เสภาขุนช้างขุนแผน

พีจะบอกปี ของพีมา                                  ให้ต้องชะตานบั นาคตวั เดียวได้
จะได้ชวั ได้ดีกนั ฉนั ใด                                อยา่ ถือใจเอาตํารามาว่าเลย
ทีเขาตามกนั ไปเป็ นหนกั หนา                       ดชู ะตาทีไหนเลา่ เจ้าพิมเอย๋
เอากศุ ลหนหลงั ทีเราเคย                            ถ้ากรรมแล้วก็อยา่ เอย่ ไปเลยพิม
ฉนั ฤๅปี ชวดนะหม่อมพี                             สิบหกปี ปี นีพงึ ปริปริม
ออ่ นกวา่ พีสองปี เจียวนะพิม                         เจ้าเนือนิมพีสายทองแกปี ไร
พีสายทองพีมะเมียคะหมอ่ มพี                      ได้ยีสบิ สองปี ฉนั จําได้
จะถามปี พีสายทองไปทําไม                         ฤๅรักใคร่สมสเู่ ป็นช้เู มีย
พมิ แล้วมีแตพ่ ดู อตุ ริ                                  บดั สีสขิ อนนั จงนงิ เสีย
วานอยา่ วา่ ไมน่ า่ เป็นช้เู มีย                           มีแตค่ อ่ นเขียมาไค้แคะ
วา่ พลางเกลียวกลมสมสนิท                         กอดชิดจบู ถนอมหอมกระแจะ
เต้าเคร่งเตง่ ตงั ดงั จะแยะ                             เลียมและโลมลบู ให้หลบั พลนั  
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว                     เหน็ พิมหลบั แล้วให้ป่ วนปัน
คดิ ถงึ สายทองปองผกู พนั                            หมายมนั ทีจะมอบซงึ ไมตรี
ไมแ่ กอ่ อ่ นคอ่ นสาวพอจะชม                       เนือนมถกู ต้องเมือตะกี
ยงั ไมน่ ว่ มแนน่ ชิดสนทิ ด ี                            แกก่ วา่ เราสีปี เทา่ นนั เอง
อยา่ เลยจะลอบออกไปหา                          ถงึ ไมร่ ักจะวา่ เราขม่ เหง
ไหนจะกล้าร้องขนึ ให้ครืนเครง                    ด้วยตวั เองชกั เรามาเข้าเรือน
คดิ พลางทางลกุ ไปจากห้อง                       คอ่ ยเหยียบย่องยา่ งเยืองชําเลืองเลือน
ลงจากเตียงเสียงตีนเดนิ สะเทือน                พมิ เบือนก็ขยบั กลบั หาพิม
ประคองสอดกอดแอบไว้แนบอก                พยงุ ยกให้เจ้าหลบั สนิทนมิ
เฝ้ าพลกิ กลบั ไมใ่ คร่หลบั เจียวนะพิม            จนเหงือปริมออกมาแล้วไมห่ ลบั เลย
พลางคลีพดั จนั ทน์ออกพดั ให้                     สบายใจหลบั บ้างเถิดพมิ เอ๋ย
จนดกึ ดืนป่ านนีมหิ ลบั เลย                         พลางชมเชยลบู ไล้ให้หลบั ลง 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว                   พิมหลบั สนทิ แล้วสมประสงค์
ออกจากห้องยอ่ งเยืองมาโดยจง                ตรงถงึ ห้องสายทองด้วยทนั ใด
แล้วจงึ เป่ าคาถามหาสะเดาะ                     กลอนเผลาะหลดุ เลือนออกไปได้

101

เยืองยอ่ งเข้าห้องทีนอนใน                       นงั ใกล้เกลียวกลมชมเชยนาง

จบู แก้มแนมนมขยํายงั                             เต้าตงั เตง่ โตอลา่ งฉ่าง

เอนเอียงเคียงสอดกอดนาง                     เป่ ามนตร์พลางลบู หลงั ให้ลานใจ 

   ครานนั สายทองผอ่ งศรี                       รู้สกึ สมประดีหาช้าไม่

เหลียวเห็นพลายแก้วแววไว                     ก็มีใจสดุ สวาทถวิลรัก

ด้วยต้องมนตร์เทพรําจวน                         ให้ปันป่ วนขวยเขนิ สะเทินหนกั

มารยาหญิงทําประวงิ วา่ ไมร่ ัก                    จงึ แกล้งทกั ออกไปนีใครมา 

   พลายแก้วยมิ แล้วตอบสายทอง             วานอยา่ ร้องเลยฉนั เข้ามาหา

ด้วยสดุ จะกลนั กลืนรักหนกั อรุ า                 ขอษมาเถิดอยา่ ถือวา่ พีเมีย

พีก็ไมแ่ ก่วนั กวา่ ฉันนกั                             ถึงร่วมรักครองกนั นนั ไมเ่ สีย

แกก่ วา่ นีก็ยงั มีเป็นช้เู มีย                          วานอยา่ ห้ามให้ละเหียละห้อยใจ 

   เก้อแล้วนีพ่อแก้วรังแกเก่ง                    เป็นเดก็ มาเขยง่ เกียวผ้ใู หญ่

เคยได้คลอ่ งคลอ่ งคะนองใจ                     มาลว่ งไลว่ ิงวอนคอ่ นแคะ

พอ่ ก็เป็นคนดีมีความคิด                            จะพาผดิ ถึงพีกระนีแหละ

ฉวยแมพ่ มิ รู้ความไมง่ ามแงะ                    วา่ นดั แนะให้เข้ามาหาสายทอง

ก็จะชวั ไปทงั ตวั พอ่ พลายแก้ว                   กรรมแล้วมาคบข้าให้หน้าหมอง

จะชวดเชยชิมกะทิจงตริตรอง                   ไปเสียจากห้องเถิดพ่อไป 

   นจิ จาจิตฉนั ก็คดิ วา่ พีรัก                        จงึ หาญหกั เข้ามายงั วา่ ได้

ถงึ พิมรู้จมู่ าอยา่ พรันใจ                            จะเกลียไกลไ่ มใ่ ห้ผดิ ถงึ พีเลย

ได้การุญจงทําคณุ ให้ตลอด                      อยา่ บน่ ออดองึ มีเลยพีเอย๋

ได้เข้ามาเพียงนีมฟิ ังเลย                          จนได้เชยชดิ ถึงอยา่ งนีแล้ว 

   เออนีจ้จู ีจริงจริงจ้าน                             จะให้ฉาวขนึ ทงั บ้านหรือทา่ นแก้ว

วา่ ดีดเี ซ้าซีไมร่ ู้แล้ว                                 นีฉนั ขว่ นให้เป็นแนวดอกเดียวนี

เออหาไมช่ ว่ ยใครมาเป็นข้า                       มาหยิกหยอกหยาบช้านา่ บดั สี

คดิ วา่ ไมซ่ ุกซนเป็นคนดี                           ไมพ่ อทีจะมานงั ทํารังแก

ไปก็ไปเชิญไปเสียจากห้อง                       ถ้าขืนอยจู่ ะร้องให้เซง็ แซ่

ให้สาใจทีมาลอ่ ทําตอแย                          จะไปบอกหม่อมแมม่ าจบั ตวั  

102

   พลายแก้วได้ฟังสายทองวา่                     กระถดเข้าไปหาแล้วยมิ หวั

ร่ายมนตร์เป่ าไปให้ต้องตวั                           เย้ายวั หยอกนวลให้ยวนใจ

จงึ วอนวา่ อนิจจาสายทองพี                       มิปรานีทีจะอยอู่ ยา่ สงสยั

คงจะผกู คอฉนั ให้บรรลยั                           คอยดใู จน้องเถิดพีสายทอง

วา่ พลางทางทําเป็นหยิบผ้า                       ผกู เข้ากบั เซนฝาทีหน้าห้อง

เอาชายหนงึ พนั คอล้อสายทอง                  นางหวีดร้องห้ามวา่ อย่าพอ่ พลาย

มานีพีจะวา่ ให้พอ่ ฟัง                                ควรฤๅคลงั ฆา่ ตวั เสียง่ายง่าย

ยากนกั จะได้เกิดมาเป็นชาย                      ไมเ่ สียดายแมพ่ มิ ดอกหรือไร

รุ่นสาวราวกบั รูปกินรี                                ทงั เป็นทีชอบชดิ พสิ มยั

จะมาตายเสียด้วยพีนีทําไม                       เป็นสาวใหญ่รูปร่างไมง่ ดงาม

พลายแก้วฟังแล้วก็กลบั ยมิ                        พีละม้ายคล้ายพมิ ทกุ อยา่ งหมด

กิริยาพาทีก็ช้อยชด                                เหน็ หมดจดเนือนมช่างสมตวั

อนั สาวใหญ่แยบคายกลั เม็ด                     เบด็ เตลด็ การเลน่ เห็นไมช่ วั

วา่ พลางทางขยดเข้าใกล้ตวั                       ต้องบวั ไมบ่ ีบระบมมือ

ประคองเคียงเอียงลงกบั ทีนอน                  ประจงช้อนจบู จอมถนอมถือ

อกแอบแนบทบั กบั อกครือ                      วานอยา่ ดือกระเดืองดนิ ได้เอ็นด ู

   ครานนั สายทองก็ตอบคํา                      อยา่ กวนปลําฉนั จะยอมให้หมอ่ มอย ู่  

กลวั แตว่ า่ จะเลน่ อยา่ งเชน่ ช้ ู                      แม้นสมสไู่ ด้แล้วจะทอดทงิ

ถ้าแม้นจงใจรักอยา่ หกั หาญ                      ขอประทานความสตั ย์ไว้สกั สิง

ให้ประจกั ษ์ทีวา่ รักฉนั จริงจริง                    จะนอนก็จะนงิ ให้ตามใจ

อนิจจาสายทองต้องให้สตั ย์                      ฟ้ าผา่ เถิดฉนั ไมข่ ดั สบถได้

ไมล่ อ่ ลินปลนิ ปลอกนอกใจ                       ฉนั ไมก่ ลอกกลบั เลยจริงจริง

พลางเป่ าปัถมงั กระทงั ทรวง                       สายทองงว่ งงงงวยระทวยนิง

ทําตาปริบปรอยมอ่ ยประวงิ                        เจ้าพลายองิ เอนทบั ลงกบั เตียง

คอ่ ยขยบั จบั เขยือนแตน่ ้อยน้อย                 ฝนปรอยฟ้ าลนั สนนั เปรียง

ลมพดั ซดั คลืนสําเภาเอียง                        คอ่ ยหลีกเลียงแลน่ เลียบตลงิ มา

พยหุ นกั ชกั ใบได้ครึงรอก                        แตเ่ กลือกกลอกกลบั กลงิ อยหู่ นกั หนา

103

ทองสมอรอท้ายเป็นหลายครา                   เภตราหยดุ แลน่ เป็ นคราวคราว

สมพาสพมิ ดจุ ริมแมน่ ําตนื                          ไมม่ ีคลืนแตร่ ะลอกกระฉอกฉาว

ปะสายทองดจุ ต้องพายวุ า่ ว                        พอออกอา่ วก็พอจมลม่ ลงไป 

   จะกลา่ วถึงเจ้าพมิ นิมน้อย                      แตพ่ อมอ่ ยตืนผวาหาช้าไม่

คว้าหาเจ้าพลายก็หายไป                          ตกใจไฉนเหตอุ ยา่ งไรมี

ลกุ ขนึ ดปู ระตกู ็เปิ ดไว้                               ทนู หวั หนีไปข้างไหนนี

รู้จกั ใครจะไปหาก็ผิดที                             เวลานีก็ดกึ เตม็ ประดา

หรือแกล้งหลอกหยอกน้องคะนองเลน่          นางแหวกมา่ นมองเขม้นชม้อยหา

ไมเ่ ห็นผวั ตกใจฟายนําตา                         อนจิ จาน้องไมแ่ จ้งอยแู่ หง่ ไร

หรือจะโกรธโทษน้องอยา่ งไรนี                  ความผิดฉนั นีหามีไม่

นกึ อนาถประหลาดนกั มาหนีไป                  หรือสงั สายทองไว้จะถามดู

ก็เยืองย่องมาถงึ ห้องสายทองพลนั              ได้ยนิ เสียงพดู กนั งมึ งมึ อยู่

แอบฟังบงั ทวารบานประต ู                         รู้วา่ อยใู่ นห้องสายทองนอน 

   ครานนั จงึ โฉมเจ้าสายทอง                     ใจหมองหมน่ ไหม้ให้ชะอ้อน

ระทวยใจไหวหวนั ให้อาวรณ์                      มีแตแ่ รงแล้วก็คอ่ นขม่ เหงเอา

ได้ชวั แล้วพอ่ แก้วเลียงฉนั นะ                     ถ้าเลยละสายทองต้องอายเขา

พิมรู้จะจคู่ อ่ นขม่ เหงเอา                            เป็นน้อยเขาจะต้องไหว้ไมพ่ ้นจริง

เออเป็ นไรจงึ วา่ อย่างนีเลา่                         รักเทา่ กนั มิให้ใครใหญ่ยงิ

เจ้าเงยหน้ามาจะวา่ ให้เห็นจริง                    ซงึ สิงรักใคร่แตไ่ รมา 

มาบนพดู ให้พมิ ครังนีเลา่                            เพราะรักเจ้าดอกจงึ แสร้งแกล้งวา่

จะเกียวก่อนเกรงเจ้าไมพ่ ดู จา                    พีรักเจ้ามากกว่าห้าเอาหนงึ  

   พิมฟังบงั บานอยไู่ มไ่ ด้                          ขดั ใจเอามือผลกั ประตผู งึ

กล้มุ กลดั ขดั ใจดงั ไฟรึง                            ลงตนี ตงึ ตงึ ถึงเตียงนอน

เปิดม้งุ มองเขม้นพอเห็นหน้า                      กอดกนั คาคิดแค้นแล้วค้อนคอ่ น

สายทองลกุ ทะลงึ จากทีนอน                      พอ่ แก้วหลอ่ นรังแกฉนั แมพ่ มิ

จะขบั ไลไ่ สผลกั ไมย่ กั ไป                         วา่ เทา่ ไรมีแตจ่ ะยมิ กริม

ครันจะองึ กลวั จะผดิ ถึงแมพ่ ิม                     ปํ าปิมเลือดตาจะกระเดน็

104

หวานกินขมกินเพราะรักน้อง                      ความสตั ย์สายทองใครจะเห็น
ไมร่ ู้เลยวา่ พอ่ แก้วหลอ่ นจะเป็น                  เชน่ นีคดิ มานา่ น้อยใจ
วา่ พลางทางทําเป็นมารยา                        ก้ มหน้ าลงแล้ วก็ร้ องไห้
พมิ ฟังคงั แค้นให้แนน่ ใจ                          หมนั ไส้ทมิ ตําซําประชด
ฉนั ขอบใจแล้วใจของพีด ี                        อารีรอบคอบไปหมดจด
ซือจริงซือยิงกว่างอนรถ                         หากพวกเราดอกคดไปกอ่ นเอง
จงึ เหลียวหน้ามาวา่ กบั หมอ่ มแก้ว              เห็นดีแล้วหรือจงึ ลว่ งมาขม่ เหง
เขาแก่เฒา่ คราวพีไมม่ ีเกรง                     แล้วได้เลียงฉนั เองมาแตเ่ ล็ก
ไมใ่ คร่ครวญดว่ นดือแตโ่ ดยได้                เป็นผ้ใู หญ่หรือจะลว่ งขม่ เหงเดก็
เหลือคะนองจริงจริงเหมือนลิงเล็ก            ดงั จีนเจ๊กจ้จู ีขีช้างพงั
นีหากวา่ มาทนั จงึ หนั ผลกั                        หาไมจ่ กั แหลน่ อิกกระมงั มงั
ดงั ราหจู จู่ บั พระจนั ทร์บงั                         จนเขาเคาะระฆงั จงึ ขีคาย 
   มนั ไมก่ ระนนั ดอกนะแม ่                     อยา่ เซง็ แซเ่ ลยจงดบั โมโหหาย
ไมค่ วรเคืองฤๅมาขนุ่ ให้วนุ่ วาย              อืออายองึ เปลา่ ไมเ่ ข้ายา
เป็นความสตั ย์พีมาผดั แกดอกเจ้า            สนิ บนทีบนเขาเป็ นหนกั หนา
พีไมเ่ ป็นเชน่ นนั ดอกขวญั ตา                  อนิจจามาโกรธพีจริงจริง
เจบ็ ใจราวกะใครนีไมร่ ู้                          มนั เตม็ หเู สียแล้วสินทกุ สงิ
ได้ยินดอกถึงไมบ่ อกก็เหน็ จริง               เอาทองทิงให้ทงั แทง่ ถนดั ใจ 
   สายทองฟังพมิ พดู ทมิ ตาํ                    เจ็บชําเชงิ ประชดไมอ่ ดได้
จงึ เบือนหน้ามาวา่ ด้วยขดั ใจ                   ชิชะราวกบั ใครไมร่ ู้ทนั
คะกระนนั และถกู ทองเข้าทงั แทง่               พอแรงกบหีบแล้วสนิ นั
เหน็ จะมีมากกวา่ สกั ร้อยอนั                     จะแบง่ ปันมาให้ไมร่ ักเอา
นีจะเป็ นความคิดของนางเมีย                 สอนให้มาแก้เบยี ข้าฤๅเจ้า
กลวั จะต้องเสียเงินสินบนเรา                  รู้เทา่ กนั อยบู่ ้างเป็ นไรมี
ได้ผวั แรกมวั กําลงั เปรือง                       ตอ่ ฟ้ าเคืองจงึ จะคดิ ถึงคณุ พี
เสียแรงอ้มุ เลียงมาทกุ ราตรี                    แทนคณุ ให้ครานีแล้วน้องรัก 
   ชชิ ะมเิ สียทีพีสายทอง                       แกชา่ งกรองสร้อยสนดงั วนจกั ร

105

ฟังเพราะนา่ หวั เราะให้คกั คกั                   เสียแรงทีพีรักไว้ร่วมใจ
อยา่ งนีฤๅนีจะมิรักหลง                       รักจนงงถึงพิมหาเหมือนไม่
ตําช้าลงเป็นห้าเอาหนงึ ไป                     ด้วยไมส่ ้วู ่องไวสบทํานอง
ฉนั ขอบคณุ แล้วคณุ พีอ้มุ มา                   อ้มุ ทงั เขยทงั ข้าเข้าในห้อง
โบราณทา่ นว่าเป็นพีน้อง                       พลดั เข้าท้องเป็นตีนเป็นมือไป 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าสายทอง                  ฟังน้องตอบมาหาช้าไม่
สารพนั วา่ ได้ไมเ่ กรงใจ                         เป็ นไรเป็ นไปเถิดตามกรรม
ปากกล้าดีก็วา่ มาอีกซี                        ตผี างเดียวนีให้ล้มควํา
มนั ลกึ ละใครจะนิงให้พีทํา                     อยา่ เชือลําถงึ ข้าเล็กไมอ่ ยากกลวั
เมือกระนนั ถงึ จะตีก็ไมว่ า่                       เดยี วนีถือวา่ เป็นเจ้าผวั
อีเมียน้อยกําเกินไมเ่ กรงกล้ว                 จะจกิ หวั ลงตบด้วยกะลา
ชิชะถ้อยคํากระไรนี                             จะต้องตีวา่ ยากนางปากกล้า
นางพิมเคืองขนุ่ มนุ่ ขนึ มา                       กล้าดีตีข้านางสายทอง
พลายแก้วตกใจลกุ ทะลงึ                       กลวั ความจะองึ ขนึ ในห้อง
เข้ายืนกลางกางกนั นางสายทอง             แล้วห้ามน้องปลอบวา่ อยา่ แมพ่ ิม
อดใจเถิดได้เอ็นดพู ี                            ถ้าองึ มีเกิดความนะเนือนมิ
สายทองก็มผิ ่อนเอาใจพมิ                   ไฟลกุ แล้วก็ยงิ ทิมด้วยฝอยฟื น
แตเ่ อะอะอือองึ ทงั สามเสียง                  ศรีประจนั หลบั บนเตียงตกใจตืน
กหู นวกหกู จู ริงดงั ยิงปื น                        จนดกึ ดืนนีมนั ทําอะไรกนั
สายทองตวั ดมี ีความคิด                        บอกตดิ วา่ แมพ่ มิ หลอ่ นดา่ ฉนั
นอนหลบั อย่หู มาจกู่ ินนํามนั                    ศรีประจนั ร้องวา่ สาแก่ใจ
นางพมิ ยมิ พลางทางชว่ ยปลด                ฉนั มาไลห่ าไมห่ มดสนิ ทงั ไห
วา่ พลางทางค้อนด้วยขดั ใจ                   กลบั ไปเข้าห้องเสียฉบั พลนั  
   เจ้าพลายแก้วรู้แล้ววา่ พิมเคือง            ก็ยา่ งเยืองตามมาขมีขมนั
นงั แนบแอบตวั พวั พนั                           รับขวญั มือประคองให้น้องนอน
ประโลมลบู จบู ปลอบให้หายโกรธ           พีขอโทษเสียเถิดเจ้าเนือออ่ น
นางพิมผลกั ไสด้วยใจงอน                    อยา่ มานอนห้องเขาเลยเจ้าจอม

