เสภาขุนช้างขุนแผน

   หมืนหาญเหน็ พลายแก้วนนั แคล้วคลาด คดิ ขยาดในใจให้ไหวหวนั
อ้ายแก้วนีฉกาจบงั อาจครัน                            เดมิ สําคญั วา่ มนั เคอะเซอะซานมา
มาหมกคลมุ ซมุ่ อยไู่ มร่ ู้แจ้ง                            มนั มาแกล้งถอ่ มตนเหมือนคนบ้า
กกู ็เป็นคนดีมีวิชา                                        ยงั อ้ายนีดีกวา่ นา่ น้อยใจ
ดงั พญาสีหราชอนั กราดเกรียว                      อยถู่ ําเดยี วสองตวั เห็นไมไ่ ด้
ยงิ คดิ ก็ยงิ แค้นให้แนน่ ใจ                              เดนิ ขนึ บนั ไดไปเรือนพลนั  
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว                  เป็นหนงึ แนว่ แนใ่ จไมไ่ หวหวนั
สงบปื นลืมตาขนึ มาพลนั                                แกล้งกลนั กลา่ ววา่ เป็นท้าทาย
เป็นไรไมย่ ดั ปื นจงึ ยืนนิง                               จะยงิ อกิ ฤๅไมเ่ ลา่ เจ้าทงั หลาย
อนั ชีวิตของข้าอยา่ เสียดาย                           จงมงุ่ หมายเอาทกุ บอกกรอกเข้ามา
พวกทหารกลวั ราบกราบพลายแก้ว                  ลกู ดนิ สินแล้วคณุ พ่อขา
ทีตงั ใจยิงพอ่ ขอษมา                                    ได้เมตตาอย่าโกรธเอาโทษทณั ฑ์
พลายแก้วตอบวา่ พอ่ ตาใช้                             มิใชเ่ จ้าเหลา่ นนั จะเสกสรร
ขดั ไมไ่ ด้จริงจริงต้องยิงกนั                             จะโกรธเจ้าเหลา่ นนั ด้วยอนั ใด
วา่ พลางทางลกุ มาผลดั ผ้า                              หน้าตาดําดงั เขมา่ ไต้
ด้วยดนิ ปื นเปื อนตวั ออกทวั ไป                         เพือนมิได้อนาทรร้อนรน
พวกทหารยงิ กวา่ ห้าร้อยนดั                             มิได้พลดั เข้าไปข้องต้องปลายขน
พวกทหารสนั หวั กลวั ทกุ คน                            วา่ เลิศล้นลํามนษุ ย์เห็นสดุ ดี
เจ้าพลายกรายเข้าในเคหา                             หยบิ ผ้ามาผลดั แล้วขดั สี
เอานํารดล้างดนิ สนิ ราค ี                                 เจ้าบวั คลีคลอเคล้ามาเอาใจ
บดิ ผ้าแล้วพาผวั เข้าห้อง                                นงั ประคองเคยี งข้างหาหา่ งไม่
ฝ่ ายตาหมืนหาญรําคาญใจ                            มไิ ด้กินข้าวแลเหล้ายา
จะนงั นอนร้อนรําระสําระสาย                         เรียกทา่ นยายสีจนั ทน์มาปรึกษา
อ้ายแก้วเจนจดั ชะงดั วชิ า                              มนั เกง่ กาจเกินหน้าเราขนึ ไป
มนั ก็เป็นช้างงาอนั กล้าหาญ                           เราก็เป็นคชสารอนั สงู ใหญ่
จะอยปู่ ่ าเดียวกนั นนั ฉันใด                             นานไปก็จะยบั อปั ระมาณ
ช้างม้าผ้คู นแลลกู เมีย                                  จะเป็นของมนั เสียสนิ ทงั บ้าน

251

แตเ่ พียงนีสิยงั ทําอหงั การ                             จะคดิ ผลาญชีวนั มนั ให้ตาย 
   ครานนั สีจนั ทน์ภรรยา                            ได้ฟังวา่ อกสนั ขวญั หาย
มนั ก็ชาติอสรพิษฤทธิแรงร้าย                         ไมเ่ หมือนหมายมนั จะทําเรารําคาญ
ถ้าเสียทีเหมือนตีงใู ห้หลงั หกั                            มนั คงจกั พยาบาทชาตทิ หาร
ได้ทําแล้วก็ให้มนั ตายวายปราณ                        จงตรองจติ คดิ อา่ นให้จงดี
หมืนหาญวา่ เราไมฆ่ า่ ด้วยอาวธุ                         จะอตุ ลดุ แทงฟันกนั องึ มี
มนั ก็คนมนตร์เวทวเิ ศษดี                                เราทําทีให้สนิทคดิ วางยา
วา่ พลางทางใช้ให้ทาสี                                   ไปเรียกตวั บวั คลีเข้ามาหา
คอ่ ยโลมเล้าเอาใจลกู ยา                                พอ่ จะถามแก้วตาแตจ่ ริงใจ
ด้วยพอ่ แมเ่ ลียงเข็นมาเป็นตวั                              สว่ นผวั พงึ มาพบเมือเติบใหญ่
พอ่ จะขอถามเนือความใน                              จะรักใครมากกวา่ วา่ ให้จริง 
   ครานนั บวั คลีศรีโสภา                               ตอบวา่ ตามจิตไม่คดิ กริง
ฉนั ไมแ่ กล้งเจรจาวา่ จริงจริง                            ถงึ รักผวั ก็ไมย่ ิงเทา่ พอ่ ตวั
อนั สามีเขาจะรักสกั เพียงไหน                          ลงบนั ไดสามขนั ก็ขาดผวั
ทีตรงทา่ นพ่อแมจ่ นแก่ตวั                                ถงึ ลกู ชวั ฉนั ใดไมข่ าดกนั
หมืนหาญสีจนั ทน์ภรรยา                                 ได้ฟังวา่ ลบู ต้องประคองขวญั
เสียแรงพอ่ รักเจ้าเทา่ ชีวนั                                ถ้าจริงจงั อยา่ งนนั พ่อขอบใจ
เดียวนีพอ่ แตง่ ลกู ปลกู เรือนผิด                         จําจะคดิ ฝังปลกู ลกู เสียใหม่
อ้ายแก้วมนั ยากจนคนเข็ญใจ                           จะมใิ ห้เลียงดอู ย่ดู ้วยกนั
จะให้เจ้าตงั ตวั มีผวั ใหม ่                                   จะมอบทรัพย์นบั ให้ทกุ สงิ สรรพ์
เอาทีเขาเป็นผ้ดู ีมีเผา่ พนั ธ์ุ                                เงินทองกองกนั ให้ถึงใจ
เจ้าก็ยงั งามปลงั อยทู่ งั ตวั                                  ทําไมกบั ลกู ผวั มีเอาใหม่
เราวางยาฆา่ มนั ให้บรรลยั                                 เจ้าจะเห็นเป็นอยา่ งไรให้วา่ มา 
   ครานนั บวั คลีศรีสมร                               ได้ฟังคําบิดรอ้อนวอนว่า
กําลงั รักพลายแก้วดงั แววตา                            แตอ่ ยมู่ าไมก่ ระเดืองเคอื งอารมณ์
แตใ่ จนกึ มกั มากอยากได้ของ                          ด้วยพอ่ เอาเงินทองเข้าทบั ถม
เป็นอกศุ ลดลจิตคดิ นิยม                                 จะต้องตายทงั กลมจงึ กลบั ใจ

252

ด้วยพอ่ แมม่ ีทรัพย์นนั นบั ถงั                             ตวั ก็ยงั สาวอยดู่ สู ดใส
ถ้าคลอดลกู จากตวั กลวั อะไร                           คนจะไขวก่ นั มาขอกรอทกุ วนั
เป็นเวรตนคนจะตายให้หนา่ ยผวั                        เชือคําพอ่ ตวั ทกุ สิงสรรพ์
คดิ แล้วตอบวาจาบิดาพลนั                               สดุ แตพ่ อ่ เถิดฉนั ไมข่ ดั ใจ
หมืนหาญเห็นลกู พร้อมลงยอมจติ                      จงึ ประกอบยาพษิ หาช้าไม่
เป็นหลายสิงประสมกนั เข้าทนั ใด                      ตํารับใหญ่ได้มาจากตาครู
ดีนกยงู ดหี นดู ีงเู หา่                                         บดเข้าคลุ ีการกบั สารหนู
นํามะนาวบีบระคนปนดีง ู                                 หอ่ ใบพลสู ง่ ให้ลกู สาวพลนั
ทําสํารับข้าวแกงแตง่ ขนึ ไว้                               เอายานีแทรกใส่ทกุ สิงสรรพ์
จงระวงั ปกปิ ดให้มดิ ควนั                                  วางเสียวนั นีแหละอยา่ นอนใจ
บวั คลีรับหอ่ ยาแล้วลาพอ่                                 เอาผ้าหอ่ ปิ ดมาหาช้าไม่
คอ่ ยยา่ งเกรียบเหยียบยอ่ งเข้าห้องใน                ซกุ เข้าไว้ทีลบั กลบั มาครัว
มาจดั แจงแกงเนือตะพาบนํา                            แย้ยําห่อหมกทงั นกควั
ข้าวใหมใ่ สใ่ นชามกลีบบวั                                เอายานนั โรยทวั ทกุ สิงอนั
ผ้คู นหญิงชายไมพ่ รายแพร่ง                           จดั แจงสํารับไว้สรรพสรรพ์
ครันสําเร็จยกสํารับออกมาพลนั                        กระโถนขนั นําตงั สะพรังไป 
   ครานนั โหงพรายเจ้าพลายแก้ว                เห็นแล้ววา่ เขาเอายาใส่
กระซิบบอกนายพลนั ด้วยทนั ใด                       เดยี วนีเมียเสียไปใจไมต่ รง
ข้าวแกงทีแตง่ ใสใ่ นสํารับ                               มนั ประกบั โรยมาด้วยยาผง
ล้วนยาพษิ ทงั นนั เป็นมนั คง                             พอ่ จงระวงั ระไวอยา่ ได้กิน 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว                 ได้ฟังแล้วหวาดจิตคดิ ถวลิ
แตอ่ ยดู่ ้วยกนั มาไมร่ าคนิ                                ใจทมฬิ หมายจะล้างชีวากนั
อยากจะใคร่เห็นตระหนกั ประจกั ษ์แจ้ง               จงึ หยบิ เอาข้าวแกงทกุ สงิ สรรพ์
แกงหมฉู ่ฉู ีหมีทอดมนั                                     เอาระคนปนปันเป็นก้อนเดียว
โยนขนึ บนหลงั คากาโฉบรับ                            พอกลืนปับดินปัดในบดั เดยี ว
เชือพรายหายกริงจริงจริงเจียว                        จะแกล้งเคยี วฆา่ ผวั อีตวั พาล
อยดู่ ้วยกนั เกือบปี ไมม่ ีผิด                               เห็นจะเป็นความคดิ อ้ายหมืนหาญ

253

หากรู้เพราะโหงพรายไมว่ ายปราณ                   จะตรองการแทนทําให้หนําใจ
จําจะล้างชีวาฆา่ มนั เสีย                                 จะเลียงมนั เป็นเมียทีไหนได้
แล้วจงึ กลบั เกลือนกลบสงบใจ                        แกล้งเกลียไกลใ่ ห้สนิทปิ ดเงือนงํา
อบุ ายบอกบวั คลีวา่ พีเจบ็                                ให้เมือยเหน็บไปทงั ตวั ริกรัวรํา
พอข้าวตกถงึ ท้องสองสามคํา                       จะกินซําอีกไมไ่ ด้ให้อาเจียน
ยกสํารับไปวางข้างโน้นก่อน                         พีจะนอนให้สบายพอหายเหียน
จะนงั อยไู่ มไ่ ด้ให้วิงเวียน                             เจ้าบวั คลีมไิ ด้เปลียนแปลกนําใจ
เอาฝาชีปิ ดปกยกสํารับ                               แล้วลกุ กลบั มานงั นวดหลงั ให้
เจ้าพลายแก้วมไิ ด้แคลงระแวงใจ                  พอสินแสงอโณทยั ลงทนั ที
เจ้าพลายแก้วทอดสนทิ ปิ ดเงือนงํา                เฝ้ าเคล้นคลําคลงึ เคล้าเจ้าบวั คลี
ลกู น้อยทีในท้องของน้องนี                         ขอให้พีเถิดเป็นไรจงให้ปัน
บวั คลีพาซือไมถ่ ือสา                                 จงึ ตอบวา่ ไยพอ่ มาขอฉนั
ลกู รักกําเนดิ เกิดในครรภ์                             มิใชล่ กู พอ่ นนั ฤๅฉนั ใด
พลายแก้วเห็นบวั คลีมริ ู้เทา่                           คอ่ ยโลมเล้าลวงเมียแกล้งเกลียไกล่
ลกู รักเกิดด้วยกนั ก็จริงใจ                            พีอยากได้เป็นสิทธิคดิ ขอนาง
ลกู หวั ปี มีใหมไ่ ด้กบั พอ่                                พีจงึ ขอแก้วตาอยา่ ขดั ขวาง
ถ้าสมคั รรักใคร่ไมจ่ ืดจาง                            ขอเชญิ นางอนญุ าตอยา่ ขดั กนั
บวั คลีฟังผวั แล้วหวั ร่อ                                 ชา่ งวอนขอฉนั ไปได้อยา่ งไรนนั
ลกู รักกําเนิดเกิดด้วยกนั                              ก็คงเป็นลกู ของทนั ฉันวา่ ไร
เจ้าพลายแก้วฟังนางทางตอบวา่                    นิจจาเจ้าเฝ้ าขดั อชั ฌาสยั
พีขอเจ้าเทา่ นีมิยอมใจ                               เสียแรงพีรักใคร่เจ้าไมค่ ดิ
ให้น้องออกวาจาวา่ ยอมให้                          พีจะได้เอาไว้เป็นกรรมสิทธิ
จะกลอ่ มเกลียงเลียงดเู ป็นคชู่ ีวติ                    เจ้าไมค่ ดิ ถึงแล้วก็แล้วไป 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าบวั คลี                           จะถงึ สินชีวีประสทิ ธิให้
พลงั ปากหากแกล้งประชดไป                       ฉนั ยอมให้ละตามแตค่ วามคดิ
มาคอ่ นขอไค้แคะแหวะเอาซเิ ธอ                   ขนุ แผนรับวา่ เออให้เป็ นสทิ ธิ
เพราะมารดาอนญุ าตประสาทฤทธิ                  ก็สมจติ ทีประสงค์จํานงปอง

254

เข้าองิ แอบแนบนวลทํายวนยี                        เจ้าบวั คลีมิได้หมางระคางหมอง
เจ้าพลายแก้วอิงแอบเข้าแนบน้อง                  กอดจบู ลบู ต้องให้ตายใจ 
   ครันเวลาดกึ สงดั กําดดั หลบั                     คนระงบั นอนเงียบไมเ่ กรียบไหว
ก็เป่ าคาถาสะกดประกบั ใจ                           แล้วลกุ ไปลนลานเตรียมการพลนั
เอาเครืองอานสารพดั ยดั ลงย่าม                    กบั เทียนสามเลม่ ใสข่ มีขมนั
กลกั เหลก็ ไฟสายสิญจน์ทงั เลขยนั ต์              ก็พร้อมสรรพฉบั พลนั ด้วยทนั ที
หยบิ เอามีดครําด้ามกลั ปังหา                        ตรงมาถึงตวั เจ้าบวั คลี
แหวกมา่ นตลบม้งุ ขนึ ทนั ที                           อจั กลบั ริบหรีเห็นรําไร
ยืนขนึ บนเตยี งเข้าเคียงข้าง                          พนิ ิจนางนิงนอนถอนใจใหญ่
ไมร่ ู้เลยวา่ ร่างมนั ร้างใจ                              จะฆา่ ผวั เสียได้ชา่ งไมค่ ดิ
แล้วชกั มีดตงั ทา่ ง่าขยบั                               ใจกลบั มือออ่ นสะท้อนจิต
แล้วกลบั นกึ ขนึ ถงึ นางวางยาพษิ                    เอาชีวิตเสียเถิดอยา่ ไว้มนั
เอามีดครําตําอกเข้าตาํ อกั                            เลือดทะลกั หลวมทะลตุ ลอดสนั
นางกระเดือกเสือกดินสินชีวนั                       เลือดก็ดนั ดาดแดงดงั แทงควาย
แล้วผา่ แผแ่ ลแ่ ลง่ ตลอดอก                          แหวะหวะฉะรกให้ขาดสาย
พินจิ แนแ่ ลเห็นวา่ เป็นชาย                            ก็สมหมายดีใจไมร่ ังรอ
อ้มุ เอาทารกยกจากท้อง                             กมุ ารทองมาเถิดไปกบั พอ่
หยิบเอายา่ มใหญ่ใสส่ วมคอ                         เอาผ้าห่อลกู ชายสะพายไป
เปิดประตจู ่อู อกมานอกบ้าน                          รีบเดนิ ผ่านป่ าตดั เข้าวดั ใต้
ปิดประตวู ิหารลนั ดาลใน                              ลิมกลอนซ้อนใสไ่ ว้ตรึงตรา
วางยา่ มเปิ ดกลกั แล้วชกั ชดุ                           ตเี หล็กไฟจดุ เทียนขนึ แดงร่า
เอาไม้ชยั พฤกษ์พระยายา                           ปักเป็นขาพาดกนั กมุ ารวาง
ยนั ต์นารายณ์แผลงฤทธิปิ ดศีรษะ                  เอายนั ต์ราชะปะพืนลา่ ง
ยนั ต์นารายณ์ฉีกอกปกปิดกลาง                    ลงยนั ตน์ างพระธรณีทีพืนดนิ
เอาไม้รักปักเสาขนึ สีทิศ                             ยนั ต์ปิดปากธงวงสายสิญจน์
ลงเพดานยนั ต์สงั วาลอํามรินทร์                      ก็พร้อมสนิ ในตําราถกู ทา่ ทาง
เอาไม้มะริดกนั เกราเถากนั ภยั                       กอ่ ชดุ จดุ ไฟใสฟ่ ื นลา่ ง

255

ตงั จติ สนทิ ดีไว้ทีทาง                                  ภาวนานงั ยา่ งกมุ ารทอง

ร้อนทงั ตวั ทวั กนั นํามนั ฉ่า                             กลบั หน้ากลบั หลงั ไปทงั สอง 

เกาะแกร่งแห้งได้ดงั ใจปอง                          พอรุ่งแจ้งแสงทองขนึ ทนั ใด 

   จะกลา่ วถึงยายลาวบา่ วบวั คลี               อยใู่ นทีทบั ดนิ ใต้ถนุ ใหญ่

เหน็ โลหิตโซมสาดออกดาดไป                    ก็ตกใจวงิ ร่าขนึ มามอง

เห็นม้งุ มา่ นแหวกเวิกเลิกมลู่ ี                         เจ้าบวั คลีนอนตายอยใู่ นห้อง

ดหู น้าเผือดเลือดฝาดออกดาดนอง                ตกใจวงิ ร้องกรีดกรีดมา

ตปี ระตตู งึ ตงึ เรียกองึ มี                                แมบ่ วั คลีตายแล้วคณุ พอ่ ขา

เขาฟันสบั ยบั ทวั ทงั กายา                         ทงั หมอ่ มพลายหายหน้าไมเ่ ห็นตวั  

   หมืนหาญสีจนั ทน์ครันได้ฟัง                     ลกุ ทะลงึ ตงึ ตงั ทงั เมียผวั

วิงมางกงกตกใจกลวั                                     มาเห็นลกู ตวั นนั สิบรรลยั

เขาผา่ เชือดเลือดนองเป็นถ่องแถว                ชะอ้ายแก้วชิงคมเอากไู ด้

ออกจากเคหาเรียกข้าไท                           บา่ วไพร่ทกุ คนวิงลนลาน

อ้ายแก้วฆา่ บวั คลีแล้วหนีหน้า                     มงึ ตามกมู าให้ทงั บ้าน

พวกบา่ วไพร่ทกุ คนวิงลนลาน                     ทงั ในบ้านบอกบ้านพลา่ นทกุ ทิศ

ถือหอกตาวง้าวทวนล้วนศาสตรา                 ทงั ปื นยาวมีดตรีกระบีกริช

ธนหู น้าไม้ใสย่ าพษิ                                  จําเริญรอยโลหิตตดิ ตามไป

เป็นโลหิตติดหญ้ามาหา่ งหา่ ง                     ตรงทางป่ าตดั เข้าวดั ใต้

เหน็ ประตวู ิหารลนั ดาลใน                          ยอ่ งเข้าไปมองดตู ามรูดาล

แลเหน็ แสงไฟไวแววแวว                          เจ้าพลายแก้วนงั อยใู่ นวหิ าร

จงึ เรียกกนั มาพร้อมล้อมอปุ จาร                  กระท้งุ บานกงั กงั ไมร่ ังรอ 

   ขนุ แผนไมส่ ะทกสะท้านอา่ นมนตร์ปลกุ    ผีลกู ผดุ ลกุ ขนึ พดู จ้อ

ขนุ แผนเต้นเผ่นโผนโจนขีคอ                     กมุ ารทองชว่ ยพอ่ ให้พ้นภยั

กมุ ารทองโลดปึงทะลงึ ปร๋อ                       พาพอ่ ออกตามรูดาลได้

พวกหมืนหาญไมเ่ ห็นตวั ข้ามหวั ไป               ด้วยฤทธิไกรไสยเวทวชิ าการ

ครันมาถึงข้างนอกอโุ บสถ                         จะทําให้ปรากฏกบั หมืนหาญ

ให้มนั รู้ฤทธิไกรว่าชยั ชาญ                         แล้วจงึ จะไปบ้านกาญจน์บรุ ี 

256

คดิ แล้วคลายมนตร์ให้คนเห็น                       ขนึ ยืนเดน่ เผน่ ผงาดดงั ราชสีห์

