เสภาขุนช้างขุนแผน

แขนขวาสกั รงเป็นองคน์ ารายณ์                  แขนซ้ายสกั ชาดเป็นราชสีห์
ขาขวาหมกึ สกั พยคั ฆี                               ขาซ้ายสกั หมีมีกําลงั
สกั อรุ ะรูปพระโมคคลา                          ภควมั ปิดตานนั สกั หลงั
สีข้างสกั อกั ขระนะจงั งงั                              ศีรษะฝังพลอยนิลเม็ดจนิ ดา
ฝังเขม็ เลม่ ทองไว้สองไหล ่                         ฝังเพชรเมด็ ใหญ่ไว้แสกหน้า
ฝังก้อนเหล็กไหลไว้อรุ า                         ข้างหลงั ฝังเทียนคล้าแก้วตาแมว
เป็นโปเปาปปุ ปิบยิบทงั กาย                        ดเู รียรายรอยร่องเป็นถ่องแถว
แตเ่ กิดมาอาวธุ ไมพ่ อ่ งแพว                        ไมม่ ีแนวหนามขีดสกั นิดเดยี ว
สงู ใหญ่รูปร่างเหมือนอย่างเสือ                     กําลงั เหลือเนือหนงั ก็แนน่ เหนียว
หนวดโง้งโก่งฟันพนั เป็นเกลียว                    ฟันขาวปากเขียวดงั ปลงิ ควาย
นยั น์ตาดําคลําคล้ายกบั ตาเสือ                    ขอบตาแดงเรือดงั ชาดป้ าย
ควิ กระหมวดหนวดแดงดแู รงร้าย                  ผมมนุ่ มวยคล้ายกบั โยคี
แตร่ ุ่นหนมุ่ ค้มุ ใหญ่ไมอ่ าบนํา                       เพือนตาํ แตว่ า่ นยาทาขดั สี
ไมน่ อนด้วยภรรยาทงั ตาปี                           ตอ่ ศกึ มีเมือไรได้อาบนํา
จะไปทพั จงึ หาบรรดาวา่ น                           มาเสกอา่ นอาคมถมถนํา
เครืองรางตะกรุดลงองค์ภควมั                      บริกรรมเสกเป่ าเข้าทนั ใด
แล้วตกั นําตีนทา่ มาใสข่ นั                            หยบิ เครืองอานวา่ นนนั เอาลงใส่
เสกเดอื ดพลา่ นพลงั ดงั ตงั ไฟ                      เหน็ ประจกั ษ์วกั ได้ใส่หวั พลนั
หยบิ เครืองอานวา่ นยาขนึ มาไว้                     เพชรกล้าลงไปในแมข่ นั
ประจงจบเคารพแล้วอาบพลนั                      ดสู ําคญั ในนทีจะมีลาง
ถ้าจะเกิดอนั ตรายวายชีวิต                         ในนิมิตนําแดงเป็ นแสงฝาง
ถ้าไมช่ นะไมแ่ พ้แตป่ านกลาง                     นําเป็นอยา่ งสีรงลงละลาย
ถ้าจะไปมีชยั แกข่ ้าศกึ                               นําเลือมดงั ผลกึ วเิ ชียรฉาย
ครังนนั ขาดชนั ษาชะตาตาย                       นมิ ติ สายชลธีเป็ นสีแดง
เพชรกล้ามงุ่ เขม้นเหน็ นมิ ิต                        รู้แท้แนจ่ ติ ประจกั ษ์แจ้ง
นําอย่างสีฝางลางร้ ายแรง                          นกึ แสยงสยดสยอนถอนฤทยั
เป็นสดุ ทกุ ข์ลกุ ออกมาผลดั ผ้า                    ประหนงึ วา่ ไมด่ ํารงทรงกายได้

501

แล้วนกึ วา่ ชาตทิ หารอนั ชาญชยั                    ถงึ บรรลยั ก็ให้ลือฝี มือลาว

ฮดึ ฮดั จดั แจงแตง่ กายา                             วนั จนั ทร์นงุ่ ผ้ายกพืนขาว

คาดตะกรุดเครืองรางปรอทวาว                   ใสแ่ หวนเพชรเมด็ พราวเหมือนดาวราย

ประเจียดประจงจบั ตะแบงมาน                    สอดสงั วาลสะองิ รัดจํารัสฉาย

โพกผ้าขลิบพืนขาวดาวกระจาย                  เข็มขดั สายทองถกั ล้วนอกั ขรา

จบจบั ประคําทองเข้าคล้องคอ ผงดนิ สอเสกเสริมแล้วเจิมหน้า

ถือง้าวก้าวย่างสามขมุ มา                           เผน่ ขนึ หลงั ม้าสง่างาม

ทว่ งทีองอาจดงั ราชสีห์                              สมกบั ทีชาญชยั ในสนาม

ขยบั ยกเมฆในได้ฤทษ์ยาม                         ให้โหส่ ามลาเลิกโยธาไป

แมท่ พั สปั ทนคนกางกนั                              เสียงฝี เท้าม้าลนั แผน่ ดนิ ไหว

พวกพลโหร่ ้องคะนองใจ                            เป็นโกลามาในอรัญวา 

   จะกลา่ วถงึ กองทพั ท้าวกรุงกาฬ                ทหารแมท่ พั ใหญ่ใจกล้า

ตา่ งเร่งรัดจดั แจงแตง่ โยธา                         สงั ให้ผกู ช้างงาเข้าฉบั พลนั

กรมช้างเร่งรัดจดั ช้างดงั                             ล้วนพว่ งพีมีกําลงั ผกู เครืองมนั

ควาญหมอท้ายคอคนสําคญั                        ทหารนนั นงั กลางข้างละคน

มีอาวธุ พร้อมสรรพสําหรับช้าง                     มายืนข้างสองแถวแนวถนน

สวมสอดเสือลงใสม่ งคล                           ล้วนอยยู่ งคงทนซงึ ศาสตรา

บ้างอยดู่ ้วยรากไม้ไพลวา่ น                        บ้างอยดู่ ้วยโอมอา่ นพระคาถา

บ้างอยดู่ ้วยเลขยนั ต์นํามนั ทา                      บ้างอย่ดู ้วยสรุ าอาพดั กิน

บ้างอยดู่ ้วยเขียวงาแก้วตาสตั ว์                    บ้างอย่ดู ้วยกําจดั ทองแดงหิน

บ้างอยดู่ ้วยเนือหนงั ฝังเพชรนลิ                    ล้วนอยสู่ ินทกุ คนทนศาสตรา

เพียปราบเมืองแมนแสนเสนี                      คมุ กองโยธีข้างปี กขวา

ขนึ ขีคอคชสารตระหงา่ นงา                        โพกผ้าสีทบั ทิมริมขลิบทอง

ใสเ่ สือสีชมพดู แู ดงฉาด                            ขลบิ ตาดต้นแขนไว้ทงั สอง

ฝ่ ายข้างปี กซ้ายนายกํากอง                       โพกทบั ทิมขลิบทองอยเู่ หมือนกนั

ใสเ่ สือกํามะหยีสีตอง                               ประคําทองคล้องคอดแู ขง็ ขนั

ทงั สองล้วนอยคู่ งลงเลขยนั ต์                     คมุ พลข้างละพนั ทงั ขวาซ้าย

502

แตล่ ้วนเหล่าทหารขํานาญยทุ ธ์                   ถือศาสตราอาวธุ เป็นเหลา่ หลาย
นายสอยดาวคมุ สกรรจ์ก็พนั ปลาย               เป็นทพั หลงั รังท้ายสํารวจพล
ขีพลายแก้วมงิ เมืองผกู เครืองมนั                  ใสเ่ สือจีบสีจนั ทร์หนงั ไกย่ น่
หมวกโหมดลงยนั ต์กนั สปั ทน                      พร้อมพรังทงั พหลพลโยธี
ทีนงั รองขององค์เจ้าเชียงใหม ่                     ประทานให้แมท่ พั นนั ขบั ขี
สําหรับทรงชงิ ชยั กบั ไพรี                           ชือพลายพลิกธรณีมีนํามนั
สงู หกศอกกํามางารัดทอง                          ตระพองผายท้ายด้อยดงั ช้างบนั
หางยาวหใู หญ่ใจฉกรรจ์                             โขมดหวั สองชนั คนั มงคล
จะยา่ งยอ่ งวอ่ งไวใช้กิริยา                           หนงั หนาหน้ายกั ษ์ชกั เนือยน่
อยปู่ ื นฟื นไฟไมด่ นิ รน                                หางสะพดั ปัดซน่ เส้นขนกลม
ผกู สะพกั ปักตระพองด้วยทองแลง่                 พแู่ ดงห้อยหดู งู ามสม
พานหน้าท้ายลายดาวเป็นดอกกลม               สองข้างแนบแบบถมด้วยเงินยวง
สายชะนกั ถกั ไหมกลางใสเ่ บาะ                      ขอเกราะปลายง้าวคมขาวชว่ ง
ควาญใสเ่ สือแดงแยง่ ชงิ ดวง                        ใสห่ มวกโหมดมว่ งทะมดั ทะแมง 
   ครานนั กรุงกาฬชํานาญทพั                        จบจบั เครืองอานเข้าตกแตง่
นงุ่ ยกอย่างลาวขาวดอกแดง                         ใสเ่ สือกรองทองแลง่ เป็นแยง่ ครุฑ
สายสงั วาลภควมั ประคําคล้อง                        แหวนทองปัทมราชคาดตะกรุด
เสือในลงยนั ตก์ นั อาวธุ                                 เข็มขดั ขดุ ขมองพรายเป็นลายดนุ
เหนบ็ กริชตรงลงคมประจขุ าด                       แล้วซําคาดราตคดหนามขนนุ
ใสห่ มวกถกั ไหมทองกรองตาชนุ                    สะพายดาบญีป่ นุ ฝักห้มุ ทอง
เอานําสระสรงองคน์ ารายณ์                         มาพรมกายกรายกรากออกจากห้อง
ควาญเทียบช้างประทบั เข้ารับรอง                  ก็ยา่ งยอ่ งขนึ คอจบั ขอกราย
ภาวนาตาเขม้นเหน็ นมิ ิต                              วปิ ริตเป็นรูปคนหวั หาย
จะยกตอ่ คอแขนไมต่ ดิ กาย                          เป็นลางร้ายวปิ ริตก็ผิดใจ
ครันจะทลู ขอรังรออย ู่                                 ก็อดสโู ยธาบรรดาไพร่
เกิดเป็นคนใครจะพ้นทีบรรลยั                        ก็แข็งใจไปตามแตเ่ วรา
ขาขยบั ไสช้างพอยา่ งกราย                          เหน็ ลกู นกตกตายลงตอ่ หน้า

503

นกแสกแถกเสียดศรี ษะมา                             แร้งกาบนิ จบั สปั ทน
วนั นนั ท้าวกรุงกาฬสะท้านจิต                         โอ้ชีวิตกนู ีคงปี ป่ น
จําใจได้ฤกษ์ให้เลกิ พล                                 ขานโหส่ ามหนแล้วยกไป
ดชู ายธงตรงลิวไม่ปลิวสะบดั                           ลมก็จดั วิปลาสไมห่ วาดไหว
ทงั เสียงโหก่ ็ไมก่ ้องให้หมองใจ                        สะทกึ สะท้อนถอนฤทยั มาในดง 
   จะกลา่ วถงึ ขนุ แผนแสนสนิท                    เรืองฤทธิพริงเพริศระเหิดระหง
กบั เจ้าพลายท้ายนํากงึ กํากง                          นงั ปรึกษาการณรงค์กบั โยธา
เหน็ ผงคลีกล้มุ กลบตลบบน                           ชะรอยลาวยกพลมาหนกั หนา
ขนุ แผนนงิ ระงบั หลบั ตา                                พจิ ารณารู้แนใ่ นทางปราณ
นีลาวยกทพั หมืนมาดืนป่ า                             ก็บญั ชาสงั ให้ไพร่ทหาร
ไปตดั อ้อแขมมาอยา่ เนินนาน                        ปักขนาบหน้ากระดานด้านท้ายบงึ
แล้วปักแยกแหกฉีกเป็ นปี กกา                       เอาไม้มาขีดคดู ขู งั ขงึ
ทงั หอรบหอคอยร้อยแขมกรึง                       ดปู ระหนงึ ปักเลน่ ไมแ่ นน่ แฟ้ น
พอแมท่ พั จบั ซดั ข้าวสารปร๋อ                         แขมอ้อกลายไปเป็นไม้แก่น
เชงิ เทินรอบขนั ไมค่ ลอนแคลน                   ปี กกาชกั ปักแนน่ กวา่ ไม้จริง
ทีรอยขีดกลบั เป็นคดู ลู กึ ซงึ                            อยขู่ ้างบงึ ขวางดงตรงตลงิ
ถึงจะต้องปื นใหญ่ไมไ่ หวตงิ                            ทงั หอรบครบสิงสําเร็จการ
ขนุ แผนสงั พวกไพร่ในกองทพั                        กําชบั เตรียมตวั ทวั ทกุ ด้าน
แตต่ วั นายสีคนอย่บู นร้าน                               ให้กองดา่ นดลู าวจะเข้ามา                               
   จะขอหยดุ ยบั ยงั ข้างขนุ แผน                   กลา่ วถึงทพั นายแสนตรีเพชรกล้า
รีบร้อนต้อนขบั กองทพั ม้า                             มาถงึ ป่ าดอนตะแบกจะแยกทาง
ดไู ปไกลประมาณสามสิบเส้น                        แลเห็นคา่ ยไทยทงั ใหญ่กว้าง
ทงั ขวาซ้ายรายชกั ปี กกากาง                         ขดุ คขู ้างขอบบงึ ไปถึงกนั
ครันถึงทีเห็นสนามตามตาํ รับ                         ก็หยดุ ทพั ยบั ยงั ลงตงั มนั
แล้วปักธงยงิ ปื นเป็ นสําคญั                             ให้โหส่ ามลาลนั สนนั ไป 
   ครานนั ขนุ แผนแสนทหาร                         ได้ยนิ ลาวโหข่ านสะท้านไหว
ร้องประกาศบอกกนั นนั เป็นไร                         ลาวยกทพั ใหญ่มาคงั คบั