106

มาจบั ต้องฉนั ทําไมให้เสียมือ                     อยา่ ถกู ถือลบู ไล้มนั ไมห่ อม
ไมเ่ หมือนสายทองพีแกดีพร้อม             จริงไหมละคะหมอ่ มจนมวั เมา 
   โอ้วา่ อนจิ จาเจ้าพิมพี                        ทกุ วนั นีไมเ่ ชือกนั หรือเจ้า
สารพนั วา่ ได้ก็วา่ เอา                            เมือทกุ ข์เข้าทบั อกไมเ่ ห็นเลย
ไปเมือหน้าพีจะมาขอสนู่ ้อง                  เผือทา่ นไมป่ รองดองเลา่ น้องเอย๋
ทกุ ข์เทา่ นีจงึ ไมม่ ีสบายเลย                  จงึ ไปเปรยปรับทกุ ข์กบั สายทอง
ไมท่ นั เคยี วหมากแหลกเสียอีกเจ้า          พอแมพ่ มิ ขวางเข้าไปในห้อง
ไมพ่ อทีวนุ่ วายกบั สายทอง                   นจิ จาเจ้าเปลา่ ดอกน้องอยา่ รําคาญ 
    เหมห่ มอ่ มยอ่ มกระนีตวั ดแี ท้             ฟ้ าแผเ่ ถอะขีปดจริงจริงจ้าน
ฉนั ไปแอบฟังดอู ยชู่ ้านาน                    วานอยา่ พดู แก้ตวั ไปหน่อยเลย
นีหรือจะรักกนั ไปวนั หน้า                      ถึงทีวา่ จะมาขอก็รอเฉย
แตเ่ พียงนีสยิ งั ปดไมล่ ดเลย                  เคยปากคอยปดทกุ สิงไป
ฉนั นีหลงจงรักแตข่ ้างเดียว                   ชา่ งโป้ ปดลดเลียวหาตรงไม่
ได้พลงั ผดิ คิดคิดก็เสียใจ                     อกเอ๋ยแตจ่ ะได้อปั ระมาณ
ไมฟ่ ังคําสภุ าษิตทา่ นสงั สอน                 มาแสนงอนเชือลินด้วยลมหวาน
ทา่ นวา่ มารยาของชายชาญ                   มีประมาณได้สามสบิ สองกล
มาเทียบดกู บั เจ้าจอมหมอ่ มคนนี             ราวสกั หกสิบสีไมข่ ดั สน
พดู เพราะดงั เคาะฆ้องวงวน                    ไมร่ ักเชือนํามนต์แล้วสืบไป 
   นิจจาพิมไมร่ ู้วา่ พีรัก                          ไมช่ งั นกั ดอกหานกึ เชน่ นนั ไม่
รักเจ้าเทา่ เทียบเปรียบดวงใจ                  กอดประคองน้องไว้ไมว่ ายวาง
แวว่ ดเุ หวา่ เร่าร้องเมือจวนรุ่ง                   ใจสะด้งุ เอ๊ะเกือบจะสางสาง
ขยบั เลือนลกุ เปิ ดหน้าตา่ งพลาง                เห็นเรือรางสว่างหล้าดาราราย
อบั ศรีสรุ ิยาจะรีบรถ                              ยงิ ระทดจะจากไปให้ใจหาย
โศกซํานําตาลงพร่างพราย                     เสียดายดงั ใครล้วงเอาดวงใจ
จะจากเจ้ าพีเศร้ าไปเจียวน้ อง                  เพราะมติ รอจิ ฉาปองเป็ นเหตใุ หญ่
รักษาตวั เถิดผวั จะลาไป                        ระวงั ภยั อยา่ ให้ผิดแก่คนพาล
พีพรันจิตคดิ วิตกด้วยแมเ่ จ้า                   จะขืนเอาไปให้ไอ้เดรฉาน

107

เป็นลกู เขาสดุ ทีเจ้าจะทดั ทาน                 ก็จะพาลตีเจ้ าให้ เศร้ าใจ
คอ่ ยอยเู่ ถิดพมุ่ พวงดวงชีวิต                   พระอาทิตย์รีบรถจรัสไข
พลางขยบั ลกุ มายงั อาลยั                       พมิ น้องเหนียวไว้มิให้มา
ใจหายพอ่ พลายมาจําจาก                     อกจะครากเสียด้วยร้างเสนห่ า
ยามดกึ จะรําลกึ ทกุ เวลา                        เคยมาชวนพิมให้พาที
ทีนอนน้องจะเย็นเมือยามหนาว              อกจะร้ าวใจน้ องจะหมองศรี
ดงั พระกาฬมาผลาญเอาชีวี                     ตงั แตน่ ีนําตาจะนองตา
พอ่ จะไปกระไรรอดถงึ กาญจน์บรุ ี            สตั ว์ร้ายราวีเป็นหนกั หนา
คนเดียวเดินเปลียวไปเอกา                    ทงั บาทาจะระบมด้วยบอบบาง
จะร้ อนรนทนแดดทีไหนได้                     ยงิ คดิ ไปสงสารพอ่ สดุ อยา่ ง
เมียให้หวนั พรันใจไปกลางทาง               ล้วนดงยางเยือกเย็นไมเ่ ห็นใคร
เมือยามเยน็ เห็นแตช่ ะนีร้อง                        วิเวกก้องโหวยโหวดโดดไสว
เสียงผีหวีหวีดวงั เวงใจ                          เหลืออาลยั แล้วพอ่ ทนู กระหมอ่ มพิม
ร้องไห้พลางทางลกุ ไปไขหีบ                 รีบหยิบเงินมานําตาปริม
ห้าชงั พลางหอ่ สีทบั ทมิ                          นีของพิมให้พอ่ จงเอาไป
แล้วจ้างช้างขีไปให้จนถงึ                       จะเอาสกั สิบตาํ ลงึ จงเสียให้
เชือเมียนะหมอ่ มอยา่ เดนิ ไป                  เจ้าพลายรับเงินไว้นําตานอง
เอาคางพาดบา่ พมิ กระซบิ สงั                   จงระวงั ตวั ไว้อยใู่ นห้อง
ชนั หน้าตา่ งก็อยา่ ยา่ งไปเยียมมอง          อยา่ เทียวท่องลงแลน่ ไปแผน่ ดนิ
จะจากไปแทบใจเจียนจะขาด                แสนสวาทหว่ งอยไู่ มร่ ู้สนิ
แบง่ ภาคได้จะแบง่ ไว้เป็นเพือนกิน           นีสดุ สนิ มิใชฤ่ ทธิพระนารายณ์
จนรุ่งเสียงพระเคาะระฆงั                        ดเุ หวา่ วงั เวงไพรให้ใจหาย
จะจากพิมเปี ยมปริมนําตาพราย              กระจายลงผอยเผาะกบั บา่ พิม
ลกุ เขยือนเลือนมาทีหน้าตา่ ง                 คอยพีอยพู่ ลางเถิดเนือนมิ
เจ็ดวนั จะมาวา่ ขอพมิ                            ยืนริมหน้าตา่ งเรียกผีไป
ยา่ งลงบนบา่ ไมช่ ้าที                            เอาเงินผกู คอผีหาช้าไม่
เหลียวหลงั สงั เสียแสนอาลยั                  ดวงใจอยเู่ ถิดพีขอลา

108

นางพมิ มวั หมองเฝ้ าร้องไห้                   ยกมือไหว้นําตาลงนองหน้า
กล้มุ กลดั อดั ใจไมเ่ จรจา                       สะอืนออกปากวา่ ไปจงดี
เจ้าพลายแก้วรับไหว้ใจจะขาด               นําตาหยาดหยดลงตรงบา่ ผี
ผีก็พาผายผนั ไปทนั ที                          ตา่ งก็มีใจวโิ ยคโศกถึงกนั
แลแลจนลบั ไปลิบลิบ                          หายฉิบใจพมิ ยิงโศกศลั ย์
หบั หน้าตา่ งนางเข้าในห้องพลนั               สะอืนอนั เอนทบั กบั ทีนอน
โอ้พอ่ พลายแก้วของน้องเอย๋                 เมือไรเลยจะได้กลบั มาเรียงหมอน
แตโ่ ศกเศร้าโศกาให้อาวรณ์                  สะอืนอ้อนออ่ นระทวยอยงู่ วยงง  

ตอนท ี ๗ พลายแก้วแต่งงานกับนางพมิ ลบั พิมไปแล้วตะลงึ หลง
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว               ลดั ดงข้ามทงุ่ มงุ่ มา
ผีพารีบไปดงั ใจจง                               หลีกลดั หนองแนวแถวท่า
ลอยละลิวแลกลมดงั ลมพดั                    ถงึ เคหาผีศนู ย์สว่างพลนั
เข้าเมืองกาญจน์บรุ ีด้วยปรีดา                 ชําเลืองแลยา่ งกรายผายผนั
เจ้าพลายแก้วเข้าไปในบ้านแม ่               โศกศลั ย์ถงึ น้องให้หมองใจ
ในใจคิดแตท่ างสพุ รรณ                        ป่ านนีเจ้าจะเศร้ากําสรดไห้
โอ้เจ้าพมิ ผ้เู พือนชีวิตพี                         เหลืออาลยั แล้วเจ้าพิมของพีเอย
จะหมองศรีเพราะพีนีจากไกล                 ทกุ ข์แท้เหลือวิตกแล้วอกเอย๋
มาด้วยก็จะได้มาไหว้แม ่                        เดนิ เลยขนึ เรือนด้วยทนั ใด
ผ้ใู ดใครจะให้เจ้าเสบย                          กอดตีนมารดานําตาไหล
ตรงเข้าเรือนแมแ่ ลเห็นหน้า                    เออแก้วแมอ่ ยา่ งไรจงึ สกึ มา
ทองประศรีเหน็ ลกู ตะลงึ ไป                     ตงั แตร่ ้องไห้ไมเ่ งยหน้า
เป็นไรพอ่ จอมกระหมอ่ มแม ่                   นําตาพลอยย้อยลงด้วยลกู รัก
เงินทองเจ้าได้ทีไหนมา                        แมข่ าครังนีฉนั ทกุ ข์หนกั
เจ้าพลายแก้วก้มกราบกบั บาทา              เพราะพิมน้องรักรักใคร่กนั
เหลือทกุ ข์สดุ ทนเป็นพ้นนกั                    ห้าชงั นีมาทําทนุ นนั
จากเจ้าเจ้าให้ซงึ เงินตรา                      

109

ให้สขู่ อตอ่ แม่ศรีประจนั                         ไมใ่ ห้ปันบอกความจะตามมา 
เอน็ ดลู กู เถิดแมบ่ งั เกิดเกล้า                   พิมเศร้าโศกสร้อยอยคู่ อยท่า
สงสารน้องต้องกินแตน่ ําตา                   แมจ่ งกรุณาอยา่ เฉยเมย 
   ทองประศรีวา่ กรรมเอย๋ กรรมแล้ว         พอ่ แก้วแก้วตาของแมเ่ อย๋
บวชก่อนเถิดอยา่ เพอ่ มีเมียเลย              แมจ่ ะได้ชมเชยชายจีวร
พอ่ เจ้าเขาก็ตายไปนานแล้ว                  ลกู แก้วจงโปรดแกเสียก่อน
บวชสกั สองพรรษาอยา่ อาวรณ์              สกึ มาแมจ่ ะผอ่ นให้มีเมีย
จะขอให้เป็นลกู เขยเจ้าพระยา                ฟังคําแมว่ า่ จงทงิ เสีย
อยา่ งอีพิมไมน่ า่ มาเป็นเมีย                   กระปลกกระเปลียปลอบลกู พิไรไป
งามกวา่ พมิ นีก็มีมงั                               ฤๅจะเอาชาววงั จะขอให้
ถวายจานเงินทองต้องพระทยั                 ก็จะได้นางในทีชืนตา 
   เจ้าพลายแก้วฟังแล้วกราบตีนพลนั       นางสวรรคล์ กู ก็ไมป่ รารถนา
นางในงามแตก่ ิริยา                             จะเปรียบพมิ แก้วตาเห็นเตม็ ที
งามประเสริฐเลศิ ลําทงั ขําคม                  งามหน้างามนมเนือสองสี
ไมเ่ ทียมทนั ทงั สพุ รรณบรุ ี                     เห็นไมม่ ีใครส้ดู งู ดงาม
เจ้าประคณุ ทนู หวั ของลกู แก้ว                 มีเมียแล้วบวชได้ดอกไมห่ ้าม
แมอ่ ยา่ ทานทดั ขดั ความ                       แม้นมิตามใจลกู คงมรณา 
   ทองประศรีฟังลกู ก็สงสาร                  แกจนใจให้รําคาญเป็นหนกั หนา
ปลอบวา่ อยา่ ทกุ ข์เลยแก้วตา                   เมือไมฟ่ ังแมว่ า่ ก็ตามใจ
ขอเขาเขาก็ให้ดอกลกู อา                      เป็นเพือนบ้านกนั มาไมเ่ สียได้
คงจะได้เป็นเมียอยา่ เสียใจ                    อยา่ ร้องไห้จงไปกินข้าวปลา 
   พลายแก้วฟังแล้วก็ดใี จ                     หายร้องไห้ลกุ ลงไปตนี ท่า
อาบนําแล้วกินซงึ ข้าวปลา                     ทองประศรีเรียกข้ามาไวไว
เอง็ ไปทา่ เลือยโรงกระดาน                    คดิ อา่ นซือเรือนเขาทําใหม่
เงินสามชงั นีเอ็งเอาไป                          ซือเขาให้ได้มาโดยพลนั
ห้ าห้ องเสาสร้ างให้ เสร็จสรรพ                  บา่ วรับจบั ควายขมีขมนั
เทียมเกวียนสองเลม่ มาด้วยกนั                ครู่หนงึ ถึงพลนั ก็ซือมา

110

ทองประศรีจดั แจงซือนําตาล                  เปรียวหวานหมากมะพร้าวเป็นหนกั หนา
ประทกุ เกวียนสิบเลม่ เตม็ ประดา              พระสรุ ิยาพอพลบลงทนั ใด
ทองประศรีก็เรียกซงึ บา่ วข้า                   เข้ ามาพร้ อมหน้ าหาช้ าไม่
กําชบั สงั พดู จากบั ข้าไท                        แบง่ อยแู่ บง่ ไปให้เฝ้ าเรือน
พวกผ้ชู ายให้อย่ดู บู ้านชอ่ ง                    เก็บของให้ดนี างมีนางเหมือน             
สงั พลางทางเข้าไปในเรือน                    เจ้าพลายเชือนแลน่ ลกุ เข้าหอกลาง
เข้าห้องหบั ประตอู ย่คู นเดียว                   แสนเสียวส้วมสอดกอดหมอนข้าง
คะนงึ พิมนิมสนิทคิดระคาง                     นกึ ถงึ นางจนหลบั ระงบั ไป 
   ครันรุ่งแสงสรุ ิยนั ขนึ ทนั ที                   ทองประศรีก็ลงจากเรือนใหญ่
ข้าคนขนของมากองไว้                         หญิงชายพวกไพร่ห้าสิบคน
เจ้าพลายแก้วขีเกวียนเลม่ หนงึ มา            หวั หน้าขบั เข้าไปในไพรสณฑ์
อาดอาดอือองึ อลวน                            แสงแดดร้อนรนให้พกั ควาย
หวั คํารําไปจนรุ่งเช้า                             กินข้าวแล้วก็ขบั ไปจนสาย
ตะวนั เทียงหยดุ นอนผอ่ นสบาย               เวลาบา่ ยควายเทียมแล้วขบั ไป
พระสรุ ิยาร่อนเรือยลงริมดง                   เลียวลงเกือบลบั พระเมรุใหญ่
สกณุ าร่าร้องระงมไพร                          เรไรหริงรอบลําดวนดงั
เจ้าพลายแก้วแวว่ หวาดชะนีโหย             วเิ วกโวยหวีหวีดประหวนั หวงั
ลกู น้อยเหนียวนงิ บนกิงรัง                     เหมือนพิมพีเจ้าสงั แตแ่ รกมา
เห็นคา่ งเคียงนางอยขู่ ้างค ู่                     พิศดเู ตือนใจอาลยั หา
เหมือนพมิ น้อยแนบนงั ฟังเจรจา              เจ้าแก้วตาป่ านฉะนีจะอยา่ งไร
ครันถึงทีเกวียนประทบั หยดุ                    อตุ ลดุ พกั ควายหาช้าไม่
บา่ วข้าหาฟื นมาสมุ ไฟ                           ก็นอนใกล้ หนองนําเป็ นสําคญั
แตแ่ รมรอนนอนทางมากลางป่ า              ไมช่ ้ามาถงึ สพุ รรณนนั
ก็หยดุ ควายท้ายสวนศรีประจนั                 สงั บา่ วไพร่ทงั นนั ให้ปลกู โรง
ข้าไทตดั ไม้ทีในป่ า                              บ้างฉดุ คร่าถากฟันสนนั โผง
บ้างแบกบ้างวางอยกู่ ร่างโกร่ง                 เสียงโปกโป้ งเจาะขดุ อยตู่ งึ ตงั
ปักเสาเข้าพรึงกรึงอกไก่                       กลอนใสม่ งุ หลงั คาทงั ห้าหลงั

111

เกียวเอาแฝกมาทําฝาบงั                        ทองประศรีเข้ายงั อยสู่ ําราญ 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว                ครันคาํ แล้วปรีดเิ ปรมเกษมสานต์
คดิ ถึงพิมพลิ าไลยด้วยไปนาน                     จะรําคาญคอยพีทีมาไกล
เอน็ ดเู จ้าจะเศร้าโศกสะอืน                     ไมม่ ีชืนคงเพราะสงสยั
คดิ พลางย่างเยืองชําเลืองไป                  อําไพสอ่ งแสงพระจนั ทรา
ลอยละลิวปลิวโพยมพยบั แสง                 กระจา่ งแจ้งแจม่ จดั จํารัสหล้า
ดวงดาวขาวสวา่ งกลางนภา                     ก็เดนิ มาถึงบ้านศรีประจนั
ฟังเสียงสิงห์สตั ว์สงดั เงียบ                        คอ่ ยยอ่ งเหยียบมาข้างหอกลางกนั
กลงิ ครกยกเท้าก้าวขนึ พลนั                     สะเดาะกลอนถอนลนั ออกทนั ใด
บานหน้าตา่ งกางเปิ ดก็ปี นเข้า                   ถึงห้องเจ้าพมิ เพือนพสิ มยั
สวา่ งแสงชวาลาระย้าไฟ                        คนอยใู่ นเรือนหลบั สนทิ นอน
บ้างกรนครางละเมอเพ้อเกาหดิ                 ขาชนั ไมท่ นั ปิ ดซงึ ผ้าผอ่ น
ถงึ ประตฝู าประจนั เขาลนั กลอน                สะเดาะถอนลิมหลดุ เดนิ เข้าไป
ประจงรูดมา่ นกางเห็นนางหลบั                  เลือนขยบั ยบั ยงั เข้านงั ใกล้
กอดนางพลางปลกุ เจ้าปลืมใจ                 อยา่ หลบั ใหลเลยลกุ ขนึ เถิดรา 
   นางพิมประหมา่ ผวาฟื น                       สะด้งุ ตืนตกใจเป็ นหนกั หนา
ไมท่ นั พิศคดิ วา่ ขโมยมา                         นางผวาร้ องหวีดจะวิงไป
เจ้าพลายแก้วฉวยมือถือถนดั                   จะสะบดั หนีพีไปไหน
พีมาแล้วแก้วตาอยา่ ตกใจ                      เป็นหว่ งใยอยดู่ ้วยเจ้าจงึ เข้ามา
แตว่ นั ไปนําใจให้มนุ่ หมก                        วติ กด้วยน้องน้อยจะคอยทา่
พอถึงบ้านวานวอนให้แมม่ า                     ทา่ นมารดาขดั ใจพีไมฟ่ ัง
แตร่ ้องไห้ร้องหม่ จนลมจบั                       ทา่ นก็รับขอให้ดงั ใจหวงั
จงึ รีบจากเรือนมาในป่ ารัง                       กระทงั ถึงเข้าวนั นีพีก็มา 
   นางพิมนงั ฟังสนิ สงสยั                         ดีใจยมิ ขยบั เข้าไปหา
แอบองิ พงิ ทบั กบั อรุ า                            ถ้าหมอ่ มแมม่ ิเมตตาก็ทา่ ตาย
ถ้าแม้นไมจ่ ริงจงั เหมือนดงั วา่                   ฉนั ไมข่ อดหู น้าทา่ นทงั หลาย
ไมร่ ักอยเู่ ป็นคนให้ทนอาย                     โอ้พอ่ พลายแก้วพีจงกรุณา 