มือขวาถือกริชเรืองฤทธี                            มือซ้ายจงู ผีกมุ ารทอง

ผ้คู นเซ็งแซแ่ ลเหน็ กาย                             ก็เวยวายบอกกนั สนนั ก้อง

ถือธนกู ําซาบดาบไม้พลอง                         วงิ ทะลวงควงตะบองตรงเข้าไป

ขนุ แผนตวาดอํานาจครุฑ                           ดาบหลดุ หกล้มไมล่ กุ ได้

หมืนหาญถือง้าวก้าวเข้าไป                        ขบั พวกไพร่ไลบ่ กุ เข้ารุกราน

ขนุ แผนร้องว่าอ้ายไพร่ไมม่ ีผิด                   กจู ะล้างชีวติ แตห่ มืนหาญ

อยา่ ดงึ ดือถือนายจะวายปราณ                    หวั จะขาดพาดพา่ นพสธุ า

ทหารเคยเหน็ แล้ววา่ แคล้วคลาด                  จงึ มิอาจจะส้ไู ด้ซงึ หน้า

แตก่ ลวั นายซงั ตายทําโกรธา                      ตา่ งเต้นแร้งเต้นกาชลุ มนุ  

   หมืนหาญโมโหโกรธา                           ชีหน้าวา่ เหวยเฮ้ยอ้ายสถลุ

มงึ อกตญั ไู มร่ ู้คณุ                                  เสียแรงพอ่ ขนขนุ มาเทา่ ไร

กใู ห้กินข้าวนําทกุ คําเช้า                            แตล่ กู สาวในอกยงั ยกให้

มงึ ยงั ทรยศขบถใจ                                  ครังนีกไู มไ่ ว้ชีวติ มงึ  

   ขนุ แผนเดือดดาลทะยานจิต                   ถอดกริชรําคว้างยา่ งเข้าถึง

มาตะโกนโพนทะนาวา่ ออกอึง                    โทษของมงึ นนั ไมเ่ หน็ กลบั เจรจา

มงึ ทรยศทกุ อยา่ งวางยาพษิ                        พอ่ ลกู คบคดิ ริษยา

มงึ ซือกซู ือตอ่ เป็ นพอ่ ตา                           มงึ คดิ คดกจู งึ ฆา่ ลกู มงึ ตาย

อยา่ ดงึ ดือถือดวี ่ามีฤทธิ                            ทีจะรอดชีวิตอยา่ คดิ หมาย

หวั จะขาดหน้าขาวทงั บา่ วนาย                     พลางก็ร่ายรํากริชเข้าชดิ ตน 

   หมืนหาญยา่ งเท้าเงือง้าวฟาด                 แคล้วคลาดมิได้ข้องต้องปลายขน

เจ้าพลายแก้วฉวยชกั มีดหมอมนตร์                  แทงปังหนงั ยน่ ไมเ่ ข้ามนั            

หมืนหาญฟันผบั แผนรับผวั ะ                      เอากริชแยงแทงฉวั ะแล้วไพลห่ นั

ปิดป้ องคลอ่ งแคล่วพลั วนั                          ส้กู นั พกั ใหญ่ไมเ่ สียที

หมืนหาญถือง้าวยาวกว่ากริช                     ขนุ แผนชดิ เข้าขยบั โขยกหนี

กริชแทงง้าวฟาดพลาดทกุ ที                      หมืนหาญตีแผนตําด้วยกริชตงึ

หมืนหาญฟันผบั แผนรับผวั ะ                       เอากริชแยงแทงฉวั ะเข้าตําผึง

257

หมืนหาญเซแผนซําล้มควําตงึ                    แผนทะลงึ เหยียบคออ้ายพอ่ ตา

พวกทหารโหมแหเ่ ข้าแก้นาย                     บ้างกลวั ตายซอกซนเข้าด้นป่ า

ทีขีขลาดวนุ่ วงิ ทงิ ศาสตรา                           อ้ายคนกล้าตรงเข้ารับยบั ยอ่ ยไป

หมืนหาญดนิ กระเดือกเสือกยนั ยนั                อ้ายคนเหลา่ นนั ไมอ่ าจใกล้

ขนุ แผนเงือกริชง่าแล้ววา่ ไป                      มงึ เหน็ ฤทธิกฤู ๅไมอ่ ้ายทมิฬ

อยา่ ถือวา่ อย่ยู งคงกระพนั                           หอกแทงดาบฟันไมเ่ ข้าสนิ

จะเอากริชกรอกปากลากลนิ                        เฮ้ยมงึ ดีก็ดนิ ให้รอดตวั

หมืนหาญเสือกดนิ สินกําลงั                         เอาจนหลงั ไหลถ่ ลอกลงกลอกหวั

ให้ครันคร้ามความตายเสียดายตวั                ร้องวา่ กลวั แล้วพอ่ ขอชีวิต

เป็นความจริงเพราะยงิ พอ่ ไมถ่ กู                   จงึ ได้ผกู ใจโกรธเป็ นโทษผิด

จงึ ตรองการผลาญล้างวางยาพษิ                  ข้อนีผิดแล้วพอ่ ขอโทษที 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสนทิ                         เห็นหมืนหาญกลวั ชีวิตจะเป็ นผี

จงึ กลา่ วคําสําทบั ไปทนั ที                          โทษของมงึ ถึงทีจะวายปราณ

หากกคู ดิ นิดหนงึ มงึ มีคณุ                            ได้เกือหนนุ เลียงดอู ยใู่ นบ้าน

ให้ข้าวแกงพริกเกลือได้เจือจาน                  ไมป่ ระหารชีวิตเพราะคิดคณุ

ทงั ทา่ นผ้หู ญิงสีจนั ทน์ภรรยา                         ให้เงินตราผ้าเสือได้เกือหนนุ

ถ้าไมค่ ดิ แล้วชีวิตมงึ เป็นจณุ                         ครังนีบญุ ของมงึ ไมถ่ งึ ตาย

มงึ อยเู่ ถิดกจู ะไปบ้าน                                เรียกกมุ ารผีโขมดสินทงั หลาย

โหงพรายพรังพร้อมล้อมรอบกาย                 เผน่ ขนึ คอปร๋อหายไปบดั ดล

ข้ามคลองหนองนําแลลําธาร                     แบกบดิ าพาผ่านเข้าไพรสณฑ์

เหมือนควนั ฉิวปลิวไปไมเ่ หน็ คน                   ประจวบจนเข้าบ้านกาญจน์บรุ ี

หนทางพนั กวา่ มาครู่เดียว                           ประเปรียวเรียวแรงด้วยฤทธิผี

ขนึ บนเรือนพลนั ด้วยทนั ที                          ยนิ ดีดงั ได้ดวงจินดา 

   ฝ่ ายตาหมืนหาญสะท้านจิต                     ได้เห็นฤทธิพลายแก้วแกล้วกล้า

แสนประเสริฐเลศิ ดมี ีศกั ดา                         ทงั กําลงั วงั ชาก็ชาญชยั

กกู ็คนเรืองฤทธิประสทิ ธิเจียว                      จะเปรียบเสียวซีกมนั หาถงึ ไม่

จะขืนอย่ดู หู น้ามนั ทา่ ไร                              อ้ายบา่ วไพร่ทียงั มีจะตรีชา

258

ถึงชีวิตไมต่ ายอายสดุ ใจ                            ถ้ารู้ขา่ วถึงไหนก็ขายหน้า

เสียแรงคนเลืองชือเขาลือชา                      จะเสียสงา่ เสียชือลือไปนาน

ยิงคดิ ก็ยิงแค้นให้แนน่ ใจ                            แล้วร้องเรียกบา่ วไพร่ให้ไปบ้าน

ตอ่ โลงใสบ่ วั คลีตะลีตะลาน                         ให้ทหารเอาไปฝังเสียหลงั วดั

ฝ่ ายตาหมืนหาญให้ดาลเดือด                      ไมห่ ายเหือดวติ กแนน่ อกอดั

มนั ประเสริฐเลิศวชิ าสารพดั                          ให้กล้มุ กลดั อารมณ์เฝ้ าตรมตรอง 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสนทิ                          เรืองฤทธิรังสีไมม่ ีสอง

ได้ลกู ชายเชียวชาญกมุ ารทอง                     ก็สมปองคดิ ไว้แตไ่ รมา

จะจดั แจงตีดาบไว้ปราบศกึ                           ตรองตรึกหาเหล็กไว้หนกั หนา

ได้เสร็จสมอารมณ์ตามตํารา                        ทา่ นวางไว้ในมหาศาสตราคม

เอาเหล็กยอดพระเจดีย์มหาธาต ุ                   ยอดปราสาททวารามาประสม

เหล็กขนนั ผีพรายตายทงั กลม                      เหลก็ ตรึงโลงตรึงปันลมสลกั เพชร

หอกสมั ฤทธิกริชทองแดงพระแสงหกั             เหลก็ ปฏกั สลกั ประตตู ะปเู ห็ด

พร้อมเหลก็ เบญจพรรณกลั เม็ด                    เหล็กบ้านพร้อมเสร็จทกุ สิงแท้

เอาเหล็กไหลเหล็กหลอ่ บอ่ พระแสง              เหลก็ กําแพงนําพีทงั เหลก็ แร่

ทองคําสมั ฤทธินากอแจ                           เงินทีแท้ชาตเิ หล็กทองแดงดง

เอามาสมุ คมุ ควบเข้าเป็ นแทง่                       เผาให้แดงตีแผแ่ ชย่ าผง

ไว้สามวนั ซดั เหล็กนนั เล็กลง                       ยงั คงแตพ่ องามตามตํารา

ซดั เหล็กครบเสร็จถึงเจด็ ครัง                       พอกระทงั ฤกษ์เข้าเสาร์สิบห้า

ก็ตดั ไม้ปลกุ ศาลขนึ เพียงตา                        แล้วจดั หาสารพดั เครืองบตั รพลี

เทียนทองตดิ ตงั เข้าทงั ค ู่                             ศรี ษะหมเู ป็ ดไกท่ งั บายศรี

เอาสบู ทงั ตงั ไว้ในพิธี                                 เอาถา่ นทีต้องอยา่ งวางในนนั

ชา่ งเหล็กดีฝี มือลือทงั กรุง                          ผ้าขาวนงุ่ ผ้าขาวหม่ ดคู มสนั

วางสายสญิ จน์เสกลงเลขยนั ต์                     คนสําคญั คอยดซู งึ ฤกษ์ดี

ครันได้พชิ ยั ฤกษ์ราชฤทธิ                           พระอาทติ ย์เทียงฤกษ์ราชสีห์

ขนุ แผนสบู เหล็กให้แดงด ี                            นายชา่ งตรี ีดรูปให้เรียวปลาย

ทีตรงกลางกว้างงามสามนิวกึง                      ยาวถงึ ศอกกํามาหน้าลกู ไก่

259

เผาชบุ สามแดงแทงตะไบ                           บดั เดยี วใจเกลียงพลนั เป็นมนั ยบั

อานดมี ไิ ด้มีขนแมวพาด                             เลือมปราดเนือเขียวดคู มหนบั

เลือมพรายคล้ายแสงแมลงทบั                      ปลงั ปลาบวาบวบั จบั แสงตะวนั

ด้ามนนั ทําด้วยไม้ชยั พฤกษ์                         จารึกยนั ตพ์ ทุ ธจกั รทีเหล็กกนั

เอาผมพรายร้ายดปุ ระจพุ ลนั                         แล้วเอาชนั กรอกด้ามเสียบดั ดล

ครันเสร็จสรรพจบั แกวง่ แสงวะวบั                   เกิดโกลาฟ้ าพยบั โพยมหน

เสียงออึ องึ เอิกเกริกได้ฤกษ์บน                    ฟ้ าคํารนฝนพยบั อยคู่ รันครืน

ฟ้ าผา่ เปรียงเปรียงเสียงโดง่ ดงั                      ขนุ แผนฟังจติ ฟใู ห้ชชู ืน

ได้นมิ ิตฟ้ าเปรียงดงั เสียงปื น                        ให้ชือวา่ ฟ้ าฟื นอนั เกรียงไกร

ยกขนึ วางกลางศาลอา่ นพระเวท                   โดยเดชดาบดนิ กระเดืองไหว

เหน็ ประจกั ษ์ศกั ดสิ ทิ ธิฤทธิไกร                     ดใี จได้สมอารมณ์ปอง

เอาไม้ระงบั สรรพยามาทําฝัก                       ประสมผงลงรักให้ผวิ ผอ่ ง

กาบห้มุ ต้นปลายลายจําลอง                        ทําด้วยทองถ้วนบาทชาตบิ างตะพาน

เทเอาเงินสิบห้าออกทนั ใด                          สง่ ให้นายชา่ งแล้ววา่ ขาน

ฝี มือนีดลี ้นพ้นประมาณ                                ปนู บาํ เหน็จให้ทา่ นในทนั ที

เห็นต้นรังงามงามสามกํากงึ                          หวดพงึ ขาดพบั ลงกบั ที

เบาไหลไ่ มร่ ะคายคล้ายหยวกปลี                  ก็จรลีกลบั มาไมช่ ้านาน

ได้ดาบดงั เทพศาสตรา                                ต้องตําราฤทธิแรงกําแหงหาญ

มาถึงเรือนไว้ทีนมสั การ                             แล้วคดิ อา่ นจะไปหาม้าสําคญั

เอาเงินชงั ห้ามาใสไ่ ถ้                                เทียวไปทวั ประเทศเขตขณั ฑ์

ไมช่ อบตาหาตอ่ ไปทกุ วนั                           ทงั ราชบรุ ีสพุ รรณเพชรบรุ ี 

   จะกลา่ วถงึ หลวงทรงพลกบั พนั ภาณ        พระโองการตรัสใช้ไปตะนาวศรี

ไปตงั อยมู่ ะริดเป็นครึงปี                             กบั ไพร่สามสบิ สีทีตามไป

ด้วยหลวงศรีวรขา่ นไปซือม้า                      ถงึ เมืองเทศยงั ช้าหามาไม่

ต้องรออยจู่ นฤดลู มแลน่ ใบ                    เรือทีไปเมืองเทศจงึ กลบั มา

หลวงศรีได้ม้ามามอบให้                           ทงั ม้าเทศม้าไทยหกสบิ ห้า

อีเหลืองเมืองมะริดพลอยตดิ มา                  ผวั มนั ทา่ นวา่ เป็นม้านํา

260

มีลกู ตวั หนงึ ชือสีหมอก                             มนั ออกวนั เสาร์ขนึ เก้าคาํ

ร้ายกาจหนกั หนานยั น์ตาดํา                       เหน็ ม้าหลวงข้ามนําก็ตามมา

มาถงึ สิงขรผอ่ นพกั หยดุ                             ปลอ่ ยม้าอตุ ลดุ ให้กินหญ้า

กรมการกยุ ปราณสง่ เนืองมา                      ผา่ นฉะอําถึงทา่ เพชรบรุ ี

เลียงม้าอย่ศู าลาบ้านแตงแง                        บนั ไดอิฐติดแคค่ ริ ีศรี

สีหมอกลองเชิงเริงฤทธี                            เข้ากดั ฟันขยีเอาม้าเทศ

ฝ่ ายหลวงทรงพลแกขดั ใจ                        ให้ไพร่ไลต่ มี ้าผีเปรต

มนั ดรุ ้ายซุกซนเป็นพ้นเพศ                       เข้าทีไหนไลเ่ ฉดมนั ออกไป

สีหมอกจะเข้าไปหาแม ่                            ถกู เขาทงิ วงิ แร่ออกมาใหม่

พอคนนงิ วิงเข้าไปทนั ใด                          ต้องเวียนไลเ่ ขาชงั กนั ทงั กอง 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสนทิ                        ทกุ ทิศลือทวั กลวั สยอง

เหน็ ม้าสีหมอกออกลําพอง                        สมปองปรารถนาทีนกึ ไว้

ลกั ษณะถกู ต้องตาํ ราสิน                           ดงั องค์อนิ ทร์เทวราชประสาทให้

ทว่ งทีแคลว่ คลอ่ งวอ่ งไว                           ก็เข้าไปหาหลวงทรงพลพลนั

อาชาตวั น้อยของทา่ นฤๅ                         จะขายซือฤๅเอาไว้อยา่ งไรนนั

หากกระไรจงได้เมตตากนั                           จะขอปันซือม้าสีหมอกไป 

   ครานนั จงึ ทา่ นหลวงทรงพล                     อนสุ นธิเลา่ แจ้งแถลงไข

อนั ม้าสีหมอกตวั นนั ไซร้                            มใิ ชม่ ้าหลวงทีหวงกนั

มนั เป็นลกู ม้าเมืองมะริด                            ตดิ แมม่ าแตม่ ะริดนนั

รูปร่างทว่ งทีก็ดีครัน                                 แตว่ า่ มนั ซุกซนจนระอา

เผลอไมไ่ ด้ไลก่ ดั เอาม้าหลวง                     ต้องเป็นหว่ งบว่ งใยอยู่หนกั หนา

ทา่ นซือเราจะหยอ่ นผอ่ นราคา เอาเถิดสิบห้าตาํ ลงึ นาย

   ขนุ แผนได้ฟังเจ้าของวา่                         สมมาดปรารถนาทีมงุ่ หมาย

แก้เงินนบั ให้ไมก่ ลบั กลาย                        แล้วเยืองกรายมาทีสีหมอกม้า

เสกหญ้าด้วยมหาละลวยใหญ่                    เข้าใกล้สีหมอกแล้วบอกวา่

จะไปกบั เราก็เข้ามา                                 ยืนหญ้าให้พลนั ในทนั ที

สีหมอกรับหญ้ามาเคยี วกลืน                      ชมชืนปรีดเิ ปรมเกษมศรี

261

ให้มีใจจงรักด้วยภกั ด ี                               ตดิ ขนุ แผนเดนิ รีตามหลงั ไป
ขนุ แผนลบู หลงั สีหมอกม้า                         ผกู อานผ่านหน้าบงั เหียนใส่
ซองหางเชิดชดู ลู ะไม                               ล้วนขลบิ ทองของใหมว่ ิไลตา
ขนุ แผนเหยียบโกลนโผนขนึ ขี                    พาชีโผนผกยกหน้า
ควบใหญ่ใสน่ ้อยรอยรีบมา                        บา่ วข้าตามหลงั สะพรังไป
เดนิ ทางกลางป่ ามาสามวนั                         สรุ ิยนั เยน็ ลบั เหลียมไศล
ถงึ สถานบ้านเก่าเขาชนไก ่                        สงั บา่ วไพร่ทําโรงให้พาชี
ขนุ แผนเข้าไปในเคหา                              บอกเลา่ มารดาเป็นถ้วนถี
ได้กมุ ารได้ม้าศาสตราด ี                             ทองประศรีเห็นลกู ชายสบายครัน
ชวนลกู กินข้าวจนอิมแล้ว                          พลายแก้วปรีดเิ ปรมเกษมสนั ต์
ลกุ ไปหอนงั สงั อ้ายจนั                               ผลดั กนั กบั อ้ายเกลียงเลียงม้ากู
อ้ายเกลียงอ้ายจนั ได้ฟังนาย                      วนุ่ วายจดั แจงแตง่ ทีอยู่
ทอดหญ้ากองไฟในประต ู                          เลียงดมู ้าไว้ดงั ใจปอง 