504

เรากบั ลกู รักอนั ศกั ดา                                   จะยกพลโยธาออกเคยี วขบั
ทา่ นทงั สองคอยดอู ยใู่ นทพั                            เราจะรับมือลาวชาวเชียงอนิ ทร์
แตบ่ รรดาพวกลาวบา่ วของท่าน                      ประจําการอยใู่ นคา่ ยวงสายสญิ จน์
แตบ่ รรดาพวกไทยใจทมฬิ                             จงขีม้ามาสินให้ครบกนั
เจ้าพลายงามยกไปเป็นทพั หน้า                       คมุ พวกสามสบิ ห้าล้วนแขง็ ขนั
เราจะยกทพั ใหญ่หนนุ ไปพลนั                          ถ้าได้ทีตีตะบนั บกุ เข้าไป
ถ้าพลลาวเหลือล้นพ้นประมาณ                        เราจะไสคชสารเข้าลยุ ไล่
จะรบราฆา่ มนั ให้บรรลยั                                  จงตงั ใจอยา่ ประมาทต้องอาจอง
สงั แล้วขนุ แผนกบั ลกู ชาย                               แตง่ กายคาดเครืองเรืองระหง
นงุ่ ผ้าตามตํารารณรงค ์                                   เขม็ ขดั ลงยนั ตค์ าดสะอาดงาม
เสือลงเลขยนั ตใ์ สช่ นั ใน                                 เสือนอกดอกใหญ่ทองอร่าม
แหวนมณฑปนพเก้าดวู าววาม                          สงั วาลสามสายแยง่ ตะแบงมาน
สวมสายประคาํ ทองเข้าคล้องคอ                      ทงั ลกู พอ่ องอาจชาติทหาร
ใสห่ มวกขลบิ ตาดพระราชทาน                         ถือฟ้ าฟื นยืนตระหง่านสง่าดี
ภาวนาตาเขม้นเห็นเมฆฉาย                            นิมิตเป็นรูปนารายณ์เรืองศรี
สีกรร่อนตดิ บนเมฆี                                       ขนุ แผนขนึ คอขีคชฉกรรจ์
เอานายเพชรเจด็ ปานเป็นควาญท้าย                  ใสเ่ สือลายสีแดงแสงเฉิดฉนั
พลายงามขนึ ขีม้าสีจนั ทร์                                สงั ให้ลนั ฆ้องฤกษ์แล้วเลิกพล
ยงิ ปื นสญั ญาขนึ ห้าตงึ                                     ฆ้องหงึ ขานโหข่ นึ สามหน
นายปลอดโบกธงเป็นมงคล                             ก็รีบร้นโยธาคลาไคล 
   พอสองทพั ถึงกนั ประจญั หน้า                ลาวก็แยกปี กกาออกหวนั ไหว
แสนตรีเพชรกล้าทอดตาไป                             เหน็ ทพั ไทยลิบลิบสกั หยิบมือ
มนั เสมือนแมลงเมา่ มาเข้าไฟ                           นีเข้าใจวา่ จะรอดไปแล้วหรือ
สงั ให้ขบั อสั ดรต้อนพลฮือ                               คนละมือก็จะยบั ทงั ทพั ไทย
เอาเหวยเอาวาโยธาทพั                                   จบั เอาตวั มนั ให้จงได้
อยา่ ให้มนั ปลอดรอดหนีไป                              กระทืบม้าผา่ ไลไ่ พร่พลมา
เข้าล้อมหน้าล้อมหลงั ประดงั ฟัน                        พวกไทยตวั กลนั ล้วนแกล้วกล้า

505

เจ้าพลายสงั ตงั โหข่ นึ สามลา                            กระทืบม้าฝ่ าฟันประจญั รับ
ลาวแทงเข้าด้วยทวนสวนสกดั                           ไทยปัดทวนพลาดฟาดฟันฉบั                  
พวกลาวแร่แก้กนั ไทยฟันยบั                             โถมจบั ล้มคะมําควําโก้งโค้ง
ไลต่ ะบนั ฟันฟัดสกดั สะแกง                             ลาวแทงไทยผลงุ สะด้งุ โหยง
ไมเ่ ข้าไทยไทยกระทืบอย่โู กรงโกรง                  ไลท่ นั ฟันโป้ งเข้าหลงั ปึ ง
ลาวเงือทวนใหญ่แทงไทยปราด                         ไทยฟาดคนั ทวนสวนแทงผงึ
หวั ถลําควําถลาตกม้าตงึ                                    ยงิ ตายยิงตะบงึ เข้าบกุ บนั  
   เจ้าพลายกบั พวกสามสบิ ห้า               คว้างคว้างวางมาดงั กงั หนั
เหน็ ลาวล้อมเข้าใกล้ออกไลฟ่ ัน                         ลาวเข้ารันรุมตไี มห่ นีไทย
ลาวแทงไทยฟันตะบนั ฆา่                                  ทีอยเู่ หยียบกนั เข้ามาหาถอยไม่
เป็นกลมุ่ กลมุ่ ห้มุ ห้อมล้อมเข้าไว้                        จนเตม็ ทีพวกไทยหวั ไหลล่ ้า
เจ้าพลายขบั สีจนั ทน์เข้าฟันฟาด                         ดาบลงยนั ต์ฟันขาดดงั ฟ้ าผา่
ถึงลาวคาดเครืองอานกินวา่ นยา                         ถกู ดาบมรณาลงดาษดนิ
ลาวรุมกล้มุ แทงเสียงอกึ อกั                               ทวนหกั หอกยบู่ ้บู นิ
บกุ ตะบนั ฟันขนาบดาบไมก่ ิน                            เจ้าพลายฟาดขาดดนิ สนิ เป็ นเบือ
พวกลาวหวาดหวนั พรันชะงกั                             ดงั สนุ ขั พาหมเู่ ข้าส้เู สือ
ร้องวา่ ดาบเราบเ่ ข้าเนือ                                   กฟู ันชนั แตเ่ สือบเ่ ข้ามนั
เจ้าพลายแกวง่ ดาบอยวู่ าบวาว                          พวกลาวถอยท้อย่อขยนั
ดงั พญาสีหราชกาจฉกรรจ์                                  เข้าผกผนั เผน่ คว้างกลางฝงู ววั
เข้าไหนลาวหนีอยมู่ ีฉาว                                  พวกลาวตา่ งขยนั สนั หวั
เกรงสง่าไมก่ ล้าเข้าใกล้ตวั                               ด้วยความกลวั ชีวนั จะบรรลยั  
   ครานนั จงึ แสนตรีเพชรกล้า                     ขบั ต้อนโยธาอยหู่ วนั ไหว
เหน็ ไพร่พลเรรวนป่ วนปันไป                             เพชรกล้าขดั ใจกระโจนมา
เท้ากระทืบแผงข้างผางผางลนั                           เร่งรุกบกุ บนั ขนึ มาหน้า
เสียงตวาดประกาศก้องเป็ นโกลา                       มาจนหน้าม้าเจ้าพลายงาม
เห็นรูปร่างสําอางลออตา                                 เพชรกล้าเข้าใกล้แล้วไตถ่ าม
แนะ่ เจ้านายทหารชาญสงคราม                        เจ้านีมีนามกรไร

506

พงึ รุ่นหนมุ่ ร่างน้อยกระจิริด                             เจ้าเป็นศิษย์ศกึ ษาอาจารย์ไหน
เป็นเผา่ พงศ์วงศ์วานท่านผ้ใู ด                          จงบอกไปให้แจ้งแหง่ กิจจา 
   ครานนั พลายงามทรามคะนอง                ร้องตอบคดีตรีเพชรกล้า
อนั ตวั เราเป็ นทหารอยธุ ยา                              ชือวา่ พลายงามมาตามวงศ์
บดิ าชือพระยาแผนพิฆาต                               พระราชทานตงั นามตามประสงค์
ตวั เราเป็นศษิ ย์บติ รุ งค์                                   เผา่ พงศ์วงศพ์ ลายหลายชวั มา
ทา่ นนีมีนามกรใด                                         ครันจะถามถึงผ้ใู หญ่ก็เกินหน้า
ถงึ ยงั มีมติ ายก็เตม็ ชรา                                  แตเ่ รียนรู้ครูบาอาจารย์ใด 
   ครานนั เพชรกล้าได้ฟังถาม                     ก็ชืนชอบตอบความหาช้าไม่
ซงึ ถามเราจะเลา่ ให้เข้าใจ                              เจ้าชาวใต้ไมร่ ู้จขู่ นึ มา
เราเป็นเชือเจ้าท้าวคําแมน                             มียศเป็นแสนตรีเพชรกล้า
เป็นเชือชาตทิ หารชาญศกั ดา                         ในลานนาใครใครไมต่ อ่ แรง
พระครูผ้บู อกวิทยา                                      ชือวา่ ศรีแก้วฟ้ ากล้าแขง
สถิตยงั เขาคาํ ถําววั แดง                                 ทกุ หนทกุ แหง่ เลืองลือนบั ถือจริง
เจ้าหนมุ่ น้อยนีหรือชือพลายงาม                      ชา่ งสมรูปสมนามดงู ามยงิ
ตละแกล้งหลอ่ เหลาเพราพริง                         รูปร่างอยา่ งผ้หู ญิงพริงพรายตา
จะเปรียบลกู ก็ออ่ นกวา่ ลกู เล็ก                        จะเปรียบหลานพานจะเด็กกวา่ หลานข้า
ไมค่ วรจะรบส้กู บั ป่ ตู า                                      กลบั ไปบอกบดิ ามารอนราญ
จะได้เป็นขวญั ตาโยธาทพั                              เหน็ ฉบบั แบบไว้ในทหาร
ยงั เดก็ อยคู่ อยดวู ชิ าการ                               เฮ้ยหลานพอ่ อยไู่ หนไปบอกมา 
   ครานนั พลายงามทรามคะนอง                ร้องตอบตอ่ คดีตรีเพชรกล้า
แนเ่ ธออยา่ เพอ่ อหงั การ์                                เจรจาหมินประมาทเราชาตเิ ชือ
ตวั ทา่ นแก่กายอยา่ งควายเฒา่                        อนั ตวั เราถึงเดก็ เลก็ ลกู เสือ
ฝี มือใครไพร่ลาวแหลกเป็ นเบือ                      อยา่ หลงเชือวา่ ผ้ใู หญ่จะไมแ่ พ้
ถ้าไมด่ ที ีไหนใครจะมา                                จะขอลองวชิ ากบั ตาแก่
ให้ปรากฏฤทธีวา่ ดแี ท้                                  ฤๅเป็นแตป่ ากกล้ากวา่ ฝี มือ
ขออภยั อยา่ เพ่อให้ถงึ บิดา                            แตล่ กู ยาทา่ นจะชนะฤๅ

507

มาลองดสู กั หนให้คนลือ                               จะปลกเปลียเสียเชือดอกกระมงั  
   ครานนั แสนตรีเพชรกล้า                         โกรธาตาแดงดงั แสงครัง
เหมอ่ ้ายนีหนกั หนาวา่ ไมฟ่ ัง                           มาโอหงั อวดรู้ส้สู งคราม
เท้ากระทืบกระทบโกลนโผนผก                     มนุ่ หมกขบั คว้างมากลางสนาม
ทว่ งทีขีม้าสงา่ งาม                                      รําง้าวก้าวตามกระบวนทวน 
   ฝ่ ายเจ้าพลายงามทรามสงา่                     เห็นตรีเพชรขบั ม้ามาปันป่ วน
ก็ชกั ม้ารับร่ายย้ายกระบวน                           แล้วหนั หวนวอ่ งไวในทํานอง
เพชรกล้ารําง้าววาววาววบั                              เจ้าพลายรําดาบรับสองมือป้ อง
สองนายร่ายรําตามทํานอง                           ม้าผยองผนั ผกวกวนเวียน
แล้วยกรําทําทา่ หงส์สองคอ                          เยืองลอ่ เลียวฟันหนั เหียน
แล้วรําทา่ มงั กรช้อนวิเชียร                           ผลดั เปลียนวอ่ งไวไมเ่ สียที
เพชรกล้าถือง้าวยาวกวา่ ดาบ                        เจ้าพลายฉาบเข้าฟันแล้วผนั หนี
เพชรกล้าขดั ใจไลค่ ลกุ คลี                           เจ้าพลายรําทําทีให้ไลท่ นั
เพชรกล้าได้ทา่ ปาลงฉาด                            เจ้าพลายหลบลาวพลาดคะมําหนั
พลายงามตามชิดตดิ ตะบนั                           สบทา่ ผา่ ฟันลงตําตงึ
หยนุ่ เปลา่ หาเข้าตรีเพชรไม ่                          เยืองขยบั กลบั ใสเ่ จ้าพลายผงึ
เจ้าพลายผนั ฟันบา่ เพชรกล้าปึง                     เนือประหนงึ หนิ ผาศลิ าแลง
แสนตรีเพชรกล้างา่ ง้าวกราย                        ฟันเจ้าพลายงามพรวดดงั กรวดแกร่ง
ราวกบั เกาหลงั ให้ยงิ ได้แรง                          ฟันตะแบงบกุ ไปไลต่ ะครุบ
เอาดาบฟาดฉาดฟันตะบนั ส่ง                        เป็นหลายหนทนคงไมบ่ ้บู บุ
เพชรกล้ากลบั ด้ามเข้าตําทบุ                           ถกู เนือยบุ พอขยายก็หายไป 
   แสนตรีเพชรกล้าระอาจิต                         สดุ คดิ ทีจะเอาชนะได้
นงิ นกึ ตรึกตราแตใ่ นใจ                                ชะเดก็ ไทยคนนีมนั ดีจริง
ชา่ งกล้าแขง็ แรงฤทธินนั เกินร่าง                       ดแู ตห่ น้าทา่ ทางอยา่ งผ้หู ญิง
มนั ส้กู ผู ้ใู หญ่ไหวมนั จริง                               ด้วยเชงิ ชงิ ชยั ชาญชํานาญแท้
จะรบรันฟันฟาดด้วยศาสตรา                           เหน็ ทางทา่ เอาชยั บไ่ ด้แน่
ต้องใช้มนตร์ทางในให้มนั แพ้                          ก็ชกั ม้าราแต้ออกยืนไกล

