                   อาศยั สวนเจ้าท้าวกตุ า
น้องเอย๋ กระไรเลยฉลาดลํา                ไมช่ อกชําฝี มือเจ้าเหลือหา
ประจงรูดมา่ นน้องยอ่ งเยืองมา             เปิดม้งุ เห็นหน้าเจ้าพิมนอน
สนทิ หลบั รับขวญั เจ้าทงั หลบั                ดงั ยิมรับให้พีรีบมาร่วมหมอน
โฉมแชลม่ แก้มยิมพริมเพรางอน          งามเนตรเมือเจ้าค้อนพียามชม
คอคางบางแบบกะทดั รัด                    เล็บยาวขาวขดั ดงู ามสม
ไมพ่ ร่องบกอกนางอลา่ งนม                คอ่ ยผงมสงวนต้องประคองทรวง
เลือนลดแก้สะกดให้พิมตนื                  เป่ าต้องน้องก็ฟื นสงบงว่ ง
เจ้าอยา่ แหนงแคลงจิตวา่ พีลวง            ดวงใจแมจ่ งตืนขนึ เถิดรา 
   นางพิมนมิ นวลนอนสนิท                 กระทงั นิดก็ฟื นตนื ผวา
พลิกกายชายเนตรชําเลืองมา              เหน็ หน้าพลายแก้วแววไว
คดิ พรันหวนั ใจชม้ายค้อน                   ดดู กู๋ ลอนขดั อยจู่ มู่ าได้
นีเนือวา่ ขม่ เหงไมเ่ กรงใจ                   แตก่ ลางไร่ไมส่ ามาถงึ เรือน
แตเ่ พียงนนั ยงั วา่ ไมน่ า่ แค้น                จวนเจียนจกั แหล่นจะอายเพือน
รบให้ขอตอ่ แมท่ ําแชเชือน                 กลบเกลือนวา่ กลา่ วให้กลบั กลาย
คดิ ว่ารักฤๅทีหกั มาถึงบ้าน                อยา่ สมานเลยข้าแค้นไมร่ ู้หาย
แตท่ ีไร่เจ้ายงั ปลําทําให้อาย                ใยฝ้ ายเกลือกคนั ไปทงั ตวั
มือหนกั ชกั ยือทําหยาบหยาม               งามหน้านา่ รับมาเป็นผวั
สมสอู่ ยบู่ ้านดฉี ันกลวั                        ตวั มิตายก็หลงั คงเลือดย้อย

70

เพียงจบั มือถือแขนก็แสนเจ็บ              คมเลบ็ เลือดเหยาะลงเผาะผอย
แตห่ ยอกกนั สารพนั เป็ นริวรอย            เชญิ ถอยไปเสียเถิดไมไ่ ยดี 
   เจ้างามปลอดยอดรักของพลายแก้ว    ได้มาแล้วแมอ่ ยา่ ขบั ให้กลบั หนี
พีส้ตู ายไมเ่ สียดายแก่ชีวี                   แก้วพีอย่าเพอ่ พรํารําพนั ความ
พีผดิ พีก็มาลแุ กโ่ ทษ                        จงคลายโกรธแมอ่ ย่าถือวา่ หยาบหยาม
พีชมโฉมโลมลบู ด้วยใจงาม               ทรามสวาทดนิ ไปไมไ่ ยดี
รอยเล็บแมจ่ งึ เจบ็ ด้วยจบั ต้อง             ตดิ ข้องเพราะเจ้าปัดสลดั พี
ค้อนควกั ผลกั พลกิ แล้วหยิกตี             ถ้อยทีถกู ขว่ นแตล่ ้วนเล็บ
ตดิ ตามมาด้วยความพีรักน้อง             กลวั จะหมองต้องเนือเจ้าจะเจ็บ
ไหนผืนผ้ามาพีจะชนุ เย็บ                  ทีตะเข็บขาดไปจะให้ดี
ขอพีดชู มู ือมาสกั หน่อย                    เจ็บน้อยฤๅมากกวา่ แขนพี
จบั จบู ลบู แผลทีไหนมี                      เย้ายีหยอกยวั ให้ยวนใจ 
   นีใครวอนให้มาถามฤๅ                ถงึ เจบ็ มือก็หาเชิญเจ้ามาไม่
จะดแู ลแผลน้องไปทําไม                  ใครเจบ็ ก็ใครรักษาตวั
มาจบั มือถือแขนเอาง่ายงา่ ย               ไมม่ ีอายทําเลน่ เชน่ เมียผวั
ทีนีเรือนมใิ ชไ่ ร่ข้าไมก่ ลวั                    ถงึ ดีชวั เพือนบ้านพยานมี
ยงั เซ้าซีมิไปให้พ้นห้อง                     มาจ้จู ีนีก็ร้องให้องึ มี
ไมว่ างแขนแค้นใจใชพ่ อดี                 จะทําทีเหมือนทีไร่ไมไ่ ด้แล้ว 
   ไมเ่ มตตาก็ฆา่ เสียเถิดน้อง              กระท้งุ ห้องร้องไปให้แจ้วแจ้ว
จงเอามีดมากรีดให้ เป็ นแนว                อยา่ นกึ เลยพลายแก้วจะกลวั ตาย
องึ แซห่ มอ่ มแมจ่ ะมาจบั                      ผิดก็ยบั อยกู่ บั ทีไมห่ นีหาย
จะกอดพิมนมิ นางไมห่ า่ งกาย              ตามแตส่ ายสดุ สวาทจะปรานี
วา่ พลางทางกอดกระหวดั รัด               อยา่ สะบดั เลยไมพ่ ้นฝี มือพี
ทงั สองแก้มแย้มยวนให้ยนิ ด ี               ขอจบู ทีเถิดเจ้าจงเมตตา 
   ประเดยี วจบั ประเดยี วจบู เฝ้ าลบู ชม     แก้มกบั นมนีเจ้าซือมาฤๅขา
ทําเลน่ เหมือนเป็นเชลยมา                  ฟ้ าผา่ เถอะไมย่ งั ไมฟ่ ังกนั
จะหยิกเทา่ ไรก็ไมเ่ จบ็                         ฉวยเล็บมาจะหกั ให้สะบนั

71

อยุ หน่าอยา่ ทําทีสําคญั                         ฟาดฟันเอาเถิดไมน่ ้อยใจ
ทําเลบ็ หกั เหมือนไมร่ ักพีจริงจงั             ถงึ เงินชงั หนงึ หารักเทา่ เลบ็ ไม่
เข้าชดิ สะกิดพมิ ยิมละไม                  อ้มุ แอบอกไว้ด้วยปรีดา
เอนองิ พงิ ประทบั ลงกบั หมอน              สะอืนอ้อนอ่อนแอบลงแนบหน้า
กระเดือกเสือกดนิ อยไู่ ปมา                 เกิดมหาเมฆมืดโพยมบน  
ฮือฮืออือเสียงพยพุ ดั                        กลงิ กลดั เกลือนกล้มุ ชอมุ่ ฝน
เป็นหา่ แรกแตกพยบั โพยมบน             ไมท่ านทนทวั กระทงั ทงั แดนไตร 
   ครานนั นางพมิ นมิ นวล                     ยียวนด้วยความพิสมยั
เสนห่ ารึงรุมกล้มุ ใจ                            สนิทแนบหน้าในทีนอนนาง
พดั วีวอนพลอดแล้วกอดแก้ว               ไมค่ ลาดแคล้วเคลือนคลาไปหา่ งข้าง
ซบั เหงือด้วยเนือสไบบาง                    กระแจะจวงจนั ทน์นางละลายทา
ของหวานวอนให้เจ้าแก้วกิน                 คอยประคนิ โต๊ะตงั ทงั ซ้ายขวา
ให้หมากพลบู หุ รีด้วยปรีดา                   แล้วซบุ ซบิ สนทนาเสนาะใน
ถ้อยทีถ้อยมีเสนห่ า                            กําเริบรสกามาหมืนไหม้
ฟักฟมู อ้มุ แอบด้วยอาลยั                      ตา่ งมิใคร่จะสนิทนทิ รา
พระจนั ทร์แจม่ กระจา่ งนภากาศ             เทวราชเร่งราชรถา
สถิตในทิพรัตน์ลีลามา                        อบั แสงดาราดเิ รกราย
สกณุ ากาไก่สนนั ก้อง                          นําค้างต้องบปุ ผชาตแิ ย้มขยาย
แมลงภ่เู คล้าเกสรขจรจาย                    พระสรุ ิย์ฉายเร่งรีบรถทะยาน
เผยอแย้มแจม่ กระจา่ งสวา่ งทิศ             สะด้งุ จติ กลา่ วเกลียงด้วยคําหวาน
จะลาพิมนิมสนทิ คดิ รําคาญ                  ปิมปานจะตายจากพรากพมิ ไป
พอคาํ ยําแสงสรุ ิยา                             พีจะมามนั คงอยา่ สงสยั
คอ่ ยอยเู่ ถิดแก้วตาจะลาไป                  ใจพีนีจะขาดลงรอนรอน 
   ครานนั นางพมิ พลิ าไลย                    ถอนใจสะอกึ สะอืนอ้อน
ระทวยทอดกอดแก้วยงิ อาวรณ์              พอ่ มานอนให้พิมนีตรอมใจ
ก็สาสมทีอารมณ์เราโฉดชวั                    รักตวั แล้วหารักสบายไม่
เช้าคําจะรําโศกเสมอไป                       สกั เมือไรจะหายวายรําคาญ

72

รักพมิ พิมรักพีพลายแก้ว                      รักแล้วปลกู รักมาหกั หาญ
มาหกั ต้นโคน่ ทงิ ทรมาน                        โอ้รักก็จะรานไปแรมไกล
แมต่ ีฤๅพีสายทองดา่                         จะปรึกษาปรารภกบั ใครได้
ถงึ ทรวงร้อนเหมือนนอนในกองไฟ         พอ่ อยไู่ กลไหนจะแจ้งซงึ กิจจา
พอ่ อยวู่ ดั ขดั เคืองขนึ ข้างบ้าน                สดุ ทีพิมจะด้านออกไปหา
คาํ แล้วพ่อแก้วจงกลบั มา                      ให้เห็นหน้าทกุ คืนพอชืนใจ 
   เจ้าพลายแก้วปลอบแล้วลบู ประโลม     ทีรักโฉมหาให้หา่ งระคางไม่
ไก่แก้วขนั แจ้วจะจําไกล                       อยา่ เสียใจพีจะมาหาทกุ คนื
พอพลบจะหลบมาโลมน้อง                   ถงึ แหง่ ห้องให้หายโศกสะอืน
จากพิมปิมพีนีต้องปื น                          ขยบั ยืนสง่ พีพอพ้นเรือน
ปลอบพลางทางโอบกระหวดั อ้มุ              ฟักฟมู ฟายนําตาหน้าเฝื อน
ถงึ ประตหู รุบหรู่ด้วยแสงเดอื น                นีเนือเหมือนกรรมวิบากระบมใจ
แสงทองสอ่ งฟ้ ามาเหลืองเหลือง             จะยา่ งเยืองจากนางไมย่ า่ งได้
ทรุดนงั พะวงั พะว้าด้วยอาลยั                   ประโลมจบู ลบู ไล้ไมส่ มประดี
ปิดประตอู ยเู่ ถิดนะน้องเอย๋                     อยา่ โศกเลยลกุ เลือนออกจากที
แสนสวาทไมน่ ้อยร้อยทวี                     ยิงเหลียวหลงั ยิงมีอาลยั ลาน
พมิ น้อยละห้อยหบั ประตแู ล้ว                  พลายแก้วแข็งใจไปจากบ้าน
ถงึ วดั ลดั หนีทา่ นสมภาร                        นมสั การชีต้นให้บวชพลนั
 
ตอนท ี ๕ ขุนช้างขอนางพิม ความสมคั รรักนางให้ป่ วนปัน
   จะกลา่ วถึงเจ้าจอมหมอ่ มขนุ ช้าง          ตงั แตว่ นั ฟังเทศน์ไมบ่ รรเทา
แตเ่ วียนคดิ ถงึ พมิ นิมนวลจนั ทร์               ไมเ่ ห็นหน้าพมิ น้อยก็สร้อยเศร้า
เช้าเย็นเป็นทกุ ข์ทกุ เวลา                       จนลว่ งเข้าปลายเดือนไมเ่ คลือนคลา
นอนหลบั กลบั เพ้อละเมอเมา                  หลบั แล้วรือลกุ ขนึ มืดหน้า
ให้รุ่มร้อนนอนนงั ไมเ่ ป็นสขุ                     ข้าวปลาไมน่ กึ จะอยากกิน
กอดหมอนนอนซมึ ไมล่ ืมตา                   อกใจตกึ ตกึ นกึ ถวลิ
อดเปรียวอดหวานไมพ่ านไส้                  

