เสภาขุนช้างขุนแผน

ถ้อยคาํ รําห้ามเป็นครามทา                   มนั งามหน้าอย่แู ล้วฤๅไรนนั
เป็นความแคลงแย้งวา่ สารพนั                คมสนั เหนบ็ แนมให้แหลมความ
ดชี วั ก็ผวั เป็นบรรทดั                             ฤๅขดั นกั เห็นใครไปไลห่ ้าม
ชา่ งสําออยลอยนวลกระบวนงาม            มใิ ชต่ ามหมอ่ มแก้วมาเป็ นเมีย 
   ครานนั ลาวทองได้ฟังวา่                     แทบจะคลงั เป็ นบ้าประดาเสีย
แค้นใจดงั ไฟมาลามเลีย                       แคะเขียคอ่ นวา่ สารพนั
ไมท่ นั รู้วา่ เจ้าจอมหม่อมเมียหลวง               ใชจ่ ะจ้วงจาบเจินให้เกินทนั
เห็นหมอ่ มพลายว่นุ วายจะฆา่ ฟัน             จงึ ห้ามกอ่ นผอ่ นผนั ให้ดบั แค้น  
วา่ ช้าช้าจะได้พร้าสองเลม่ งาม                ฤๅเนือความขวางไว้ให้นางแขวน
มิใชไ่ ม้ปักเลนเอนคลอนแคลน              เหน็ ผวั เปรียงก็จะแปร้นพิไรพลอย
มิห้ามไว้ไหนเธอจะหยดุ เลา่                   เพราะเหน็ เจ้าฮกึ ใหญ่ไมร่ าถอย
เหน็ ไฟลกุ ฟื นซุกเสือกตะบอย               ทงิ ฝ่ นุ ฝอยเข้าไปหนนุ ทงั ด้นุ แดง
ทีไมป่ รารถนาจะรับไหว้                       มิใชว่ า่ คนชวั อีหวั แขง
ผวั สงั ตงั ใจจะจดั แจง                           ใชจ่ ะแกล้งวา่ ไหว้จะเสียมือ
พอวนุ่ วายเข้าด้วยกนั ไมท่ นั ไหว้              ข้ าเป็ นลาวชาวไพรประสาซือ
ไมห่ ยงั รู้ตนื ลกึ รึกรือ                            ชือเสียงหมอ่ มเมียนนั ชือใด
ถ้าแตห่ ลงั รู้มงั วา่ เมียมี                          จะจดั ของดีดลี งมาให้
ตามประสาชาวดงอยพู่ งไพร                   ทงั เนือไม้กฤษณาแลงาช้าง
นีจนใจแล้วแมม่ ามือเปลา่                       ไมท่ นั เอาอะไรมาให้บ้าง
พอรู้จกั ทกั ทายกนั ไว้พลาง                     นีแนน่ างข้าเจ้าไหว้อยา่ โกรธา 
   ชชิ ะถ้อยคําอีลาวดอน                        แงง่ อนไมน่ ้อยร้อยภาษา
งาช้างเนือไม้มงึ ได้มา                           กจู ะเกณฑ์ช้างงาออกไปรับ
เจ้าลาวทองก็มิต้องลงเดนิ ดนิ                   จะให้ขนึ แคร่บนิ มาหยบั หยบั
ให้เขาชมโฉมนางอยกู่ ลางทพั                  ผลดั กนั รับคานหามมาตามทาง
จงึ จะสมสกลุ คณุ จอมทอง                       ด้วยยศศกั ดบิ ้านชอ่ งทา่ นกว้างขวาง
จะจดั แจงข้าวปลาไว้ทา่ นาง                     พอวางแคร่จะได้แร่เข้าทนั ควนั
ข้าขอบใจเจ้าระไวระวงั ผดิ                       ด้วยความคดิ รวดเร็วดงั กงั หนั

201

เหน็ ผวั ฮกึ ก็สะอกึ เข้าห้ามทนั                    หาไมว่ นั นีวนุ่ ขนึ จริงจริง
เพราะเจ้าห้ามความเงียบสงบหมด             หายหดเพราะเจ้าจอมหม่อมผ้หู ญิง
หน้าเปรียวตละเคยี วตะลงิ ปลิง                  มาชกั ชิงด้นุ ไฟไปชบุ นํา
มิใชไ่ ม้ปักเลนเอนคลอนแคลน                เจ้าเป็นดินเหนียวแนน่ อยยู่ งั คาํ
เสาประโคนโยนลงสกั เก้ากํา                   เลน่ เอาหมอ่ มพลายพลําลงทงั ยืน
ถ้าหาไมท่ ีไหนจะอาจมา                        ทีนีอยธุ ยาจะเป็นคลืน
จะลือเลา่ ขา่ วกนั ทกุ วนั คืน                       หญิงอืนไมเ่ หมือนทงั แผน่ ดนิ
ร้อยบ้านพนั เมืองไมเ่ หลือหลอ                 จะชมปรออยแู่ ตน่ างคนนีสิน
อยา่ วา่ แตม่ นษุ ย์ทีเดนิ ดนิ                        ถึงพระอินทร์ก็คงจะลงมา 
   จริงแล้วคะคนดสี ิมิชม                        มานิยมคนร้ ายให้ ขายหน้ า
เราเหมือนหลกั ปักไว้ในศลิ า                   ไมด่ เู ยียงหน้าท่าเป็นเลนตม
พอเรือจอดสอดเท้าก้าวก็เลอะ                 เปื อนเปรอะไมม่ ีทีจะพาดผม
แกลบรําซํามาทงั อาจม                          จอกแหนแสส่ มเข้าซ้อนซบั
ล้างนําตากแดดเสียให้สนิ                        เพราะพืชดนิ เหลวคว้างเป็นยางหนบั
ข้าขอบใจทีจะให้เอาช้างรับ                     ข้ากบั หมอ่ มพลายไมม่ ีช้าง
นีวนั ทองสํารองไว้กลน่ เกลือน                 รือเรือนปลกู ใหมใ่ ห้กว้างขวาง
แตล่ ้วนซบั มนั บ้างากางกาง                   ช้างคนช้างจริงทกุ สิงมี
ได้ยนิ วา่ ป่ วยไข้จนไผผ่ อม                      เพราะหมอ่ มพลายผวั พรากไปจากที
ทงั ผ้คู นบา่ วไพร่ก็ไมม่ ี                            เจ้าต้องขีขบั ช้างทกุ เวลา
เสาส้างช้างชกั หกั ระยํา                               จงึ ปลกู ใหมใ่ สซ่ ําสะเออะหน้า
เคราะห์ร้ายหมอทายแตก่ ่อนมา                ศกุ ร์เข้าเสาร์คาองั คารแทรก 
นีหากวา่ สะเดาะพระเคราะห์ทนั                  แตก่ ระนนั เจียนจกั แหล่นแหลก
จงึ ผลดั ชือโกนหวั ให้ผวั แปลก                  ถึงแม้นแตกก็จะติดสนทิ รอย 
   ถึงกระนนั ก็การอะไรใคร                     ฤๅช้างแทงมงึ เข้าไปจนคอหอย
ทดุ อีลาวชาวป่ าขนึ หน้าลอย                    แมจ่ ะตอ่ ยเอาเลือดลงล้างตีน
เจ็บใจไมน่ ้อยสกั ร้อยเท่า                       ดงั ใครเอาดาบฟาดให้ขาดวิน
สายทองกบั อีปลีทงั อีจีน                        ปี นเรือลงมาด้วยมาชว่ ยกู

202

เป็นไรเป็นนะไมล่ ะกนั                            ขนุ แผนเข้ากนั น้องวนั ทองอยู่
ลาวทองแอบหลงั บงั ผวั ด ู                       พวกสายทองกรูจะตบเอา
อยา่ อยา่ วนุ่ วายเจ้าสายทอง                   เป็นไรน้องมาเป็ นเชน่ นีเลา่
ชอบแตจ่ ะปลอบนางให้บางเบา               อยา่ นะเจ้าวนั ทองจงอดใจ
ไมแ่ ล้วคะหมอ่ มไมฟ่ ังสนิ                       ถงึ พระอินทร์ลงมาห้ามหาฟังไม่
หมอ่ มไมเ่ ลียงแล้วก็แล้วไป                   ฟาดฟันลงไว้ในนาวา
ถงึ ผวั ดา่ สกั เทา่ ไรก็ไมเ่ ถียง                    จะตอ่ ยสกั สิบเสียงก็ไมว่ า่
นีอีลาวชาวดอนคอ่ นเจรจา                     อีกินกิงก่ากบจะตบมนั
วา่ พลางฉวยแขนเจ้าลาวทอง                  ขนุ แผนร้องอยา่ อยา่ เอามือกนั
ลาวทองหลีกหลบตบไมท่ นั                     ขว่ นขนุ แผนนนั เข้าเตม็ มือ
เออก็ดเู อาเถิดอะไรนี                            ไมก่ ลวั พีบ้างเจียวทีเดยี วฤๅ
ยงิ ห้ามยงิ ลามดงั ไฟฮือ                          ดีก็ดอื เข้ามาจะเป็นไร
ตีก็ตเี ข้าเถิดเจ้าพลายแก้ว                      ผิดแล้วหาเคยเป็นเชน่ นีไม่
เดยี วนีฮึกฮกั ทําหนกั ไป                         จะเหาะได้แล้วกระมงั กําลงั มวั
เห็นเราอะไรชงั ดงั เหน็ เสือ                      ถกู ยาเบือแล้วฤๅหมอ่ มเจ้าจอมผวั
มนั แขวะควกั ออกให้กินจนสินตวั               ซาบทวั ขนเข้ากระดกู ดาํ
สีหน้าฝ้ าขลบั จบั จมกู                              ป้ ายถกู ริมฝี ปากถลากถลํา
นานไปก็จะซานคลานระยํา                     มนั จะซําขีคอเล่นตา่ งววั
เอ๊ะเอาแล้วสเิ จ้าวนั ทอง                         เกินหนกั แล้วน้องไมเ่ กรงผวั
ดงึ ดอื ถือผิดไมค่ ดิ ตวั                             ถงึ มิกลวั ก็เกรงบ้างเป็นไร
ชวั ดีพีก็ได้เป็นผวั เจ้า                             หาได้ชว่ ยเรามาเป็นผวั ไม่
อยา่ หนกั ไปนกั มกั ขดั ใจ                         มาตปี ลาหน้าไซให้เสียปลา
ถ้ารักตวั กลวั อายจงวายแค้น                    อยา่ เปรียงแปร้นแปร้นนกั จกั ขายหน้า
ถ้ามิฟังยงั ยืนขืนเข้ามา                           มอิ ายชาวพาราก็ดเู อา 
   รู้แล้ววา่ ไมร่ ักอยา่ พกั วา่                        จะฆา่ เสียก็ฆา่ เถิดหนาเจ้า
แกล้งพามาบ้านประจานเรา                      พอรู้เทา่ กนั สินเจ้าลนิ ทอง
ได้แตเ่ พียงอีกาลีเมือง                            ยงั ตงั เรืองประหนงึ จะทบุ ถอง

203

ถ้าได้ดีไปกวา่ นีอยา่ นกึ ปอง                     จะลงรองรับทีกลางเป็ นอ่างนํา

ถงึ พ้นวนั ทองไปก็ไมช่ ้า                          จะเป็นเขียงสบั ปลาทกุ เช้าคํา

อีลาวมนั จะสบั ยบั ระยํา                                สนิ บญุ สินกรรมกนั วนั นี

วา่ พลางโจนขนึ บนสะพาน                        จะตกั นําล้างบ้านเอาตีนสี

สงิ ไรมิให้เป็นราคี                                  นําทา่ มีอยจู่ ะถเู ชด็

ทงั นํามนั กระจกกระแจะแป้ ง                     จะทงิ ไว้ให้แห้งเป็นสะเก็ด

ให้สินวายหายชาตขิ องคนเท็จ                   จะขดุ เว็จฟื นดนิ ให้สินรอย

ขาดเดด็ เสร็จกนั ในวนั นี                            ไมม่ ีอาลยั เทา่ ปลายก้อย

ถึงพระอนิ ทร์ลงมาวา่ ก็อย่าคอย                  ทีวนั ทองนนั จะถอยมาคนื ด ี

   เหมอ่ ีวนั ทองจองหองจ้าน                       จะมาพาลเอาผิดกหู รือนี

เมือแรกลงมาคิดว่าด ี                               เดมิ ทีกกู ็ยงั ไมร่ ู้กล

แกล้ งมาร้ องไห้ พิไรบอก                           ยกั ยอกไมน่ ้อยอีสร้อยสน

กจู บั มงึ ได้สินลินกะลาวน                           จวนจนกลวั กจู ะขนึ ไป

ฟันอ้ายขนุ ช้างไว้กลางบ้าน                        มนั รักผวั หวั ล้านไมน่ งิ ได้

พาลดา่ ลาวทองป้ องปิ ดไว้                          จนได้ทะเลาะตดั รอนกู

ไมป่ รารถนาจะค้าคบ                                อีหน้าด้านพาลตลบนา่ อดสู

ผวั ไปยงั ไมพ่ ้นประต ู                                 คบช้แู ชเ่ ลม่ ไว้เตม็ ใจ

ตําแยเจ้าเอย๋ มนั แสนคนั                             จะเทา่ มนั คนนีหามีไม่

กลากเกลือนขีเรือนพรรไน                        หยกู ยาหาใสก่ ็หายคนั

อีชาตชิ วั เป็นตวั เทา่ ตวั หนอน                      ไชชอนดบิ เดยี มจนตวั สนั

ถงึ หายาให้สินถินสพุ รรณ                          วนั เดยี วก็จะสินตาํ รายา

มงึ ตายเสียเถิดวนั ทองเอ๋ย                         อยา่ อยเู่ ลยชกั ดาบออกเงือง่า

กระทืบโผงผางกลางนาวา                          จิกหวั เอามาฆา่ ให้ตาย 

   ครานนั วนั ทองก็ตกใจ                            วงิ ขนึ เรือนใหญ่มิงขวญั หาย

ถงึ ทีนอนกลงิ เกลือกลงเสือกกาย                 โอ้วา่ พอ่ พลายของเมียอา

เสียแรงน้องครองตวั ไมม่ วั หมอง                  ดงั แวน่ ทองสอ่ งสวา่ งพระเวหา

ดจุ ไขฝ่ ังไว้ในศลิ า                                    อตุ สา่ ห์ซอ่ นเร้นทงั เรือดไร

204

แตพ่ ระพายมไิ ด้ชายมาพดั ต้อง                   ตวั น้องราคีหามีไม่
สงวนตวั ทา่ ผวั ไว้เทา่ ไร                             พอได้พบผวั ก็เกิดความ
จะโทษผวั ว่าชวั กระไรได้                          สาแก่ใจวาจาเราหยาบหยาม
ทีนีและหน้าเป็ นทาคราม                         ผวั ห้ามยงั ฮกึ ไมเ่ หน็ ภยั
สารพดั ตดั เดด็ สําเร็จขาด                           ประมาทนกั หกั ป่ นไมท่ นได้
ดงั ไม้สงู สดุ เพือนไมพ่ งึ ใคร                        ลมประลยั พานพดั ก็พงั ลง
โอ้แตน่ ีอกวนั ทองเอย๋                               ไมค่ วรเลยทีจะแหลกเป็ นผยุ ผง
จะครองตวั ไว้ไยให้คืนคง                           เสมือนหงส์ปี กหกั ลงปลกั ตม
สดุ สินสีทองทีผอ่ งแผ้ว                            จะกลายเป็ นกาแก้ วเพราะขืนขม
เชือหงส์พงศ์เผา่ จะพาจม                          เพราะคารมจงึ ได้ร้อนรําคาญใจ
เจ้าประคณุ ทนู หวั ของเมียแก้ว                    ลบั แล้วเช้าเย็นหาเห็นไม่
พอ่ เพือนกินเพือนนอนแตก่ อ่ นไร                เพือนไข้เพือนสขุ ทกุ เวลา
แตร่ ิรักพงึ จกั ทะเลาะกนั                             พอ่ มาทนั น้องรีบลงไปหา
พอ่ รักน้องหมายครองแตก่ อ่ นมา                เพราะอีมารริษยามนั กาลี
น้อยใจใจถ่อยนีน้อยหรือ                         มาดว่ นดอื ดงึ ได้ไมพ่ อที
ถ้าอดใจกลนั ไว้สกั ครึงปี                           จะได้ตตี อ่ ยทําให้หนําใจ
ผิดแล้วพอ่ พลายพลอยทงิ ขว้าง                 จะหลีกหนีอ้ายขนุ ช้างกระไรได้
หนกั อกแมจ่ ะยกให้มนั ไป                         เมือไมม่ ีรักใคร่ในอารมณ์
แตอ่ ายเุ พียงนีมีสองผวั                             แสนชวั แสนถ่อยทกุ เส้นผม
มีแตจ่ ะอบั อายไมว่ ายตรม                         ชีวิตสนิ ดนิ ถมก็ชือลือ
ความเจ็บเทา่ ไรจะรู้หาย                           ความอายเมือไรจะสินชือ
ดงั หมกึ สกั ปักไว้ทีหลงั มือ                         ยงั จะรือรักรูปไปไยมี
ตายเสียตายเถิดประเสริฐกวา่                     คว้าได้เชือกลากมาจากที
ยกมือกราบงามลงสามที                          ชาตนิ ีน้องพลดั พอ่ พลายแล้ว
กลบั อายจะตายไปคอยทา่                        ชาตหิ น้าขอพบพ่อพลายแก้ว
อยา่ ให้อ้ายขนุ ช้างมาวีแวว                       วา่ แล้วแฝงมา่ นลกุ ขนึ มา
เกาะเสาเท้าปี นขนึ ถงึ ขือ                          สองมือผกู คอให้แนน่ หนา

205

พอตวั ไกวไหวยวบถึงหลงั คา                     พอสายทองเข้ามาก็ตกใจ

อ้มุ เอาวนั ทองร้องหวีดหวีด                        แล้วฉวยมีดมาตดั เชือกเสียได้

ร้องแซแ่ มเ่ อย๋ มาไวไว                             วนั ทองทําได้ผกู คอตาย 

   ศรีประจนั ร้องว้ายกตู ายจริง                    ลกุ ขนึ วิงล้มควําคะมําหงาย

ขนุ ช้างโผนมานยั น์ตาลาย                        ล้มจมแมย่ ายลงตาํ อกั

ศรีประจนั เจ็บครางวา่ อ้ายช้างเฒา่                กระแทกเอาก้นกบกแู ทบหกั

ขนุ ช้างร้องว้ายตาลายนกั                          สะบกั ลกู ก็จมไปเจียนตาย

ข้าไทในเรือนก็ร้องแซ ่                            นวดแก้เจ้าวนั ทองมใิ คร่หาย

สายทองร้องแซแ่ นห่ มอ่ มพลาย                 วนั ทองผกู คอตายมาดใู จ 

   ขนุ แผนขดั ใจดงั ไฟตดิ                          กหู าคิดถงึ อีวนั ทองไม่

สงั ข้าผกู ช้างพลางจะไป                           บ้านเขาชนไก่ของมารดา

ข้าไทผกู ช้างแล้วเสร็จสรรพ                      รับขนของใสล่ งหนกั หนา

สําเร็จเสร็จพลนั มทิ นั ช้า                            ขนุ แผนมาขนึ ช้างกบั ลาวทอง

นางวนั นางเวียงพีเลียงนาง                         ขนึ ช้างพงั ใหญ่ไปทงั สอง

บา่ วไพร่หาบหามตามเป็นกอง                     สองวนั ก็ถงึ กาญจน์บรุ ี 

   ผ้คู นช้างม้ามามากหลาย                        ฝ่ ายวา่ ท่านยายทองประศรี

แลไปจําได้ก็ยินดี                                   ร้องมีลกู กมู าโนน่ แล้ว

เยียมมองป้ องหน้าคาบนั ได                       อ้ายเดก็ เหวยไวไวรับพลายแก้ว

มนั มาเป็นสองอีวนั ทองแล้ว                      ขากทดุ ออแก้วเอามาไย

ขนุ แผนปลงช้างพานางมา                        กราบตนี มารดาวา่ มใิ ช่

เลา่ ให้แมแ่ ตต่ ้นจนปลายไป                      จนได้ทะเลาะกบั วนั ทอง

ทองประศรีวา่ อีพอ่ เอ็งอยา่ เลา่                    อีแมเ่ ฒา่ ศรีประจนั มนั จองหอง

ยกไปให้อ้ายขนุ ช้างครอง                        แมไ่ ปวา่ มนั ร้องไห้องึ ไป

กตู ดั เดด็ เสร็จสินแตว่ นั นนั                         อีวนั ทองเลียงมนั นนั ไมไ่ ด้