508

หลบั ตาภาวนาร่ายพระเวท                            อนั วเิ ศษเชียวชาญอาจารย์ให้
เรียกมหาอาโปเป่ าออกไป                            เป็นนําไหลพลงุ่ พลงั ดงั ทอ่ ธาร
พลิ กึ ล้นท้นทว่ มทวั จงั หวดั                             ลมก็พดั เป็นระลอกกระฉอกฉาน
พวกทพั ไทยตา่ งคนตะลนตะลาน                   ตะเกียกตะกายวา่ ซานขนึ ต้นไม้
ทงั ขีม้าหยงั ขาไมถ่ ึงที                                 ด้วยนทีโชนเชียวเป็นเกลียวไหล
เหลา่ พวกอาสาระอาใจ                                ตา่ งร้องบอกนายไปให้แก้มนตร์ 
   ครานนั พลายงามเจ้าความคิด                 เรืองฤทธิลือแจ้งทกุ แหง่ หน
อา่ นคาถาเป่ าปัดไปบดั ดล                            ก็ทดท้นนําแห้งทกุ แหง่ ไป
แล้วอา่ นมนตร์ดลเรียกเตโชธาต ุ                      เป่ าปราดไปเป็นเพลงิ เถกิงไหม้
โพลงพลงุ่ ทงุ่ เถือกเป็นเปลวไฟ                      วาบวามลามไลไ่ พร่พลลาว
พวกลาวเหน็ ไฟไหม้ลามมา                           กระทืบม้าหนีพลา่ นออกฉานฉาว
กมั ปนาทหวาดหวนั ตวั สนั ท้าว                        ร้องเรียกจ้าวนายช่วยข้าด้วยรา 
   ครานนั เพชรกล้าเป็นจา่ ศกึ                      เห็นไฟไหม้คกึ คกึ มาเตม็ ป่ า
ระงบั กายร่ายพระเวทวิทยา                           เรียกมหาวลาหกให้ตกลง
ก็เกิดเป็นเมฆตงั ขนึ บงั ปก                                แล้วฝนตกโซมซา่ ป่ าระหง
สกั หา่ ใหญ่ไหลดาดแผน่ ดินดง                      ดบั ไฟไหม้พงนนั สญู ไป
เหลา่ พวกอาสาโยธาหาญ                            หนาวสะท้านทกุ คนไมท่ นได้
เข้ามวั สมุ กลมุ่ กลมใต้ร่มไม้                         ถกู เมด็ ใหญ่ลกู เห็บเจ็บแทบตาย 
   ครานนั พลายงามความสามารถ               ชาญฉลาดเฉียวเลิศเฉิดฉาย
อา่ นอาคมเรียกลมทีในกาย                          ระบายวาโยธาตเุ ป่ าปราดไป
ด้วยอาคมเกิดเป็นลมเพชรหึง                       ตงึ ตงึ พดั ฝนไมห่ ลน่ ได้
ทีหยดหยาดขาดสายหายทนั ใด                    ด้วยพระเวทฤทธิไกรอนั ชยั ชาญ
แล้วเอาก้อนกรวดมาซดั ปราย                      เป็นเมด็ ฝนกรวดทรายกระเซ็นซา่ น
ตกต้องลาวพลตะลนตะลาน                        อลหมา่ นหนีซุกไปทกุ คน
บ้างขบั ม้าเข้าพมุ่ คลมุ หวั ร้อง                        บ้างถกู ต้องเจ็บปวดเมด็ กรวดฝน
เป็นแผลเหือดเลือดไหลไปทกุ คน                 เหลือทนเตม็ ประดาแก้ผ้าคลมุ  
   ครานนั จงึ แสนตรีเพชรกล้า                    เหน็ โยธาหน้าฟกอกเป็นตมุ่

509

แสนพิโรธโกรธใจดงั ไฟรุม                         ประชมุ นิวเหนือเกล้าแล้วเป่ าไป
เกิดเป็นตารางกลางอากาศ                         กนั หยาดเมด็ ฝนไมห่ ลน่ ได้
เม็ดฝนกรวดทรายหายทนั ใด                     แล้วสงั ไพร่ให้ลงจากพาชี
เราประจญบนหลงั อาชาไนย                       ดแี ท้ก็แตไ่ ลก่ บั ขบั หนี
อนั จะเข้ารบรุกกนั คลกุ คลี                          การวอ่ งไวไมด่ ีเหมือนเดนิ เท้า
ให้เอาม้าไปซมุ่ เสียพมุ่ ชฎั                           เลือกจดั แตล่ ้วนทวนแหลนหลาว
ให้พร้อมสรรพเครืองยทุ ธ์อาวธุ ยาว              สกดั ก้าวห้อมล้อมให้พร้อมพรัก
พวกเราเอาแตแ่ รงแทงมนั สง่                       ถงึ อย่คู งก็ถกู กระดกู หกั
ด้วยข้างเรากวา่ พนั มนั น้อยนกั                      เอาเสียพกั เดยี วเถิดอ้ายพอ่ ก ู
   ทหารลาวกราวลงจากหลงั ม้า                   วงิ ผลนุ หมนุ มาเป็ นหมหู่ มู่
เข้าล้อมหน้าล้อมหลงั ออกพรังพรู                 เกรียวกรูทมิ ตาํ กระหนําแทง
เหลา่ พวกอาสาเข้าฝ่ าฟัน                            ถกู ลาวขาดสะบนั สะพายแล่ง
หวั ขาดตวั ขาดเลือดสาดแดง                       พวกกองหลงั ยงั แซงแขง่ เข้าไป
เกลือนกล้มุ ห้มุ ไทยไว้เป็ นหม่ ู                      หอกย่แู ทงเปลา่ หาเข้าไม่
พวกอาสาฟันฟอนจนออ่ นใจ                       ยงิ บรรลยั ก็ยิงรุมกล้มุ เข้ามา
จนไหลต่ กยกมือขนึ ไมไ่ หว                         อดิ ใจเรียกนายพอ่ พลายขา
ลกู ฟันมนั จนสินแรงระอา                            ตายหนงึ หนนุ มาห้าหกคน 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายงาม                    เชียวชาญการสงครามไมย่ อ่ ยน่
เห็นพวกอาสาบรรดาพล                             เหนือยจนไหลต่ กไมย่ กมือ
จงึ รูดเอาใบมะขามมาสามกํา                       เสกซําเป็นตอ่ บนิ ปร๋อปรีอ
ตงั โกฎิแสนแนน่ ป่ ามาฮึอฮอึ                        ดอู อกคลําดําปื อไปทกุ ละเมาะ
ตวั ยาวราวก้อยไมต่ อ่ ยไทย                        จําเพาะลาวกราวไลใ่ สเ่ ปาะเปาะ
พิษสงเหลก็ ในดงั ใครเคาะ                          ถกู เหมาะเหมาะล้มทบั กนั ยบั ยบุ
พวกลาวอาวธุ หลดุ มือถือ                            เอาแตม่ ือตบส้อู ยปู่ ับปบุ
เหลือทนลกุ ล้มลงก้มฟบุ                             โดดผลบุ ลงในนําดาํ หนีไป
พอเตม็ กลนั ผดุ ฟ่ อตอ่ ตอ่ ยซํา                      ไมก่ ลบั ดาํ ตอ่ ยป่ นทนไมไ่ ด้
เพชรกล้าตาปิดพิษเหล็กใน                         ทงั ม้ามอ่ ยตอ่ ยไลไ่ ปพรังพรู

510

หน้าตาล้วนแตค่ าเหลก็ ในตอ่                        ม้าลาพาห้อชกั ไมอ่ ยู่

บา่ วนายพา่ ยหนีวงิ กรีกรู                             พวกไทยไลล่ ตู่ ะลมุ บอน 

   ครานนั ทา่ นท้าวกรุงกาฬ                         เห็นทหารเพชรกล้าวงิ ว้าวอ่ น

กะปลกกะเปลียเสียทีหนีซอกซอน               ก็ไสช้างวางต้อนโยธามา 

   ฝ่ ายวา่ ขนุ แผนแสนสะท้าน                    เห็นกรุงกาฬเข้าด้วยช่วยทพั หน้า

ก็ขบั กญุ ชรต้อนโยธา                                ไสช้างขวางหน้าเจ้ากรุงกาฬ

จงึ ร้องวา่ ฮ้าทา่ นฤๅทพั หลวง                      จงึ เลยลว่ งขบั ช้างมากลางทหาร

ดชู ้างม้ารีพลพ้นประมาณ                            นีจะไปรบราญบ้านเมืองใด 

   ครานนั กรุงกาฬชาญกําแหง                     ได้ฟังคาํ เสียดแทงให้หมนั ไส้

สนู ีพระยาแผนแล้วแมน่ ใจ                          มายกความถามไถไ่ มม่ ีอาย

เข้ามาลกั ช้างม้าพาคนหนี                           แล้วเขน่ ฆา่ ราตีคนทงั หลาย

ซําปักหนงั สือท้าว่าหยาบคาย                      ตวั ไมเ่ ป็นผ้รู ้ายดอกฤๅไร

อยธุ ยาช้างม้าไมม่ ีฤๅ                             จงึ ดงึ ดอื มาปล้นจนเชียงใหม่

เรายกพลมาประจญจบั โจรไพร                    ถ้าคืนของกลางให้จะรอดตวั  

   ครานนั ขนุ แผนแสนสะท้าน                      ได้ฟังท้าวกรุงกาฬก็ยมิ หวั

ชา่ งพดู ได้ไมค่ ดิ ถึงเงาตวั                             ทําความชวั ถงึ ปิ ดไมม่ ดิ ควนั

ซงึ ล้านช้างสง่ นางไปกรุงไทย                      เจ้าเชียงใหมเ่ มามืดด้วยโมหนั ธ์

ลอบไปฉกชิงนางไว้กลางคนั                        จบั พวกสง่ ลงทณั ฑกรรมไว้

ข้าหลวงไทยทีมารับก็จบั จํา                         เฆียนขบั ยบั ระยําทงั นายไพร่

กระทําความขม่ เหงไมเ่ กรงใจ                      ยงั ท้าให้ยกพลมาชนช้าง

เจ้าทา่ นนนั แลเป็นโจรป่ า                            เอาชีวาแลกสตั รีไมม่ ีอยา่ ง

ถ้ารักตวั กล้ววา่ จะวายวาง                           ให้สง่ นางคืนไปจะไมต่ าย 

   กรุงกาฬทหารใหญ่ครันได้ฟัง                   แค้นดงั อสนีบาตฟาดสาย

จะตอบเหมือนล้มไม้ลงทบั กาย                    ด้วยเจ้านายทําความไมง่ ามดี

จงึ แกล้งกลบเกลือนเป็นเงือนงํา                   อนั ถ้อยคาํ อาจเอินเห็นเกินที

เพราะเจ้าเวียงจนั ท์นนั ไมด่ ี                        เป็นพาลีสองหน้ามาแตไ่ ร

มีสารามาถวายองคส์ ร้อยทอง                      แกพ่ ระผ้คู รองเมืองเชียงใหม่

511

แล้วกลบั ยกยกั ย้ายถวายไทย                      เราจงึ ได้อาฆาตววิ าทกนั

จนตดิ พนั ประจญรณรงค์                             มากลา่ วไยให้สง่ องค์นางนนั

อยา่ ช้ามาชนช้างกนั กลางคนั                      ถ้าใครดีชีวนั ไมบ่ รรลยั

ถ้าแม้เราแพ้ทา่ นในการณรงค ์                     ก็ควรละจะสง่ สร้อยทองให้

ถ้าแม้นทา่ นเสียทา่ ปราชยั                           สร้อยทองต้องเอาไว้ในเชียงอินทร์

วา่ พลางทางสงั ปี กซ้ายขวา                         ทงั กองกลางช้างม้าดากนั สิน

ให้รายล้อมพวกไทยใจทมฬิ                       อยา่ ให้ปลนิ หนีพลา่ นออกด้านใคร 

   ครานนั ขนุ แผนแสนวิเศษ                       ขจรเดชลือเลืองกระเดืองไหว

จงึ ร้องสงั ทหารอนั ชาญชยั                          อยา่ คลกุ คลีตีให้เป็นด้านกนั

สํามะยงั รังรับกบั ปี กขวา                            พรหมศรรับราปี กซ้ายนนั

ธรรมเถียรคอยทพั รับหลงั มนั                      ตวั เราจะประจญั เข้าชนช้าง

สงั แล้วไสสีห์คชเดช                                ร่ายพระเวทเป่ าตระพองงาสองข้าง

ให้คงทนทงั ตวั ทวั สรรพางค ์                        แล้วไสวางช้างมงุ่ ท้าวกรุงกาฬ