ตอนท ี  ๑๗  ขุนแผนขึนเรือนขุนช้าง ได้นางแก้วกริ ิยา

   ครานนั ขนุ แผนแสนสนิท                       เรืองฤทธิฦๅดไี มม่ ีสอง

ข้าศกึ นกึ กลวั ขนหวั พอง                           คลอ่ งแคลว่ แกล้วกล้าวชิ าดี

จําเดมิ แตล่ าวทองต้องจากอก                   ให้วิตกขนุ่ ข้องหมองศรี

ข้าใช้ไทลาวสาวสาวมี                           ไมย่ ินดีด้วยใครอาลยั นาง

นอนเดียวเปลียวใจไมม่ ีค ู่                         ทกุ ฤดตู รอมใจให้หมองหมาง

หน้าร้อนร้อนใจดงั ไฟฟาง                        หน้าฝนฟ้ าครางรําพงึ ครวญ

หน้าลมลมแลน่ ตลอดจติ                          ปกปิ ดผ้าหม่ ยงิ โหยหวน

จากเมียเสียใจให้รัญจวน                         เสียดายนวลลบั หน้าไปกวา่ ปี

เพลากลางคนื สะอืนอ้อน                         จะหลบั นอนขนุ่ ข้องยิงหมองศรี

พลกิ กลบั ก็ไมห่ ลบั สนทิ ดี                        สกั กีปี ลาวทองน้องจะมา

ได้ยนิ เรไรร้องอยรู่ ิมเรือน                        สะเทือนจติ คดิ ถึงทีในป่ า

จําเดมิ แตไ่ ด้น้องลาวทองมา                    พีชีชวนแก้วตาให้ชมไพร

262

อกเอ๋ยไมเ่ คยจะจากน้อง                        สงสารห้องเยือกเยน็ หาเห็นไม่
ทีนอนหมอนน้องหมองมวั ไป                   ฤๅลาวทองน้องไข้จงึ ขนุ่ มวั
อจั กลบั ดบั มากวา่ ปี แล้ว                         น้องแก้วจะรําพงึ คดิ ถึงผวั
หมอนข้างขวางกลิงไปไกลตวั                  ดงั ผวั เมียเราพรากไปจากกนั
เครืองแป้ งแห้งหอมไมม่ ีติด                    คนั ฉ่องป้ องปิ ดก็แตกลนั
ม้งุ กางค้างขาดลงพาดพนั                        นํามนั สินกลนิ ตรลบเจ้าอบปรุง
เจบ็ ใจดงั ใครยิงด้วยปื นพิษ                     คะนงึ คิดครําครวญจนจวนรุ่ง
ป่ านฉะนีลาวทองน้องอยกู่ รุง                   จะสะด้งุ ตืนตงั แตโ่ ศกา
ให้น้อยจิตเจ็บใจไมน่ อนหลบั                    พลิกกลบั เปิ ดม้งุ เทียวมองหา
ดเุ หวา่ แวว่ แจ้วเสียงสําเนียงมา                 ผวาเปิ ดประตหู ้องให้หมองใจ
ไมเ่ ห็นนางยา่ งขนึ บนหอน้อย                   พระจนั ทร์ฉายบา่ ยคล้อยจํารัสไข
สวา่ งเวิงวงบ้านสงสารใจ                         ใบไทรต้องลมระงมเยน็
เย็นฉํานําค้างค้างใบไทร                         จากเมียเสียใจไมเ่ ลง็ เหน็
โอ้นําค้างเหมือนนางนําตากระเดน็              เช้าเยน็ ยามนอนจะนอนนกึ
ยามกินก็จะกินแตน่ ําตา                          เฝ้ าครวญครํารําหาเวลาดกึ
จะแสนคดิ เช้าคาํ เฝ้ ารําลกึ                        ตรึกแล้วเคืองขนุ่ ให้มนุ่ ใจ
โอ้วา่ กรรมทําไว้ไฉนหนอ                       มาเกิดก่อวิปริตผิดไปได้
จะมีมิตรก็ให้เชือนผิดเพือนไป                 หยอ่ นให้กลบั เหมิ ขม่ เหงทํา
แสนแค้นเคืองใจอ้ายขนุ ช้าง                   ใจกระด้างกระเดอื งคดิ ให้ผดิ สํา
มนั ชิงวนั ทองไปอ้ายใจดาํ                        แตส่ กั คํามไิ ด้ว่าให้เคืองใจ
มิหนํายงั ซําทลู ยแุ ยง                             เสียดแทงเอาลาวทองมนั ทําได้
ไมแ่ ก้แค้นก็จะแค้นค้งุ บรรลยั                   เอออะไรเห็นรักกลบั หกั ราน
สภุ าษิตทา่ นประดษิ ฐ์ประดบั แตง่               วา่ ใครคดก็เอาแขง็ เข้าตอ่ ต้าน
ถ้าใครซือซือตอ่ จนวายปราณ                   นีมนั พานเพือนผิดประเพณี
ตามกรรมจะระยําด้วยอาญา                     ไปเบอื งหน้าเป็นไฉนให้รู้ที
ตวั กกู ็ลือชาวา่ คนด ี                                 พรุ่งนีจะไปยงั สพุ รรณ
จะผา่ แผแ่ ลอ่ กดใู ห้ได้                             ทําให้สมแค้นเป็นแมน่ มนั

263

จะลกั วนั ทองไปยงั ไพรวนั                         คดิ แล้วก็ดนั เดือดทะยาน

พลงุ่ พลงุ่ เมือไรรุ่งจะรีบไป                       อรุ ะร้อนราวกบั ไฟมาเผาผลาญ

พอเช้าตรู่เตรียมเสร็จสําเร็จการ                 มายงั บ้านมารดาด้วยทนั ใด 

   ทองประศรีตําหมากยกสากแหงน           โอ้พอ่ แผนของแมจ่ ะไปไหน

แตเ่ ช้าผิดเพลาพ่อมาไย                          อกใจริกริกแมร่ ําคาญ 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสภุ าพ                     ก้มกราบมารดาแล้ววา่ ขาน

แตล่ กู ตรอมใจมาเป็นช้านาน                     เหลือจะทานทนแล้วจงึ ลามา

ลกู จะไปแก้เผด็ อ้ายขนุ ช้าง                       ให้สินอย่างสาสมแกน่ ําหน้า

จะพาวนั ทองดนั อรัญวา                            ถ้าตามมาลกู จะฟันให้บรรลยั  

   ทองประศรีฟังพลางทางปลอบ                ตอบวา่ แมเ่ ห็นหาควรไม่

แมน่ ีคดิ เกลียดรังเกียจใจ                          มนั สินไร้แล้วฤๅทงั บรุ ี

ถ้างามรูปงามใจแมไ่ มห่ ้าม                        ควรตามแล้วก็ตามให้เตม็ ที

นีงามรูปแตใ่ จมนั ไมด่  ี                              อยา่ งนีมนั ไมน่ า่ จะตดิ ตาม

วนั ทองหมองแม้นเหมือนแหวนเพชร            แตกเมด็ กระจายสินเป็นสองสาม

จะผกู เรือนก็ไมร่ ับกบั เรือนงาม                   แมจ่ งึ ห้ามหวงเจ้าเพราะเจบ็ ใจ 

   ขนุ แผนตอบคาํ ทา่ นมารดา                     แมว่ า่ ตามเทียงหาเถียงไม่

จะวา่ ชวั ก็ชวั ทกุ สิงไป                               ตอ่ คดิ ใคร่ครวญดจู งึ เห็นดี

เมือเกิดหงึ วนั ถงึ สพุ รรณพบ                       ก็แจ้งจบอย่วู า่ ใจไมห่ น่ายหนี

นางเลา่ ความตามจริงทกุ สงิ มี                     ลกู เสียทีถือโทษกระทําโพย

แล้วหนุ หนั มาเสียจากห้อง                         วนั ทองร้องไห้ไมว่ ายโหย

ผกู คอโยนโจนเจบ็ สะอืนโอย                      ระบมโบยเจ็บชําระกําใจ

ถึงอยา่ งนนั ก็ยงั มนั ในความหลงั                   จะชิงชงั เฉยลกู หาเป็นไม่

สายทองบอกจริงทกุ สิงไป                         ข้อนนั ลกู ไมไ่ ด้คะนงึ คิด

ลาวทองน้องนอนอยใู่ นห้อง                       ลกู ก็ลืมวนั ทองเสียสนิท

มนั แกล้งพรากเมียให้เสียมิตร                    ขอลองฤทธิให้ลือฝี มือกนั

แมจ่ งอวยชยั ให้ลกู แก้ว                            ไปแล้วมีชยั อยา่ ได้พรัน

ถึงจะยกทพั ตามสกั สามพนั                         ลกู จะฟันให้เป็นภสั ม์ธลุ ีลง 

264

   ทองประศรีสดุ ห้ามก็ตามใจ                    จงึ อวยชยั ให้ลกู ดงั ประสงค์

ให้พอ่ เรืองฤทธิไกรในณรงค์                      พอ่ จงสําเร็จดงั ความคิด

ไปพบวนั ทองทีห้องนอน                           ให้เขาหย่อนยอมใจไปสนทิ

เจ้าอยา่ หลงเลห่ ์ลมมวั ชมชิด                       สําเร็จกิจแล้วก็กลบั มาเรือนตน 

   ขนุ แผนรับพรอภิวาท                            คําประสาทประสิทธิสถาผล

กําเริบฤทธิยินดีโดยมงคล                         ประทกั ษิณสามหนแล้วลามา

ขนึ หอพระนารายณ์ระงบั จิต                       เอาเทียนตดิ ธปู ถวายทงั ซ้ายขวา

ลงหนิ ฝนจนั ทน์นํามนั ทา                           ใครเห็นกายาให้ยวนใจ

สอดสนบั เพลามว่ งดวงวิหค                        นงุ่ ยกแยง่ ทองผอ่ งใส

รอยจีบกลีบกระหวดั รัดละไม                      เสือสนั ชนั ในล้วนเลขยนั ต์

เสือนอกดอกชอ่ ฉลทุ อง                           ตระพองทบั เจียระบาดคาดมนั

แหวนถกั พระพริ อดสอดพนั                        สงั วาลคนั เครืองสลบั กบั ผมพราย

จบั ประเจียดประจปุ ระจงโพก                      ได้มหาสทิ ธิโชคสําคญั หมาย

จบจบั ฟ้ าฟื นแล้วยืนกราย                           บา่ ยเลียงผีหลวงกาละไทย

ลงบนั ไดไปขนึ สีหมอกม้า                          เรียกโหงพรายมาทงั น้อยใหญ่

ออกจากกาญจน์บรุ ีรีเข้าไพร                      โหงพรายตามไปเป็นโกลา

ตดั มาห้วยโรงหนองตะพาน                        ข้ามธารจระเข้แล้วเข้าป่ า

ถึงหนองนําบ้านพลบั ระยบั ตา                     รีบมาใกล้บ้านขนุ ช้างนนั

ตดั ไม้ปลกู ศาลขนึ สรรพเสร็จ                     สําเร็จบตั รพลีขมีขมนั

จณุ เจมิ เฉลมิ แป้ งกระแจะจนั ทน์                  จดุ ธปู เทียนพลนั ทนั ฤกษ์พาร

ชมุ นมุ เทวดาวราฤทธิ                                ตงั จิตแจ้งสตั ย์อษั ธิฐาน

ขอเชิญเทพไทได้เป็นพยาน                       ข้าจะผลาญขนุ ช้างผ้อู มิตร

มนั ชงิ เมียข้ามาไว้ชม                                ขอเดชะจะสะดมให้สมจิต

ถ้าแม้นข้าเสียสตั ย์วิบตั มิ ติ ร                        ขออยา่ ให้สมคดิ ทีทําการ

ครันสําเร็จเสร็จสรรพจบั ฟ้ าฟื น                     ขยบั ยืนใจเหียมกําแหงหาญ

ดดู าวเดน่ สะดวกทงั ลมปราณ ก็ขบั ม้าร่าทะยานผยองไป

มาถึงบ้านขนุ ช้างเข้ากลางแปลง                       เหน็ เขือนแขงครู อบขอบโตใหญ่

265

ผ้คู นนงั ยามตามไฟ                                   ก็กดสีหมอกไว้จะดทู ี 

   จะกลา่ วถึงพวกพรายนายขนุ ช้าง         ห้านางเทียวรายอยรู่ อบที

บอกกนั ทนั ใดวา่ ไพรี                                 เราไลต่ ีตอ่ ยทําให้หนําใจ

วา่ พลางเผน่ โผนโจนตวาด                          เอาทรายสาดดนิ ทงิ วิงไล่

ห้อยหวั ตวั แกวง่ อยกู่ วดั ไกว                        แลบลนิ หลอกให้ละลานตา

ฝ่ ายวา่ พวกพรายนายขนุ แผน                      ทะลงึ แลน่ ทมุ่ ทิงด้วยหินผา

โผนผาดฟาดด้วยตําแยยา                         กล้าตอ่ กล้าแขง็ ตอ่ แขง็ แรงณรงค์ 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสนิท                        รุ่งฤทธิพริงเพริศระเหดิ ระหง

ชกั ฟ้ าฟื นพลนั ยรรยง                                ซดั ข้าวสารสง่ ให้เสือมแรง

แล้วแก้ห่อข้าวหอมทีย้อมวา่ น                  เหวียงหวา่ นต้องปวดดงั กรวดแขง

พรายทงั ห้ากายาก็เยาะแยง                        เฟี ยมแฝงเข้าแอบดอู าการ

เหน็ หนมุ่ น้อยหน้านวลควรชม                      ทงั อาคมเจนใจประจกั ษ์จ้าน

จงึ แปลงกายให้เหมือนนางอยงู่ าน                เดนิ ผา่ นให้พอพบประสบกนั

เดนิ เดนิ เมินเมียงแล้วถอยหลงั                     จนกระทงั ถกู ตวั ทํากลวั พรัน

คมค้อนงอนถามเนือความพลนั                     มายืนกนั กีดทางอยทู่ ําไม 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสนิท                        แจ้งจติ วา่ พรายแปลงหาแคลงไม่

ขยบั ยืนยมิ พรายภิปรายไป                        พีมิใชช่ ายพาลชํานาญลกั

มีธรุ ะมาปะพอเป็นโชค                              ด้วยร้อนโรครึงรุมกล้มุ ใจหนกั

คลายทกุ ข์ทีมาถามเนือความทกั                  แรกรักรีรอแตพ่ อควร

พีนีคอื ผวั เจ้าวนั ทอง                                 ขนุ ช้างพาน้องมาสสู่ งวน

จากเมียเสียใจให้รัญจวน                           พอพบนวลทงั ห้านาริน

เอน็ ดเู ถิดชว่ ยเปิ ดประตใู ห้                         จะขอบใจเจ้าให้ถงึ ขนาดสิน

วา่ พลางเป่ ามนตร์ให้ยลยนิ                           กินหมากคนละคําอยา่ อําพราง  

   นางพรายทงั หลายได้ฟังวา่                      เมินหน้าเฟี ยมแฝงตะแคงข้าง

ยมิ เยือนเบอื นตอบเนือความพลาง               วา่ ขนุ ช้างทา่ นได้บํารุงมา

ซงึ ทา่ นขนุ ช้างกระทําผิด                           ไมค่ วรคดิ สอพลอมาพลอยว่า

ทีรักพรายว่าหมายจะเมตตา                       มารยาดอกเห็นไมเ่ ป็นการ

266

ขนุ ช้างเลียงข้ามาดบิ ดี                             ควรทีจะทดแทนพระคณุ ทา่ น

นีจะไมม่ ีรักไปหกั ราน                              นานไปจะไมส่ มอารมณ์นกึ

ทา่ นก็ไมข่ ดั สนจนพราย                           มากมายตามพรูอยมู่ ิตรึก

แรกรักจะรําพนั ให้ครันครึก                       เหลือลกึ แล้วทีลมละลานใจ 

   แนะ่ เจ้าอยา่ บน่ เป็นคนงอน                    เป็นคนหรือจะคอ่ นบํารุงให้

ถงึ รักจะรู้จกั ทําอะไร                               ได้แตซ่ มรูปเลน่ อยรู่ วยรวย

ถ้าแม้นเจ้ากลบั เป็นมนษุ ย์แท้                    แนแ่ ล้วพีจะสมสดู่ ้วย

สดุ ทีจะบาํ รุงให้รุ่งรวย                              เอน็ ดดู ้วยชว่ ยชีทีวนั ทอง

วา่ พลางทางจบั ข้าวสารซดั                         พรายกระจดั หลีกหนีไปทงั ผอง

ชกั สีหมอกไปดงั ใจปอง                           ถึงท้องคขู ้ามไปตามคนั

ขบั พรายร่ายเวทสะกดคน                        นอนกรนหลบั เพ้อละเมอฝัน

ลิมกลอนถอนถอดตลอดกนั                     ชกั สีหมอกผนั ผยองมา

เกลือนกล่นคนนงั ระวงั บ้าน                       ซมซานโงกหลบั ไมเ่ งยหน้า

ทีทําการถือขวานยืนจงั กา                         ผา่ ถกู ดนิ ปบุ ฟบุ หลบั กรน

ทีหงุ ข้าวเผาปลายงั คาเตา                          หลงเอาฝาละมีเข้าจีก้น

งบุ หวั ลงนอนไมร่ ้อนรน                            ปากบน่ อ้อู ้าหลบั ตาเซอะ

หลงปลกุ เพือนกนั หนั กญั ชา                      มือเช็ดขีตาอยจู่ ําเปรอะ

หม้อข้าวเดือดแฉะแฟะเฟอะ                     นงั เงอะหงายแหงนแอ่นหลบั ไป

ดเู ป็นสมเพชเวทนา                                 ชกั สีหมอกมาหาช้าไม่

ลว่ งเข้าสองชนั เป็นหลนั ไป                        ผ้คู นหลบั ใหลอยซู่ บเซา

ผ้าผอ่ นลอ่ นลยุ่ หลดุ ละเมอ                       หลงเพ้อปี นป่ ายขนึ ปลายเสา

ดืมเหล้าเข้าปากแล้วรากเมา                     ถือถ้วยเหล้าล่อแลร่ ้องพาดควาย

ลว่ งเข้าชนั สามข้ามค ู                              หรุบหรู่แสงเดือนไมเ่ ดน่ หงาย

ผ้คู นหลบั คลําไมก่ ลํากราย                       นา่ สบายบ้านเรือนศรพระยา

เรือนนีแล้วสิอ้ายเตา่ เผา                          โตเปลา่ ล้านเลียนเตียนหนกั หนา

ปลกู ต้นไม้พมุ่ ชอมุ่ ตา                              เบกิ บานบษุ บาอรชร

รุ่งขนึ พรุ่งนีอ้ายขนุ ช้าง                            จะนอนครางอิดออดกอดแตห่ มอน

267

เอาวนั ทองของกมู าแนบนอน                    วนั นีกจู ะคอ่ นให้สมแค้น

แล้วลงยนั ต์ปิดหน้าม้าสีหมอก                   อยา่ ออกลําพองคะนองแลน่

บงั เงาเสาอย่อู ยา่ ดแู คลน                          สงั ม้าแล้วก็แลน่ ไปสงั พราย

สะกดให้หลบั หมดทงั เคหา                     ตอ่ กเู ตือนวา่ จงึ ผนั ผาย

สงั พลางร่ายมนตร์สนธยาย                        ปรายข้าวสารซดั บริกรรม

ทงิ ข้ามหลงั คาเรือนสะเทือนหวาด               ฝงู ปิศาจรักษาออกคลาคลํา

ผ้คู นบน่ เพ้อละเมอคลํา                            ซําซดั มะนาวทงิ สะท้านเรือน

พรึงรอดออดอ่อนกลอนลนั                        ขวญั ขนุ ช้างนนั ไปสเู่ ถือน

กอดวนั ทองฝันอยฟู่ ันเฟื อน                       ก็เขยือนเหยียบไม้ขนึ หยดุ ยืน 

   โจนลงกลางชานร้านดอกไม้                  ของขนุ ช้างปลกู ไว้อยดู่ าษดืน

รวยรสเกสรเมือคอ่ นคนื                            ชืนชืนลมชายสบายใจ

กระถางแถวแก้วเกดพิกลุ แกม                   ยีสนุ่ แซมมะสงั ดดั ดไู สว

สมอรัดดดั ทรงสมละไม                           ตะขบข่อยคดั ไว้จงั หวะกนั

ตะโกนาทงิ กิงประกบั ยอด                      แทงทวยทอดอินพรมนมสวรรค์

บ้างผลิดอกออกช่อขนึ ชชู นั                       แสงพระจนั ทร์จบั แจม่ กระจา่ งตา

ยีสนุ่ กหุ ลาบมะลซิ ้อน                              ซอ่ นช้ชู กู ลนิ ถวลิ หา

ลําดวนกวนใจให้ไคลคลา                         สาวหยดุ หยดุ ช้าแล้วยืนชม

ถดั ถึงกระถางอา่ งนํา                               ปลาทองวา่ ยคลําเคล้าคลงึ สม

พน่ นําดาํ ลอยถอยจม                              นา่ ชมชกั คอู่ ยเู่ คียงกนั

บ้างแหวกจอกออกชอ่ งภเู ขาเคียง              วกั เหวียงแว้งหางระเหดิ หนั

บ้างกินไคลไลเ่ คล้าพลั วนั                         ถดั นนั แอกไถละไมงอน 

กระดงึ พรวนล้วนสกั หลาดทบั                     ดาวประดบั ดวงเดน่ ดสู ลอน

สลกั เสลาเกลาเกลียงอรชร                      เชือกใช้ไว้ซ้อนสลบั กนั

เครืองม้าดาดาษจงั หวะวาง                       เครืองช้างสารพดั จะจดั สรร

ขอครําด้ามพลองทองพนั                          ถดั นนั ยา่ งเยืองชําเลืองมา

สะเดาะดาลบานเบกิ ลบั แลบงั                         เหน็ ฝงู สาวสะพรังอยพู่ ร้อมหน้า

พ้นเหลา่ สาวนอนสลอนมา                        ถึงห้องแก้วกิริยาเข้าทนั ใด 

268

   เจ้าร่างน้อยนอนนงิ บนเตียงตํา                คมขํางามแฉล้มแจม่ ใส

ควิ คางบางงอนออ่ นละไม                         รอยไรเรียบรับระดบั ดี

ผมเปลือยเลือยประลงจนบา่                      งอนปลายเกศาดสู มศรี

ทีนอนน้อยนา่ นอนออ่ นดี                         มีหมอนข้างคปู่ ระคองเคียง

กระจกแจม่ จดั ใส่คนั ฉ่องน้อย                   ไม้สอยซน่ งางามเกลียง

ฉากบงั จดั ตงั ไว้ข้างเคียง                          อฒั จนั ทร์ตงั เรียงในห้องน้อย