แล้วผินหน้าวา่ กบั ลาวทองไป                    จะฝากไข้ฝากผีกบั ลกู ยา

ตามยากตามมีแมจ่ ะให้                           มาอย่ดู ้วยกนั ไปจนภายหน้า

รักตวั สงวนตวั กลวั นนิ ทา                         แล้วสงั ข้าขนของขนึ บนเรือน

206

ช้างม้าข้าไทไปผกู แหลง่                         จดั แจงข้าวของมิให้เกลือน
ลาวได้มาใหมไ่ ปปลกู เรือน                       เกลือนอยกู่ ลางบ้านออกพลา่ นไป 
   จะกลา่ วถงึ ขนุ ช้างนอนเฝ้ าหอ              สบิ ห้าวนั งอนหงอ่ หาหลบั ไม่
มนั ให้วนุ่ ง่นุ ง่านรําคาญใจ                       ละเมอไลก่ อดหมอนไมเ่ ว้นวนั
สองยามสามยามก็ไมห่ ลบั                      แตพ่ อผอยมอ่ ยหลบั ขยบั ฝัน
ลกุ ขนึ ทงั หลบั กลบั ตาชนั                         มือยนั ทีนอนดงั จะแหกพงั
เสียงกกุ ลกุ ขนึ ชะแง้หา                          มาแล้วหรือแมม่ าอยา่ ถอยหลงั
ได้ยินเสียงต๊กุ แกร้องลงมองฟัง               ผดุ ลกุ ผดุ นงั แล้วกลบั นอน
หงายควําซําพลกิ ตวั ตะแคง                    ขาแข้งแข็งไปดงั ไม้ทอ่ น
ลกุ ขนึ อา่ นเพลงยาวกลา่ วกลอน              โอ้ สมรทีนอนเย็นเป็ นนํารด
จะทําอยา่ งไรทีไหนเลา่                          จะได้กินข้าวเมา่ นําตาลสด
เจ้าทอ่ นจนั ทน์ขวญั ตาพลิ าลด                 แตพ่ ีอดมาครันเข้าวนั พระ
ขอให้รวยระแร่มาแก้จน                        ให้ปะนําวนบางกะจะ
ดดู ขนั จมวนก้นกะทะ                            ขอให้ปะเจ้าสกั หน่อยคอยจะตาย
แล้วเผอเรอหวั ร่ออ้อแมค่ ณุ                   วนั นีจะอนุ่ ให้หนาวหาย
ได้โปรดหวั ลกู แก้วจะคอ่ ยคลาย              ผียา่ ผียายมาชว่ ยกนั
พอ่ ขนุ พอ่ หลวงทงั ปวงสิน                      จะให้กินเหล้าเข้มกบั หมหู นั
จงดลใจให้เจ้าเข้ามาพลนั                       จะรับขวญั รวยแร่อีแมล่ ะลวย
ผีพรายปากกล้ามาชว่ ยก ู                       ทงั อ้ายผีเจ้าช้กู ็มาด้วย
จะเซน่ ไม้สอยผมให้สมรวย                   นํามนั ตะนีหวีด้วยจะแทนคณุ  
   ครานนั ศรีประจนั ทา่ นแมย่ าย              เห็นลกู เขยกระสบั กระสา่ ยอยวู่ ายว่นุ
ปลอบลกู เจ้าอยา่ เฉยเลยแมค่ ณุ              เนืออนุ่ ของแมอ่ ยา่ รังรอ
ถ้วนสบิ ห้าวนั วนั นีแล้ว                          ลกู แก้วจงลกุ ไปเข้าหอ
ขนุ ช้างคอยแหงนจนแค้นคอ                 อยา่ คดิ ท้อถอยเลยนะลกู อา 
   แมเ่ จ้าประคณุ ของลกู แก้ว                 จะแกล้งฆา่ ลกู แล้วกระมงั หนา
ผวั ลกู ไปทพั พงึ กลบั มา                        ก็เหน็ อยแู่ ก่ตาแมด่ ้วยกนั
ถ้าผวั มาไมร่ อดมอดม้วย                      จะสมสอู่ ยดู่ ้วยไมเ่ ดยี ดฉนั ท์

207

นีพงึ จากวนั ทองไปสองวนั                      จะขืนคนั คอลกู ให้จําตาย
เสียแรงอ้มุ ท้องวนั ทองมา                     แมจ่ ะฆา่ ลกู เสียได้งา่ ยง่าย
ลกู จะอยเู่ ป็ นคนไมพ่ ้นอาย                   เพราะได้อ้ายหวั ล้านรําคาญใจ 
   พดู ผดิ พดู ถกู ลกู จองหอง                  ผวั เงินผวั ทองหาเอาไม่
นงั กินจนตายสบายใจ                         หวั ล้านทําไมกบั หวั มนั
เฝ้ าบน่ วนุ่ วายถึงพลายแก้ว                  มนั มีเมียใหมแ่ ล้วหรือไมน่ นั
มนั ดา่ มงึ องึ สะท้านทงั สพุ รรณ              ตดั กนั ขาดแล้วไมเ่ อน็ ดู
ถ้ามิฟังคาํ แมท่ ําแชเชือน                    มงึ ไปเสียจากเรือนอยา่ ได้อยู่
ยากเยน็ เป็นตายอยา่ หมายก ู                  ฉดุ วนั ทองลากลถู่ อู อกมา
วนั ทองกระถดหนีศรีประจนั                  ตา่ งคนตา่ งดนั กนั จมฝา
ขนุ ช้างลนลานควานขีตา                    เปิดประตคู อยทา่ ไว้งบั แง 
   ศรีประจนั ไมห่ ยดุ แกฉดุ ลาก            อีวา่ ยากฉิบหายมนั จะขายแม่
นําตานํามกู ดงั ลกู กะแอ                     แยงแยม่ ือลากกระชากชกั
มือหลดุ ผลดุ ล้มลงจมฝา                       ผ้าขาดดงั ควากหวั ฟากหกั
วนั ทองล้มคะมําตาํ อกั                        ศรีประจนั หนั ผลกั หกคะเมนไป
ตซี ําตําผางไมว่ างมือ                        มงึ ไมไ่ ปจริงหรือกหู าฟังไม่
วนั ทองร้องแซแ่ มข่ ืนใจ                     แมข่ ้าไหว้ชาวบ้านวานมาดู
ตาผลหวั ล้านอยใู่ กล้บ้าน                    ตกใจวา่ ขโมยมาแทงหมู
ฉวยหอกออกมาคาประต ู                    ร้องวา่ ส้มู นั หวาอยา่ ละกนั
ศรีประจนั ขดั ใจว่าอ้ายผล                   การกลอะไรของมงึ นนั
อ้ายหวั ล้านอกขนลกุ ลนครัน               ใครแทงหมขู องมนั จงึ ร้องไป 
   ขนุ ช้างคดิ วา่ แมย่ ายดา่                    ฟ้ าผีเถิดฉนั หาได้แทงไม่
สง่ วนั ทองมาช้าอยไู่ ย                        ศรีประจนั ขดั ใจอ้ายบ้ากาม
ผินหน้ามาฉดุ วนั ทองไป                     ผ้าหลดุ ขดั ใจอยงู่ มุ่ งา่ ม
มาถึงไม้เลียบเหยียบถกู ชาม               ชามแตกมนั ก็ปามเอาตนี แก
ศรีประจนั ร้องว้ายกตู ายหวา                 ยกขาขนึ แกวง่ เลือดแดงแจ๋
มนั ถ่อยพ้นกําลงั อีรังแก                      วนั ทองฉวยแคร่ยดุ แนน่ ไว้

208

ศรีประจนั ชกั ชามทีตาํ ตีน                     ปี นแคร่มาฉดุ วนั ทองใหม่
มือหลดุ จากแคร่แมล่ ากไป                  ขนึ บนหอใหมอ่ ยวู่ ่นุ วาย
พลั วนั เข้าไปในประต ู                          วนั ทองลากถผู ้าหม่ หาย
ขนุ ช้างโผนมานยั น์ตาลาย                    หลงจบู แมย่ ายเข้าสองที
ศรีประจนั งนั งกผลกั อกต้าน                  อ้ายหวั ล้านโสโครกกะโหลกผี
ขนุ ช้างร้องว้ายตายครังนี                    หลงขีแมเ่ มียเข้าเสียการ
วางแมย่ ายมาคว้าวนั ทอง                    ฉดุ เข้าในห้องอยงู่ ่นุ งา่ น
กรักกรุกคกุ เขา่ เหมือนเตา่ คลาน           กจู ะขนึ วมิ านวนั นีแล้ว
วนั ทองร้ององึ อย่ใู นห้อง                     ขนุ ช้างขม่ เหงน้องพอ่ พลายแก้ว
อ้ายห่ามนั จะฆา่ เมียเสียแล้ว                หตู าบ้องแบวเหมือนแมวคราว
อ้ายขีถ่อยถอยไปให้พ้นก ู                   หวั หเู หมือนลกู มะพร้าวห้าว
ขนุ ช้างฮดึ ฮือยืนมือยาว                      น้าวสองหวั ไหลเ่ ข้าในม้งุ
วนั ทองถีบผางเข้ากลางอก                  พลดั ตกจากเตียงเสียงดงั ผลงุ
ขนุ ช้างผดุ กลบั ขนึ ทบั พงุ                      สายม้งุ ขาดสนิ ดนิ แทบตาย
ม้งุ พนั วนั ทองดงั ไขพ่ อก                      กหู ายใจไมอ่ อกอ้ายฉิบหาย
ขนุ ช้างไขวค่ ว้านยั น์ตาลาย                   ม้งุ พนั วนุ่ วายอยสู่ ินที
แค้นใจด้วยม้งุ ยงุ่ จริงจริง                      พอรุ่งขนึ กจู ะทงิ เสียเวจขี
ฉีกม้งุ ออกได้ไลค่ ะยี                          ม้งุ ยงั พนั ดีแตว่ นั ทอง
ขนุ ช้างเลกิ ม้งุ ทีพนั ตวั                          พนั ไว้แตห่ วั ให้มีช่อง
ได้ทีสบสมอารมณ์ปอง                       วนั ทองจนใจอยใู่ นโปง
ร้องจนตาปลนิ ดนิ จะลกุ                        กจู กุ ขนึ มาแล้วอ้ายตายโหง
ถีบขนุ ช้างล้มจมโก้งโค้ง                      ขนุ ช้างโลดโดดโหยงอยยู่ กั ยนั
สะดดุ ขนั นําเข้าตาํ ฉ่า                          นําเปี ยกแข้งขาอยตู่ วั สนั
วนั ทองหลดุ ผดุ นงั ทงั ม้งุ พนั                   ขนุ ช้างงกงนั เข้าง้างคอ
ปลําล้มจมเตยี งเสียงตาํ เฮือก                วนั ทองเสือกตําฝาตาป๋ อหลอ
อศั จรรย์ฟ้ าลนั ฝนตกปรอ                     เสียงจ้อไหลอาบซาบแผ่นดนิ
ก้งุ ปลาดใี จไลผ่ ดุ โผล ่                         แตล่ ้วนตวั โตโตเข้าเคล้าหิน

209

เทโพเทพาเทียวหากิน                        วา่ ยวารินชําแรกแทรกถงึ พืน
วนั ทองหมองศรีมีแตท่ กุ ข์                    ข้างขนุ ช้างเป็นสขุ สําราญรืน
รักนางพา่ งเพียงจะกลํากลืน                 หญิงอืนหมืนแสนพีไมร่ ัก
เงินทองไมน่ ้อยร้อยกระบงุ                   พีก็มงุ่ จะให้เจ้าบญุ หนกั
ไปไหนก็มิให้เจ้าเหนือยพกั                   ขีคอผวั รักตา่ งช้างพลาย 
   วนั ทองฮดึ ฮดั สะบดั หน้า                   แค้นตวั ชวั ช้าไมร่ ู้หาย
คดิ ขนึ มาถงึ ผวั ปิมตวั ตาย                    แสนอายมิให้ใครเห็นหน้าตา
อยแู่ ตใ่ นห้องได้สองวนั                       โศกศลั ย์พา่ งเพียงจะเป็นบ้า
จําใจอย่ดู ้วยขนุ ช้างมา                        พอลบั หลงั โศกาถึงเจ้าพลาย
ไมเ่ ป็นกินอยทู่ งั ปลาข้าว                     ตนื เช้าก็นอนไปจนสาย
ตรอมใจเพียงนางจะวางวาย                 มือฟายนําตาอยฟู่ มู ฟอง 

ตอนท ี ๑๔ ขุนแผนบอกกล่าว เรืองฤทธิข้าศกึ นึกสยอง
   จะกลา่ วถงึ ขนุ แผนแสนสนทิ              ลว่ งสองคืนข้ามเวลามา
สมสอู่ ยดู่ ้วยเจ้าลาวทอง                      พระจนั ทร์สอ่ งแสงสวา่ งกระจา่ งหล้า
เทียงคนื ตนื ขนึ อยใู่ นห้อง                     วเิ วกเสียงสกณุ าเสนาะไพร
สงดั เงียบผ้คู นไมพ่ ดู จา                       เยน็ ฉํานําค้างกระเซ็นใส
เรไรหริงร้ องระงมรํา                           ใจคดิ หวนถึงวนั ทองน้อง
พระพายพดั รวยรืนชืนฤทยั                   ควรฤๅทงิ เมียรักไว้ห่างห้อง
เอ๊ะดกู นู ีประมาทจริง                          ขนุ่ หมองมากอยใู่ นวนั นนั
เมือวนั ถึงหงึ กนั กบั ลาวทอง                 ซําน้องแก้วเคืองขนุ่ หนุ หนั
อ้ายขนุ ช้างสร้างหอรออยแู่ ล้ว              คดิ คดิ ก็ยิงพรันฤทยั นกั
ทงิ ช้านา่ จะสมอารมณ์มนั                     ตงั แตจ่ ะมีมารมาหาญหกั
อนจิ จาความเพียรทีเวียนหวงั                จกั แลน่ กลบั มาไมท่ นั ที
พอหา่ งหนอ่ ยมนั คอยเข้าชงิ รัก             ดงั กําแก้วแล้วมาพลดั จากมือพี
มาเห็นหน้าแล้วยงั มามีวบิ ตั  ิ                  เป็นราคีเสียแล้วกระมงั นา
เฉพาะลงตรงโจรจะราวี                     

210

เนือตกถงึ เสือฤๅจะงด                      อร่อยรสคอยกินเป็นภกั ษา
ทงิ ไว้ให้มนั สองเวลา                          เจ้ าแก้ วตานีจะเป็ นประการใด
ยงิ คดิ ยงิ แค้นแนน่ ในอก                     แสนวติ กดาลเดอื ดหาเหือดไม่
อดั อดึ ฮึดฮดั ให้ขดั ใจ                         พรุ่งนีกจู ะไปยงั สพุ รรณ
กลางคืนมะรืนก็คงรู้                          จะสะกดเข้าไปดใู ห้แมน่ มนั
ถ้าวนั ทองน้องนอนอยกู่ บั มนั                จะฟันเสียให้ขาดทงั สองคอ
ทงั อีศรีประจนั อีเทพทอง                    เกียวดองกมู ิให้มนั เหลือหลอ
ทําให้สมนําหน้าหมาหางงอ             อีเฒา่ แก่คนขอก็เหมือนกนั
คดิ พลางผลกั เผยหน้าตา่ งด ู                 เหน็ แสงทองหรุบรู่พอไกข่ นั
รีบลกุ ออกมาล้างหน้าพลนั                  รุ่งแจ้งแสงตะวนั ขนึ ทนั ใด
จงึ ร้องเรียกบา่ วไพร่ทงั ไทยลาว           แกล้งกลา่ วเนือความหาช้าไม่
เร่งรัดจดั กนั เร็วเร็วไว                         ข้าวสารใสไ่ ถ้สกั สีมือ
เตรียมม้าครบขากนั ทกุ คน                  ทงั อาวธุ ของตนทีเคยถือ
เลือกคดั แตท่ ีมีฝี มือ                          จําเพาะเจาะชือยีสบิ คน
กจู ะไปตระเวนถงึ ปลายดา่ น                จะละเลยราชการไมเ่ ป็นผล
เอ็งเคยไปทพั ได้อบั จน                      ไอ้พวกเอง็ ตามก้นกไู ว้ใจ
วา่ แล้วก็กลบั เข้าในห้อง                      สงั นางลาวทองพสิ มยั
พีจะไปเทียวตระเวนทา่ นเกณฑ์ไว้         พีไปไมน่ านจะกลบั มา
แล้วจดั แจงแตง่ ตวั คาดเครือง              ถือดาบยา่ งเยืองจากเคหา
พวกไพร่พร้อมพรังทงั อาชา                ตา่ งคนขนึ ม้าด้วยทนั ใด
ล้วนถือศาสตราอาวธุ                           ข้าวปลาครบชดุ ประจไุ ถ้
ตดั ทางกลางทงุ่ มงุ่ ไป                       สองคืนเข้าในแดนสพุ รรณ 
   หยดุ ม้าลงไว้ทีชายป่ า                    หงุ ข้าวเผาปลากินทีนนั
ครันคําพลบลบแสงสรุ ิยนั                    ให้ปลกู ศาลนนั ขนึ ทนั ที
จงึ จดุ เทียนชยั ระเบดิ ศาล                   โอมอ่านพระเวทวิเศษศรี
ปลกู เครีองเรืองฤทธิประสิทธี              ข้าวสารเสกดมี ะนาวมนตร์
สําเร็จเสร็จพลนั มทิ นั ช้า                     แตง่ ตวั ผกู ม้าอยสู่ บั สน

211

จบั อาวธุ ทวั ทกุ ตวั คน                         พอได้ฤกษ์บนในทนั ที
ขาวชว่ งดงั ดวงมณีรัตน์                      แกวง่ กวดั ดาบเดนิ มาเร็วรี
ขนุ แผนเผน่ ขนึ หลงั พาชี                     พวกรีพลไพร่ก็ตามมา 
   ถึงบ้านประมาณสกั สองยาม             ดาวดาษกลาดอร่ามพระเวหา
ขนุ แผนลงจากอาชา                         ข้าวสารเสกมาก็ซดั ไป
ขบั พรายทงั พระภมู เิ จ้าที                    จะมีใครตืนตาก็หาไม่
ถงึ หอขนุ ช้างพลนั ทนั ใด                     จดุ เทียนตดิ ไว้ทีเสาแรก
เอามีดหมอตําเข้าตาํ ฉบั                      ปลายเสาแตกยบั เป็นสีแฉก
สะเดาะดาลหน้าตา่ งให้กว้างแยก         ข้าวสารแทรกกระดกู ผีก็ซดั ไป
ผ้คู นบนเรือนทีเกลือนกลน่                  ตา่ งง่วงโงกทกุ คนไมท่ นได้
นอนระเนนเอนพบั หลบั ไป                  ก็ปี นหน้าตา่ งใหญ่นนั ขนึ มา
โดดลงพืนกลางทีข้างใน                    แสงไฟรางรางสวา่ งหน้า
ตดั มา่ นกองไว้แล้วไคลคลา                เปิดม้งุ เหน็ หน้าเจ้าวนั ทอง
หลบั อยบู่ นเตียงเคียงข้าง                   ขนุ ช้างกอดกลมประสมสอง
อเุ หมต่ วั ดีอีคะนอง                            จองหองมีผวั ไมก่ ลวั กู
ความสตั ย์สารพดั จะสญั ญา                 วา่ ไว้แตห่ ลงั ยงั มีอยู่
ผวั ไปไมท่ นั พ้นประต ู                         มงึ คบช้ไู ว้ลอ่ ตอ่ หน้าตา
ก้าวขนึ บนเตียงเคียงข้าง                    ผลกั มาให้หา่ งจะดหู น้า
เลกิ ผ้าหม่ ปกทีอกมา                         ทดุ สมนําหน้าอีหน้านวล
ไมร่ ู้เลยวา่ รูปจะร้างใจ                       ดงั จะกลืนกินได้ด้วยงามถ้วน
งามนมสมจริตกระบดิ กระบวน             ควรเลียงน้อยฤๅทีรูปทรง
มงึ งามแตร่ ูปจบู ไมห่ อม                     อีหน้ามอมก้นหม้ออีคอหงส์
ถีบตกจากเตียงเคียงกนั ลง                 ให้มนั คงชีวิตไปไยมี
เงือดาบจะฟาดให้ขาดกลาง                พอจิงจกทกั ขวางไมห่ า่ งที
เงือดงดอดใจไมฆ่ า่ ต ี                        เคราะห์ดแี ล้วมงึ จงึ รอดตวั
หาไมท่ ีไหนพรุ่งนีเช้า                        หวั จะขาดอยเู่ ปลา่ ทงั สองหวั
มงึ กล้าทําได้มงึ ไมก่ ลวั                       จะต้องให้รู้ตวั ในวนั นี

212

จงึ ชกั เอาเชือกด้ายทีสายมา่ น              ถึงงดไว้ไมผ่ ลาญให้เป็นผี
จะทําให้สมนําหน้าอีกาลี                    เชือกเส้นนีและจะเลน่ มงึ
ถีบเข้าให้ชิดตดิ กนั                            เชือกกระสนั พนั เข้าให้นอนขึง
ผกู เป็นเปลาะเปลาะชะเนาะตรึง             ปลายเชือกโยนถงึ บนหลงั คา
เอาผ้าคลมุ ห้มุ ไว้ให้เหมือนผี               ทดุ อีอปั รีย์สมนําหน้า
จวนใกล้รุ่งสางสวา่ งตา                      ลงจากเคหาด้วยทนั ใด
จงึ ถอดมีดหมอเสียจากเสา                 เรียกเหลา่ ไพร่มาหาช้าไม่
ให้มดั คบครบมือถือจดุ ไป                  ไต้ไฟดดู งั เสดจ็ มา
แล้วแก้สะกดพลนั มทิ นั นาน                คนในบ้านก็ตืนขนึ พร้อมหน้า
ขนุ แผนกลบั ขนึ ขีอาชา                      เอาดาบตีฝาเข้าทนั ใด
ให้บา่ วร้องเรียกออกเพรียกก้อง           นางวนั ทองอยฤู่ ๅไปข้างไหน
ใครตืนอย่บู ้างทีข้างใน                      เขน็ บนั ไดรับทา่ นขนุ แผนมา 
   ครานนั สายทองได้ยินเสียง             ฟังสําเนียงเอ๊ะใครมาเรียกหา
ลกุ ออกไปพลนั มิทนั ช้า                     เหน็ คนขีม้ามามากมาย
ฟื นไฟไต้คบสวา่ งทวั                         สายทองคดิ กลวั ใจคอหาย
คอ่ ยแอบมองเขม้นเห็นหมอ่ มพลาย     อยแู่ ล้ววนุ่ วายกระมงั นา
วนั ทองน้องรักก็เสียแล้ว                    หมอ่ มแก้วคนื กลบั เข้ามาหา
จํากจู ะลงไปพดู จา                           ทดั ทานต้านหน้าให้พอคลาย
คดิ แล้วลกุ มาเปิ ดประต ู                      เหน็ ทีโกรธอยกู่ ็ใจหาย
นีหากหนุ หนั ฟันกตู าย                       แตม่ ิใชใ่ จร้ายไมเ่ ป็ นไร
จงึ เข็นบนั ไดแข็งใจลง                      ถึงตรงหน้าขนุ แผนก็ร้องไห้
ฟมู ฟายนําตาแล้ววา่ ไป                     สดุ ใจเสียแล้วนะหมอ่ มพลาย
ชา่ งกระไรใจคอพอ่ คณุ เอย๋                 มาละเลยวนั ทองเสียงา่ ยงา่ ย
วนั นนั วนั ทองผกู คอตาย                    พอ่ ชงั ไมเ่ สียดายไมแ่ ลดู
แมศ่ รีประจนั ทา่ นหกั หาญ                  ขืนให้อ้ายหวั ล้านนนั เป็ นคู่
ทบุ ตีวนั ทองน้องเลือดพรู                   ฉดุ ถสู ้กู นั เป็นเทา่ ไร
ด้วยทงุ่ ย่างทางไกลเป็นหนกั หนา     จะไปบอกหมอ่ มมาก็ไมไ่ ด้