73

ใครพดู จาวา่ ไรไมไ่ ด้ยิน                        มวั ถวิลถึงเจ้าพิมพิลาไลย
ข้าไทในเรือนก็เกลือนกลาด                  หาอาจรอหน้าเข้ามาไม่
อีกริมยืนยมิ อยบู่ นั ได                              วนั นนั พอใกล้จะรุ่งราง
เจ้าขนุ ช้างวนุ่ วายอยใู่ นห้อง                   เยียมหน้าตา่ งมองเมือจวนสวา่ ง
แวว่ วา่ เสียงพมิ นมิ นาง                          จงึ เยืองยา่ งเปิ ดประตมู าดพู ลนั
เหลียวแลมองเขม้นไมเ่ หน็ ใคร               ก็หวนกลบั เข้าในทีนอนนนั
เรียกเจ้าพิมนิมเนือดงั เจือจนั ทน์              อีกริมคิดวา่ เรียกมนั ขานเข้ามา
เจ้าขนุ ช้างดใี จได้ยินขาน                      เสียงหวานจบั ใจเป็นหนกั หนา
จดั แจงแตง่ ตวั ยงั มวั ตา                         อีกริมคลานเข้ามาจนข้างม้งุ
ขนุ ช้างกอดคอหวั ร่อร่า                        แมเ่ อย๋ ทําไมมาจนจวนรุ่ง
กอดจบู ลบู ท้องประคองพงุ                    จะสะด้งุ กระเดืองดนิ ไปทําไม
อีกริมดีใจวา่ นายรัก                            หาพลกิ ผลกั พดู จาอยา่ งไรไม่
พลอยพริงนงิ แนใ่ ห้ตามใจ                    ขนุ ช้างโลมไล้อยไู่ ปมา
ฟอนเฟ้ นเน้นนมชมสําราญ                 เหน็ ย้อยยานยืนยาวเป็นหนกั หนา
ผดิ พมิ นิมน้องทีต้องตา                        ยดุ ถามใครหวามาแปลกปลอม
อีกริมฟังนายสบายยมิ                         ฉนั เองอีกริมเจ้าคะหม่อม
เรียกฉนั เข้ามาแล้ววา่ ปลอม                 ครันมยิ อมกลวั หมอ่ มพาโลตี
ขนุ ช้างนิงองึ ไมเ่ จรจา                         มนั ขะเรอเก้อขะรากระไรนี
เรียกพิมได้อีกริมมาทนั ที                    มนั ก็ดีครันครันถลนั มา
กเู รียกพมิ อีกริมมงึ รับขาน                   กําลงั พลา่ นกไู มท่ นั ได้ดหู น้า
มงึ ก็มีดอยใู่ นเรือนเหมือนกบั พร้า          เลยไขวค่ ว้าเคล้าคลงึ จนถึงใจ
อศั จรรย์ลนั เลือนในคงคา                    เภตราระลอกกระฉอกไหว
ฟมู ฝังกระทงั ฝาซา่ เซน็ ไป                   ไหลเหลงิ ดาดฟ้ าลงมาริม
ขนุ ช้างเพลิดเพลินเจริญใจ                   หยอกเย้าเคล้าไปกระหยิมกริม
ตงั จิตคิดเอาวา่ เจ้าพิม                         นอนยมิ อยใู่ นม้งุ จนรุ่งราง 
   ขนุ ช้างยา่ งออกมานอกห้อง              ยอ่ งมาล้างหน้าทีหน้าตา่ ง
อีกริมยิมหยิบพานหมากวาง                 ขนุ ช้างพลงุ่ พลา่ นรําคาญใจ

74

อมหมากปากอ้าคาลกู คาง                    คะนงึ นางพลางตะลงึ หลงใหล
ออกจากเรือนพลนั ทนั ใด                     เข้าไปกราบไหว้แมเ่ ทพทอง 
   ครานนั เทพทองผ้มู ารดา                   เห็นหน้าขนุ ช้างนนั มวั หมอง
กิริยาจริตผดิ ทํานอง                           ยกสองมือลบู เจ้าขนุ ช้าง
หน้าคลําดาํ สินดงั มนิ หม้อ                    ขีไคลทว่ มคอดผู ิดอยา่ ง
เอวไหลไ่ ผผ่ อมจนยอ่ มบาง                  บอกมาอยา่ พรางแก่มารดา
ทกุ ข์โศกโรคร้อนประการใด                 เจ้าจงึ หมน่ หมองไปเป็นหนกั หนา
ถามไถก่ ็ไมใ่ คร่พดู จา                      ฤๅปวดหวั มวั ตาประการใด 
   ครานนั ขนุ ช้างฟังแมถ่ าม                  จะบอกความมิใคร่จะบอกได้
กล้มุ กลดั อดั อนั ให้ต้นใจ                      ร้องไห้สะอกึ สะอืนโฮ
มือเชด็ นําตาแล้ววา่ พลาง                     ทกุ ข์ของลกู ช้างนีอกั โข
อกลกู เป็นหนองพองกะโต                   เหมือนใครโคน่ ต้นโพธิลงทบั กาย
ดงั กระดกู ลกู แตกแหลกละเอียด           เคร่งเครียดร้อยปี ไมม่ ีหาย
ยิงหนกั ลงเหน็ คงตวั จะตาย                  จะชว่ ยรอดปลอดดายแตม่ ารดา
แกน่ แก้วตายแล้วไมม่ ีสขุ                     ทกุ ข์ถึงเมียรักเป็นหนกั หนา
เช้าคําพรํากินแตน่ ําตา                        เป็นมา่ ยทรมามากวา่ ปี
เงินทองกองเกลือนอยมู่ ากมาย            จะหายฤๅจะอยมู่ ริ ู้ที
จะตรวจตราวา่ ไปทําไมมี                     เมือขดั สนคนทีจะครอบครอง
หญิงอืนหมืนแสนลกู ไมเ่ ห็น                 ใครจะเป็นแมเ่ รือนอยรู่ ่วมห้อง
จะชว่ ยรักษาทรัพย์ประคบั ประคอง         ลกู เทียวทอ่ งดทู วั ทงั สพุ รรณ
เหน็ แตน่ างพิมพิลาไลย                       อยเู่ รือนใหญ่บ้านทา่ พีเลียงนนั
นางเป็นลกู ยายศรีประจนั                      รักกนั กบั ข้ามาช้านาน
รบให้ ไปขอเป็ นหอห้ อง                        ครันมีท้องก็จะอายแก่เพือนบ้าน
เร่งเร้าเช้าคําลกู รําคาญ                        แสงสงสารสดุ ทีจะทําวน
แมจ่ งปรานีกบั ลกู ช้าง                          ไปขอนางเป็ นทีดสู กั หน
ถ้าหมอ่ มแมข่ องหลอ่ นไปผอ่ นปรน          ลกู จะพาพมิ ด้นมาจากเรือน
ถ้ายนิ ยอมพร้อมใจให้ปัน                       ทนุ สินกองกนั ไมอ่ ายเพือน

75

ได้สญั ญามาแนไ่ มแ่ ชเชือน                   ในเดอื นนีขนึ คาํ เป็ นวนั ดี
ต้องเอกะปาสงั เป็ นอย่างเอก                  ลกู จะเสกขีผงึ ให้แมส่ ี
แมจ่ งเมตตาปรานี                               วนั นีวนั ดแี มจ่ งไป 
   ครานนั เทพทองผ้มู ารดา                    ฟังขนุ ช้างวา่ หาเชือไม่
ตอบคําลกู พลนั ทนั ใด                          ออพิมพลิ าไลยเขารูปงาม
ลําคนในสพุ รรณพารา                          รูปเอง็ เหมือนผ้าละว้ายา่ ม
จะเสียแรงไปวา่ พยายาม                      แมจ่ ะเปรียบเนือความให้เข้าใจ
นางพมิ พริมเพราดงั จนั ทรา                   เอง็ เหมือนเตา่ นาอย่ตู าํ ใต้
อยากได้ดวงจนั ทร์สวรรคไ์ กล               เหน็ จะได้แล้วฤๅนะลกู อา
เงินทองกองไว้ทําไมเปล่า                    ชว่ ยเอาเถิดลกู ฟังแมว่ า่
เข้าไปในกรุงอยธุ ยา                           เลือกหางามงามเอาตามใจ
ให้รูปร่างบางแบบดงั กินนร                   อยา่ ทกุ ข์ร้อนคงคดั เอาดไี ด้
เงินทองมีมากยากอะไร                       งอนง้อขอเขาไยไมต่ ้องการ
แล้วก็เป็นเพือนเลน่ เห็นกนั มา                 เมือยงั เดก็ มนั ดา่ เอ็งฉาดฉาน
คารมขม่ ขกู่ รู ําคาญ                            ผดุ ขนึ ก็หวั ล้านทกุ คราวคาํ  
   ขนุ ช้างตอบวา่ เป็นเมียผวั                   ไมก่ ลวั ฤๅจะมาดา่ เลน่ พรําพรํา
เป็นเดก็ อย่กู เู องไมเ่ กรงยํา                    เลน่ ทําตามประสายงั ทารก
หนมุ่ สาวคราวมีมารยาท                       ได้สมพาสองิ แอบอยแู่ นบอก
ความรักความกลวั ทีชวั ยก                     จะวิตกข้อนนั ไปไยมี
สงสารเจ้าพิมพิลาไลย                         ได้สญั ญาวา่ ไว้เป็นถ้วนถี
ลกู รับคํามาเหมือนพาที                         วา่ ในสามราตรีจะแตง่ ไป
นางพมิ วา่ ถ้าลกู ไมไ่ ปขอ                       จะผกู คอตายเสียหาอยไู่ ม่
ลกู รักได้วา่ ถ้าบรรลยั                            อยา่ สงสยั ว่าลกู จะเป็นคน
มีดพร้าจะผา่ กระบาลหวั                            เนือตวั สบั เสียงให้ปี ป่ น
แมไ่ มป่ รานีทีนีจน                               ไมร่ ู้จะผอ่ นปรนไปพงึ ใคร
ยกตนี ของแมข่ นึ ทนู หวั                          กลงิ เกลือกเสือกตวั แล้วร้องไห้
มือชกหวั ล้านซมซานไป                       นําตาหลงั ไหลออกนองตา 

76

   ฝ่ ายยายเทพทองร้องตวาด                อ้ายนอกครูอบุ าทว์ไมฟ่ ังวา่
โกหกยกคอเจรจา                              วา่ เป็นช้สู หู่ ามารําไร
ไมค่ ดิ เจียมตวั อ้ายหวั พรุน                    รูปเป็นกระชนุ นุ่ นา่ รักใคร่
กไู มเ่ หน็ ใครเขาจะชอบใจ                    นางพิมพิลาไลยเขาโสภา
อกเอวอ้อนแอ้นแม้นกินนร                   ฤๅจะมาสมจรกบั หมหู มา
ให้เพือนบ้านตฉิ ินนินทา                       มงึ ชา่ งมสุ าแตโ่ ดยเดา
กไู มอ่ ยากจะเดนิ ไปให้เหนือย               เมือยหวั แมต่ ีนเสียเปลา่ เปล่า
ทําร้ องไห้ เซ้ าซีอ้ ายขีเค้ า                     ไปเรือนไปเหย้าให้พ้นก ู
   ครานนั ขนุ ช้างเหน็ แม่ดา่                    ก็ลกุ กลบั ออกมาไมห่ ยดุ อยู่
ถึงเรือนเข้าไปในประต ู                        เปิดม้งุ คดุ ค้เู ข้าทีนอน
โอ้วา่ พมิ นิมนวลของช้างเอย๋                  เมือไรเลยจะได้เคยี งอยเู่ รียงหมอน
อกใจดงั ไฟเข้าฟอกฟอน                     พีจะข้อนตวั ตายไมว่ ายครวญ
รักใครไมเ่ หมือนพีรักพมิ                      เจ้างามพริมงามดงี ามถีถ้วน
งามรูปงามจริตกระบดิ กระบวน              งามล้วนขําคมเจ้าสมงาม
รูปตวั ชา่ งชวั กระไรเลย                       ขนุ ช้างเอย๋ เลียนโลง่ ดงั โขลงข้าม
ถ้ากพู บฤาษีชีพราหมณ์                       จะชบุ ให้เหมือนพระรามธเรศตรี
กรีดกรายชายไปให้เหน็ หน้า                 สีดาก็จะพวยมาด้วยพี
นีเนือตวั ชวั ช้าเป็นราค ี                          ไมม่ ีดสี ารพดั ขดั ระยํา
ลดเลียวเกียวใครก็ไมเ่ ป็น                     สร้างลํามาเลน่ แตร่ ายปลํา
กจู ะนงิ ทรมาทารกรรม                         นอนควําอยไู่ ยไมต่ ้องการ
ตะวนั บา่ ยชายแสงทินกร                      พมิ พีก็จะจรออกจากบ้าน
กบั ข้าไทเลน่ นําอยสู่ ําราญ                    กจู ะพาบริวารกลู งไป
เดชะบญุ ขนุ ช้างสร้างกศุ ล                    พอจะคดิ ตดิ สินบนใครเข้าได้
เก้าชงั สิบชงั ชา่ งเป็นไร                        นีดเน้นเข้าไปคงได้การ
คดิ แล้วเทา่ นนั มิทนั ช้า                         ลกุ แหงนดฟู ้ าอยงู่ นุ่ ง่าน
อแุ มเ่ จ้ากตู ายบา่ ยพอการ                    เรียกข้าคนลนลานมาหลายคน
หยบิ ถงุ ใสเ่ งินตราเข้าห้าชงั                   ผดุ ลกุ ผดุ นงั อยสู่ บั สน