ห้องแคบอตุ สา่ ห์แอบไมแ่ ออดั                   รู้จกั จดั เครืองเรือนไว้ใช้สอย

ทงั กระโถนขนั นําแลจอกลอย                   ดนู ้อยน้อยงามรับกบั รูปคน

เอะใจมใิ ชเ่ จ้าวนั ทอง                              ฤๅพีน้องนกึ แหนงแคลงฉงน

ทว่ งทีก็มิใชเ่ ป็นคนจน                             เครืองกินก็พกิ ลดผู ิดนกั

ฤๅจะเป็นเมียน้อยอ้ายขนุ ช้าง                 ไยไมว่ างห้องชมให้สมศกั ดิ

พเิ คราะห์ดหู น้านวลควรจะรัก                     ถ้าชายชมก็จะชกั ให้นวลคลาย

คดิ พลางทางแอบเข้าแนบน้อง                  ต้องเต้านกึ ชมอารมณ์หมาย

เอนองิ พงิ ทบั แล้วขบั พราย                       ร่ายลมละลวยลงให้ลานใจ 

   ครานนั นางแก้วกิริยา                          นิทราระงบั หลบั ใหล

สะด้งุ ตืนฟื นตวั ก็ตกใจ                            เอ๊ะใครหนอนา่ อศั จรรย์

นกึ นกึ จะใคร่ร้องต้องอาคม                      ในอารมณ์ระริกรัวกลวั พรัน

ถอยถดลดลงจากเตียงพลนั                      ดคู มสนั รูปทรงใชช่ ายทราม

แฝงหน้านิงนกึ อยใู่ นฉาก                        ขยบั ปากคดิ คดิ ก็เกรงขาม

นงิ อยจู่ ะไมร่ ู้ซงึ ข้อความ                         แข็งขืนอารมณ์ถามไปทนั ที

หมอ่ มขาดีฉนั วา่ อยา่ วา่ พ้อ                       นีใครล่อจงึ ได้หลงมาถึงนี

ดรู ูปร่างบางเอียมสะอาดดี                       กิริยาพาทีใชค่ นพาล 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสนิท                     นิงคดิ ฟังเสียงสําเนียงหวาน

แจม่ แจ้วกระจา่ งเป็นกงั วาน                     ตวั พีคือทหารชาญณรงค์

พระผ้จู อมจกั รพาลประทานนาม               ชือขนุ แผนแสนสงครามตามประสงค์

มาหาเจ้าวนั ทองต้องจํานง                       ด้วยขนุ ช้างพาลงมาโลมเลียง

อนั ขนุ ช้างกบั พีก็เป็นมิตร                        มนั ผดิ เมียเสียนําสบถเบียง

269

พีคดิ วา่ วนั ทองเฝ้ ามองเมียง                     ตอ่ นงั เคียงลงจงึ รู้วา่ ผดิ ตวั
ไมแ่ ผกผดิ กนั สกั นดิ เจียวนะน้อง               พีคดิ วา่ วนั ทองจงึ ต้องทวั
ได้ลกั จบู ลบู ไล้ไมค่ ดิ กลวั                         ผิดตวั เกินแล้วอยา่ โกรธา
ขออภยั เถิดมิใชเ่ จ้าวนั ทอง                      นจิ จาน้องอยา่ สะเทนิ เมินหน้า
นีเจ้าเป็นอะไรกนั อยา่ ฉนั ทา                     จงึ มาอยเู่ คหาของขนุ ช้าง 
   ครานนั นางแก้วกิริยา                           เสนห่ านิงนกึ อางขนาง
นีขนุ แผนแมน่ ใจจงึ ไมพ่ ราง                       แบบบางน้อยน้อยนา่ เอ็นดู
แชม่ แชม่ ช้าช้านา่ รักใคร่                         เป็นไรหนอวนั ทองจงึ มอิ ยู่
เรืองฤทธิประสทิ ธิประสาทครู                   ถึงขนุ ช้างจะส้คู งเสียตวั
เทียวเลน่ ทกุ ห้องคะนองฤทธิ                    คดิ คดิ ขนพองสยองหวั
ครันคร้ามขามจิตสะด้งุ กลวั                      นีผวั เจ้าวนั ทองแล้วแนใ่ จ
ครันจะมบิ อกความทีถามหา                     แค้นขนึ มาก็จะพาลพาโลให้
จะส้รู บหลบหนีไปแหง่ ไร                         จะพลอยเสียเบยี ใบ้ไปลอยลม
คดิ แล้วจงึ วา่ ชา่ งนา่ หวั                              มาหลงตวั หลงห้องไมเ่ ห็นสม
แค้นนกั ทีมาลกั มาลอบชม                           มายกยอให้นยิ มเหมือนแย้ยกนั
เตา่ เตียดอกอยา่ ตอ่ ให้ตีนสงู                     มิใชย่ งู จะมาย้อมไมเ่ หน็ ขนั
หงิ ห้อยฤๅจะแขง่ แสงพระจนั ทร์              อยา่ ปันนําให้หลงตะลงึ เงา
ข้าทาสีดอกมิใชว่ นั ทอง                          ดแู ตห่ ้องน้อยนอนเถิดนะเจ้า
มิใชท่ ีประสงคอ์ ยา่ หลงเดา                      ข้าเจ้าลกู ทา่ นสโุ ขทยั
บดิ าต้องจําระยํายาก                              ขายฝากดีฉานให้ทา่ นใช้
เป็นเงินสิบห้าบดิ าเอาไป                          ตวั ฉนั ไซร้ชือแก้วกิริยา
เป็นไทยอยา่ เอาใจมาคบทาส                   ฉนั ไมอ่ าจเอือมนงั เสมอหน้า
ทีโกรธแค้นแทนกนั แตก่ ่อนมา                  ก็แก้แค้นตามประสาทา่ นผ้ดู ี 
   น้อยฤๅพดู จาชา่ งน่ารัก                       เสนาะนกั นําคําเจ้าเสียดสี
ปิ มจะกลืนชืนใจในวาที                            สงสารด้วยยงั ไมม่ ีคภู่ ิรมย์
แม้นชายใดได้อยเู่ ป็นคคู่ รอง                    จะแนบน้องเชยชิดสนทิ สนม
พีจะอยสู่ ้รู ักไมแ่ รมชม                             มิใชล่ มลวงน้องอยา่ หมองใจ

270

อยา่ วา่ แตเ่ จ้ายากอยสู่ ิบห้า                       ถึงห้าชงั พีก็หามาชว่ ยได้
บญุ หลงั ได้สร้างมาปางใด                   เผอิญให้จําเพาะพบประสบนาง
วา่ พลางทางแอบแนบชิด ปลืมจติ อยา่ สะเทนิ เมนิ หมาง
แก้หอ่ เงินมอบแล้วปลอบพลาง                 อยา่ ระคางเคืองใจได้เอ็นด ู
   ครานนั นางแก้วกิริยา            เมนิ หน้าซอ่ นซบหลบอย่ ู
ปัดป้ องมิให้ต้องเข้าชมช ู                         รู้แล้ววา่ รักวา่ ปรานี
เงินทองกองเกวียนจะโกยให้ ฉนั ขอบใจบญุ คณุ เหนือเกศี
ยงั คดิ คําบดิ าเป็นราคี ทา่ นปรานีซําสงั สารพนั
ถึงยากจนก็ให้ทนเสงียมจิต อยา่ พลงั ผดิ ปรีดเิ ปรมเกษมสนั ต์
รักหลงั ระวงั โพยโบยรัน แมน่ มนั รับสตั ย์กบั บิดา
ถ้าหมอ่ มรักฉนั แท้ไมท่ อดทงิ อยา่ ดว่ นชงิ เชญิ งดให้งามหน้า
อยา่ ให้น้องหมองสตั ย์ทีสญั ญา เชิญไปวา่ กบั คณุ พอ่ แตพ่ อควร
หมอ่ มรักใชฉ่ นั จกั ไมร่ ักตอบ จะลกั ลอบกลวั ผดิ สกั พนั สว่ น
รักตวั กลวั อายเสียดายนวล สดุ สงวนอยแู่ ล้วอยา่ วอนเลย
หวานฉําจริงแล้วเจ้าแก้วเอย๋
น้องเอย๋ เพราะน้อยฤๅถ้อยคํา เงยหน้ามาจะวา่ ไมอ่ ําพราง
เจ้าเนือหอมพร้อมชืนดงั อบเชย ขอเชิญแก้วกิริยาเมตตาบ้าง
ได้ชมชิดเข้าสนิทอยา่ งนีแล้ว อยา่ ระคางข้องแค้นระคายเคือง
พีจะมอบเสนห่ ์ไว้ทีในนาง จงวิบตั เิ กิดเขญ็ ให้เป็นเนือง
ถ้าพีลวงน้องให้หมองสตั ย์ เจ้าเนือเหลืองดงั ทองมาทาบทบั
สารพดั วชิ าสง่าเปลือง แขวนพาดฉากลงประจงจบั
วา่ พลางทางเปลืองเครืองคาด ก็ทอดทบั ระทวยลงดงั ทอ่ นทอง
อ้มุ นางวางตกั สะพกั รับ เกสรสาดหอมกลบตรลบห้อง
พระพายชายพดั บปุ ผาชาติ พระจนั ทร์ผนั ผยองอยยู่ บั ยบั
ริวริวปลิวชายสไบกรอง ดาวกระเดน็ ใกล้เดือนดาราดบั
พระอาทิตย์ชิงดวงพระจนั ทร์เดน่ แมลงทบั ทอ่ งเทียวสะเทือนดง
หงิ ห้อยพร้อยไม้ไหวระยบั เสนห่ าปลืมใจใหลหลง

ครานนั นางแก้วกิริยา

271

ความรักให้ระทวยงวยงง เอนแอบอ่อนลงด้วยความรัก
สะอกึ สะอืนอ้อนแล้วถอนใจ นําตาไหลซกซกลงตกตกั
แค้นใจทีมาไลข่ ม่ เหงนกั แล้วจะลกั วนั ทองไปเทียวไพร
ตวั ทา่ นจะสําราญระริกรืน ข้านีนบั คืนคอยละห้อยไห้
เพลนิ ป่ าพอ่ จะมาตอ่ ปี ไร ขนุ ช้างก็จะไลพ่ าโลตี
ทา่ นจะมาหากนั นนั ตา่ งหาก กรรมวบิ ากพามาไมพ่ อที
ให้พะวงั กงั ขาเป็นราคี ทําทีควกั ค้อนด้วยงอนใจ
พีหาลืมคดิ ความหลงั ไม่
ขนุ แผนรับขวญั อยา่ พรันจติ นบั แตว่ นั นีไปจนวนั ตาย
แสนสงสารสดุ สวาทเพียงขาดใจ ประสมสองเกษมสขุ ให้โศกหาย
มิวนั หนงึ ก็วนั หนงึ คงถงึ ห้อง ถ่ายถอนตวั เสียให้เป็นไท
ชืนจิตเจ้าจงคดิ เพทบุ าย ประคองเช็ดนําตาอยา่ ร้องไห้
วา่ พลางทางถอดซงึ แหวนเพชร สอดใสน่ ิวน้อยให้นางดู
ชมแหวนแทนพลางสวา่ งใจ สอดประคองอกประทบั สะทกึ อยู่
กอดคอชะลอเลือนออกจากห้อง เอ็นดชู ว่ ยชีทีวนั ทอง
มใิ คร่เขยือนแขนประคองชู แข็งใจชีแจงตําแหนง่ ห้อง
ลว่ งสองชนั เข้าไปห้องใน
นางแก้วกิริยายิงอาลยั คนเกลือนนอนนงั ระวงั ไสว
ตรงนีแนะ่ แลไปอยา่ เมนิ มอง เหมือนหนงึ ใจเมียจะขาดด้วยคดิ กลวั
แสงอจั กลบั ตามอร่ามเรือน ขวญั อ่อนเจ้าไมเ่ คยเห็นฤทธิผวั
เอน็ ดนู ้องเถิดอยา่ ไปเลยเป็นไร ชวั แล้วดอกจะละวนั ทองทิง
เจ้าแก้วกิริยาอยา่ อาวรณ์                         หบั ห้องเสียให้มิดสนิทนิง
ไมแ่ กล้วกล้าฤๅจะมาได้แตต่ วั                 นิงนะพีจะเข้าไปห้องใน
ขวญั ข้าวเจ้าไปนอนเสียเถิดน้อง               ชําเลืองแลวนั ทองอยหู่ ้องไหน
เย้ายวนกวนใจไมไ่ ปจริง                         แสนอาลยั เหลือทีจะรีรอ
ปลอบพลางวางน้องแล้วยอ่ งเยือง             จกั แหลน่ ลืมฉนั เสียเจียวหนอ
บงั ลบั แลแลลบั วบั วาบใจ                         ถดั หอเข้าไปหนอ่ ยก็นนั เอง
นางแก้ววิงตามด้วยความรัก                    
แคลงเรือนเพือนฤๅจงึ รือรอ                  

272

   ขนุ แผนเหลียวมาเห็นหน้าแก้ว              เจ้าบอกแล้วไมพ่ เิ คราะห์ให้เหมาะเหมง

เป็นชอ่ งแล้วอยา่ ร้องให้ครืนเครง             เกรงผิดจงึ ชะงกั ฉงนใจ

ดกึ แล้วแก้วพียงั มนิ อน                          อยา่ อาวรณ์เลยพีไมช่ ้าได้

วา่ พลางพานางเข้าห้องใน                      ปลอบให้นอนเหนือทีนอนน้อย

กอดประทบั มคิ อ่ ยหลบั ลงเลยหนอ           ประคองคอเขยือนขยดถอย

เห็นหลบั หลบั กลบั ขยิบกะปริบกะปรอย    จนเหงือย้อยลงแล้วไมห่ ลบั นอน

วา่ พลางทางเป่ าพระเวทฤทธิ                   ให้สนทิ ล้มหลบั ลงกบั หมอน

ลกุ เลียงหลีกมายิงอาวรณ์                      หยดุ ยืนยงั สะท้อนสะทกึ ใจ

เห็นพลกิ ตวั กลวั เจ้าจะคว้าหา                  กลบั มากอดน้องให้นอนใหม่

แตก่ อดแล้วกอดเลา่ เคล้าคลึงไป             เหน็ หลบั ใหลสนิ สมประดีนาง

วางน้องยอ่ งยา่ งออกจากเตียง                พลกิ หมอนข้างเคยี งประคองข้าง

จากห้องย่องเหยียบแตเ่ บาบาง               พลางผกู ใบดาลสําราญใจ 

   เดนิ ถือฟ้ าฟื นขนึ หอกลาง                  ของขนุ ช้างสร้างขนึ ไว้ใหมใ่ หม่

หอนงั ตงั ฉากพบั ไว้                             ขนุ ทองกรงทองใสส่ ะอาดตา

กระจกใหญ่ใสร่ ูปฝรังนงั                        นยั น์ตาตงั ค้อนคมดสู มหน้า

ชมพลางทางเดนิ เพลดิ พลนิ มา               รีบเร่งเร็วหาเจ้าวนั ทอง

เห็นทาสหญิงนอนกลงิ หอกลางหลบั         สะเดาะฉบั เดนิ เข้าไปในห้อง

เครืองแก้วแพรวพรายอยกู่ ่ายกอง          ฉากสองชนั มา่ นมลู่ ีมี

มา่ นนีฝี มือวนั ทองทํา                          จําได้ไมผ่ ิดนยั น์ตาพี

เส้นไหมแม้นเขียนแนบเนียนด ี              สินฝี มือแล้วแตน่ างเดียว

เจ้าปักเป็ นป่ าพนาเวศ                         ขอบเขตเขาคล้มุ ชอมุ่ เขียว

รุกขชาตดิ าดใบระบดั เรียว                   พริงเพรียวดอกดกกระดะดวง

ปักเป็นมยรุ าลงรําร่อน                        ฝ่ ายฟ้ อนอยบู่ นยอดภเู ขาหลวง

แผห่ างกางปี กเป็นพมุ่ พวง                   ชะนีหนว่ งเหนียวไม้ชม้อยตา

ปักเป็นหิมพานต์ตระหงา่ นงาม            อร่ามรูปพระสเุ มรุภผู า

วินนั ตกหศั กนั เป็ นหลนั มา                    การวิกอสิ นิ ธรยคุ นุ ธร

อากาศคงคาชลาสินธ์ุ                        มจุ ลนิ ท์ห้าแถวแนวสลอน

273

ไกรลาสสะอาดเอียมอรชร                   ฝงู กินนรคนธรรพ์วทิ ยา
ลงเลน่ นําดําดนั อโนดาต                    ใสสะอาดเยือกเย็นเหน็ ขอบผา
หมมู่ งั กรลอ่ แก้วแพรวพรายตา            ทศั นารําลกึ ถงึ วนั ทอง
หําหนั ฟันมา่ นผลาญสบั                      ระยํายบั ยา่ งเข้าไปชนั สอง
นา่ รักปักเอียมลออออง                     น้องเอย๋ ชา่ งฉลาดลํามนษุ ย์
เจ้าปักเป็ นพระลอดลิ กโลก                ถึงกาหลงทรงโศกกําสรดสดุ
แสนคะนงึ ถงึ องค์อนงค์นชุ                 พระทรงเสียงสายสมทุ รมาเป็ นลาง
แสนคะนงึ ถึงองคพ์ ระเจ้าแม ่              พระลอแลนําแดงดงั แสงฝาง
ละลกั ษณวดไี ว้โดยปรางค ์                คะนงึ นางพระพีน้องทงั สององค์
ป่ เู จ้าท้าวใช้ให้ไก่แก้ว                     มาลอ่ แล้วพระลอไลเ่ ตลดิ หลง
ถึงสวนพระยงิ แสนกําสรดทรง           ปักเป็ นองค์พระเพือนพระแพงทอง
สสู่ วนพิศวาสประพาสโฉม                พระลอโลมเสพสขุ ประสมสอง
พีเลียงเคยี งข้างคอยประคอง            นางรืนนางโรยรองบาทบงส์ุ
มิเสียแรงใจเจ้าวนั ทองเอย๋                กระไรเลยโลภรักขนุ ช้างหลง
กล้มุ กลดั ตดั มา่ นสะบนั ลง                ฉีกฉะหวะวงแล้วเหวียงไป
ถึงมา่ นชนั สามดงู ามพริม                  ฝี มือพมิ เจ้าทําพีจําได้
ยืนพศิ มา่ นน้องต้องติดใจ                 ฉลาดนกั ปักไว้เป็นคาวี
จรดลดนั ด้นอรัญเวศ                       ถงึ กรุงจนั ตประเทศบรุ ีศรี
สงั หารผลาญหมสู่ กณุ ี                     เลือดอินทรีแดงสาดลงดาดดนิ
ปักเป็นลงเลน่ ในคงคา                    กบั โฉมจนั ทร์สดุ าอนั เฉิดฉิน
ลอยเส้นเกศาในวาริน                     หอมกลินผมตรลบผอบทอง
ปักเป็นเฒา่ ทศั ประสาทใจกล้า          มาลวงพานางพรากไปจากห้อง
ถวายท้าวเมืองอืนให้ชืนครอง           กระทบเรืองวนั ทองให้เคืองใจ
อีเฒา่ ศรีประจนั ผ้มู ารดา                  เหมือนอีเฒา่ ใจกล้าหาผิดไม่
ดพู ระยาก็ให้ชงั ยงิ คลงั ใจ                เหมือนอ้ายขนุ ช้างชิงวนั ทองกู
พระยาก็ไมย่ ากมากหมืนนาง           ขนุ ช้างเป็นเศรษฐีมีถมอยู่
ดมู า่ นพลา่ นใจดงั ไฟว ู                    จจู่ บั ฟ้ าฟื นฟันระยํา

274

สบั บนั หนั ยอ่ ยลงร้อยทบ                 ฟันตรลบมา่ นม้งุ ไมเ่ ป็นสํา
เห็นขนุ ช้างกางกอดอย่กู ํายํา            ทะมืนดําดาลเดือดเสียดายนาง
วนั ทองน้องน้อยหนงึ เทา่ นนั              จะเคียงมนั ก็ไมถ่ งึ สกั ครึงข้าง
เงือดาบจะใคร่ฟาดให้ขาดกลาง        ง้างหวั มาจะสบั ให้ยบั ลง   
   กมุ ารทองป้ องปัดสกดั ดาบ           ประนมกราบขอโทษยงิ โกรธสง่
ถีบตอ่ ยเตะตกจากเตียงลง              กมุ ารตรงยึดขวางไมว่ างมือ
งดก่อนผ่อนพอ่ อยา่ เพอ่ ฆา่               ไมก่ ลวั อาญาเจ้าชีวติ ฤๅ
ขนุ แผนแค้นกดั กรามคาํ รามฮือ         เอออือกไู มก่ ลวั แล้วอาญา
มนั ทําแค้นพอ่ พอ่ ก็พอแรง               กจู ะแลง่ อกออกเอาดาบผ่า
ถอยไปใช่การอยา่ นําพา                 ฆา่ เสียทีลบั จบั เอาใคร
กมุ ารทองห้ามวา่ อยา่ ให้ตาย            เอาแตพ่ อเจ็บอายเลือดตาไหล
ฟันฆา่ เทวดามกั ดลใจ                     จบั ได้เนือความลามกระจาย 
   ขนุ แผนคลายแค้นพิโรธจติ            ยืนพิศวนั ทองแล้วใจหาย
มืดมิดชา่ งไมค่ ดิ เสียดายกาย            อายบ้างก็ไมม่ ีเทา่ ขีเลบ็
ลอยหน้ามาอยกู่ บั ช้ชู ้าง                   กระเบนกรางหน้าผากไมอ่ ยากเจ็บ
ปักมา่ นเท้าแขนแอน่ เอวเยบ็              ซอ่ นตะเข็บน้อยน้อยนา่ เอน็ ดู
สมรูปเจ้าแล้วฤๅไรนนั                    พวั พนั ชา่ งไมพ่ ิศดหู วั หู
ชอบใจใหมแ่ ล้วมาลืมก ู                   เคยี งคชู่ ะควรกนั สดุ ใจ
จะดแู ก้มแก้มก็หมองไปหมดสิน        นวลขมินดอกนวลเนือหามีไม่
จะดนู มนมก็นว่ มหลวมทรวงไป          จะหาไตแตส่ กั นิดไมม่ ีเลย
เสียงามไปกวา่ แตก่ ่อนนางงอนรถ          สดุ จะอดแล้วนะเจ้าวนั ทองเอย๋
ถ้ามวิ า่ จะชะลา่ ชะเลยเคย                 ขยบั เงยเงือดาบสะดดุ พราย
ฮดึ ฮดั วดั เหวียงกมุ ารทอง                 อยา่ ปัดป้ องกจู ะฆา่ ให้ฉิบหาย
กมุ ารยดึ ดาบง้างไมว่ างวาย               คดิ เสียดายทงิ ดาบกระเดืองใจ
โอ้เจ้าวนั ทองของพีเอย๋                    ไมเ่ ห็นเลยวา่ จะเป็นเชน่ นีได้
เสียยศเสียศกั ดสิ กั เท่าไร                 ดงั ดวงแก้วไปได้กบั วานร
คายอมจมฝ่ นุ แล้วเหวียงฟัด              จะใคร่ตดั รูปรอยสกั ร้อยทอ่ น