213

จงึ เสียตวั ชวั ช้าเพราะจําใจ                  ได้สองวนั แล้วพอหมอ่ มมา 
   ครานนั ขนุ แผนแสนสะท้าน              เดือดดาลนําใจเป็ นหนกั หนา
เจ้าสายทองไมต่ ้องเจรจา                   ข้าเข้าใจแล้วทีเลห่ ์กล
เพราะข้าไร้ทรัพย์อปั ภาคย์                 จงึ ชิงพรากเพราะเห็นไมเ่ ป็นผล
ขนุ ช้างมงั มีดกี วา่ คน                          จะประทกุ ก็ทนทกุ อยา่ งไป
ทีมาหมายวา่ จะมารับ                         ถ้ายงั ดีมิยบั จะรักใคร่
นีมนั เนา่ แล้วจะเอาไปทําไม                ถงึ จะใสต่ ะกร้าล้างไมม่ ีเกลือ
วนั ทองนนั จะว่าไปไยเลา่                    ถึงตวั เจ้านานไปก็ไมเ่ หลือ
น้องสาวขาดแคลนเจ้าแทนเจือ            ด้วยเนือนําใจเดยี วด้วยกนั มา
เข้านอกออกในได้ใช้สอย                  กลวั จะบอ่ ยเสียอีกอยา่ พกั ว่า
เสียแรงรักใคร่ได้สญั ญา                    จะขอดหู น้าพวกสอพลอ
คดิ คดิ จะฟ้ องก็ป่ วยการ                      ฟันเสียเถอะทงั บ้านมใิ ห้หลอ
เกียวดองสองคนจะผกู คอ                   อีกคนขอคนไรได้เลน่ กนั
ถึงตวั เจ้าก็เป็นเมียของข้า                   คบหาเป็ นใจกระไรนนั
จวนตวั กลวั ก็มาหากระนนั                    หนั เอาแตช่ อบมาเชดิ ช ู
   สายทองร้องวา่ อแุ มเ่ อย๋                  อยา่ พกั พดู ไปเลยไมเ่ ข้าหู
เหมือนปลาในข้องไมม่ องด ู                ใครเนา่ ก็ให้รู้วา่ ตวั ใคร
จวนแจ้งขนึ แล้วหมอ่ มพลายขา            ขอเชิญขนึ มาบนเรือนใหญ่
วา่ แล้วขนึ มาบนบนั ได                       เข้าไปในห้องศรีประจนั
ลกุ ขนึ เร็วเร็วแมค่ ณุ ขา                       ขนุ แผนมาอยขู่ ้างลา่ งกลางบ้านนนั
ทงั คนทงั ม้ามาครามครัน                    หอกดาบสารพนั ออกเตม็ ไป 
   ครานนั ทา่ นยายศรีประจนั                ตวั สนั ดงั จะลอดแผน่ ดนิ ได้
ปากสนั คอสนั พรันนําใจ                     เราจะทํากระไรออสายทอง
เขามิมาเกาะกแู ล้วฤๅ                     ผ้คู นองึ ออึ ทงั บ้านช่อง
ครังนีจวนตวั หนงั หวั พอง                    เขาจะถองกยู บั ลงกบั ดนิ  
   แมเ่ อย๋ ครังนีเขาดีจ้าน                   เจ้านายโปรดปรานเขาทงั สนิ
เขาพดู กบั ไพร่ฉนั ได้ยนิ                     เขาจะฉีกเนือกินสินทงั นนั

214

หอกดาบเชือกปอก็เอามา                 เขาจะผกู คอคร่าวา่ แมน่ มนั
เขาออกชือเทพทองศรีประจนั            วา่ จะฟันทงิ ไว้ให้คนด ู
   ศรีประจนั ตวั สนั ดงั ลกู นก               เหงือตกโซมหน้าลงมาหู
นําตาไหลหลงั ลงพรังพรู                  ตวั กคู ราวนีถึงทีตาย
กลบั เข้าในม้งุ เอาฟกู คลมุ                 ผ้าพนั เป็นกลมุ่ มิงขวญั หาย
สายทองเอง็ ชว่ ยร้องบอกเจ้าพลาย     วา่ กลู มจบั ตายเสียหลายวนั  
   นีจะซอ่ นเขาไปทีไหนพ้น              เขามิเข้ามาค้นเอาฤๅนนั
วา่ แล้วก็ออกมานอกพลนั                  ผลกั ดนั ประตเู จ้าวนั ทอง
เหน็ ลมิ กลอนซ้อนปิ ดสนทิ อย ู่           มิรู้ทีจะเข้าไปในห้อง
กลบั มาทีประตดู เู ยียมมอง               ร้องเชญิ ขนุ แผนให้ขนึ มา 
   ขนุ แผนบา่ วไพร่ไปบนเรือน          ผ้คู นกลน่ เหลือนกนั หนกั หนา
ถามสายทองไปมไิ ด้ช้า                   อยา่ งไรไมเ่ หน็ หน้าท่านแมย่ าย
วนั ทองอยฤู่ ๅไปข้างไหน                หลบั นอนกระไรตะวนั สาย
ทําเป็นร้องเรียกอยวู่ นุ่ วาย                เอาไม้ป่ ายฝาเข้าตาํ ปึง
ขนุ ช้างวนั ทองก็ตกใจ                     ลกุ ขนึ ไมไ่ หวเชือกผกู ขงึ
เสียงคนข้างนอกออกองึ คะนงึ            เชือกมดั รัดตงึ อยรู่ อบตวั
มา่ นคลมุ ห้มุ พนั อยชู่ นั นอก               หายใจไมอ่ อกลงกลอกหวั
อกใจไหวหวนั ตวั สนั รัว                    กลวั ก็กลวั ได้แตแ่ ลดกู นั
ขนุ แผนร้องว่าเจ้าวนั ทอง                 ยงั ไมอ่ อกจากห้องเจียวฤๅนนั
ไมล่ กุ ขนึ มาบ้างจนกลางวนั               ออกมาพดู จากนั บ้างเป็ นไร
วนั ทองจําได้วา่ เสียงผวั                    ยงิ กลวั อกสนั อยหู่ วนั ไหว
ตดิ กนั สองคนก็จนใจ                      จะร้องบอกออกไปก็อบั อาย
ขนุ แผนร้องเฮ้ยอ้ายขนุ ช้าง              ไยไมว่ างเมียกอู ยจู่ นสาย
ตวั มงึ วนั นีถึงทีตาย                         อยา่ คดิ มงุ่ หมายจะรอดตวั
กไู มร่ ู้วา่ มงึ อยขู่ ้างใน                      หาไมก่ จู ะเข้าไปบนั หวั
จบั ดาบหนุ หนั ตวั สนั รัว                    ถีบฝาให้กลวั อยวู่ นุ่ วาย
ขนุ ช้างได้ฟังคาํ ขนุ แผน                  นกึ แค้นคดิ ไปก็ใจหาย

215

ด้วยผกู มดั รัดไว้เหมือนผีตาย             วนั ทองยิงอายไมล่ ืมตา 
   สายทองร้องวา่ แมศ่ รีประจนั          ทา่ นจะฟันวนั ทองเสียแล้วหนา
นอนนิงอยไู่ ยไมอ่ อกมา                 เหน็ วา่ จะพ้นไปฤๅไร
ทา่ นยายศรีประจนั ตวั สนั รัว             ความกลวั มิใคร่จะออกได้
กลวั เขาจะฟันถกู ลกู ตายไป            แขง็ ใจจําออกไปตามบญุ
เลิกเอาฟกู ใหญ่ขนึ พนั ตวั                ความกลวั หนกั หนาออกว้าวนุ่
เอาเชือกรัดนอกพอกเป็นหนุ่            ถึงจะฟันถกู นนุ่ ไมเ่ ป็นไร
แล้วเอาผ้ามาพบั เข้าห้าชนั               โพกพนั ห้มุ หวั เสียให้ใหญ่
หตู าก็ปิดมิดทวั ไป                        ชกั มือเข้าไว้เสียในฟูก
ผ้าพอกหน้าตาหาเห็นไม ่                 ยา่ งเท้าก้าวไปก็ไมถ่ กู
หกล้มลงกําลงั สงั ขีมกู                     ลกู เอย๋ สายทองมาชว่ ยกู
สายทองได้ฟังวงิ งงั ไป                    แลเหน็ โตใหญ่อยมู่ ทู่ ู่
ม้วนทีนอนออกมาคาประต ู               สายทองแลดหู วั เราะงนั
เขาปลําคาํ ผ้ามาทงั ฟกู                     ก้าวผดิ ก้าวถกู มาตวั สนั
ออกประตไู มไ่ ด้โตใหญ่ครัน             ดนั ดนั ผลดุ ล้มจมตาํ โพรง
พวกบา่ วขนุ แผนแหงนแลด ู              หวั เราะองึ อยวู่ า่ อ้ายโมง่
ม้าลาแลเห็นเต้นโกรงโกรง              มนั คดิ วา่ ผีโป่ งจะกินมนั
สายทองประคองออกมานอกชาน      ขนุ แผนแสนสะท้านส้อู ดกลนั
ร้องไปนีกระไรเอาฟกู พนั                  สายทองแกล้งกนั ฤๅวา่ ไร
ยายศรีประจนั อยไู่ หนไมแ่ ลเหน็          จะฆา่ เสียทงั เป็นหาไว้ไม่
ศรีประจนั นกึ วา่ เขาไมเ่ ข้าใจ              พงิ ฝาเข้าได้ไมพ่ ดู จา 
   ครานนั ขนุ แผนแสนสนทิ                ความคดิ รอบคอบเป็ นหนกั หนา
จงึ ให้ไปเชิญพนั โชตมิ า                    ด้วยเป็นใหญ่ได้วา่ ในแขวงนนั
ตวั ทา่ นเป็นพนั กํานนั บ้าน                  เราไปราชการเชียงทองนนั
เรากบั วนั ทองครอบครองกนั               กีเดือนกีวนั ทา่ นแจ้งใจ
ครันเราไปทพั กลบั ลงมา                   ก็หาเหน็ หอห้องของเราไม่
หอใหมเ่ ก้าห้องนีของใคร                  ทา่ นรู้ฤๅไมใ่ ห้วา่ มา 

216

   ครานนั พนั โชติกํานนั บ้าน               บอกการตามรู้ไมม่ สุ า
เมือทา่ นขนึ ไปยงั ไมม่ า                     ตวั ข้าได้รู้เหน็ เป็ นพยาน 
ด้วยทา่ นยายกลอยกบั ยายสา            ขนุ ช้างพามาให้วา่ ขาน
วา่ ตวั ทา่ นนีตายวายปราณ                  จงึ ให้ผดั นดั งานกนั ทนั ที
กอ่ นวนั ขนั หมากมาถงึ บ้าน                 ศรีประจนั กนั ทา่ นทองประศรี
ทะเลาะวา่ กลา่ วกนั ยาวรี                    วา่ ทา่ นขนุ แผนนีไมบ่ รรลยั
ห้ามไว้มใิ ห้ทําการงาน                      ข้างนีหกั หาญหาฟังไม่
ฝ่ ายทา่ นทองประศรีก็กลบั ไป             ได้บอกกลา่ วข้าไว้ได้รู้จริง 
   ครานนั ขนุ แผนแสนสะท้าน              ได้ฟังนายบ้านบอกทกุ สงิ
นงิ นกึ ตรึกความไปตามจริง                    วนั ทองนีมิงเมียรักกู
รักสนทิ ดงั ชีวิตอนั เดียวกนั                    มนั แกล้งบนั อาลยั ให้พลดั คู่
ขนุ ช้างเคียวเข็ญเป็นศตั รู                    ลอ่ ลวงขอสทู่ ําการงาน
วนั ทองอตุ สา่ ห์ครองไมตรีทา่                จนเลกิ ทพั กลบั มาได้ถึงบ้าน
มาเกิดเขญ็ เป็นเหตเุ ภทพาน                  หกั หาญให้เสียไมตรีมติ ร
เพราะกเู องเด็ดดว่ นหวนหนั                   บกุ บนั ถือโทษเอาเป็ นผิด
จงึ เสียใจยอมให้ขนุ ช้างชดิ                    คดิ ฤๅหนงึ เลา่ จะเอาไป
แตก่ ็หวนสงสยั นําใจนาง                      เมือขนุ ช้างสสู่ มเข้าชมได้
เป็นกินนําเหน็ ปลงิ ทกุ สงิ ไป                  จะคนื รักเข้ากระไรให้รําคาญ
ครันจะทลู ก็กระเทือนถึงวนั ทอง              สงสารน้องจะขายหน้าอยคู่ าศาล
ได้เสียตวั ชวั ผดิ เพราะคนพาล               ถ้ าให้ ทานเห็นจะเป็ นประโยชน์ไป
คดิ ฤๅหนงึ เลา่ ก็น้อยหน้า                   มนั ทําได้ดงั หาทีเกรงไม่
จองหองด้วยเงินทองมนั คลอ่ งใจ           ละไว้ก็จะหยงิ ยิงยํายี
แตเ่ พียงนีเหน็ ไมท่ ําอะไรได้                ยืดไปมนั จะเลน่ กปู ่ นปี
จําจะขเู่ สียให้รู้วา่ ชวั ดี                          คดิ แล้วจงึ มีซงึ วาจา
ตวั ทา่ นพนั โชตเิ ป็นผ้ใู หญ่                     เร่งไปหาตวั มาตอ่ วา่
ทงั ยายเทพทองผ้มู ารดา                      ยายกลอยยายสาให้พร้อมกนั  
   พนั โชตไิ ด้ฟังสงั นายสอน                 อยา่ นอนใจไปเดยี วนีขมีขมนั

217

นายสอนรีบไปในฉบั พลนั                     ถงึ บ้านก็รันขนึ บนเรือน
เทพทองร้ องถามไปไหนมา                  เหงือออกโซมหน้านยั น์ตาเฝื อน
มีธุระอะไรมาในเรือน                          เสือกเชียนหมากให้เพือนเชญิ นายกิน
นายสอนบอกออกวา่ แนค่ ณุ ยาย            เดยี วนีเกิดวนุ่ วายขนึ ทงั สนิ
ความใหญ่ตละไฟไหม้แผน่ ดิน              บ้านถินเรานีมิเป็ นการ
เทพทองตกใจวา่ ทีไหนพอ่                    เดก็ เอย๋ หาพร้าขอสําหรับบ้าน
ลกุ ขนึ เสือกสนอยลู่ นลาน                    นายสอนวา่ ท่านมใิ ชไ่ ฟ
เทพทองร้องวา่ นายผ้รู ้ายปล้น               สบิ หนก็หาหมดเหมือนไฟไม่
กลบั นงั ลงถามความอะไร                    ปากสนั พรันใจอยงู่ กงนั
นายสอนวา่ ความเรืองวนั ทอง                ผวั ของเขามาทีบ้านนนั
เขาเป็ นคนโปรดปรานประทานครัน         บา่ วไพร่ตงั พนั ยศศกั ดมิ ี
เป็นทีขนุ แผนแสนสะท้าน                    ขเู่ ข็ญนายบ้านอยอู่ งึ มี
เขาจะเกาะตวั ไปในบรุ ี                         ทลู พระพนั ปี ให้ฆา่ ฟัน
บดั นีพนั โชตใิ ห้มาหา                           ทงั ยายกลอยยายสาด้วยกนั นนั
อนั ตวั ขนุ ช้างวนั ทองนนั                        กบั ยายศรีประจนั เขามดั ไว้  
   เทพทองตาํ หมากทงิ สากโผง             ตายโหงจริงแล้วอีพ่อข้าไหว้
กรรมเอย๋ กรรมกรรมทําอะไร                 จะแก้ ไขถ้ อยคําเป็ นสํานวน
เกิดมาแตน่ ้อยจนฟัหหกั                        รู้จกั แตท่ ํานากบั ทําสวน
ปลกู เผือกปลกู มนั นนั รดพรวน                จนจวนจะตายหา่ มาค้าความ
เพราะอ้ายขนุ ช้างคางเครา                     อ้ายขีเค้ามนั มิฟังคาํ แมห่ ้าม
อียายสายายกลอยพลอยลามปาม           เขาจะผกู แหลง่ ลา่ มเป็ นวงั วดั
จงึ ร้องบอกยายกลอยกบั ยายสา              อ้ายตายหา่ ขนุ ช้างวางเขาถนดั
ขนุ แผนเขามาจบั มนั กลบั ซดั                    เขาจะมดั กลงิ อยเู่ ป็นปทู ะเล 
   ฝ่ ายวา่ ยายกลอยพลอยตกใจ              พลดั ตกบนั ไดเดนิ ขาเฉ
นมยานฟัดพงุ ยงุ่ หยําเป                         เง้ขนึ บนเรือนทา่ นเทพทอง
ยายสาตาไมด่ กู ระดานตอ่                       ขอไปทีอีพอ่ พลดั ตกล่อง
โก้งโค้งลากขานยั น์ตาพอง                     คอ่ ยยอ่ งขนึ ไปให้ขดั นกั

218

เทพทองวา่ เป็นไรทา่ นยายสา                  เจบ็ ขามอ่ ยเมินกระทงเหนิ หกั
สายแล้วไปเถิดพยกั พเยิด                      เบาหนกั เป็นอยา่ งไรจะได้รู้
ฉวยคว้าผ้าหม่ ปกนมยาน                        รีบไปให้การเถิดเหวยสู
ข้าไทตามหลงั มาพรังพรู                         แลดหู น้ากนั งกงนั มา
ยงิ เดนิ ยิงใกล้ยิงใจพรัน                           เทพทองผนิ ผนั หนั มาวา่
เจ้าสอนเอย๋ เอน็ ดตู เู ถิดรา                       ข้าไมไ่ ปแล้วอีพอ่ คณุ
พอ่ ชว่ ยผอ่ นปรนจะบนบาน                     อยา่ ให้เกิดรําคาญขนึ ว้าวนุ่
เงินทองให้เจ้าพอ่ เอาบญุ                         บอกวา่ แมอ่ อขนุ มนั ไปไกล
อพยพครอบครัวตวั ก็หนี                         ผ้คู นก็หามีทีเรือนไม่
ทงั ยายกลอยยายสาพากนั ไป                  ชว่ ยแก้ให้รอดตวั พอ่ หวั พนั  
   นายสอนวา่ วอนข้าทําไม                     ข้าจะโกหกได้ฤๅไรนนั
ร้ายดีอยา่ งไรไปด้วยกนั                           เนือความกวดขนั อยา่ บนบาน
วา่ แล้วก็พากนั เดนิ มา                             มิช้าเข้าไปถึงในบ้าน
ลกู ความสามคนยิงลนลาน                      เห็นผ้คู นพลกุ พลา่ นก็ตกใจ
นายสอนไปก่อนขนึ นอนชาน                   เทพทองมองกรานหาขนึ ไม่
ลบั ลบั ลอ่ ลอ่ คอบนั ได                            พนั โชตวิ า่ เป็นไรไมข่ นึ มา
สามคนรนขนึ บนบนั ได                          ขนุ แผนถือดาบไว้ไมเ่ งยหน้า
ยืนขนึ ร้องไปวา่ โครมา                           เทพทองร้องจ้าพลดั ตกตงึ
ยายสายายกลอยพลอยตกตาม               แมบ่ นั ไดหงายปามลงตําผงึ
บนั ไดคร่อมคอเขาหวั ร่อองึ                      สามคนนอนขงึ ไมล่ กุ เลย
เทพทองร้องวา่ ข้าจะให้การ                     ไยมาใสค่ าประจานพอ่ คณุ เอย๋
ถ้อยความอะไรข้าไมเ่ คย                        ตอ่ เงยหน้ารู้วา่ บนั ไดทบั
ตา่ งคนตา่ งลกุ ขนึ จากที                          เนือตวั ป่ นปี ดงั มีดสบั
ลกุ ขนึ ยืนคอทําลอ่ ลบั                             ชว่ ยกนั จบั บนั ไดใสน่ อกชาน
เทพทองแขง็ ใจขนึ ไปหน้า                      ยายกลอยยายสามาง่นุ ง่าน
เสียงต๊กุ แกร้องลงมองคลาน                   เทพทองร้องขานวา่ ฉานเอง
งกงนั ดนั โดนประตโู กก                          กลอนโขกถกู หวั เข้าตาํ เผง