   ครานนั กรุงกาฬชาญชยั ศรี                      ไสพลายพลิกธรณีมาง่านงา่ น

กรายของ้าวรําด้วยชํานาญ                         คชสารสองปะทะเข้าประงา

ด้วยช้างลาวกําลงั ทีคลงั เมา                       เมือยกออกกรอกเหล้าไว้หนกั หนา

คชเดชยงั ยืนชืนนยั น์ตา                           บม่ มนั กลนั กล้าไมก่ ลวั ช้าง

ครันพลายพลิกธรณีรีเข้าชิด                        คชเดชก็ขวดิ ปลายงาผาง

พอช้างลาวเบนเสยเข้าเกยคาง                   ช้างไทยได้ลา่ งเข้าหวา่ งคอ

นายเจด็ ปานพานกระแชงแทงตาํ เฮือก         ถกู ช้างลาวหน้าเสือกหงายท้ายยอ่

ขนุ แผนคะยิกใหญ่ไมร่ ังรอ                       ช้างไทยเป็นตอ่ ดนั ตะบงึ

ช้างลาวถอยหลงั ยงั ไมถ่ นดั                         เพียรจะงดั ช้างไทยใสผ่ งึ ผงึ

ช้างไทยดนั แดกกระแทกตงึ                      ช้างลาวถอยดงึ ทกุ ทีไป

กรุงกาฬเหนียวสบั ให้กลบั หนั                     ช้างไทยดนั ไมฝ่ ื นคนื มาได้

ด้วยช้างลาวเมาสรุ าเป็นบ้าใจ                    ครันเจบ็ หนกั ยกั ไหลส่ ลดั คว้าง

ขนุ แผนเหน็ ได้ทีไมร่ ีรอ                           รําของ้าวฟาดลงฉาดผาง

ถกู กรุงกาฬซานซบทบคอช้าง                   ไมเ่ ข้าคอพอเป็นยางออกชําชํา

512

กรุงกาฬฟื นคืนลกุ ขนึ มาได้                       ขนุ แผนไสช้างกระชนั ไลฟ่ ันรํา

จนตีนหลดุ จากชนกั หวั ปักปํ า                     ขนุ แผนซําลงอีกฉาดพลาดตกตงึ

ขนุ แผนไสช้างเข้าร้องเอาพอ่                     ช้างก็ปร๋อปราดแปร้นแลน่ เข้าถงึ

ม้วนงวงหลบั ตาลงงาตงึ                             ตีตะบงึ แทงตะบนั ดนั จนแบน

พอถอนงาคว้าผีขนึ โยนขวบั                       ตกลงมางารับแล้วร้องแปร้น

ไส้ทะลกั หกั แหกหวั แตกแตน                    ช้างลาวแลน่ หนีออกนอกโยธา

สํามะยงั คมุ ไพร่ไลข่ นาบ                          ตีกองปราบเมืองแมนข้างปี กขวา

พรหมศรต้อนพลกลน่ เกลือนมา                 เข้ารบราปี กซ้ายนายกํากอง

สองข้างตา่ งโถมเข้าโจมต ี                        ถ้อยทีหนีไลก่ นั ไววอ่ ง

ลาวแทงไทยจบั เข้ารับรอง                       ไทยฟันลาวป้ องจ้องเข้ารับ

พวกไทยไลท่ นั ฟันตะบงึ                           นนั ปึงนีปังข้างหนงึ ปับ

สํามะยงั โถมเข้าเอานายทพั                       นายปราบรับฟันปังดงั เหล็กเพชร

สํามะยงั เป่ าไปให้ประจขุ าด                       เอาดาบฟาดขาดสะบนั กระเดน็ เดด็

ดาบล่อนเลือดฝาดดงั ชาดเช็ด                   อ้ายลาวเขด็ คิดขยาดไมอ่ าจรบ

พรหมศรเสกคาถาวา่ ถอนโบสถ์                 โดดแทงกํากองเข้าท้องกบ

ชกั กนั หยนั ฟันควาญลงซานซบ                  ทบั ศพผีนายลงก่ายกนั

สอยดาวเห็นแมท่ พั อปั รา                          นายทงั ปี กซ้ายขวาก็อาสญั

ก็ขบั ไสช้างงาเข้ามาพลนั                          เอาง้าวฟันพวกไทยไลต่ ะลยุ

ธรรมเถียรยืนดอู ยทู่ า่ มกลาง                    ขดั ใจไสช้างมาฉยุ ฉยุ

อ้ายพลายแก้วมิงเมืองไมเ่ งืองงยุ                เอางาชยุ่ สอยดาวเข้าราวนม

นายสอยดาวทรงกายพอหายขดั                 เอาขอคดั งาหนั ฟันประสม

ไทยเป่ าโอ้ฟ้ าผา่ มาตามลม                       ฟันลาวง้าวจมลงครึงคอ

แล้วเหยียบโจนโผนทะยานฟันควาญท้าย     อ้ายลาวบา่ วนายไมเ่ หลือหลอ

ฉวั ะฉาดขาดเดด็ ทงั สองคอ                       พวกพลยน่ ยอ่ เข้าป่ าไป 

   จะกลา่ วถึงแสนตรีเพชรกล้า                  สนิ พษิ ตอ่ ลืมตาขนึ มาได้

แลเหน็ ทพั แตกตายกระจายไป                  ก็ขดั ใจขบั ม้ามาทนั ที

ร้องวา่ ฮ้าเจ้าพลายนายแผนนนั                   มสิ ําคญั คิดเอาวา่ เราหนี

513

ด้วยตวั ตอ่ ตอ่ ยตาเอาพาชี                        มนั แลน่ ลีชกั ฉดุ ไมห่ ยดุ ยงั

เรากลบั มากล้าดมี าลองฤทธิ                     อยา่ ได้คดิ วา่ เราจะถอยหลงั

มาตรแม้นแพ้นายวายชีวงั                         จะให้ชือลือดงั ทงั แผน่ ดิน 

  ครานนั ขนุ แผนแสนศกั ดา                      ได้ฟังคําเพชรกล้าพดู บ้าบิน

จงึ ร้องตอบคําไปให้ได้ยิน                         ยงั เลน่ ลนิ ลอยหน้ามาท้าทาย

เราเห็นทําศกั ดากบั ทารก                          ยงั ต้องยกธงลา่ เข้าป่ าหาย

แพ้ลกู กระจิริดไมค่ ิดอาย                          จะมาหมายตอ่ ส้ผู ้บู ดิ า

นีแท้นายอายลาวพวกบา่ วไพร่                   จงึ ซอ่ งแซง่ แข็งใจมาแก้หน้า

ด้วยจนตรอกออกไมไ่ ด้แขง็ ใจมา               ในครังนีชีวาไม่คงชนม์ 

   เพชรกล้าตาเขียวให้เกรียวโกรธ              ดงั ถกู หอกกรอกโสตสกั แสนหน

เดอื ดดาลไมท่ นั อา่ นพระเวทมนตร์               ก็ขบั ม้าผา่ พลเข้าชิงชยั

ขนุ แผนตวาดอํานาจยกั ษ์                         เพชรกล้าง่าชะงกั ไมไ่ หวได้

แล้วยกเงือง้าวฟาดฉาดลงไป                    ถกู หวั ไหลล่ าวล้มลงจมอาน

ตาหลอวา่ คณุ พอ่ ดฉิ นั เอง                         วงิ ถลนั ฟันเป้ งลงด้วยขวาน

ตารักวา่ ฉนั ด้วยชว่ ยลนลาน                       เอาพลองกระท้งุ พงุ กรานให้ตกม้า

นายโห้สามหอกกรอกด้วยทวน                  เหลก็ ม้วนไมเ่ ข้าตรีเพชรกล้า

ทงิ ทวนเข้าปะทะฉะด้วยพร้า                     นายปานขวานฟ้ าเอาดาบฟัน

ราวกบั ฟาดทองแดงแทงก้อนหิน                หกั บนิ ยยู่ น่ ไปจนกนั

แม้กระดกู ก็ไมห่ กั แตส่ กั อนั                       คงกระพนั ชาตรีดที วั กาย

ตาหลอวา่ คณุ พอ่ พอ่ พลายขา                    อ้ายเพชรกล้าคนนีดีใจหาย

จะฟันแทงสกั เทา่ ไรก็ไมต่ าย                     ยงั นอนหายใจอยดู่ พู กิ ล

ขนุ แผนร้องว่าอยา่ มีฉาว                           เฮ้ยพวกเราเอาหลาวทะลวงก้น

ถึงมาตรแม้นอยยู่ งมนั คงทน                      แยงให้จนถงึ คอคงมรณา

ตาหลอกบั ตารักยืนหยกั รัง                        พวยทะลงึ ตงึ ตงั เข้าแก้ผ้า

นายโม้กบั นายเม้าเอาหลาวมา                    ผา่ ทวารเข้าปร๊อดตลอดตวั

หลายคนชว่ ยกนั ดนั กระดอก                     เอาไม้ตอกกงั กงั กระทงั หวั

หน้าเผือดเลือดแดงดงั แทงววั                     ถกู รูรัวเลือดราดลงดาดดนิ  

514

   พวกโยธาบรรดาทีเหลือตาย                  บ้างหลบลีหนีหายเข้าป่ าสิน

พวกม้าเร็วรีบตะบงึ ถงึ บรุ ิน                      บอกระบลิ แสนท้าวเหลา่ พระยา

วา่ สาธุโยธาทงั ห้าทพั                                ตายยบั สนิ แล้วพระเจ้าข้า

เหลา่ พวกทีหลบลีมิมรณา                         ไมท่ ราบวา่ มาได้สกั เทา่ ไร 

   ทา่ นผ้ใู หญ่ได้ฟังพวกม้าเร็ว                    เอาผ้ากราบคาดเอวหาช้าไม่

วิงมางกงกด้วยตกใจ                                ตรงเข้าในท้องพระโรงรจนา

เหน็ จอมนคเรศเกศเชียงอินทร์                   สถิตแทน่ มณีนลิ ข้างฝ่ ายหน้า

อํามาตย์หมอบยอบกรานคลานเข้ามา          วนั ทาทลู พลนั ในทนั ใด

วา่ เพชรกล้าสอยดาวท้าวกรุงกาฬ                ทหารปราบเมืองแมนทงั นายไพร่

ยกออกไปรบรับกบั พวกไทย                      บรรลยั ยอ่ ยยบั อปั รา

พวกทหารน้อยใหญ่ทงั ไพร่นาย                  ทีเหลือตายหลบลีหนีเข้าป่ า

ยงั แตกซา่ นซอ่ นเร้นไมเ่ หน็ มา                    ไมท่ ราบวา่ มากน้อยกีร้อยคน 

   ครานนั เจ้าเชียงอินทร์ปิ นนคเรศ                ได้ฟังเหตวุ า่ ทพั นนั ยบั ป่ น

ดงั พระกาฬจะผลาญให้วายชนม์                  พระพกั ตร์หมน่ หมองสลดระทดใจ

แตม่ านะกษัตริย์ตรัสประภาษ                     ประกาศสงั เสนาทงั น้อยใหญ่

ให้เร่งรัดจดั รักษาซงึ เวียงชยั                        ให้ตงั คา่ ยรายไปรอบพารา

ปิดทวารทงั นนั ให้มนั คง                              ลงเขือนไม้แกน่ ให้แน่นหนา

ปื นหามแลน่ เอาจกุ ทกุ เสมา                         คาบศลิ าใสต่ บั ลําดบั ไว้

ทีขอบคา่ ยนนั ให้รายปื นจา่ รง                       ทีชอ่ งตรงประตกู ลางวางปื นใหญ่

เอาปะขาวกวาดวดั ทงั ฉตั รชยั                        จกุ ใสใ่ ห้ทกุ ชอ่ งทวารา

บนกําแพงทวารข้างด้านใต้                          จงเอาซงุ แขวนไว้ให้หนกั หนา

แม้นข้าศกึ ฮกึ โหมโจมเข้ามา                        เอามีดพร้าตดั ทบั ให้ยบั ไป

ในกําแพงถากถางหนทางเดิน                       แถวถนนบนเชิงเทนิ ให้กว้างใหญ่

ทีตรงหวา่ งวางปื นกองฟื นไฟ                         ควั กรวดทรายไว้ให้ทกุ กอง

ให้กรมเมืองร้องป่ าวชาวประชา                      ผ้ดู ีไพร่ให้เข้ามาทกุ บ้านช่อง

นงั ยามตามไฟเทียวสอดมอง                        ตีฆ้องตรวจตระเวนกะเกณฑ์กนั

ผลดั กนั ลกุ ปลกุ กนั นงั ระวงั ไฟ                      ถ้าเกิดขนึ เรือนใครจะอาสญั