77

นงุ่ ยกหม่ สา่ นเข้าลานลน                     นํามนั จนั ทน์ทาตนให้หอมฟ้ งุ
เขม็ ขดั รัดเอวดพู ลมุ่ ผล ุ                      อลฉุ ไุ มส่ มกบั ผ้านงุ่
ขนอกรกเตม็ ตลอดพงุ                         มมุ งุ่ ดว่ นเดนิ ลงจากเรือน
บา่ วไพร่ตามหลงั มาพรังพรู                  ขนุ ช้างเห็นคนดอู ยกู่ ลน่ เกลือน
ดบุ า่ วตามนายทํากรายเชือน                กจู ะเฆียนหลงั เปื อนระงมไป
ครันถงึ ทา่ นํานางพมิ อาบ                     ผินหน้ากระซิบกระซาบกบั บา่ วไพร่
ให้แอบพมุ่ ซุม่ ดอู ยแู่ ตไ่ กล                       เขามาอยา่ ให้เขาเห็นตวั
ขนุ ช้างแอบซุ้มพมุ่ ชงิ ชี                       ฉวยผ้าสา่ นคลีขนึ พนั หวั
คอยพิมหน้ากริมเป็ นใบบวั                    ยมิ หวั เบกิ บานสําราญใจ 
   ครานนั นางพิมกบั สายทอง               อยใู่ นห้องปักสะดงึ กรึงไหม
ตะวนั ชายบา่ ยแสงอโณทยั                   จะลงไปอาบนําด้วยทนั ที
พร้อมด้วยข้าไทอยกู่ า่ ยกอง                กบั นางสายทองผ้เู ป็ นพี
ถึงทา่ ผลดั ผ้าด้วยยนิ ด ี                            ลงนําแล้วก็สีซงึ เหงือไคล
อีมาอีมีอีสีเสียด                                 อีเขียดชกั ชวนกนั เลน่ ไล่
ใครจะซอ่ นใครจะหาก็วา่ ไป                 เปรียบหนีเปรียบไลใ่ ห้อยโู่ ยง
ปะเปิ งเลิงแมวแอวออก                      นอกซอ่ นนางจนั กระโต้งโหง่
จําเพาะลงทีอีโคกโยกโก้งโค้ง             กระโดดโผงลงนําดําผดุ ไป
อีมาอีมีอีสีเสียด                                 อีเขียดดาํ หนีอีโคกไล่
อีรักหนกั ท้องไมว่ ่องไว                      อีโคกกระโชกใกล้เข้าทกุ ที
อ้ายโห้งโก้งโค้งอยกู่ อแขม                 แพลมหวั ปอหลอหวั ร่อฉี
ขนุ ช้างขดั ใจเอาไม้ต ี                         อ้ายโห้งจงึ ชีให้นายดู
นนั แนแ่ มพ่ ิมอยรู่ ิมตลิง                      นมโตจริงจริงสีตวั อยู่
ขนุ ช้างดา่ มงึ อยา่ วา่ แมข่ องก ู               อีปแู สมนนั แหละของมงึ
อ้ายโห้งฟังนายสบายจติ                     ดีฉนั คิดไว้แตแ่ รกลงมาถึง
ความรักไมช่ วั จนตวั ตงึ                       คา่ ตวั ชงั หนงึ อีคนนี
รูปราวกบั ตะโพนโผงลงนํา                 ฉนั ยกั คิวเอาควําไปเมือกี
กลบั พลิกหงายท้องขนึ สองที             เสนห่ ์ของฉนั มีครูให้มา

78

อีโคกกระโชกไลอ่ ีรัก                       ฉวยขาคว้าชกั เอาชายผ้า
จมนําดาํ ฟอดกอดกนั คา                   ผดุ ขนึ มาตาเหลือกเสือกซวนไป
อีรักสําลกั นําท่วมปาก                      รากนําออกมาสกั ชามใหญ่
ร้องดา่ วา่ อบุ าทว์จะขาดใจ                 นอนไถลผ้านงุ่ ไมต่ ดิ ตวั
อ้ายโห้งโก้งโค้งขนึ ตบมือ                  ออมืออแุ หมแ่ มท่ นู หวั
ราวกบั ปากปลาม้าดนู า่ กลวั                 สนั รัวหน้าแหงนชกั แอน่ ไป 
   สายทองนางพิมอยรู่ ิมตลิง             หวั เราะล้มกลิงไมล่ กุ ได้
ขนุ ช้างทะยานงนุ่ งา่ นใจ                    ผ้านางพิมไพลจ่ ากรักแร้
ขนุ ช้างเห็นนมกลมตละปัน                 มือคนั หน้าแข้งยืนแยงแย่
โคลงตวั คลกุ คลกุ เหมือนต๊กุ แก           อีแมเ่ อย๋ วนั นีนีกตู าย
นางพมิ สายทองร้องเรียกข้า               ไปเหวยไปวาตะวนั บา่ ย
ขนึ มาผลดั ผ้าทงั บา่ วนาย                 นาดกรายตามกนั เป็นหลนั ไป 
   ขนุ ช้างออกจากพมุ่ ชิงชี                 บา่ วไพร่ตามมีทงั น้อยใหญ่
ร่วมทางนางพิมทีจะไป                     เดนิ เรียงเคียงไหลย่ มิ ไปลม่ า
สายทองนางพมิ หลีกริมทาง               ขนุ ช้างเดนิ เกินนางขนึ มาหน้า
แกล้งอา่ นเพลงยาวกลา่ วกระทบมา      โอ้วา่ ดวงดอกฟ้ ามณฑาธาร
อ้ายโห้งโกง่ คอตอ่ กลอนนาย              พีเห็นเจ้าเข้าหมายวา่ ของหวาน
ดกู ระเพือมตละเชือมซงึ เต้าตาล           ขนุ ช้างเดนิ ผา่ นพ้นนางไป
นางพิมโกรธาดา่ ง่นุ งา่ น                      แมม่ งึ อ้ายหวั ล้านกบาลใส
แล้วเดนิ ลดั มาบ้านเสียทนั ใด               บา่ วไพร่ก็ตามมาถงึ เรือน 
   ฝ่ ายขนุ ช้างออกไปไกลขอบรัว         แสงแดดแผดหวั จนหน้าเฝื อน
แกล้งชวนบา่ วข้าพาเทียวเชือน            หลบเลือนไถลให้ช้าที
ครันนานประมาณสกั ครู่หนงึ                จงึ ห้ามบา่ วไพร่มิให้มี
เดนิ เป็นระเบียบเรียบร้อยดี                 เข้าบ้านท่านศรีประจนั พลนั
หยดุ อยทู่ ีประตแู ล้วถามหา                 อีบา่ วบอกวา่ ทา่ นอยนู่ นั
แนข่ ้ามาหาเมตตากนั                         บอกคณุ แมศ่ รีประจนั วา่ เรามา
อีพวกข้ารับคําขนุ ช้างไป                    ถงึ บนั ไดก็ขนึ บนเคหา

79

นงั ลงเลา่ ความตามกิจจา                    วา่ ขนุ ช้างเขามาหาคณุ นาย 
   ศรีประจนั ครันเยียมทีหน้าตา่ ง           แลเห็นขนุ ช้างก็ใจหาย
เหงือไหลอาบมาหน้าผากพราย            ทงั แดดนายไยฝ่ ามาดงั นี
ร้องเกรินเชญิ คะขนึ มาเรือน                ชา่ งทนแดดแผดเฝื อนเหงือไหลรี
ลบู ตวั เถิดขานําท่ามี                          เรียกข้าดา่ มีสบั สนไป
ขนุ ช้างยา่ งขนึ บนนอกชาน                  คกุ คลานเข้าไปในเรือนใหญ่
นงั บนเสือพลนั ในทนั ใด                     ยกมือขนึ ไหว้ศรีประจนั
ทา่ นยายศรีประจนั ก็รับไหว้                 แล้วบอกให้กินหมากขมีขมนั
กินหมากแล้วถามเนือความพลนั            แดดนายร้ อนครันไปไหนมา
ขนุ ช้างกระอกั กระไอมใิ คร่บอก            อ้อู ีคอ่ ยคอ่ ยออกเนือความว่า
ลกู นีขดั สนพ้นปัญญา                         แล้วก้มหน้านงิ อยไู่ มพ่ าที 
   ครานนั ทา่ นยายศรีประจนั                  เห็นขนุ ช้างขยนั ทําอ้อู ี
จะใคร่ได้แจ้งแหง่ คด ี                          เซ้าซีซําถามเนือความไป
อนสุ นธิทําวนสิงใดมี                          บอกแตโ่ ดยดีอยา่ สงสยั
เป็นคนกนั เองอยา่ เกรงใจ                    ต้องการอะไรพอ่ จงึ มา 
   ขนุ ช้างหมอบชิดจนตดิ หมอน            วา่ โปรดก่อนขอรับคณุ แมข่ า
ลกู นีขดั สนพ้นปัญญา                         จะปรึกษาใครได้ก็ไมม่ ี
แกน่ แก้วตายแล้วเป็ นหลายเดือน          เงินทองกองเกลือนไมเ่ ป็นที
มนั ลกั ฉกฉวยไปใชพ่ อดี                     ตาเดียวเทา่ นีไมด่ ทู นั
วนั นีก็หายไปหลายชงั                         แตม่ ใิ ชเ่ งินฝังเงินกําปัน
หกั กญุ แจเข้าง้างเอากลางวนั                ผ้าผอ่ นสารพนั ลกั เนืองไป
ถ้ามีใครรับจะปกครอง                       ทรัพย์สินเงินทองทงั ปวงได้
จะยกให้ไร่นาทงั ข้าไท                      มอบเหย้าเรือนให้เป็นแมเ่ รือน
แมห่ ม้ายร้ายทานก็ไมว่ า่                      แตพ่ อมีกิริยาไมอ่ ายเพือน
ชว่ ยเก็บชว่ ยชกั ชว่ ยตกั เตือน                   แตพ่ อหมือนแมพ่ ิมพิลาไลย 
   ครานนั ทา่ นยายศรีประจนั                ฟังขนุ ช้างรําพนั ไมน่ ิงได้
คดิ โลภขนึ มาวา่ ออกไป                     มีเงินเหตใุ ดจะไร้ทอง

80

พอเลือกคดั จดั หาทีดีด ี                      ถ้วนถีรู้เก็บซงึ ข้าวของ
รู้การรอบคอบครอบครอง                  ปกป้ องข้าไททงั ไร่นา 
เหมือนอยา่ งพอ่ ช้างอยา่ งนีนี                     พอจะหาเมียดไี ด้สมหน้า
ไมอ่ ายแขกไทยทีไปมา                   เจรจาออ่ นหวานการผ้ดู ี
เสมอทงั สองราบบรรดาศกั ด ิ              รู้ปักเย็บกรองให้ต้องที
จะเลือกสรรในสพุ รรณบรุ ี                  เห็นไมม่ ีใครเสมอกบั พอ่ ช้าง
ทีจริงออพมิ พิลาไลย                       พอจะเป็นผ้ใู หญ่ก็ได้บ้าง
แตพ่ อเพียงสถานปานกลาง               ไมเ่ หมือนอยา่ งในศรีอยธุ ยา
   ขนุ ช้างฟังวา่ บานหน้ายมิ                 อนั จะหาเหมือนแมพ่ มิ นนั เหลือหา
ลกู คดิ เป็นนิจทกุ เวลา                       จะให้มาวา่ เป็นไมตรี
ครันหารือกบั แมเ่ ทพทอง                  จะรับคาํ ปรองดองก็ใชท่ ี
มิใชอ่ ืนไกลเห็นไมด่  ี                        ด้วยเลน่ กนั แตก่ อ่ นกีเหมือนพีน้อง
เมือปลงศพบิดาหารือกนั                    จะให้เดก็ ผกู พนั เป็นหอห้อง
กลวั แมข่ ้างนีมปิ รองดอง                    ข้างแมเ่ ทพทองจงึ ไมม่ า
แม้นแมม่ โิ กรธถือโทษภยั                       จะหาทา่ นผ้ใู หญ่ให้มาวา่
ยกทงั ววั ควายแลไร่นา                      ทงั เงินทองเสือผ้าสารพนั  
   ครานนั นางพิมกบั สายทอง               ฟังอยใู่ นห้องป่ วนปัน
แค้นด้วยมารดาวา่ กบั มนั                     อ้ายหวั ควนั ลวนลามหยามเตม็ ที
ทําเปิดหน้าตา่ งแล้วร้องไป                  อ้ายผลไปไหนมงึ มานี
อ้ายหวั ล้านนอกขนคนอปั รีย์               งานการยงั มีไมน่ ําพา
ตาผลหวั ล้านร้องขานนาย                   อะไรวนุ่ วายหมอ่ มแมข่ า
ออกจากทบั ได้หวั ใสมา                      ยกขาก้าวขนึ บนั ได 
   ขนุ ช้างได้ฟังนางพมิ ดา่                    คดิ อายบา่ วข้าไมช่ ้าได้
ลายายศรีประจนั งกงนั ไป                    ยา่ งเท้าก้าวไวลงเรือนพลนั
ตาผลขนึ มาคาบนั ได                         หลีกขนุ ช้างไปอยตู่ วั สนั
ขนุ ช้างเงยหน้าเหลอเก้อยิงฟัน             นานนานนะปะกนั แตส่ กั ครัง
ตาผลงนั งกยกมือไหว้                        บาปเพราะชนไก่แตห่ นหลงั