275

ให้ทานแร้งกากินทีดนิ ดอน                ฟันฟอนอ้ายขนุ ช้างให้สาใจ
ทงั นีเพราะอีศรีประจนั เอง                  ไมเ่ กรงดาบกดู หู มินได้
ชอบเชือดเนืออีแมแ่ ลอ่ กใจ               แคะไค้เอาพริกกะเกลือพรม
จบั หวั ขนุ ช้างขอดตลอดขวญั              หยกิ ควนั หยอกหยอยเหมือนหอยขม
นํามนั ปันปี กจําเปาะกลม                   ดเู ป็นร่มระย้าพระยามอญ
จบั รวบมนั เข้าจะเกล้าจกุ                    อ้ายขีคกุ กลางโลง่ ออกลอ่ นจ้อน
หวีไว้ไปลป่ ลวิ เป็นปี กงอน                  เอาแหนบถอนไรจกุ เข้าสองนิว
เอาไม้ม้วนสําลีเข้าหวีโหยง่                 อ้ายตายโหงโลง่ เปลา่ อ้ายเหาหวิ
เอามนิ หม้อล่อทาเป็นปลาซิว              เขียนกริวขนึ ขีทีต้นคอ
ทีต้นขาเขียนปลาเทโพผดุ                  เขียนเขียนแล้วก็หยดุ ยืนหวั ร่อ
ถีบตกเตียงควําดํามอซอ                   เอาหม้อผกู คอเข้าสองใบ
ทําขนุ ช้างแล้วก็ยา่ งขนึ บนเตียง           เคียงนางพลางทอดถอนใจใหญ่
โอ้เจ้าวนั ทองหมองมวั ไป                   ลบู ไล้ออ่ นอนุ่ ละมนุ มือ
มือพีอยา่ งนีดอกควรต้อง                     กบั เนือน้องนมุ่ นมิ ควรจะถือ
ถนอมรักหนกั นิดหนงึ ไมค่ รือ             แตอ่ ้งุ มือคอ่ ยประทบั ดงั ทองเปลว
นิจจาเจ้าเศร้าซีดทงั เนือนม                บบี ระบมเอาแล้วอ้ายหา่ เหว
เตะขนุ ช้างผางเข้าหวา่ งเอว                อ้ายลิงเลวดีแล้วแตร่ ายเมา
ฮดึ ฮดั จะใคร่ตดั ศีรษะขว้าง                กมุ ารขวางอยา่ ฆา่ เลยพอ่ เจ้า
สบั ทําแตพ่ อหนํานําใจเรา                  ฆา่ เขาความผดิ จะตดิ ตวั
ฟังพรายคลายโกรธพโิ รธจติ                ยืนพศิ วนั ทองยิงชงั ผวั
ขบั พรายร่ายมนตร์ให้ฟื นตวั                  เจ้าตืนขนึ ดผู วั สกั หนอ่ ยรา 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าวนั ทอง                หลบั ต้องมนตร์มนึ ยงั มืดหน้า
สะด้งุ ตกใจตืนไมล่ ืมตา                     ผวากอดขนุ แผนนิงไมต่ งิ ตวั
ขวญั หายกายสนั ระรัวริก                    ปลกุ หยิกคดิ วา่ ขนุ ช้างผวั
เลา่ ความฝันมาประหมา่ กลวั                 วา่ ทนู หวั สมุ ไฟไว้ในม้งุ
เปลวปลาบวาบพลงุ่ ขนึ ทีปลายจาก       ไหม้มากหลายตบั ลงยบั ยงุ่
ต้องตวั ผวั ไหม้ทงั ไส้พงุ                       น้องสะด้งุ โดดกลงิ ลงกลางแปลง

276

เรืองเริงเพลงิ ผลาญมา่ นหมอกฟกู           ถกู น้องพพุ องเป็นหลายแหง่
ไมม่ ีใครจะชว่ ยดบั วบั วาบแรง              ตวั น้องนกึ แสยงสยดใจ
เชิญชว่ ยทํานายให้น้องที                   เชน่ นีน้องหาเคยจะฝันไม่
จะเกิดเหตเุ ภทพาลประการใด             กอดแอบแนบไว้ไมล่ ืมตา 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าขนุ แผน                ขดั แค้นคํานางพลางตอบว่า
ฝันนีดีดอกเจ้าพีอา                           แก้วตาอยา่ สลดระทดใจ
เจ้าฝันวา่ ไฟฟอนฟกู หมอนมา่ น            จะมีทา่ นผ้อู ืนเอามาให้
อนั ซงึ วา่ ครวญครํารําพิไร                      จะเกลียดไกลคนชวั ทีมวั เมา
ฝันวา่ ร้องไห้จะได้ชม                         ของรักตกตมจะคืนเข้า
ทีร้ อนโรคโศกสร่างจะบางเบา              มติ รเกา่ จะประคองวนั ทองน้อย
พีกบั เนือเย็นจะเป็นสขุ                           อยา่ ทกุ ข์พรันขวญั ข้าวอยา่ เศร้าสร้อย
วา่ พลางช้อนคางให้เพลนิ พลอย           ขอจบู หนอ่ ยเถิดเจ้าอยา่ เศร้าใจ 
   ครานนั วนั ทองผอ่ งโสภา                 ฟังเสียงเจรจาไมจ่ ําได้
เสียงกระเสา่ กระซบิ ยิงเสียวใจ             ลบู ไล้อกออ่ นสะเอวบาง
นิมนมิ เนือน้อยประหลาดนกั                 ครันจะทกั เกรงผิดให้คดิ หมาง
แคลงคลําอกเลียนตลอดคาง              หอมกระแจะจนั ทน์นางยงิ แหนงใจ
ขนุ ช้างบางแบบอยา่ งนีฤๅ                 แตข่ ้อมือเกินกําหารอบไม่
ผวาตนื ฟื นตวั ด้วยตกใจ                      คว้าไปก็ปะเจ้าขนุ ช้าง
ทนู หวั ผวั รักไมล่ ืมตา                         ทําไมมานอนกลิงอยพู่ ืนลา่ ง
ปลกุ สนั หวนั ไหวนําใจนาง                   นําตาพรูพรูพร่างลงพรายตา 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าขนุ แผน                ขดั แค้นคํานางพลางตอบวา่
วนั ทองน้องรักเจ้าพีอา                       ลืมตาดบู ้างก็เป็นไร
พีมใิ ชผ่ ้รู ้ายชายโจร                          อยา่ เพอ่ โผนแผดร้องไปข้างไหน
สนั ปลกุ ลกุ ขนึ ทําไมใคร                     อยา่ จําใจให้ลกุ ไมล่ กุ เลย
คนหลบั กลบั สนั ขนึ ให้ฟื น                   คนตืนนีไมเ่ ตือนทําเชือนเฉย
เกลียดชงั อยา่ งไรฤๅไมเ่ คย              เงยหน้ามาทกั อยา่ ผลกั แพลง
นจิ จาเจ้าวนั ทองน้องพีอา                   พีจําหน้าเนือน้องได้ทกุ แหง่

277

นิจจาใจชา่ งกระไรมาแปลกแปลง        เอามือคลําแล้วยงั แคลงอยคู่ ลบั คล้าย
เจ้าลืมนอนซอ่ นพมุ่ กระทมุ่ ตํา             เดด็ ใบบอนช้อนนําทีไร่ฝ้ าย
พีเคยี วหมากเจ้าอยากพียงั คาย           แขนซ้ายคอดแล้วเพราะหนนุ นอน
เจ้ามาได้ผวั ดมี ีทรัพย์มาก                  มาลืมเรือนเพือนยากแตเ่ ก่าก่อน
หลงเชิงขนุ ช้างชา่ งชะอ้อน                 กอดทอ่ นซงุ สกั สําคญั คน
ถ้ามนั ตืนขนึ เหน็ พีจบู เจ้า                      ตายเปลา่ คอพีนีขาดป่ น
สนั ปลกุ ลกุ จริงสิพีจน                        ลกุ ขนึ ได้ไลช่ นพีตายจริง 
   ครานนั วนั ทองผอ่ งโสภา                 ฟังวา่ สะด้งุ ใจไหวกริง
เจ็บจิตตละพษิ ปื นยายิง                     ชา่ งคอ่ นตงิ เสียดซําให้แสบใจ
รือเรืองไร่ฝ้ ายกระจายวนุ่                    นีขนุ แผนแมน่ แล้วหาใครไม่
ดงึ ดอื ถือตวั ไมก่ ลวั ใคร                      มีแตฤ่ ทธิแล้วจะไลพ่ าโลทํา
นงิ อยดู่ ชู า่ งประชนั ประชด                   เหลืออดวา่ เลน่ ไมเ่ ป็ นสํา
เป็ นไรก็เป็ นไปตามกรรม                    จะเหยียบยีให้ระยําไมอ่ ยากกลวั
นกึ พลางทางหนั เข้าสนั ปลกุ                  ลกุ ขนึ เถิดเจ้าจอมหม่อมผวั
ควําหน้าหลบั ตาช่างลืมตวั                    ไมก่ ลวั ฤๅพระกาฬกาญจน์บรุ ี
วา่ พลางนางปัดพานหมากหก                นําตาตกลกุ ไปเสียจากที
ยืนบงั ฉากแค้นแสนทวี                        ชะดแี ล้วเจ้าข้าขอบใจ
ความสตั ย์สารพดั จะสจั จงั                     ทีแท้ถงั ดอกหาใชส่ ดั ไม่
นําลายคายขากจากปากไป                 กลบั กลํากลืนได้เจ้าดีจริง 
   ขนุ แผนแค้นคาํ แล้วตอบนาง            ชะชา่ งพไิ รได้ทกุ สิง
เปรียงแปร้ นแสนคมคารมจริง              อยา่ นงิ นะวนั นีได้ฟังกนั
เมือกีวา่ ใครไมม่ ีสตั ย์                        สารพดั เหน็บแนมแกมขยนั
แสนงอนคอ่ นว่าสารพนั                      สตั ย์ทีถือมือมนั จงึ พลาดพลดั
อนั ตวั เจ้าแลเสียสตั ย์วิบตั คิ ดิ                พีจงึ ตดิ ตามทวนมาสวนสดั
เจ้าเจนตวงทว่ งทีดีสนั ทดั                    ป้ องปัดปาดหมนุ ละมนุ ตา
ขนุ ช้างได้นางมาสอบสวน                  เจ้าจงึ ทวนถกู สดั ยีสิบห้า
แสนคมคารมเตบิ เจรจา                      มาเชดิ หน้าลอยนวลให้กวนใจ

278

ไมอ่ ดสปู ลกุ ช้ขู นึ ชิงผวั                       จะกลวั บ้างสกั นิดหามีไม่
สนั ปลกุ ลกุ ขนึ ทําไมใคร                 มารองให้ชมขวญั กีวนั แล้ว
ไมอ่ ิมอกอิมใจบ้างเจียวฤๅ                ยงั ขนึ ดือถือปัดวา่ ดวงแก้ว
มิฟังก็หลงั จะเป็นแนว                        ยงั ดนิ แดว่ โดดเดือดไมร่ ู้ตวั  
   วนั ทองหมองคาํ ทีคอ่ นแค้น              เหลือแสนเจ็บแสบสมองหวั
วา่ ได้วา่ ไปให้ใครกลวั                         ตกวา่ ชวั เจ้าจงึ ซํากระหนําเน้น
นีเส้นผมกลมน้อยเสียนกั อีก                ซีกเดียวเจ้ายงั จกั ได้เจ็ดเส้น
แสนงอนคอ่ นว่านยั น์ตาเป็น                 เชน่ นีเกิดมาไมเ่ คยพบ
มาชีหน้าดา่ ข้าว่าไรฤๅ                      มาขนึ ไม้ขนึ มืออยหู่ รบหรบ
ความหลงั ข้ายงั จําไว้ได้ครบ                 เจ้าเรียกให้เมียตบไมเ่ กรงใจ
ทงั แขวนหนงั สือดา่ สารพดั                   ตดั รอนคอ่ นวา่ หาเลียงไม่
จะฉีกเชือดอีเฒา่ แมแ่ ลอ่ กใจ               วา่ ไมเ่ ลียงแล้วเหมือนกากี
แสนแค้นทีเจ้าแขวนหนงั สือดา่              คอ่ นวา่ สปั ระดนจนป่ นปี
ในตวั ล้วนแตช่ วั ไมม่ ีดี                        จีไชไค้แคะแกะเลือดปู
ห้ามหวงขนุ ช้างมิให้รัก                       อปั ลกั ษณ์ขายหน้ามิให้อยู่
มารดานําตาลงพรูพรู                         จงึ ส้สู ง่ ให้เขาข้างนี
เขาจงึ ได้ทีทําระยําเยิน                       เมือได้เกินแล้วอย่ากลบั มาจ้จู ี
ได้เสียตวั เพราะผวั ไมไ่ ยดี                   ถ้ามีเมตตาบ้างมิเป็ นไร
ยามโปรดเจ้าโลดดงั จะเหาะ                 ได้เมียเหมาะแล้วหาวา่ ไรไม่
สอนให้เมียดา่ ว่าวนุ่ ไป                        ลบู ไล้โลมเลน่ ตละรํา
นีลาวทองจากห้องไปแล้วฤๅ              จงึ ดงึ ดอื เดือดมาเวลาคํา
ไมต่ ามใจขดั ใจจงึ เพ้อพํา                     นีอดนําแล้วสิเลียวมากินตม 
   เพราะคาํ รําคอ่ นงอนสะบดั                 แมผ่ ลดั ชือให้ก็เหน็ สม
ชือวา่ วนั ทองต้องนยิ ม                        นานไปแก้มกบั นมจะเป็นทอง
เออกระนนั สเิ จ้าอยา่ ให้วา่                    ให้หลบั ตาซมเซอะอยใู่ นห้อง
ตามใจให้เจ้าทําตามลําพอง                 ครันวา่ บ้างแล้วก็ร้องไมเ่ คยพบ
แตก่ ระนนั ยงั ไมไ่ ด้กบั ใจนาง                ปลอ่ ยหางแล้วก็เปรืองกระเดืองจบ

279

รือเรืองความหลงั ตงั สมทบ                  ข้าเรียกให้ใครตบจงึ เจรจา
แค้นขนุ่ วนุ่ ฉาวกบั ลาวทอง                   โดดจากเรื อร้ องทําหยามหน้ า
แปรดแปร้นแค้นขดั สะบดั มา                เหลือวา่ อยแู่ ล้วแตว่ นั นนั
เป็นใจใครมงั จะไมแ่ ค้น                      ผิดเจ้าจะแลน่ ไปไหนนนั
เพราะยงั เมตตาไมฆ่ า่ ฟัน                    โกรธกนั จริงแตย่ งั ไมต่ ดั รอน
จากไปสองคนื คืนมาเรือน                   เจ้าช้างเถือนกอดประทบั ไว้กบั หมอน
แค้นใจตละไฟมาไหม้ฟอน                 แตว่ นั นอนอยวู่ นั นนั ก็เจียนตาย
ถ้ าเอากริชนีดเน้ นให้ เป็ นผี                  ปานนีก็จะสญู เป็นเถ้าหาย
ถึงโกรธก็ยงั รักยงั เสียดาย                  จงึ คลายโทษหลงั ยงั หยดุ คดิ
รุ่งเช้าเฝ้ าเรียกให้ออกมา                    เจ้าไมแ่ ลดหู น้าแตส่ กั หนดิ
ก็ยงั อกั อว่ นใจอาลยั มิตร                    กลบั บดิ ใสโ่ ทษทกุ สงิ อนั
หนงั สืออะไรข้าได้แขวน                     ไมร่ ักแล้วก็แคน่ มาเสกสรร
ทีรักนนั แลหากไมว่ า่ กนั                        ลายมือของทนั เจ้าจอมช้าง
ช้ชู อบใจเจ้าเฝ้ ายแุ ยง                         เสียดแทงสอดใสไ่ ด้ทกุ อยา่ ง
บ้านเราก็หนกั ปักริมทาง                      ถอนขว้างฉีกทงิ เสียถมไป
เจ้าหากตดิ บว่ งมนั ลวงหลง                   เมือเข้ากรงแล้วจะดนิ ไปไหนได้
จงึ พลอยเหนิ หา่ งระคางใจ                   คดิ ไปทงั นีนีเนือเคราะห์
มนั พอกบั เรืองนางกากี                       เจ้าปักษีขนุ ช้างพานางเหาะ
พีเหมือนคนธรรพ์สรรจําเพาะ               อยา่ ฉอเลาะเลยเจ้าจะคืนวงั
มเิ สียทีพีขอบนําใจรัก                        เห็นประจกั ษ์แจ้งจริงมาแตห่ ลงั
มาหาเหน็ หน้าเหมือนชงิ ชงั                   ยงั จะซําปลกุ ช้ใู ห้ลองฤทธิ
ชิจติ ชะใจวนั ทองเอย๋                          กระไรเลยตดั ได้ไปเป็ นปลิด
ขาดเม็ดเดด็ เรือไมเ่ ผือคดิ                    ม้าลาเลด็ ลิดอย่อู ลวน
จากเบยี เสียสองเพราะต้องคาด              ฟันฟาดเบยี หงายกระจายป่ น
ม้าก้าวยาวเรือก็เหลือทน                    เมือพีจนแล้วจะไลแ่ ตร่ ายโคน
คดิ มาก็นา่ น้อยใจนกั                          อปั ลกั ษณ์เหมือนนยิ ายเขาเลน่ โขน
สีดาเดียวเปลียวใจไปกบั โจร               พระรามโทนเทียวทอ่ งระทมใจ

280

ถ้าเจ้าซือครองสตั ย์สจุ ริต                   นดิ หนงึ เหมือนสีดาหาวา่ ไม่
นีเสียศลี สดุ สนิ ทกุ สงิ ไป                     ไหนเลา่ เจ้าวา่ แตเ่ ดิมที
วา่ ส้ตู ายมใิ ห้ชายอืนต้อง                     วา่ จะครองอารมณ์แตต่ วั พี
ไยมานิงให้มนั เคล้าเย้ายวนยี               นีช้ฤู ๅมิใชใ่ ห้วา่ มา
ทําแตเ่ ทา่ นนั ก็เหลือแสน                    ยงั จะแคน่ ปลกุ มนั ขนึ ฟันฆา่
หอกดาบอยไู่ หนไปเอามา                  อยา่ นะจะตนื ขนึ ทนั ที
ถ้ามนั ตนื ขนึ เหน็ พีจบู เจ้า                    ตายเปลา่ ขาดเดด็ แล้วคอพี
ทําได้ทําไปเป็ นไรมี                         คนดีมนั ไมส่ ินเลยทกุ วนั
หญิงสามร้ อยกลมารยา                     บรุ าณทา่ นวา่ ไมเ่ สกสรร
ได้ความตามหาพงึ มาทนั                     จะปันรูปไว้ดใู ห้เจนใจ
ไว้เป็นแบบฉบบั ตาํ รับมี                      วา่ รูปดีใจคดหาตรงไม่
ตาดํากลอ่ มกลมทงั คมใน                   จําได้สนิ แล้วทงั กายา 
   เจ็บใจไมน่ ้อยทงั ถ้อยคาํ                  ทมิ ตําแดกดนั รําพนั วา่
แค้นคาํ นําตาลงคลอตา                      สะบดั หน้าแนะ่ เจ้าไมจ่ ําคํา
วนั ววิ าทกนั กบั ลาวทอง                      แผดร้ องโรมโรมพิไรรํา
กนั กลางขวางไว้มใิ ห้ทํา                     ซําไลจ่ ะฟันให้บรรลยั
แค้นใจข้าจงึ ไปผกู คอตาย                  สายทองมาบอกยงั ดา่ ให้
ขนึ ช้างพานางลาวทองไป                   ดงั พระสธุ นได้มโนห์รา
ข้านอนกบั ขนุ ช้างก็จริงอย ู่                  แตไ่ ด้ส้รู บกนั เป็นหนกั หนา
เสียตวั ชวั ใชจ่ ะตืนตา                         เพราะพรายเขาเข้ามาสะกดไว้
ถ้าผวั เมตตามาปกป้ อง                       วนั ทองฤๅใครจะทําได้
เจ้าลอยช้อนเอาปลาทีหน้าไซ              เพราะใจของเจ้าไมเ่ มตตา
ขนึ ช้างไปกบั นางลาวทองน้อย              ข้านีตงั ตาคอยละห้อยหา
หมอ่ มเมียเหนียวไว้มใิ ห้มา                  แคน่ จะมีหน้าวา่ ไมส่ มคาํ
ยงั จะมาปันรูปเป็นตํารา                       สามร้อยมารยาชา่ งวา่ รํา
เมือกระนนั เป็ นไรจงึ ไมท่ ํา                   ไมล่ ืมตาขนึ คลําให้เตม็ ใจ
รู้แล้ววา่ ข้าชวั จงึ ไมเ่ ลียง                      ใครหาเถียงทดั ทานว่าดีไม่