112

   เจ้าพลายแก้วฟังชอบปลอบประโลม      พีรักโฉมเยาวยอดเสนห่ า

อยา่ สงสยั ทีใจไมส่ จั จา                          แม้นแผผ่ า่ อกได้จะให้ดู

นีสดุ คดิ ทีจะปลดิ ให้ดไู ด้                        ถงึ ตวั ไปใจพียงั อยู่

หว่ งหลงั ด้วยขนุ ช้างเป็นศตั รู                   อตุ สา่ ห์ส้รู ีบรัดมานดั งาน

อยา่ เศร้าศรีพรุ่งนีกําหนดแน ่                   คณุ แมท่ า่ นจะมาหาถึงบ้าน

ขอร้ องต้ องตามคําโบราณ                      วา่ พลางทางสะพานสะพกั ชม

เผยออกยกนางขนึ วางตกั                        กําเริบรักเชยชิดสนทิ สนม

ป่ วนปันกระสนั เสียวเกลียวกลม                ก็เกิดลมพายใุ หญ่ประลยั กลั ป์

พดั กระพือโผงผางจะล้างโลก                  พระสเุ มรุเอนโยกตลอดลนั

สะเทือนท้องคงคาพนาวนั                       เมืออาทิตย์มิดจนั ทร์จลาจล

พฤกษาดอกงอกงามอยตู่ ามฝัง               ก็ยอ่ ยยบั พบั พงั กระทงั ต้น

ฟ้ าเปรียงเสียงร้องก้องคํารน                   แตพ่ อฝนตกหายพายฮุ ือ

เสร็จประสงค์ตรงมาเปิดหน้าตา่ ง              เอ๊ะนีมิสวา่ งขนึ แล้วฤๅ

ส้วมสอดกอดน้องทงั สองมือ                  ไกก่ ระพือปี กขนั สนนั มา

ดเุ หวา่ เร้าเร่งพระอาทิตย์                        จําจิตจากไปไกลเคหา

คอ่ ยอยจู่ งดีพีขอลา                              เจ้าจงมาสง่ พีเพียงบนั ได

นางพมิ จบั จงู ข้อมือแก้ว                         ก็คลาดแคล้วเปิ ดประตหู อกลางให้

บา่ วหญิงนงิ หลบั ระงบั ใจ                        ก้าวปลอมพร้อมไปทงั สองรา

ถึงนอกชานเปิ ดบานประตใู ห้                  ยงั อาลยั เหลียวหลงั มาสงั วา่

คอ่ ยอยจู่ งดพี ีขอลา                             แล้วหนั หน้าลงบนั ไดไปฉับพลนั

พอพ้นเรือนแสงเดือนดบั หรุบรู่               ออกประตรู ัวใหญ่แล้วผายผนั

ครู่หนงึ ถงึ ทีอาศยั พลนั                          เข้าในโรงนนั สําราญใจ 

   ครันรุ่งแจ้งแสงสางสวา่ งหล้า              ทองประศรีตนื ตาหาช้าไม่

ล้างหน้าตําหมากใส่ปากไว้                    นงั เคยี วไบไ่ บแ่ ล้วตรองการ

จงึ ร้องเรียกตาสนกบั ตาเสา                   ยายมิงยายเม้ าเป็ นเพือนบ้าน

ปรึกษาวา่ ตขู ้าจะขอวาน                       คดิ อา่ นขอลกู สาวศรีประจนั

เฒา่ แก่รับคาํ แล้วอําลา                         ไปเคหาแตง่ ตวั ขมีขมนั

113

นงุ่ ผ้าตามะกลําดขู ําครัน                       หม่ ปักไหมมนั ดเู หมาะตา
ทองประศรีนงุ่ ผ้าตาบวั ปอก                   หม่ ขาวพดุ ดอกพอสมหน้า
พร้อมกนั ทนั ใดก็ไคลคลา                    ข้าถือสมกุ หมากสากตะบนั
พลายแก้วก็เสกขีผงึ ให้                        ด้วยหวั ใจกรณีย์ดขี ยนั
เฒา่ แกร่ ับเอาเข้าสีพลนั                         ยายทองประศรีนนั นําหน้ามา
ครู่หนงึ ถึงบ้านศรีประจนั                        แกตวั สนั ร้องเรียกให้ดหู มา
ศรีประจนั เปิดหน้าตา่ งพลางแลมา           เห็นแล้วเรียกข้าดา่ องึ ไป
อีนนั อ้ายนีอีขีครอก                            แขกมาหาบอกแกก่ ไู ม่
บา่ วกลวั ตวั สนั ลงบนั ได                      วิงไขวม่ ารับขนึ เรือนพลนั
แล้วเอาเสือสาดมาลาดป ู                      หมากพลใู สเ่ ชียนขมีขมนั
มานงั ล้อมพร้อมหน้าพดู จากนั                ศรีประจนั ปราศรัยทายทกั
ตนู กึ นกึ สงสารออทองประศรี                จากกนั ไปหลายปี ดีดกั
ร่างรูปซูบซีดลงผิดนกั                          หวั หงอกฟันหกั ดหู นกั ไป
เมือเป็นโทษทา่ นโกรธให้ฆา่ ผวั              ครังนนั ตวั ออเจ้าไปอยไู่ หน
กบั ลกู ชายหายไปอยแู่ หง่ ใด                สิบเอ็ดปี แล้วจงึ ได้มาพบพาน
เดยี วนีสขุ ทกุ ข์อยา่ งไรหนอ                   พอทํามาหากินเป็ นถินฐาน
ฤๅขดั สนจนใจด้วยภยั พาล                ทีมาบ้านตนู ีด้วยเหตใุ ด 
   ทองประศรีตอบคาํ ศรีประจนั              วา่ ทกุ วนั เราทกุ ข์หาสขุ ไม่
ยากยบั อบั จนเป็นพ้นไป                      ออเจ้ายอ่ มแจ้งใจแตไ่ รมา
ตกยากจากเมืองสพุ รรณไป                 เมือครังขนุ ไกรดบั สงั ขาร์
ถกู ริบฉิบหายไปทกุ ตา                       ววั ควายไร่นาทงั บ้านเรือน
ได้เงินใสส่ มกุ กบั ลกู รัก                       กลวั นกั หนีวางเข้ากลางเถือน
แตซ่ ุกซนด้นป่ าไปกวา่ เดือน                พอพบเพือนกนั เข้าเขาเอ็นดู
เขาพากนั เมตตาต้อนรับไว้                  ยกเหย้าเรือนให้อาศยั อยู่
ยากยบั อบั จนเป็นพ้นรู้                        อตุ สา่ ห์ส้บู กุ แฝกแบกหน้ามา
จะขอพนั ธ์ุฟักแฟงแตงนําเต้า               ทีออเจ้าไปปลกู ในไร่ข้า
ทงั อตั คดั ขดั สนจนเงินตรา                   จะมาขายออแก้วให้ชว่ งใช้

114

อยรู่ องเท้านกึ เอาวา่ เกือกหนงั                ไมเ่ ชือฟังก็จะหาประกนั ให้
ได้บากบนั มาถึงเรือนอย่าเบือนไป          จะได้ฤๅไมไ่ ด้ให้วา่ มา 
   ศรีประจนั ได้ฟังทางหวั เราะ                จําเพาะจะมาอ้อมค้อมวา่
เราก็เป็นเพือนบ้านกนั นานมา               ลกู ข้าข้าจะหวงไว้ทําไม
ถงึ ยากจนอยา่ งไรก็ไมว่ า่                       แตพ่ ร้าขดั หลงั มาจะยกให้
อตุ สา่ ห์ทํามาหากินไป                         รู้ทํารู้ได้ด้วยง่ายดาย
ถงึ เงินทองเป็นของพอ่ แมใ่ ห้                       ไมร่ ู้รักษาไว้ก็ฉิบหาย
ตจู ะขอถามความทา่ นยาย                    ลกู ชายนนั ดีฤๅอยา่ งไร
ไมเ่ ลน่ เบยี กินเหล้าเมากญั ชา                ฝิ นฝามนั สบู บ้างฤๅไม่
จะสงู ตําดาํ ขาวสกั คราวใคร                   ตยู งั ไมเ่ หน็ แก่ตาวา่ ตามจริง 
   ครานนั ตาสนกบั ตาเสา                      อีกทงั ยายเม้าและยายมงิ
วา่ นานไปทา่ นจะได้พงึ พิง                     ลกู ทองประศรีดียิงนะคนนี
วา่ นอนสอนง่ายชายฉลาด                    ทงั รูปทรงก็สะอาดสําอางศรี
รุ่นหนมุ่ น้อยจ้อยเรียบร้อยดี                        ความชวั ไมม่ ีสกั สงิ อนั
เมือเป็นเณรก็เทศน์มทั รีได้                   เพราะเจาะจบั ใจดขี ยนั
เมือปี กลายคณุ ยายเป็นเจ้ากณั ฑ์           วนั นนั เจ้าพมิ ฟังยงั ชอบใจ
เปลืองผ้าออกบชู าซงึ กณั ฑ์เทศน์           เกิดเหตเุ พราะขนุ ช้างมนั ทําให้
เปลืองผ้าทบั ผ้าเจ้าพิมไว้                      คณุ ยายจําไมไ่ ด้ฤๅไรนา 
   ศรีประจนั ได้ฟังก็ชอบใจ                   ตอบวา่ ออ๋ นกึ ได้แล้วทีวา่
เราก็คดิ รําคาญมานานช้า                     ด้วยลกู ข้าคนเดียวดงั ดวงใจ
จะตกแตง่ ให้ปันเสียทนั ตา                     ตวั เราก็ชรามกั เจบ็ ไข้
อายคุ นนีจะนานสกั ปานใด                   มีหาไมจ่ ะทําแตต่ ามมี
ข้าจะให้ลกู ข้าสิบห้าชงั                        ขนั หมากมงั น้อยมากไมจ่ ้จู ี
ผ้าไหว้สํารับหนงึ ก็พอด ี                       หอมีห้าห้องฝากระดาน
เดือนสิบสองวนั เสาร์ขนึ เก้าคํา              กําหนดงานจะทําให้คดิ อา่ น
ทองประศรีรับคาํ มิได้นาน                    ตามแตท่ า่ นจะคดิ ไมข่ ดั ใจ
ครันได้เวลาควรชวนกนั ลา                   ทองประศรีก็มาหาช้าไม่

115

ถึงทีอยพู่ ลนั เข้าทนั ใด                        บอกลกู ชายให้ได้รู้การ 
   ศรีประจนั ก็สงั ซงึ บา่ วข้า                   ให้จดั หาข้าวของอลหมา่ น
ซือหมากมะพร้ าวจาวตาล                    ทงั คาวหวานทําองึ คะนงึ ไป
เอาหมากพลใู สพ่ านมิทนั ช้า                 ร้องเรียกบา่ วข้าลงเรือใหญ่
ถงึ วดั แคขนึ กฎุ ีรีเข้าไป                        ศรีประจนั นงั ไหว้แล้ววา่ พลาง
สมภารผินหลงั นงั เลน่ หมากรุก               สบสนกุ จบั โคนเข้าโยนผาง
เข้ากลจะจนทีตากลาง                         ศรีประจนั เรียกค้างวา่ เจ้าคณุ
ดีฉนั มาหมายวา่ จะนิมนต์                      สมภารวา่ ไมจ่ นให้หลบขนุ
ศรีประจนั วา่ ดีฉนั จะทําบญุ                     สมภารวา่ เรือจนุ เข้ารุกจน
เหลียวเห็นศรีประจนั กลนั หวั ร่อ              จงึ ถามข้อเนือความตามเหตผุ ล
ศรีประจนั วา่ ฉนั มีทําวน                        อาราธนาสวดมนต์สกั สิบองค์
จะแตง่ งานออพมิ พลิ าไลย                   กําหนดนบั วนั ไว้อยา่ ใหลหลง
ตวั ฉนั นีเลา่ แกเ่ ฒา่ ลง                          จะทําเสียให้คงเห็นทนั ตา 
   สมภารได้ฟังก็ตอบไป                      มนั มีผวั ได้แล้วฤๅหวา
เมือปี กลายกไู ด้เห็นมนั มา                    ยงั อาบนําแก้ผ้าตาแดงแดง
ผกู จบั ปิงเทียววงิ อยใู่ นวดั                      มาหกั ตดั ต้นไม้ไลย่ ีอแยง่
กเู อาไม้เท้างา่ มไลต่ ามแทง                 เกลียดนําหน้าดา่ แชง่ อยทู่ กุ วนั
ไมเ่ หน็ หน้าสองปี มามีผวั                      เร่งคดิ ถงึ ตวั เถิดเราท่าน
สีกายายก็คลายลงครันครัน                 มนั ก็แก่ลงด้วยกนั แล้วสีกา 
   ครานนั ทา่ นยายศรีประจนั                 วา่ คณุ ก็เหมือนกนั แลเจ้าข้า
ไมเ่ ทียงแท้จริงจงั สงั ขารา                   หนอ่ ยหนงึ ก็จะพากนั ตายไป
นดั แนน่ ะจงจําฉนั อําลา                       ลงจากกฎุ ีมาหาช้าไม่
ครู่หนงึ ถงึ บ้านขนึ บนั ได                       แกจดั ข้าวของไว้เป็ นมากมาย
ครันถึงกําหนดแล้วจงึ นดั หมาย
ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว                 มายงั บ้านท่านยายศรีประจนั
บอกแขกปลกู เรือนเพือนผ้ชู าย            เอาเครืองเรือนมารอไว้ทีนนั
ให้ขดุ หลมุ ระดบั ชกั ปักเสาหมอ              ก็ทําขวญั เสาเสร็จเจ็ดนาที
ตสี ิบเอด็ ใกล้รุ่งฤกษ์สําคญั                 

116

แล้วให้ลนั ฆ้องหงึ โหก่ ระหนํา               ยกเสาใสซ่ ําประจําที
สบั ขือพรึงติดสนทิ ดี                         ตะปตู ยี กเสาดงั ตงั ขนึ ไว้
ใสเ่ ต้าจงึ เข้าแปลานพลนั                     เอาจนั ทนั เข้าไปรับกบั อกไก่
พาดกลอนผอ่ นมงุ กนั ยงุ่ ไป                 จวั ใสเ่ ข้าฝาเชด็ หน้าองึ
บ้างเจาะถากถ้งุ เถียงเสียงเอะอะ           เกะกะกบไสไชเหล็กจงึ
บ้างผา่ ฟันสนนั องึ คะนงึ                       วนั หนงึ แล้วเสร็จสําเร็จการ
ศรีประจนั แกเรียกบา่ วข้า                    ให้ยกสํารับมาทงั คาวหวาน
เลียงดสู บั สนคนทํางาน                      อิมแล้วไปบ้านด้วยทนั ใด 
   ครันรุ่งเช้าขนึ พลนั เป็นวนั ดี              ทองประศรีจดั เรือกญั ญาใหญ่
เอาขนั หมากลงบรรทกุ ขลกุ ขลยุ่ ไป       หามโหรีใสท่ ้ายกญั ญา
ขนั หมากเอกเลือกเอาทีรูปสวย             นงุ่ ยกหม่ ผวยจบั ผิวหน้า
ก็ออกเรือด้วยพลนั ทนั เวลา                 ครู่หนงึ ถึงทา่ ศรีประจนั
จงึ จอดเรือเข้าหน้าสะพานใหญ่            ตาผลวิงไปเอาไม้กนั
เสียเงินทองให้ขนึ ไปพลนั                   ขนขนั หมากขนึ บนบนั ได
ยายเป้ าเฒา่ แก่อยทู่ ีบ้าน                    ก็นบั ขานเงินตราและผ้าไหว้
ครบจํานวนถ้วนทีสญั ญาไว้                 ให้ขนเข้าไปในเรือนพลนั
แถมพกยกของมาเลียงด ู                    ครันกินอยอู่ ิมดีขมีขมนั
ก็กลบั เรือมาพร้อมหน้ากนั                   ถึงพลนั จอดทา่ พากนั ไป 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว             ครันบา่ ยแล้วยกเหล้ามาทงั ไห
ทงั กบั แกล้มต้มแกงทีแตง่ ไว้               จงึ เรียกอ้ายไทยมาสงั พลนั
เอง็ จงรีบไปอยา่ ได้ช้า                        ไปหาบอกทา่ นขนุ ช้างนนั
วา่ กเู ชญิ ให้ไปด้วยกนั                          วานทนั มาเป็นเพือนบา่ วกู
อ้ายไทยรับคําแล้วอําลา                      รีบเร่งเร็วมาไมห่ ยดุ อยู่
ถึงบ้านขนุ ช้างพลางแลด ู                      ก็เดนิ จขู่ นึ เรือนด้วยทนั ใด
พอเพลาขนุ ช้างมานงั เลน่                      อ้ายไทยแลเหน็ ยกมือไหว้
เดียวนีพลายแก้วผ้แู ววไว                     ขอแมพ่ มิ ได้แตง่ งานกนั
พลายแก้วขดั สนจนเพือนบา่ ว                ให้ฉนั มากราบเท้าอยา่ เดยี ดฉนั ท์

117

ขอเชิญพอ่ ไปให้เห็นวนั                         อยา่ ช้าเลยทนั จงแตง่ ตวั  
   ขนุ ช้างได้ฟังอ้ายไทยวา่                    ดงั ใครเอาดาบผา่ กระบาลหวั
เสียดายพิมผกู พนั ใจสนั รัว                    นําตารัวหนั หน้าเข้าฝาบงั
โอ้วา่ อนิจจาแก้วตาพี                          ครังนีเหน็ ไมไ่ ด้ดงั ใจหวงั
คงจะพากเพียรไปมไิ ด้ฟัง                    ถึงเป็นเมียก็ชา่ งมนั เป็นไร
คดิ แล้วอาบนํานงุ่ ผ้า                           ยกทองของพระยาละครให้
หม่ สา่ นปักทองเยืองยอ่ งไป                 บา่ วไพร่ตามหลงั สะพรังมา
ครันถงึ ทีอยเู่ จ้าพลายแก้ว                   เพือนบา่ วมาแล้วนงั พร้อมหน้า
จงึ ชวนกนั นงั กินรินสรุ า                       เมามายพดู จากนั องึ ไป
เจ้าพลายแก้วจงึ วา่ เจ้าเกลอเอย๋             อยา่ ถือเลยทีนางพิมเรารักใคร
รู้วา่ เป็นเมียเอง็ กเู กรงใจ                      เอน็ ดเู ถิดจงให้เสียแกเ่ รา
ขนุ ช้างฟังวา่ ทําหน้าเก้อ                      นจิ จาเกลอดอกหาไมไ่ มใ่ ห้เจ้า
แม้นเอ็งไมร่ ักกจู ะเอา                        วา่ แล้วกินเหล้าเมาสําราญ 
   ครันพระสรุ ิยาเวลาบา่ ย                   พลายแก้วยา่ งกายมาจากบ้าน
ลงเรือพร้อมกนั มิทนั นาน                    รีบมายงั บ้านศรีประจนั
กบั เพือนบา่ วก็ก้าวขนึ บนหอ                พระมารอสวดมนตร์สํารวมมนั
เพือนสาวเข้าห้อมล้อมกนั                    ออกจากเรือนนนั มาทนั ใด
นงั ลงตรงหน้าทา่ นสมภาร                   แล้วทา่ นจงึ สง่ มงคลให้
ขนุ ชา่ งเห็นพิมกระหยิมใจ                  ตะลงึ ไปตาเพง่ เขมง็ ดู
หยิบพานมาวา่ จะกินหมาก                  มนั ผดิ ปากสง่ ไพลไ่ ปรูหู
เคยี วเลน่ ไบไ่ บไ่ ด้แตพ่ ล ู                    เพือนบา่ วเขารู้หวั เราะฮา
พระสงฆ์สวดมนตร์ ํากระหนําไป           เอานําซดั สาดให้อยฉู่ านฉ่า
นางมนั แมแ่ ปรกแทรกเข้ามา                ขนุ ช้างเข้าคร่าเอาข้อมือ
นางมนั รันหวั ลงตําเปาะ                      พอ่ เงาะวางฉนั อย่าดนั ดือ
ขนุ ช้างฉดุ ผ้าคว้าจิมดือ                      ไมว่ างฤๅอ้ายถอ่ ยตอ่ ยเขกลง
สวดมนตร์จบพลนั มิทนั ช้า                    เอานําชามาประเคนให้พระสงฆ์
ฉนั แล้วลาไปดงั ใจจง                        ลกุ ลงบนั ไดไปกฎุ ี 