81

ขนุ ช้างไขหไู มอ่ ยฟู่ ัง                         เก้กงั หน้าเง้าเหยา่ เหยา่ ไป 
   ครันสนิ แสงสรุ ิยงอสั ดงคด               เลียวลดลบั เหลียมขนุ ไศล
พระจนั ทร์เรืองอิทธิฤทธิไกร                สถิตในทพิ รถอนั รูจี
ประดบั ด้วยแสนสรุ างค์นางสวรรค์          ชกั รถผยองผนั เร็วรี
พลาหกผกแผน่ ด้วยฤทธี                     เลียวเหลียมคริ ียคุ นั ธร
เปลง่ แสงสวา่ งหล้าธาตรี                     ดเิ รกดาราศรีสลบั สลอน
บนั ดาลวงทรงกลดขจายจร                  งามบวรแสงจนั ทร์พรรณราย
พิมน้อยแสนละห้อยถงึ พลายแก้ว          ลว่ งหลายวนั แล้วไมเ่ หน็ หาย
ครวญเคร่าเช้าคําไมก่ ลํากราย               ปรึกษาสายทองพีผ้ปู รีชา
เจ้าพลายแก้วไปแล้วหามาไม ่               หลายวนั หายไปไมเ่ หน็ หน้า
น้องเสียใจครันทีสญั ญา                      ความเดมิ ทีวา่ เหน็ กลบั กลาย
จะโทษแตพ่ ีก็มไิ ด้                             โทษใจของน้องนีมกั ง่าย
ไปเชือคาํ ทีเพราะเราะราย                    ซําหลงรูปเจ้าพลายจงึ เสียรัก
ไมร่ ู้ทีจะทําอยา่ งไรได้                         เจ็บใจวิตกเพียงอกหกั
แม้นซือตรงคงเรืองไมเ่ ยืองยกั                คงเวียนมาให้ประจกั ษ์แกน่ ําใจ 
ร้อนเยน็ จะได้เป็นทีปรึกษา                   เมือไมม่ านีจะทําไฉนได้
จะรู้ทีผินหน้าไปหาใคร                        พีเห็นหรือไมพ่ ีสายทอง
อ้ายขนุ ช้างมนั กล้ามาหาแม ่                  ไชแชขอเลน่ แตค่ ลอ่ งคลอ่ ง
กิริยาแมว่ ่าเป็นปรองดอง                      ชา่ งโลภทรัพย์สิงของนีสดุ ใจ
จะนงิ ดอู ยฉู่ ะนีฤๅพีเอย๋                       อยา่ นกึ เลยน้องหาอยเู่ ป็นคนไม่
พีสายทองจะคดิ ประการใด                   บอกให้น้องแจ้งด้วยเถิดรา 
   ครานนั จงึ โฉมนางสายทอง                ปลอบน้องกอดแอบแนบหน้า
ช้อนคางพลางชว่ ยเช็ดนําตา                 อยา่ โศกายงั ไมเ่ กินกําหนดการ
เจ้าพลายหมายรักแมพ่ มิ พี                   กวา่ ชีวีจะวายอวสาน
ใชจ่ ะคดิ ลวงเลน่ พอเป็นการ                  ปฏิญาณสญั ญาไว้มากมาย
จะเมือยเหน็บเจ็บจกุ ประจบุ นั                 ฤๅธุระสําคญั นนั มากหลาย
ฤๅรู้ถงึ สมภารทา่ นวนุ่ วาย                   จงึ สญู หายเงียบไปไมเ่ ข้ามา

82

จะอาวรณ์ร้ อนใจไปไยมี                      พรุ่งนีพีจะออกไปตามหา

ให้สินแคลงแจ้งใจในกิจจา                   จะปรึกษาร้ายดีอยา่ ดว่ นตรอม

แม้นอยดู่ ไี มม่ ีภารธุระ                         พีปะแล้วจะพามาถนอม

จงเสือมสร่างกําสรดต้องอดออม           จะผา่ ยผอมผิดร่างแบบบางไป

ผดั หน้าไว้ท่าเจ้าพลายแก้ว                   คาํ พรุ่งนีแล้วจะหายไข้

ปลอบพลางโลมเล้าเอาใจ                    กระพือพดั วีให้เจ้าพมิ นอน

พิมหลบั กลบั ลกุ มาจากห้อง                  สายทองเอนตวั ลงกบั หมอน

หลบั สนทิ นทิ ราให้อาวรณ์                    พอแจ้งแสงทนิ กรขนึ ทนั ใด 

   ครันสวา่ งกระจา่ งแสงทินกร                     สายทองตืนนอนหาช้าไม่

บ้วนปากล้างหน้าแล้วคลาไคล              เข้าไปหาทา่ นศรีประจนั

นงั ลงเลา่ ไปมไิ ด้ช้า                            คนื นีทา่ นขาแมพ่ มิ ฝัน

ประหลาดนกั หนกั ใจฉนั ครันครัน            เรืองฝันเหน็ ร้ายไมไ่ ว้ใจ

ในฝันวา่ ไปนอนอยเู่ รือนอืน                  กลางคืนนอนหลบั แล้วไฟไหม้

ยบุ ลงถงึ ดนิ สินสญู ไป                         เนือตวั ถกู ไฟออกพองพงั

ไมร่ ู้วา่ ร้ายดปี ระการใด                        แมพ่ ิมเศร้าใจเจียนจะคลงั

จะไปวดั ป่ าเลไลยจะใคร่ฟัง                เลา่ สนิ เลา่ ยงั กบั สมภาร 

   ครานนั ทา่ นยายศรีประจนั                  ได้ฟังเลา่ ความฝันสง่ เสียงฉาน

รีบไปไวไวอย่าได้นาน                        เลา่ ขานทา่ นให้แจ้งทงั ต้นปลาย

หมากพลดู หู าออพมิ เอย๋                       ทงั ขนมนมเนยเอาไปถวาย

ส้มสกู ลกู ไม้ให้มากมาย                      จวนจะสายไปให้ทนั ทา่ นฉนั เช้า

นางพิมยิมแต้แมไ่ มร่ ู้                          ปอกหมากพนั พลกู ระปรีกระเปร่า

ขนมส้มใสล่ งไมเ่ บา                           ข้าวแกงแตงเต้าเอาแตด่ ี

สายทองจากห้องไปอาบนํา                  หม่ ผ้าแพรดําซบั ในสี

ลงจากเรือนพลนั ทนั ที                         ข้าไทตามรีรีบเร่งมา  

   ครันถงึ วดั พลนั ทนั ใด                       ขนึ กฎุ ีใหญ่ทงั บา่ วข้า

กราบไหว้มิให้ใครสงกา                       แล้ววา่ กบั ทาสาพวกข้าไท

เอง็ พากนั ไปทีวิหาร                            ดอกพิกลุ บานหลน่ อยเู่ ป็นไหนไหน

83

อีพวกข้าพากนั ไปทนั ใด                       สายทองเป็ นผ้ใู หญ่อยบู่ นนนั
ข้าวแกงแตง่ ตงั ทงั ของหวาน                 ถวายสมภารให้ทา่ นฉนั
หมากพลบู หุ รีทีสําคญั                          แกล้งกลนั ซอ่ นไหว้ให้เณรพลาย
ส้มสกู ลกู ไม้เป็นของแห้ง                     เณรแก้วจดั แจงเอาไปถวาย
สายทองคอยชอ่ งดแู ยบคาย                 สงฆ์ทงั หลายนงั ฉนั จนั หนั ไป
ฉนั แล้วตา่ งลกุ ไปในห้อง                      สายทองผ้มู ีอชั ฌาสยั
เหน็ ลบั ตาคนดีไมม่ ีใคร                        จงึ เข้าในห้องเณรด้วยฉับพลนั
ยืนให้หมากพลทู งั บหุ รี                         แล้วเลา่ คดขี มีขมนั
พมิ น้อยคอยทา่ มาหลายวนั                    โศกศลั ย์หนกั หนาด้วยปรารมภ์
คําวนั นีสงั ให้เข้าไปหา                          แตค่ อยคอยฟังมาไมเ่ หน็ สม
ดเู ป็นลอ่ แตพ่ อได้เชยชม                      จะทงิ ไว้ให้ตรมระกําตาย
พมิ น้อยคิดแคลงแหนงใจอย ู่                 เท็จจริงมไิ ด้รู้ซงึ เงือนสาย
จงึ ใช้ให้มาหาพอ่ เณรพลาย                   มีทกุ ข์โศกโรคร้ายประการใด
เมือกลางวนั วานนีไปอาบนํา                  อ้ายขนุ ช้างระยําทําหยาบใหญ่
เดนิ แซงแขง่ หน้าแมพ่ มิ ไป                   นางขดั ใจดา่ วา่ สารพนั
แล้วมนั มาหาท่านมารดา                       พดู จาลวนลามแตค่ วามขนั
เอือมขอตอ่ คณุ แมศ่ รีประจนั                   เหน็ จะเป็นการมนั ทกุ สงิ ไป
เพราะเหตทุ งั นีทีมีมา                           พิมจงึ วา่ สายทองไมท่ นได้
วา่ ข้าสือชกั ทําหกั ใจ                            ชกั ให้เสียตวั ด้วยเณรพลาย
สารพดั พดู แตด่ ีถีถ้วน                          ดกู ระบวนทีจะเลือมเสือมหาย
แกล้งทําให้ชําระกําตาย                       สงสารสดุ ทีสายสวาทวอน
ไหนจะสงสารตวั นีชวั แล้ว                     ไหนเณรแก้วจะคลายสโมสร
ไหนจะทกุ ข์ไปข้างหน้าอนาทร               ไหนขา่ วชวั จะขจรกระจายไป
ไหนอ้ายขนุ ช้างมาสขู่ อ                        เป็นไมร่ ู้ทีจะทํากระไรได้
เพือนรักหมายจกั ได้ร่วมใจ                    ก็ไมใ่ ห้ปรึกษาเมือคราวจน
จงึ ให้ตามมาดใู ห้รู้เหต ุ                          ด้วยสงั เกตผิดเรืองแตเ่ บอื งต้น
ซงึ วา่ ไว้จะมิให้ได้อายคน                      จะคดิ อา่ นผอ่ นปรนประการใด

84

จะส้หู น้าหรือวา่ เอาตวั รอด                     อยา่ อดิ ออดบอกความแตใ่ กล้ใกล้
พอ่ เณรพลายก็สบายเพราะอยไู่ กล          สายทองเจบ็ ใจด้วยชดิ กนั
อปุ ระมาเหมือนงาระคนถวั                         ประดงั ไฟใสค่ วั กระเบอื งนนั
งาร้อนฤๅจะผอ่ นให้ถวั ทนั                     พอถวั สกุ ก็จะอนั ตรายงา
อยวู่ ดั เหมือนรําเลน่ นอกมา่ น                  อยบู่ ้านเขาก็ใสเ่ อาแตข่ ้า
จะคดิ อา่ นฉนั ใดให้วา่ มา                        สายแล้วจวนเวลาจะคลาไคล 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าเณรพลาย                ยมิ พรายผนั แปรแก้ไข
สารพดั สตั ย์จริงทกุ สิงไป                       ได้สญั ญาวา่ ไว้กบั พีนาง
วา่ พมิ นมิ นวลกบั สายทอง                       เป็นสองสดุ สวาทไมแ่ หหา่ ง
ส้ตู ายหมายจิตไมจ่ ืดจาง                        ซงึ จะร้างแรมรักอยา่ รําพงึ
ช้าช้าวา่ กนั เถิดสายทอง                         นนั ก็พีนีก็น้องอยา่ ควรขงึ
สงบความอยา่ ให้ลามเลืองลือองึ               ถ้ารู้ถงึ หคู นจะแพร่งพราย
ทกุ วนั กระสนั อยสู่ ดุ จิต                          รําพงึ คดิ คดิ อยไู่ มร่ ู้หาย 
กีดด้วยสมภารท่านวนุ่ วาย                      ให้สาธยายรําเรียนซงึ วิชา 
แตก่ ินข้าวเช้าแล้วจนดกึ ดนื                      เทียงคืนสามยามไปกว่ากวา่
วนั น้องไปหาเจ้าพิมมา                           ต้องตีดา่ ผกู มดั ท่านตดั รอน
พีสายทองต้องตเี พราะเณรน้อง               ได้รับรองแล้วจงรับธรุ ะก่อน
จะแทนคณุ มใิ ห้อนาทร                          ชว่ ยวา่ วอนกบั เจ้าพมิ พลิ าไลย
แตพ่ อวา่ งหา่ งตาทา่ นเจ้าคณุ                    ลงวนั ใดก็จะผลนุ ไปจนได้
ความสตั ย์สารพดั มาแตไ่ ร                      อยา่ ได้แคลงคดจงจดจํา
วา่ พลางทางเป่ าลมละลวย                      พีสายทองจงชว่ ยอปุ ถมั ภ์
เปรียวปากฤๅกินหมากเสียสกั คํา            เสกซําสง่ ไปให้ทนั ที
   สายทองรับหมากใส่ปากเคยี ว              กระสนั เสียวสยองพองเกศี
ความรักเร็วแลน่ แสนทวี                          เมือกระนีแล้วมาตกแกส่ ายทอง
อีคนจนสําหรับทนแตฝ่ ่ ายทกุ ข์                คราวสนกุ แล้วก็เงียบอยใู่ นห้อง
ตวั ข้าอปุ ระมาเหมือนใบตอง                      ประคองหอ่ ห้มุ ขนมไว้
แก้สาดเสียสนิ กินแตข่ อง                       อนั ใบตองหาทะยาทะแยไม่