281

ตามประสาคนชวั จงึ กลวั ไกล                 คนดีแล้วใครจะไมร่ ัก
ได้อายด้วยหลงมาเป็นผวั                     มืดมวั ลามกดงั ตกปลกั
เพราะยาแฝดแปดปนระคนนกั               มาคบชวั แล้วจงึ ชกั ให้เสียชาย
เมือแรกเจ้ายงั รักอย่กู บั ข้า                   ขอษมาเสียเถิดฝ้ าพงึ จะหาย
ตละต้องของใสท่ ีในกาย                     นวลหน้าฝ้ าลายอยมู่ อมแมม
แตเ่ พียงไปได้กบั เจ้าลาวทอง               ผอ่ งดงั เพชรรัตน์กระจดั แจม่
ผิวผอ่ งตละทองประกบั แกม                นีเหลาะแหละลอมแลมเข้ามาไย
อีวนั ทองชวั ชาติอบุ าทว์แล้ว                 พอ่ พลายแก้วจะเลียงมนั ไหนได้
มานงั ใกล้ไมก่ ลวั ตวั จญั ไร                   โอ๊ยโดดไปมงั แล้วกระมงั นา
ไมพ่ อทีทีหมอ่ มจะกินเดน                    มนั นอกเกณฑ์ดอกไมส่ มเสมอหน้า
อยา่ วนเวียนระไวอยไู่ ปมา                   เหมือนปลอ่ ยนกปล่อยกาให้ปลอดไป
จะต้องการเงินทองสกั สองสดั               น้องไมข่ ดั ดอกจะส้ทู นู หวั ให้
ฤๅเสียเจ้าลาวทองจงึ หมองใจ            จะหาให้กอดเลน่ อยา่ เป็นทกุ ข์
ชอบใจจะเอาไทยฤๅเอาลาว              ทีสาวสาวจะเอามวยฤๅไรจกุ
น้องไหว้กราบกรานอยา่ รานรุก             อยา่ มาคลกุ เคล้าน้องจะหมองมวั  
   แสนคมคารมนีเปรียงเปรียง              แง่งอนซ้อนเสียงมิใชช่ วั
แค้นนกั วา่ ปลอมมอมแมมมวั                 ระวงั หวั จงดเี ดียวนีแล้ว
มาลอยหน้าท้าเลน่ อยหู่ รบหรบ              คารมจบจดั จ้านออกแจดแจ้ว
วา่ ได้ดงั ใครไมร่ ู้แกว                           หวา่ นแล้วล้อมเลา่ เจ้ากระบวน
เห็นวา่ จนเงินทองข้องขดั                       มาเยาะหยดั เย้ายีวา่ ถีถ้วน
อยา่ ลอยหน้าวา่ นกั จะหกั นวล                อยา่ มาสวนสอบคําให้ชําใจ
รู้แล้ววา่ ช้เู จ้าเศรษฐี                            มงั มีเงินทองจะกองให้
เงินทองจะพร่องไปเมือไร                    ชา่ งวา่ ได้พดู พรําจะทําคณุ
ขนุ แผนนีมนั แกนทกุ สงิ อนั                    ของกํานลั ไมม่ ีใครเกือหนนุ
ผวั เจ้ามีทรัพย์นบั พนั ดลุ ย์                     เป็นเจ้าคณุ อยแู่ ล้วแตผ่ วั นาง
ยงั จะขอลกู สาวคนอืนให้                      ชา่ งพิไรตะบอยนีร้อยอยา่ ง
จะหาคนอืนยดั แก้ขดั พลาง                   เจ้าจะกอดขนุ ช้างสบายใจ

282

อนั ตวั เจ้าเราจะละอยา่ งพงึ คิด                     ถงึ นางในดสุ ิตไมเ่ ปลียนให้
ความเดอื ดจะเหือดไปเมือไร                 ถ้ามไิ ด้เป็นจะเอาตาย
อนั ตวั เจ้าเราจะละอยา่ พงึ นกึ                     ลกึ เสียละทีจะเปลียนให้งา่ ยงา่ ย
วา่ ได้วา่ ไปไมม่ ีอาย                            ตวั ชวั กลบั กลายวา่ ผีอํา
ถงึ วา่ เราอยไู่ กลเข้าใจหมด                   ชา่ งโป้ ปดทําเลน่ ไมเ่ ป็ นสํา
แมเ่ จ้าเข้าด้วยชว่ ยกระทํา                    เข้าปลําสง่ ให้กบั ขนุ ช้าง
ผีพรายมนั บอกแก่เราสนิ                      ตวั ดินแตใ่ จไมแ่ หหา่ ง
ความรักจริงใจไมจ่ ืดจาง                      อยา่ พรางเลยมาจะพาไป
ถึงเสียตวั ชวั ช้ามาแตห่ ลงั                      ก็ชงั เถิดข้อนนั หาวา่ ไม่
จวนรุ่งเวลาจะคลาไคล                        ไมไ่ ปฤๅจะฟาดให้ขาดกลาง 
   ขม่ เหงเลน่ เถิดทําไมเลา่                    ชา่ งมาเฝ้ าตะบอยได้ร้อยอยา่ ง
เสียตวั ชวั เพราะหลบั กลบั วา่ พลาง           พรายของเจ้าชา่ งจบั พิรุธ
ดนิ ร้องตละเรือนจะหกั ร่วง                    ลกุ ทะลวงแลน่ ไปมนั ไลฉ่ ดุ
ปะแมต่ ีรํากระหนํารุด                          อีพรายมดุ เข้ามาเหน็ วา่ เป็นใจ
ด้วยตวั เป็ นหญิงก็นิงจน                       จะซกุ ซนไปหาผ้ใู ดได้
จงึ เสียตวั ชวั เพราะเขาขืนใจ                  ไอ้ผีปากบอนชา่ งคอ่ นครบ
ชา่ งมาพไิ รใสค่ วาม                            จะเอาหนามทเุ รียนเข้าซ้อนตบ
ผีไมม่ ีสตั ย์อ้ายบดั ซบ                         ให้สลบลงสาแก่นําใจ
ทีวา่ มไิ ด้เป็นจะเอาตาย                        ป่ ายลงเถิดเจ้าหากลวั ไม่
พดู ก็ไมเ่ ห็นสงิ ทีจริงใจ                        จะอยไู่ ปก็ไมจ่ ิรังการ
อยา่ ขบฟันหนั ฮกึ อยเู่ ปลา่ เปลา่               เอาสเิ ป็นไรไมส่ งั หาร
ฟาดฟันบนั เสียให้วายปราณ                 ผลกั กรานหยิกขว่ นไมล่ ะกนั  
   ประเดยี วนีดอกนะอยา่ ทําไป             เงือดาบจะใคร่เข้าหําหนั
จริงจริงแล้วฤๅดือดงึ ดนั                     ฟั นนะเป็ นไรก็เป็ นไป
ปากกล้าดา่ พรายเปรียบกระทบ             มสิ ลบลงกบั ทีก็มิใช่
มารับกลบั ไปก็ไมไ่ ป                          ไมก่ ลวั แล้วฤๅไรมายือยดุ
ไมไ่ ปไมฟ่ ังกนั ในวนั นี                        หอ่ ฝ่ ามือตกี ระชากฉดุ

283

เงือดาบจะใคร่ฟาดให้ม้วยมดุ                 ฉดุ ช้อู ยไู่ ด้ด๋ดู เู อา
วา่ พลางทางเป่ าละลวยลง                    ตรงหน้าวนั ทองให้ต้องเจ้า
แกวง่ ฟ้ าฟื นอยอู่ ยา่ ดเู บา                     เร็วเข้าลกุ มาจะดว่ นไป 
   วนั ทองต้องลมละลวยเป่ า                 เคลมิ เขลาคลายแค้นไมผ่ ลกั ไส
ระวงั ตวั กลวั ดาบวบั วาบใจ                    เงือดาบขนึ ทีไรก็หวีดร้อง
นีอะไรเชน่ นีพอ่ คณุ เอย๋                        อยา่ กวนใจนกั เลยจะหาของ
รู้ฤๅวา่ จะไปจะได้สํารอง                       แหวนทองเงินผ้าจะหาไป
ยิงสะบดั ก็ยงิ รัดข้อมือแนน่                   สองแขนจะขาดกลางหาวางไม่
เงือง่าจะมาฆา่ ข้าทําไม                       จะไปดดี ีแล้วจงวางมือ 
   แสนเอยแสนคม                            คารมนีหยอ่ นลงแล้วฤๅ
เปรียงแปร้นแค้นขดั สะบดั มือ               ดกี ็ดอื ไปอีกซจิ ะขอฟัง
จะไปเลือกผ้าจะมาฤๅ                      เป่ ามนตร์ใสม่ ือแล้วลบู หลงั
พีรักเจ้าจริงจริงไมช่ ิงชงั                      หยอกมงั ก็มีแตโ่ กรธา 
   วนั ทองต้องลมก็ลืมแค้น                 เท้าแขนก้มเคยี งเข้าเรียงหน้า
ฉนั บอกทนั ฤๅวา่ ฉนั ไมไ่ คลคลา         หาผ้าผอ่ นกอ่ นจงึ คอ่ ยไป
วา่ พลางลกุ ยา่ งเข้าในห้อง                  หาของค้นลกู กญุ แจไข
เปิดหีบหอมฟ้ งุ จรุงใจ                        ล้วนใหมใ่ หมไ่ หมด้ายมีหลายพรรณ
หยบิ หยบิ แล้วก็จีบประจงพบั                หบั หีบไขตอ่ ขมีขมนั
ผ้าหอมย้อมสีระยบั มนั                       นํามนั จนั ทน์ประทินกลินขจร
เชด็ หน้าผ้าไหมฝรังหอ่                       ไขตอ่ หีบทองเถือกสลอน
เพชรนิลมรกตอรชร                          พริ อดร่อนเรือนเพชรพะพรายตา
เก็บรอมห้อมหอ่ ผ้าหม่ แนน่                  ช้านกั ขนุ แผนจะคอยทา่
คดิ พลางลกุ ยา่ งขยบั มา                     หอ่ ผ้าพาดปากกระทายน้อย 
   มาถงึ เตียงเคียงข้างขนุ ช้างหลบั         พอมนตร์เสือมนางกลบั หวนละห้อย
จะจากเจ้าเหมือนดงั วา่ วขาดลมลอย      อยา่ หมายคอยเลยวา่ เมียจะเป็นตวั
ก้มกอดเท้าผวั เห็นมวั นิง                     โอ้สนิ บญุ จริงพอ่ ทนู หวั
จะปลกุ สกั เทา่ ใดไมไ่ หวตวั                 มานอนมวั ทงิ เมียเสียอย่างไร

284

นีจะทําฉนั ใดให้พอ่ รู้                          วา่ ขนุ แผนเขาจเู่ ข้ามาได้
เขาจะฆา่ ฟันน้องจงึ ต้องไป                  มใิ ชน่ อกใจแล้วหลีกลี
คดิ พลางนางจงึ เขียนหนงั สือ                เลา่ ความตามซือเป็นถ้วนถี
เขียนเสร็จพบั ปิ ดสนิทดี                      เหน็บไว้ทีฝาเรือนของผวั รัก
แล้วปลกุ สนั ซําเรียกพ่อช้างเอย๋             กระไรเลยหลบั เหลือทีหลบั หนกั
ฤๅผีพรายร้ายรองคะนองทกั               น้องรักจกั ถวายพลีการ
เตา่ พลา่ ปลายําจะทําให้                       เป็ดไก่เหล้าเข้มทงั ของหวาน
เทียนเงินเทียนทองของตระการ            ขอให้ทา่ นผวั รักข้าตืนตวั
นางพรายได้ฟังนําลายไหล                  อยากเป็ดอยากไกม่ ิใชช่ วั
กมุ ารทองร้องห้ามด้วยความกลวั            หวั เดด็ เดยี วนีอยา่ โลเล
นางพรายรู้ตวั กลวั กมุ าร                      ทะยานถีบขนุ ช้างจนห่างเห
ยดึ ขาคร่าแขนให้แอน่ เปร                   ซวนเซหลบั ไปไมร่ ู้ตวั
วนั ทองกอดผวั เหน็ มวั นงิ                      สินบญุ จริงแล้วพอ่ ทนู หวั
หวนั ไหวใจนางระริกรัว                       ก็มืดมวั ลมจบั หลบั ผอยไป 

ตอนท ี ๑๘  ขุนแผนพานางวันทองหนี คอยทา่ ช้าผิดหามาไม่
   ครานนั ขนุ แผนแสนสนทิ                  สลดใจสงสารวนั ทองนกั
เยืองยา่ งตามนางเข้าห้องใน               ลมจบั หลบั ไปยงั มนึ หนกั
แลเหน็ นวลน้องเจ้าร้องไห้                ด้วยพระเวทวเิ ศษศกั ดปิ ระสทิ ธี
เสกนําประพรมชโลมพกั ตร์           วนั ทองฟื นตืนขนึ จากที
ลงฝ่ ามือลบู ลงตรงหลงั น้อง                 ลวงพีให้นงั ระวงั คอย 
มาเลือกผ้าช้ากระไรใชพ่ อดี                กระทายหกตกหายทงั ไม้สอย
วนั ทองแก้เก้อพดู เพ้อพก               พีจะเหลาให้สกั ร้อยอย่าร้อนใจ
ขนุ แผนร้องว่าอยา่ ตะบอย                   นีใครแกล้งฤๅวา่ หาไปไม่
ไปเถิดเร็วเร็วจะวงิ ตาม
วนั ทองก้มหน้าตาตะแคง                     คร้านจ้านระวงั ตวั ด้วยกลวั หนาม
สะบดั หน้าลกุ มาด้วยขดั ใจ                  
น้องเอย๋ พีไมเ่ คยพืนกระดาน                

285

จะจงู มือรือรุดสะดดุ ชาม                      กระเบอื งจะปามเข้าหนาอย่าวงิ เลย
นา่ แค้นแนน่ ใจกระไรหนอ                    เฝ้ าแตพ่ ้อไปทีเดยี วพอ่ คณุ เอย๋
วา่ พลางยา่ งไปมไิ ด้เงย                       ก็ลว่ งเลยลดั ออกนอกน้องนอน 
   กลบั เสียใจอาลยั ขนุ ช้างเลา่               นิจจาเจ้าหลบั กลงิ อยไู่ กลหมอน
จะเยน็ ฉํานําค้างขจายจร                      ใครจะซ้อนผ้าหม่ ให้ผวั รัก
เห็นมา่ นขาดกลาดขวางอยกู่ ลางห้อง       สองมือตีอกเพียงอกหกั
จณั ฑาลผลาญทําเจ็บชํานกั                    สะอืนฮกั ฮกั แล้วเดนิ มา
ถงึ หอกลางเกลือนกลาดด้วยทาสหญิง      นอนกลงิ นิงหลบั ไมเ่ งยหน้า
ดพู ลางทางคิดอนจิ จา                           ถึงห้ องแก้ วกิริยายิงเศร้ าใจ
พีจะลาไปแล้วเจ้าแก้วเอย๋                      สงิ ไรเคยทําเจ้าจําได้
ฝากขนุ ช้างด้วยชว่ ยปลอบใจ                 ข้าวปลาหาให้เหมือนพียงั
ถงึ กรงนกขนุ ทองอยทู่ งั ค ู่                      นกโนรีแขวนอยทู่ ีเตยี งตงั
นกเอย๋ เคยเสียงเสนาะดงั                       ฟังชืนเชยชมอารมณ์นาง
ขนุ ช้างเรียกวา่ แมว่ นั ทอง                      สาลกิ าเจ้าก็ร้องอยา่ งนนั บ้าง
แตน่ ีเช้าเย็นจะเว้นวาง                          ครวญพลางทางตามขนุ แผนมา
ถึงกลางนอกชานละลานจิต                   ตะลงึ คดิ ลงั เลดเู คหา
แล้วชําเลืองเยืองยา่ งถึงอา่ งปลา             ชะโงกหน้ามือช้อนมาชมชู
กลมกลมสมอยา่ งตละปัน                      บ้างวา่ ยหนั เหวียงหางกระทงั หู
ถงึ กระถางต้นไม้ชายตาด ู                      เป็นคคู่ ชู่ ชู อ่ อรชร
มะขามโพรงโค้งค้เู ป็นข้อศอก                ฝักกรอกแห้งเกราะกะเทาะล่อน
จนั ทน์หอมจนั ทน์คณาจะลาจร                มะลิซ้อนซอ่ นช้อู ยจู่ งดี
ลําดวนเอย๋ จะดว่ นไปก่อนแล้ว                เกดแก้วพิกลุ ยีสนุ่ สี
จะโรยร้างหา่ งสินกลนิ มาลี                     จําปี เอย๋ กีปี จะมาพบ
ทีมีกลนิ ก็จะคลายหายหอม                    จะพลอยตรอมเหือดสนิ กลินตรลบ
ทีมีดอกก็จะวายระคายครบ                    จะเหียวแห้งเซาซบสลบไป
ต้นน้อยน้อยลกู ย้อยระย้าด ี                    ตงั แตน่ ีจะไปชมต้นไม้ใหญ่
จะทงิ เรือนไปร้างอยกู่ ลางไพร                ยงุ ร่านรินไรจะตอมกาย

286

รากไม้จะตา่ งหมอนนอนอนาถ                ดาวดาดจะตา่ งไต้น่าใจหาย

ลงบนั ไดใจเจียนจะขาดตาย                   นําตาตกกระจายพรังพรายลง 

   ขนุ แผนปลอบน้องอยา่ ร้องไห้              ไปหนอ่ ยหนงึ แล้วจะมาสง่

ไปเป็ นเพือนพีบ้ างในกลางดง                  ชมหงส์เหมเลน่ ให้เยน็ ใจ

ไปเดือนหนงึ แล้วจะพากลบั                      ถ้วนเดือนแล้วจะรับเจ้าไปใหม่

จะร้ องไห้ ครวญครําไปทําไม                    เขาอยเู่ ขาจะไร้เมือไรมี

ข้างเขาสนกุ บ้านเราสําราญไพร                ข้างไหนจะปรีดเิ ปรมเกษมศรี

เปลียนมีเปลียนจนคนละที                      ข้างไหนดีก็จะรู้อยา่ รําคาญ 

   หบุ ปากเสียบ้างเถิดพ่อเจ้า                   อยา่ มาเฝ้ ากวนใจให้ฟ้ งุ ซา่ น

ทีไหนน้องจะไปได้ด้วยนาน                    จะแกล้งผลาญจริงแล้วฤๅอยา่ งไร

ไมม่ าใครเขาวอนให้มารับ                       พาไปแล้วจะกลบั มาคนื ให้

ให้ได้อายหลายซําระกําใจ                      ไมไ่ ปแล้วไมไ่ ปอยา่ วอนเลย 

   พีหยอกเลน่ นิดหนงึ ก็ไมไ่ ด้                   ใจน้อยนีกระไรวนั ทองเอย๋

พีรักใคร่พาไปจะชมเชย                          อยา่ นกึ เลยทีจะคืนให้ใครชม

วา่ พลางทางจงู สีหมอกม้า                        เบาะอานพานหน้าดงู ามสม

ดงั จะปลวิ ลิวลอยไปตามลม                     อยา่ ปรารมภ์เลยนะเจ้ามาขีม้า

ปลอบพลางทางกอดกระซิบบอก              ม้าสีหมอกตวั นีมีสง่า

เนือออ่ นงอนง้อขอษมา                          อยา่ ให้สีหมอกม้ากระเดืองใจ 

   วนั ทองสองมือประนมมนั                      พรันพรันกลวั ม้าไมเ่ ข้าใกล้

พีสีหมอกของน้องอย่าจองภยั                   จะขอขีพีไปทงั ผวั เมีย

ขนุ แผนพานางมาใกล้ม้า                         ลบู หลงั อาชาให้เชืองเสีย

หยิบมือลบู ม้าวา่ ปลอบเมีย                       ม้าเลียมือหวีดประหวนั กลวั

นีอะไรตกใจไปเปลา่ เปลา่                        นิจจาเจ้าชา่ งไมเ่ ชือนําใจผวั

โดดขนึ หลงั ม้าเถิดอยา่ กลวั                      ประคองตวั วนั ทองยอ่ งเหยียบโกลน

นางหวนั หวนั ครันคร้ามไมข่ นึ ได้                ขนุ แผนกดสีหมอกไว้มใิ ห้โผน

ม้าดฝี ี เท้าไมก่ ้าวโจน                              นางกลวั ตวั โอนเข้าแนบชดิ

สองมือกอดผวั ให้ตวั แนน่                         ขนุ แผนยมิ หยอกศอกสะกิด

287

เบือนหน้าวา่ เจ้าเข้ามาให้ชิด                     ขอจบู นิดหนงึ แล้วจะรีบไป

แล้วร้องสงั นางพรายสนิ ทงั ห้า                   เร่งตามไปในป่ าให้จงได้

สงั แล้วขบั ม้าคลาไคล                            ออกไปทางประตตู าจอม 

   ถงึ วดั ตะลมุ่ โปงหนองนํา                      ข้ามโคกกํายานละหานหอม

วนั ทองคลีคลายคอ่ ยวายตรอม                 กอดหมอ่ มขนุ แผนแขนประคอง

รีบรัดตดั ทงุ่ มงุ่ มา                                   ชกั ม้าเดนิ เดาะเหยาะยอ่ ง

พ้นสพุ รรณไปดงั ใจปอง                          ถงึ ท้องนาแปลกแมช่ ะแง้ไกล

พ้นทงุ่ มงุ่ หมายเข้าชายเลาะ                      เป็นละเมาะละมาบเหมืองอยกู่ ว้างใหญ่