515

เหลา่ บ้านนอกกําแพงทกุ แหง่ นนั                    ให้ผอ่ นผนั คนมาในธานี
สระบอ่ ทอ่ ธารบ้านของใคร                          ขดุ ไขนําเข้าให้เตม็ ที
ข้าวปลานาไร่ของใครมี                               ให้ขนมาไว้ทีนีสินทงั นนั
แตบ่ รรดาแสนท้าวเหลา่ เพียกวาน                  คอยระวงั การงานให้แข็งขนั
ถ้าศกึ เข้าด้านใครอยา่ ไว้มนั                          เอาไปฟันเสียบเสียให้สาใจ 
   ครานนั แสนท้าวเหลา่ พระยา                     รับสงั ออกมาหาช้าไม่
อือองึ เอะอะกะเกณฑ์ไป                             ลากปื นใหญ่จกุ จ้องช่องประตู
ให้กรมเมืองร้องป่ าวชาวประชา                      ทงั ชายหญิงวิงมาเป็นหมหู่ มู่
บ้างตงั คา่ ยรายรอบทีขอบค ู                          บ้างเกณฑ์คนขนึ อยบู่ นกําแพง
เอาฟื นใสไ่ ฟกอ่ เอาหม้อตงั                           ควั กรวดทรายรายระวงั ไปทกุ แหง่
ให้มีสารวดั เทียวจดั แจง                               ตีฆ้องป๋ องแป๋ งออกรอบไป
ชลุ มนุ วนุ่ ฉาวพวกชาวบ้าน                            บ้างอ้มุ ลกู จงู หลานอยขู่ วกั ไขว่
เชียนขนั โตกพานในบ้านใคร                        บ้างขดุ ได้ฝังดนิ สินทงั นนั
ลกู แหวนรวงทองของสะอาด                        บ้างเย็บไถ้ใส่คาดบนั เอวมนั
บ้างเอาผ้าปะในไว้อีกชนั                              ของสําคญั ซอ่ นซุกไว้ทกุ คน
ทีแมห่ ม้ายยายแกร่ ํามะก้า                             เอาหอ่ ผ้าใสห่ นีบไว้กลีบก้น
ให้นกึ กล้วพวกไทยจะไลค่ ้น                        เอาซกุ ซนลงไว้ใต้พริกเกลือ
บ้างซอ่ นใสม่ วยผมผ้าหม่ นอน                      บ้างซกุ ไว้ในหมอนซอ่ นในเสือ
บ้างเอาชนั ปะไว้ใต้ท้องเรือ                          ไมใ่ ห้เหลือสกั นิดเอาติดไป
ทีรู้วา่ ลกู ผวั ของตวั ตาย                                ทงั สาวแส้แมห่ ม้ายรําร้องไห้
ออกอดั แอแซเ่ สียงทงั เวียงชยั                       ด้วยกวาดกนั เข้ามาไว้ในกําแพง
ข้างในวงั ชลุ มนุ กนั วนุ่ วาย                            เจ้านายทกุ องค์ทรงกนั แสง
ทงั หมอ่ มคณุ ว่นุ วอ่ นข้อนอกแดง                   บ้างฝังแฝงของไว้ใต้ตกึ ราม 
   สว่ นพระเจ้าเชียงอนิ ทร์ปินเชียงใหม ่           พดู เอาใจลกู เต้าเหลา่ หมอ่ มห้าม
อ้ายศกึ นิดพวกเราเบาสงคราม                      เข้ารบรุมซมุ่ ซา่ มจงึ เสียที
เฮ้ยฝี มือของกสู คู อยเบงิ                              จะลยุ ไลใ่ ห้เปิงแหกป่ าหนี
กบั อ้ายพวกห้าร้อยน้อยเทา่ นี                        จะขยีเสียให้ยบั ลงกบั เท้า

516

จะร้องไห้ทําไมให้เป็นลาง                            ทพั ขนุ นางฤๅจะส้กู เู ป็นเจ้า
ถ้าขืนจะรุกรานบ้านเมืองเรา                          ระดมเอาเสียสกั วนั ก็บรรลยั
พระตรัสพลางทางเสดจ็ ออกข้างหน้า               ประกาศสงั เสนาทงั น้อยใหญ่
ให้เร่งรัดจดั เตรียมให้พร้อมไว้                       เอาเชียงใหมเ่ ป็นคา่ ยได้สําคญั
ถ้าแม้นมนั บกุ ตะบงึ ถึงบรุ ี                             อยา่ เพอ่ ออกตอ่ ตีให้ตงั มนั
ข้างเรามีข้าวปลาสารพนั                               พวกมนั นนั จะได้อะไรกิน
เหลา่ บ้านนอกธานีมีย้งุ เข้า                           เอาไฟเผาย้งุ ฉางล้างให้สิน
ตดั กําลงั พวกอ้ายใจทมฬิ                               มนั จะบนิ ไปข้างไหนได้เห็นกนั
พอเสบยี งเลียงท้องมนั หมดตวั                       จงึ ออกไปจิกหวั เอาดาบหนั
อ้ายศกึ สกั หยิบมือไมค่ รือครัน                      พวกเราทําเสียไมท่ นั จะพริบตา 
   ครานนั เสนีสีจตสุ ดมภ์                             ถวายบงั คมเหน็ ชอบกนั พร้อมหน้า
ซงึ พระองคท์ รงดําริตริตรา                           คงสมดงั บญั ชาทกุ ประการ
จะมีชยั อาศยั เพราะเสบยี ง                           ตดั ลําเลียงเสียให้หมดอดอาหาร
ข้าวตากมนั จะมีกีทะนาน                             หมดข้าวสารก็จะสนิ กําลงั ลง
ถงึ โดยมนั มาล้อมเราอ้อมนอก                     อยา่ ให้ออกไปหาเสบยี งสง่
ไมก่ ีวนั ก็จะวงิ เป็นชงิ ธง                               คอยสกดั ปากดงคงได้ตวั
ไมพ่ กั ต้องรบรับขบั เคียว                             โหส่ กั เกรียวก็จะบกุ เทียวซกุ หวั
อ้ายห้าร้อยเป็นเชลยมนั เคยกลวั                    จบั เป็นเอาให้ทวั ทงั ไพร่นาย
แตบ่ รรดาเพียกวานทา่ นผ้ใู หญ่                      ปรึกษาเหน็ พร้อมใจสนิ ทงั หลาย
ออกมานงั สงั ความตามอบุ าย                        เอากําแพงเป็ นคา่ ยรายเขือนค ู

ตอนท ี   ขุนแผนพลายงามจับเจ้าเชียงใหม่
   จะกลา่ วถงึ ขนุ แผนแสนสนิท                     เรืองฤทธิราวีไมม่ ีสู้
เห็นทพั ลาวแตกพา่ ยกระจายพรู                    ทีเหลืออยพู่ วกไทยไลต่ ามฟัน
พอจวนเยน็ เรียกทพั กลบั เข้าคา่ ย                  หงุ ต้มล้มควายกินจ้าละหวนั
พวกทหารพดู จาเฮฮากนั                              จนสินแสงสรุ ิยนั ลงทนั ใด
ขนุ แผนบอกลกู ชายเจ้าพลายกล้า                 จะเฉยช้าอยทู่ ีนีหาดีไม่

517

ควรกรูกรีรีพลสกลไกร                               เข้าประชดิ ติดเชียงใหมใ่ ห้ทนั ที
อยา่ ให้มนั หยดุ ยงั ตงั ตวั ได้                           เข้าลยุ ไลร่ ีบทําให้ป่ นปี
ด้วยเสบียงเลียงไพร่เราไมม่ ี                        ต้องคลกุ คลีเสียให้ได้ในสองวนั  
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายงาม                      ฟังความเหน็ จริงทกุ สงิ สรรพ์
จะเนินช้าอาหารกนั ดารครัน                         ด้วยลาวนนั ทีไหนจะยกมา
พอรู้ขา่ วก็จะหนาวสะท้านจิต                        เหน็ จะปิดประตนู ําคําประตทู า่
ถ้าเราไมเ่ ข้าไปถงึ พารา                              จะรอให้มนั มาเหน็ จะลกึ
เอาทพั เราเข้าประชดิ ติดเวียงชยั                      แล้วสะกดเข้าไปเมือยามดกึ
ถ้าจบั เจ้าเชียงใหมไ่ ด้สมนกึ                         จะตดั ศกึ สนิ ลําบากไมย่ ากใจ
พอ่ ลกู พดู จาปรึกษากนั                               พอแสงจนั ทร์สอ่ งสวา่ งกระจา่ งไข
สงั ให้พวกอาสาพากนั ไป                            ตดั ไม้ปลกู ศาลขนึ เพียงตา
วงสายสญิ จน์เสกลงเลขยนั ต์                       เครืองเซน่ สารพนั ให้จดั หา
เป็ดไกเ่ ตา่ หมแู ลสรุ า                                 ทงั ข้าวปลาอาหารทกุ สงิ อนั
สงั แล้วขนุ แผนแสนสนิท                            ประชมุ ฤทธิปลกุ ตวั ขมีขมนั
ใสม่ งคลมนตร์เสกข้าวสารพลนั                      เหนบ็ มีดหมอจรจรัลมาทนั ที
จดุ เทียนตดิ ศาลอา่ นคาถา                          เรียกบรรดาโหงพรายโขมดผี
ทงั ป่ เู จ้าเขาเขินเนินคริ ี                               เชิญมารับบตั รพลีพลีการ 
   จะกลา่ วถึงภตู พรายผีตายโหง                  ทีป่ าโป่ งรังรุกข์ทกุ สถาน
ทงั ป่ เู จ้าเขาถําทกุ ลําธาร                            ต้องมนตร์อลหมา่ นไปท้งดง
พวกผีไทยไปทพั กบั ขนุ แผน                       ตา่ งเทียวแลน่ เรียกหาทกุ ป่ าระหง
ผีลาวครันคร้ามขามฤทธิรงค์                       ตา่ งก็ตรงมาทีพิธีกรรม์
แตล่ ้วนผีดาษดนื สกั หมืนแสน                     ดอู อกแนน่ คงั คกึ พิลกึ ลนั
ล้อมศาลรอบรายเป็นหลายชนั                     คนทงั นนั นงั เขม้นไมเ่ ห็นกาย
แตข่ นุ แผนแสนสนทิ เรืองฤทธี                     เห็นผีสะพรังสนิ ทงั หลาย
ทีร้ายกาจผาดแผลงแกล้งอบุ าย                  เป็นสตั ว์ร้ายตา่ งตา่ งวางเข้ามา
ขนุ แผนเสกซดั ข้าวสารปราย                      ผีร้ายหมอบกราดลงดาดป่ า
ซําเป่ าอาคมลมจินดา                                ให้ฝงู ผีมีเมตตาไปทกุ ตน

518

ขนุ แผนวา่ ข้าแตเ่ ทพารักษ์                          อนั เรืองฤทธิสิทธิศกั ดทิ กุ แหง่ หน

ทา่ นจงยกพยหุ บาตรปิ ศาจพล                     ไปประจญอารักษ์หลกั เชียงอินทร์

ด้วยว่าเจ้าเชียงใหมไ่ มค่ รองธรรม                 ถงึ กรรมเมืองจะแหลกแตกสิน

จงชว่ ยพวกเรามาอาสาแผน่ ดนิ                     เชญิ มากินเครืองเซน่ อยา่ เว้นตวั

เทพเจ้าเหลา่ โขมดมายา                            ต้องมนตร์จนิ ดาก็ยมิ หวั

ตา่ งรับอาสาวา่ อยา่ กลวั                              จะชว่ ยทา่ นเรียงตวั ทวั ทงั นนั

กินเครืองเซน่ สรุ าแล้วลาแลน่                ออกเหยียดยดั อดั แนน่ ในไพรสณั ฑ์

แผลงฤทธิบดิ ร่างตา่ งตา่ งกนั                      แผน่ ดนิ ลนั ดงั จะลม่ ถลม่ ทลาย

สนนั เมืองเปรืองเปรืยงเสียงปิ ศาจ                ดงั พสธุ าฟ้ าฟาดไมข่ าดสาย

เหมือนจะลม่ เมืองควําให้ทําลาย                  เข้ารุมรายล้อมรอบขอบบรุ ี 

   ฝ่ ายวา่ อารักษ์หลกั เชียงใหม่                   พระเสือเมืองเรืองไชยแลเจ้าผี

สถิตศาลน้อยใหญ่ในธานี                          ทีได้รับเครืองพลีเจ้าเชียงอินทร์

เห็นผีไพรไทยมาเป็นสามารถ                    ก็เกณฑ์กวาดผีบ้านทกุ ฐานถิน

ผีป่ าช้าอยใู่ นใต้แผน่ ดนิ                             เรียกมาสินให้ส้หู มผู่ ีไพร

ตา่ งตนสําแดงแผลงฤทธิรุทร                     บ้างพงุ่ ซดั อาวธุ อยหู่ วนั ไหว

บ้างฉวยได้ม้าช้างขว้างออกไป                   คว้าดอกไม้เทา่ ซงุ เอาพงุ่ โยน

ถกู ผีป่ าล้มควําคะมํากลงิ                            ผีไทยผลนุ หนนุ วงิ มาผาดโผน

เอากอหนาดฟาดไลด่ งั โฟโชน                    พวกผีป่ ากลบั กระโจนเข้าโรมรัน 

   เดมิ เชียงอินทร์เป็นปิ นเอกราช                 ชะตาขาดนครออ่ นอาถรรพณ์

จะเสือมสนิ ยศอยา่ งแตป่ างบรรพ์                 เป็นประจนั ตประเทศเขตกรุงไทย

ผีป่ าจงึ แขง็ แรงร้ายกาจ                             ผีเมืองมอิ าจจะส้ไู ด้

ก็ถอยป่ นยน่ ยบั อปั ราชยั                             ผีป่ าเข้าไปไลล่ ยุ เมือง

เทพทกุ ศาลสิงออกวงิ พลา่ น                       กําพฉู ตั รพระกาฬโดดศาลเปรือง

ไมห่ ลอเหลือทงั พระเสือพระทรงเมือง           หอเครืองเจตคกุ บกุ หนีไป

พวกเหลา่ ผีเล็กน้อยพลอยวิงวอ่ น                 ทงั นครเสียงมีผีร้องไห้

บ้างอ้มุ ลกู จงู หลานซานเข้าไพร                   เพราะผีป่ าเข้าได้ในนคร 

   เวลานนั เจ้าเชียงใหมเ่ ธอไสยาสน์             ครันทพั ผีวิปลาสเกิดสงั หรณ์

519

ทงั ตระกลู ประยรู ญาตริ าษฎร                      พากนั นอนใฝ่ ฝันออกฟันเฟื อน

เหน็ เป็นกองทพั ไทยไลฟ่ ันลาว                    ขนุ นางเจ้าชาวบรุ ีหนีเข้าเถือน

ตนื แซแ่ ก้ฝันกนั ทกุ เรือน                            หลากจติ นมิ ติ เหมือนกนั ทงั นนั

บ้างก็วา่ เวลาเคาะระฆงั                               ได้ยนิ ดงั คกึ คกึ พิลกึ ลนั