85

เป็ นคนจนก็ต้ องทนระกําไป                    มใิ ห้สญู สินทงั สองรา

   ทําคณุ ไว้เถิดสีกาพี                           ชวั ดีคงจะเห็นไปภายหน้า

มทิ ีหนงึ ก็ทีหนงึ นะสีกา                          จะออกปากชมว่าเจ้าเณรดี

ซงึ ข้อวา่ คําก่อนจงผอ่ นโกรธ                   ขอโทษเสียเถิดสีกาพี

เวทนาสีกาทกุ ราตรี                               ไหนต้องตีขอเปิดผ้าหม่ ดู

สายทองอดึ อดั ทําขดั ใจ                          นีอะไรเจ้าเณรเถนตู้

มาฉกชกั ผ้าหม่ ชมช ู                               นมจ้เู จ้าเณรนีราคี 

   ครานนั เถรไทยไปถานมา                    ได้ยนิ เสียงสีกาอย่อู ้อู ี

แอบฝาตามองตามชอ่ งมี                         เหน็ เย้ายีหยอกยดุ ผ้าหม่ กนั

เอวกลมนมโตดโู อโ่ ถง                            อีตายโหงมาประเคนให้เณรฉนั

ออแก้วสามาญก็หาญครัน                      กลางวีกลางวนั ไมเ่ กรงใคร

ซุกซนบนกะฏิริถาน                                 กจู ะบอกสมภารให้มาไล่

มองดอู ยนู่ านฟ้ งุ ซา่ นใจ                           เถรไทยกลดั กล้มุ เดนิ ดมุ่ มา

ครันถึงร้องตะโกนมาแตไ่ กล                    เณรแก้วสีไฟพทุ ธิเจ้าข้า

เหน็ พดู เซ้าซีกบั สีกา                               ฉวยผ้าหม่ ยดุ ฉดุ ชงิ กนั  

   สมภารได้ฟังเถรไทยวา่                        ขบเหงือกเหลือกตาโกรธตวั สนั

ลกุ ฉวยไม้เท้าก้าวงกงนั                            ถลนั รีบมาเปิดประตโู กรง

เณรแก้วสายทองทงั สองคน                      จวนจนเข้าไปแอบอยขู่ ้างโอง่

แกหวดด้วยไม้เท้าวงิ ตะโพง                      อ้ายตายโหงอีตายหา่ ดา่ เกนเกน

สายทองลอดลอ่ งมาลบั ตวั                         ทา่ นขรัวร้องเบือมนั เหลือเถน

ปรนปรือทกุ อยา่ งจนกลางเพล                   ฝ่ ายเจ้าเณรวิงวนซกซนไป

กระโดดลงหน้าตา่ งวางวิงโทง                      ผ้าผอ่ นลอ่ นโลง่ ไมต่ ดิ ได้

สมภารค้นกฎุ ีไมม่ ีใคร                              ยงั ขดั ใจบน่ วา่ ดา่ องึ มา

ทดุ อ้ายเณรหน้าหมาสีกาผี                        โสโครกกฎุ ีกหู นกั หนา

นงั ลงตําหมากทงิ สากคา                           ตาํ พลางดา่ วา่ จนสาใจ 

   สายทองลอดล่องหนีสมภาร                   ลนลานออกนอกกฎุ ีได้

เหลียวหาเณรพลายก็หายไป                     ไมม่ ีใครจะรู้วา่ ร้ายดี

86

ถงึ กลางวดั หยดุ ยืนจดั แจงตวั                      ด้วยความกลวั ทา่ นสมภารจะรีบหนี

จงึ ร้องเรียกข้าไทไปทนั ที                         อีมีเร็วนะกจู ะไป

อีพวกข้ าได้ยินนายร้ องเรียก                     จําสําเหนียกถนดั ไมช่ ้าได้

เก็บพกิ ลุ หอ่ ผ้ามาทนั ใด                            บดั เดยี วใจก็พร้อมกนั ฉับพลนั  

   สายทองสง่ กระทายให้บา่ วข้า                 อีมีรับมาขมีขมนั

รีบกลบั ไมน่ านถึงบ้านพลนั                         ขนึ เรือนศรีประจนั แล้วยมิ พราย

ศรีประจนั ครันเห็นสายทองมา                     เอ็งไปวดั กระไรช้ามาจนสาย

ไปไหนหนอ่ ยแหละแฉะจะตาย                   ทา่ นขรัวทายร้ายดีประการใด

สายทองตอบคําของมารดา                       ช้าอยดู่ ้วยทา่ นฉนั จนั หนั ได้

ต้องคอยทา่ นยถาเป็ นเทา่ ไร                      ทา่ นไปถานเป็นนานจงึ กลบั มา

ทา่ นได้ทกั ทายข้อร้ายดี                      วา่ เคราะห์แมพ่ มิ นีเป็นหนกั หนา

ระวงั ตวั กลวั ภยั ในสามเวลา                        พ้นนนั ทา่ นวา่ สวสั ดี

วา่ แล้วลกุ ลามาในห้อง                             แนบน้องพลางกระซิบวา่ พมิ พี

เณรพลายส้ตู ายด้วยพาที                          ให้สญั ญาถ้วนถีทีจริงจงั

ถงึ อยา่ งไรคงจะสกึ ซมมาหา                      ดาบจะลอ่ คอฆา่ ไมถ่ อยหลงั

ไมช่ ้าคงจะมาเหมือนสจั จงั                         แมจ่ งฟังคาํ พีอยา่ เสียใจ 

   ครานนั จงึ โฉมเจ้าเณรแก้ว                      หนีสมภารไปแล้วไมก่ ลบั ได้

ยิงคดิ เวียนวนให้จนใจ                             อยวู่ ดั ป่ าเลไลยก็ช้านาน

วชิ าไมช่ ํานาญเชียวชาญแน ่                       ยงั วดั แคนนั ว่าเยียมเหียมหาญ

แมท่ องประศรีบอกมาก็ช้านาน                   วา่ สมภารชือคงเป็นคนดี

อยสู่ พุ รรณแล้วให้ด้นไปค้นหา                    เพือนสนทิ บิดาทีเป็นผี

ไปเรียนตอ่ พอจะได้ความรู้ดี                        แตเ่ ป็นหว่ งพิมพีนีสดุ ใจ

จะวา่ เราหลบลีหนีสจั จา                             จะสกึ ไปก็วิชาหาชะงดั ไม่

ถงึ รักสตั ย์ต้องตดั ความอาลยั                      คดิ แล้วหม่ สไบรีบเดนิ มา

ออกทงุ่ มงุ่ ทางต้นไม้เสียด                          ถงึ เพนียดเทียวด้นค้นถามหา

เขาชีบอกเห็นวดั ถนดั ตา                            หมายศาลารีบตะบงึ ถงึ วดั พลนั

พบเถรอ้นกวาดวดั อยคู่ นเดียว                     เหน็ เณรแก้วแกเหลียวขมีขมนั

87

ถามเถรเอ็นดอู ยา่ พรางกนั                          ทา่ นสมภารคงนนั อยแู่ หง่ ไร

เถรอ้นฟังคดีทีเณรถาม                             ไมพ่ รางความบอกทีแล้วชีให้

สามหลงั กฎุ ีมีหอไตร       เณรแก้วดีใจรีบไคลคลา                         

พอขรัวคงลกุ ออกมานอกชาน เณรแก้วกราบกรานเข้าไปหา

ทา่ นสมภารถามไปมิได้ช้า                          เอ็งไปไหนมาออเณรนี

เณรแก้วตอบคําทา่ นขรัวไป                  ฉนั คือบตุ รขนุ ไกรทีเป็นผี

ชือวา่ พลายแก้วผ้ภู กั ดี                               ทา่ นทองประศรีเป็นมารดา

บอกไว้ให้มาหาพระอาจารย์                       เณรหลานนีจงึ ด้นค้นมาหา

เข้าสพุ รรณดนั ถามเนือความมา                   จะขอเรียนวิชาสืบตอ่ ไป 

   ครานนั ทา่ นสมภารได้ฟังวา่                      อออือจริงหวาหาลืมไม่

กชู อบชิดเป็นมิตรกบั ขนุ ไกร                       ยงั แค้นใจทีมนั ม้วยไมต่ อ่ มือ

โดยจะสินความคดิ วทิ ยา                            จะซานมาหากไู มไ่ ด้ฤๅ

ถ้าใครกล้าตามมาไมม่ ีครือ                         จะฟันเสียให้ลือเป็นแทงลาว

ถงึ ยกทพั นบั หมืนเตม็ พืนภพ                        จะผกู ผ้าพยนตร์ บรับให้ฉาว

ไมท่ นั ลว่ งราตรีให้หนีกราว                          กลวั จะยกธงขาวไมช่ งิ ชยั

กคู ิดคดิ เสียใจเป็ นหนกั หนา                         ดงั เสียลกู ตาขวาก็วา่ ได้

รําพงึ ถึงมนั ทกุ วนั ไป                                  กหู มายใจฝากผีมนั ทีเดียว

แล้วเหลียวหน้ามาพิศดพู ลายน้อย                กระจ้อยร่อยดไู มน่ า่ จะอดเหนียว

กาญจน์บรุ ีกบั สพุ รรณไกลกนั เจียว                อตุ สา่ ห์เทียวด้นป่ ามาหากู

ทองประศรีอยดู่ ีหรือไฉน                            ตา่ งคนตา่ งไกลถินฐานอยู่

เจบ็ ไข้สิงใดก็ไมร่ ู้                                     อยกู่ บั กเู ถิดจะบอกซงึ วชิ า

กเู หน็ แก่ขนุ ไกรทีตายแล้ว                         อ้ายเณรแก้วนีก็เหมือนมนั หนกั หนา                           

อยา่ อาวรณ์กจู ะสอนสนิ ตาํ รา                        มใิ ห้ฆา่ เหมือนพอ่ ของมงึ นี 

   เณรแก้วบอกท่านสมภารไป                     พอ่ มใิ ชส่ นิ ฤทธิคิดถอยหนี

หากรับสตั ย์พระพิพฒั น์วารี                          ไมร่ าคีคิดคดขบถใจ

ส้ยู อมตายไว้ชือเชือทหาร                           มใิ ห้พานผดิ เสียความสตั ย์ได้

อาคมจงึ เสือมทกุ สิงไป                               ทา่ นไมเ่ ลียงแล้วก็ตามบญุ

88

ถ้าบดิ าข้าคดตอ่ แผน่ ดนิ                              ละสตั ย์เสียสนิ ก็จะวนุ่
เพราะฉะนนั เขาจงึ ฟันเลน่ เป็ นจณุ                   พระคณุ อยา่ ละเหียเสียนําใจ
อนั ซงึ ทา่ นแมท่ องประศรี                            ปี นีชราลงไหนไหน
แตไ่ มห่ ลงกําลงั ยงั วอ่ งไว                            ไมเ่ จ็บไข้เป็นสขุ สําราญด ี
   สมภารได้ฟังเณรแก้ววา่                           ออ่ ชราลงครันหรือทองประศรี
ไมเ่ หน็ หน้ามาประมาณสกั สิบปี                      เอง็ อยนู่ ีกจู ะสอนการณรงค์
ความสตั ย์ต้องรักษาอยา่ ให้พลาด                  เพราะประมาทพอ่ มงึ จงึ เป็นผง
เอง็ เหนด็ เหนือยเมือยล้าเดนิ ป่ าดง                 จงไปอยกู่ ฎุ ีข้างหอกลางไป 
   เณรแก้วรับคําแล้วอําลา                          บา่ ยหน้าเข้าห้องหาช้าไม่
พร้อมทงั เตียงหมอนทีนอนใน                      ยงิ เศร้าใจถึงพมิ ผ้นู ิมนวล
ยงิ เย็นยงิ กระสนั ประหวนั ถงึ                          นอนคะนงึ อยใู่ นห้องไมห่ ายหวน
พอสินแสงสรุ ิยาเวลาจวน                            อตุ สา่ ห์ดว่ นหมอบมองเข้าห้องใน
โบกปัดพดั วีพระอาจารย์                             ให้สําราญรืนจิตพิสมยั
ปฏิบตั มิ ใิ ห้ขดั ข้องเคืองใจ                            สมภารแนะนําให้ไมช่ ้าการ
สะกดทพั จบั พลทงั ปลกุ ผี                             ผกู พยนต์ฤทธีกําแหงหาญ
ปัถมงั กําบงั ตนทนทาน                                สะเดาะดาลโซก่ ญุ แจประจกั ษ์ใจ
ทงั พชิ ยั สงครามล้วนความรู้                          อาจจะปราบศตั รูไมส่ ้ไู ด้
ฤกษ์พานาทีทกุ สิงไป                                 ทงั เสกใบมะขามเป็นตอ่ แตน
ชํานาญทงั กลศกึ ลกึ ลบั                                คมุ พลแมท่ พั นบั ตงั แสน
ส้ศู กึ ได้สนิ ทงั ดนิ แดน                                 มหาละลวยสดุ แสนเสนห่ ์ดี
จงั งงั ขลงั คะนองลอ่ งหน                              ฤทธิรณแรงราวกบั ราชสีห์
ถอนอาถรรพณ์กนั ประกอบประกบั มี               เลียงผีพรายกระซบิ ทกุ สิงไป
วชิ าสารพดั จะเรียนพร้อม                             ซกั ซ้อมทอ่ งเลา่ ทงั เกา่ ใหม่
แตค่ ะนงึ ถงึ พมิ มิได้ไป                                 เพราะอาลยั หลงรักเรียนวชิ า  