219

สายทองร้องวา่ ไมเ่ ป็นเพลง                    คนหวั เราะครืนเครงเฮฮาไป

ยายกลอยยายสามาข้างหลงั                   เทพทองเก้กงั ขนึ หอใหญ่

แลเหน็ ขนุ แผนก็ตกใจ                          คลานเลียงหลีกไปข้างฝารี

เห็นฟกู ทีพนั ศรีประจนั อย ู่                      ตายจริงอกกมู าพบผี

ลกุ โผนโดนฟกู เข้าทนั ที                        ศรีประจนั ล้มผางลงทางยาว

ร้องขอโทษตวั กลวั แล้วพอ่                     ยืนหน้าป๋ อหลอนยั น์ตาขาว

ออกจากฟกู พนั ตวั สนั ท้าว                      พอ่ เจ้าขอโทษโปรดเถิดรา 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสนทิ                     แค้นคดิ เคืองขดั เป็นหนกั หนา

จงึ ถามความไปมิได้ช้า                          แนท่ า่ นมารดาเจ้าวนั ทอง

เดมิ เราได้เข้ามาขอส ู่                            ทา่ นยกลกู ให้อยปู่ ระสมสอง

เมือเราจากไกลไปเชียงทอง                   หอห้องยงั อยเู่ ป็นสําคญั

วนั ทองของเราได้ฝากไว้                        ฤๅวา่ หยา่ ร้างให้เมือไรนนั

จงึ ยกให้ขนุ ช้างเสียกลางคนั                     เกียดกนั ฉนั ทาประการใด

ฤๅเหน็ วา่ ตําศกั ดจิ งึ หกั หาญ                     จะโต้ทานถ้อยคําหาได้ไม่

น้อยทงั ทรัพย์สินทกุ สิงไป                       นําหน้ าหาไหนจะเป็ นความ

อนั ลกู เขยใหญ่สใิ หญ่ยิง                         ทกุ สิงสมบตั ิก็เหลือหลาม

ช้างม้าสารพนั จะครันคราม                      จงึ คดิ กนั หยาบหยามไมเ่ กรงใจ

หอเก่ารือเอาไปปลกู วดั                           เอาหอใหมใ่ สย่ ดั เข้าแทนให้

ชว่ ยกนั ฟันฆา่ เสียเป็นไร                         ให้สาสมนําใจทีมนั จน  

   ครานนั ศรีประจนั ผ้มู ารดา                     ฟังวา่ ปากแห้งแสยงขน

ทงั กลวั ทงั ทกุ ข์ให้ลกุ ลน                         ยกก้นกระแทกฟากปากสนั งก

ถอนใจใหญ่พลางครางฮือฮือ                   สองมือขยีหน้านําตาตก

นงั เช็ดขีมกู ตละลกู นก                             ชกหวั เร่าเร่าเจ้าประคณุ

เดมิ ทียายกลอยกบั ยาสา                         มาวา่ พอ่ ตายอยวู่ ายวนุ่

ให้กระดกู เผาไฟไหม้เป็นจณุ                     จงึ ขอให้อ้ายขนุ เป็ นผวั เมีย

กลวั ทา่ นจะเก็บไปเป็ นหม้ายหลวง                แหนหวงไว้ไมไ่ ด้จงึ ให้เสีย

วนั ทองร้องไห้ไมป่ ัวเปี ย                          นําตาเป็นลกู เบยี บน่ ทกุ วนั

220

ถึงสิบห้าคนื จงึ เข้าหอ                             มนั จะทนั สกึ หรออะไรนนั
พงึ พลดั เข้าในห้องได้สองวนั                    พอ่ อยา่ คดิ เดยี ดฉนั ท์เอาคืนไป 
   ครานนั ยายกลอยกบั ยายสา                ฟังศรีประจนั วา่ ไมน่ ิงได้
เปลา่ เปลา่ ข้าจะเอามาวา่ ไย                     เทพทองวานให้ดฉี นั มา
วา่ ไปทพั เชียงทองพอ่ พลายแก้ว              ลาวแทงเสียแล้วทีกลางป่ า
ผดิ ชอบอย่างไรได้เมตตา                       เขาสอนให้วา่ ก็ว่าไป
เทพทองงนั งกตอี กผาง                          อ้ายขนุ ช้างมนั บอกดอกพอ่ ข้าไหว้
ข้าก็หลงงมงานซมซานไป                      จนใจอยแู่ ล้วขอโทษตวั  
   ครานนั ขนุ แผนแสนศกั ดา                    เห็นพดู จางกงนั ก็กลนั หวั
เมือแรกทําผิดไมค่ ดิ กลวั                         เขารู้อยทู่ วั ทงั สพุ รรณ
แมท่ องประศรีมาถงึ บ้าน                        ห้ามหองานการทกุ สงิ สรรพ์
ข้างยายเทพทองศรีประจนั                      ดดุ นั ดือดงึ ตะบงึ ไป
กลบั วา่ ท้าทายให้ร้องฟ้ อง                       เงินทองมีเสียหากลวั ไม่
เดยี วนีขอตวั กลวั ทําไม                           จะได้เหน็ กนั ในวนั นี
ไหนอ้ายขนุ ช้างมนั อยไู่ หน                       มดุ หวั อยไู่ ยออกมานี
ถ้าฮกึ ฮกั เจรจาจะฆา่ ต ี                            ถ้าดีก็จะคิดวา่ มิตรกนั
ศรีประจนั เทพทองร้องวา่ ไป                     อยา่ งไรไมอ่ อกมาหาทนั
สนกุ ใจนอนเลน่ เป็นคอ่ นวนั                       อ้ายชาตชิ วั หวั ควนั จนท้ายทอย
เรียกเรียกเทา่ ไรก็ไมข่ าน                        กแู ค้นจ้านตลอดจนคอหอย
ขนุ ช้างขานขานยั น์ตาปรอย                     เขาผกู ดอยฉนั ไว้เสียทงั ตวั
ศรีประจนั เข้าดนั ประตหู ้อง                       ชา่ งนอนร้องอยไู่ ด้อ้ายชาตชิ วั
เพราะมนั อยขู่ ้างในจงึ ไมก่ ลวั                     เทพทองจกิ หวั ออกมาที
เทพทองศรีประจนั ดนั ประต ู                      แนน่ อยไู่ มเ่ ปิ ดออกจากที
ขนุ แผนอดั ใจให้ลมด ี                              เป่ ารีสง่ ไปด้วยใจจง
ประตลู นั ศรีประจนั เทพทอง                      เข้ าไปในห้ องร้ องเสียงหลง
ตวั สนั งนั งกหกล้มลง                              ใครเอาผีอ้ายเจ๊กคงเข้ามาไว้
ขนุ ช้างร้องแมช่ ว่ ยแก้ที                           อยา่ ตกใจเลยวา่ ผีนนั มใิ ช่

221

เทพทองร้องกลิงยงิ ตกใจ                        เออผีพดู ได้ดงั คนเป็น
ศรีประจนั ร้องวา่ อีแก่แดด                        ผีตายฝาแฝดกไู มเ่ คยเหน็
เทพทองร้องวา่ มนั ตายเมือบา่ ยเย็น            อีเมียถ่อยพลอยเต้นจนดนิ ตาย
ขนุ ช้างจปุ ากดฉี นั เอง                              สองยายเต้นเหยงลงนอนหงาย
ศรีประจนั ผ้าหลดุ ยดุ แตช่ าย                     สองยายปลํากนั สนนั ไป
ศรีประจนั คิดได้เหลียวไปด ู                      เป็นไรหางหนหู ามีไม่
เทพทองร้ององึ คะนงึ ไป                          ก็นนั ฤๅมิใชไ่ ว้หางเบีย
ศรีประจนั วา่ นนั วนั ทองดอก                      เทพทองร้องบอกนนั แมอ่ ้ายเบยี
ทําไมมาฆา่ ตวั ทงั ผวั เมีย                          เป็นไรไมเ่ ผาเสียใครเอามา
ขนุ ช้างร้องวา่ ดีฉนั เอง                             สองยายเต้นเหยงหวั ตาํ ฝา
สายทองเอง็ ชว่ ยกดู ้วยรา                         สองมือปิ ดตาภาวนาองึ
สายทองร้องวา่ อะไรนนั                           ลกุ เดนิ ถลนั เข้าไปถึง
โดนศรีประจนั หนั ล้มตงึ                            ศรีประจนั วา่ มงึ ผลกั กไู ย
เทพทองร้องวา่ ชว่ ยกดู ้วยที                      อะไรนีผีเจ๊กฤๅมใิ ช่
เชือกปอตราสงั รุงรังไป                           มใิ ชว่ นั ทองกบั ขนุ ช้าง 
   สายทองแลเห็นก็ตกใจ                       เออนนั เป็นอยา่ งไรตีอกผาง
ไมม่ ีผ้าผอ่ นนอนมดั คราง                        เมนิ หน้าวา่ พลางชา่ งกระไร
ใครบอกกบั แมว่ า่ เจ๊กคง                         ชา่ งหลงหลบั ตาวา่ ไปได้
เห็นคนเป็ นผีร้ องมีไป                             คดิ อายแก่ใจก็ออกมา
ศรีประจนั เทพทองลงมองด ู                     อดสเู ป็นจะตายให้ขายหน้า
หลบั นอนนีกระไรไมล่ ืมตา                      ให้ขโมยแก้ผ้าเอาเชือกพนั
ฉวยได้มีดหมากกระชากเถือ                    บาดเนือเข้าแล้วกระมงั นนั
แมผ่ วั แมย่ ายว่นุ วายครัน                         ชว่ ยกนั ตดั เชือกชกั สาวมา
ศรีประจนั หยิบผ้าให้ลกู สาว                      มนั ทําฉาวใจหายกขู ายหน้า
แล้วบอกขนุ ช้างพลนั ไมท่ นั ช้า                  ขนุ แผนเขามาว่าวนุ่ วาย
เขาจะไปกราบทลู ให้เขน่ ฆา่                      พอ่ แมจ่ ะพากนั ฉิบหาย
ทรัพย์สินจะกระจดั พลดั พราย                  เมือกีออพลายเขาพดู จา

222

วา่ ถ้าดจี ะคดิ วา่ มิตรกนั                            ถ้าเอง็ ดงึ ดนั เขาจะฆา่

เอ็งจงออกไปไหว้วนั ทา                         พดู จาขอโทษให้โกรธคลาย

จะถืออะไรกบั เทา่ นนั                             โอนออ่ นผ่อนผนั ให้ความหาย

เขาก็ได้เมียใหมไ่ ว้แนบกาย                    เห็นจะไมเ่ สียดายวนั ทองนกั

เพือนมาจะวา่ ให้เป็นที                           วา่ เรานีทําการหาญหกั

ง้อไปเห็นจะไมก่ ระไรนกั                         เอ็งอยา่ พกั ย้อนยอกเร่งออกไป 

   ครานนั ขนุ แผนแสนศกั ดา                    เห็นช้าหาออกมานอกไม่

จงึ ร้องเตอื นไปพลนั ทนั ใด                      เป็นไรไมม่ าพดู จากนั

ถ้ามาดีดมี ิเป็นไร                                  ถ้าดือดงึ ไปจะหําหนั

เทพทองฟังวา่ นยั น์ตาชนั                         ศรีประจนั ร้องวา่ อ้ายขนุ ช้าง

ยงั ทําตาปริบปริบอ้ายฉิบหาย                   แกเอาตีนป่ ายเข้าสีข้าง

เทพทองร้องไปอ้ายหวั บาง ขนุ ช้างแขง็ ตวั ทําหวั โคลง

เทพทองชกซําเข้าตาํ เหงาะ                     ยิงกวา่ ฉดุ เจ้าเงาะอ้ายตายโหง

ผ้าผอ่ นไมน่ งุ่ ทําพงุ โกง                          จะเอาเรือนเป็นโลงอ้ายอปั รีย์

ขนุ ช้างแหกฝานยั น์ตามอง                      วนั ทองจงออกไปด้วยพี

ถึงเขาโกรธาจะฆา่ ตี                               ก็จะคดิ ปรานีเพราะแมไ่ ป  

   วนั ทองวา่ มงึ อยา่ พกั วา่                         ถงึ พระอนิ ทร์ลงมาหาไปไม่

ยิงฆา่ ฟันเสียทีนีกดู ีใจ                            อนั กจู ะออกไปอย่าสงกา

ขนุ ช้างวา่ แมไ่ มอ่ อกไป                          พีจะออกไปไยให้เขาฆา่

ไปตายไกลเจ้าไมเ่ ข้ายา                         ผดิ ชอบเหน็ หน้าตายด้วยกนั

ให้มนั ตายตดิ กนั ฟันเสียเถิด                     จะได้ตดิ กนั ไปเกิดบนสวรรค์

วา่ แล้วลกุ มานยั น์ตาชนั                            กอดวนั ทองไว้มนั ไมอ่ อกไป 

   เทพทองศรีประจนั ตวั สนั งก                   ทดุ อ้ายกระยาจกมงึ ทําได้

ไมน่ งุ่ ผ้าเสียมงั อ้ายจญั ไร                          แกเอาไม้แพน่ ผางเข้ากลางตวั

อยา่ ตลี กู เลยจะออกไป                             เจ็บปวดนีกระไรแมท่ นู หวั

ฉวยผ้ามาพนั ตวั สนั รัว                              ความกลวั ไมเ่ ป็นสมประดี

ลบั ลบั ล่อลอ่ ตอ่ ประต ู                              แหกฝามองดจู ะวงิ หนี

223

ป่ ายปี นขนึ ฝาตาขวางรี                            ศรีประจนั ฉวยตนี อยา่ ปื นไป
เทพทองร้องดา่ อ้ายหน้ากาก                    ฉวยตนี หนงึ ลากลงมาได้
ขนุ ช้างผ้าหลดุ ฉดุ ชายไว้                         ฉวยเอาตะเกียงไต้ทนู หวั มา
ยกสองมือง่าถึงหน้าผาก                          เชญิ พอ่ กินหมากพ่อพลายขา
กราบลงกบั ตกั ชกั ตนี มา                           ยกทนู เกศาข้าดใี จ
อีพอ่ เนือหอมทนู กระหมอ่ มแก้ว                 เขาวา่ พอ่ ตายแล้วกลบั มาได้
บญุ ญาธิการพ่อชาญชยั                            เครืองในของพอ่ งามดงั ดอกบวั
เข้าเลกิ ผ้าคว้าไขวจ่ ะขอจบู                        เอามือลบู โนน่ นีมาขยีหวั
หอมเป็นกระแจะปนเห็นพ้นตวั                    เขาก็ชวนกนั หวั อยงู่ นั งนั
ขนุ แผนวา่ อยา่ อยา่ เจ้าขนุ ช้าง                    ผลกั พลางปิดผ้าขมีขมนั
ขนุ ช้างจบู เลน่ อยพู่ ลั วนั                             เทพทองศรีประจนั หนั หน้าไป  
   ครานนั ขนุ แผนแสนสนทิ                     แค้นคดิ ขบฟันมนั ไส้    
เฮ้ยขนุ ช้างมติ รคดิ อยา่ งไร                        นางพิมพลิ าไลยนีเมียเรา
เรายงั ไปทพั ไมก่ ลบั มา                            ฤๅร้างหย่าซือขายให้แกเ่ จ้า
จงึ รือหอปลกู ใหมใ่ สส่ วมเอา                     แล้วพดู จาวา่ เรานีบรรลยั
เอากระดกู ห่อผ้ามาถึงบ้าน                       ขดุ ต้นโพธิพษิ ฐานให้เป็นไข้
สมสทู่ ําช้แู ตโ่ ดยใจ                                คดิ อา่ นเป็นอยา่ งไรให้วา่ มา 
   ขนุ ช้างได้ฟังขนุ แผนถาม                     ครันคร้ ามขนพองสยองฉ่า
กอดขนุ แผนไว้ไมล่ ืมตา                          มไิ ด้ถ้งุ เถียงวา่ ประการใด
ขนุ แผนซกั ถามถงึ สามหน                        ขนุ ช้างขดั สนไมต่ อบได้
ขนุ แผนฮดึ ฮดั ให้ขดั ใจ                            ร้องถามไปดกู ่อนเจ้าวนั ทอง
กระไรเลยเจ้าเอย๋ เรามาหา                       ชา่ งซอ่ นหน้านอนได้อยใู่ นห้อง
สํามะหาแขกมาจะปรองดอง                    พดู จารับรองกนั โดยดี
เชียนหมากพานพลสู หู่ า                          ตามประสาเข็ญใจแลเศรษฐี
ข้าวปลาหาเลียงกนั ตามที                        ไมถ่ ือทีมงั มีและเข็ญใจ
นีแตเ่ ช้าจนพลบไมพ่ บหมาก                     เปรียวปากเห็นแตต่ ะเกียงไต้
ฤๅอบั อายชาวบ้านประการใด                 ไมค่ วรพดู ด้วยได้จงึ ไมม่ า 

224

   วนั ทองหมองใจอยใู่ นห้อง                    ได้ยนิ ร้องเรียกรําคาญเป็นหนกั หนา
ออกปากยากจริงจะเจรจา                        แค้นขดั อธั ยาระกําใจ
กลวั จะผลนุ หนุ หนั เข้าในห้อง                    เจ้าวนั ทองคดิ พรันหวนั ไหว
กระถดออกมาพลนั ด้วยทนั ใด                   ขดั ประตเู ข้าไว้ให้มิดชิด
ลมิ กลอนซ้อนในใสส่ ลกั                          ถงึ จะผลกั ก็ไมไ่ หวแตส่ กั นิด
นงั นิงรําพงึ ตะลงึ คดิ                                 เจ็บจติ เจียนนางจะขาดใจ 
   ไมม่ าแล้วฤๅเจ้าวนั ทอง                      อยใู่ นห้องเหน็ เราเข้าไมไ่ ด้
เจ้าเอาลมิ ทมิ ยดั แล้วอดั ใน                       จะเลน่ ข้าทา่ ไรเจ้าวนั ทอง
ฤๅจะลวงให้เราเข้าทีลบั                          จะจบั ตวั กินตบั เสียในห้อง
เป็นตายจะป่ ายเข้าไปลอง                        แล้ วจะร้ องพาโลดอกกระมงั
วา่ พลางถอดดาบขนึ ยืนจ้อง                      ขนุ ช้างกอดตีนร้องระเสิดระสงั
ขนุ แผนสลดั วดั เตะตงั                              ขนุ ช้างรังผ้าหลดุ ทรุดนงั ลง
มือจบั ชายพกยกดาบง่า                           เทพทองร้ องจ้ าจนเสียงหลง
ศรีประจนั หกล้มจมยายคง                        ขนุ แผนสง่ เสียงร้องตวาดมา
กจู ะฆา่ มงึ เสียทงั เมียผวั                              ระวงั ตวั จงดีทงั สีห้า
นางวนั ทองรักห้องไมย่ าตรา                      กลวั นวลหน้าจะหมองต้องลมพดั
กระนีแลสมชือวา่ วนั ทอง                          เจ้าแปดนําทํานองเนือกษัตริย์
จะพดู ออกกลวั ดอกจําปาพลดั                    ด้วยคําตดั วนั นนั เป็นมนั คง
ฝ่ ายเจ้าสเิ จ้าประมาทใจ                           กลบั สตั ย์ตดั ได้โดยประสงค์
เราคิดถึงความหลงั เรายงั ตรง                     พาซือรือหลงมาเรือนนาง
สําคญั จติ วา่ จะคดิ อยบู่ ้างเลา่                      ไมท่ นั รู้วา่ เจ้าจะสนิ อยา่ ง
ตดั ปลียงั มีอาลยั ยาง                                เจ้านีจางจืดแล้วก็ลืมไป
เมือแรกเชือวา่ เนือทบั ทิมแท้                      มาแปรเป็นพลอยหงุ ไปเสียได้
กาลวงวา่ หงส์ให้ปลงใจ                            ด้วยมิได้ดหู งอนแตก่ อ่ นมา 
คดิ วา่ หงส์เราจงึ หลงด้วยลายย้อม                ชว่ งแปลงปลอมทว่ งทีดีหนกั หนา
ดงั รักถินมจุ ลนิ ท์ไมค่ ลาดคลา                    ครันลบั ตาฝงู หงส์ก็ลงโคลน
สมมมมอมเคล้าแตเ่ นา่ ชวั                          เจ้าถอดหวั เปลียนได้ดงั เลน่ โขน

225

เมือรักรําก็ให้ทํากลองตะโพน                    ครันรักโลนเลน่ โลนให้คนดู

มเิ สียทีทีเรียนพากเพียรหดั                        สนั ทดั ทํานองดไี มม่ ีสู้

แคลว่ คลอ่ งต้องแบบแยบคายครู                เมือพีอยไู่ มม่ ีใครหางาน

แตเ่ พียงได้ครูใหมใ่ ช้ขยนั                          ถงึ ประชนั ก็แพ้เจ้าทงั บ้าน

เขาออกชือลือทวั เจ้าตวั การ                       ไมช่ ้านานจะต้องหาเจ้าไปรํา

คงจะเหนียวเคียวเข็ญให้ตลอด                       ไมไ่ ด้ถอดชฎากวา่ จะคํา

วนั นีมาหานางวางประจํา                             กลบั ไปโรงจะทําสํารองไว้

อยจู่ งดีเถิดเจ้าสีชบาทดั                              ลกุ ขดั ใจมาหาช้าไม่

ขนึ ม้าพากนั ดนั พงไพร                              กลบั ไปเขาชนไก่กาญจน์บรุ ี 

   จะกลา่ วถึงเจ้าขนุ ช้างล้าน                       อยกู่ บั ทา่ นแม่ยายไมห่ ลีกหนี