เหน็ ชะรอยภตู ผีเราหนีมนั                            ตา่ งวิตกอกสนั ทกุ คนไป 

   พระเจ้าเชียงใหมฟ่ ื นตืนนิทรา                  ลกุ ผวาหวนั หวาดพระทยั ไหว

ก็ทราบวา่ ผีบ้านยา่ นผีไพร                          อยไู่ มไ่ ด้หนีออกนอกบรุ ี

แสนวติ กอกเมืองจะเคอื งเข็ญ                     ต้องยากเย็นผ้คู นจะป่ นปี

นีเพราะกทู ําความไมง่ ามด ี                         ไปชกั ให้ไพรีมีขนึ มา

แล้วหวนมานะนกึ กลบั ฮกึ เหียม                    อายกุ กู ็เยียมหกสบิ ห้า

ถงึ จะครองเมืองไปก็ไมช่ ้า                          ไมข่ ายหน้ายอมไทยให้อปั ระมาณ

อนั ชาตเิ สือถงึ จะตายลายก็อยู่ ให้ใครดรู ู้ชาตวิ า่ อาจหาญ

ชาตกิ ษัตริย์ถึงจะป่ นจนวายปราณ               มิให้พานชือชวั ว่ากลวั ใคร

ถงึ ชีวนั บรรลยั จะไว้ยศ                               ให้ปรากฏทวั โลกวิสยั

เหมือนทศเศียรสรุ ิวงศ์ทรงฤทธิไกร             ถกู ลกั ล้วงดวงใจไปให้ราม

แม้นรักชีวิตรักวงศจ์ ะสง่ นาง                         เธอส้ตู ายวายวางไมค่ ดิ ขาม

จงึ เลืองชือลือยศปรากฏนาม                        มีเรืองความในนพิ นธ์จนทกุ วนั

ถ้ากลวั เขาเราสง่ สร้อยทองให้                       ก็คงไมเ่ กิดเข็ญเป็นมหนั ต์

ส้บู รรลยั ไว้ยศเหมือนทศกรรฐ์                      ให้ลือลนั ชวั หล้าฟ้ าแลดิน

ตริพลางทางเสดจ็ ออกข้างหน้า                     ดํารัสสงั เสนาทงั ปวงสนิ

ให้คอยระวงั ระไวพวกไพริน                    เราเอาเวียงเชียงอินทร์เป็ นเรือนตาย 

   อํามาตย์รับโองการคลานออกมา             ตา่ งเข้มงวดตรวจตราคนทงั หลาย

ทกุ คา่ ยคปู ิดประตหู อรบราย                      กระทะทรายตงั ควั ทวั กําแพง

ทงั หญิงชายก็ให้มาขนึ หน้าที                     กองอคั คีให้สวา่ งกระจา่ งแสง

ให้เหลา่ สารวดั คอยจดั แจง                    ทวั ตาํ แหนง่ เกณฑ์ตรวจทกุ หมวดกรม 

   ครานนั นางอปั สรสมุ าลี                        มเหสีเชียงอนิ ทร์ปิ นสนม

เห็นบ้านเมืองวปิ ริตผิดนิยม                      จะแหลกลม่ เสียกระมงั ในครังนี

520

จําจะไปเพ็ดทลู มลู เหต ุ                            ให้ทรงเดชวินิจฉัยให้ต้องที

คดิ พลางยา่ งเยืองจรลี                               ไปเฝ้ าเจ้าธานีในทนั ใด

ครันถึงกราบก้มประนมกร                         บงั อรซบเศยี รสะอืนไห้

แล้วกราบทลู สามีพิรีไร                            ขอพระองคจ์ งได้กรุณา

เป็นความสตั ย์สจุ ริตไมค่ ดิ หงึ                      หมายจะพงึ ภวู ไนยจนสงั ขาร์

อนั ซงึ ศกึ ประชิดติดพารา                    ด้วยสาเหตเุ นือเคราะห์เพราะสร้อยทอง

จะเอานางไว้ไยในพารา                           ให้ไพร่ฟ้ าทกุ ข์ทนหมน่ หมอง

เคอื งระคายบาทาฝ่ าละออง                       ขอพระองค์จงตรองในพระทยั

พระสนมแนง่ นวลควรประคอง                    งามกวา่ เจ้าสร้อยทองไมน่ บั ได้

ไมค่ วรจะขนุ่ เคืองกบั เมืองไทย                   ถ้าสง่ สร้อยทองให้กบั นายทพั

ทีคนเขาเขาก็คืนเอาไปได้ เห็นพวกไทยจะเลิกกองทพั กลบั

ทงั วงั เวียงเชียงใหมไ่ มย่ อ่ ยยบั                    เหมือนพระดบั ความเข็ญเย็นประชา

ให้หมดสนิ เสียนหนามได้ความสขุ                ตดั ยคุ เสียอยา่ งนีจะดีกวา่

ขอพระองค์ทรงพระกรุณา                         ให้ไพร่ฟ้ าข้าแผน่ ดนิ สินทกุ ข์ภยั  

   ครานนั เจ้าเชียงอนิ ทร์บดนิ ทร์สรู          ฟังทลู ก็สะท้อนถอนใจใหญ่

นกึ สงสารสายสมรออ่ นพระทยั                    ประเดียวใจหวนพิโรธโกรธขนึ มา

น้องเอย๋ พีไมเ่ คยให้ใครหยาม                    เจ้าเวียงจนั ท์ทําความให้ข้ามหน้า

ยงั มหิ นําซําพวกอยธุ ยา                           หยาบช้ามาประชิดตดิ นคร

ถ้าขอนางโดยดพี ีจะให้                            นีมนั ไมย่ ําเกรงขม่ เหงกอ่ น

บงั อาจลกั ช้างม้าฆา่ ราษฎร                       ลือกระฉ่อนออกดงั ทงั แดนไตร

มนั เขียนหนงั สือท้าวา่ ประจาน                    มใิ ชพ่ ระในวิหารจะอดได้

จงึ ได้เกิดรบพงุ่ กนั ยงุ่ ไป                           ลาวบรรลยั มากมายเป็นหลายคน

ซงึ จะสง่ องค์นางไปเดยี วนี                               เหลือทีจะทําได้ให้ขดั สน

ไมข่ อสง่ คงส้จู นวายชนม์                          เกิดเป็นคนถงึ กรรมก็จําตาย 

   ครานนั นางอปั สรสมุ าลี                         ได้ฟังคําสามีก็ใจหาย

ชา่ งดงึ ดนั โกรธเกรียวไปเดียวดาย               จะทานทดั มากมายก็ไมค่ วร

เคารพราบกราบลาพระสามี                        เทวีเสดจ็ มาโดยดว่ น

521

ทอดองคล์ งกบั แทน่ แสนรัญจวน                   ยิงปันป่ วนโศกเศร้าเสียพระทยั

กรกอดลกู น้อยเจ้าสร้อยฟ้ า                       นางโศกาสะอกึ สะอืนไห้

แมไ่ ปทลู พระองค์ผ้ทู รงชยั                    เธอดอื ดงึ ขงึ ไปไมน่ ําพา

ทงั นีเพราะเคราะห์กรรมนํานิยม                  จะให้ลม่ โลกลาวตลอดหล้า

ทงั หญิงชายก็จะฟายแตน่ ําตา                       คงยากเย็นเป็นข้าพวกไทยแท้

แสนวิตกโอ้อกเจ้าแมเ่ อย๋                          จะเป็ นเชลยเขาเสียแล้ วนะแก้ วแม่

จงึ เผอญิ ให้กษัตริย์วิบตั แิ ปร                      ทีชวั แนก่ ลบั เห็นวา่ เป็นดี

ตรัสพลางทางข้อนพระทรวงรํา                  แสนระกําดงั จะม้วยไปเป็นผี

เจ้าครอกน้อยสร้อยฟ้ านารี                       ก็โศกีลกู แมน่ ิงแนไ่ ป

กํานลั นางตา่ งเอาสคุ นธ์สรง                      คอ่ ยชมุ่ ชืนฟื นองค์คนื มาได้

แตโ่ ศกแล้วโศกเลา่ เฝ้ ารําไร                     ร้ องไห้ ข้ อนอกจนฟกแดง 

   จะกลา่ วถึงขนุ แผนแสนสนิท                 เรืองฤทธิลือทวั กลวั แสยง

พอรุ่งแสงทินกรขนึ ร้อนแรง                      ก็จดั แจงกองทพั กําชบั การ

ให้เร่งผกู อสั ดรกญุ ชรชาต ิ                        จะยกยาตราพลพหลหาญ

ลว่ งลดั ตดั ตรงเข้าดงดาน                         ประชิดชานเชียงใหมใ่ นวนั นี 

  พวกอาสารับสงั ไมร่ ังรา                         ตา่ งไปผกู ช้างม้าอย่อู งึ มี

จบั อาวธุ วนุ่ วิงเป็นสิงคลี                           ประจําทีพยหุ บาตรจะยาตรา

ให้พระนายท้ายนํานนั นําศกึ                      ขีพลายประกายพรึกมาข้างหน้า

เพียกงึ กํากงถดั ลงมา                             ขีพลายพลกิ พสธุ ามากลางพล

ขนุ แผนขีพลายศรีคชเดช                       พลายงามขีพลายเกตตุ ้อนพหล

พวกอาสาร่าเริงทกุ ตวั คน                        รีบร้ นโยธาคลาไคล 

โหส่ นนั ลนั ก้องท้องอรัญ                         ครึงวนั ก็กระทงั ถึงเชียงใหม่

ให้หยดุ ทพั ยบั ยงั ตงั พลไว้                       นายไพร่พร้อมพรังอยคู่ งั คบั

เอาอ้อแขมมากระหนาบคาบเข้าไว้            ซดั ข้าวสารหวา่ นไปเป็นคา่ ยตบั

ปักรายหลายชนั กนั หน้าทพั                      สําหรับรับปื นใหญ่ในบรุ ี 

   ในชานเวียงเสียงสนนั ออกหวนั ไหว        เหน็ ทพั ไทยมาประชิดติดกรุงศรี

พวกลาวระวงั ตวั ทวั ธานี                          เข้าประจําหน้าทีสินทงั นนั

522

บ้างเคียวชนั หลอมตะกวั ควั ทราย              ตงั เตารายบนกําแพงไว้แข็งขนั

กองไฟรอบเมืองเนืองเนืองกนั                  สง่ แสงแดงฉนั ทงั เวียงชยั

องคพ์ ระเจ้าเชียงอินทร์ปินนคั รา               ออกมาสงั เสนาผ้นู ้อยใหญ่

ให้ระแวดระวงั ตงั ใจ                               ดอู ย่าให้ผ้คู นปนเข้ามา

เอาหอกดาบปื นผาอาวธุ                           เครืองยทุ ธ์เตรียมไว้ให้แนน่ หนา

ชนั แมวหนสู นุ ขั นกกา                              แม้นเข้าเมืองจบั ฆา่ ให้วายชนม์

ให้เสนีสีนายแยกย้ายไป                            ตรวจไพร่โยธาโกลาหล

รอบจงั หวดั อดั แอแตล่ ้วนคน                      ทกุ ถนนหนทางสวา่ งไฟ 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสนทิ                        เรืองฤทธิลือจบพภิ พไหว

กบั ลกู ชายพลายงามทรามวยั                      พอดกึ ได้สามยามตามตํารา

ฟ้ าขาวดาวดวงสะกดแจม่                          พระจนั ทร์แรมรีบดบั ลงลบั หล้า

พอ่ ลกู จดั แจงแตง่ กายา                           นงุ่ ผ้ามว่ งดาํ ประจํากาย

สะเอวคาดราตคตก็สีดํา                          คล้องประคําตะกรุดทองทงั สองสาย

ใสเ่ สือยนั ต์ลงองค์นารายณ์                     เข็มขดั ขมองพรายคาดกายพนั

ประจงจบั จบประเจียดประจพุ ระ                โพกศีรษะทะมดั ทะแมงดแู ข็งขนั

ทงั พอ่ ลกู ผดั ผงทีลงยนั ต ์                         แล้วเสกจนั ทน์เจิมหน้าสงา่ งาม

ขงึ ขงั ทงั คดู่ สู งา่                                      ดงั พญาสีหราชเรืองสนาม

จบคาํ นบั จบั ดาบปราบสงคราม                   บา่ ยหน้ามาตามยามอาทิตย์

ตรงเข้าไปในป่ าแล้วปลกุ ตวั                       เป่ าทวั ด้วยคาถาประกาศติ

ขยบั ยืนยกเมฆดนู มิ ิต                              เห็นรูปนารายณ์เรืองฤทธิตดิ อมั พร