ตอนท ี ๖ พลายแก้วเข้าห้องนางสายทอง
   จะกลา่ วถึงโฉมเจ้าขนุ ช้าง                        คะนงึ นางพมิ น้อยละห้อยหา

89

แตเ่ ช้าคําครําครวญทกุ เวลา                          ตงั แตม่ าจากบ้านศรีประจนั
ไมเ่ ป็นกินไมเ่ ป็นนอนแตร่ ้อนรัก                    อกจะหกั ใจรัญจวนป่ วนปัน
มไิ ด้มีความสบายมาหลายวนั                         แทบจะกลนั ใจตายไมว่ ายคิด
อยใู่ นห้องร้องไห้พไิ รรํา                              ทกุ คาํ เช้าเฝ้ านอนแตถ่ อนจิต
ทําไฉนจะได้แอบแนบชิด                            กบั เจ้าพมิ นมิ สนิทของพีอา
วนั เมือน้องอาบนํากบั บา่ วไพร่                       พีไปแอบมองทีตีนทา่
ชา่ งกระไรไมเ่ หน็ พีเลน่ ตา                            เมินหน้าเสียทีเดียวไมเ่ หลียวแล
ขนึ จากนําพีซําตามไปบ้าน                           ก็ได้การขนึ ไปวา่ หาหมอ่ มแม่
พดู กบั ศรีประจนั ไมผ่ นั แปร                           นกึ แนอ่ ยวู่ า่ เห็นจะเป็นการ
พรุ่งนีจะไปผลอขอทีเดียว                            ลดเลียวตามปัญญาวา่ ขาน
ทงั เงินทองของข้าวเอาเจือจาน                      ถงึ รูปชวั หวั ล้านคงเมตตา
แตค่ รําครวญป่ วนจิตคดิ จนรุ่ง                        พระสรุ ิยาพวยพงุ่ เวหา
สอ่ งแสงแจ้งกระจา่ งสวา่ งตา                        ก็ล้างหน้าจดั แจงแตง่ ตวั
ยกคนั ฉ่องมาสอ่ งดกู ระจก                           ในจิตคดิ วิตกแตท่ ีหวั
เอาเขมา่ เข้ามอมอยมู่ วั ซวั                             แป้ งชโลมโซมตวั ทวั ทงั กาย
ครันแล้วลกุ ออกมานอกห้อง                        นงุ่ ยกหม่ กรองทองเฉิดฉาย
เรียกบา่ วเลก็ เล็กเดก็ ผ้ชู าย                          มากมายตามหลงั สะพรังมา 
   ครันถงึ เรือนศรีประจนั เข้าทนั ใด                ดใี จก้าวขนึ บนเคหา
ศรีประจนั ครันเห็นขนุ ช้างมา                        ก็ต้อนรับเรียกหาเข้ามาพลนั
แล้วปราศรัยไตถ่ ามฉนั เพือนบ้าน                 เสือกพานหมากเชญิ กินหมากนนั
ธุระอะไรวา่ ไปอยา่ เกรงกนั                          แมน่ นั อยดู่ ดี อกหรือนา 
   ขนุ ช้างตอบไปเห็นได้ที                          วา่ ลกู นีจะขอมาเป็นข้า
ให้แมใ่ ช้ตา่ งเกือกตา่ งกะลา                        คดิ คดิ จะใคร่วา่ ก็เกรงกลวั
ด้วยรักพมิ นมิ น้องนีจริงจงั                           จงปลกู ฝังเสียเถิดแมท่ นู หวั
ถ้าได้ครองจะเอาทองมาทาบตวั                    ลกู ไมก่ ลวั เงินทองลกู ถมไป
ยามเดนิ จะให้เดนิ แตใ่ นห้อง                        แตแ่ สงเดือนมใิ ห้ส่องต้องตวั ได้
จะกลวั จนกลวั ยากไปทําไม                        แมข่ ้าไหว้เลียงลกู ไว้ดทู ี  

90

   ครานนั ทา่ นยายศรีประจนั                        ฟังขนุ ช้างรําพนั เป็นถ้วนถี

นกึ ยมิ กริมใจให้ยินด ี                                ได้ลกู เขยเศรษฐีก็ดีใจ

จงึ วา่ พอ่ ช้างทนู หวั แม ่                               ตามแตบ่ ญุ กรรมจะนําให้

ปี เดือนได้กนั หรือฉันใด                            แล้วเรียกลกู สาวไปในทนั ที

แมพ่ มิ เอย๋ แมพ่ ิมไปอยไู่ หน                      เป็นไรจงึ ไมอ่ อกมาไหว้พี

มารู้จกั กนั ไว้เป็ นไรมี                               มาซีทนู หวั ของมารดา 

   ครานนั นางพิมนิมสนทิ                           แค้นจิตขดั ใจเป็นหนกั หนา

แอบลบั แลแลเหน็ ขนุ ช้างมา                      แฝงฝาฟังเรืองให้เคืองใจ

อ้ายนีแลมนั ทํากวู นั นนั                              จะฟังเทศน์ฟังธรรม์หาได้ไม่

จงึ ร้องตอบแมพ่ ลนั ในทนั ใด                      ไมไ่ ปละอยา่ เรียกให้ยากเลย

แล้วแกล้งเรียกข้าดา่ ประจาน                      แนอ่ ้ายผลหวั ล้านไปไหนเหวย

ยกยศยิงใหญ่กระไรเลย                            ดอกเตยฤๅจะปลอมพยอมไพร

จองหองเอาเงินมาอวดองึ                           แมม่ งึ กหู าปรารถนาไม่

ขีเกียจการงานนีสดุ ใจ                              นําขอดโอง่ ไหไมน่ ําพา

อ้ายเจ้าช้ลู อมปอมกระหมอ่ มบาง                ลอยชายลากหางเทียวเกียวหมา

ชิชะแป้ งจนั ทน์นํามนั ทา                           หยง่ หน้าสองแคมเหมือนหางเบยี

หมามนั จะเกิดชิงหมาเกิด                          มงึ ตายไปเสียเถิดอ้ายห้าเบยี

หน้าตาเชน่ นีจะมีเมีย                                อ้ายมะมว่ งหมาเลียไมเ่ จียมใจ

เหมือนแมงปออวดอิทธิวา่ ฤทธิสดุ               จะแขง่ ครุฑข้ามอา่ วทะเลใหญ่

ก้อนเส้าฤๅจะเทา่ เมรุไกร                         หิงห้อยไพรจะแขง่ แสงสรุ ิยง

ชาตชิ วั ตวั ดงั นกตะกรุม                             จะเอือมอ้มุ อิงอกวิหคหงส์

เขาสปิ องเลน่ มจุ ลนิ ท์ลง                            ตวั พะวงตมกลบั ทะนงใจ 

   ขนุ ช้างฟังนางกระทบดา่                          นกึ อายบา่ วข้าไมอ่ ยไู่ ด้

อําลาศรีประจนั ในทนั ใด                            ลงจากเรือนไปมิได้ช้า 

   ครานนั ทา่ นยายศรีประจนั                        แค้นครันขดั ใจเป็นหนกั หนา

ลกุ ขนึ ได้ฉวยไม้ไลต่ มี า                            มงึ หยาบช้าชาตชิ วั นีเหลือใจ

น้อยฤๅคารมอยเู่ ปรียงเปรียง                    เชน่ นีไหนจะเลียงมงึ ไปได้

91

หวดตียียบั ระยําไป                                  เลือดไหลโซมหลงั หลงั นําตา

นางพิมต้องตีตวั เป็นแนว                           ฉนั กลวั แล้วคราวนีฉนั ไมว่ า่

เจบ็ ปวดยวดยิงทงั กายา                            ก็หนีหน้าวิงเข้าในครัวไฟ

ปิดประตใู สก่ ลอนด้วยความกลวั                  ทอดตวั ลงแล้วสะอืนไห้

ครังนีเจ็บอายนีเหลือใจ                            เลือดไหลโซมหลงั ตลอดลาย

รําพลางนางเรียกสายทองพี                      มานีดดู ไู๋ ปไหนหาย

ไมช่ ว่ ยน้องต้องตแี ทบจะตาย                    พีสายทองเอน็ ดดู ้วยเถิดรา 

   สายทองฟังน้องให้รําคาญ                        คดิ สงสารจงึ เดนิ เข้าไปหา

เห็นประตปู ิดมิดอยตู่ รึงตรา                       แฝงฝาวา่ เรียกพีทําไม

พีสายทองเอย๋ น้องนีแสนเศร้า                   ด้วยแมเ่ ราแกจะขืนไปยกให้

กบั อ้ายขนุ หวั ครึงไมพ่ งึ ใจ                        เรามาหนีแมไ่ ปยงั วดั พลนั

จะไปบอกกบั เณรให้คิดอา่ น                     ถ้าเนนิ นานเหน็ จะยบั เป็นแมน่ มนั

วา่ พลางนางเปิดประตพู ลนั                        พรันพรันอยมู่ ใิ คร่จะออกมา

เหน็ คนแววแล้วหลบทําลบั ล่อ                   แตร่ ีรีรอรออยหู่ นกั หนา

พอคนเงียบคอ่ ยเหยียบยอ่ งออกมา            กบั สายทองก็พากนั คลาไคล

รีบเร่งเร็วรัดตดั ทาง                                เดนิ พลางนางพมิ ก็ร้องไห้

อกเอ๋ยเจ็บอายนีเหลือใจ                         ชา่ งกระไรแมข่ ้าไมป่ รานี

รีบรัดมาถงึ วดั ป่ าเลไลย                        จําได้วา่ เณรอยทู่ ีนี

กบั สายทองย่องขนึ ไปทนั ที                     เหน็ กฎุ ีนนั เปลา่ ยิงเศร้าใจ

จงึ กระซบิ ถามเณรทีนนั มี                        พอ่ เณรแก้วอยนู่ ีฤๅไปไหน

ฝ่ ายเณรบอกพลนั ด้วยทนั ใด                    สมภารตีหนีไปอยวู่ ดั แค

จริงจริงฤๅลวงฉนั หลวงพี                      เจ้าเณรวา่ ถกู ตหี นีไปแน่

กรรมกรรมก่อกวนให้ปรวนแปร                ทกุ ข์แท้เข้าปะทะระทมใจ

ทงั เจบ็ หลงั ทงั ทกุ ข์ถึงเณรด้วย                 ทอดระทวยอกออ่ นชะอ้อนไห้

พิมน้อยนกึ ตรองยงิ หมองใจ                    ลงบนั ไดตดิ ตามถามเขามา

ใครบอกข่าวเณรแก้วให้สกั คํา                  อยปู่ ลายนําก็คงจะไปหา

ถึงวดั แคถามพระได้เมตตา                      คณุ เจ้าขาพอ่ เณรแก้วอยแู่ หง่ ใด

92

พระเณรเห็นสีกาพากนั ด ู                         ยืนอยยู่ ดั เยียดหาหยดุ ไม่

บ้างทกั บ้างเรียกออกเพรียกไป                 ชาววงั ฤๅไรไปไหนมา

เยียมหน้าตา่ งประตดู อู อกองึ                     นางสองคนนีเราพงึ ได้เห็นหน้า

ทีไมร่ ู้ร้องเรียกกนั เพรียกมา                     โนน่ แนส่ ีกาพากนั ด ู

   ครานนั จงึ โฉมเจ้าเณรแก้ว                     แตเ่ พลแล้วทําผงดนิ สออยู่

ปัถมงั ตงั เพียรเรียนตอ่ ครู                         ได้ยินเสียงเยียมดเู หน็ สีกา

เอ๊ะนีเจ้าพมิ กบั สายทอง                           มาสนิ ้องอตุ สา่ ห์มาเทียวหา

หน้าเศร้าเจ้าเป็นไรไยจงึ มา                       ดตู าน้องบวมประหลาดใจ 

   ครานนั จงึ โฉมนวลนางพมิ                       เห็นเณรแก้วเข้ายมิ ออกมาได้

กบั สายทองตา่ งขนึ ไปทนั ใด                      นงั ใกล้แล้วก็ว่าไปทนั ที

ชะใจกระไรพอ่ เณรหนอ                           มาลวงลอ่ แล้วก็ละอาลยั หนี

ฉนั หมายใจอยวู่ า่ ใจพ่อเณรดี                        พาทีไว้แตห่ ลงั นนั อยา่ งไร

สารพนั สญั ญาไว้ทกุ สงิ                             ตวั เป็นหญิงจะทํากระไรได้

วา่ จะขอแล้วก็รอยงั ไมไ่ ป                         จนความใหญ่ไขวข่ วางขนึ กลางคนั