118

   ศรีประจนั ให้ยกทงั หวานคาว            เลียงพวกเจ้าบา่ วอยอู่ งึ มี
กินอิมแล้วพลนั ทนั ที                         เอาของทีแถมพกยกออกมา
ตลบั ถมตะทองกระทงเมียง                 มาวางเรียงสง่ ให้ได้พร้อมหน้า
พอพลบคาํ ยําแสงสรุ ิยา                     ขนุ ช้างไปเคหาด้วยทนั ที
เจ้าพลายแก้วกบั เหลา่ เพือนบา่ วนนั        ก็พากนั มาหาทองประศรี
จงึ พดู กบั มารดาด้วยปรานี                   แล้วงานวนั นีจะอยไู่ ย
ช้างม้าววั ควายไร่นา ทงั เคหาหามีใครอยไู่ ม่
ทองประศรีตอบพลนั ทนั ใด                 คอ่ ยคอ่ ยไปเถิดจะช้าสกั ห้าวนั
ผ้คู นทํางานพานเหนือยเหน็ด               พงึ จะเสร็จยงั มิควรจะผายผนั
เจ้าจงไปอยบู่ ้านศรีประจนั                    ไปกินนอนอยนู่ นั เถิดเจ้าพลาย 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว              ครันเวลาล่วงแล้วตะวนั บา่ ย
แตง่ ตวั สําอางแล้วยา่ งกราย                 ไปยงั บ้านทา่ นยายศรีประจนั
ขนึ บนบนั ไดเข้าในหอ                         ก็พอสินแสงสรุ ิย์ฉนั
นอนหอรอถ้วนกําหนดวนั                      แสนกระสนั ถึงเจ้าพมิ พิลาไลย 
   ครานนั ทา่ นยายศรีประจนั                  ครันถ้วนสามวนั หาช้าไม่
ประโลมปลอบลกู น้อยกลอยใจ             ด้วยไมร่ ู้กลมารยา
โอ้เจ้าพมิ นมิ นวลของแมเ่ อย๋                 เจ้าไมเ่ คยให้ชายเสนห่ า
ร้อยชงั จงฟังคาํ มารดา                        นีคเู่ คยของเจ้ามาแตก่ ่อนแล้ว
ร้อยคนพนั คนไมด่ ลใจ                        จําเพาะเจาะได้เจ้าพลายแก้ว
แมเ่ ลียงไว้มิให้อนั ใดแพว                    แตแ่ นวไม้เปรียะหนงึ ไมต่ ้องตวั
ครันเตบิ ใหญ่จะไปเสียจากอก               แมว่ ิตกอยดู่ ้วยเจ้าจะเลียงผวั
ฉวยขกุ คาํ ทําผิดแมค่ ดิ กลวั                   อยา่ ทําชวั ชนั เชิงให้ชายชงั
เนือเย็นจะเป็ นซงึ แมเ่ รือน                    ทําให้เหมือนแมส่ อนมาแตห่ ลงั
เข้าออกนอกในให้ระวงั                        ลกุ นงั นอบนบแก่สามี
อยา่ หงึ หวงจ้วงจาบประจานเจนิ              อยา่ ก่อเกินกอ่ นผวั ไมพ่ อที
แมเ่ ลียงมาหวงั วา่ จะให้ด ี                     จงเป็นศรีสวสั ดสิ ขุ ทกุ เวลา
สอนลกู อยจู่ นลว่ งเข้ายามแล้ว              เจ้าพลายแก้วจะคอยละห้อยหา

119

โลมเล้าเอาใจให้ไคลคลา                    เข้าในหอเห็นหน้าเจ้าพลายน้อย
เสียงกรุกเจ้าพลายลกุ ลงจากเตยี ง         นางพิมเมียงแฝงแมม่ าร่อยร่อย
ชวาลาต้ องหน้ าเป็ นนวลลอย                พอปะตาก็ชม้อยละมนุ ลง
นงั แล้วจงึ ยายศรีประจนั                       วา่ ฉนั พาพิมขนึ มาสง่
จงกลอ่ มเกลียงเลียงกนั ให้ยืนยง                  กวา่ จะปลงชีวิตชีวาลยั
ผดิ พลงั สงั สอนกนั ก่อนหนา                  อยา่ ตดี า่ กนั มีหาดีไม่
คอ่ ยอยเู่ ถิดมารดาจะลาไป                   นางพิมเหนียวแมไ่ ว้ไมว่ างมือ
ฉดุ ชกั ผลกั วนุ่ จะหมนุ วงิ                        แมจ่ ะทงิ ฉนั ไว้ทีนีฤๅ
ศรีประจนั ลวงนางให้วางมือ                   รือหบั ประตหู ้องยอ่ งออกไป 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว               ทา่ นผ้ใู หญ่ไปแล้วยิงผอ่ งใส
กระหยมิ ยมิ ด้วยเจ้าพมิ พิลาไลย             เข้านงั แนบแอบใกล้แล้วกลา่ ววอน
ร้อยชงั นงั นิงเสียไยเลา่                         ขอเชญิ เจ้าร่วมม้งุ เสมอหมอน
ร้อนฤๅจะกระพือให้พมิ นอน                 พีอยกู่ อ่ นคอยเจ้าถงึ สามวนั
วา่ พลางทางกระถดเข้านงั ชดิ                   กอดสะกิดประทบั แล้วรับขวญั
นงั ไยไปนอนเสียด้วยกนั                        สะด้งุ หวนั จกั จีกระเดยี มใจ 
   นางพิมยมิ เยือนแล้วเบือนผนั                ไฮ้อยา่ เลน่ เชน่ นนั ทนไมไ่ ด้
สะกิดสะเกาเซ้าซีเฝ้ าจีไช                       ไปนอนเถิดฉนั ไซร้ยงั ไมน่ อน
เจ้าพลายแก้วลกุ ไปเข้าในม้งุ                    ยงุ เจ้าเอย๋ จดุ เทียนมานีก่อน
นางพมิ ยิมยืนขนึ ถอนกลอน                    ร้อนนกั จกั ไปนงั เลน่ เย็นเย็น
เสียงกรุกเจ้าพลายลกุ ฉวยชายผ้า             ฟ้ าผา่ เถิดเจ้าแก้วนีทําเข็ญ
ไมพ่ อทีจ้จู ีชา่ งมาเป็น                            ใชจ่ ะเร้นหนีไปไมย่ นิ ยอม
มาจบั มือรือรบอยเู่ ร่าเร่า                         หิวเหมือนอยากข้าวเจียวฤๅหมอ่ ม
ร้ อนเหลือเหงือตกกระปรกกระปรอม         แป้ งหอมนําอบจะลบู ตวั
เออเจ้าเอามาทากนั เลน่                          พอเย็นเยน็ ใจมงั จะยงั ชวั
เปิดนมกลมปลงั ดงั ดอกบวั                       แตม่ วั มวั ยงั อลา่ งกระจา่ งตา
จะหยบิ แป้ งฤๅมาแยง่ ผ้าหม่ ไว้               นีอะไรจะรุ่งแล้วฤๅขา
เมือหวั คําทําซมึ ไมล่ ืมตา                        สะบดั หน้าวงิ แร่ไปแตต่ วั

120

เปิ ดโถนําอบตรลบกลิน                           รินมาให้มากจะฝากผวั

เจ้าพลายยอ่ งแอบหลงั บงั เงาตวั                โอย๋ รินรัวเสียแล้วพิมยมิ ละไม

มใิ ชก่ ารวานอยา่ มาจ้จู ี                           หกแล้วก็ยงั มีจะรินใหม่

อยา่ มากวนฉนั หนอ่ ยถอยออกไป             ลบู ไล้ตวั แล้วจะกลบั มา

เอามานีเถิดพีจะทาให้                            ทาด้วยกนั เถิดเป็ นไรฟังพีวา่

วา่ พลางทางละลายแป้ งทา                      ผินหน้ามาจะผดั ให้เป็นนวล

จบั พดั มากระพือให้แป้ งแห้ง                     ดดู งั แตงร่มใบเป็ นนวลสงวน

กอดเคล้าเย้าหยอกเฝ้ ายียวน                   เอาแป้ งประอกอวลตะลงึ ใจ

ดเู วทนาเหลือนีเนือแกล้ง                        แตจ่ ะนงั ทาแป้ งก็ไมไ่ ด้

ทาตวั เข้าให้เยน็ ก็เป็นไร                         เหงือไคลตละนํานา่ รําคาญ

ไหนเหงือนีเบือวา่ เปลา่ เปลา่                     นิจจาเจ้าลวงพีจริงจริงจ้าน

มาไปนอนอยา่ ให้วอนอยเู่ นนิ นาน             กอดสะพานสะพกั จบู แตเ่ บาเบา 

   นางพิมยมิ ค้อนด้วยงอนใจ                   ไฮ้เหงือไคลเปื อนแก้มเขาแล้วเจ้า

ไหนเหงือนีขาชา่ งว่าเดา                          สอ่ งกระจกดเู อาก็เป็นไร

ในม้งุ นนั แนย่ งุ ออกบนิ วอ่ น                      ไมไ่ ปดเู สียก่อนไมน่ อนได้

วา่ พลางฟักฟมู อ้มุ แอบไป                        แตผ่ ลกั ไสฉดุ คร่าอยชู่ ้านาน

ประคองขนึ บนตกั ผลกั ไมไ่ หว                    แนบชิดจิตใจให้ฟ้ งุ ซา่ น

นางพมิ ป้ องปัดสะบดั กราน                       เข้าในมา่ นเจ้าก็กราบลงทนั ใด 

   เจ้าพลายแก้วรับขวญั กระสนั ยมิ              ประโลมพิมชืนจิตพสิ มยั

จบู ผมชมชืนระรืนใจ                               ปราศรัยซกิ ซีด้วยปรีดา

พดู พลอดกอดเคล้าเล่านิทาน                   พระอวตารตามนางมากลางป่ า

ข้ามฝังมายงั เกาะลงกา                           ผลาญโคตรยกั ษาให้ตายเปลือง

แสนยากลําบากด้วยนางงาม                    พระรามทกุ ข์ตรอมจนผอมเหลือง

สบิ สีปี จงึ ได้นางมาคนื เมือง                      พอสินเรืองก็พอหลบั ลงด้วยกนั  

ตอนท ี  ๘  พลายแก้วถกู เกณฑ์ทพั
   จะกลา่ วถึงพระจ้าเชียงอินทร์                ครองบรุ ินทร์เชียงใหมไ่ อศวรรย์

121

หมอู่ ํามาตย์ราชกระวีมีครบครัน                ข้างฝ่ ายในกํานลั ก็นองเนือง

บริบรู ณ์พนู สมบตั ไิ มข่ ดั สน                      ประชาชนระบือลือเลือง

เมืองน้อยนบนอบไมข่ นุ่ เคือง                   ถวายเครืองสวุ รรณบรรณาการ

วนั หนงึ เสดจ็ ออกขนุ นางแน่น                   พร้อมท้าวแสนเพียลาวเหลา่ ทหาร

หมอบราบกราบเตม็ หน้าพระลาน               เกษมสานต์ด้วยมขุ มาตยา

พอสองลาวนําขา่ วหนงั สือบอก                 วา่ เชียงทองกลบั กลอกนอกหน้า

ไปขนึ บรุ ีศรีอยธุ ยา                                ไมเ่ กรงเดชาบารมี

นําเครืองบรรณาการไปเวียงใต้                  กรุงไทยสง่ เสริมเพิมศกั ดิศรี

ดกู ําเริบเอิบใจใชพ่ อด ี                             จะนําไทยมาตีบรุ ีเรา 

   พระเจ้าเชียงใหมไ่ ด้ทราบเรือง                ให้ขนุ่ เคืองขดั ใจดงั ไฟเผา

เหมอ่ ้ายเชียงทองจองหองเอา                    ลงไปเข้ากบั ไทยชา่ งไมก่ ล้ว

แตก่ ่อนนนั มนั ขนึ แก่เรานี                          ถือดีหยงิ ยกนกสองหวั

เฮ้ยเกณฑ์กระบวนรบให้ครบตวั                   นบั ทวั ถ้วนหมืนพืนฉกรรจ์

เครืองศาสตราอาวธุ ปื นไฟ                         ทงั น้อยใหญ่สารพดั เร่งจดั สรร

ให้พรังพร้อมเบด็ เสร็จในเจ็ดวนั                   จงลงมือเตรียมกนั แตว่ นั นี

ให้ปราบเมืองแมนเป็ นแมท่ พั                       ไปทํามนั ให้ยบั อยกู่ บั ที

แสนกํากองปลดั ทพั นบั วา่ ดี                        สองนายนีกองหน้าไพร่ห้าพนั  

ฟ้ าลนั นนั ให้เป็นทพั หลวง                          บญั ชาการทงั ปวงเคยแข็งขนั

สนั บาดาลเป็นปลดั เร่งจดั กนั                       เกณฑ์คนห้าพนั ให้เข้ากอง

นายรองกองทพั สําหรับตําแหนง่                  ปี กซ้ายขวาแซงสินทงั ผอง

ยกกระบตั รเกียกกายอเนกนอง                  กองซมุ่ กองแลน่ ให้มากมี

เสบยี งเลียงทพั จงจดั หา                           ทงั ช้างม้าสําหรับขบั ขี

สงั เสร็จพระเสดจ็ จรลี                              คนื สทู่ ีเรือนทองผอ่ งโสภา

ฝ่ ายวา่ ท้าวพระยาผ้เู ป็นใหญ่                     ก็กะเกณฑ์พลไพร่ให้เรียกหา

ไมไ่ ด้ผวั เกาะตวั ลกู เมียมา                       บ้างตีดา่ จ้างใสใ่ ห้ไปทพั

บ้างจดั หาข้าวของมากองไว้                     หอกดาบปื นไฟให้เสร็จสรรพ

ช้างม้าววั ควายอเนกนบั                           กองตา่ งวางลําดบั กระบวนไป 

122

   ครันถงึ วนั กําหนดพชิ ยั ฤกษ์                  เอกิ เกริกทางบกยกทพั ใหญ่
ดาบหอกดาษดนื ทงั ปื นไฟ                      ธงชยั ธงฉานอาจารย์ลง
พลช้างช้างเดนิ เป็นขนดั                          พลม้ารีบรัดเข้าป่ าระหง
พลทหารโหร่ ้องกกึ ก้องดง                      เร่งรัดจตั รุ งค์ตรงไป
ถึงเวลาหยดุ พกั ให้กินข้าว                       เสร็จแล้วยกเหล้าหาช้าไม่
ยบั ยงั คําคืนกองฟื นไฟ                          เดนิ ทางกลางไพรหลายวนั มา 
   ครันถึงแว่นแคว้นแดนเชียงทอง           ชาวบ้านกว้านชอ่ งไมร่ อหน้า
ความกลวั ตวั สนั ดงั ตีปลา                        ก็แตกตนื เข้าป่ าพนาลี
บ้างล้มควําล้มหงายตะกายวิง                  พวกเชียงใหมไ่ ลย่ งิ ลงกลงิ ขี
บ้านน้อยบ้านใหญ่ไมต่ อ่ ตี                      บ้างหนีบ้างซอ่ นด้วยกลวั ตวั
ถึงเวียงเชียงทองให้ล้อมไว้                    ตงั คา่ ยรายไปรอบเมืองทวั
ยงิ ปื นกระหนําทําให้กลวั                        จะจบั ตวั พระยาดหู น้ามนั
ทีประตดู จู กุ ไว้ทกุ ชอ่ ง                          เกณฑ์กองรักษาหน้าทีมนั
แม้นใครออกมาจบั ฆา่ ฟัน                    อยา่ ให้มนั หลบลีหนีออกไป 
   ครานนั จงึ พระยาเชียงทอง                 เหน็ เพียลาวกา่ ยกองนงั ร้องไห้
เขามาตงั คา่ ยรายล้อมไว้                      จะเข้าออกบไ่ ด้ตายจริงจริง
ตวั สนั พรันอกตกใจ                             ส้เู ขาไมไ่ ด้แตส่ กั สงิ
ไมม่ ีใครจะได้ไปพงึ พงิ                          จะกลงิ ให้เขาเถือทงั เชียงทอง
จงึ ปรึกษาว่ากนั ลงเห็นชอบ                    จะทําเป็นนบนอบไมข่ ดั ข้อง
ยอมถวายดอกไม้เงินทอง                      โบกธงปรองดองขอเคารพ
ขอประทานโทษาอยา่ ฆา่ ตี                     ขอชีวีข้อยน้อยไมห่ ลีกหลบ
แม้นจะตเี วียงใต้ให้บดั ซบ                      จะอาสาส้รู บจนวายชนม์
เห็นพวกเชียงใหมจ่ ะตายใจ                    ถ้าทพั ไทยมาพร้อมตีให้ป่ น
เราลวงมนั พอให้ปลอดรอดไพร่พล           เหน็ ชอบกลตา่ งขนึ บนกําแพง
จงึ ร้องบอกออกไปกบั นายทพั                  แล้วยกธงคํานบั ขนึ กวดั แกวง่
ข้อยส้บู ไ่ ด้นายอย่าแคลง                       เชญิ ทา่ นแจ้งแก่ผ้ใู หญ่ให้จงดี
ขออยา่ เพอ่ หนุ หนั ฟันฆา่                         จะอาสาตีไทยให้ป่ นปี

123

ขอทําการแก้ตวั ดสู กั ที                           ทา่ นจงมีเมตตาอยา่ ฆา่ ฟัน

ฝ่ ายพวกเพียการทหารกล้า                     ได้ยนิ เชียงทองวา่ เกษมสนั ต์

จงึ พาพวกเชียงทองไปด้วยกนั                  บอกพระยาฟ้ าลนั ตามเรืองราว 

   ครานนั จงึ พระยาฟ้ าลนั                        ปรึกษากนั แล้วให้ไปวา่ กลา่ ว

ถ้าเชียงทองออ่ นน้อมยอมขนึ ลาว            จะขอโทษให้สกั คราวอยา่ ร้อนใจ

ให้เจ้าเมืองกรมการออกมาหา                 ทําพิพฒั น์สจั จากนั เสียใหม่

แล้วให้เปิ ดทวารบานเวียงชยั                   ให้พวกเราเข้าได้ทกุ วนั

อาวธุ ยทุ ธภณั ฑ์อนั ใดมี                         ทําบญั ชีมอบไว้ให้แมน่ มนั

แล้วหาเสบียงเลียงทพั ให้ครบครัน            จงึ จะไว้ใจกนั วา่ ภกั ดี

ฝ่ ายพวกกรมการเมืองเชียงทอง               ได้ฟังรับรองวา่ ต้องที

ตา่ งลากลบั มายงั ธานี                             แจ้งคดีให้ฟังตามสงั มา 

   ครานนั พระยาเชียงทอง                      ไมข่ ดั ข้องเตม็ ใจออกไปหา

จงึ สงั ให้เปิดบานทวารา                           แล้วพากรมการนนั ออกไป

ครันถือนําทําสตั ย์สําเร็จแล้ว                    ลาวก็สนิ สอดแคล้วไมส่ งสยั

ตา่ งเทียวเตร่สหู่ ามาไป                           ทงั นายไพร่เชือถือชาวเชียงทอง

บ้างเทียวเกียวสาวชาวบ้านนอก              บ้างเข้าออกไปมาหาข้าวของ

บ้างขบั ร้องฟ้ อนรําด้วยลําพอง                 บ้างคะนองกินเหล้าเทียวเมามาย 

   จะกลา่ วถึงพระยาเถินกบั ระแหง            แจ้งวา่ ทพั เชียงใหมม่ ามากหลาย

ตีเมืองเชียงทองได้งา่ ยดาย                    ขา่ วระคายวา่ เจ้าเมืองไมส่ ้รู บ

กลบั ใจไปเข้ากบั เชียงใหม ่                      รับจะรบทพั ไทยไมห่ ลีกหลบ

จงึ จดั แจงแตง่ บอกทกุ ข้อครบ                  ให้ม้าใช้ไปแตพ่ ลบทงั สองเมือง

ม้าใช้ไปถงึ เมืองกําแพง                          พระยารามครันแจ้งตลอดเรือง

เหน็ เป็นข้อราชการรําคาญเคือง                ให้เรือเร็วลําเขืองรีบลอ่ งไป

ครันวา่ มาถงึ อยธุ ยา                               วางบอกทีศาลาหาช้าไม่

นายเวรตอ่ ยกระบอกออกทนั ใด                แล้วซกั ไซร้ไลเ่ ลียงเรืองกิจจา

พอเจ้าคณุ ผ้ใู หญ่เข้าไปถงึ                        นายเวรจงึ กราบเรียนอยพู่ ร้อมหน้า

เจ้าคณุ ทราบเรืองเคอื งวิญญา                รีบเข้ามาท้องพระโรงในทนั ใด

124

ฝ่ ายขนุ นางใหญ่น้อยทีคอยเฝ้ า                ทกุ หมวดเหลา่ เจ้ากระทรวงน้อยใหญ่
ตา่ งเข้ามาอยหู่ น้าพระโรงชยั                  พวกข้าเฝ้ าเข้าไปได้เวลา 
   ครานนั พระองค์ผ้ทู รงฤทธิ                   เสดจ็ สถิตแทน่ มณีทีข้างหน้า
เสนาข้าเฝ้ าก็เข้ามา                              วนั ทาหมอบราบกราบกราน
ทา่ นเจ้าคณุ ผ้ใู หญ่ครันได้ที                    จงึ คลีหนงั สือบอกออกทลู สาร
วา่ บดั นีฟ้ าลนั สนั บาดาล                         เป็นทหารเชียงใหมน่ นั ยกมา
ตงั คา่ ยรายล้อมเชียงทองไว้                   เจ้าเมืองไมร่ บรับกลบั เข้าหา
ยอมถือนําพิพฒั น์สจั จา                         เห็นวา่ คดิ คดขบถไป
พระยาเถินระแหงกําแพงเพชร                พอทราบเสร็จบอกมาหาช้าไม่
แล้วแตจ่ ะโปรดปรานประการใด              ชีวติ อยใู่ ต้พระบาทา 
   ครานนั พระองค์ผ้ทู รงเดช                   ฟังเหตขุ นุ่ เคืองเป็นหนกั หนา
จงึ ตรัสแกข่ ้าเฝ้ าท้าวพระยา                   จงปรึกษาพร้อมกนั ในวนั นี
จะยกทพั ใหญ่หรือใครจะอาสา               พรุ่งนีมาวา่ กนั ทีนี
สงั เสร็จพระเสดจ็ จรลี                           คืนเข้าตาํ หนกั ทีศรีไสยา
ทหารพลเรือนทงั สองฝ่ าย                     ก็ผนั ผายจากเฝ้ าไปพร้อมหน้า
ครันถึงขนึ นงั ยงั ศาลา                           ตา่ งปรึกษาสงครามตามคดี
จตั สุ ดมภ์กรมเมืองแลคลงั นา                 วนุ่ ว้าคดิ อา่ นกนั องึ มี
ใครจะอาสาไปก็ไมม่ ี                           ไมต่ กลงเตม็ ทีก็ออกมา
ขนุ นางตา่ งคนก็ไปบ้าน                         ทา่ นทหารเสียใจเป็นหนกั หนา
เป็นตาํ แหนง่ ของตวั กลวั อาญา                ไมม่ ีใครอาสาจะเสียครัน 
   ครานนั พระเจ้ากรุงทวารา                    อยธุ ยาพภิ พเพียงสวรรค์
สถิตทีแท่นแก้วแพรวพรรณ                    พรังพร้อมพระกํานลั สนมใน
ดงั องค์อมเรศร์สรุ าฤทธิ                         สถิตเวชยนั ตท์ องผอ่ งใส
พร้อมเทพธิดาสรุ าลยั                           ก้องไปด้วยอินทเภรี
พระดําริตริเหตเุ ขตขอบ                        จงั หวดั รอบอยธุ ยาบรุ ีศรี
เชียงใหมใ่ ห้ทหารมาราวี                       ยํายีกระทงั ถงึ เชียงทอง
เจ้าเมืองเชียงทองไมป่ องรบ                  กลบั สมทบกบั เชียงใหมไ่ ด้คลอ่ งคลอ่ ง