ฟังเหตเุ ภทภยั เหน็ ไมม่ ี                              เรียบดีประมาณสกั เดือนปลาย

จงึ กราบลาแมย่ ายจะไปบ้าน                       นานนกั ช้างม้าจะสญู หาย

เงินทองจะกระจดั พลดั พราย                       ลกู ชายจะลาไปบ้านตวั

ขนุ ช้างวนั ทองก็ไปพลนั                              อยบู่ ้านกลางแปลงนนั ทงั เมียผวั

ครอบครองถินฐานบ้านของตวั                      เมียผวั เป็นสขุ สําราญใจ 

   บทนีจะยกไว้ก่อน                                 จะกลา่ วกลอนชเู ชดิ ขนึ ไปใหม่

จะกลา่ วถงึ เจ้าขรัวสโุ ขทยั                            ต้องเร่งเงินพินยั อยใู่ นคลงั

ได้สง่ มงั ยงั ค้างอยสู่ ิบห้า                            ทนทกุ ข์เวทนาอยทู่ มิ ขงั

จงึ ปรึกษาลกู น้อยเจ้าร้อยชงั                        ชว่ ยหลงั พอ่ เถิดเจ้าแก้วกิริยา

ลกู สาวก็ยอมพร้อมใจ                               จะขายไว้กบั ใครคณุ พอ่ ขา

เจ้าขรัวบอกไปมิได้ช้า                               ลกู เกลอของข้าอยสู่ พุ รรณ

จงึ ประกนั เชิงลาออกมาได้                          พาลกู ไปหาขนุ ช้างพลางโศกศลั ย์

ขนุ ช้างไตถ่ ามเนือความพลนั                        พอ่ ทา่ นนนั กบั น้องมาทําไม

เจ้าขรัวบอกไปมิได้ช้า                               สารทกุ ข์หนกั หนาเป็นข้อใหญ่

จะเอาน้องสาวมาฝากไว้                             ต้องเร่งเงินพินยั ยงั ไมพ่ อ

ลกู เกลอก็เหมือนดงั ลกู ตวั                            ทนู หวั จงได้เอ็นดพู อ่

จะเอาเงินสิบห้าอยา่ รังรอ                            ขอเขียนกรมธรรม์นนั ฝากไว้

226

ขนุ ช้างจงึ เรียกเจ้าวนั ทอง                            เอาเงินมากองนบั สง่ ให้
จะต้องทํากรมธรรม์นนั ทําไม                       เลียงไว้เหมือนน้องร่วมท้องมา
เจ้าขรัวลาสงั ทา่ นทงั สอง                            ฝากน้องด้วยเถิดพอ่ แมข่ า
ผิดพลงั อยา่ งไรได้เมตตา                           ออแก้วกิริยาอยจู่ งดี
จงเสงียมเจียมตวั เป็นข้าทา่ น                       การงานเอาใจใสใ่ ห้ถ้วนถี
สิงชวั อยา่ ให้ตวั เป็นราคี                              ข้าวของท่านมีชว่ ยปิดงํา
ตวั เป็นข้าอยา่ ให้ผ้านนั เหม็นสาบ                   จงสภุ าพเจียมตนเป็นคนขํา
อยา่ นอนสายนายมลุ จงเกรงยํา                     ข้าวนําผกั ปลาให้นาย
เสียสนิ ดกี วา่ อยา่ เสียศกั ด ิ                           ทีตาํ หน้ากว่านกั อยา่ พกั หมาย
สงวนศกั ดริ ักยศจงอดอาย                          สามเดือนปลายแล้วพอ่ จะกลบั มา
   นางแก้วคํานบั แล้วรับถ้อย                       เศร้าสร้อยกราบไหว้พไิ รวา่
พอ่ ไปแล้วอยา่ ให้ลกู อยชู่ ้า                         สามเดือนบดิ ากลบั มาพลนั
เจ้าขรัวสโุ ขทยั ไปจากลกู                            ใจผกู ไมว่ ายใฝ่ ฝัน
ถงึ ศรีอยธุ ยาเข้ามาพลนั                              เงินนนั สง่ เสร็จสําเร็จไป 

ตอนท ี ๑๕ ขุนแผนต้องพรากนางลาวทอง
   จะกลา่ วถึงพระองค์ผ้ทู รงเดช                  ทกุ ประเทศเกรงเหลือทงั เหนือใต้
สถิตยงั ปรางคม์ าศปราสาทชยั                      สนมในกราบก้มประนมกร
สําราญราชหฤทยั อยใู่ นที                           พระสรุ ิย์ศรีบา่ ยคล้อยลงออ่ นออ่ น
สําอางองคท์ รงเครืองเรืองบวร                    บทจรออกพระโรงรัตนา
ตรัสประภาษราชการบ้านเมือง                  ไมข่ นุ่ เคืองพระทยั ให้หรรษา
ผนั พระพกั ตร์ดํารัสตรัสมา                          ดรู าจมืนศรีผ้แู วน่ ไว
อ้ายพลายแก้วทีตงั เป็นขนุ แผน                   ครันตีแดนเมืองลาวลงมาได้
ยงั หนมุ่ แนน่ กล้าหาญชาญชยั                      ถ้าใช้สอยนานไปจะได้การ
แตเ่ ดียวนีให้เกณฑ์ตระเวนไพร                   ไมเ่ คยเอามาใช้ในราชฐาน
ถ้าปล่อยปละละเลยเสียช้านาน                   การงานเวียงชยั ไหนจะรู้
ญาตวิ งศ์พงศามนั ไมม่ ี                               จมืนศรีสิสนั ทดั ฝึกหดั อยู่

227

กฝู ากอ้ายแผนด้วยชว่ ยเป็นครู                     เอามาใช้ในหมมู่ หาดเลก็

ยงั อ้ายขนุ ช้างชาวสพุ รรณ                          พอ่ มนั ก็มาให้ไว้แตเ่ ด็ก

หวั หเู ลียนล้านเหมือนกระบาลเจ๊ก                 เมือแตเ่ ล็กได้รับกบั พอ่ มนั

ขอฝากเจ้าด้วยชว่ ยอีกคน                          ลองฝึกฝนดไู ปเป็นไรนนั

ให้ไปทงั กาญจน์บรุ ีทีสพุ รรณ                       เอาอ้ายสองคนนนั มาไวไว 

   ครานนั พระหมืนศรีได้รับสงั                     ถอยหลงั คลานมาหาช้าไม่

บอกเจ้ากรมจดั พวกตํารวจใน                      รีบรัดเร่งไปในทนั ที

ครันถึงเขาชนไกไ่ ปทีบ้าน                          เลา่ ขานแก่ขนุ แผนเป็ นถ้วนถี

รับสงั สมเดจ็ พระพนั ปี                                ให้หาทา่ นนีไปพารา

จะฝึกสอนราชการทีในวงั                            ขนุ แผนได้ฟังก็หรรษา

ไปแถลงแจ้งความแกม่ ารดา                       ลกู ลาเข้ากรุงพรุ่งนีเช้า

ด้วยรับสงั สมเดจ็ พระพนั วษา                       ให้หาลกู นีเข้าไปเฝ้ า

จะฝึกหดั ราชการงานหนกั เบา                       ขอฝากเจ้าลาวทองให้แมไ่ ว้

เมือลกู มีบ้านช่องขอ่ งแขว                          ก็จะมารับแมไ่ ปไว้ใกล้

ถงึ อยกู่ รุงหนทางไมห่ า่ งไกล                       จะมาไปไมน่ งิ ทิงมารดา 

   ครานนั จงึ นางทองประศรี                       ได้ฟังคดีทีลกู วา่

แกดีใจจนหลงั ถงั นําตา                               ลบู หลงั ลบู หน้าด้วยปรานี

ไปเถิดเจ้าอยา่ เฝ้ าเป็นหว่ งใย                        เมียของเจ้านนั ไซร้ให้อยนู่ ี

แมจ่ ะกลอ่ มเกลียงเลียงทางนี                       มิให้มีเดอื ดร้อนรําคาญใจ

เจ้าอตุ สา่ ห์อดเปรียวไว้กินหวาน                    ฝึกหดั ราชการให้จงได้

ถ้าได้ดมี ียศปรากฏไป                                เหมือนแทนคณุ ขนุ ไกรผ้บู ดิ า

แตท่ วา่ ราชการงานเมือง                           จะสามารถปราดเปรืองยากหนกั หนา

โบราณทา่ นจงึ ตงั คตมิ า                             วา่ วฒุ ิมีสีประการ

หนงึ เป็นผ้ดู มี ีเชือชาติ                               กิริยามารยาทสง่ สณั ฐาน

หนงึ ได้ศกึ ษาวชิ าชาญ                             เป็นแก่นสารคือคณุ อดุ หนนุ ตวั

หนงึ วา่ อายเุ จริญวยั                                  เข้าใจผดิ ชอบประกอบทวั

หนงึ ปัญญาวอ่ งไวไมม่ นึ มวั                       จงึ จะรู้ดีชวั ในทางงาน

228

ทา่ นวา่ ผ้เู ป็นข้าฝ่ าธลุ ี                               วฒุ ิต้องมีทงั สีสถาน

เจ้านีดกู ็มีทกุ ประการ                               จะสโู่ พธิสมภารก็ควรแล้ว

แตท่ วา่ อย่าทะนงองอาจ                           โดยประมาทถือว่าข้ากล้าแกล้ว

ถ้าประมาทราชภยั มกั ไมแ่ คล้ว                    ลกู แก้วจงจําคาํ มารดา

โบราณวา่ เป็นข้าจอมกษัตริย์                     ราชสวสั ดติ ้องเพียรเรียนรักษา

ทา่ นกําหนดจดไว้ในตาํ รา                          มีมาแตโ่ บราณช้านานครัน

หนงึ วชิ าสามารถมีอยา่ งไร                         ไมป่ ิดไว้ให้ทา่ นทราบทกุ สงิ สรรพ์

หนงึ กล้าหาญทําการถวายนนั                      มงุ่ มนั จนสําเร็จเจตนา 

หนงึ มิได้ประมาทราชกิจ                           ชอบผิดตริตรึกหมนั ศกึ ษา

หนงึ สตั ย์ซือถือธรรมจรรยา                       เหมือนสมาทานศีลไว้มนั คง   

หนงึ เสงียมเจียมตวั ไมก่ ําเริบ                      เอือมเอิบหยิงเย่อเฟ้ อหลง

หนงึ อยใู่ กล้ชิดตดิ พระองค ์                        ไมท่ ําเทียมด้วยทะนงพระกรุณา

หนงึ ไซร้ไมร่ ่วมราชาอาสน์                        ด้วยอบุ าทว์จญั ไรเป็นหนกั หนา

หนงึ เข้าเฝ้ าสงั เกตซงึ กิจจา                        ไมใ่ กล้ไกลไปกวา่ สมควรการ

หนงึ ผ้หู ญิงชาวในไมพ่ นั พวั                        เลน่ หวั ผกู รักสมคั รสมาน

หนงึ สามภิ กั ดริ ักใคร่ในภูบาล                     ถงึ ถกู กริวทนทานไม่ตอบแทน

ราชสวสั ดจิ ดั จบครบสิบข้อ                        พอ่ จงจําไว้ให้หนกั แน่น

สตั ย์ซือและสําคญั นนั เป็นแดน                  พอ่ แผนของแมจ่ งใสใ่ จ

จงไปดีมาดีศรีสวสั ด ิ                               พ้นวบิ ตั เิ สียนหนามความเจ็บไข้

ให้พระองค์ผ้ทู รงภพไตร                          โปรดปรานประทานให้เป็ นพระยา 

วา่ พลางทางออกมานอกห้อง                     ร้องเรียกผ้คู นพวกบา่ วข้า

พอ่ แผนเอาอ้ายเตา่ กบั อ้ายมา                    ไปตดิ หน้าตามหลงั ทงั สองคน 

   ขนุ แผนรับพรของมารดา                       แล้วมาหาลาวทองเห็นหมองหมน่

ลบู หลงั สงั เสียด้วยทําวน                          จะก่นแตร่ ้องไห้ทําไมน้อง

พีไปมใิ ชจ่ ะทงิ ขว้าง                                 แตพ่ อวา่ งก็จะมาหาถงึ ห้อง

ปลอบพลางทางชวนเจ้าลาวทอง                 จดั ของเตรียมไว้จะไคลคลา

รุ่งเช้าขนุ แผนตํารวจนนั                             ก็พากนั ยกออกจากเคหา

229

ครันถงึ สพุ รรณทนั เวลา                             ก็ตรงมายงั เรือนเจ้าขนุ ช้าง 

   พอขนุ ช้างเหลือบแลเห็นขนุ แผน            ลกุ แลน่ ไปปิ ดประตผู าง

เข้ามากอดหมอนลงนอนคราง                    บอกนางวนั ทองด้วยตกใจ

ขนุ แผนขนึ มาทีบนเรือน                           เพือนพาตํารวจมาเป็ นไหนไหน

เหน็ จะเกิดถ้อยความลกุ ลามไป                  มมิ ีรับสงั ใช้ฤๅจงึ มา 

   ครานนั วนั ทองครันได้ฟัง                       ละล้าละลงั ตกใจเป็นหนกั หนา

จะทําฉนั ใดดนี ะอกอา                              จะเอาหน้าฝากแฝงไว้แหง่ ไร

ถึงถ้อยลามความใหญ่ดงั ไฟเลีย                 ถ้าพอเสียเงินทองหาทกุ ข์ไม่

กลวั จะเกาะไปศาลรําคาญใจ                      จะคดิ อยา่ งไรเลา่ เจ้าประคณุ

กรรมของเราแท้แมว่ นั ทอง                        ถ้าเขาฟ้ องแล้วเห็นจะเลน่ วนุ่

เงินทองเทา่ ไรไมค่ ดิ ทนุ                             เดชะบญุ ขอแตใ่ ห้ได้ตวั น้อง

ลําพงั พีนีจะด้านไปศาลหลวง                      นีเป็นหว่ งด้วยเจ้าจึงเศร้าหมอง

นําตาคลอกอดคอเจ้าวนั ทอง                      ตรองตรองแล้วขนุ ช้างลงครางฮือ 

   ตํารวจร้องเรียกเร้าเจ้าช้างเถือน               เข้าเรือนนอนนิงเสียแล้วฤๅ

ร้องเรียกเท่าไรก็ไมอ่ ือ                             จะนิงดอื อยไู่ ด้ฤๅไรนา

รับสงั ให้มาหาตวั ไป                                  จะพดู จาวา่ ไรก็ไมว่ า่

ไปเสียเห็นวนั ทนั เวลา                               ถ้าช้าจะฉดุ กนั รุดไป

ขนุ ช้างเดือดดาลรําคาญอก                        ตวั สนั งนั งกจนเหงือไหล

ร้องตอบไปพลนั ในทนั ใด                          ข้าลกุ นงั ไมไ่ ด้เจ้าขรัวนาย

หมอวา่ เป็นไข้สนั ติบาต                             วนั นีถึงฆาตในตอนบา่ ย

เมือตะกีแน่นงิ ไมต่ งิ กาย                            อยา่ เพอ่ วนุ่ วายจะตงั ใจ

ตาํ รวจว่าเหน็ นงั อยตู่ ะกี                                 ปิดประตลู กุ หนีแล้วปดได้

เมือไมอ่ อกมาก็แล้วไป                             จะไปดขู ้างในให้เห็นตวั  

   ขนุ ช้างตกใจสะกิดเมีย                           ลนั ดาลเข้าเสียแมท่ นู หวั

วนั ทองย่องมาขาสนั รัว                              ชกั หวั ดาลลนั เข้าทนั ใด 

   ฝ่ ายวา่ ขนุ แผนตํารวจนนั                         ลกุ เข้ามาพลนั หาช้าไม่

ผลกั ดปู ระตไู มเ่ ปิ ดไป                                 ขนุ แผนเข้าใจว่าใสก่ ลอน

230

จงึ เป่ าคาถามหาสะเดาะ                             กลอนหลดุ ผลดุ เผลาะดงั คนถอน

กรูกนั เข้าไปในทีนอน                               ขนุ ช้างฉวยหมอนขนึ ออกยกั ษ์

โยกตวั โคลงหวั ว่าผีเข้า                             กนู ีเจ้าพระประแดงกําแพงหกั

เหลือกตายกั คอหวั ร่อคกั                         มงึ รู้จกั กฤู ๅไมอ่ ้ายขนุ โรง

ตํารวจร้องชะเจ้าขนุ ช้าง                            ทําเลน่ หลายอยา่ งอ้ายตายโหง

ขนุ ช้างลกุ โลดโดดโกรงโกรง                     ดา่ โผงซําข่กู จู ะหกั คอ

อ้ายเหลา่ นีมงึ ไปข้างไหนมา                      อกุ อาจหนกั หนาไมก่ ลวั พอ่

ยกั คิวหลิวตาทําหน้างอ                            ล้อพอ่ เลน่ องึ มงึ ต้องดี 

   ขนุ แผนแค้นใจดงั ไฟกาฬ                     จะใคร่ผลาญชีวิตให้เป็ นผี

โกรธวนั ทองถ่อยพลอยกาลี                     มีดาบจะฟาดให้ขาดกลาง

ทําเป็นกลวั เจ้าจะหกั คอ                           ตอ่ ล้อโลดเลน่ เต้นโผงผาง

ทําเหยียบมา่ นล้มพลาดขาดกลาง              ปะเตะนางวนั ทองล้มควําไป

วนั ทองล้มควําคะมําจกุ                             มือกดท้องลกุ ขนึ ไมไ่ ด้

ขนุ ช้างตวั สนั พรันตกใจ                           กอดเมียเข้าไว้วา่ กรรมกรรม 

   ตาํ รวจถามวา่ ออกแล้วฤๅเจ้า                ทําไมไมเ่ ข้าไปยงั คาํ

ทีคลงั ไคล้ไข้ป่ านยั น์ตาดาํ                        ฤๅเลือดลมมนั ทํางกเงินไป

บดั นีรับสงั ให้เรามา                                 หาตวั เข้าไปอยา่ ช้าได้

ด้วยบดิ าของนายถวายไว้                         ยงั มิได้ใช้สอยราชการ

จะเอาไปฝื กสอนให้เข้าใจ                        นีคดิ อยา่ งไรทําง่นุ งา่ น

ผีเข้าเจ้าออกหลอกลนลาน                      ออกยกั ษ์ออกมารอยวู่ นุ่ วาย 

   ขนุ ช้างฟังไปมิใชฟ่ ้ อง                         หายใจทวั ท้องทกุ ข์ร้อนหาย

ถ้าแรกมารู้วา่ ไมว่ นุ่ วาย                           เจ้านายทา่ นจะเข้าเราทําไม

จะเข้าเวรเกณฑ์ใช้ราชการ                      ข้าหาเกียจคร้านสกั นิดไม่

สงั เสียเมียพลนั ทนั ใด                            เรียกหาบา่ วไพร่ลงเรือนมา

ตํารวจขนุ แผนกบั ขนุ ช้าง                          ตดั ทางดนั ดดั ลดั ป่ า

ครันถึงกรุงศรีอยธุ ยา                            ไปเข้าหาจมืนศรีด้วยทนั ใด 

   ครานนั จมืนศรีเสาวรักษ์                      ถามทกั พดู จาปราศรัย

231

บอกวา่ พระองค์ผ้ทู รงชยั                         รับสงั ให้ฝึกสอนทงั สองคน

ถ้าทําราชการนานไป                             ใครตงั ใจให้ดจี ะมีผล

ขนุ ช้างบอกลนลานดีฉานจน                    ขดั สนราชการไมเ่ ข้าใจ

เคยแตต่ วาดควายอยปู่ ลายนา                  เจ้านายนนั หารู้จกั ไม่

เลน่ แตไ่ ม้หงึ ออึ องึ ไป                            คกุ คลานอยา่ งไรเจ้าขรัวนาย 