อ้ายขนุ ช้างขอแมแ่ กยกให้                        ขดั ใจเจียนน้องจะอาสญั

ไมย่ ินยอมพร้อมใจทีให้ปัน                       แกตรี ันจนหลงั จะพงั ไป

แมเ่ ลียงมาแตเ่ ล็กค้มุ ใหญ่แล้ว                   ไม้เปรียะยงั หาแผ้วเป็นแนวไม่

ครังนีแมไ่ มม่ ีความอาลยั                            ฉนั ขอบใจอย่วู า่ ใจพอ่ เณรดี

หมายใจวา่ ทีไหนจะทิงสตั ย์                       สารพดั พดู ไว้กบั พิมนี

วา่ อยา่ งไรก็วา่ อยา่ ช้าที                            เดยี วนีก็จะวา่ ให้สาใจ 

   เณรแก้วเห็นพิมเจ้ามวั หมอง                   ปลอบประคองมือเช็ดนําตาให้

ดอู ้ายช้างชาตชิ วั ตวั จญั ไร                         มาทําให้น้องข้าต้องดา่ ตี

น้ อยฤๅรอยไม้ เป็ นริวริว                          เออนีผกู มือหวิ เจียวฤๅนี

จงึ ยบั ยอ่ ยเป็นรอยทวั อนิ ทรีย์                    ฟ้ าผีนวิ น้อยพลอยเป็นแนว

สงสารพิมนิมเนือนีเหลืออก                      นําตาไหลตกเป็นแถวแถว

สดุ จิตสดุ คดิ สดุ ฤทธิแล้ว                        น้องแก้วแม่อยา่ ปรารมภ์ใจ

สมภารตกี ็ได้หนีไปหาแม ่                         แกวา่ แชอยหู่ าให้สกึ ไม่

93

ด้วยไร้ทรัพย์อบั จนเป็นพ้นใจ                    จะได้เงินทีไหนทําทนุ รอน

จงึ ไมก่ ล้าลาสกึ ออกไปได้                        แตเ่ ศร้าใจอกสะทกึ สะท้อนถอน

หวงั สวาทมไิ ด้ขาดทีอาวรณ์                       จะกินนอนก็ไมล่ ืมเจ้าปลืมใจ

เงยหน้าขนึ เถิดเจ้าพิมเพือน                       แก้มเปื อนมาจะเชด็ นําตาให้

อยา่ โศกนกั เลยเจ้าจะเศร้าไป                    ดวงใจพีไมล่ ืมคาํ สญั ญา 

   พิมฟังเณรวา่ ก็ตอบไป                          เป็นอยา่ งไรจงึ ช้าอยหู่ นกั หนา

ทําไมจงึ ไมไ่ ด้เงินทองมา                         แกล้งวา่ เพราะไมร่ ักฉนั จริงจริง

โอ้วา่ เวรกรรมของพมิ เอย๋                          กระไรเลยชา่ งเกิดมาเป็นหญิง

หลงลมเหน็ จะล้มลงเสียจริง                      แกล้งจะทิงเสียให้ทกุ ข์ระทมใจ    

คําวนั นีไปบ้านเถิดพ่อเณร                        จะหาเงินประเคนเจ้าคณุ ให้

คดิ มาก็ไมม่ ีนา่ จะกลบั ไป                         พรันใจกลวั แมแ่ กจะตี

เป็ นไรก็เป็ นไปเถิดนะ                             ไมไ่ ปละฉนั จะอยทู่ ีวดั นี

เจบ็ จิตคดิ แค้นแสนทวี                             อยกู่ บั พีเณรแก้วจะเป็ นไร 

   อนิจจาแก้วตาของพีเอย๋                        อยา่ อยเู่ ลยบณิ ฑบาตเลียงไมไ่ ด้

วา่ พลางหยอกพิมให้อิมใจ                        ยงั ร้องไห้บน่ บ้านา่ รําคาญ

คําวนั นีพีจะลาอาจารย์สกึ                          เวลาดกึ จะเข้าไปให้ถงึ บ้าน

กราบลาถ้าหากทา่ นทดั ทาน                      ก็จะหนีสมภารไปหาพมิ

วา่ พลางทางขยบั จบั ต้อง                          เนือน้องนมุ่ นมุ่ สนทิ นมิ

งามละมอ่ มดจุ หลอมด้วยลายพิมพ์             พงึ ปริปริมบษุ บนั อนั บงั ใบ

เงยหน้าจบู นิดเถิดพมิ พี                           เป็นเณรดอกหามีอาบตั ไิ ม่

อะไรนีพีทําให้ชําใจ                               เดียวก็จะถกู ไลเ่ หมือนวดั โน้น

ยงิ ห้ามยงิ ทําอะไรนี                               มาจ้จู ีจะต้องโดดกฎุ ีโผน

กฎุ ีสงู เกินการขีคร้านโจน                        ทําโลนโลนโนน่ เขาดอู ยอู่ งึ ไป

ฉนั จะลาอยไู่ ปไมไ่ ด้แท้                         ถ้าหมอ่ มแมร่ ู้ความจะลามใหญ่

วา่ พลางลกุ มาแสนอาลยั                         กลบั ไปซําสงั เจ้าเณรนนั

สกึ ให้ได้นะเข้าไปคําวนั นี                       แล้วอย่าลีเลียวลดเลน่ ปดฉนั

วา่ พลางทางเดนิ มาฉับพลนั                      กบั สายทองพากนั กลบั เข้ามา

94

รีบเร่งเร็วลดั มาถงึ เรือน                          เดนิ เชือนเข้าไปแอบทีริมฝา

ลบั แมม่ งุ่ มองยอ่ งลีลา                           กบั สายทองก็พากนั ขนึ ไป

บงั ตวั ทีประตอู ยนู่ อกชาน                       แล้วแอบบานบงั ขนึ บนเรือนใหญ่

กบั สายทองยอ่ งเยืองชําเลืองไป              เข้าในห้องพลนั ทนั เวลา 

   รอนรอนอ่อนแสงพระสรุ ิยง                 ลบั เหลียมพระเมรุลงจะมืดหล้า

สตั ว์คะนองร้องในพนาวา                        เมือโพล้เพล้เวลาจะสายณั ห์

ปี บเปรียงเสียงสนนั ครันครึก                    เนือถกึ ตกใจไมม่ ีขวญั

สยดสยองพองเส้นโลมาชนั                     เจ้าเณรแก้วหวนั หวนั ด้วยอาวรณ์

แสนเศร้าสดุ โศกด้วยสงสาร                    อกสะท้านให้ระทมสะท้อนถอน

เป็นหว่ งพมิ นิมน้องอนาทร                       ดงั หนงึ ศรเสียบเสียดอยใู่ นทรวง

ไมม่ ีสขุ ลกุ มาหาอาจารย์ กราบกรานบอกวา่ ทกุ ข์ลกู ใหญ่หลวง

ดงั กองเพลงิ เริงรุมเข้าสมุ ทรวง                 มนั ให้ง่วงเหงางมระทมใจ

เป็นสินบญุ ทีจะบวชด้วยบาปกอ่ น              ผ้าเหลืองร้อนพาดตวั เข้าไมไ่ ด้

จะขอลาฝ่ าเท้าเจ้าคณุ ไป                        ไมอ่ วยให้เห็นจะม้วยด้วยไฟราง 

   สมภารฟังคําให้ชําใจ                          ตาอาลยั ในหลานนีเหลืออยา่ ง

จะฝากผีมาหนีไปกลางทาง                     ไมม่ ียางเยือใยทีในตา

ฆราวาสนีชาตมิ นั ชวั นกั                           จะสกึ ไปให้เขาสกั เอง็ ฤๅหวา

ข้อมือดําแล้วระกําทกุ เวลา                      โพลก่ บั บา่ แบกกนั จนบรรลยั

ถ้ามลุ นายรักมงั จะยงั ชวั                           เอ็นดตู วั หาให้ทําการหนกั ไม่

แม้นชงั ก็จะใช้ให้เจบ็ ใจ                          เลือยไม้ลากซงุ สาละพา

รูปร่างเอง็ ก็บางดงั แบบปัน                       การอยา่ งนนั ทําได้ฤๅไรหวา

ฤๅสกึ ไปหมายจะเป็นเจ้าพระยา              ฟังตาเถิดอยา่ เพอ่ สกึ ออกไป 

   เจ้าประคณุ ทนู หวั ของหลานแก้ว            ตรองความตามแล้วหาเถียงไม่

อยา่ ห้ามเลยตวั ข้าสนิ อาลยั                      ชว่ ยดฤู กษ์ยามให้ประสิทธี 

   สมภารฟังหลานเห็นเหลือห้าม               หยิบกระดานดยู ามตามดถิ ี

คณู หารดตู ามคมั ภีร์มี                             เอาวนั คนื เดือนปี ของเณรพลาย

บวกกนั เข้าดกู ็รู้แท้                                เหน็ แนด่ งั อนิ ทเนตรหมาย

95

ชะตาดที ีทหารเจียวหลายชาย                  แกก็ทายวา่ เจ้าแก้วนีปดกู

คดิ วา่ ทกุ ข์อยา่ งไรออกวายว่นุ                   มริ ู้วา่ เจ้าประคณุ ข้าเลน่ ชู้

เอ็งจําไว้ในคําของตาด ู                           สกึ ไปจะได้อยสู่ มดงั ใจ

สขู่ อหอห้องทําทนุ สิน                            อยกู่ ินแตห่ าถงึ เทา่ ใดไม่

จะพลดั พรากจําจากกําจดั ไกล                 มนั จะมีผวั ใหมม่ นั ทงิ มงึ

เมืออายยุ ีสบิ ห้าเบญจเพส                      จะมีเหตดุ ้วยเคราะห์เข้ามาถึง

ต้องจองจําโซต่ รวนเขาตรากตรึง                อายสุ ีสิบมงึ จะได้ดี 

   เจ้าเณรแก้วฟังคาํ เจ้าคณุ คง                  อกวาบกราบลงลกุ จากที

พรันพรันกลนั เศร้าเข้ากฎุ ี                        กราบลงสามทีแล้วสกึ พลนั

ตกแตง่ ตวั ผกู ลกู สะกด                           พร้ อมหมดเครืองรางปรอทมนั

นงุ่ ยกกนกเป็นเครือวลั ย์                    รูปสบุ รรณบนิ เหยียบวาสกุ รี

เพลาะดํารําหอมหม่ กระหวดั                      พตู่ ดั ตดิ ห้อยข้างชายคลี

คาดปันเหนง่ กระสนั มนั ดี                         เหนบ็ กริชด้ามมีศีรษะกา

จดั เครืองบตั รพลีพลีเลิศ                           ข้าวสารเสกประเสริฐแกล้วกล้า

มือถือเทียนชยั แล้วไคลคลา                    จนั ทราสอ่ งแสงสวา่ งทาง

ท้องฟ้ าดาดาษดาวประดบั                         แสงระยบั ยามสองสอ่ งสวา่ ง

พระจนั ทร์ตรงทรงกลดดงั กลดกาง             อยใู่ นกลางด้าวเดน่ ทกุ ดวงดาว

รีบเร่งมาถงึ ซงึ ป่ าช้า                               ปลกู ศาลเพียงตาดาดผ้าขาว

แล้วจดุ เทียนสวา่ งกระจา่ งพราว                 ทงิ สายสญิ จน์ก้าวสะกดวง

เข้านงั พบั พะแนงเชิงชมุ นมุ ฤทธิ                 สะเทือนทิศทวั หล้าป่ าระหง

คกึ คกึ พายพุ ดั ระบดั พง                            ไม้ไลล่ ลู่ งหกั ระทม

บนั ดาลอสนีคะนองเสียง                          เปรียงเปรียงเสียงเปรืองกระเดืองลม่

ฟ้ าแลบแปลบปลาบวะวาบลม                    เจียนจะจมลม่ โลกแหลกทําลาย

ธรณีทีนงั กระทงั ไหว                               ดงั คนไกวเกือบแยกแตกสลาย

ฝงู ผีลกุ โลดโขมดพราย                           แปลงกายตา่ งตา่ งวิงวางมา

ครันเข้าใกล้ไมอ่ าจจะทําร้าย                     ด้วยกลวั มนตร์เจ้าพลายเป็ นหนกั หนา