ถึงลํานําบ้านพลบั เข้าฉบั ไว                       ฉงนใจชกั ม้าให้หยดุ ยืน

จะข้ามอาชาจระเข้ร้าย                             ครันจะวา่ ยนําลกึ มิใช่ตืน

แสนเวทนานางเมือกลางคืน                      คอ่ ยชืนชืนแล้วจะชําระกําใจ

จะทําฉนั ใดดีเจ้าพีเอย๋                              จะลยุ เลยหลีกข้ามแมน่ ําได้

ในจติ คิดตรึกรําลกึ ไป                              นกึ ได้แล้วเจ้าเรือจ้างมี

บอกนางพลางขบั สีหมอกม้า                      ครันถงึ ทา่ ร้องเรียกอยอู่ งึ มี

ทําตะคอกขเู่ ขญ็ ให้เป็ นที                          บดั นีรับสงั ใช้ให้เรามา

ไปสืบช้างทางโป่ งโขลงจะส ู่                       เป็นช้างสําคญั อย่ทู ีในป่ า

ข้ามสง่ จงพลนั ทนั เวลา                              อยา่ ช้าบดั นีจงเร็วไว 

   ครานนั มะถ่อธะบม                                เรือจ้างตดิ ตมหาตืนไม่

ได้ยินเสียงเรียกผงกตกใจ                         เอ๊ะใครมาเรียกทําไมแนะ

มาแตข่ ้างไหนใต้ฤๅเหนือ                        เรือจ้างตดิ ตมตะแหมะแขะ

ตอตําเข้าฤๅไรนําไหลแซะ                      เหยียบสองแคมแบะแล้วกรรมก ู

   ฝ่ ายวา่ ขนุ แผนจงึ ร้องวา่                          เร็วเร็วรีบมาอย่าช้าอยู่

ขา่ วช้างสารใหญ่ให้ไปด ู                           เป็นการรับสงั สอู ยา่ นอนใจ 

   มะถอ่ ธะบมได้ยินวา่                           ถือรับสงั มาไมน่ ิงได้

แก้ผ้าลยุ เลนผลกั เบนไป                          โยกโยกไมไ่ หวมนั ฝื ดนกั

กลบั มาดนั ท้ายขยายปรูด                         โคลนฉดู กระจายปลายสะบกั

ขนึ เรือหนาวครันคางสนั งกั                       ชกั พายขยมุ่ สมุ่ ตรัง

288

ถึงทา่ เหน็ ม้ากบั สองคน                            เขยือนก้นลกุ เถ่อทําเป้ อปัง
แปลกใจเอ๊ะหลอกดอกกระมงั                   ลกั ผ้หู ญิงชาววงั ทีไหนมา
หลอกเราใช้เลน่ ให้เขน็ เรือ                       ยกเงือพายแร่ทงั แก้ผ้า
วนั ทองน้องอายไมล่ ืมตา                         หมอ่ มขาดเู อาเถิดอ้ายนอกทาง
ขนุ แผนร้องเบือมนั เหลือเถน                    โจงกระเบนเสียกอ่ นเจ้าเรือจ้าง
เงือพายยอ่ งแข้งขากาง                          ล้างโคลนเสียกอ่ นจงึ ขนึ มา
มะถ่อธะบมก้มดพู งุ                                ผ้านงุ่ กใู ครเอาไปหวา
ทรุดนงั แยงแยแ่ ลดตู า                           สองฝ่ ามือปิ ดตะบิดตะบนั
แล้วเลือนตวั มาเอาผ้านงุ่                         ฉวยผ้าพนั พงุ ขมีขมนั
หลอกใช้เราเลน่ ได้เห็นกนั                       ลกั ผ้หู ญิงของทนั เจ้านายมา 
   ขนุ แผนเห็นช้าจะเสียการ                สบิ นาทีโอมอา่ นพระเวทคาถา
โดดลงจากหลงั อาชา                            ตรงหน้าก็เป่ าไปทนั ใด
อ้อนวอนโดยดพี ีเรือคอย                       ข้ามสง่ น้องหนอ่ ยอยา่ ผลกั ไส
ชว่ ยสง่ ให้ปลอดตลอดไป                      น้องจะแทนคณุ ให้ทีเหนือยแรง
วา่ พลางทางถอดแหวนสอดก้อย             ไขม่ กุ สกุ ย้อยระยบั แสง
ยืนสง่ ไปให้มิได้แคลง                          จวนแจ้งข้ามสง่ จงเร็วรา 
   มะถอ่ ธะบมก้มดแู หวน                       ชะแง้แหงนหวั คากจนปากอ้า
ลองมือถือลอ่ ลออตา                            หอ่ ผ้าของดีตะลีตะลาน
เร็วเร็วรีบมาช้าจะรุ่ง                              ข้ามทงุ่ รีบไปให้พ้นบ้าน
ผ้คู นตืนคลําจะรําคาญ                           จะพาตวั ดฉี านนีพลอยตาย 
   ขนุ แผนหนั หน้ามาหาน้อง                    ชวนเจ้าวนั ทองแล้วผนั ผาย
เปลืองเครืองสีหมอกออกจากกาย           จงู นางยา่ งกรายลงนาวา
นงั ลงกระทงกลางข้างละริม                    แย้มยิมเรียงรอเข้าคลอหน้า
จบั สายถือมือชกั สีหมอกมา                    อนิจจาพีสีหมอกต้องวา่ ยนํา
คณุ พีมีกบั น้องนีเหลือแสน                     ได้คมุ แค้นเคืองมาเวลาคาํ
ต้องบกุ ป่ ามาเถือนเพือนกรากกรํา            น้องจะอปุ ถมั ภ์ให้พอแรง
ครันถงึ ทา่ ทางเรือจ้างประทบั                   ปลอ่ ยม้าร่าหรับขนึ กลางแจ้ง

289

เครืองอานสารพดั จดั แจง                       วนั ทองน้องแบง่ ชว่ ยเอาไป
ครันถงึ จงึ ผกู สีหมอกสรรพ                     ประจงจบั โกลนแผงหนงั ข้างใส่
เบาะอานพานพดู่ ลู ะไม                         อ้มุ วนั ทองน้องให้ขนึ ขีม้า
ประคองวนั ทองมใิ ห้ตก                        ยกเท้ากระทืบแผงสนนั ป่ า
สีหมอกแลน่ ไลจ่ นลายตา                     เลยมาบ้านกล้วยย้งุ ทะลาย 
   เอาดาบถากต้นไม้ถา่ นไฟเขียน          อ้ายหวั เลียนตามมาจะฉิบหาย
ให้มนั ซ้อนกนั มาตาขียาย                     กจู ะป่ ายลงให้ใจริกริก
ไมค่ รือดาบหําหนั จะฟันฟาด                  ฉะฉาดขาดสินลงดนิ ดกิ
จะผา่ อกยกกายหงายพลกิ                     จกิ สบั ฟันซําให้หนําใจ
ถงึ จะเป็นความกนั ก็ไมก่ ลวั                    เมือตวั มนั ตายแล้วทําไมได้
ฟันเลน่ เป็นไรก็เป็นไป                         ป่ ยู า่ อยทู่ ีไหนไปขดุ มา
อ้ายพีน้องชายทรามทงั สามคน              ผีขอดตลอดกําด้นอ้ายชาติข้า
แสนขลาดราทยาศรพระยา                   พีจะฆา่ คนเดียวเจ้าคอยดู
อนั ซงึ จะถอยอย่าพงึ นกึ                        อ้ายหวั ถกึ ตามมาพีจะสู้
ทงั ล้านน้อยล้านใหญ่จะไลพ่ รู               กรูมาพีจะฆา่ ให้ม้วยมิด
มือซ้ายจะกอดวนั ทองมนั                      มือขวาพีจะฟั นให้ เป็ นปลิด
ให้มนั กล้ามาส้ลู องดฤู ทธิ                      ขกุ คดิ ขนึ มาเลือดตาแดง
อดั อดึ ฮึดฮดั ด้วยขดั ใจ                        ชกั ฟ้ าฟื นได้ออกกวดั แกวง่
เงืองา่ ทา่ ทํากําลงั แรง                          แทงนะแทงกนั แล้วฟันฟัด
ศอกวดั ถกู อกเจ้าวนั ทอง                      โอ๊ยกรรมแล้วถกู น้องเข้าถนดั
เจ้าวนั ทองร้องเอียงเพียงจะพลดั             ขนุ แผนกระหวดั วนั ทองไว้
อนิจจาพีเผลอละเมอมวั                        ถกู ตวั เจ้าเจบ็ ทีตรงไหน
อยา่ ถือโทษเลยหนอขออภยั                  พีเคลมิ ไปจริงจริงเจ้าวนั ทอง
คลงึ เคล้าเย้ายีคอ่ ยคลีคลาย                 ชกั ม้าร่าสบายมาทงั สอง
พ้นสพุ รรณไปดงั ใจปอง                       พระจนั ทร์ผนั ผยองอยพู่ ร่างพร้อย 
   ถึงเขาพระทีเคยเขามาไหว้                พระสกุ นีกระไรดงั หงิ ห้อย
ชีบอกวนั ทองน้องน้อย                        พระจนั ทร์ฉายบา่ ยคล้อยลงฉบั พลนั

290

รืนรืนชืนรสเสาวคนธ์                          ปนกบั กลนิ แก้มเกษมสนั ต์
หอมกลนิ บปุ ผาสารพนั                         พระจนั ทร์ดนั หมอกออกแดงดวง
สอ่ งต้องบปุ ผาชาตสิ ะอาดชอ่                ออ่ นลออเกสรขจรร่วง
นา่ รักโกสมุ เป็นพมุ่ พวง                       โน้มหนว่ งกิงเก็บให้วนั ทอง
ทดั หชู ชู มภิรมย์จิต                             ขอดมดอกไม้นิดอยา่ ปิดป้ อง
พีสดู แตน่ ้อยน้อยคอ่ ยประคอง              ไฮ้อยา่ ต้องของฉนั จะชอกชํา
พีต้องแตเ่ บาเบาดอกเจ้าพี                    พอยนิ ดีหายระทวยเมือยามคํา
อนั ตวั พีไมม่ ีจะหยามทํา                       นนั ชําเก่าเจ้าแกล้งพาโลกนั
วนั ทองร้องไฮ้อะไรนี                          เชิงกระนีเหนบ็ แนมแกมขยนั
แสนงอนคอ่ นว่าสารพนั                        ไก่ขนั แจ้วแจ้วจะรุ่งราง
เสียงจงั หรีดกรีดกริงระงมไพร                ลองไนหริงหริงอยรู่ อบข้าง
จกั จนั สนนั เสนาะคราง                          เมือแสงทองสอ่ งสวา่ งสธุ าดล
สกณุ ากาแกก็แซซ่ ้อง                          ชะนีร้ องเหนียวไม้ ในไพรสณฑ์
เห็นแสงพระอาทิตย์ผดิ พิกล                  วะโหวดโหวยเวียนวนวา่ เลือดย้อย
เสียงเย็นเหน็ ยะยวบอยปู่ ลายไม้             ไหวไหวผวั โวยโหยละห้อย
พอเห็นคนแลน่ โลดกระโดดลอย             ลกู น้อยตามแต้กลวั แมท่ งิ
ฝงู ลิงไตก่ ิงลางลงิ ไขว ่                          ลางลิงแลน่ ไลก่ นั วนุ่ วงิ
ลางลิงชงิ คา่ งขนึ ลางลงิ                          กาหลงลงกิงกาหลงลง
เพกากาเกาะทกุ ก้านกิง                         กรรณิการ์กาชิงกนั ชมหลง
มดั กากากวนล้วนกาดง                         กาฝากกาลงทํารังกา
เสือมองยอ่ งแอบต้นตาเสือ                   ร่มหกู วางกวางเฝื อฝงู กวางป่ า
อ้อยช้างช้างน้าวเป็ นราวมา                    สาลกิ าจบั กิงพกิ ลุ กิน
เขาคมุ่ กระลมุ พคู ขู นั จ้อ                        นกกระทาปักก้อในไพรสณิ ฑ์
ครี ีบนู บน่ บ้ากระพือบนิ                          ขมินจบั โมงหมายอยชู่ ายไพร 
   ครันผา่ นพ้นชายไพรใกล้ขอบหนอง     เห็นนกตะกรุมโทนทอ่ งอยไู่ หวไหว
กระซบิ บอกนางพลนั นนั เป็นไร               ขนุ ช้างไลม่ าแล้วเจ้าแลดู
วนั ทองฟังแจ้งแสยงจติ                          เหลียวชะแง้แลพิศอยเู่ ป็นครู่

291

เห็นแตน่ กตะกรุมมนั สมุ่ ป ู                      ก็นิงอยมู่ ไิ ด้วา่ ประการใด
ออ่ นกดอกฤๅเจ้าวนั ทอง                     พีคดิ วา่ ผวั น้องมาตามไล่
ไมท่ นั พเิ คราะห์เพราะอยไู่ กล                เข้าใกล้จงึ รู้วา่ นกตะกรุม
หวั หมู นั กระไรไมม่ ีขน                          หวั คนเชน่ นีก็มีกล้มุ
ไฉนนกอยา่ งนีจงึ มีชมุ                          มนั เทียวสมุ่ ก้งุ กินอย่ดู บิ ดี
พีคดิ วา่ ผวั นางวางมาตาม                     ผลีผลามชกั ม้าจะพาหนี
มาจริงแล้วจะวิงไปไหนดี                     จวนตวั พีก็จะสง่ เจ้าคืนไป
ถ้าเขาเมตตาไมฆ่ า่ ฟัน                        ถ้อยความทงั นนั หาวา่ ไม่
ถ้าเขาฟ้ องร้องหาศาลาใน                    พีก็จะแก้ไขไปตามบญุ
จะให้การวา่ ไปธรุ ะอืน                         มไิ ด้ขืนขม่ เมียทา่ นตาขนุ
เมียทา่ นมารักข้าผลกั รุน                      ฉวยฉดุ ยดุ ว่นุ แล้ววงิ ตาม
เหน็ ข้าขีม้าวิงร้องไห้                           วิงวอนว่าจะไปข้าได้ห้าม
ฉวยหางม้ารังไมฟ่ ังความ                     จนข้ามบ้านพลบั ยีแสมา
ข้าเห็นเวทนาด้วยเหนือยใจ                  จงึ รับให้ขีม้ามากบั ข้า
วงิ วอนให้ข้านอนด้วยรวดมา                 ข้าก็ไมอ่ ยากยอมประเวณี 
   เออจริงแล้วคะข้าคนชวั                    รักช้ชู งั ผวั เอาตวั หนี
เพราะความรักเขาเฝ้ ายวนยี                 ด้วยเสนห่ ์ของเจ้าดจี งึ ตดิ ใจ
จะตามไปไยเลา่ ไมส่ มคดิ                    จะวา่ ดแี ตส่ กั นิดก็หาไม่
อาภพั ลบั สญู เหมือนปนู ไป                   ไปทําไมหยดุ ม้าข้าจะลง 
   เอ๊ะจะโจนฤๅเจ้าขยบั ตวั                  ชา่ งกล้าไมก่ ลวั จะเดนิ หลง
ทงุ่ กว้างทางไกลมใิ ชต่ รง                     กลางดงเดนิ ได้ฤๅไรนา
มเิ สียทีแก้วพีมาตดิ ตาม                      พีจะให้สมความปรารถนา
อนงึ ก็ได้กอดแอบแนบอกมา                เมตตาขนึ แล้วเจ้าวนั ทอง
ถงึ พดู ไปใครจะเหน็ วา่ จริงด้วย               เมือเมียทา่ นแร่รวยมาคลอ่ งคลอ่ ง
จะแพ้ความก็ตามแตท่ ํานอง                  ได้ถกู ต้องเกินแล้วก็เหมือนจริง
เป็นตายก็ตามแตเ่ วรา                          จะพาไปให้ตลอดเจ้ายอดมิง
กอดจบู ลบู หลงั ไมช่ งั ชงิ                        นงิ เถิดรักแล้วอยา่ เคืองใจ 

292

   วนั ทองขว่ นหยิกแล้วพลิกผลกั            อยา่ มารักเลยหาให้ชมไม่
จะให้ชําเสียเปลา่ เอาอะไร                    มิใชค่ า่ จ้างทีขีม้า
พลอดเลน่ ตา่ งตา่ งทกุ อยา่ งไป               จะทําให้สาสมแกน่ ําหน้า
กแกะมือถือน้องไว้ไยนา                      ไมต่ กม้าดอกนะหม่อมอยา่ กอดเลย 
   เหน็ พรันพรันกนั ไว้สิกลบั วา่                 เจ้าเจนม้าแล้วฤๅน้องวนั ทองเอย๋
พีกลวั เจ้าจะตกม้าขาไมเ่ คย                   เงยหน้าขนึ เถิดอยา่ เคืองใจ
วา่ พลางทางขบั ม้าสีหมอก                     ให้ออกสะบดั ยา่ งวางใหญ่
เหลียวหลงั ระวงั วนั ทองไว้                      สีหมอกแลน่ ไลจ่ นลายตา
วงิ ลมออกหวู ะวเู่ วียน                            วนั ทองแอบแนบเนียนไมเ่ งยหน้า
ฉวยฉดุ หยดุ รังมงั เถิดรา                        ฟ้ าผา่ เถิดจะตกม้าตายเสียแล้ว
ไหนเลา่ เจ้าวา่ ไมก่ ลวั ตก                       เป็นไรมากอดอกอยแู่ ดว่ แดว่
พาโลหยกิ กนั เลน่ จนเป็ นแนว                 ถึงแล้วถินทีจะหยดุ พกั  
   มาถงึ เนนิ ผาทา่ ต้นไทร                     นําเปี ยมสระใสสะอาดหนกั
ทีธารแกง่ แรงไหลมาคกั คกั                   เป็นชะงกั ชะง่อนผานา่ สําราญ
บวั ไสวใบบงั ระบดุ อก                          เผยอออกกลนิ ชวยห้วยละหาน
ต้นไม้สงู สะพรังบงั ริมธาร                     ทีดอกบานแล้วก็หลน่ ละอองลง
พระพายชายพดั มาเชยชืน                    หอมรืนรอบในไพรระหง
จกั จนั สนนั เสียงเสนาะดง                            รับวนั ทองน้องลงจากหลงั ม้า 
ปลดปลอ่ ยสีหมอกให้กินนํา                  ขดั สีเสกซําแล้วสาดหน้า
ชกั ชวนวนั ทองน้องยา                         ผลดั ผ้าโผลงในท้องธาร
วา่ ยกระทมุ่ เทียวทอ่ งในท้องนํา             ผดุ ดําปรีดเิ ปรมเกษมสานต์
หวั ระริกซกิ ซีกนั สําราญ                        บวั บานเกสรออ่ นลออ
นําใสไหลหลงั ศลิ าลาด                       ใสสะอาดจริงจริงหนอเจ้าหนอ
แสนสบายวา่ ยรีเฝ้ าคลีคลอ                  ระริกรีหวั ร่อแล้วหยอกเย้า
ทํายืนแขนแอน่ ออ่ นให้เมียสี                ไฮ้อะไรขยําขยีทีนนั เลา่
มิใชก่ ารวานอยา่ มาแกะเกา                  เปลา่ ดอกนนั ผงฤๅอะไร
ตดิ เต้านมน้องอยดู่ าํ ดาํ                        ลบู คลําหวั ร่ออ่อเป็นไฝ

293

เอานําสาดนมน้องคะนองใจ                 ไฮ้จ้จู ีจ้านรําคาญจริง
ฉนั หนาวนกั ไมอ่ าบด้วยหมอ่ มได้          ขนึ ไปนงั หวั ร่ออย่บู นตลงิ
ขนุ แผนผลดั ผ้าวา่ เย็นจริง                   พาดพงิ พาน้องเข้าร่มไทร 
   จงึ ร้องสงั โหงพรายกมุ ารทอง           คอยสอดมองคนมาอยา่ ให้ใกล้
แล้วตดั ตองมารองใต้ร่มไม้                ปใู ห้วนั ทองน้องทนั ที
แล้วเปลืองเครืองคาดจากกายา           ปลดผ้าประเจียดจบเกศี
เสือย้อมวา่ นยาล้วนอยา่ งดี                   ประคาํ ถมต้มุ ปี สะองิ รัด
ไหมทองกรองถกั เป็นอกั ษร               สอดซ้อนเส้นด้ายสายเข็มขดั
ตะกรุดโทนลงยาสารพดั                     ประจงจดั วางเสร็จสําเร็จพลนั
อิงแอบแนบชิดสนทิ น้อง                   ส้วมสอดกอดวนั ทองเกษมสนั ต์
จงษมาพระไทรเสียด้วยกนั                  เป็นกลางวนั ทนั อยจู่ ะดแู คลน 
   หมอ่ มเอย๋ อยา่ เพอ่ เลยอยา่ งเชน่ นนั    ไมส่ ินวนั ดอกเจ้าจอมหม่อมขนุ แผน
น้องจะหนีไปไหนในดงแดน                แสนรักสดุ รักจงึ หกั มา
ส้ทู งิ บ้านเรือนมาเพือนม้วย                 เอออวยดอื ดงึ มาถึงป่ า
ความรักก็ประจกั ษ์อยแู่ ก่ตา                ชา่ งไมอ่ ายเทวดาพฤกษาไพร
ถึงยากเยน็ ก็ให้เป็ นกระท่อมทบั              นีจะหลบั ตาค้างอยา่ งไรได้
แม้นมิเอ็นดนู ้องให้หมองใจ                มใิ ห้เก้ออยกู่ ็ดเู อา 
   มนั ขดั สนจนใจอยแู่ ล้วน้อง             ม้งุ มา่ นบ้านชอ่ งทีไหนเล่า
ก็เหมือนกบั เรืองเดมิ เริมของเรา          นกึ วา่ เข้าไร่ฝ้ ายเถิดน้องอา
นีก็เป็นป่ าระหงดงไม้                        นา่ สําราญบานใจเป็นหนกั หนา
เนือเยน็ เห็นอกพีเถิดรา                     เจ้าอยา่ อบั อายพระไทรทพิ ย์
วา่ พลางเกียวกอดสอดกระสนั             ฟ้ าลนั เกิดฝนหลน่ เปรียะปริบ
ต้องใบไทรย้อยหยอยหยอยหยิบ         แทรกซิบซมึ ชมุ่ ชอมุ่ ใบ
พระพายชายพดั สะบดั โบก                ต้นโยกกิงก้านสะท้านไหว
ทงั สองคลงึ เคล้าเย้ายวนใจ               สําราญรืนร่มไทรในพนา 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าวนั ทอง               สมสองต้องจิตเป็นหนหั นา
ได้ร่วมรสรักร้างทีหา่ งมา                   เสนห่ าขนุ แผนแสนอาวรณ์