125

มนั กําเริบเตบิ ใหญ่ใจคะนอง                  เห็นจะปองเป็นขบถพระบรุ ี

กําแพงระแหงเถินทีบอกมา                   สามภิ กั ดใิ นทํานองก็ต้องที

จําจะยกพหลมนตรี                              ตเี อาเชียงทองนนั คืนมา

ครันทรงพระดําริตริเสร็จ                       เสดจ็ ออกพระทีนงั ข้างหน้า

ประทบั แท่นสวุ รรณอนั โอฬาร์                ดาษดาด้วยมขุ มนตรี

หมอบราบกราบสล้างตา่ งกรม                จตั สุ ดมภ์พร้อมพรังทงั สี

ข้าทลู ละอองบาทราชกวี                    เสนีน้อยใหญ่ถวายกร

เสียงประโคมฆ้องกลองก้องดงั                เป่ าสงั ข์กระทงั แตรแซส่ ลอน

ระเหดิ ระหงดงั องค์อมรินทร์                    สถิตแทน่ บวรพรรณราย

บณั ฑกุ มั พลศลิ าอาสน์                          เกลือนกลาดด้วยเทพทงั หลาย

ใต้ปาริชาติอนั เพริศพราย                    ฉตั รฉายฉ้อชนั อมรินทร์  

   พระจงึ มีสงิ หนาทประภาษไป               เสนาน้อยใหญ่ทงั ปวงสนิ

เกิดเคืองด้วยเรืองเมืองเชียงอนิ ทร์           อหงั การดหู มินประมาทกู

เชียงทองเป็นของอยธุ ยา                      มนั ยกมาตงั ห้อมล้อมอยู่

เชียงทองนนั ก็พลดั เป็นศตั รู                   รู้เพราะสามเมืองนนั บอกมา

จะนงิ อยเู่ ชน่ นีก็มไิ ด้                             จะอมิ เอิบกําเริบใจเป็นหนกั หนา

ถือตวั วา่ กกู ลวั ฤทธา                             ตกทหารอยธุ ยาเราไมม่ ี

การเชน่ นีแตก่ ่อนร่อนชะไร                    เคยใช้อ้ายขนุ ไกรทีเป็นผี

มนั ม้วยมอดวอดวายเสียหลายปี              ครังนีจะได้ผ้ใู ดไป

จงึ ตรัสถามเสนาข้าเฝ้ า                         วา่ ลกู เต้ามนั ยงั มีหรือหาไม่

เห็นจางวางหกเหลา่ จะเข้าใจ                    ด้วยอ้ายขนุ ไกรอยกู่ รมนนั  

   ครานนั พระยารามจตั รุ งค ์                       กราบลงแล้วทลู ขมีขมนั

ขอเดชะพระองคท์ รงธรรม์                       อนั ชีวนั อยใู่ ต้พระบาทา

ข้าพเจ้าได้ทราบเนือความไว้                  เมือครังขนุ ไกรดบั สงั ขาร์

มีบตุ รชายคนหนงึ พงึ คลอดมา                อายไุ ด้สกั ห้าปี ปลาย

ทองประศรีหนีจากเมืองสพุ รรณ              พาลกู น้อยนนั ไปสญู หาย

มิได้รู้เห็นวา่ เป็นตาย                            แตร่ ะคายวา่ อย่กู าญจน์บรุ ี 

126

   ครานนั พระองคผ์ ้ทู รงเดช                   ฟังเหตแุ จ้งเรืองทองประศรี
จงึ ตรัสถามขนุ ช้างไปทนั ที                    เอง็ นีบ้านอยเู่ มืองสพุ รรณ
ยงั จะรู้เรืองราวทองประศรี                    ลกู มนั อยดู่ ีหรืออาสญั
เอ็งรู้อยา่ งไรบอกไปพลนั                      จะได้ให้มนั ไปเชียงทอง 
   ครานนั ขนุ ช้างมหาดเลก็                     เฝ้ าแหนมาแตเ่ ดก็ พิดทลู คลอ่ ง
คดิ ไปสมใจทีนกึ ปอง                           หมายจะครองเจ้าพมิ พลิ าไลย
จะทลู สอ่ พลายแก้วให้ไปทพั                   แล้วจะกลบั ไปเกียวเจ้าพิมใหม่
คดิ แล้วทลู พลนั ทนั ใด                          ชีวติ อยใู่ ต้พระบาทา 
อนั บตุ รขนุ ไกรทีวอดวาย                      ชือวา่ นายพลายแก้วแกล้วกล้า
ได้เมียอยสู่ พุ รรณพารา                        แตม่ ารดาเพือนอยกู่ าญจน์บรุ ี
อนั ฤทธากล้าหาญชาญชยั                      เลียงภตู พรายได้เป็ นถ้วนถี
อายปุ ระมาณสิบเจ็ดปี                           ขอจงทราบธุลีพระบาทา 
   ครานนั พระองค์ผ้ทู รงภพ                   ฟังจบถ้อยคาํ ขนุ ช้างว่า
อ้ายช้างนําไปให้ได้มา                         ตาํ รวจเวรใครหวาให้ออกไป
เจ้ากรมพระตาํ รวจก็รับสงั                      ถอยหลงั ออกมาหาช้าไม่
จดั ขนุ หมืนพลนั ในทนั ใด                      สงั ให้นายขนุ ช้างเป็ นผ้นู ํา
ออกจากกรุงศรีอยธุ ยา                        ถงึ สพุ รรณพาราพอพลบคํา
ขนุ ช้างขนึ เรือนไมเ่ อือนอํา                    ไปอาบนําลบู กายสบายใจ 
   ครันแล้วไปบ้านศรีประจนั                   ร้องเรียกใครนนั ให้จดุ ไต้
สายทองมองเห็นตาํ รวจใน                    เอ๊ะเหตไุ รขนุ ช้างจงึ นํามา
ตกใจไปบอกศรีประจนั                             รับตาํ รวจนนั ขนึ เคหา
เชิญนายนงั ข้างบนสนทนา                    กินหมากเถิดขาแตต่ ามมี
ตํารวจเลา่ ให้ศรีประจนั ฟัง                      ตามข้อรับสงั เป็นถ้วนถี
พระองค์ผ้ทู รงปัถพี                             จะให้ขนึ ไปตเี มืองเชียงทอง
ให้หาคนดมี ีวชิ า                                 ขนุ ช้างวา่ พลายแก้วนีแคลว่ คลอ่ ง
เห็นจะสมในพระทยั ปอง                      จงึ ต้องให้หาไปในวงั   
   ศรีประจนั ได้ฟังตํารวจใน                   ตกใจระรัวกลวั รับสงั

127

ลกุ จากเคหาละล้าละลงั                         มายงั หอลกู ด้วยทนั ใด

ทรุดนงั ทอดตวั ทีผวั เมีย                        นําตาไหลเรียถอนใจใหญ่

อกเต้นทกึ ทกั สลกั ใจ                           แกร้องไห้โฮโฮโอ้ลกู อา

ผวั เมียไมร่ ู้วา่ กระไร                             เห็นแมร่ ้องไห้เป็นหนกั หนา

นีใครล้มตายฟายนําตา                        ญาตเิ ราฤๅวา่ ใครเป็นไร

ศรีประจนั รันอกเข้าผางผาง                   อ้ายขนุ ช้างมาทําเชน่ นีได้

ไปกราบทลู พระองคผ์ ้ทู รงชยั                 วา่ เจ้าแก้วแววไววิชาดี

รับสงั จะให้ขนึ ไปทพั                            จบั ไอ้ลาวฆา่ ให้เป็นผี

เจ้าเข้าเนือเข้าใจอะไรมี                       จะไปทพั จบั ตีด้วยศตั รู

อ้อนแอ้นเอวบางเหมือนอยา่ งวาด           แตม่ นั เด็ดก็จะขาดกระเดน็ อยู่

คดิ เห็นเป็นน่าจะเอ็นด ู                          ความรู้จะได้แตไ่ หนมา 

   นางพิมพลิ าไลยเจ้าได้ฟัง                  ตนั อกใจดงั จะเป็นบ้า

นําตาเป็นเม็ดเม็ดเชด็ นําตา                   เดือดดา่ ขนุ ช้างอ้ายจญั ไร

สอ่ เสียดเบียดตะลงุ ทํายงุ่ หยาบ             ไมก่ ลวั บาปกลวั กรรมมนั ทําได้

มนั จะทําให้หนําแกน่ ําใจ                         ทีหมายไว้ไมส่ มอารมณ์มนั

จะแกล้งให้กําจดั พลดั พราก                   ให้ได้ยากกลางป่ าพนาสณั ฑ์

ตงั แตน่ ีตอ่ ไปจะไกลกนั                         นบั วนั ไปแล้วแก้วเมียอา 

   เจ้าพลายเหน็ เมียละเหียไห้                   อาลยั เมียรักเป็นหนกั หนา

แขง็ ใจจําเป็นเจรจา                             จะเดอื ดดา่ ร้องไห้ไปไยมี

อนั ซงึ ราชการงานทพั                            สําหรับมาแตค่ รังบดิ าพี

ถ้าเรายกขนึ ไปคงได้ดี                         ตีได้เชียงทองสําเร็จการ

ฟังคาํ ผวั วา่ อยา่ ร้องไห้                         ตํารวจเขาได้มาถงึ บ้าน

ข้าวปลาหาทําอยา่ รําคาญ                     เขาอดจะประจานให้เจ็บใจ

วา่ พลางทางสงั ข้าคน                           สายทองเป็ นต้นเข้าครัวใหญ่

สงั แล้วพลายแก้วก็ออกไป                    นงั ใกล้ตาํ รวจกบั ขนุ ช้าง

ครันถงึ ทกั ทายปราศรัย                         พาสองนายไปจากหอขวาง

เดนิ ตามนอกชานกระดานกลาง               ยา่ งขนึ หอพิมพิลาไลย

128

หยอ่ นก้นบนเสือทงั สามรา                     เรียกพานหมากมาหาช้าไม่

นางพิมหยิบพานรําคาญใจ                     ไมอ่ อกไปเสือกสอดลอดประตู

ขนุ ช้างเขม้นเห็นแขนพมิ                         ชะแง้เงยแหงนยมิ อยเู่ ป็ นครู่

นวิ กอยช้อยแขนใสแ่ หวนง ู                     ดจู นยงุ กดั ไมป่ ัดยงุ  

   ฝ่ ายวา่ สายทองกบั ข้าคน                     ทําสํารับสบั สนทอดมนั ก้งุ

พริกส้มขา่ ตะไคร้ใส่ปรุง                         แกงออ่ มหอมฟ้ งุ ทงั ต้มยํา

สกุ เสร็จจดั เทียบสํารับไว้                        ผ้หู ญิงวงิ ไขวอ่ ย่คู ลาคลํา

นางพิมแค้นขนุ ช้างชา่ งระยํา                    ทําเรียกตาผลหวั ล้านมา

สง่ โต๊ะของคาวกบั ข้าวให้                       ตาผลเป็นผ้ใู หญ่ให้เดนิ หน้า

ขนุ ช้างแลเพง่ เขม็งตา                           เดอื ดดา่ ในใจอ้ายเจ้ากรรม

พลายแก้วยมิ เมนิ เชิญกินข้าว                 ตามมีเถิดพ่อเจ้ามนั มืดคาํ

มนั มิใชก่ ลางวนั ไมท่ นั ทํา                      ขนุ ช้างหยบิ จอกนํามาล้างมือ

กินอมิ แล้วก็ยกสํารับไป                        พดู จาปราศรัยกนั ตามซือ

จะมดั ลาวมาเมืองให้เลืองลือ                  ขนุ ช้างอือเออเจ้าเห็นเอาการ

พดู กนั ดกึ เข้าก็หาวนอน                         จดั แจงฟกู หมอนอลหมา่ น

ให้สองนายพกั นอนผ่อนสําราญ               เจ้าพลายแก้วลนั ดาลเข้าเรือนนอน

ระทวยทอดกอดน้องประคองสวาท           ใจจะขาดกระเดน็ เป็นทอ่ นท่อน

กระซิบสงั สนทนาด้วยอาวรณ์                  ขนุ ช้างชคู อร่อนรําคาญใจ

ขยดนอนเข้าให้ชดิ ตดิ ฝาประจนั                ได้ยินเสียงกระดานลนั เข้าไมไ่ ด้

มือกมุ หน้าแข้งขนึ แกวง่ ไกว                     เหงือไหลโซมหน้านยั น์ตาชนั  

   เจ้าพลายแก้วกอดนางไมว่ างรัด            เกียวกระหวดั จบู ประทบั แล้วรับขวญั

จะจากน้องหมองตรมอารมณ์ครัน             หลายวนั เว้นไปมไิ ด้ชม

เจ้าพิมนําตาตกกบั อกผวั                         เมียกลวั รบลาวจะแหลกลม่

เจ้าพลายแก้วปลอบวา่ อยา่ ปรารมภ์          ประคองนมถนอมจบู ไมจ่ ืดเลย

ขนุ ช้างได้ยนิ ฟอดทอดตวั ควํา                 ผีอําลกู แล้วพอ่ คณุ เอย๋

ผีเรือนแรงร้ ายกระไรเลย                       ข้ามาใหมไ่ มเ่ คยมาอํากนั  

   ครันแสงสรุ ิโยทยั ใกล้สวา่ ง                 เจ้าพลายกบั นางยิงป่ วนปัน

129

ล้างหน้ามาหาศรีประจนั                          กลืนกลนั โศกาด้วยอาวรณ์
รับสงั ให้หาข้าพเจ้า                               หนกั เบาจําจะเข้าไปดกู อ่ น
ให้ทราบเรืองอยา่ งไรในนคร                   นางพิมหาผ้าผอ่ นให้ผวั ไป
เจ้าพลายแก้วกบั บา่ วก็ลงเรือน                ตาํ รวจเร่งเตือนไมช่ ้าได้
รีบมาเวลาบา่ ยลงชายไพร                      ถึงกรุงไกรไปยงั ศาลาพลนั
ครันถงึ จงึ หยดุ ทรุดนงั                            ทา่ นผ้รู ับสงั อยทู่ ีนนั
เจ้าพลายแก้ววนั ทาพดู จากนั                   เหน็ คมสนั ลาดเลาจะเอาการ
พดู จาคารมดคู มขํา                              ตาดํากลอกกลมสมทหาร
ถ้าไปก็จะได้ราชการ                            เสร็จทพั กลบั มาบ้านแล้วคงดี 
   ครานนั พระองค์ผ้เู ดช                        นกึ ถึงเหตรุ าชการบรุ ีศรี
ครันแสงทองสอ่ งฟ้ าธาตรี                     จรลีออกท้องพระโรงชยั  
   ครานนั ทา่ นจางวางหกเหลา่                 ก้มเกล้าบงั คมหาช้าไม่
กราบทลู ไปพลนั ในทนั ใด                      ได้บตุ รขนุ ไกรผ้ตู ายมา
เพือนชือวา่ นายพลายแก้ว                     ได้ไลเ่ ลียงดแู ล้วจะอาสา
เหน็ เป็นคนดมี ีวชิ า                               พดู จาห้าวหาญไมพ่ รันใคร 
   ครานนั พระองค์ผ้ทู รงเดช                   ฟังเหตตุ รัสมาไมช่ ้าได้
ไปหาตวั มนั มาหวาไวไว                        ตํารวจในเรียกคลานมาบงั คม
พระองคท์ รงพิศอยเู่ ป็นครู่                     นา่ เอน็ ดรู ูปร่างมนั งามสม
ตาเป็นมนั หยบั ขลบั กลม                       วทิ ยาอาคมจกั เชียวชาญ
จงึ ตรัสวา่ ฮ้าเฮ้ยอ้ายพลายแก้ว                  มงึ เกิดแล้วในเนือเชือทหาร
อยา่ ให้เสียศกั ดวิ งศพ์ งศ์ปราณ               ทําราชการสืบตอ่ พอ่ มงึ ไป
แม้นตีเชียงทองชนะมา                        เงินทองเสือผ้ากจู ะให้
ตรึกตรองถ่องแท้ให้แนใ่ จ                    จะได้ฤๅมิได้ให้ว่ามา 
   พลายแก้วรับสงั บงั คมทลู                     ขอเดชะนเรนทร์สรู โปรดเกศา
ชีวติ อยใู่ ต้พระบาทา                            ขออาสาพระองคผ์ ้ทู รงชยั
ตที พั เชียงอินทร์แลเชียงทอง               ให้สมพระทยั ปองให้จงได้
ถ้าข้าพระพทุ ธเจ้ามบิ รรลยั                     ก็มิได้ยอ่ ท้อตอ่ ณรงค ์

130

   พระองคท์ รงภพตบเพลาผาง              เออวางให้มนั แหลกลงเป็ นผง
มงึ เน้นให้วินาศลงดาดดง                     อยา่ ให้ลาวทะนงมาส้ไู ทย
จงึ สงั เกณฑ์ไพร่มไิ ด้นาน                     ทงั ทหารพลเรือนกรมน้อยใหญ่
เร่งรัดจดั กนั ในทนั ใด                          ให้ถ้วนครบครันกนั ทนั การ
แล้วประทานเงินตราผ้าเสือ                   ก่อเกือให้กําเริบใจทหาร
เจ้าพลายแก้วได้รับพระราชทาน             ก้มกรานทลู องคพ์ ระทรงชยั
กระหมอ่ มฉนั จะออกไปบ้านกอ่ น            จะรีบร้อนกลบั มาหาช้าไม่
จะได้ปลกุ เครืองอานการจะไป               แตใ่ นสามวนั จะกลบั มา
เออเอ็งไปบ้านอยา่ นานอย ู่                   กจู ะจดั พลไพร่ไว้คอยทา่
นายพลายกราบถวายบงั คมลา               บา่ วห่อเงินตราตามออกไป 
   เจ้าคณุ ผ้ใู หญ่ได้รับสงั                       ออกมายงั ศาลาลกู ขนุ ใหญ่
เรียกพนั พฒุ หวามาไวไว                      เกณฑ์ไพร่ทหารแลพลเรือน
บตั รหมายกะเกณฑ์ตามกระทรวง           ไพร่หลวงรีพลกลน่ เกลือน
กะเกณฑ์บอกไปนอกในเดือน               ตกั เตือนตีเกาะเอาตวั มา
ทีหลบหลีกลีหนีหาย                           เอามลุ นายแมพ่ อ่ มาตอ่ วา่
ทีเจบ็ ไข้จ้างใสใ่ ห้เงินตรา                    ช้างม้าอดั แออยแู่ จจนั
แล้วเบกิ ปื นผาเครืองอาวธุ                    สิงสารพดั ยทุ ธจดั สรร
เสบียงเรียงออกมาพร้อมกนั                 อีกสามวนั จะให้ไปเชียงทอง 
   เจ้าพลายแก้วกลบั มาเห็นหน้าพิม       ไมม่ ียมิ เดนิ ตรงเข้าในห้อง
บา่ วถือเงินผ้ามาวางกอง                      พมิ เหน็ ผวั มวั หมองไมน่ ําพา
ผลีผลามตามผวั เข้าในห้อง                  เจ้าแก้วเห็นหน้าน้องลกุ ผวา
ระทวยทอดกอดพิมปริมนําตา              พระพนั วษาตรัสใช้พีไปทพั
ด้วยเมืองเชียงทองเป็ นขบถ                คดิ คดกบั เชียงใหมเ่ อาใจกลบั
ถ้าขืนขดั รับสงั แล้วหลงั ยบั                   พีจงึ แข็งใจรับอาสามา
เขาทลู เจาะจงวา่ คงกระพนั                   แขง็ ขนั อาคมนนั แกล้วกล้า
ถึงจะไปก็ไมค่ ดิ ระอิดระอา                  พริบตาก็จะแหลกเป็ นธลุ ี
การศกึ ก็ไมน่ กึ ระไวระวงั                      แตห่ ว่ งหลงั นีเหลืออาลยั พี