ตา่ งก้มกราบถามไปมิได้ช้า                       เจ้าข้าจะประสงค์อนั ใดนี

96

อ้ายตวั นายมาทีหลงั กําลงั โกรธ                  โลดแลน่ ร้องมาวา่ ใครนี

ไมล่ กุ ไปกจู ะไลต่ ะลมุ ตี ให้ป่ นปี เป็นภสั ม์ธุลีลง 

   พลายแก้วตวาดแล้วซดั ข้าวสาร              ดงั สะท้านก้องฟ้ าป่ าระหง

ถกู กายผีพรายไมย่ ืนตรง                          ก็ยอบลงตวั เล็กเทา่ เหล็กใน

พลายแก้วเลิศแล้วด้วยฤทธิเวท                  ถามเหตเุ ฮ้ยเอ็งฤๅเป็นใหญ่

ทีในป่ าช้านียงั มีใคร                                ฤๅวา่ ไมม่ ีแล้วทีเป็นนาย 

   ผีฟังดงั อนิ ทร์โองการถาม                      ครันคร้ามแทบจะด้นแผน่ ดนิ หาย

ข้าเป็นเจ้าป่ าช้าวา่ พวกพราย                      เป็นตวั นายผีภูตทโมนมาร

เวสวณั เธอประทานแผน่ ดนิ ให้                    เป็นข้าใช้เทวราชอาจหาญ

แตอ่ ยทู่ ีนีมาก็ช้านาน                               นีตวั ทา่ นธุระอะไรมา 

   กฤู ๅคอื มีธรุ ะใหญ่                              เอ็งจะไปฤๅไมไ่ ปให้เร่งวา่

พลางตวาดฟาดด้วยตําแยยา                     ผีกราบรับวา่ จะพาไป

แล้วจงึ เสกยนั ต์ตรีนิสงิ เห                          เรียกผีผีเซเข้ามาใกล้

เอายนั ตป์ ิ ดศรี ษะลงทนั ใด                        ข้าวของคล้องใสไ่ หลผ่ ีลง

โดดขนึ บนบา่ ผีพาลิว                                ดงั ลมปลิวเร็วมาในป่ าระหง

ข้ามทงุ่ มงุ่ ลดั ตดั ดง                                 หมายตรงเข้ามาเมืองสพุ รรณ

พรายผีรีรีบถีบทะยาน                              มาถึงบ้านทา่ นศรีประจนั นนั

ข้ามรัวสวนดอกไม้เข้าไปพลนั                     พระพายผนั หอมกลนิ เรณนู วล

พลายแก้วลงแล้วจากบา่ ผี                         เอ็งอยนู่ ีคอยกอู ยใู่ นสวน

กวา่ กจู ะกลบั มาเวลาจวน                           ก็เดนิ ดว่ นไปพลนั ถงึ บนั ได 

   จะกลา่ วถงึ นางพมิ กบั สายทอง                 ทงั พีน้องหามีความสบายไม่

ครันพระสรุ ิย์แสงเข้าแฝงไพร                          เจ้าพมิ น้อยนกึ ในฤทยั ครวญ

สงสารตวั กลวั เณรจะลวงลอ่                        นําตาคลอคลอละห้อยหวน

ได้ชวั กลวั อายเสียดายนวล                        ปันป่ วนอดั อนั ตนั อรุ า

จนมืดคํายงั ไมเ่ หน็ เจ้าพลายแก้ว                 เห็นจะลวงน้องแล้วไมม่ าหา

แม้นคาํ วนั นียงั มิมา                                  ฉนั จะลาพีสายทองผกู คอตาย

   สายทองสงสารน้องเป็นหนกั หนา             คอ่ ยพดู จาเอาใจให้โศกหาย

97

นา่ แค้นจริงเจียวเจ้าเณรพลาย                    ดกึ แล้วยงั หายไมเ่ ห็นมา

ฤๅเจ้ากมู าอยทู่ ีนอกบ้าน                         คนพลา่ นจะกลวั เขาจะเหน็ หน้า

วา่ พลางทางเปิดประตมู า                           จะออกไปเทียวหาเจ้าพลายพลนั

พอปะเออชะเจ้าคนรวย                             ไปแชเชือนอยดู่ ้วยอะไรนนั

แมพ่ ิมคอยน้อยหรือจนดกึ ครัน                    ทีบนฉนั นนั มาจะทวงละ 

   พลายแก้วยมิ แล้วตอบสายทอง               เอ็นดนู ้องขอผดั หน่อยเถิดหนะ

พาให้พบเสียอีกคืนเถิดพีคะ                       พรุ่งนีเถิดฉนั จะให้จริงจงั

สายทองกางเพลาะคลมุ เจ้าพลาย                ผนั ผายขนึ เรือนมาโดยหวงั

เจ้าพลายแอบกายสายทองบงั                     ทํากระทงั ถกู นมเข้าลองดู

เห็นเขานงิ ยิงขยําเอาเตม็ ที                        สายทองจกั ระดีคดิ อดสู

ผลกั ไสไฮ้ไมน่ า่ จะเอ็นด ู                           นมจ้เู จ้าพลายใชพ่ อดี

พลายแก้วเหน็ ทีสายทองโกรธ                   ถกู นดิ หนงึ ขอโทษเสียเถิดพี

สําคญั จติ คิดวา่ พิมนมิ นิมดี                         ขอจบู ทีเถอะโอ๊ยฉนั ลืมไป

อือเออเก้อละเจ้าพลายนี                           เชือดเี คยได้ใครทีไหน

ทําฉาวนีก็ชวดอวดฮกึ ไป                          เขานิงให้แล้วยงั และเลียมเข้ามา

โนน่ แนห่ ้องยอ่ งเข้าไปเองเถอะ                  ไมอ่ ยากเจอะจะนอนเสียดกี วา่

วา่ พลางทางกะชากผ้าหม่ มา                       สะบดั หน้าควกั ค้อนด้วยงอนใจ 

   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว                    ครันสายทองไปแล้วไมน่ ิงได้

ก็เยืองยอ่ งมาถงึ ห้องทีนอนใน                    บานประตเู ปิ ดไว้ก็เข้ามา

คอ่ ยแหวกม่านมงุ่ เมียงชม้ายมอง                สงสารนกั เหน็ น้องนงั ก้มหน้า

ประทีบอจั กลบั ตามอร่ามตา                       ต้องพกั ตราผวิ เนือเป็นนวลจนั ทร์  

งามโศกตกแสกเมือยามเศร้า                      ปิมประหนงึ จะเข้าประคองขวญั

งามทรงสง่ ศรีฉวีวรรณ                              สารพนั งามจริตนา่ ชิดชม

พลางคะนองหยอกน้องกระแอมเสียง           นางพิมเมียงเดนิ มานยั น์ตาก้ม

แก้มประทบั กบั จมกู มือถกู นม                     พมิ หลบล้มร้องหวีดด้วยตกใจ

ชําเลืองเหลียวแลเห็นเจ้าพลายแก้ว             ชะมาแล้วดฤู ๅแอบนงิ เสียได้

เมือตะกีคดิ วา่ ผีประหวนั ใจ                         ไฮ้อะไรไมพ่ อทีทําคะนอง

98

พลายแก้วฟังแล้วหวั ร่องอ                         กอดคอชะลอเลือนเข้าในห้อง
ขนึ บนเตยี งเคียงข้างประคบั ประคอง            เออนีน้องคอยพีแล้วฤๅนา
อยา่ ว่าเลยคะหมอ่ มทีตรงคอย                    แตเ่ ศร้าสร้อยโศกถงึ คะนงึ หา
ถ้าแม้นคําวนั นีหมอ่ มมมิ า                          ฉนั จะลาพีสายทองผกู คอตาย
ชะกระไรใจคอแมพ่ มิ เอ๋ย                          จะละเลยทงิ พีเสียง่ายงา่ ย
จะให้พีต้องบวชไปจนตาย                         ด้วยไมห่ มายมีอืนแล้วสืบไป
จะต้องเพียรภาวนาเวลาคํา                         ชกั ประคําแผส่ ว่ นกศุ ลให้
ใชว่ า่ จะไมม่ านนั เมือไร                             ช้าไปก็เพราะลาทา่ นอาจารย์
พีปดทา่ นสารพนั ทา่ นก็รู้                            ขรัวครูดแู นจ่ ริงจริงจ้าน
ทา่ นห้ามปรามแข็งขดั ทดั ทาน                    จนดกึ ป่ านฉะนีพีจงึ มา
วา่ พลางโลมเล้าเอามือลบู                           ประจงจบู แก้มซ้ายแล้วย้ายขวา
อกแอบองิ สวาทไมค่ ลาดคลา                     แนบหน้ามือประคองให้น้องนอน
กําเริบราคเสียวกระสนั ประหวนั จิต                หวดุ หวิดว่นุ วายกายกระฉ่อน
พระพายพดั ซดั คลืนในสาคร                       กระท้อนกระทบกระทงั ฝังกระเทือน
เรือไหหลําแลน่ ล่องเข้าคลองน้อย               ฝนปรอยฟ้ าลนั สนนั เลือน
ไต้กง๋ หลงบา่ ยศรี ษะเชือน                          เบือนเข้าตดิ ตืนแตกกบั ตอ 
   พลายแก้วลกุ แล้วชวนน้องรัก                  ร้อนนกั ไปอาบนําบ้างเถิดหนอ
นางพมิ ฟังวา่ ไมร่ ารอ                                จงู ข้อมือเจ้าพลายนนั เดนิ มา
ยอ่ งเหยียบพอดงั เกรียบกรอบลนั                  ศรีประจนั ทกั ไปนนั ใครหวา
เจ้าพลายสะกิดพิมให้เจรจา                        ฉนั เองคะออกมาจะอาบนํา
ครันถึงอา่ งวางอยทู่ ีนอกชาน                      สองสําราญขนึ นงั บนเตียงตํา
จงึ ไขนําจากบวั ตะกวั ทํา                             นําก็พรําพรายพรูดกู ระเดน็
เจ้าพลายชกั ชายสไบหม่                             ฉนั อายนมไฮ้หมอ่ มนะอยา่ เลน่
ยงั ไมเ่ คยอาบนําตวั เปลา่ เป็น                       เขาจะเห็นแล้วอยา่ กวนฉนั หนอ่ ยเลย
อนิจจาอยแู่ ตเ่ จ้ากบั ตวั พี                            ไมม่ ีใครเห็นดอกเจ้าพมิ เอย๋
อาบทงั ผ้าไมน่ า่ จะเยน็ เลย                          พลางก็เผยผ้าน้องออกจากทรวง
พระจนั ทร์ลอยลีลาเวหาห้อง                        สอดส่องต้องเต้าดขู าวชว่ ง

99

นํากระทงั หลงั ไหลกระทบทรวง                    ดงั เพชรร่วงหรุบต้องกระจายพราย
เจ้าพลายยมิ พลางทางพาที                         เจ้าพมิ พีผดุ ผอ่ งต้องเดอื นฉาย
พีจะชว่ ยสีขีไคลให้สบาย                               มใิ ห้ระคายเนือน้องเทา่ ยองใย
นางพมิ นงั ใกล้เจ้าพลายแก้ว                        ยมิ แล้วเหยียดแขนออกยืนให้
เจ้าพลายกอดสอดรัดถนดั ใน                       โลมไล้ลบู เลน่ ละมนุ มือ
ไฮ้อะไรไมพ่ อทีนีมาทํา                              จะสีแขนมาขยําอยา่ งนีฤๅ
กระดกี ระเดยี มจ้านรําคาญครือ                     ปัดมือหมอ่ มนีจ้จู ีจริง
ขอโทษเถิดหลงไปดอกนะเจ้า                      มีแตเ่ ง้าให้พีง้อไปทกุ สงิ
วานอยา่ ทําแสนงอนคอ่ นประวงิ                     หนาวจริงอาบเทา่ นนั เถิดฤๅไร
แล้วลกุ มาผลดั ผ้าทาแป้ ง                           พมิ ก็แบง่ รินนํากระแจะให้
ขอจบู นิดนนั ประทินกลนิ อะไร                     นางอายใจหลบหน้าไมพ่ าที
ผนิ หน้ามาเถิดจะทาให้                               จะอายกนั ไปไยไมพ่ อที
แก้มขวาจงทาเข้าให้ดี                              อยจู่ ้จู ีแก้มฉนั นีคนจน
เจ้าพิมพีแล้วก็มีแตใ่ จน้อย                          เฝ้ าแตค่ อยเอาผิดทกุ แหง่ หน
พลางประคองจงู น้องขนึ เตียงบน                  สองคนสพั ยอกเย้าหยอกกนั  
   ครานนั พลายแก้วคะนงึ ตรอง                    ถึงสายทองทีทวงสินบนนนั
ครันวา่ จะหาเงินมาให้ปัน                             จะเสียชนั เชิงชาตเิ จ้าช้ไู ป
คําโบราณทา่ นวา่ ไว้ตรงตรง                        หนามยอกเอาหนามบง่ คงจะได้
เอาเงินทองมใิ ชข่ องทีต้องใจ                      คดิ ได้เบอื นหน้ามาเยือนยมิ
จงึ แกล้งลวงถามเป็นความใน                      พีพรันใจหนกั หนาเจ้าเนือนิม
จะมาขอตอ่ แมข่ องแมพ่ มิ                           ถ้าไมใ่ ห้แล้วพีปิมขาดใจตาย 
   ครานนั นางพมิ นิมสนทิ                            ไมร่ ู้คดิ ในกลเจ้าแก้วหมาย
เบือนหน้าสพั ยอกหยอกเจ้าพลาย                 ฉนั ไมใ่ ห้หมอ่ มอายอยา่ ทกุ ข์ใจ
มาตรแม้ปี เดือนไมไ่ ด้กนั                             ตวั ฉนั คงจะหนีหาอยไู่ ม่
ได้ชวั ผิดคงจะคดิ ติดตามไป                        กลวั หมอ่ มอีกจะไมข่ อฉนั จริง
เออเป็ นไรเจ้าวา่ อยา่ งนีหนอ                        มีแตพ่ ้อลว่ งหน้าไปทกุ สิง
วอนอยา่ ทําแสนงอนคอ่ นประวงิ                    จริงแล้วแมพ่ มิ เจ้าปี ไร

100