สีหตั ถ์ทรงศาสตราคทาเพชร                      พร้อมเสร็จจกั รสงั ข์พระแสงศร

ลมสองคลองคลอ่ งขวาเวลาจร                  ก็ก้าวเท้าขวากอ่ นทงั สองคน

กมุ ารทองโหงพรายรายรอบข้าง                พอ่ ลกู เยืองย่างมาทางถนน

ร่ายเวทจงั งงั กําบงั ตน                              ไมม่ ีคนทายทกั แตส่ กั คํา

ปี นข้ามเนินคปู ระตคู า่ ย อ้ายพวกลาวบา่ วนายอยคู่ ลาคลํา

ล้วนต้องมนตร์ง่วงหงบั หลบั คะมํา ขนุ แผนนําหน้าไปใกล้กําแพง

ยืนมองชอ่ งประตคู นผ้ไู ขว ่        กองไฟไว้สวา่ งกระจา่ งแสง

523

ทหารปื นยืนเป็ นพวกใสห่ มวกแดง               เสียงฆ้องป๋ องแป๋ งออกรอบไป
ขนุ แผนกบั ลกู ชายร่ายพระเวท                   อนั วิเศษสองนายใช้พรายได้
แล้วขนึ คอผีกมุ ารอนั ชาญชยั                      ผีก็แผลงฤทธิไกรวิสยั ตน
ผาดโผนโจนข้ามกําแพงเมือง                    เปรืองเดียวเข้าได้ไมข่ ดั สน
ขนุ แผนเป่ าซํากระหนํามนตร์                       สะกดคนหลบั รอบขอบนคร
แล้วตรงมาถงึ วงั เจ้าเชียงใหม ่                     ขนุ แผนใช้พรายลาวเข้าไปก่อน
ให้ถอนลิมถอดสลกั ชกั กลอน                     ทงั พอ่ ลกู บทจรเข้าวงั ใน 
   ผ้หู ญิงลาวท้าวนางแลโขลนจา่                  แลมาหาเห็นขนุ แผนไม่
ทงั คณุ หมอ่ มจอมเจ้าแลสาวใช้                    จรลีสีไหลก่ นั ไปมา
ขนุ แผนพลายงามตามกนั จร                        เทียวทกุ ตรอกซอกซอนทงั ซ้ายขวา
ขนึ ตาํ หนกั เจ้าหม่อมจอมมารดา                   จะดทู า่ ชาววงั เป็นอยา่ งไร
บ้างซุบซบิ สนทนาถงึ ข้าศกึ                          บ้างข้อนอกเข้าสะอกึ สะอืนไห้
บ้างจบั เบียบนผีพริ ีพไิ ร                              บ้างเย็บไถ้คาดแนน่ ใสแ่ หวนทอง
ทกุ หนแหง่ แสยงสยดทวั                             ไมม่ ีหววั มีแตไ่ ห้ไปทกุ ห้อง
พอ่ ลกู เลด็ ลอดเทียวสอดมอง                      เหน็ หมน่ หมองเวทนาในอารมณ์
แตพ่ วกเลน่ จบั คไู่ มส่ ้ทู กุ ข์                           ยงั สนกุ รืนรวยทําสวยสม
บ้างไปมาหาคทู่ ีเคยชม                              เชยแก้มแนมนมกระนีกระนนั
บ้างขนึ มาหาสเู่ หมือนช้ชู าย                        แยบคายลนิ ลมเป็นคมสนั
บ้างหวงหงึ บงึ บอนควกั ค้อนกนั                     บ้างแดกดนั ทง่ เถียงเสียงอลวน
ทีลางนางทอดตวั เกาหวั แกรก                     ถ้าเมืองแตกเรานีคงปี ป่ น
ลางนางบ้างวา่ อยา่ ร้อนรน                          ของยงั มีทีตนไมจ่ นนาน
บ้างวา่ ถ้าตกไปเมืองใต้                             ทําอยา่ งไรจงึ จะดใี ห้วิถาร
ทีลางนางนอกคอกบอกอาการ                   อยา่ เกียจคร้านโต้ตอบชอบทกุ คน
ทีคนโงถ่ ามวา่ โต้อยา่ งไรขา                       ถ้าผวั ดา่ ดา่ โต้ฤๅยงั ฉงน
ใครเขาให้โต้ปากอยากสปั ระดน                    ให้เอาตนโต้ดอกบอกตามการ
ซงึ โต้ตอบอยา่ งนีไมม่ ีครู                           ด้วยตา่ งคตู่ า่ งวสิ ยั หลายสถาน
ถ้าโต้ตอบชอบใจแล้วไมน่ าน                     ต้องซมซานฝากตวั กลวั จนงอ

524

แนพ่ วกเรานะอยา่ เอาทีผวั ไพร่                   เหมือนกบั เหยียบขีไก่มนั ไมฝ่ ่ อ

ปะนายมลุ ขนุ นางวางให้พอ                       เข้าเคลียคลอเคล้าคลงึ ให้ถงึ ใจ

ทงั นวดฟันปรนนิบตั พิ ดั วี                           ทําให้ดีขีคร้านจะหลงใหล

ยงิ กวา่ ยาแฝดฝังเข้ายงั ใจ                         ทา่ นผ้หู ญิงทิงไลเ่ สียเลเพ

ยงิ งกงนั ฟันหกั ยิงรักสาว                           กลวั จะซานลานลาวเจ้าเสนห่ ์

อตุ สา่ ห์เฝ้ าเอาใจใช้อปุ เทห่ ์                       แกข่ ีเหร่ดีนกั ยิงรักเมีย

ระวงั แตอ่ ้ายหนมุ่ กระจมุ๋ กระจมิ                    มนั มกั ชิมแล้วเฉยเลยทงิ เสีย

ถ้าไมช่ ว่ ยตวั ได้อยา่ ให้เยีย                        ทําปัวเปี ยเสียพอป่ องพร่องราคา 

   ครานนั ขนุ แผนแสนประเสริฐ                  เลืองชือฦๅเลศิ ตลอดหล้า

กบั ลกู ชายหงายแหงนดดู ารา                     พอเพลาดาวธงเข้าตรงรถ

ดอู ากาศแผ้วผอ่ งเป็นคลองช้าง                  แจม่ กระจา่ งเดน่ ดาวดวงสะกด

พระจนั ทรร่อนดบั ลบั บรรพต                      กําหนดต้องฤกษ์พาตาํ ราเรียน

พอ่ ลกู เสกซดั ข้าวสารกราว                        พวกแสนลาวล้มเกลือกลงเสือกเศียร

ทีนงั ขงึ แข็งตาหน้าวิงเวียน                         จนล้มพาดดาษเดียรลําดบั กนั

ทีลกุ ขนึ กึกกกั มาตกั นํา                            ต้องอาคมล้มคะมําควําทบั ขนั

ลางนางเชด็ ไรใสน่ ํามนั สําลีพนั ไม้คาหลบั ตาไป

ลางนางปักสะดงึ ตรึงตราชนุ                        งว่ งงนุ หลบั ตามือคาไหม

ทีปันฝ้ ายกรอหลอดลงกอดไน                    ทีนงั ยามตามไฟไมส่ มประดี

ขนุ แผนสงั ผีโขมดกมุ ารทอง                       จงเข้าไปในห้องปราสาทศรี

สะกดพระยาลาวเจ้าธานี                            มเหสีลกู สาวชาวพนกั งาน 

   ผีคํานบั รับคําทําเดชา                            พอพริบตาเดียวหนงึ ถงึ ราชฐาน

ขนึ บนตําหนกั พลนั มทิ นั นาน                       เข้ากดทบั หลบั ซานไปทกุ คน

ด้วยเทวดารักษากําพฉู ตั ร                          ผีไทยไลก่ ําจดั เข้าไพรสณฑ์

กมุ ารจงึ เข้าไปได้ใกล้ตน                           ทบั เจ้าภวู ดลไว้ตรึงตรา

องค์พระเจ้าเชียงใหมช่ ยั ศรี                         ครันต้องมนตร์ดลผีให้มืดหน้า

ดงั ใครปลิดจิตปลิวจากกายา                       ลงนทิ ราแนน่ งิ ไมต่ งิ องค์ 

  ขนุ แผนกบั ลกู ยาศกั ดาเดช                       ร่ายพระเวทเป่ าลมประสมสง่

525

แล้วเยืองย่างอยา่ งสองพยคั ฆ์ยง                 ตรงเข้าเรือนทองห้องสวุ รรณ
อเนกแนน่ ล้วนแสนสรุ างคร์ าช                    ต้องอาคมล้มกลาดเป็นหลนั หลนั
ดงู ามถ้วนล้วนเหลา่ พระกํานลั                      ผิวพรรณพงึ ชมสมสะคราญ
ผ้าผวยเทพประนมหม่ นอน                         ฟกู หมอนเสือสาดสะอาดสะอ้าน
กลินฟ้ งุ ม้งุ แพรแลละลาน                          พนกั งานตา่ งตา่ งทกุ อยา่ งไป
พอ่ ลกู จรจรัลเข้าชนั สอง                            ประทีบส่องแสงสวา่ งกระจา่ งไข
พระสนมล้มหลบั ระเนนใน                          ล้วนวไิ ลเลิศลําดสู ําอาง
ละมอ่ มเหมาะเพลาะกรอมหอมหม่              บ้างเปิดนมขาวชว่ งอลา่ งฉ่าง
ดสู องแก้มแจม่ เจียนผวิ มะปราง             ล้วนแตอ่ ยา่ งสาวใหญ่ไว้ทว่ งที
สนทิ นิงเหนือหมอนทีนอนนาง                    ดสู ําอางออ่ นสะอาดลาดกํามะหยี
ม้งุ น้อยน้อยห้อยพปู่ ระตมู ี                         ล้วนแพรบางตา่ งสีดสู มทรง
พอ่ ลกู จรจรัลเข้าชนั สาม                           ประทีปอจั กลบั ตามงามระหง
ทงั สองยา่ งยรุ ยาตรดอู าจอง                     เห็นอนงค์แนง่ น้อยสนิทนอน
ล้วนรุ่นรุ่นรูปเรียมจําเริญลกั ษณ์                  ผิวพกั ตร์ผ่องเกลียงเพียงอปั สร
หม่ แพรสีมีวลยั ใสส่ วมกร                           เอาสร้อยอ่อนทําสายสะองิ รัด
ใสต่ ้มุ หซู ้ายขวาระย้าย้อย                          เอวบางร่างน้อยนมถนดั
ดงั ประทมุ ตมู เตง่ เคร่งครัด                             จําปาทดั ถนั ได้ไมล่ อดทรวง
เจ้าพลายงามเดนิ หลงั ตงั ตาเขม้น                 เสียดายเป็นทีนงั รองของหลวง
เอามือช้อนเข้าทีพมุ่ ประทมุ พวง                      ไมโ่ รยร่วงกลีบกลดั กําดดั ตงึ
ขนุ แผนเห็นลกู เข้าไปเคล้าคลอ                   เอามือหอ่ ป่ ายหลงั ลงดงั ผงึ
นีของหลวงนะอยา่ เข้าไปเคล้าคลงึ                ถ้าแม้นนกึ ลกึ ซงึ สเิ สียความ
ไมค่ วรนะเจ้าเราเป็ นไพร่                            เขาก็ได้เป็ นนางระวางห้าม
ยงิ จะให้เชียวชาญการสงคราม                     มาตคุ ามลามลวนอยา่ ควรทํา
เจ้าพลายงามบอกความกบั บดิ า                   แวะเข้ามาชมเลน่ เห็นขําขํา
เพียงลกั หลบั ลบู ต้องประคองคลํา                 ไมไ่ ด้นกึ ลกึ ลําละเลิงใจ
เออนะเจ้าเราขอเสียคนื เดียว                       ชว่ ยกนั เคียวแขง็ ข้อเอาให้ได้
ถ้าเสร็จศกึ แล้วจะนกึ เอานางใด                    เว้นแตห่ ม่อมยอมให้ทกุ นารี 

526

   พอ่ ลกู ไคลคลามาทงั สอง                        ถึงห้องทองทีประทมเจ้ากรุงศรี
เสกสะเดาะลมิ ลนั ออกทนั ที                         ตรงขนึ ทีอฒั จนั ทร์บนชนั พกั
เข้าปรางคท์ องชมห้องปราสาทศรี                 เธอเทียบทีพระประทมไว้สมศกั ดิ
มีมา่ นทองสองไขใสเ่ ชือกชกั                       ทีฝาทําจําหลกั เป็นลายลอย
เพดานเขียนลายทองเป็นถ่องแถว                ระย้าแก้วแพรวพรายสายโซ่ห้อย
โคมปัดอจั กลบั ระยบั ย้อย                            แสงสวา่ งพร่างพร้อยดพู รายตา
หน้าพระแทน่ ล้วนแตแ่ สนสาวสรุ างค์             อนงค์นางอยงู่ านขนานหน้า
ดรู ูปเรียบกะทดั รัดจํารัสตา                          โสภานมิ นวลควรจะชม
ขนงเนตรเกศแก้มแจม่ จํารัส                        ถนั ก็ทดั กนั ทงั คดู่ งู ามสม
มีสจุ หนีทีนอนหมอนพรม                            ล้วนแตห่ ม่ แพรสีมีขลิบริม
ทองวลยั ใสแ่ ขนแหวนสอดก้อย                   ผกู สายสร้อยสบิ นวิ เจ้านมุ่ นิม
ใสต่ ้มุ หเู ฟื องห้อยพลอยทบั ทิม                    ดหู น้าตาจิมลมิ ดงั ลกู จนั
เหลา่ นางดีดสีทีข้างแท่น                            ละม้ายแม้นเหมือนต๊กุ ตาปัน
งามระหงทรงศรีฉวีวรรณ                            ประดบั กายคล้ายกนั ทกุ นารี
คนระนาดนอนหลบั ทบั คนฆ้อง                     นางคนร้องนอนทบั กระจบั ปี
คนโทนทบั หลบั ใหลไมส่ มประด ี                      นางคนสีซอทบั คนกรับนอน 
   พอ่ ลกู ชมพลางยา่ งยอ่ ง                           ขนึ พระแทน่ ในห้องข้างซ้ายก่อน
แหวกวิสตู รสวุ รรณอนั บวร                           เข้าในทีบรรจถรณ์ด้วยทนั ใด
เหน็ สองนางตา่ งองค์บรรทมหลบั                   อจั กลบั จบั ผิวดผู อ่ งใส
งามจริงพริงพร้อมละมอ่ มละไม                    เป็นนวลปลงั ดงั ใยสําลีชี
เพง่ พินจิ พศิ ทรงพระองคใ์ หญ่                      แลวิไลเลิศลกั ษณ์เป็นศกั ดิศรี
ดผู ิวพกั ตร์ก็ยงั ผอ่ งละอองด ี                        แตต่ รงทีพระถนั นนั พร่องทรวง
เห็นอนงค์จะเป็นองคช์ นนี                           นางโฉมยงองค์นีเป็นลกู หลวง
พงึ เป็นสาวรุ่นร่างกระจา่ งดวง                       ดสู องถนั นนั เป็นพวงผกาทิพย์
เหมือนโกมทุ พงึ ผดุ หลงั ชลา                      พอต้องตาเตอื นใจจะให้หยบิ
เจ้าพลายแลเลง็ เพง่ ไมพ่ ริบ                         พอ่ กระซิบห้ามปรามก็ขามใจ
สนิทนงิ เหนือหมอนดงั ทอ่ นแก้ว                    พระพกั ตร์แผ้วมิได้มีรอยฝี ไฝ