131

จะเว้นวา่ งหา่ งรักทกุ ราตรี                    เกือบปี ไปแล้วจะกลบั มา
คืนนีพียงั กอดประคองเจ้า                   อีกสองวนั จะเศร้ากําสรดหา
หมอนข้างจะตา่ งผวั ทกุ เวลา                 รําลกึ ถึงก็จะคว้ามาแอบอิง
ยามพดู จะพดู กบั ใครได้                      จะคลายใจด้วยสายทองเป็ นสองหญิง
ซุบซิบแตพ่ อสร่างกําสรดจริง                ถึงยามนอนก็จะนงิ อนาถครวญ
เทียงคนื ตืนตาจะตีอก                         วติ กด้วยน้องน้อยสกั ร้อยส่วน
จะผอมซบู ผดิ รูปสลดนวล                    มคิ วรไข้เจ้าจะเป็นไข้ใจ
ยามกินผนิ หน้าไมพ่ บผวั                       จะจานนํากลํากลวั ไมก่ ลืนได้
เคยสบายก็คลายสบายไป                    รอยไรจะทงิ รกทกุ ราตรี
เส้นผมไหนจะพบกบั แหนบน้อย             ร้อยวนั จะไมพ่ บกระจกหวี
กระแจะแป้ งแห้งโถทงั ตาปี                    ขมินมีก็จะหมองไมห่ มนั ทา
ฟกู หมอนอ่อนอนุ่ จะหนนุ หนาว               อกจะร้ าวด้ วยช้ อนชะอ้ อนหา
สองแก้วแย้มยมิ ลออตา                       จะบกพร่องโรยยาไมเ่ ดน่ ดวง
สารพดั จะวิบตั วิ ิบากจิต                         ยงิ คดิ คดิ ทกุ ข์ใจนีใหญ่หลวง
แสนอาลยั นมงอนจะหยอ่ นทรวง             ผวั เป็นหว่ งด้วยเจ้าพิมพิลาไลย 
   นางพิมพบั กบั อกเฝ้ าสะอนึ                  ไมฝ่ ่ าฝื นสร่างสมประดไี ด้
นําตาตกซกซกกระเซ็นไป                     รําไรหว่ งผวั จะจากพมิ
จะเดนิ ไปได้ฤๅถงึ เชียงทอง                 จะพงั พองสองเท้าพอ่ นิมนิม
จะระบมบอบบางทงั กลางริม                   อกพมิ นีจะพงั ด้วยผวั รัก
ใครจะชว่ ยบง่ หนามทีเหน็บเนือ               เมียนีอาลยั เหลือเพียงอกหกั
ไปด้วยจะได้ช่วยพอ่ บง่ ชกั                     อนาถนกั พอ่ ไปนอนอยกู่ ลางไพร
พอ่ เคยนอนออ่ นเนือด้วยนมุ่ ฟกู              ไปปะถกู ดนิ ดอนทีไหนได้
จะคายคนั ตวั ต้องละอองไพร                 ใครจะชว่ ยจดุ หลงั รําพงึ พา
อกเอย๋ เมียเคยทํากบั ข้าว                      เยน็ เช้าตกแตง่ บํารุงหา
พอ่ กินได้เหมือนใครเมือไรนา                ผกั ปลากินสิงละน้อยน้อย
คาวหวานวนั ละสามเวลาเหลือ                ยงั ไมใ่ คร่มีเนือขนึ สกั หนอ่ ย
จะไปกินดบิ สกุ ทงั บกุ กลอย                   ไมอ่ ร่อยรสชาตนิ นั จืดจาง

132

จะอิมซาบอาบอกมาแตไ่ หน                   คดิ ไปสงสารพอ่ นีสดุ อยา่ ง
จะหิวโหยระรวยด้วยแบบบาง                 พอ่ ร่างน้อยของเมียนีคนเดียว
ยามดกึ จะระลกึ พมิ น้อย                        จะเศร้าสร้อยเปลา่ ตรมอารมณ์เสียว
ด้วยพลดั ทีเชยชมได้กลมเกลียว           จะแลเหลียวไปพบแตพ่ วกชาย
รุ่งเช้ าหนาวเสียงชะนีร้ อง                       จะหวาดว่าเสียงน้องอยจู่ นสาย
จะตรําแดดแผดลมระบมกาย                  เหนือยหนา่ ยก็จะนอนทงั เหงือไคล
อาบนําเลา่ ก็นําในท้องธาร                     หนาวสะท้านเย็นเสียวตลอดไส้
เคยทาแป้ งกระแจะจรุงใจ                      ใครจะให้กระแจะประจงทา
โอ้พอ่ พลายสายสวาทของน้องเอย๋              ไมเ่ คยเลยจะหา่ งเหเสนห่ า
มานอนหอด้วยน้องสองเวลา                   พอ่ เคยพาพิมพดู พิไรวอน
นนั นีซีซิกสพั ยอก                                ยวั หยอกมิใคร่ให้ไปไกลหมอน
แขนซ้ายเคยให้เมียหนนุ นอน                 เหน็ เมียร้อนพ่อก็พดั กระพือลม
พดู พลอดกอดจบู มิใคร่นอน                   ช้อนคางเมียเชยแล้วเสยผม
จนรุ่งรางสางสายไมว่ ายชม                    แสนภิรมย์รักน้องไมน่ อนไกล
ไมพ่ ลกิ กายบา่ ยหน้าออกไปจาก             จะออกปากวา่ เหนือยนิดหามีไม่
แนบนางข้างเดยี วด้วยเจือใจ                   พอ่ ไปใครจะกอดให้พมิ นอน
จะกินข้าวนงั เคล้าอยคู่ อยทา่                    ให้พมิ มานงั กินด้วยกนั กอ่ น
ครันเมียไมก่ ินพร้อมพอ่ ยอ่ มวอน              ปันป้ อนปลอบปลืมประโลมใจ
เหน็ เขาเป็นผวั เมียกนั มาหนกั                    จะรักเหมือนพอ่ รักพิมหามีไม่
พอ่ มาต้องเดด็ รักหกั ไป                          ทําไมจะได้ของรักไปเชยชม
เป็นจนจิตกลวั ผิดไปไมไ่ ด้                      จนใจพอ่ เอาไปแตผ่ ้าหม่
ในกลางไพรพอ่ จะได้ประคองชม              สดุ ตรมอกดนิ อยเู่ ดียวดาย
เมียจะนอนคนเดียวกระไรรอด                 ใครจะกอดพมิ นอนให้หนาวหาย
เคยแอบแนบข้างไมห่ า่ งกาย                   เมียจะตายแล้วพอ่ ทนู กระหมอ่ มเมีย 
   พลายแก้วปลอบโฉมประโลมเล้า          อยา่ โศกเศร้าไปเลยรูปจะซูบเสีย
นําตาตกอกสะท้อนออ่ นเพลีย                  แตง่ วั เงียอยไู่ มเ่ งยรําคาญใจ
สดุ คิดจิตเจ็บด้วยจําจาก                         วิบากกรรมจะทํากระไรได้

133

ไปได้ผวั จะพาเจ้าพิมไป                         สําราญไพรพรังพร้ อมผกาบาน

เลือกเดด็ ดอกชมภิรมย์จิต                      ทีสงู สอยมาให้ปลิดแซมประสาน

อาบนําให้สนกุ ในท้องธาร                      ขนึ ม้าพาผา่ นพนาลี

ถงึ เหน็ดเหนือยเห็นหน้าเจ้านงั ใกล้            ชืนใจกวา่ จะถึงเชียงทองที

ถ้าทพั ลาวออกไล่ตะลมุ ต ี                       จะแตง่ ตวั พิมพีให้เป็นชาย

ใสเ่ สือแนบเนือให้เนียนอก                     หมวกฝรังบงั ปกผมปี กหาย

ถือกระบมี ีฤทธิเพริศพราย                      เอวเหน็บกริชกรายขนึ พาชี

แล้วพีจะเสกประสมวา่ น                         ให้ทนทานอาวธุ เป็นถ้วนถี

ฟันลาวเลน่ ให้แหลกเป็นธุลี                     ถ้าไปได้แล้วพีจะพาไป

นีสดุ ฤทธิทีจะคดิ อย่างไรรอด                  จะนงิ กอดน้องนอนอยไู่ มไ่ ด้

อกเปลา่ เศร้าเสียสลดใจ                        จนไก่ขนั กระชนั สนนั มา

เผยอบานหน้าตา่ งเหน็ รางรอง                  แสงทองสอ่ งสวา่ งพระเวหา

โอ้จะรุ่งขนึ แล้วแก้วพีอา                         แนบหน้านมิ น้องประคองตวั

ละมนุ ละมอ่ มถนอมไว้แนบทรวง              ประโลมล้วงลบู อนุ่ ในอกผวั

จบู เฟ้ นเน้นชมอารมณ์รัว                        แมจ่ บู ผวั บ้างสกั ทีให้มีใจ

ครันรุ่งแจ้งแสงสวา่ งกระจา่ งโลก              ทงั สองโศกยงั หาสร่างกําสรดไม่

พลายแก้วปลอบเจ้าพมิ พิลาไลย             มาจะไปบอกความกบั มารดา

กอดคอชะลอเลือนออกจากม้งุ              เผลอพยงุ ยา่ งแอบแนบหน้า

ออกจากห้องสองแก้มล้วนนําตา              ถึงมารดาตา่ งสะอึกสะอนึ ไป 

   ครานนั ศรีประจนั ผ้มู ารดา                    เห็นลกู ยาทงั สองมาร้องไห้

ถามวา่ แก้วตาเจ้าเป็นไร                         จงึ ครวญครํารําไห้นยั น์ตาแดง

ไปเฝ้ ากลบั มาแตเ่ ยน็ วาน                       ไมเ่ ลา่ ขานมารดาให้รู้แจ้ง

อ้ายขนุ ช้างทลู เบียดเสียดแทง                 จะรบราฆา่ แกงกนั อยา่ งไร

จะได้ไปฤๅไมไ่ ปไมบ่ อกมงั                       ออกจากวงั ตงั แตจ่ ะร้องไห้

คดิ ดนู า่ เบือนีเหลือใจ                             นําตาไหลเปี ยกเปื อนทงั สองคน 

   พลายแก้วเลา่ ความกบั ศรีประจนั            สารพนั เงือนสายปลายต้น

รับสงั ให้ไปทพั จบั ประจญ                       ลาวเชียงทองบนให้บรรลยั

134

บดั นีทีในกรุงได้เกณฑ์พล                      เกลือนกลน่ ถ้วนพนั สรรให้
ทลู ลามาบ้านรําคาญใจ                          กําหนดไว้สามวนั จะยกทพั
ลกู เป็นหว่ งด้วยเจ้าพิมพลิ าไลย                     เมือไรจะเสร็จสงครามกลบั
เนือแท้วาสนาลกู อาภพั                          นบั ได้สามวนั มาอยเู่ รือน
พรุ่งนีเช้าตรู่จะจจู่ าก                             ได้ยากระทมทกุ ข์ไปในเถือน
อยา่ นบั วนั มนั แล้วจะนบั เดือน                  ใครจะเพือนเจ้าพมิ พลิ าไลย
คดิ คดิ แล้วแค้นขนุ ช้างนกั                        มนั รักเจ้าพมิ มาแตไ่ หนไหน
มนั หมายจะเชยชมให้สมใจ                     จงึ แคะไค้คอ่ นทลู พระทรงธรรม์
ด้วยหมายวา่ ไปแล้วก็คงตาย                   แยบคายลนิ ลมมนั คมสนั
จะคอยชิงเอาเจ้าพมิ นิมนวลจนั ทร์            แมน่ มนั ลกู คิดไมผ่ ดิ ใจ
ตวั ไปใจลกู ยงั อยหู่ ้อง                           หามีใครปกป้ องเจ้าพมิ ไม่
เห็นแตห่ มอ่ มแมม่ เิ ป็นไร                       สงวนไว้กวา่ ลกู จะกลบั มา
ถ้าใครบอกใครเลา่ วา่ ลกู ตาย                  แมอ่ ยา่ เพอ่ วนุ่ วายฟังมนั วา่
สืบสาวให้แนใ่ นพารา                            อยา่ เพอ่ เชือถือวา่ ซือตรง
อนั ตวั เจ้าพมิ พลิ าไลย                           ดงั ดวงใจของลกู อยา่ ลืมหลง
รักษาป้ องกนั ให้มนั คง                          กวา่ จะได้กลบั ลงมาพารา
อนั มนษุ ย์หาสดุ แก่ใครไม ่                     มนั กลบั กลอกนอกในเป็นหนกั หนา
ถึงจะอมทองคํามาเจรจา                       แมอ่ ยา่ หลงไปด้วยพลอยอวยเออ 
   ศรีประจนั ครันเห็นลกู ร้องไห้               นําตาแกไหลตละนําพรําเผลอ
ขยีตาหน้าขาวหาวเรอ                          พดู จาวา่ ละเมอละมายไป
อยา่ เป็นทกุ ข์ถึงออพิมเลยออแก้ว           ไปแล้ วหาให้ เป็ นอะไรไม่
ลกู เต้าเขารักษามาแตไ่ ร                       ด้วงแลงแมงใยมใิ ห้พาน
อตุ สา่ ห์ตงั เนือตงั ใจไป                          ทกุ ข์ถงึ เขาไยเขาอยบู่ ้าน
พอ่ อยา่ ประมาทราชการ                        ไมค่ วรกล้าอยา่ หาญให้เสียที 
อนั คา่ ยคดู ทู ําให้มนั คง                           อยา่ ทะนงหลงเลห่ ์จะไลห่ นี
ถอยรอลอ่ ลวงทว่ งที                             ในราตรีอย่าเห็นแก่หลบั นอน
นงั ยามตามไฟใสฆ่ ้องคอ่ ย                     กองร้อยมวั สมุ ซมุ่ ซอ่ ม

135

สวสั ดมี ีชยั ได้นคร                                อตุ สา่ ห์ต้อนววั ควายมาไถนา

รุ่งพรุ่งนีแล้วออแก้วไป                          เดก็ เอ๋ยไวไวมานีหวา

ชวนกนั ออเจ้าสีข้าวปลา                          ซ้อมให้ขาวอยา่ มีแกลบรํา

แล้วใสก่ ระสอบรอบรัด                           ชว่ ยกนั จดั แจงหวาแกดา่ พรํา

พริกกะเกลือจดั หาเอามาตาํ                      ขะต้มขนมทําไปให้ครบ

สายทองไปข้างไหนไมเ่ ห็นตวั                   กระไรชวั ชาตเิ หลืออีเสือขบ

การร้อนเป็นไฟหาไมพ่ บ                         หลบหวั เสียทีเดยี วเทียวแชเชือน

หมากพลปู นู ยาไมจ่ ดั แจง                        พลนู าบหมากแห้งยงั กองเกลือน

ศรีประจนั สงั บา่ วเฝ้ าตกั เตอื น                    พิมกะผวั เข้าเรือนพิไรครวญ 

อีมีอีรักควกั ปลาร้า                             เหมน็ หวาสินทีเป็นขีขมวน

ศรีประจนั ดา่ มีอีขีกรวน                           ปลากใู สไ่ ด้สว่ นเป็นอย่างไร

อีดาํ ตาํ พริกขยกิ ขยี                               เสียงถีโกกโกกกระโชกไล่

ขา่ ขิงพริกเกลือเจือลงไป                        แขยะแขยะหยิกไลล่ ะเอียดดี  

อ้ายมีอีกวยฉวยกระบงุ                            ตวงข้าวในย้งุ เอาออกสี

ตากตาํ ซําซ้อมพร้อมทนั ที                       กระสอบใสไ่ ด้ทีกองเตม็ ไป

ปลาแห้งปลาชะโดโตโตหวา                     ปลายา่ งหอมกระเทียมก็เตรียมใส่

นําอ้อยนําตาลงบครบครันไป                         บ้างก็วิงขวกั ไขวอ่ ยไู่ ปมา

กวนขนมกะละแมแซเ่ ซ็งไป                     มะพร้าวปอกไว้ตอ่ ยแตกฉ่า

กระตา่ ยขดู ครูดแคะแกะกะลา                  คนั กะทิกระทะฉ่าเทลงไป

เอาแป้ งมาขยําแล้วซํากรอง                     นําตาลใสล่ งท้องกระทะใหญ่

เหลวเหลวกวนงา่ ยสบายใจ                      เร่งไฟคนเคยี วเหนียวเข้าทกุ ที

ผลดั กนั บ้างเป็นไรหวั ไหลเ่ หนือย               เมือยแขนเป็นจะตายแล้วอ้ายผี

ตดิ กระทะเลอะละอยเู่ ชน่ นี                        ควกั พายป้ ายทีใบตองรอง

มงึ ชมิ กชู ิมริมกระทะ                                หวานละดีครันเป็นมนั ย่อง

หมดริมควกั ชมิ ทีกลางลอง                      พร่องไปครึงกระทะชะหวานจริง 

   ศรีประจนั มารดาจงึ วา่ ไป                      แมพ่ ิมนีเป็นกระไรเข้าเรือนนิง

ผวั มีทีไปไมไ่ หวตงิ                                 ชว่ ยกนั วิงกนั เต้นบ้างเป็นไร

136

หมากพลหู ยกู ยาไมจ่ ดั แจง                      จะเฝ้ าทรงพระกนั แสงไปถงึ ไหน

เป็ นแพงพวยทอดยอดอิดออดไป              ผ้าผอ่ นทอ่ นสไบไมน่ ําพา

อยา่ งนีหรือขนึ ชือวา่ รักผวั                         มวั แตจ่ ะร้องไห้ไมเ่ งยหน้า

แม้นไมม่ ีกดู เู ถิดนา                                ปลาชนิ หนงึ จะกินก็ไมม่ ี

จะลงกดั ก้อนเกลืออยกู่ รอดกรอด              นงั กอดหวั เขา่ อยกู่ บั ที

แมย่ ายตะกายเป็นตวั ตี ยงั กะวา่ กนู ีเป็นเมียน้อย                           

สง่ แตเ่ สียงโลโ่ ลพ่ ทุ โธ่เอย๋ ไมห่ ยิบต้องบ้างเลยนางยอดสร้อย

ยิงวา่ ดตู าเลน่ ปรอยปรอย                         กจู ะตอ่ ยให้ร้องก้องสพุ รรณ 

   ครานนั เจ้าพมิ พิลาไลย                         กอดผวั ร้องไห้อยปู่ ่ วนปัน

หยิบอะไรเข้าไมไ่ ด้อกใจตนั                      กลืนกลนั นําตายงิ ไหลพรู

เสียงแมว่ า่ ขานรําคาญใจ                          ลกุ จากผวั ไปสะอืนอยู่

ปอกหมากใสข่ นั แล้วพนั พล ู                      แลดผู วั เพียงจะขาดใจ 

ซบหน้าโศการําพนั เศร้า                           จะคลงึ เคล้าพลจู ีบเข้าไมไ่ ด้

สะอืนอกั สลกั อกตะลงึ ไป                         สําลีถือกบั มือไว้ก็ลืมวาง 

   เจ้าพลายแก้วเหน็ เมียละเหียไห้              ลกุ ไปนงั แอบลงแนบข้าง

ปลอบประโลมโฉมเชด็ นําตาพลาง              อยา่ ครวญครางนกั เลยนะน้องอา

จีบพลเู ถิดพีอยกู่ บั พมิ แล้ว                        ออแก้วจะได้กินทีกลางป่ า

อยา่ โศกศลั ย์จงกลนั กลืนนําตา                  มาผวั จะชว่ ยเจ้าป้ ายปนู

สพั ยอกหยอกเย้าเฝ้ ายวนยวั                      เคยี งผวั นําตาคอ่ ยหายศนู ย์

แกล้งเย้าให้เจ้าคลายอาดรู                        ทีนนั นนู น้องฟกหวั อกบวม 

   นางพิมยมิ ทงั นําตาตก                          อยา่ วา่ ฟกเลยมนั คงจะลงนว่ ม

หมากพลดู หู ยบิ รีบรวบรวม                        ใสล่ ว่ มเหลือยดั ยา่ มตะเครียว

พอ่ ทนู หวั ผวั คืนมาสมส่ ู                            อยา่ ให้พลขู องพมิ ทนั แห้งเหียว

บหุ รียาเพชรบรู ณ์ฉนุ เจียว                         ใบตองขอให้เขียวเมือคืนมา

คอ่ ยยงั ชวั ด้วยผวั มาพาชืน                        คลายสะอืนคลานเข้าไปพบั ผ้า

ประจงจีบกลีบเล็กเล็กลออตา                    ไปกลางป่ ากําปันน้อยนนั ใสไ่ ป

นางจดั แจงหีบผ้ากระจกหวี                        ตามทีเคยทําเจ้าจําได้

137

หยบิ หมอนทีนอนน้อยละห้อยใจ                โอ้จะไกลทีนอนน้องไปนอนเดยี ว

หมอนของน้องหน้ากรองด้วยทองชดุ            เป็นเครือครุฑยดุ กระชากนาคเกียว

คดิ ไปใจสยองแสยงเจียว                         อกเสียวระทมทบั ทีนอนลง 

   ครานนั ทองประศรีผ้มู ารดา                     ลกู ยาไปทพั จะตามสง่

แตง่ งานพลายแก้วพงึ ลงแล้ว                     ยบั ยงั ยงั คงอยสู่ พุ รรณ

เรียกหาข้าคนให้ขนของ                               สบ้งุ เสบียงเรียงกองในเรือนนนั