   พระหมืนศรีหวั ร่ออยคู่ ากคาก                วบิ ากสดุ ใจอ้ายฉิบหาย

สนั ทดั ถนดั แตเ่ ลียงควาย                        เอง็ อยา่ วนุ่ วายไมเ่ ป็นไร

ยงั ไมเ่ อาเข้าไปใช้สอยก่อน                      จะผนั ผอ่ นสอนสงั ให้จําได้

วา่ แล้วเทา่ นนั ในทนั ใด                            ก็ฝึกสอนกนั ไปทกุ เวลา

ขนุ แผนนนั สอนง่ายได้ดงั ใจ                     ขนุ ช้างจญั ไรยากนกั หนา

คกุ คลานเข้าเฝ้ าเหมือนเตา่ นา                   หลายวนั มาจงึ ได้ไปใช้เวร

มหาดเล็กเขาล้อหวั ร่อฮา                         ตงั ให้ไฉยาวา่ ขนุ เถน

นานไปใช้สอยคอ่ ยจดั เจน                       เข้าเวรร่วมกนั ทงั สองรา 

   ฝ่ ายขนุ เพชรขนุ รามอนิ ทรานนั               วนั หนงึ พากนั มาพร้อมหน้า

ทีเรือนพระหมืนศรีผ้ปู รีชา                        จดั เหล้าข้าวปลามาเลียงกนั

พระหมืนศรีขนุ เพชรขนุ รามมา                   เป็นห้าทงั ขนุ แผนขนุ ช้างนนั

กินเหล้าเมาหราตาเป็นมนั                          รินเหล้าเกลือรันลงสาบาน

สารพดั สตั ย์ซือตอ่ กนั สิน                          กินเมาพดู โอ้ด้วยโวหาร

สร่างเมาเหล้าหมดก็สําราญ                       ตา่ งคนไปบ้านด้วยฉบั พลนั  

   จะกลา่ วถงึ ลาวทองผอ่ งโสภา                 อยกู่ บั มารดาของผวั ขวญั

ล้มไข้เจียนตายมาหลายวนั                        มดหมอหากนั มาวางยา

ไมห่ ายทา่ นยายก็ร้อนรน                          บวงบนเซน่ วกั เป็นหนกั หนา

แตป่ ระทงั ยงั รอไมม่ รณา                          ทองประศรีรักษาก็สดุ ใจ

จงึ สงั บา่ วพลนั มทิ นั ช้า                             ไปหาขนุ แผนให้จงได้

บอกความให้รู้สเู ร็วไว                              บา่ วยกมือไหว้ลงเรือนมา

ถึงเรือนพระหมืนศรีทีนายอย่ ู                     อ้ายอจู๋ รู่ ีบขนึ ไปหา

บอกนายเร็วพลนั มทิ นั ช้า                          ตามในกิจจาทกุ สงิ ไป 

232

   ขนุ แผนฟังบา่ วบอกขา่ วน้อง                   ประหวนั ถงึ ลาวทองทีเป็นไข้

แล้วนงิ ระงบั ดบั ใจ                                   ดใู นฤกษ์ยามตามนาที

วนั เสาร์ข้างเช้าเป็ นยามจนั ทร์                     ไข้นนั หนกั เจียนจะเป็นผี

แตย่ ามจนั ทร์ทา่ นทายว่าคลายด ี                 ผ้มู าบอกนงั ทีก็ไมร่ ้าย

ผิดทงั หลาวเหล็กราหจู ร                            อยขู่ ้างต้นศรวา่ พลนั หาย

ฤกษ์ยามตามตาํ ราวา่ ไมต่ าย                      แตแ่ ก้วตาจะกระวายกระวนใจ

เจ็บไข้ผวั มไิ ด้อยเู่ หน็ หน้า                         ถึงสิบหมอจะรักษาหาเหมือนไม่

จะหมองมวั เพราะผวั นีอยไู่ กล                    โรคภยั จงึ ได้กล้มุ รุมร้อน

วนั นีเป็นวนั เวรของตวั เรา                           จําจะฝากเวรเขาออกไปก่อน

คดิ แล้วลกุ มาด้วยอาวรณ์                          นงั ถอนใจใหญ่ใกล้ขนุ ช้าง

เกลอเอย๋ เมียช้าเป็ นไข้เหนือ                      ล้นเหลือบา่ วบอกเห็นสดุ อยา่ ง

จะขอฝากเวรไว้กบั เกลอพลาง                    รับราชการตา่ งได้เอน็ ดู

นานไปเบืองหน้าถ้ามติ าย                          เราก็ลกู ผ้ชู ายเหน็ กนั อยู่

เกลอมีทีไปจงึ ใช้ต ู                                  รู้จกั คณุ กนั จนวนั ตาย  

   ขนุ ช้างรับวา่ เออจะเป็นไร                       พอทําแทนกนั ได้ไมย่ ากง่าย

ตามใจไปเถิดอยา่ วนุ่ วาย                           ขนุ แผนบา่ วนายก็ออกมา

ถมปักพนั พงุ พะรุงพะรัง                             เซซงั เดนิ ตดั ลดั ป่ า

ถงึ เขาชนไกม่ ิได้ช้า                                 ขนึ บนเคหาด้วยทนั ใด

กราบกบั บาทามารดาเลา่                            เมียเจ้าอยหู่ ลงั นนั ล้มไข้

แมบ่ นบานมดหมอจนท้อใจ                        รักษามิใคร่จะบรรเทา 

   ขนุ แผนลกุ ลามาหาเมีย                          อยา่ เสียใจผวั มาแล้วนะเจ้า

เนือหอมผอมร่างลงบางเบา                        ข้าวปลากินได้ฤๅไมเ่ ลย

เดก็ ไปบอกรู้ก็รีบมา                                 ใชว่ า่ จะบดิ เบือนเชือนเฉย

ผวั ประคองลาวทองคอ่ ยเสบย                     เงยหน้าแก้มนวลแตล่ ้วนยา

แตจ่ ะดบั เสียไมน่ บั เวลาได้                         น้องนีรอใจไว้คอยทา่

ถ้าช้าไปหลายวนั ไมก่ ลบั มา                        หยกู ยาน้องไมก่ ินให้ขมคอ

เหน็ หน้าหม่อมมาเหมือนหายไข้                   ยิงกวา่ ได้พระอินทร์มาเป็นหมอ

233

ขนุ แผนเอนตวั หวั ร่องอ                              ประคองคอให้เจ้าผินมากินยา

รักษามาหลายวนั ก็พลนั หาย                       คอ่ ยสบายคลายทกุ ข์เป็นสขุ า

ขนุ แผนนงิ นกึ ตรึกตรา                               จะกลบั ไปอยธุ ยาในพรุ่งนี

กลางคืนวนั นนั เข้านอนหลบั                         อยกู่ บั ลาวทองผอ่ งศรี

สองราสขุ เกษมเปรมปรีด ิ                           มไิ ด้คดิ วา่ จะมีซงึ เหตมุ า   

   จะกลา่ วถงึ พระองค์ทรงธรณี                   เสดจ็ ออกประทบั ทีข้างฝ่ ายหน้า

พร้อมด้วยอํามาตย์มาตยา                         ผาสกุ สําราญหฤทยั

พอเหน็ ขนุ ช้างพลนั มทิ นั ช้า                        อ้ายขนุ แผนนนั หวามนั ไปไหน

ไมร่ ่วมเวรเกณฑ์กนั ฤๅฉนั ใด                    อ้ ายนีใช้ สอยเรียบร้ อยด ี

   ครานนั ขนุ ช้างฟังรับสงั                           คดิ ถงึ ความหลงั ดงั ไฟจี

ขนุ แผนความแค้นของมนั มี                       ถ้าได้ทีนานไปคงใสก่ ู

เอาวนั ทองของมนั มาจากข้าง                     มนั ก็หมายจะล้างทําลายอยู่

กจู ะผลาญชีวติ ดงั พิษงู ครู่เดียวให้ยบั ดงั สบั ปลา

คดิ แล้วยกข้อขอเดชะ                              ข้าพระพทุ ธเจ้าไมม่ สุ า

เข้าเวรร่วมกนั หลายวนั มา                          เหน็ บน่ ถงึ ภรรยาอย่ทู กุ วนั

วานนีบอกวา่ จะไปบ้าน                             เกล้ากระหมอ่ มทดั ทานก็หนุ หนั

ขรู่ ู่ดา่ ว่าสารพนั                                       ครันดกึ ได้สกั สามยามปลาย

ขนุ แผนปี นข้ามกําแพงวงั                          โอหงั หยาบช้าเป็นเหลือหลาย                    

หมอ่ มฉนั วา่ ก็จะฆา่ เสียให้ตาย                   เหน็ จะป่ ายไปบ้านภรรยา 

   ครานนั พระองค์ผ้ทู รงภพ                      ฟังจบก็กริวเป็ นหนกั หนา

กระทืบพระบาทตวาดมา                          อ้ายนีตกวา่ ไมเ่ กรงใคร

อ้ายขนุ ช้างวา่ กลา่ วกลบั ห้าวหาญ               บงั อาจปี นปราการออกไปได้

โทษถึงฆา่ ฟันให้บรรลยั                           เสียบหวั อยา่ ให้ดเู ยียงกนั

หากคิดนิดหนงึ ความชอบมี                      ถ้าหาไมม่ ีชีวีจะอาสญั

อีเมียอยา่ งไรไมจ่ ากกนั                           ฤๅลอยมาแตส่ วรรคจ์ งึ ลืมกลวั

เหวยราชามาตย์ไปบดั นี                          พาอีลาวทองมาจากผวั

อ้ายขนุ แผนกไู มข่ อเห็นตวั                        มนั ทําชวั ให้อยกู่ าญจน์บรุ ี

234

ให้คมุ ไพร่ไปเทียวตระเวนดา่ น                  ตอ่ ราชการเกิดศกึ ในกรุงศรี

จงึ จะเกณฑ์มนั ให้ไปตอ่ ตี                        ตอ่ ในราตรีจงรีบไป

ฝ่ ายราชามาตย์ก็รับสงั                             ออกมาจากวงั ไมช่ ้าได้

ขนึ ม้าพาพวกตํารวจใน                            ออกมาจากเวียงชยั ในราตรี  

   จะกลา่ วถงึ ลาวทองผอ่ งโสภา                 คลอ่ ยคลายโรคาทีหมองศรี

กลางคนื นอนแนบแอบสามี                       เปรมปรีดจิ นหลบั กบั ทีนอน

นางฝันวา่ ยกั ษ์ใหญ่เข้าในห้อง                   จบั ลาวทองมดั ลากไปจากหมอน

ไปใสก่ รงเหล็กไว้ให้อาวรณ์                       เดอื ดร้อนทกุ ข์ทนทงั ตาปี

ในฝันนนั วา่ ผวั ตวั ตามไป                           ก็ตกในเหวห้องคริ ีศรี

ได้ความยากแค้นแสนทวี                          แล้วมีชายหนงึ เรืองฤทธิไกร

มาอ้มุ เจ้าลาวทองกบั ขนุ แผน                     ออกจากแดนยกั ษ์ตรงมาสง่ ได้

สนิ ฝันพลนั ฟื นตนื ตกใจ                            ปลกุ ปลอบผวั ให้ทํานายพลนั  

   ครานนั ขนุ แผนแสนสนิท                       นิงคดิ ความน้องลาวทองฝัน

เอ๊ะฤกษ์ยามร้ายเข้าพร้อมกนั                     ในวนั รุ่งพรุ่งนีจะมีภยั

กกู บั ลาวทองจะต้องพราก                         เกิดกรรมวิบากขนึ โตใหญ่

ตอ่ เนินนานจะคอ่ ยคลายสบายใจ                จะมีผ้แู ก้ไขให้พบกนั

ครันจะทกั ทายวา่ ร้ายนกั                             กลวั ลาวทองน้องรักจะโศกศลั ย์

จงึ บอกแชแก้ไขไปฉบั พลนั                         ฝันนีไมร่ ้ายไมด่ ีนกั

เพราะธาตแุ ปรปรวนด้วยเป็ นไข้                  จงึ ฝันฟันเฟื อนไปไมป่ ระจกั ษ์

พดู จากลบเกลือนเตือนเมียรัก                     ชวนชกั พดู อืนให้ชืนใจ 

   พระอาทิตย์เร่งรถมาเรือฟ้ า                      แสงทองสอ่ งหล้ากระจา่ งไข

เสียงดเุ หวา่ เร่าร้องคะนองไพร                     เรไรหริงเรือยอยรู่ วงรัง

พระพายพดั ฮือกระพือกลิน                        ภมุ รินบนิ วอู่ ยคู่ บั คงั

สะกิดเจ้าลาวทองชวนน้องฟัง                      วงั เวงหวนั หวาดวิเวกใจ

หนกู กจิงจกกระเจิงทกั                                แมลงมมุ ทมุ่ ทรวงอกั หาหยดุ ไม่

วปิ ริตผิดนกั ตระหนกั ใจ                              ดงั จะบอกเหตใุ ห้ประจกั ษ์ตา

พอรุ่งตํารวจในก็ไปถึง                               ลงจากม้าหน้าบงึ ขนึ เคหา

235

ขนุ แผนพอเห็นตํารวจมา                            ดงั ใครควกั ชีวาออกจากกาย

แข็งใจไปหาราชามาตย์                             ผ้คู นเกลือนกลาดเป็ นมากหลาย

ธุระสงิ ไรไปไหนนาย                                 ฤๅเกิดการว่นุ วายศกึ เสือมี 

   ฝ่ ายราชามาตย์ได้ฟังถาม                       บอกความขนุ แผนเป็ นถ้วนถี

ขนุ ช้างกราบทลู พระพนั ปี                            วา่ นายหนีปี นข้ามกําแพงมา

ขนุ ช้างวา่ ได้ขดั ทดั ทาน                             กลบั ห้าวหาญหนุ หนั จะฟันฆา่

โทษนายถึงทีมรณา                                 พระเมตตาวา่ ตีได้เชียงทอง

ห้ามเฝ้ ามใิ ห้เข้าไปวงั ใน                            สงั ให้พรากเมียเสียจากห้อง

เหตเุ พราะวา่ ผวั ตวั ลําพอง                           เมียของทา่ นเราจะเอาไป 

   ขนุ แผนได้ฟังราชามาตย์                        ไหวหวาดใจเย็นจะเป็นไข้

ลกุ เข้าห้องพลนั ทนั ใด                               ทอดตวั ในทีนอนถอนใจพลาง

มือซ้ายก่ายหน้าขวากอดน้อง                      นิจจาเจ้าลาวทองจะจากข้าง

ดงั ใครเอาดาบฟาดให้ขาดกลาง                   อ้ายขนุ ช้างฆา่ พีครังนีแล้ว

เมือมาลาจากฝากเวรไว้                             ชา่ งพไิ รทลู พระจอมกระหมอ่ มแก้ว

ความผิดของพีไมม่ ีแวว                              มนั เหมือนแร้วดกั ไว้ทีในดง

พีเหมือนนกผกผินบนิ อากาศ                       เพราะประมาทเสียเชงิ กระเจิงหลง

จะหาร่มลมจดั บนิ ลดั ลง                              จําเพาะตรงเข้าแร้วทีราวี

สําคญั วา่ กิงไม้มิใชแ่ ร้ว                               ต้องตดิ ตีนดนิ แดว่ จนเป็นผี

ทรงพระโกรธคาดโทษถึงชีวี                        นีหากมีความชอบแตก่ อ่ นมา

จงึ ยกไว้ให้เอาแตเ่ จ้าไป                             โอ้ทีไหนตายเป็นจะเห็นหน้า

สดุ จติ สดุ ใจไกลแก้วตา                              สดุ ปัญญาพีแล้วเจ้าลาวทอง 

   ลาวทองน้องรักประจกั ษ์จิต                      ดงั คมกริชกรีดทรวงออกเป็ นสอง

สะอนึ ออกปากว่านําตานอง                         พอ่ ครองเมียอยไู่ มถ่ งึ ปี

จะจากอกเหมือนตกเมรุมาศ                        จะกลงิ ตายกายขาดลงเป็นผี

กระดกู เย็นเชน่ ผงเถ้าธลุ ี                             สนิ สีทินกรไมผ่ อ่ นทกุ ข์

เดือนแรมน้องจะแรมไปตามเดอื น                 เดือนขนึ ฟันเฟื อนไมม่ ีสขุ

จนสินมิคสญั ญีกลียคุ                                 จะเฝ้ าปลกุ ปลําโศกไมเ่ คลือนคลาย

236

โอ้กรรมใดหนอมาดลจิต                            สองคดิ เคืองขนุ่ ไมส่ ญู หาย

ถ้าศกึ เสือมาล้างให้วางวาย                         ถงึ จะตายนําใจไมย่ อ่ ท้อ

น้อยใจเวรใดมาดลจิต                               ให้หมอ่ มพลายวายคดิ ทีแค้นหนอ

มนั คนผิดมาแตห่ ลงั ยงั รังรอ                        ในใจคอพอ่ ไมเ่ ห็นวา่ กริชคด

ทงั วนั ทองห้องหอก็หาญหกั                          ชิงรักริบรวบเอาจนหมด

ดงั แมงป่ องหางงอนช้อนชด                       บอกพยศกนู ีไมม่ ีตรง

พอ่ ยงั ไปไว้เนือเชือใจ                                เหมือนพอ่ เปิ ดช่องให้สมประสงค์

ทางเตยี นฤๅไปเวียนเข้าในดง                    ตอ่ เดนิ หลงแล้วจงึ รู้วา่ ผิดทาง

เข้าตาจนเพราะผลแหง่ ความสตั ย์                 เมียจะต้องพรากพลดั ไปหา่ งข้าง

แสนระทมกรมใจร้องไห้พลาง                     กลงิ กลางห้องไห้ไมส่ มประดี 

   ขนุ แผนผินปลอบประโลมขวญั                  จะไกลกนั ไปแล้วนะแก้วพี

พลดั แก้วแววตาด้วยปรานี                          เพราะพีมาเป็นเหตใุ ห้จําไกล

รักเมียเหมือนชกั ให้รักร้าง                         ดงั พีขว้างเจ้าลงทะเลใหญ่

น้องเอย๋ ผลกรรมเราทําไว้                          จะร้องไห้ไปจนเลือดตากระเดน็

อกพีอกน้องจะพองพงั                               ใครจะหยงั ในทรวงมาลว่ งเห็น

รักษาตวั เถิดนะเจ้าทกุ เช้าเย็น                     เชน่ ชวั ฉนั ใดอยา่ ได้ทํา

เดชะบญุ เราสร้างแตป่ างก่อน                      คงมีวนั ผนั ผอ่ นทีครวญครํา

สงิ ดีมีอยเู่ จ้าจงจํา                                    ทนกรรมไปกวา่ จะบรรเทา

ทา่ นผ้ใู ดเป็นใหญ่ใช้สอยน้อง                     จงปรองดองฝากตวั กลวั เกรงเขา

ปากคอรู้จกั ทีหน้กเบา                               ถือเอาแตส่ ตั ย์เป็นประมาณ

อยา่ โศกาช้านกั ก็ไมไ่ ด้                             ตํารวจในเขาจะรีบไปจากบ้าน

จดั ของเข้าแล้วมทิ นั นาน                           ไปหาทา่ นมารดาทงั ผวั เมีย

กราบกบั บาทานําตาหลงั                             รับสงั ให้พรากลาวทองเสีย

เกิดเหตเุ ภทภยั ดงั ไฟเลีย                           ต้องพรากเมียครังนีเพราะขนุ ช้าง

ลาวทองจะต้องไปอยวู่ งั                             เลา่ ให้แมฟ่ ังสนิ ทกุ อยา่ ง

ลาวทองร้องไห้พไิ รพลาง                          แตล่ กู ร้างแรมจากเชียงทองมา

พอ่ แมอ่ ยไู่ กลได้พงึ คณุ แม ่                        เผือแผใ่ ห้ลกู เป็นสขุ า

237

ปรานีลกู นีแตว่ นั มา                                  หวงั วา่ จะแทนพระคณุ ทํา

เมือคราวลกู เกิดเขญ็ เป็ นไข้                       ก็อาศยั คณุ แมท่ กุ เช้าคํา

รักษาหยกู ยาอตุ สา่ ห์ทํา                            หยอดข้าวนําปลอบลกู ให้คลายใจ

ถงึ กระไรให้ได้แทนพระคณุ บ้าง                  นีมาร้างตายเป็นหาเหน็ ไม่

ตา่ งมีตา่ งจนตา่ งคนไกล                            จะได้เหน็ มารดาเวลาเดยี ว 

   ทองประศรีสงสารรําคาญใจ                    นําตาไหลรินรําดงั นําเชียว

ชะเนือกรรมนําชกั ไปจริงเจียว                     แมจ่ ะเหลียวเหน็ ใครเหมือนลาวทอง

ไมแ่ ง่งอนสอนได้เหมือนใจแม ่                    โอ้จะแลหายลบั ทกุ หบั ห้อง

กอดลกู โศกานําตานอง                               แมห่ มายปองจะให้เจ้าเผามารดา

จะลบั ลีหนีไปมิได้เผา                                จะไกลเจ้าเช้าเย็นไมเ่ ห็นหน้า

ถ้าอยไู่ ปหลายเดือนเขาเคลือนคลา              จงมาหาแมบ่ ้างให้คลายใจ

จงึ นบั เงินออกให้ไปสามชงั                          หมดแล้วทีหลงั มาเอาใหม่

อีสีอีสาอยา่ ช้าไว                                     นางเวียงเป็นผ้ใู หญ่กบั นางวนั

ไปกบั ลกู ข้าเป็นห้าคน                               ผอ่ นปรนอย่ารังเกียจเดยี ดฉนั ท์

ลกุ ออกมาวา่ กบั ตาํ รวจพลนั                         นายทา่ นเมตตาได้ปรานี

เป็นลาวชาวไพรไมร่ ู้การ                            ผิดชอบวา่ ขานแตค่ วรที

ราชามาตย์ตอบไปเป็นไรมี                         ขนุ แผนนีกบั ข้าก็ชอบกนั

คอ่ ยอยเู่ ถิดหนาช้าไมไ่ ด้                            วา่ แล้วลกุ ไปขมีขมนั

ลาวทองกราบลามารดาพลนั                         สะอืนอนั หนั มาลาสามี

ยงิ แขง็ ใจไหวหวนั ยงิ พรันจิต                        ดงั เหยียบแผน่ ดนิ ผดิ ถลม่ หนี