294

นางหยบิ ใบยางมาตา่ งพดั                  โบกปัดยงุ รินทีบนิ วอ่ น
ปรนนิบตั มิ ใิ ห้ขดั อนาทร                   จนผวั นอนหลบั สนทิ ด้วยเหนือยนกั
นงั อยขู่ ้างผวั ตวั คนเดียว                    ให้เปลา่ เปลียวเงียบเหงาเศร้าใจหนกั
พอมนตร์หายคลายหลงพะวงรัก           เห็นประจกั ษ์ทกุ ข์ร้อนก็ถอนใจ
อนจิ จาครานีนะตวั ก ู                         มาอ้างว้างค้างอยใู่ นป่ าใหญ่
จะเป็ นเหยือเสือสางทีกลางไพร          เอาป่ าไม้เป็ นเรือนเหมือนป่ าช้า
นีจะอยอู่ ยา่ งไรไมเ่ ล็งเห็น                 ตายเป็นก็คงป่ นอยกู่ ลางป่ า
มไิ ด้คดิ ถงึ ตวั มวั จะมา                      ไมร่ ู้วา่ จะเป็นเชน่ นีเลย
ขนุ แผนพามาด้วยความรัก                ก็ประจกั ษ์ใจจริงไมน่ ิงเฉย
แตท่ กุ ข์ยากอยา่ งนียงั มิเคย              อกเอย๋ เกิดมาพงึ จะพบ
ไมเ่ คยเหน็ ก็มาเห็นอนาถนกั              ไมร่ ู้จกั ก็มารู้อยเู่ จนจบ
ร่านรินบนิ ตา่ ยระคายครบ                 ไมเ่ คยพบก็มาพบทกุ สงิ อนั
ยงั พรุ่งนีนีจะเป็นกระไรเลา่                 จะลําบากยิงกวา่ เก่าฤๅไรนนั
คดิ ขนึ มานําตาตกอกใจตนั                 กลบั หวนั หวนั หวนคะนงึ ถงึ ขนุ ช้าง
นจิ จาเอย๋ เคยสําราญอยบู่ ้านชอ่ ง        ถนอมน้องมใิ ห้หนา่ ยระคายหมาง
คลงึ เคล้าเช้าเย็นไมเ่ ว้นวาง               อยกู่ ินก็สําอางลออออง
ยามนอนเคยนอนบนเตียงตงั              ม้งุ บงั ยงุ รินไมบ่ นิ ต้อง
ยามร้อนนอนเลน่ บนเตียงทอง           มีคนประคองคอยพดั วี
อาบนํามีคนเข้าเคียงขดั                    ผิวผดั ขมินผงประจงสี
สอ่ งกระจกเงางามอร่ามดี                 ยาฟั นสรรสีเป็ นแสงยบั
นําหอมกลอ่ มกลนิ ดอกไม้กลนั           กระแจะจนั ทน์ผดั พริงทกุ สิงสรรพ
ผ้าผอ่ นแพรพรรณสกั พนั พบั              ลบั สญู สินไปมไิ ด้ชม
ตงั แตน่ ีมีแตจ่ ะมวั หมอง                   สกั หนอ่ ยจะต้องกรองใบไม้หม่
มาเกลือกกลวั ผงคลีธุลีลม                นบั วนั ยงิ จะตรมระกําใจ
นางสะท้อนถอนจิตคิดถงึ ตวั               เหลียวมาดผู วั เหน็ หลบั ใหล
จะเอนหลงั มงั เลา่ ก็เศร้าใจ                จะวางกายลงกระไรล้วนกรวดทราย
หยบิ รากไม้มาวางลงตา่ งหมอน          แลดขู อนจะหนนุ ก็ใจหาย

295

คลําดนิ แขง็ กระด้างระคางคาย           เสียดายเอย๋ เคยสขุ สําราญเรือน
สารพดั วบิ ตั ไิ ปหมดสิน                     ละถินฐานนานดรมานอนเถือน
แสงไฟไมอ่ ยมู่ าดเู ดือน                    เหย้าเรือนทงิ มาหาร่มไม้
อกเอย๋ เกิดเขญ็ เป็นสตรี                   พอทีจะเป็นสขุ ไมส่ ขุ ได้
ไมร่ ักอายร่ายชมภิรมย์ไป                เพราะไมค่ รองใจจงึ ได้แค้น
เสียแรงรูปงามนามก็เพราะ               ละมนุ เหมาะใจชวั นีเหลือแสน
ทีดีดสี ินในดินแดน                         ชวั เลา่ ใครจะแม้นก็ไมม่ ี
รําพลางทางสะท้อนถอนใจใหญ่        งว่ งเหงาเศร้าใจอยกู่ บั ที
เอาความรักหกั หวนอยรู่ วนรี              ได้เสียทีทํากระไรไปตามเกิน
จะเคืองขนุ่ ขนุ แผนก็ไมไ่ ด้                เขารักใคร่จริงจงั ไมห่ า่ งเหิน
ไปจากกนั นานช้านา่ จะเพลนิ              หมางเมินลกู เมียเขาก็มี
ส้บู ากหน้ามาตามด้วยความรัก           ลอบลกั เข้าป่ าพากนั หนี
ไมก่ ลวั ความลามลกุ คลกุ คลี             เอาชีวีแลกน้องวนั ทองมา
จะทงิ ขว้างอยา่ งไรต้องไปด้วย          จะมอดม้วยก็ตามแตว่ าสนา
นางทอดตวั กอดผวั แล้วโศกา            ซบหน้านงิ หลบั ระงบั ไป 

ตอนท ี ๑๙ ขุนช้างตามนางวันทอง เขาแถกหวั ไว้เป็นทางหาตืนไม่
   จะกลา่ วถึงโฉมเจ้าขนุ ช้าง             ฟื นสมประดีได้ก็ตืนตา
พอสินสะกดขนุ แผนแว่นไว              เกลียงกล้อนเชน่ นีผดิ ทีหวา
ระบมหวั มวั คลําทีถกถอน                 เอ๊ะอยา่ งไรกมู าอยใู่ ต้เตียง
เนือตวั ล้วนมินหม้อมอลอทา               ตะโกนก้องร้องเรียกจนสดุ เสียง
ลกุ ขนึ ไมเ่ หน็ เจ้าวนั ทอง                  เทียงคนื พียงั พลิกมากอดนาง
เมือหวั คํายงั วอนให้นอนเตียง           กระโดดโผงมามองชอ่ งหน้าตา่ ง
แลดเู หน็ ประตนู นั เปิ ดโลง่                 เหน็ มา่ นขาดกลาดขวางวางกระจาย
ไมเ่ หน็ น้องยอ่ งออกมาหอกลาง        อ้ายขนุ แผนแล้วมาพาหนีหาย
กอดม่านทีกองร้ องไห้ จ้ า                 มดุ หวั จนผ้รู ้ายมนั ขนึ มา
เรียกข้าดา่ ดอุ ย่วู นุ่ วาย                    

296

ข้าคนบนเรือนตา่ งร้องแรก               ตืนแตกวา่ เสือเข้ากดั หมา
ขนุ ช้างหวดขวบั ทงั หลบั ตา               มนั ร้องวา่ เสือป่ ามากินคน
อ้ายทองลืมตาวา่ นีอะไร                  เสือฤๅมใิ ชไ่ มม่ ีขน
เอ๊ะผีฤๅแพะแงะจะชน                  มือตนี เหมือนคนออ่ สมภาร
สาธุสะจะประสงค์สิงอนั ใด              ขนุ ช้างขดั ใจไลง่ ่นุ งา่ น
เทียวค้นหาวนั ทองลงมองคลาน        เหน็ พงพานเกลือนกลาดประหลาดใจ
เปิ ดหีบผ้ าหายไปหลายผืน               ยงิ สะอืนไมส่ มประดไี ด้
ทงั แหวนหวั ก็หายไปหลายใบ           แลไปเห็นหนงั สือทีฝาพลนั
ในใจความนนั วา่ เจ้าวนั ทอง              มวั หมองวโิ ยคโศกศลั ย์
ให้เร่งตดิ ตามไปในไพรวนั                เมือไกข่ นั ขนุ แผนแสนศกั ดา
สะกดขนึ เรือนเข้ามาในห้อง             น้องได้ปลกุ ผลกั เป็นหนกั หนา
ได้ทดั ทานเขาไว้เป็ นหลายครา         เขาเงือดาบจะฆา่ เสียให้ตาย
เป็นหญิงจนจริงจงึ ไปด้วย                เพราะไมม่ ีใครชว่ ยใชห่ นีหนา่ ย
พอ่ อยา่ ทงิ ไว้ให้วอดวาย                  ถา่ ยเทตดิ ตามให้ทนั ที
อา่ นหนงั สือแล้วทนู ขนึ เหนือหวั          กลงิ เกลือกเสือกตวั อยกู่ บั ที
ชา่ งกระไรไมร่ ู้สมประดี                   ผวั นีชวั แล้วเจ้าแก้วตา
หลบั กระไรชา่ งไมร่ ู้สกึ ตวั                 อ้ายขนุ แผนโกนหวั เลน่ ตา่ งหมา
เจ้าปลกุ ก็ไมต่ ืนฟื นขนึ มา                อีพรายทงั ห้ามนั แกล้งกู
เสียแรงเลียงให้พทิ กั ษ์รักษา           เซน่ เหล้าข้าวเตา่ ปลาทงั ไก่หมู
มนั แกล้งเฉยเสียได้ไมแ่ ลด ู             ให้ผ้รู ้ายจลู่ มู่ าราวี
กจู ะถ่วงทงิ มงึ ทงั โขยง                    ให้ตายโหงตายหา่ อีห้าผี
ร้องเรียกศรพระยาไมช่ ้าที               เอง็ นีชา่ งกระไรมดุ หวั นอน
อ้ายขนุ แผนขนึ มาจนในห้อง             ลกั เอาเจ้าวนั ทองไปซมุ่ ซ่อน
ประตบู ้านอยา่ งไรไมใ่ สก่ ลอน           ทงั ผ้าผอ่ นเงินทองก็หายไป 
   ศรพระยาวา่ ฉนั อยเู่ รือนอืน            จะมาขืนโกรธเอาอยา่ งไรได้
แตม่ นั ลกั โกนหวั ออกเลียนไป           พอ่ ยงั ไมร่ ู้สกึ สมประดี
จะหลงเอาเขาทําไมอีพ่อคณุ              เคืองขนุ่ ร้องไห้ทําไมนี

297

จะเสียดายตายอยากไปไยมี             เขาไมร่ ักจงึ หนีอีพอ่ ไป 
   ขนุ ช้างตอบไปดงั ใจจง                 กหู าหลงรักอีวนั ทองไม่
แค้นนกั ด้วยมนั ลกั เงินทองไป            ถ้าจบั ได้ก็จะเชือดให้เลือดนอง
อ้ายขนุ แผนและจะแง้นเอาดาบสบั       ชิงเอาสินทรัพย์ทงั ข้าวของ
ฟันฟาดให้มนั ขาดเป็นกองกอง          รับแตแ่ ม่วนั ทองโอ๊ยลืมไป
ศรพระยาหวั ร่ออยงู่ องนั                    ขนุ ช้างหนั มาสงั กบั บา่ วไพร่
จงบอกพวกชาวดงพงไพร                 ทีเราได้วา่ กลา่ วแตก่ ่อนมา
กะเหรียงละว้าในป่ าใหญ่                  ทีเคยมาชงั เนือไม้กฤษณา
ไปบอกขา่ วป่ าวร้องเรียกกนั มา          ห้าร้อยคอยทา่ จะยกไป 
   ครันพวกโยธามาพร้อมพรัง           ขนุ ช้างสงั ให้เลียงละว้าไพร่
เอาเหล้ากรอกช้างวางเข้าไป             ห้าเทถงึ ใจอ้ายพลายกาง
แล้วรีบมายงั เรือนทา่ นมารดา            กราบกบั บาทาทงั สองข้าง
เลา่ ความตามจริงไมอ่ ําพราง             เมือกลางคืนอ้ายขนุ แผนมา
มนั สะกดเข้าไปจนในห้อง          ลกั เอาข้าวของไปหนกั หนา
ลกั ไปทงั วนั ทองน้องยา                   ลกู จะลาคณุ แม่ตดิ ตามไป
ถ้าทนั แล้วจะฟันเสียให้ยบั                 รับวนั ทองน้องกลบั มาจงได้
การสงครามลกู ไมข่ ามเขด็ ใคร          จงอวยชยั ให้ลกู สวสั ดี 
   ครานนั เทพทองผ้มู ารดา               ตอบวา่ รักใคร่ทําไมนี
มนั ตามผ้ชู ายไปใจไมด่ ี                   ไมพ่ อทีตดิ ตามมนั ทําไม
เลือกสรรทงั สพุ รรณบรุ ี                    ดดี สี ขู่ อก็พอได้
ฟังแมเ่ ถิดอยา่ แร่ตามมนั ไป              มนั ไมค่ ืนแล้วนะลกู อา 
   ขนุ ช้างตอบคํารําพนั ไป                วนั ทองไมช่ วั ดอกคณุ แมข่ า
เจ้าได้ปลกุ ลกู รักเตม็ ประดา              เขาเงือดาบจะฆา่ เสียให้ตาย
ตวั เป็นหญิงจนจริงจงึ จําไป               เขียนหนงั สือบอกไว้เป็นมากหลาย
ลกู จงึ มีจิตคิดเสียดาย                     แมอ่ ยา่ ห้ามลกู ชายจงให้พร 
   เทพทองเหลือห้ามก็ตามใจ           จงมีชยั เรืองฤทธิดงั พษิ ศร
ไปพบวนั ทองในป่ าดอน                   ให้อาลยั ใจออ่ นกลบั คืนมา

298

ถ้าขนุ แผนตอ่ ส้อู ย่าส้ไู ด้                   ให้บรรลยั แพ้ฤทธิทกุ ทิศา
ให้สมหวงั ดงั ประสงคข์ องลกู ยา          ขนุ ช้างรับพรลามาหอกลาง
จดั แจงแตง่ ตวั นงุ่ ยก                        เขม็ ขดั รัดอกแล้วโจงหาง
ผกู ตวั เข้าเป็นพรวนล้วนเครืองราง       พระปรอทขอดหวา่ งมงคลวง
ลกู ไขด่ นั ทองแดงกําแพงเพชร          ไขเ่ ป็ดเป็นหินขมนิ ผง
ตะกรุดโทนของทา่ นอาจารย์คง          แล้วอมองค์พระคะวมั ลําจงั งงั
ลงยนั ต์ราชะปะท้ายทอย                ยงั หยอมแหยมหยอกหยอยเหมือนหอยสงั ข์
จบั ถือของ้าวก้าวเก้กงั                       ขนึ นงั คอช้างพลายกางพลนั
ศรพระยาขีท้ายย้ายโยกตาม             ดงู ามราวกบั ต๊กุ ตาปัน
บา่ วไพร่เมาหราตาเป็ นมนั                  พร้อมกนั คอยทา่ หน้าบนั ได
ครันได้พชิ ยั ฤกษ์ดี                          ฆ้องตีต้อนเตือนละว้าไพร่
โบกธงตรงเข้าไปราวไพร                  ยงิ ปื นไฟขานโหเ่ ป็นโกลา
กะเหรียงละว้าถือหน้าไม้                   ลกู ใสย่ าพษิ ฤทธินกั หนา
ขนุ ช้างขบั ช้างยา่ งเหยา่ มา                 ไมร่ ังราพกั พวกพลไกร 
   ครันออกมานอกเมืองสพุ รรณ         ให้อดั อนั พะวงสงสยั
จะตามไปแหง่ หนตําบลใด                 พอแลเหน็ พรานไพรนนั เดนิ มา
ขนุ ช้างเรียกถามเนือความไป             เอง็ เห็นบ้างฤๅไมอ่ ยา่ งไรหวา
ผ้รู ้ายลกั เมียของกมู า                       มนั ขีม้าสองคนด้นหนีไป
พรานรอดขอรับกราบกราน                ดฉี านเหน็ อยจู่ ะบอกให้
ขนุ ช้างลงจากช้างด้วยดีใจ                 ยกไหเหล้ารินกินด้วยกนั
พรานรอดถกู เหล้าเข้าเก้าถ้วย             งงงวยบอกทีขมีขมนั
ฉนั ได้เหน็ เป็นแนแ่ ลดมู นั                    เมือไก่ขนั มนั ข้ามแมน่ ําไป
ขีม้าหยอกหยิกกนั ซกิ ซี                     จบั จีนมจ้ดู ไู ม่ได้
นางผ้หู ญิงแขนออ่ นงอนเหลือใจ          แข้งขาคว้าไขวก่ นั บนอาน
เดยี วนีมนั ไปนอนทา่ ต้นไทร                ฉนั จะนํานายให้ไปกบั ฉาน
ขนุ ช้างได้ฟังคลงั เดือดดาล                 เหงือกาฬไหลตกซกซกไป
เกือบกระทงั ถงึ ทา่ ทีต้นไทร                 เพือนชีให้รู้แจ้งแหง่ สําคญั  

299

   จะกลา่ วถงึ โหงพรายกมุ ารทอง         ของขนุ แผนรักษาอยทู่ ีนนั
เหน็ กองทพั ยกตามมาครามครัน           ก็พากนั วงิ เข้ามาปลกุ นาย 
   ครานนั ขนุ แผนแสนสนทิ                  เรืองฤทธิพริงเพริศเฉิดฉาย
อาศยั ใต้ต้นพระไทรพราย                  แสนสบายชิดชือชอือลม
สนทิ หลบั อยกู่ บั วนั ทองน้อย                ตะวนั บา่ ยชายคล้อยสําราญร่ม
เสียงเรไรหริงร้ องก้ องระงม                 ฟื นสมประดดี ้วยกมุ ารมา
พลิกกลบั จบั ดาบปราบณรงค ์               เห็นพลกลาดดาดดงมาหนกั หนา
จงึ ปลอบปลกุ วนั ทองน้องพีอา             แก้วตาจงฟื นขนึ ตืนตวั
ล้างหน้าเตรียมหาผ้านงุ่ หม่                   คอยชมศกึ ช้จู ะส้ผู วั
ฤๅวา่ เจ้าเศร้าจิตคดิ กลวั                    จะออกตวั เสียก็ตามแตค่ วามคดิ
ขนุ ช้างโตใหญ่ไพร่นบั ร้อย                 พีคนเดียวเลก็ จ้อยกระจิหริด
ผวั น้องเลืองชือฦๅฤทธิ                     พีนีชีวิตเป็นวนั ตาย
หนกั อกวติ กด้วยวนั ทอง                    ขนุ ช้างมวั หมองเป็นมากหลาย
เพราะเจ้าทําผิดใจให้ระคาย                จงึ ตดิ ตามมงุ่ หมายมาป่ าชฏั
ครันพบหลบเลียงไมอ่ อกหา               จะโกรธาเรียวแรงทีแข็งขดั
เขาจบั ได้จะพิฆาตฟาดฟัด                  ฉีกตดั แลเ่ นือเป็นเหยือกา
คดิ เสียใหมเ่ ป็นไรเจ้าวนั ทอง               เขารักน้องเขาจงึ ออกมาตามหา
ถ้าวา่ ไปดดี ีมิโกรธา                           คงรับขวญั แก้วตาไปชมช ู
ตวั พีก็จะหนีเอาตวั รอด                       จะเล็ดลอดป่ าไปไมต่ อ่ สู้
ฤๅกระไรใจเจ้าจงคิดด ู                     จะอยฤู่ ๅจะคืนอยา่ เคอื งใจ 
   วนั ทองหมองคําทีคอ่ นแค้น              เหลือแสนสินรักฤๅไฉน
น้องหากหมายฝากชีวิตไป                  ตดั อาลยั จงึ ละขนุ ช้างมา
ชา่ งกระไรไมค่ ดิ ถงึ ความหลงั               เจ้าก็ขลงั ความรู้อย่หู นกั หนา
เลืองชือฦๅฤทธิทงั โลกา                    ดงั จะพลกิ พสธุ าให้ทําลาย
พลเขาเทา่ นีมาตามรบ                       จะหลีกหลบหนีหน้าเอาง่ายง่าย
เรืองฤทธิชา่ งไมค่ ดิ กบั ความอาย          น้องส้ตู ายตามบญุ ไมก่ ลบั ไป
ถงึ อยา่ งไรไว้ชือให้ฦๅนาน                 ทีจะไปตายบ้านอยา่ สงสยั

300