มงึ อยา่ เผอเรอเหนออีจนั                           พร้อมกนั ลงเรือกญั ญาไป

บา่ วชายบา่ วหญิงวิงลนลาน                       เชิงกรานหม้อข้าวเอาสง่ ให้

ทองประศรีงกงนั ขนึ บนั ได                        พดู จาปราศรัยกนั ไปมา

จะไปด้วยกนั ฤๅออจนั เอย๋                        หาไปสง่ ลกู เขยไมฤ่ ๅหวา     

แตง่ สําเร็จเสร็จแล้วทงั ข้าวปลา                  ไปดหู น้าออพลายให้คลายใจ 

   ศรีประจนั ตอบคาํ ทองประศรี                   เหย้าเรือนตหู ามีใครดไู ม่

ข้าวของยงั กองออกมนู ไป                         พาออพมิ พิลาไลยไปสง่ กนั  

   ทองประศรีได้ฟังสงั ข้าคน                      ขนของลงเรือขมีขมีน

พลายแก้วลกุ ออกมานอกพลนั                    ไหว้ทา่ นศรีประจนั ผ้แู มย่ าย

นดั กนั กบั ทา่ นทองประศรี                          ให้ไปคอ่ ยอยทู่ ีสําคญั หมาย

บ้านแมนแมน่ ยําอยา่ คลาดคลาย                 ลกู ชายจะไปบกยกเข้ากรุง

ทลู ลาพระองค์ผ้ทู รงธรรม์                          จะได้พบกนั ตอ่ วนั รุ่ง

แมอ่ อกเรือก่อนนอนพ้นยงุ                          พรุ่งนีลกู จงึ จะตามไป 

   ทองประศรีได้ฟังลกู ชายวา่                      นดั กนั สญั ญานนั จําได้

ลงเรือกญั ญาพร้อมข้าไท                          นางพิมก็ไปกบั มารดา

นงั ในกลางแคร่กบั แมผ่ วั                             ฝี พายบา่ ยหวั ออกจากทา่

ต้มุ ตมิ ทมิ ถีร้องมีมา                                  ยาวยาวช้าช้าไว้เป็ นไร

ชกั หวั เรืออ้ายดาํ ทําอยา่ งนนั                        กไู ลไ่ มท่ นั ออพอ่ ข้าไหว้

ถือท้ายไมถ่ นดั คดั รุดไป                           วาดไว้บ้างเหวยเฮ้ยหวั เรือ

วาดไมท่ นั รันรกคนตกนํา                           โขนตําเข้าทีตอตอ่ หวั เสือ

มนั ตอ่ ยระยําทงั ลําเรือ                               ทองประศรีเลิกเสือขนึ คลมุ ตวั

138

นางพิมพิลาไลยได้กระสอบ                        มดุ หมอบเข้าไปพอมิดหวั
อ้ายฝี พายเก้กงั กําลงั กลวั                           เรือรัวถกู ตอไหลจ้อไป
มดุ นํากําดนิ ขนึ มายา                                 ลากเรือออกมาพ้นตอได้
ร้องดา่ กนั องึ คะนงึ ไป                                พอรุ่งก็ใกล้บางลางพลนั  

ตอนท ี ๙ พลายแก้วยกทัพ
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว                    แมก่ บั เมียไปแล้วก็จดั สรร
เครืองอานวา่ นยาสารพนั                             สําหรับกนั อาวธุ ไมไ่ ว้ใจ
กราบลาแมย่ ายแล้วเยืองยา่ ง                      ขนึ ช้างพร้อมพรังทงั บา่ วไพร่
ออกจากเมืองสพุ รรณทนั ใด                        เข้าไปกรุงศรีอยธุ ยา
รีบไปหาท่านผ้รู ับสงั                                   แล้วยบั ยงั ค้างอยทู่ ีเคหา
จนแจม่ แจ้งแสงศรีสรุ ิยา                              ก็เข้ามาเฝ้ าองค์พระทรงธรรม์ 
   ครานนั พระองคผ์ ้ทู รงฤทธิ                        เสดจ็ สถิตพระทีนงั สธุ าศวรรย์
เสนาเข้าเฝ้ าอยพู่ ร้อมกนั                             บงั คมคลั แนน่ ท้องพระโรงชยั
ทอดพระเนตรแลมาเห็นพลายแก้ว                ผอ่ งแผ้วพระกระมลแจม่ ใส
เออเอ็งเร่งยกพลไกร                                 จงไปเป็นสขุ สวสั ดี
ปราบลาวให้ละเอียดลงเป็นแป้ ง                    จงเรืองฤทธิเรียวแรงดงั ราชสีห์
กจู ะให้อาวธุ ไปราวี                                     ดาบนีทีด้ามประจพุ ราย
ประทานผ้ายกดีสีสะอาด                             สนบั เพลาเจียระบาดอนั เฉิดฉาย
ทงั หมวกต้มุ ปี มีระบาย                                 พลายแก้วกราบถวายบงั คมลา
ออกไปยงั ศาลาลกู ขนุ                                 ชลุ มนุ พวกพหลพลอาสา
ตรวจพร้อมเสร็จสรรพแล้วรับตรา                   ลาทา่ นผ้ใู หญ่ท่านให้พร 
   ได้ฤกษ์เลิกพลพยหุ บาตร                        เกลือนกลาดคงั คบั สลบั สลอน
ยกออกมานอกพระนคร                              ทงั ช้างม้าหมนู่ กิ รโยธี
เสือแสงแดงดาษดสู ง่า                               ถือศาสตราอาวธุ มาองึ มี
ธงเทียวเถือกทงุ่ ลมุ พลี                               ฆ้องตีหงึ โหส่ นนั นาน
ถงึ ปากบางลางอย่ขู ้างหนงึ                            ยกพลข้ามถงึ ข้างฟากบ้าน

139

ปลงหาบยาบเยิบสาแหรกยาน                      ถอดคานคกึ คกั พกั ผ้คู น

กินอยพู่ วู ายสําเร็จแล้ว                                พลายแก้วจงึ สงั พวกพหล

ให้เร่งเคลือนไคลคลายาตราพล                     ไปอย่ตู ้นทางทีจะคลาดคลาย

ปลงวางช้างม้าอยทู่ า่ ก ู                                 เทียวอยทู่ ีศาลาวดั ป่ าฝ้ าย

พวกพลโยธากราบลานาย                          ขยายยกกองทพั ไปฉบั พลนั  

   พลายแก้วอยเู่ ดียวก็เหลียวแล                   เห็นแมก่ บั พิมจอดอยนู่ นั  

ลงจากศาลามาหากนั                                   ปรึกษาสําคญั ทงั สามคน

ไปทพั ทางไกลไมร่ ู้เหต ุ                               จะสงั เกตปลกู โพธิไว้สามต้น

ถ้าแม้นจะยอ่ ยยบั ถึงอบั จน                           ขอให้โพธิพิกลไปเหมือนกนั

นงั ปรึกษากนั มิทนั ช้า                               ให้เทียวหาหนอ่ โพธิขมีขมนั

คอ่ ยขดุ มใิ ห้ฉดุ กระชากฟัน                           ดนิ นนั พนั พอกไว้ดิบดี

ยกลงเรือแล้วก็ข้ามฟาก                              ผลกั หวั เรือบากไปถึงที

ขนึ บกยกโพธิมาทนั ที                                 มีต้นไม้ใหญ่ได้สําคญั

จงึ แตง่ เครืองบตั รพลีบชู า                             บวงสรวงเทวดาทีอยนู่ นั

ขดุ หลมุ แล้วพษิ ฐานพลนั                              ปลกู กนั คนละต้นนงั บนไป 

   ทองประศรีนนั พิษฐานก่อน                      ถ้าม้วยมรณ์ชีวาหารอดไม่

ให้ต้นโพธิของข้านนั บรรลยั                           ถ้าตวั ไข้โพธิไข้เหมือนตวั เป็น

แม้นตวั อยดู่ ีมีสขุ                                         ความทกุ ข์ไมก่ ําเนิดเกิดเข็ญ

ขอให้โพธิชมุ่ ชอมุ่ เย็น                                 ให้เหน็ ประจกั ษ์อยแู่ ก่ตา

วา่ แล้วเทา่ นนั ด้วยทนั ใด                               ยกต้นโพธิใสไ่ ว้หลมุ หน้า

เจ้าพลายไหว้วอนแกเ่ ทวา                             ตวั ข้าจะขนึ ไปชิงชยั

แม้นจะมีชยั แกไ่ พรี                                     ขอให้โพธิต้นนีงอกงามไสว

ถ้าแม้นจะอาสญั บรรลยั                                 ขอให้โพธิข้านีตายตาม

แม้นตวั ข้านีมปิ ่ วยไข้                                   ขอให้โพธิสกุ ใสเรืองอร่าม

ถ้าสําเร็จณรงคส์ งคราม                                ขอให้งามเขียวชอมุ่ เป็นพมุ่ ชฏั

อธิษฐานแล้วพลนั ทนั ใด                               ยกต้นโพธิใสใ่ นหลมุ อดั

รากรอมพร้อมสนิ เอาดนิ ยดั                            นําตาพมิ เจ้าก็หยดั กระเดน็ ลง

140

ยกมือกราบกรานเทพารักษ์                           สะอืนไห้ฮกั ฮกั ตะลงึ หลง

ประคองต้นโพธิน้อยละห้อยงง                        ขอเดชะเทพทรงศกั ดาฤทธิ

โพธิทองของพมิ พษิ ฐาน                               ถ้าอย่บู ้านตวั ตายวายดบั จิต

ขอให้โพธิตายตามอยา่ งามชิด                      มาตรแม้นคงชีวิตไมบ่ รรลยั

ขอให้โพธิชมุ่ ชืนระรืนร่ม                               นําสรุ ามฤตพรมไมเ่ ปรียบได้

ถ้าตวั ไข้ไผผ่ อมตรอมใจ                           ใบโพธิจงสลดลงหลากตา

ครันพิษฐานแล้วจงึ ปลกู ลง                             นําตาตกซกสรงลงโซมหน้า

พนู พวนถ้วนสนิ ทกุ หลมุ มา                             นํารดปลดผ้าสไบพลนั

ทงั สามผืนผ้าพบั ลงไว้                                   ประจงใจแล้วก็หม่ ประจํามนั

ขอเดชะผ้านีทีผกู พนั                                     หม่ โพธิสําคญั ทงั สามคน

ตา่ งคนตา่ งจะไปไกลตา                                กลบั มาขอให้พบกนั เป็นผล

แม้นตวั ข้าตายวายชนม์                                 ให้สสู่ วรรคช์ นั บนสบายใจ

จะเกิดไปในภพชาตหิ น้า                                ขอให้ข้าพบกนั ให้จงได้

ร้อยกปั แสนกลั ป์ อนนั ตไ์ กล                           พบกนั ไปตราบเท่าเข้านิพพาน 

   ครันหม่ โพธิเสร็จสรรพทงั สามต้น               สามคนจากทีพิษฐาน

ลงเรือพร้อมกนั มิทนั นาน                               บา่ วคาํ เรือกรานออกพายไป

จอดวดั ป่ าฝ้ ายทีท้ายเขือน                             เตอื นคนขนของไมช่ ้าได้

บรรทกุ หลงั ช้างพลนั ทนั ใด                            พลายแก้วแววไวไหว้มารดา

ทองประศรีอวยพรสถาผล                             จงสวสั ดมิ งคลไปภายหน้า

นางพมิ ไหว้พลนั กลนั นําตา                            สะอืนออกปากว่าไปจงดี

เจ้าพลายแก้วสงั พิมพิลาไลย                         สงวนใจสงวนรักไว้ทา่ พี

แล้วเด็ดรักหกั ใจจรลี                                    ยา่ งขนึ จากทีนาวาพลนั

ทองประศรีกบั พมิ พิลาไลย                            บา่ วไพร่ก็ผลกั หวั เรือหนั

ผวั เมียชะแง้แลดกู นั                                      นําตาหยดอดกลนั จนลบั ไป

บา่ วไพร่พดู เลน่ กนั เฮฮา                                นางพมิ ก้มหน้าไมพ่ ดู ได้

แมผ่ วั โลมเล้าเอาใจ                                     กลบั ไปยงั สพุ รรณพารา 

   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว                   แมก่ บั เมียไปแล้วละห้อยหา

141

ตระเตรียมพร้อมกนั ทนั เวลา                          ช้างม้าหาบคอนสลอนไป
แฟ้ มโพลโ่ ย้ยานจนอย่ยู าบยาบ                         หวั ปลาอ้างาบดงั กาบไผ่
กลกั พริกกลกั ขิงกริงกร่างไป                         แกวง่ ไกวเยินเยินเดนิ ตามกนั
บ้างเหนือยเมือยล้าแข้งขาขดั                         บ้างคดั ลกู สะบ้าวา่ ไมห่ นั
บ้างยงั หยดุ กินยาทานํามนั                             ลกุ ขนึ ได้ไลก่ นั ก็รีบไป
บ้างลงนงั ชกั กญั ชานยั น์ตาหลบั                       โงกหงบั หาวนอนผ้าผอ่ นไหม้
ลกุ ขนึ อ้อู ีตีเหล็กไฟ                                     ข้ามทงุ่ มงุ่ ไปพนาวา 
   พลายแก้วขีคชสงั หาร                            สงู ตระหงา่ นเงือมเงือมอยใู่ นป่ า
วนั หนงึ ก็พอถงึ ทงุ่ โสภา                                 อนจิ จาพมิ พีผ้งู ามงอน
บ้านกระทงตรงข้ามไปทา่ โพธิ                        โอ้วา่ โพธิสามต้นยงั อ่อนออ่ น
คาํ ลงปลงทพั ให้หลบั นอน                              รุ่งยกพลผอ่ นข้ามนําไป
ลดั ลว่ งนครสวรรคด์ นั ดง                                ตดั ทางหาลงดามนําไม่
ร่มรืนพืนพรรณดอกไม้                                  เจ้าพลายละห้อยไห้ถงึ เมียรัก
โอ้เจ้าพิมนมิ นวลของพลายแก้ว                     จะข้อนทรวงหนกั แล้วเพียงอกหกั      
มาสง่ ทพั กลบั ไปอาลยั นกั                               ดผู วิ พกั ตร์พมิ เผือดไมพ่ าที
มาด้วยจะได้ชีให้ชมเลน่                                 ในดงเยน็ ยามยากมากบั พี
สารพดั รุกขชาตสิ ะอาดดี                               สกณุ ีจบั รังอยจู่ อแจ 
   นกเขาจบั ข่อยอยเู่ คียงค ู่                        ผวั มาอยไู่ กลเจ้าพมิ เสียเหลือแหล่
คบั แคทํารังบนต้นแค                                    พีหา่ งแหหอเหินมาเดนิ ไพร
กระลมุ พจู ิกพวงชมพเู่ ทศ                               สงั เกตเหมือนผ้าชมพพู ิสมยั
พะยอมหอมหวนมายวนใจ                             เหมือนกลนิ สไบเจ้ายงั ติดมา
หอมกลนิ บปุ ผชาติดาษดง                             เหมือนกลินแก้มทีหลงตะลงึ หา
นกแก้วจบั แก้วแจ้วเจรจา                               เวทนาน้องจะพดู กบั ผ้ใู ด
นกขมนิ บนิ จบั ต้นมะเดือ                                โอ้วา่ เนือจะหมองไมผ่ อ่ งใส
จะเมนิ หมางขมนิ ทาระอาใจ                            โอ้เจ้าพิมพลิ าไลยของผวั อา
พิศพรรณพฤกษามาตามทาง                          มะปรางเปรียบแก้มนางทงั ซ้ายขวา    
อนิ พรมนมสวรรคจ์ นั ทน์คณา                         พีจนกระแจะจนั ทร์ทาทกุ อย่างไป

142

เหน็ กระทมุ่ พมุ่ ชฏั ระบดั ตงั                              เหมือนผมพมิ เจ้าสะพรังเพราไสว
เปลา่ จิตคดิ เยน็ ยะเยือกใจ                             สกั เมือไรจะได้พบเจ้าพีอา 
   ครวญพลางทางเร่งพลไกร                        มาในเถือนแถวแนวป่ า
ถึงป่ าใหญ่ไม้กลาดดาษดา                                ต้นพฤกษากรอบเกราะกะเทาะพงั
ยางยงู สงู โยนโอนสะบดั                                 พระพายพดั เอนล่ดู สู ะพรัง
ลมกระแทกแตกลนั สนนั ดงั                             ถกู รังหนพู กุ ยงุ่ สยมุ พู
ปลายทอดยอดแยะตลอดไส้                       เป็นตะไคร่คราบเครอะออกเยอะอยู่
กระแตตามกระรอกมาเข้าคารู                        งเู ขียวเลียวไลต่ ลอดปลาย
ลางต้นล้มตงั ตละปัก                                    รากหกั ขนึ แทงระแหงหงาย
กะต้มุ กะตมิ เกะกะปะกนั ตาย                       ยอดหวายพนั คลมุ อยซู่ ุ้มเซงิ
เป็นนํากรังรังเรอะอยเู่ ฉอะฉะ                          เขยอะขยะขยกุ ขยยุ ดยู ยุ่ เหยิง
รุงรังรุกรุยเป็นปยุ เซิง                                   กะพะกะเพงิ พนั ผกู ลกู หวายไป
ลางต้นโกร๋นกร่อนจนปล้อนเปลือก                  เทือกถกู โคลนช้างเอาข้างไส
เขียวชอมุ่ พมุ่ ชือชอือใบ                              แมงภ่ไู ชในนอกเป็นพรอกโพรง
คา่ งลงิ วงิ เลียวแลน่ ตลอด                              ไม้คอดหกั โลดกระโดดโหยง
เถาวลั ย์พนั ย้อยดงั แกล้งโยง                          โจงโคร่งคริคระอยคู่ รึมครํา
ครันถึงหวา่ งเขาเงาชะโงก                                เป็นตรวยโตรกเตยี นตลิบตลอดถํา
เป็นแผน่ เพงิ ตระพกั ชะงกั งํา                           แตต่ ีนตําแลต้องนยั น์ตาพราย
ต้องแสงสรุ ิยนระยบั แสง                               บ้างเดน่ แดงแขง่ เขียวประสานสาย
หมอกมว่ งโมราราวระบาย                              ลวดลายดจุ แต้มเบญจรงค์
ทีเดน่ แดงดงั แสงปัทมราช                             ประหลาดเลห่ ์ปะวะหลํางามระหง
ทีดาํ ดงั หนงึ นิลบรรจง                                   จบั พงพฤกษ์พมุ่ ชอมุ่ ตา
ทีขาวราวกบั เม็ดเพชรรัตน์                             นําซดั เป็ นระลอกกระฉอกฉ่า
ฝอยฟ้ งุ พงุ่ เต้นกระเซ็นมา                              กระทบผาซา่ สาดสะเทือนไพร 
   ครันเดนิ ดงลงธารละหานหนิ                  นํารินแลลาดสะอาดใส
กรวดกระจายพรายเม็ดเป็ นมนู ไป                    โอ้พิมพลิ าไลยของพีอา
มาด้วยผวั จะเก็บก้อนกรวดให้                          ทีชอบใจพีจะเก็บให้หนกั หนา

143

กรีดเล็บเก็บเลน่ ลออตา                                 อนิจจาเนือคเู่ จ้าอยไู่ กล

ของเข้าเจ้ามกั รักของเลน่                               เห็นอะไรงามงามแล้วไมไ่ ด้

ถ้ามาด้วยผวั แล้วในแนวไพร                           จะมานงั ร้อยมาลยั บนหลงั ช้าง

จะห้อยหอมล้อมรอบสปั คบั                            เป็นสร้อยสนแซมประดบั สดสล้าง

คดิ คดิ ไมว่ ายเสียดายนาง                              เจ้าแนบข้างของแก้วไมแ่ ววมา

ตดั ทางถงึ กําแพงระแหงเถิน                           ชมนกั มกั เนนิ อยหู่ นกั หนา

เนินเรืองเครืองเขาจะนินทา                           วางตราผ้รู ังด้วยทนั ที

จดั พลเสร็จสรรพทงั สามเมือง                          ยกเครืองของเลียงอยอู่ งึ มี

ครันได้พิชยั ฤกษ์ดี                                        ตีฆ้องลนั ปื นเป็นสําคญั

โหร่ ้องเอิกเกริกเลิกทพั                                   จบั อาวธุ ถือกบั มือมนั

ช้างม้าอดั แอแจจนั                                      กระทงั ถึงเขตขณั ฑ์เมืองเชียงทอง

ให้กองหน้าเทียวค้นพวกเชียงใหม ่                   พบทีไหนไลก่ ระหนําทกุ บ้านชอ่ ง

หําหนั ฟันตายลงกา่ ยกอง                                ข้าวของขนริบพลั วนั

ตยี บั เยนิ ไปมไิ ด้ยงั                                         กระทงั ถงึ เชียงทองก้องสนนั