ขนุ แผนแสนชําระกําทวี                              ลาวทองโศกีสะอืนไป

สงสารตวั สงสารผวั สงสารบ้าน                      สงสารทา่ นมารดานําตาไหล

สงสารสวนหวนหอมสมุ าลยั                          สงสารทงั ข้าไทสงสารกนั

ขนุ แผนแสนโศกสงสารน้อง                         สงสารห้องฟกู หมอนทีนอนนนั

แตแ่ ลแลลบั ไปเข้าไพรวนั                          หนั หบั ห้องร้องไห้ในทีนอน 

   ฝ่ ายราชามาตย์มากลางทาง                    ลาวทองขีช้างสะอืนอ้อน

สองวนั คืนหนงึ ถงึ พระนคร                            บา่ วไสช้างย้อนมาบ้านพลนั

238

ราชามาตย์ก็เข้าไปในวงั                               ลาวทองตามหลงั ขมีขมนั
พาเข้าเฝ้ าองค์พระทรงธรรม์                         ผนิ ผนั พระพกั ตร์ชําเลืองมา
เอออีนีฤๅเมียอ้ายขนุ แผน                         ดอู ้อนแอ้นเอวกลมสมหน้า
ผอ่ งผวิ ควิ คางสําอางตา                               ตดิ จะเคียงเข้ามากบั เดก็ กู
กระนีฤๅอ้ายขนุ แผนจะละเลย                     ปี นกําแพงแรงเตยไมห่ ยดุ อยู่
เจ้าขรัวนายจงหมายสงั ประต ู                         คอยดอู ยา่ ให้ออกไปนอกวงั
ให้เป็นชาวสะดงึ กรึงไหม                              เจ้าขรัวนายผ้ใู หญ่ก็รับสงั
ให้ลาวทองอยทู่ ิมทีริมคลงั                            ปักสะดงึ กรึงนงั ทกุ เวลา
เย็นเช้าเฝ้ ารําพงึ ถงึ แตผ่ วั                              ราชการงานตวั ก็แนน่ หนา
ฝากตวั เจ้าขรัวนายทงั หลายมา                      อตุ สา่ ห์เจียมตวั กลวั โทษกรณ์ 

ตอนท ี ๑๖  กาํ เนิดกุมารทองบุตรนางบัวคลี
   จะกลา่ วถงึ ขนุ แผนแสนสนิท                   เรืองฤทธิลือจบสยบสยอน
แสยงเกล้ากลอกกลวั ทวั นคร                         ดงั ไกรสรสิงหราชกาจฉกรรจ์
นอนอยบู่ นเตยี งเมือเทียงคืน                       ผวาตืนอกใจไหวหวนั
แตน่ อนเดียวเปลียวกายมาหลายวนั               ให้กระสนั เสียวจิตคิดถงึ เมีย
อนิจจาอ้ายขนุ ช้างชา่ งร้างรัก                       เฝ้ าแตค่ วกั ดวงใจเอาไปเสีย
มนั ก็เป็นนํามิตรมนั ผิดเมีย                          แกล้งทําเยียทรยศขบถใจ
ยงั มิหนําซําไปทลู ยแุ ยง                             วา่ ปี นกําแพงพาราออกมาได้
เป็นคราวเคราะห์เพราะกรรมนําพระทยั           เผอญิ มใิ ห้ไตถ่ ามความจริงจงั
ทรงพโิ รธโปรดปรับเอาเป็นผิด                         จนลาวทองต้องตดิ อยวู่ งั ขงั
ทงั ห้ามเฝ้ ามิให้เข้าไปในวงั                          แล้วซําสงั สาปให้ตระเวนไพร
ยิงคดิ ดงั จิตจะจากร่าง                               อ้ายขนุ ช้างเจ้ากรรมมนั ทําได้
ถ้ามิทดแทนทําให้หนําใจ                           บรรลยั เสียยงั ดีกวา่ มีชนม์
กจู ะไปลกั วนั ทองของกมู า                          ถ้าตดิ ตามแล้วจะฆา่ เสียให้ป่ น
เกรงแตจ่ อมนรินทร์ปินภวู ดล                       จะให้ยกรีพลตดิ ตามไป
ถ้าเขาไมเ่ มตตาจะฆา่ ฟัน                            จะรับรองป้ องกนั ฉนั ใดได้

239

มีแตต่ วั พลาดพลงั ลงอยา่ งไร                       คงบรรลยั แหลกลงเป็นผงคลี
จะหมายพงึ ผ้ใู ดทีในป่ า                              เห็นแตห่ น้าโหงพรายกบั หนุ่ ผี
ก็แกเ่ กา่ เศร้าเสือมซงึ ฤทธี                          จะตอ่ ตเี หน็ ไมไ่ ด้ดงั ใจนกึ
จะตดี าบซือม้าหากมุ าร                               ให้เชียวชาญวิชาได้ฝ่ าศกึ
ถ้าสามสิงนีได้สมอารมณ์นกึ                         จะอกึ ทกึ มาอยา่ งไรก็ไมก่ ลวั
คดิ คดิ เดือดดาลให้พลา่ นพล่งุ                          จนอทุ ยั ใกล้รุ่งขมกุ ขมวั
ก็ล้างหน้าหาเครืองสําหรับตวั                         เรียกตาบวั คนเก่าให้เข้ามา
กจู ะไปราชการทีดา่ นไพร                            เจ้าเป็นผ้ใู หญ่อยเู่ คหา
แตผ่ ้เู ดียวกจู ะดนั อรัญวา                             จะเร็วช้าเป็นอยา่ งไรก็ไมร่ ู้
สงั กําชบั จบั เครืองเข้าใสย่ า่ ม                        กบั เงินสามสบิ ใสใ่ นไถ้หู
เหนบ็ กริชทีประสิทธิประสาทครู                    พอเช้าตรู่ก็ตรงเข้าดงดอน
เทียวค้นคว้าหาของทีต้องอยา่ ง                    นอนค้างไปตามตรอกซอกสงิ ขร
เข้าบ้านกะเหรียงขา่ ละว้ามอญ                     ส้ซู อกซอนซกุ ซนเทียวด้นไป 
   จะกลา่ วถึงนายเดชกระดกู ดํา                  อยบู่ ้านถําตงั กองเป็นซอ่ งใหญ่
ได้เป็นทีหมืนหาญชาญไชย                           เป็นหวั ไม้มีฝี มือเลืองลือชา
สงู เกือบสีศอกตากลอกโพลง                       หนวดโง้งงอนปลายทงั ซ้ายขวา
ขอบตาแดงฉาดดงั ชาดทา                           เนือแนน่ หนงั หนาดนู า่ กลวั
ผมหยกิ หยกั ศกอกเป็นขน                           ทรหดอดทนมิใชช่ วั
ปลกุ เสกเครืองฝังไว้ทงั ตวั                            เป็นปมป่ มุ ไปทวั ทงั กายตน
อยปู่ ื นยืนยงคงอาวธุ                                   เหยียบสะดดุ ขวากปักก็หกั ป่ น
มีทหารตวั ดยี ีสิบคน                                   ล้วนอยยู่ งคงทนทกุ คนไป
โคกระบอื ช้างม้าทงั ข้าคน                           ออกเกลือนกลน่ พลกุ พลา่ นในบ้านใหญ่
เหย้าเรือนหลายหลงั คบั คงั ไป                      เครืองใช้โต๊ะตงั ดงั ตา่ งกรม
มีสาวสาวลาวไทยใช้สะพรัง                        ล้วนกําลงั รุ่นรวยดสู วยสม
หอนงั ปเู สือออ่ นหมอนพรม                         เครืองนากเงินทองถมทกุ สิงมี
ได้นางสีจนั ทน์เป็ นภรรยา                           มีลกู สาวชือวา่ นางบวั คลี
พงึ รุ่นสาวราวสกั สิบเจ็ดปี                            ดผู อ่ งสีสําอางดงั นางใน

240

เจ้าเมืองกรมการบ้านบน                            แตง่ คนมาขอพอ่ ไมใ่ ห้

ได้ดแู ลบา่ วข้าตา่ งตาใจ                             คมุ คนทําไร่ไมเ่ ว้นวนั

ถ้าแม้นแขกแปลกหน้าเข้ามาบ้าน                พวกทหารจบั จําไว้แข็งขนั

พอพลบคาํ แล้วก็พาไปป่ าพลนั                     เอาไปฟันฝังดนิ ให้สนิ ความ

คนทีหนีเจ้าเหลา่ ลกั ช้าง                             ถ้าแหวกวางเข้าในซอ่ งทีต้องห้าม

ถงึ เจ้าของมองเหน็ ไมห่ าญตาม                    ต้องหาลา่ มถอนไถไ่ ปเป็นชนวน 

   ครานนั บวั คลีศรีใส                                ครันรุ่งเรียกบา่ วไพร่ไปไร่สวน

หนมุ่ สาวบา่ วหลามตามเป็นพรวน                   ไปรดพวนผกั ผลทกุ ต้นไป

เอาจอบเจาะเฉาะชอ่ งเป็ นร่องนํา                  แล้วปลกู ทําหอห้างไว้กลางไร่

พอร่มร้อนนอนนงั สบายใจ คอยบงั คบั ข้าไทให้ทําการ

ครานนั ขนุ แผนแสนศกั ดา เทียวมาทกุ ตรอกออกทกุ บ้าน

เดนิ ตดั ลดั ป่ ามาช้านาน มาถึงไร่หมืนหาญเข้าทนั ใด

เห็นตดั ต้นยงู ยางลงขวางลํา แล้วปักทําเขือนขอบไว้รอบไร่

แลเหน็ คนทํางานพลกุ พลา่ น                       ประหลาดใจลดั แลงแฝงเข้ามา

แลเหน็ ตวั บวั คลีอยทู่ ีห้าง สําอางนวลละอองผอ่ งผวิ หน้า

พงึ รุ่นสาวกะทดั รัดจํารัสตา                         ทงั ทรงศรีกิริยาก็น่าชม

ตะลงึ ลืมปลืมปลาบให้วาบใจ                      อยากจะใคร่เป็ นคไู่ ด้สสู่ ม

เป็นกศุ ลดลจิตคดิ นิยม                              ปลงอารมณ์รักใคร่ใจผกู พนั

พนิ ิจน้องก็ต้องตํารับนกั                              เหน็ ประจกั ษ์แจ้งจริงทกุ สงิ สรรพ์

ถ้าเกิดบตุ รหวั ปี มีด้วยกนั                             แมน่ มนั คงเป็นชายเหมือนหมายมา

นีจะเป็นลกู เต้าเหลา่ ผ้ใู ด                            มีบา่ วไพร่ใช้สอยเป็นหนกั หนา

ทําไฉนจะได้แจ้งแหง่ กิจจา                        จะเข้าหาถามไถ่บา่ วไพร่ดู

คดิ แล้วแหวกหนามข้ามเข้าไร่                     พวกลาวไทยนงั เลน่ เป็ นหมหู่ มู่

แลเหน็ แขกแปลกหน้ามาด้อมด ู                   ทงั ชายหญิงวิงพรูมาเป็นทิว

บ้างโบกมือร้องบอกให้ออกไป                    เข้ามาไยทางนีอ้ายผีผิว

ลกู สาวทา่ นอย่หู ้างข้างต้นงิว                       ไมร่ ู้ตวั หวั จะปลิวไปจากกาย

เขาร้องบอกยงั ไมอ่ อกไปทางอืน                  มายืนตาปริบปริบอ้ายฉิบหาย

241

คณุ พอ่ ดรุ าวกบั เสือเหลือร้าย                       จะมาตายเสียเปลา่ ไมเ่ ข้าการ 

   ครานนั ขนุ แผนแสนศกั ดา                        ได้ฟังคําบา่ วข้ามนั วา่ ขาน

แกล้งทํายอบตวั เหมือนกลวั ลาน                    ดีฉานมไิ ด้ทราบวา่ ผ้ใู ด 

ต้องกําราบปราบปรามห้ามผ้ชู าย                   นีลกู สาวเจ้านายบ้านเมืองไหน

ฉนั เป็นคนชาวดงอยพู่ งไพร                         ขออภยั เถิดทีเดนิ เกินเข้ามา

อ้ายพวกบา่ วลาวไทยได้ฟังเสียง                   เหน็ สําเนียงทงั จริตผิดชาวป่ า

จงึ ร้องบอกออกไปมิได้ช้า                           ถ้าบดิ าทา่ นมาเหน็ ไมเ่ ป็นการ

นีเซอะซะเซอ่ ซา่ มาแตไ่ หน                          แมบ่ วั คลีนีไซร้ลกู หมืนหาญ

มไิ ด้กลวั รัวแขวงกรมการ                       ใครพ้องพานแล้วเอาตายเสียหลายคน

เอน็ ดดู อกบอกเจ้าจะเอาบญุ                         ถ้าเจ้าคณุ ทา่ นมาเห็นไมเ่ ป็ นผล

จงเร่งหลีกออกไปเสียให้พ้น                        เจ้าเป็นคนมีอชั ฌาข้าปรานี 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสนิท                         ได้แจ้งจติ ชือตวั วา่ บวั คลี

เป็นลกู สาวหมืนหาญอยบู่ ้านนี                       เป็นคนดมี ีฝี มือเลืองลือดงั

จะบนบานบา่ วไพร่ให้ชกั สือ                          ไมพ่ ้นมือคงจะสมอารมณ์หวงั

กลวั แตจ่ ะไมไ่ ด้กนั จริงจงั                              ตาพอ่ จะคลงั ฉีกแหกแตกกนั ไป

ครันส้รู บตบมือจะอือฉาว                              แตกร้าวเสียเปลา่ เปลา่ ไมเ่ ข้าได้

จะไมส่ มนําจติ ทีคดิ ไว้                                 จําจะไปทอดสนทิ กบั บิดา

ส้ถู อ่ มตนทนให้แกใช้สอย                           อยสู่ กั หนอ่ ยก็จะรักเป็ นหนกั หนา

คงจะยกให้เป็ นภรรยา                                ไมเ่ คอื งเข็ญเหน็ วา่ จะได้การ

คดิ แล้วลาลกุ เดนิ บกุ ป่ า                               ลดั ดงตรงมาบ้านหมืนหาญ

ถึงศาลาหน้าตรอกนอกทวาร                         คอ่ ยบอกกลา่ วชาวบ้านนนั เข้าไป

อ้ายพวกซอ่ งมองเหน็ เขม้นมา                      ก็คกุ คามถามวา่ จะไปไหน

ขนุ แผนบอกออกพลนั ในทนั ใด                    นายเขาใช้เตม็ ทีก็หนีมา

หมายจะพงึ อยใู่ นซ่องของเจ้าคณุ                   ได้พงึ บญุ ป้ องกนั ไปวนั หน้า

อ้ายพวกซ่องวา่ ถ้าจริงดงั เจรจา                      อยศู่ าลาอยา่ เทียวซกุ ซนไป

แม้นเซอะเซอ่ เร่อตรงเข้าวงบ้าน                    พวกทหารเขามาจบั แล้วตบั ไหล

เขาจะไปบอกกลา่ วชาวข้างใน                      ให้เข้าไปเรียนทา่ นหมืนหาญนาย

242

วา่ แล้วลกุ ตรงเข้าวงบ้าน                              บอกกลา่ วเหลา่ ทหารสินทงั หลาย
วา่ มีคนหลบลีหนีมลุ นาย                              หมายจะมาพงึ บญุ เจ้าคณุ เรา
พวกทหารไตถ่ ามได้ความจริง                       ก็วิงเข้าไปประนมก้มเกล้า
วา่ มีชายหนีนายมานงั เซา                            ฉนั ห้ามไว้มิให้เข้าในประตู
นายซอ่ งได้ฟังสงั ทหาร                              ไปเอาตวั มาบ้านกดู หู รู
ทหารรับจบั หอกวงิ ออกพรู                          เข้าลากถฉู ดุ แขนขนุ แผนมา
ขนึ ไปหมอบลงศอกอยนู่ อกชาน                     หมืนหาญนงิ พนิ ิจพศิ ดหู น้า
เพือนเป็นคนเคยดรู ู้ตาํ รา                            เหน็ ลกั ขณาราศีดีแยบคาย
มใิ ชค่ นเซอะซนุ สถลุ ชาต ิ                    เนือละเอียดออ่ นสะอาดประหลาดหลาย
คงเลน่ เบยี เสียถวั เสียววั ควาย                 เตม็ ประดาก็ตะกายเซอะเซงิ มา
คดิ แล้วคกุ คามร้องถามไป                     เป็นข้าเจ้าบา่ วใครทีไหนหวา
มงึ ชือเรียงเสียงไรไปไหนมา                  จงึ เซอ่ ซา่ ซมซานไปบ้านเรา 
   ขนุ แผนบอกออกความไปตามแนว        ฉนั ชือแก้วอยกู่ องข้างหกเหล่า
ราชการดา่ นทางไมบ่ างเบา                     เหนือยเข้าเตม็ ทีก็หนีซน
ทงั พอ่ แมภ่ รรยาก็หาไม ่                         ยากไร้สารพดั จะขดั สน
จงึ ดอื ดนั ดงรามเพราะความจน                กลวั จะหนีเขาไมพ่ ้นเทียวซนมา
หมายจะมาอย่ใู นซอ่ งของเจ้าคณุ             ได้พงึ บญุ ค้มุ กายไปภายหน้า
ถ้าเจ้าคณุ ปรานีมีเมตตา                        ฉนั จะอยเู่ ป็นข้าจนบรรลยั
พลางเป่ าละลวยลอ่ งให้ต้องพาน             ถกู หมืนหาญงวยงงสินสงสยั
เพราะฤทธิเดชเวทมนตร์เข้าดลใจ             ให้รักใคร่ขนุ แผนแม้นลกู ตน
นีแนเ่ จ้าเราจะอยดู่ ้วยกนั ไป                       ถ้าเหน็ ใจเถิดจะปลกู ให้เป็นผล
ถ้าแม้นจิตคิดคดทรชน                          คงจะป่ นลงเป็นแป้ งในแขวงเรา
วา่ แล้วจดั เคหาให้อาศยั                           ให้ยายไขเ่ ป็ นคนหาปลาข้าว
ขนุ แผนทํากลวั หมอบพนิ อบพิเทา             แกล้งลงเขา่ ลงศอกหลอกทกุ วนั
ตาหมืนหาญรักใคร่เอาใช้ชิด                    มไิ ด้คดิ ขงึ เคียดเดียดฉนั ท์
ลกู เมียข้าคนใช้ปนกนั                             ขนุ แผนกลนั อกใจไมว่ ีแวว
นางบวั คลีเรียกพีทกุ คาํ ปาก                      หาหมากพลบู หุ รีให้พีแก้ว

243

ทา่ นผ้หู ญิงก็เอ็นดไู มร่ ู้แกว                      ไมเ่ ห็นแววโว้เว้สกั เวลา 

   ครานนั หมืนหาญชํานาญไพร                คดิ จะไปเทียวยิงกระทงิ ป่ า

เรียกนายพลายแก้วนนั เข้ามา                   เจ้าจะไปกบั ข้าฤๅวา่ ไร

ขนุ แผนรับเจ้าคะจะไปด้วย                      หมืนหาญฉวยเอาย่ามมายืนให้

กบั หอกครําสําหรับไปเทียวไพร               แล้วสวมใสเ่ สือกกั กางเกงดาํ

เต้าชนวนเขนงคาดเอวมนั                       แกหยิบปื นสตุ นั ส้นครํา

กระสนุ สามบาทชาตพิ นั ลํา                      แบกนําหน้าตรงเข้าพงไพร

ขนุ แผนถือหอกออกตามหลงั                    เข้าดงรังลดั มาตามป่ าไผ่

แลเห็นววั แดงเข้าแฝงไม้                        ยอ่ งเข้าไปแอบโคนต้นลําแพน

เทดนิ หลู บั หบั หน้าเพลิง                          สอดเซิงซุ้มหวายแกหมายแมน่

ยกประทบั กบั ไหลไ่ มค่ ลอนแคลน             ไมร่ ู้ตวั ววั มนั แหงนขนึ กินชนั

ลนั นกตบฉบั หน้าเพลิงฉาด                      ประกายปราดลนั เปรียงเสียงสนนั

ยิงผิดววั ขวิดมาสวนควนั                          หมืนหาญหนั ล้มผางลงกลางแปลง

ววั กระทงิ วิงถงึ ทะลงึ โชน                         ขนุ แผนโผนจบั คางง้างเขาแขง

ววั กระทบคนกระทงั กําลงั แรง                   ววั ขวิดคนแขงไมว่ างกนั

หลบเขาลอดขาคว้าจบั หาง                      ชลุ มนุ วนุ่ วางดงั กงั หนั

โลดไวหลบหวิดขวิดไมท่ นั                        ววั แหงนขนุ แผนถลนั เข้าคนั คอ

ววั โดนคนแดกกระแทกเฮือก                    นยั น์ตาเหลือกกล้มปบุ ลงฟบุ ข้อ

หมืนหาญซําด้วยหอกเข้าซอกคอ              ร้องมอมอล้มผางลงกลางดนิ

กลบั ทะลงึ ตงึ ตงั กําลงั เดือด                      กระทอกเลือดกระแทกล้มกระดกิ ดิน

เลือดไหลโซมสาดลงดาดดนิ                    กลงิ เกลือกเสือกดนิ จนสินใจ 

   หมืนหาญถอนหอกแล้วออกปาก            หากออแก้วมาด้วยชว่ ยแก้ไข

โจนเข้าจบั รับรองไว้วอ่ งไว                       กจู งึ มิบรรลยั ในดงดาน

แกขดั ใจไมเ่ ถือเนือกระทงิ                        แทงทิงเสียเถิดเจ้าเราไปบ้าน

แล้วจบั ปื นขนึ บา่ มาลนลาน                       เดนิ ง่านงกงกบกุ รกมา

เลาะลดั บดั เดียวก็มาถงึ                            ขนึ บนั ไดเดนิ ดงึ เข้าเคหา

ทงิ ปื นผางพลางบอกกบั ภรรยา                   พีไปป่ าเคราะห์ร้ายแทบวายชนม์

244

เล็ดลอดดอดไปยงิ กระทิงผิด                   มนั สวนควนั ไลข่ วิดมาตดิ กนั

เจ้าแก้วเข้าประจญั ไมท่ นชน                    เราสองคนช่วยกนั มนั ถึงตาย

ถ้าคนอืนไกลมิใชแ่ ก้ว                            เหน็ แววชีวิตจะฉิบหาย

คณุ เขาอยกู่ บั เราก็มากมาย                      แนท่ า่ นยายข้าจะวา่ อย่าน้อยใจ

จําต้องเกือหนนุ แทนคณุ ขา                      ออบวั คลีลกู เราจะยกให้

เหน็ สมผวั สมเมียอยา่ เสียใจ                     ยายจะเหน็ เป็ นอยา่ งไรให้วา่ มา 