พวกเชียงใหมห่ ลายทพั รับไมท่ นั                        ทพั ไทยไลฟ่ ันตะลยุ ไป

ด้วยมนั ประมาทอาจอง                                   ทะนงวา่ เชียงทองหาส้ไู ม่

ยนิ ยอมยกธงแล้วปลงใจ                                 นายไพร่เทียวทวั ทงั พารา

บ้างเทียวหาผกั ปลามาหา่ งคา่ ย                         ไทยแทงล้มตายเป็นหนกั หนา

ตอ่ รู้วา่ ไพรีนนั มีมา                                         จงึ เรียกหาผ้คู นอลหม่านไป

กลบั เข้าคา่ ยรอบขอบค ู                                   ชาวเชียงทองดเู ห็นหวนั ไหว

สงั เกตเหตรุ ู้วา่ ทพั ไทย                                    ก็ดใี จปิ ดประตเู สียฉับพลนั  

   ครานนั เจ้าเมืองเชียงทอง     ทงั พวกพ้องปรีดเิ ปรมเกษมสนั ต์

ดีใจทพั ไทยมาชว่ ยทนั                                    กจู ะตดั หวั มนั ชาวเชียงอิทร์

จําจะให้เจ้าหวั นนั ออกไป                                 บอกแมท่ พั ไทยให้ทราบสนิ

มไิ ด้ขบถตอ่ พระองคท์ รงธรณินทร์                    ท้าวเพียได้ยนิ ก็พร้อมใจ

จงึ ไปนมิ นตพ์ ระสงั ฆราช                                 วชิ าสามารถหากลวั ไม่

อีกทงั พระสงฆ์สององค์ไป                               ออกหลงั เมืองมาได้นอกพารา

144

ฝ่ ายพวกทหารเจ้าเชียงใหม ่                              ไว้ใจพระสงฆ์ไมเ่ ขน่ ฆา่
เดนิ ดงึ ถึงทพั อยธุ ยา                                       เรียกหาให้เปิดประตรู ับ
พวกไทยเห็นพระสงฆ์องอาจ                           ประหลาดเปิ ดคา่ ยออกไลจ่ บั
พาตวั เข้าไปให้นายทพั                                     นงั เป็นอนั ดบั กนั ลงไป
พระยากําแพงระแหงเถิน                                 วา่ หลวงลาวทําเกินไมไ่ ว้ได้
โทษด้อมมองกองทพั ถงึ บรรลยั                         พลายแก้วห้ามไว้วา่ อยา่ ทํา
จงึ ถามไปพลนั ทนั ใด                                      พากนั มาไยจะใกล้คํา
บอกความจริงพลนั ทา่ นอยา่ อํา                          ใครนําแนะบอกให้ออกมา 
   ครานนั จงึ ทา่ นพระสงั ฆราช                   กล้าหาญชาญฉลาดเป็นหนกั หนา
แก้ไขด้วยไวปัญญา                                       สาธตุ วั ข้านีเป็นชี
เจ้าเมืองเชียงทองให้มาหา                               ทา่ นผ้ถู ืออาญามาถงึ นี
อวยพรให้เป็นสขุ สวสั ด ี                                   แจ้งความตามทีมีศกึ มา
ล้อมรอบขอบเวียงเชียงทอง                             มากมายก่ายกองเป็นหนกั หนา
แตฟ่ ันแตกแหลกตายหลายเวลา                        ก็ไมล่ า่ เลกิ ทพั กลบั ไป
ทีในเมืองข้าวปลานนั หมดสิน                            จะออกไปหากินก็ไมไ่ ด้
จงึ ทําเป็นยินยอมพร้อมใจ                                เข้าด้วยเชียงใหมไ่ มฆ่ า่ ฟัน
ครันจะบอกไปศรีอยธุ ยา                                 พวกลาวตรวจตราอยเู่ ข้มขนั
สารพดั ขดั สนจนทกุ อนั                                     วนั นีดีใจเห็นไทยมา
จงึ ให้ข้อยมาบอกจะออกรบ                              ตตี ลบหน้าหลงั ให้หนกั หนา
ขอทา่ นแม่ทพั ไทยให้สญั ญา                            วนั ใดฤกษ์พาจะได้ตี
ทพั ไทยเข้าตีจะตีด้วย                                     ฟันให้มนั มอดม้วยลงเป็นผี
ทา่ นอยา่ ได้กงั ขาราค ี                                      อนั ถ้อยคําทงั นีเป็ นความจริง
ถ้าแม้นคดิ คดขบถใจ                                      จะฆา่ ให้ตายสินทงั ชายหญิง
แตเ่ ดก็ เทา่ ลกู ฝ้ ายให้ตายจริง                            ฟันทงิ เสียเถิดไมข่ อตวั  
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว              ฟังสงั ฆราชแล้วก็ยมิ หวั
ทพั เราชาวใต้มิได้กลวั                                      ถงึ เชียงทองทําชวั ขบถไป
อนั ทพั เชียงใหมน่ ีคงยบั                                     จะตามจบั มนั มาให้จงได้

145

มดั มาฆา่ ฟันให้บรรลยั                                       บดั นีชีต้นได้มาเจรจา  

เราเชือถือด้วยวา่ เป็นพระสงฆ์                            คงซือตรงวา่ ไรไมม่ สุ า

ทา่ นจงกลบั ไปในพารา                                    บอกพระยาเชียงทองให้แจ้งใจ

พรุ่งนีเพลาตะวนั บา่ ย                                        จะทําลายทพั ลาวให้จงได้

เร่งรัดจดั พหลพลไกร                                      ได้ฤกษ์เมือไรให้พร้อมกนั  

   ครานนั พระสงั ฆราชา                       รับคาํ อําลาขมีขมนั

เร็วไวเข้าในกําแพงพลนั                                    บอกความสารพนั ทีสงั ไป

เจ้าเมืองเชียงทองครันพลบคํา                           ทําตามคําสงั ฆราชหาช้าไม่

ลากปื นขนึ ป้ อมด้วยทนั ใด                                 เตรียมอาวธุ น้อยใหญ่คอยเวลา

บ้างปลกุ เครืองอานใสม่ งคล รดมนตร์นําว่านให้หาญกล้า

พวกชายสบายใจในพารา ตีฆ้องกลองจ้าทงั เชียงทอง

   ครานนั ฟ้ าลนั สนั บาดาล                     ยอดทหารเชียงอินทร์สนิ ทงั สอง

อีกปราบเมืองแมนแสนกํากอง                          ปรองดองปรึกษาราชการ

บดั นีไทยขนึ มาล้อมทพั                                   อ้ายเชียงทองก็กลบั ทําห้าวหาญ

ปิดประตลู ากปื นยืนทะยาน                              ยงิ ต้านตอบโต้เป็นโกลี

ทพั ไทยโอบหลงั ตงั ดกั                                    จะกกั ทพั เราไว้มใิ ห้หนี

นิงอยดู่ จู ะเสียทว่ งที                                       มนั จะตดี ือดงึ ถึงแดนเรา

ยนั ไยไทยมาสกั กีหมืน                                   จะตีให้มนั ตืนขนึ ตีนเขา

ให้ยน่ แยกแตกทพั แล้วจบั เอา                          สง่ เข้าเชียงอินทร์สินทงั ทพั

ตวั อ้ายเชียงทองจองหองกล้า                           ลกู เมียมดั มาเอาดาบสบั

ลกู เดก็ เลก็ น้อยให้ย่อยยบั                                   จงึ กําชบั เมืองแมนแสนกํากอง

สองทา่ นคอยต้านด้านกําแพง                            ยิงแทงรบรุกจกุ ช่อง

รับพวกอ้ายลาวชาวเชียงทอง                             เราสองนายนีจะตีไทย

พลมนั กีหยิบพริบตาเดียว                                 หาต้องรบขบั เคยี วเทา่ ไรไม่

ครันปรึกษายนิ ยอมพร้อมใจ                             ตา่ งก็ไปเตรียมทพั ฉบั พลนั

แตล่ ้วนม้ากล้าแขง็ แรงสามารถ                         สวมเสือแดงคาดชมพมู นั

ดาบตะพายกรายขยบั สําหรับฟัน                        ทวนทองถือประจญั ประจํากาย

146

หอกซดั ซดั แซงบนหลงั ม้า                               เบาะอานผา่ นหน้าดเู ฉิดฉาย
เครืองอานวา่ นยาสําหรับกาย                            ทนายปื นปันลําตะแบงมาน
บ้างปลกุ ย้อมเครืองอานอา่ นเวท                        วเิ ศษสดุ ศกั ดากล้าหาญ
ล้วนเคยได้ประจญประจญั บาน                          จดั การพร้อมสรรพทงั ทพั ไป
ครันได้พชิ ยั เพชรฤกษ์                                     เอกิ เกริกโหร่ ้องสนนั ไหว
ออกจากคา่ ยพลนั ทนั ใด                                  สะพรังพลไพร่ได้กระบวน
สองนายขนึ นงั บนหลงั ม้า                                 ขบั ร่าเริงรบตลบหวน
แสงดาบปลาบแวบแปลบปลายทวน                    จวนถงึ คา่ ยไทยให้ปักธง 
   ครานนั พลายแก้วผ้แู มท่ พั                      ยืนขยบั ดงั พญาราชหงส์
เรืองฤทธิเชียวชาญการณรงค ์                           เห็นลาวยกพลตรงมาครามครัน
จงึ ชวนผ้รู ังทงั สามคน                                      ให้จดั แจงแตง่ ตนขมีขมนั
ตรวจเตรียมพลไพร่ให้พร้อมกนั                          ผกู พนั เครืองครบในสงคราม
เจ้าพลายแก้วก็เสกนํามนั ให้                              ทาไพร่ทานายสนิ ทงั สาม
แตง่ ตวั ขนึ ม้าสง่างาม                                       ตามยามเลิศล้วนประสิทธิดี
ครันได้มหาพิชยั ฤกษ์                                      เอกิ เกริกเลิกทพั ออกจากที
โหร่ ้องลนั ฆ้องกระแตต ี                                    กรูกรีเอิกเกริกระดมปื น
กกึ ก้องสะเทือนท้องสธุ าวาส                             ลาวตกใจขยาดจนแตกตนื
ควนั มวั มืดคล้มุ ดงั กลางคืน                                ใกล้ลาวแล้วก็ยืนจะดทู ี 
   จะกลา่ วถงึ เจ้าเมืองเชียงทอง                  กบั พวกพ้องเตรียมกระบวนไว้ถ้วนถี
พอได้ยนิ ปื นผาทีราวี                                       เหน็ ทพั ไทยเข้าตีประจญั กนั
เปิดประตกู รูออกไปนอกเมือง                           แนน่ เนืองมากมายคา่ ยปิหลนั
ลําพงั ทพั นบั ได้สกั ห้าพนั                                   นอกนนั ชาวเมืองออกชว่ ยรบ
ล้วนปื นหอกออกสะพรังทงั ไพร่นาย                    แหกคา่ ยควนั กล้มุ คล้มุ ตลบ
ถอนขวากลากปื นออกยืนรบ                             จดุ คบเผาคา่ ยทลายไป 
   ฝ่ ายปราบเมืองแมนแสนกํากอง              เหน็ พวกเชียงทองเข้ามาใกล้
ปลอ่ ยปื นตบั ตงึ ลนั เป็นควนั ไฟ                           ทวนแทงแย้งไขวป่ ระจญั กนั
เสียมไม้รวกยาวเป็นหลาวแหลม                        เงยแหงนแทงผลบั ปับปัน

147

บ้างเข้ารุมกระหนาบเอาดาบฟัน                         บ้างถลนั หอกแทงแย้งขวาซ้าย
ทงั สองข้างตา่ งยิงกนั ครืนครืน                         ลกู ปื นแรงทะลปุ รุคา่ ย
ถกู คนป่ นล้มระเนนตาย                                    แข้งขาขาดหายกระจยุ ไป
พวกเชียงทองมีคา่ ยปิหลนั รับ                            ลกู ปื นปับแบนเปลา่ หาเข้าไม่
รบกนั ป่ วนลนั สนนั ไพร                                    ยงั ไมม่ ีชยั ชนะกนั  
   ครานนั ฟ้ าลนั สนั บาดาล                   คมุ พวกพลทหารแขง็ ขนั
เหน็ ไทยไลท่ พั มาฉบั พลนั                                 คมสนั รูปร่างสําอางดี
ขีม้าร่าเริงบนั เทิงทา่                                         องอาจดงั พญาราชสีห์
จะใคร่ถามลอ่ ลวงดทู ่วงที                                 วา่ ความรู้มนั จะดีสกั เพียงไร
จงึ ร้องตวาดเหวยเฮ้ยไทยเล็ก                            พงึ รุ่นเดก็ ยงั หาครบปี บวชไม่
เราแลดรู ูปเจ้าก็เข้าใจ                                      วา่ เรียนได้แตเ่ สนห่ ์เลห่ ์ลม
กบั ทําอิทธิฤทธิได้นิดหนอ่ ย                               จะมาพลอยทําศกึ ไมเ่ หน็ สม
ฤๅเพือนฝงู ยวั ใจให้นิยม                                 จงึ อาสาซานซมกระเซิงมา
นามกรของท่านนนั ชือไร                                  เจ้าไทยจงึ เชือทา่ นหนกั หนา
เราขอถามตามจริงจงบอกมา                             พาราเชียงทองนนั ของใคร
แดนลาวตอ่ ลาวเขาขนึ กนั                                  อ้ายเชียงทองนนั หาตรงไม่
โกหกยกเมืองไปขนึ ไทย                                  เจ้าเชียงอนิ ทร์จงึ ใช้ให้เรามา
จบั อ้ายเชียงทองผ้ขู บถ                                    พร้อมลกู เมียหมดไปเขน่ ฆา่
ใชก่ ารของเจ้าอยธุ ยา                                      มารุกรานหาญกล้าด้วยเหตใุ ด
มีพลขนึ มาสกั หยิบมือ                                     ไมพ่ อครือทพั เวียงเชียงใหม่
แตเ่ หยียบก็จะเงียบสงดั ไป                               ไมต่ ้องทนั ถงึ ได้ประจญั บาน 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว                 ยมิ แล้วตอบคําทีวา่ ขาน
เรานีฤๅคือวา่ องคพ์ ระกาฬ                               ยอดทหารอยใู่ นอยธุ ยา
เราชือวา่ นายพลายแก้ว                                    ได้ทดลองกนั แล้วจงึ อาสา
เจ้าเชียงทองข้องเคืองพระบาทา                         เป็นสองหน้าแหนงคดขบถไป
ถวายเมืองกบั กรุงอยธุ ยา                                  แล้วกลบั มาขนึ เวียงเชียงใหม่
กําแพงระแหงแจ้งบอกไป                                 พระองค์ใช้ให้เรามาฟาดฟัน

148

ครันมาถงึ เวียงเชียงทอง                                   ปรองดองเหมือนเดมิ ไมบ่ ดิ ผนั
วา่ ถกู ห้อมล้อมไว้ไมห่ นีทนั                                จงึ แกล้งลอ่ ลวงทนั ให้ตายใจ
บดั นีก็ชว่ ยเราออกรบ                                       ให้พวกทา่ นบดั ซบให้จงได้
ทา่ นอยา่ องอาจประมาทไทย                             ถ้าไมด่ ีทีไหนเราจะมา
นามกรของทา่ นนนั ชือไร                                  คารมใหญ่ยิงยวดมาอวดกล้า
โมโหโอหงั ชา่ งเจรจา                                            พริบตาเดยี วดอกจะบรรลยั
จะพากนั สนิ ชาตวิ าสนา                                    ทียกมาหาเหลือกลบั ไปไม่
จะบอกเจ้าเอาบญุ ให้อ่นุ ใจ                            จงออ่ นน้อมยอมไทยจะรอดตวั  
   ครานนั จงึ พระยาฟ้ าลนั                        ฟังพลนั ตบมือแล้วร้องหวั
ชะต้าวา่ ได้ชา่ งไมก่ ลวั                                      เขารู้ทวั ทกุ แคว้นแดนภพไตร
วา่ เมืองเชียงทองแตบ่ รุ าณ                                ถินฐานเคยขนึ กบั เชียงใหม่
มนั หากคิดคดขบถไป                                      จงึ มีภยั ถึงเวียงเมืองเชียงทอง
เขาจะทํากนั ประสาข้ากบั เจ้า                              ใชธ่ ุระอยา่ เข้ามาเกียวข้อง
ขืนสรู่ ู้ปันลําทําคะนอง                                     อยา่ นึกปองวา่ จะรอดไปเป็นคน
เราฤๅชือพระยาฟ้ าลนั                                  เพือนนนั สนั บาดาลทา่ นอยา่ ฉงน
วา่ พลางสําทบั แล้วขบั พล                                  เกลือนกล่นกล้มุ กนั กระชนั มา
พวกไทยโหค่ รืนเอาปื นยิง                                 ฉวยหอกกลอกกลงิ วงิ เข้าหา
พวกลาวกล้มุ กลาดดาษดา                                เอาวารับมนั บย่ นั ใคร
ลาวถกู ปื นปันหนั เห                                          บ้างซวนเซซอนซุกไมล่ กุ ได้
บ้างถกู หม้อดนิ ทงิ กลิงเกลือนไป                         เปลวไฟลกุ วาบขนึ ปลาบตา
ลาวยิงปื นผงึ ตงึ ถกู ไทย                                    ตายเจ็บปวดไปเป็ นหนกั หนา
ยอ่ ยน่ ร่นถอยหย่อยลงมา                                 ลาวได้ทีทา่ สะอกึ ไป
พระยาฟ้ าลนั สนั บาดาล                                    ต้อนพลทหารกระโจมไล่
กวดั แกวง่ ดาบหอกออกไลไ่ ทย                          โหร่ ้องก้องไปทีในดง 
   พลายแก้วแววไวใจกล้า                         รีบเร่งอาชากระทืบสง่
มือถือดาบประทานผลาญณรงค ์                          ตรงใสส่ นั บาดาลทีนํากอง
ฟันฉบั ลาวรับด้วยปลายทวน                               แทงสวนหลบได้ด้วยไววอ่ ง

149

ลาวไพลพ่ ลาดถลานยั น์ตาพอง                           ร้องหมาซีแมแ่ ร่เข้ามา
พลายแก้วฟาดฟันสนนั ฉบั                               คอพบั ตะพายแลง่ ตลอดบา่
ฟ้ าลนั แลเหน็ เขน่ อาชา                                     ตรงเข้าฟันพระยากําแพงเพชร
ฉบั เปลา่ ไมเ่ ข้าพลดั ตกม้า                                 พลายแก้ววางร่ามาระเหจ็
ฟันถกู ฟ้ าลนั หนั ขีเล็ด                                       หวั เดด็ ตกม้าลงมาดนิ
ไพร่เหน็ นายตายก็แตกหนี                                ไทยไลต่ ามตเี ตลดิ สิน
บ้างป่ วยเจ็บไปเลือดไหลริน                               บ้างล้มดนิ ตายยบั ไมน่ บั ตวั
ทพั ไทยไลล่ ามตามพิฆาต                                ลาวหนีเกลือนกลาดไมเ่ ห็นหวั
ปลอ่ ยช้างม้าอาวธุ ด้วยความกลวั                         ครอบครัวทงิ ขว้างตามทางไป
เมืองนครลําปางไมต่ อ่ ส้ ู                                   ชาวเมืองหนีพรูไมอ่ ยไู่ ด้
เมืองลําพนู ผ้คู นด้นเข้าไพร                               ทพั ไทยอย่คู า่ ยสบายครัน
เทียวสกดั ตดั ทางไปเชียงอินทร์                         ค้นเก็บทรัพย์สนิ เป็นจ้าละหวนั
แตบ่ ้านจอมทองชว่ ยป้ องกนั                              ไมม่ ีชาวทพั นนั ทําร้ายใคร
เทวดาดลใจให้คดิ ปอง                                    ด้วยจะได้ลาวทองพสิ มยั
จงึ เผอิญอารีมีแก่ใจ                                        เทียวเข้าออกได้อยอู่ ตั รา
แตบ่ รรดาพวกไพร่ทีได้เมีย                              แก่สาวได้เสียตามวาสนา
สําราญรืนชืนใจทกุ เวลา                                   คอยทา่ จะลอ่ งไปกรุงไกร 

ตอนท ี ๑๐ พลายแก้วได้นางลาวทอง 
   มาจะกลา่ วถึงแสนคาํ แมน                    เป็นนายแคว้นหมบู่ ้านจอมทองใหญ่
กบั นางศรีเงินยวงผ้ดู วงใจ                                รักใคร่ได้กนั แตก่ ่อนมา
สองเฒา่ มีลกู สาวชือลาวทอง                            ปกป้ องพิทกั ษ์รักษา
เจริญรุ่นละมนุ ทงั กายา                                   อายไุ ด้สิบห้าปี ปลาย
งามปลงั ดงั บวั ขนึ บนนํา                             ยงั ไมต่ ้องแดดชําเมือยามสาย
ไฝฝ้ าหน้านางไมม่ ีระคาย                               ไหลผ่ ายเอวกลมดงั แกล้งรัด
ชายใดยงั มไิ ด้จะมาต้อง                                 ด้วยทงั สองพีเลียงเขาเจนจดั
นางเวียงนางวนั นนั สนั ทดั                                ปรนนิบตั ิปกไว้ในห้องนอน

150