   ฝ่ ายทา่ นยายสีจนั ทน์ครันได้ฟัง              ก็สมดงั มงุ่ มาดปรารถนา

ด้วยแกรักพลายแก้วดงั แววตา                   ครันผวั ปรึกษาก็ดใี จ

จงึ ตอบวา่ ตามใจจะให้ปัน                         สดุ แตท่ า่ นฉนั ไมข่ ดั ทดั ทานได้

ถ้าเหน็ ดีแล้วไมห่ ้ามตามแตใ่ จ                   ด้วยมิใชท่ รพลชาตคิ นพาล

ครันผวั เมียปรึกษาวา่ กนั แล้ว                     เรียกเจ้าแก้วเข้ามาแล้ววา่ ขาน

เจ้าจะอยกู่ บั ข้าไปช้านาน                         ฤๅจะคดิ กลบั บ้านประการใด

ข้าจะคดิ ฝังปลกู เป็ นลกู เต้า                       ออบวั คลีลกู เราจะยกให้

ฤๅไมช่ อบใจกนั ฉนั ใด                          อยา่ เกรงใจบอกความตามจริงจงั  

   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายแก้ว                  ได้ฟังแล้วตอบไปด้วยใจหวงั

ฉนั ลําบากยากจนคนเซซงั                        ทา่ นจะคดิ ปลกู ฝังเป็นลกู ชาย

ถ้าเจ้าคณุ เอ็นดจู ะอย่ดู ้วย                         กวา่ จะม้วยเป็นผีไมห่ นีหาย

ฉนั เป็นคนกําพร้าเอกากาย                       หมายจะฝากชีวิตไมค่ ิดไป 

   หมืนหาญสีจนั ทน์ภรรยา                       ได้ฟังวา่ ยนิ ดีจะมีไหน

ก็จดั แจงเคหาเรียกข้าไท                         ให้เข้าไปปปู ัดจดั เรือนชาน

เครืองโอโถกระถางกระโถนถาด               ตงั ในเรือนเกลือนกลาดสะอาดสะอ้าน

โต๊ะตงั ปินโตเตียบทงั โตกพาน                   ม้งุ มา่ นฟกู หมอนทีนอนดี

ก็พร้อมเครืองประดบั สําหรับห้อง                กระโถนขนั คนั ฉ่องกระจกหวี

จะสวดมนตร์ก็ขดั วดั ไมม่ ี                           เราเซน่ ผีเซน่ สางอยา่ งบรุ าณ

ทา่ นยายสีจนั ทน์ผ้มู ารดา                          ก็จดั แจงข้าวปลากระยาหาร

เนือหมปู ปู ลาสรุ าบาน                              ก็สําเร็จเสร็จการทกุ สิงอนั  

   รุ่งขนึ วนั พฤหสั ก็จดั แจง                        ตกแตง่ เซน่ วกั แล้วทกั ขวญั

245

จงึ อวยพรสอนสงั สารพนั                          ให้กลอ่ มเกลียงเลียงกนั จนบรรลยั  

ครันเซน่ วกั ตกั แตง่ สําเร็จแล้ว                    ให้เจ้าแก้วเข้าอยใู่ นเรือนใหญ่

ก็มอบทรัพย์เงินตราทงั ข้าไท                    ทา่ นผ้เู ฒา่ เข้าไปปทู ีนอน

เจ้าพลายแก้วประนมก้มกราบไหว้              ทา่ นผ้ใู หญ่อยหู่ ลงั แล้วสงั สอน

ครังสงั สนิ เสร็จสรรพก็กลบั จร                    พอสินแสงทนิ กรลงทนั ใด 

   เวลาดกึ สงดั กําดดั นอน                         พระจนั ทรแจม่ จดั จํารัสไข

ทา่ นยายสีจนั ทน์นนั เข้าไป                        ประโลมไล้ลกู สาวแล้วกลา่ ววอน

ดวงใจเจ้าจะไปอยกู่ บั ผวั                           รักษาตวั ทําตามแมส่ งั สอน

พอสมควรเวลาอย่าอาวรณ์                       แมจ่ ะจรพาเจ้าไปสง่ ตวั  

   ครานนั นวลนางบวั คลี                           ยงั ทกุ ข์ร้อนเตม็ ทีจะมีผวั

ได้ฟังคํามารดาประหม่ากลวั                      แมท่ นู หวั ของลกู ได้เมตตา

แมจ่ ะไปมอบหมายให้ชายเชย                   ลกู ไมเ่ คยมีครู่ ู้เดียงสา

ได้โปรดก่อนผ่อนผนั เถิดมารดา                 ช้าช้าสกั หน่อยจงึ คอ่ ยไป 

   ครานนั ทา่ นยายสีจนั ทน์                        รับขวญั ลกู พลางทางปราศรัย

ประเวณีมีผวั กลวั อะไร                             ไปเถิดแก้วตาอย่าอาวรณ์

อนั ซงึ การประเวณีไมม่ ีครู                         กลวั จะรู้เสียหนกั ไมพ่ กั สอน

ประเดยี วใจได้สขุ สินทกุ ข์ร้อน                   พอ่ แมม่ าแตก่ ่อนก็เหมือนกนั

เมือยายเจ้าเอาแมไ่ ปสง่ ตวั                         พอเข้าชดิ คดิ กลวั จนตวั สนั

พอ่ แกชา่ งฉอเลาะออเซาะครัน                   เฝ้ าวอนวา่ สารพนั จะเอาใจ

แมฟ่ ังไมเ่ ทา่ ไรใจก็รัก                              ไมช่ ้านกั ก็ต้องหย่อนผอ่ นลงให้

ประเวณีเชน่ นีแตไ่ รไร                               จงึ มีลกู เต้าได้ไปออกเตม็

ไมต่ ้องเรียนตอ่ ครูดอกรู้ง่าย                       เหมือนหนงึ ด้ายร้อยสนเข้าก้นเขม็      

ทียงั พงึ หดั เย็บต้องเก็บเลม็                         พอรู้รสหมดเลม่ ก็แล้วกนั

ไปเถิดแก้วตาอยา่ อาวรณ์                         ลกู ผวั เขาคงสอนให้ผ่อนผนั

ไมช่ ้านกั สกั ครู่ได้รู้กนั                               ไก่ขนั ขนึ มาแล้วแก้วแมอ่ า

แกเร่งรัดจดั แจงให้แตง่ ตวั                           อาบนําหวีหวั แล้วผดั หน้า

ครันเสร็จแล้วนํานางเยืองยา่ งมา                   เข้าในห้องเคหาด้วยทนั ที 

246

   ครานนั พลายแก้วแววสวาท                     นิงอนาถนอนคอยเจ้าบวั คลี
มไิ ด้หลบั ได้นอนคอ่ นราตรี                         เหตไุ ฉนปานฉะนียงั มิมา
ได้ยนิ เสียงสายยปู ระตกู ริก                         ขยบั พลกิ ตวั ยกผงกหน้า
มองเขม้นเห็นทา่ นผ้มู ารดา                         พานางมาสง่ ลงจากเตยี ง
ทา่ นมารดาเข้าไปถงึ ในห้อง                        คอ่ ยเมียงมองกระแอมไอแล้วให้เสียง
ด้วยกระจา่ งแจม่ แจ้งแสงตะเกียง                 นางคอ่ ยเมียงมารดาคลาไคล
ครันถงึ ทีชนนีก็ลงนงั                                  เจ้าพลายตงั เทพนมก้มกราบไหว้
เจ้าบวั คลีแฝงมา่ นพลา่ นพลงุ่ ใจ                    ด้วยยงั ไมเ่ คยชายอายเตม็ ที
ทา่ นมารดาวา่ กบั เจ้าพลายพลนั                     ให้กลอ่ มเกลียงเลียงกนั จนเป็ นผี
สารพดั โรคาอยา่ ยายี                                 ให้คบั คงั มงั มีขนึ ทกุ วนั
ลกู ข้ายงั เด็กเล็กหนกั หนา                            เจ้าอตุ สา่ ห์สงั สอนคอ่ ยผอ่ นผนั
ทงั สองจงเป็นสขุ ทกุ นิรันดร์                         ไกก่ ระชนั เซ็งแซแ่ มจ่ ะลา
เจ้าพลายแก้วคาํ นบั รับพรพลนั                       ทา่ นสีจนั ทน์ลกุ ออกนอกเคหา
นางยดึ ไว้มิให้แมไ่ คลคลา                           มารดาปลอบนางให้วางพลนั
พอเลียงลบั หบั ห้องแล้วยอ่ งหนี                     เจ้าบวั คลีนกึ กลวั จนตวั สนั
คดิ จะตามมารดามาไมท่ นั                            พลายแก้วกนั นางไว้มิให้มา
เจ้าบวั คลีมิอาจจะออกได้                            ออ่ นละไมแฝงมา่ นเข้าเมียงฝา
เจ้าพลายรับขวญั จํานรรจา                           มานงั นงิ ก้มหน้าอยวู่ า่ ไร
นีแนเ่ จ้าพีจะเลา่ ความจริงจิต                        ได้พนิ จิ น้องนางทีกลางไร่
กําเริบรักหนกั หนว่ งในดวงใจ                        จงึ มาให้ทา่ นใช้ไมค่ ิดกลวั
ทงั นีเพราะกศุ ลเข้าดลใจ                             ทา่ นยกให้เลียงกนั ฉนั เมียผวั
จงผอ่ นปรนสนทนาเถิดอยา่ กลวั                     พอต้องตวั เข้าเทา่ นนั ก็สนั งก 
   ครานนั บวั คลีศรีใส                                  วาบใจคอ่ นคอ่ นสะท้อนอก
ชายกระทบกระทงั ถกู เหมือนลกู นก                งนั งกตกประหมา่ ไมพ่ าที
เจ้าพลายแก้วเหน็ นางระคางจิต                     กระหมดุ กระหมดิ หมางเมินสะเทนิ หนี
จงึ แคะคอ่ นวอนวา่ ได้ปรานี                          มิพอทีจะมาอายระคายใจ
แนบนางพลางเป่ าละลวยลม                        เสกประสมเนตรนางทางปราศรัย

247

พีรักเจ้าเทา่ เทียมชีวาลยั                              จะค้อนควกั ผลกั ไสไปไยมี
แล้วอ้มุ นางขนึ วางบนทีนอน                         วิงวอนหยอกเย้าเจ้าบวั คลี
จงผินผนั หนั หน้ามาข้างนี                             เสียแรงพีรักเจ้าเทา่ ดวงใจ 
   ครานนั บวั คลีศรีสมร                               เหน็ ปลอบวอนค้อนตงิ ไมน่ งิ ได้
ทําสะบดั เบือนหน้าแล้ววา่ ไป                       อะไรนีมาเฝ้ าแตเ่ ซ้าซี
ก็รู้วา่ คณุ พอ่ ยอยกให้                                จะไปไหนพ้นมือฤๅขาพี
จงงดน้องไว้สกั สองสามราตรี                      ประเวณีอยา่ งไรฉนั ไมเ่ คย 
   เจ้าพลายแก้วฟังนางทางวา่ วอน               จะผดั ผอ่ นไยเลา่ เจ้าพีเอย๋
แก้วตาอย่าปรารมภ์การชมเชย                    ถงึ ไมเ่ คยก็จะรู้ในครู่เดียว
วา่ พลางทางเป่ าเทพรัญจวน                        ให้ปันป่ วนซาบซา่ นในทรวงเสียว
จบู แก้วแนมนมเข้ากลมเกลียว                     อยา่ บดิ เบยี วไปให้บอบระบมกาย
เจ้าบวั คลีต้องอาคมลมละลวย                     ออ่ นระทวยคาถาประหมา่ หาย
แตร่ ้อนรักหนกั จิตให้คดิ อาย                       ชม้อยชม้ายเมนิ หน้าไมพ่ าที
เจ้าพลายแก้วกอดน้องสะพ้องสะพกั              นางก็ผลกั ขว่ นหยิกแล้วพลกิ หนี
เจ้าพลายต้องนางป้ องพอเป็ นที                    สองฤดีเดือดดนิ อยแู่ ดยนั  
   เจ้าพลายแก้วสมสอู่ ยดู่ ้วยน้อง                  ไมเ่ คอื งข้องรังเกียจเดยี ดฉนั ท์
แตฝ่ ากตวั หมืนหาญมานานวนั                       จนบวั คลีมีครรภ์ได้หลายเดือน
เขาทํามาหากินสินทงั บ้าน                          พวกทหารบา่ วทาสออกกลาดเกลือน
เจ้าพลายแก้วนิงดอู ยกู่ บั เรือน                     ทําเสมือนมืดมนคนไมเ่ คย 
   ครานนั สีจนั ทน์ทา่ นหมืนหาญ                   ดอู าการเจ้าพลายนายลกู เขย
งานการสงิ ใดไมท่ ําเลย                              ชา่ งเฉยเมยดดู ายมาหลายเดือน
กปู ระมาทคาดผดิ คดิ วา่ ดี                            ชา่ งยอ่ ยยบั อปั รีย์ไมเ่ ทียมเพือน
มวั นอนมดุ คดุ ค้อู ย่กู บั เรือน                         จะให้เตอื นด้วยศอกดอกฤๅไร
ครันผวั เมียปรึกษาวา่ กนั แล้ว                       เรียกนายพลายแก้วเข้ามาใกล้
เดยี วนีเจ้าคิดอา่ นประการใด                        จงึ จะได้เลียงตนจนมรณา
ไมด่ เู ยียงพวกเราเหลา่ ทหาร                        เห็นได้การสิงไรก็ไปหา
เทียวปล้นวงิ ชิงชยั ก็ได้มา                           ทงั เงินตราผ้าผ่อนแลแพรพรรณ

248

ววั ควายช้างม้าคว้าเอาสนิ                             เขาถอนไถไ่ ด้กินทกุ สิงสรรพ์
ไมล่ ําบากยากเยน็ เว้นแตล่ ะวนั                      มาจดั แจงแบง่ ปันกนั บอ่ ยไป
ตวั เจ้ามาอยบู่ ้านก็นานช้า                            เงินสกั เฟื องหนงึ ก็หามาไมไ่ ด้
ไมอ่ บั อายขายหน้ากบั ข้าไท                        แกล้งดใู จเจ้ามาเป็นช้านาน 
   ครานนั พลายแก้วแกล้วกล้า                      จงึ ตอบวาจาตาหมืนหาญ
ฉนั คดิ จะมอบกายจนวายปราณ                   หมายวา่ ทา่ นจะชบุ เลียงฉนั เทียงแท้
ถ้าผดิ ชอบสิงไรให้สอนสงั                            แม้นมฟิ ังถ้อยคําของพอ่ แม่
ถ้าขืนขดั บดิ เบือนแกล้งเชือนแช                   ก็ตามแตท่ า่ นจะทําให้หนําใจ
ซงึ ลกั ช้างขโมยคนปล้นตบี ้าน                       ล้วนแตก่ ารโจรกรรมไมท่ ําได้
ถ้าเกิดเหตเุ ภทพาลประการใด                       ไมใ่ ห้ร้อนถงึ ทา่ นจะรับแทน 
   ครานนั หมืนหาญชํานาญป่ า                    ครันได้ฟังวาจาเจ้าขนุ แผน
ชชิ ะพดู แก้เอาตามแกน                               เจ้านีแสนรู้หลกั สกั เพียงไร
อนั พวกทหารในบ้านก ู                                 คนเดียวก็ส้สู ิบคนได้
ล้วนอย่ยู งคงทนทกุ คนไป                            จะฟันแทงสกั เทา่ ไรไมไ่ หวตงิ
เหมือนตวั เอ็งอ้อนแอ้นแคน่ อวดอ้าง              ดกู ิริยาทา่ ทางอยา่ งผ้หู ญิง
จะส้รู บใครได้ไมเ่ ห็นจริง                             แตล่ มพดั ก็จะกลงิ ลงกลางดนิ  
   ครานนั ขนุ แผนแสนสะท้าน                       ฟังหมืนหาญบริภาษประมาทหมิน
อวดทหารชาญชยั ใจทมิฬ                            วา่ อยสู่ ินทกุ คนทนทาน
ยมิ แล้วเจ้าพลายแก้วแกล้วกล้า                     จงึ ตอบวาจาตาหมืนหาญ
ถึงอยยู่ งคงทนพ้นประมาณ                           ไมพ่ อการฉานยงั ไมช่ อบใจ
ทีเรียวแรงแขง็ ขนั ฟันไมเ่ ข้า                          จะนบั เอาว่าดียงั ไมไ่ ด้
ถ้าเขารุมแทงฟันตะบนั ไป                            คงชําในหกั ป่ นไมพ่ ้นตาย
ถ้าแม้นมาตรอาจหาญการวิชา                       ต้องแคล้วคลาดศาสตราสนิ ทงั หลาย
ให้ยดั ปื นยืนยิงเข้ารอบกาย                          ไมร่ ะคายปลายขนสกั นิดเดยี ว 
   ครานนั หมืนหาญชํานาญป่ า                     ได้ฟังพลายแก้ววา่ นยั น์ตาเขียว
อ้ายนีอวดหยงิ จริงจริงเจียว                            เออประเดยี วจะเลน่ ให้เหน็ กนั
แกลกุ ตรงลงบนั ไดไปกลางบ้าน                     เรียกทหารบา่ วข้าจ้าละหวนั

249

ให้ยดั ปื นเคยถือครบมือกนั                            มาลองลนั ชนั สตู รเจ้าตวั ดี

ทหารฟังนายวา่ มาคว้าปื น                             ขนึ ยืนยดั ปัศตนั ขมนั ขมี

ขนึ นกสองชนั ไว้ทนั ที                                  พร้อมทงั ยีสิบบอกวิงออกมา

หมืนหาญเรียกพลายแก้วแจ้วแจ้วไป               เป็นกระไรไมใ่ คร่ลงจากเคหา

อยา่ หลอกเลน่ ไมไ่ ด้ให้รีบมา                         ถ้าวชิ าดีครันอยา่ พรันพรึง

แม้แคล้วคลาดศาสตราเหมือนวา่ จริง                 ถงึ ปื นยงิ ก็ไมถ่ กู สกั ลกู หนงึ

ถ้าไมด่ เี หมือนหมายตายแล้วมงึ                      จะปรุเป็นรวงผงึ ทงั กายา

พลายแก้วได้ฟังทํานงั นิง                              จะยิงจริงเจียวฤๅคณุ พอ่ ขา

ของดก่อนผ่อนพกั สกั เวลา                            ได้ฤกษ์พาร์สกั หน่อยจงึ คอ่ ยลอง

หมืนหาญฮืดฮือมือชีหน้า                               เจรจาอวดอยา่ งไรอ้ายจองหอง

แม้นมลิ งมาจริงให้ยงิ ลอง                              กจู ะถองเสียให้ยบั ขบั จากเรือน 

   ครานนั พลายแก้วแกล้วกล้า                    แกล้งล้อพอ่ ตาจนหน้าเฝื อน

เหน็ แกเรียกหลายคาํ แล้วซําเตอื น                   ทําคอ่ ยเลือนลดลงบนั ไดไป

ด้วยพดู ดงั พลงั จิตผดิ ถ้อยคํา                          มใิ ห้ทําทา่ นจะถองต้องขบั ไล่

แล้วลกุ เดนิ มาพลนั ด้วยทนั ใด                         อยา่ ขดั ใจเลยเจ้าคะจะให้ยงิ

ปลงอารมณ์โอมอา่ นพระคาถา                        ภาวนาตงั จิตสนทิ นงิ

เป็นหนงึ แนว่ แนใ่ จไมไ่ หวตงิ                            พยกั หน้าวา่ ให้ยงิ มาพร้อมกนั

พอ่ ตาร้องวา่ เอาเจ้าทหาร                               จงึ ยกปื นยืนกรานประทบั มนั

ยีสบิ บอกกรอกตรงเข้าพร้อมกนั                       ลากลนั นกฉบั วบั วบั ตงึ

เอ็งลนั กลู นั ควนั ตลบ                                     หนิ กระทบปราดเปรียงเสียงผงึ ผงึ

ยงิ แล้วยดั ใหมใ่ สต่ ะบงึ                                   องึ คะนงึ ไปทงั บ้านสะท้านใจ

ทงั หญิงชายวงิ พรูมาดเู ลน่                               ควนั กลบอยหู่ าเห็นเจ้าพลายไม่

ทีบางคนสําคญั วา่ บรรลยั                                ด้วยมไิ ด้ขาดปื นออกครืนเครง

ยงิ แล้วยดั ใหมใ่ สก่ ระหนํา                              รุกรําเอาจนดนิ สินเขนง

เจ้าพลายนงั ตงั ตวั ไมก่ ลวั เกรง                         เหลา่ นกั เลงสนั หวั กลวั ทกุ คน

พวกชาวบ้านวา่ ทา่ นนีดจี ริง                             เขายดั ปื นยืนยงิ ดงั หา่ ฝน

หมดดนิ สินลกู ไมถ่ กู ตน ไมร่ ะคายปลายขนคนดีครัน 

250