527

งามขนงก่งค้อมละมอ่ มละไม                       แตเ่ นตรหลบั ยงั วไิ ลประหลาดนาง

นาสกิ ตละทรงพระแสงขอ                           โอษฐ์ลออเรียมริมเหมือนจิมฝาง

สองปรางอยา่ งผวิ ผลมะปราง                          ดทู รงศอคอคางอยา่ งกลงึ กลม

งามระหงทรงศรีไมพ่ ีผอม                            เพริศพร้อมแตบ่ าทจนถึงผม

กระหมวดมนุ่ เกศาก็นา่ ชม                            ปักปินทองถมราชาวดี

กณุ ฑลสองข้างพร่างแสงเพชร                     สงั วาลประดบั สลบั เม็ดพลอยตา่ งสี

กําไลกรทองร่อนรูปนาคี                             ธํามรงค์เรือนมณีสีพร่างพราย

ผ้านงุ่ ถงุ ยกกนกกรอง                           หม่ แพรริวทองจํารัสฉาย

มเหสีทรงยกกนกกลาย                         หม่ แพรเหลืองลายมะลิทอง

พระเทพีมีบตุ รจนเป็นสาว                            ยงั ดรู าวสกั สบิ หกไมบ่ กพร่อง

กะทดั รัดผิวเรียมเอียมละออง                     ควรประคองไว้ถนอมเป็นจอมนาง 

   ชมพลางยา่ งมาพระแทน่ ใหญ่                  ตรงเข้าไปรวบรูดวสิ ตู รกร่าง

แตล่ ้วนเครืองทองคําดสู ําอาง                     พระแสงวางข้างทีมีหลายองค์

แลเห็นเจ้าเชียงอินทร์ปินไอศวรรย์               สถิตบรรจถรณ์ประเทืองเรืองระหง

ดขู าวนวลอ้วนกลมสมทรวดทรง                  ควรเป็ นวงศ์อิศเรศเกศเชียงอินทร์

คลมุ ประทมุ ถมเถือกด้วยทองชดุ                  เป็นเครือครุฑยดุ นาคดเู ฉิดฉิน

ภษู าทรงพืนแดงแยง่ ทรงข้าวบณิ ฑ์               ดงู ามสนิ สมศกั ดษิ ัตรา

พลายงามก็กรายเข้าซ้ายองค์                      ขนุ แผนแสนณรงค์เข้าเบืองขวา

หยบิ เอาพระแสงวางข้างทีมา                       จนสินราชศาสตราจะรอนราญ

แล้วสองนายเข้าประจําทงั ซ้ายขวา                ดงั พญาสีหราชอาจหาญ

ขนุ แผนเป่ ามนตร์ประทบั ขบั กมุ าร                   ผีก็คลานเคลือนตนลงพ้นองค์

ขนุ แผนกระทืบเตียงทองร้องตวาด                ด้วยอํานาจพระยาครุฑสดุ เสียงสง่

ฝ่ ายวา่ ท้าวเจ้าฟ้ ามลาว์วงศ์                           สะด้งุ องค์ตกประหมา่ สง่าครุฑ

ลืมพระเนตรเหน็ ไทยอยใู่ นที                       พระอินทรีย์เสียวสนั พรันทีสดุ

นกึ มานะจะประจญรณยทุ ธ์                         คว้าหาอาวธุ ไมพ่ บพาน

ดงั ใครเอาตรีเพชรมาเดด็ เศียร                     พระทยั เจียนจะแยกแตกฉาน

ชีวิตกตู กอยใู่ นมือมาร                               ไมช่ ้านานมนั คงฆา่ ชีวาวาย

528

จะออกปากงอนง้อขอชีวิต                          ก็ละอายแก้จิตไมค่ ิดหมาย
ลกุ ขนึ นงั นิงไมต่ งิ กาย                                มาตรหมายวา่ ไมม่ ีชีวีคง 
   ครานนั ขนุ แผนแสนสนทิ                          เหน็ เจ้าเชียงอินทร์สินคดิ ตะลงึ หลง
หากมานะนงั นงิ ไมต่ งิ องค์                           ขนุ แผนสง่ สรุ เสียงประเปรียงมา
ฮ้าเฮ้ยพระยาปัจจามิตร                             ตวั เป็นคนพาลผิดริษยา
องคพ์ ระจอมมงกฎุ อยธุ ยา                          มิได้มายํายีเมืองเชียงอินทร์
เจ้าฟ้ าสตั นาคนหตุ                                     ถวายบตุ รกรุงไทยดงั ใจถวิล
ตวั กระทําจญั ไรใจทมฬิ                               ออกชิงไว้ให้สินเสียไมตรี
ทงั พวกไทยทีมารับก็จบั จํา                          เฆียนขบั ยบั ระยําจนป่ นปี
แล้วมีสารไปท้าถึงธานี                               ให้กรูกรีรีพลมาชนช้าง
ไมเ่ จียมตวั เป็นประจนั ตประเทศ                    ชา่ งโอหงั บงั เหตเุ สียสนิ อยา่ ง
จงึ ตรัสใช้เราทหารแตป่ านกลาง                    ให้มาล้างชีวนั ให้บรรลยั
อยา่ นงั ก้มหน้านงิ ไมต่ งิ กาย                         จะยอมตายหรือจะคดิ กลบั จิตใหม่
แผน่ ดนิ ลาวนีจะเห็นเป็ นของใคร                   จะวา่ ไรวา่ มาอยา่ นิงนาน 
   ครานนั เจ้าเชียงใหมค่ รันได้ฟัง                  อรุ ะดงั เพลิงไหม้ประลยั ผลาญ
สดุ ฤทธิทีจะคดิ ประจญั บาน                          ด้วยทหารกรุงไทยอยใู่ กล้ตน
จะตอ่ ตกี ็ไมม่ ีอาวธุ ส้ ู                                  เป็นสดุ รู้สดุ ฤทธิตดิ ขดั สน
จะผดุ ลกุ หนีไปก็ไมพ่ ้น                               ให้อนั อ้นจนจิตคิดเสียใจ
กลวั ตายคลายมานะละทิฐิ                            ดาํ ริแล้วดํารัสตรัสปราศรัย
นีแนะ่ ทา่ นสองทหารอนั ชาญชยั                     ข้อยก็ได้พลงั จิตผดิ เสียแล้ว
ถ้าทา่ นไว้ชีวิตคดิ เมตตา                              จะเป็นข้าพระทลู กระหม่อมแก้ว
สร้อยทองข้อยบไ่ ด้ไปวีแวว                         มิได้แผ้วพานพ้องประเพณี
จะออ่ นน้อมยอมถวายเจ้านายแล้ว                 ทงั ลกู แก้วเมียมงิ มเหสี
ทงั เวียงชยั ไพร่ฟ้ าข้าบรุ ี                               ถวายไว้ใต้ธุลีพระบาทา 
   ครานนั ขนุ แผนกบั พลายงาม                  ได้ฟังความเจ้าเชียงอินทร์สนิ กงั ขา
เหน็ เตม็ หวนั ครันคร้ามความมรณา                   ก็รู้วา่ ยอมตวั กลวั เป็นแท้
จงึ ตอบวา่ วาจาของเจ้าตรัส                            ยงั จะสตั ย์สจุ ริตสนทิ แน่

529

หรือเหน็ เข้าทีคบั จงึ รับแพ้                             แล้วจะเบอื นเชือนแชดอกกระมงั  

   เจ้าเชียงใหมไ่ ด้ฟังจงึ ตอบถ้อย                 อนั คําข้อยเว้าแล้วบถ่ อยหลงั

ทกุ สงิ สนิ สารพดั เป็นสจั จงั                             ชาตกิ ษัตริย์ตรัสดงั วา่ ช้างงา

ถ้าขืนคดหดเหียนเหมือนเศยี รเตา่                   ขอให้เราสนิ ชีวงั สงั ขาร์

แล้วทนทกุ ข์ทว่ มหวั ชวั กลั ปา                        ในมหาโลกนั ต์แตว่ นั ตาย

จะเชือคาํ ข้าเฝ้ าเหลา่ ลกู เมีย                          ยใุ ห้เสียสจุ ริตอย่าคดิ หมาย

จะถือสตั ย์ให้ตลอดจนวอดวาย                      ขอให้ทา่ นสองนายจงวางใจ 

   ขนุ แผนฟังท้าวเจ้าเชียงอินทร์                  ให้ความสตั ย์สมถวลิ สนิ สงสยั

ทงั สองนายคลายขลู่ งทนั ใด                          เข้านงั ใกล้แล้วกล่าววาจาพลนั

ถ้าเทียงตรงคงสตั ย์ปัฏิญาณ                         ซงึ โทษทา่ นนนั ไว้ให้หม่อมฉนั

จะเบยี งบา่ ยทลู องคพ์ ระทรงธรรม์        มใิ ห้ทา่ นอนั ตรายวายชีวิต

แล้วพอ่ ลกู ก็ถวายพระแสงคืน                        จงชชู ืนเถิดอยา่ ชําระกําจติ

จะทลู ลาพระองคผ์ ้ทู รงฤทธิ                           คืนไปทีสถิตกองทพั ไทย 

   เจ้าเชียงอนิ ทร์คํานบั รับพระแสง            พระพกั ตร์แดงมวั หมองคอ่ ยผอ่ งใส

ถ้าแม้นทา่ นเมตตาเหมือนวา่ ไว้                      ก็จะรอดบรรลยั ด้วยสองนาย

ขอมอบชีวติ ไว้ทีในทา่ น                               ชว่ ยโปรดปรานเพ็ดทลู ขยบั ขยาย

ให้พระองคท์ รงโปรดโทษเคลือนคลาย            จะเป็นตายก็เพราะทา่ นกรุณา

   ครานนั ขนุ แผนแสนสงคราม                   กบั ลกู ชายพลายงามงามสงา่

ได้ฟังเจ้าธานีมีเมตตา                                  จงึ ตอบวา่ อยา่ แหนงแคลงพระทยั

ทีทลู รับกบั ทา่ นนนั ทกุ สิง                              เป็นคําจริงหามีมสุ าไม่

แม้นพระองคค์ งสตั ย์เหมือนตรัสไว้                 คงมิให้ตวั ทา่ นอนั ตราย

ทงั สองคนพอ่ ลกู ขอษมา                              แล้วลกุ ลาจรจรัลผนั ผาย

ลงจากปรางค์ยา่ งเยืองชําเลืองกราย                 กระซิบสงั โหงพรายกมุ ารทอง

เอง็ จงอยดู่ ปู รางค์อยา่ หา่ งไกล                       ประจําเจ้าเชียงใหมอ่ ยใู่ นห้อง

สะกดตามทกุ รอยคอยสอดมอง                     เธอจะตรองอยา่ งไรก็ให้รู้

ลกู เมียมาตะบอยอ้อยอิง                              เธอตรงไว้ไมป่ ระวงิ ให้นิงอยู่

ถ้าเชือเมียเสียสตั ย์เป็นศตั รู                           เอ็งรีบออกไปบอกกอู ยา่ นอนใจ

530

สงั พลางทางแก้สะกดคน                              ลอ่ งหนออกทางชอ่ งลกู ดาลไข

ขนุ แผนพลายงามตามกนั ไป                          ถงึ กองทพั ไทยมิได้ช้า 

   เดนิ ยมิ เข้าในคา่ ยไปนงั ลง        พระท้ายนํากํากงพวกอาสา

ทงั พวกไพร่ทงั หลายเห็นนายมา ตา่ งวนั ทาไตถ่ ามความณรงค์

ขนุ แผนเลา่ แจ้งแถลงความ                            ทีไปกบั พลายงามตามประสงค์

ลอบสะกดเข้าได้จนใกล้องค ์                          แล้วปลกุ ขนึ จะปลงชีวติ ท้าว

เธอตกใจจวนตวั กลวั ความตาย                        ยอมถวายสร้อยทองกบั ลกู สาว

ทงั เสนาข้าแผน่ ดนิ สนิ เมืองลาว                       ทงั ไพร่จ้าวเมียมิงแลศฤงคาร

ตวั เธอก็ลงถ่อมยอมเป็นข้า                            ขอขนึ อยธุ ยามหาสถาน

ขอแตอ่ ยา่ ให้ตายวายปราณ                           ได้ให้สตั ย์ปัฏิญาณไว้แนน่ อน 

   พวกนายไพร่ได้ฟังขนุ แผนวา่                    ทงั ไทยลาวราวจะพากนั บนิ ร่อน

เสร็จศกึ เชียงอินทร์สนิ ทกุ ข์ร้อน                      จะร้องละครไปบ้านสําราญใจ

ทงั นายไพร่พดู จ้อหวั ร่อร่า                              จวนเวลาจวบจวนประจสุ มยั

ขนุ แผนกบั พลายงามผ้ทู รามวยั                        ก็เข้าในทีสถิตแล้วนิทรา 

   ครันอทุ ยั ไขประเทืองเรืองรุ่งราง               สอ่ งสวา่ งทวั ทศทิศา

ฝ่ ายพระจอมเชียงอนิ ทร์ปินนคั รา                   เสดจ็ มาทีสถิตพระเทพี

ลดองค์ลงนงั บลั ลงั ก์รัตน์                               แล้วดาํ รัสบอกมิงมเหสี

พีนอนหลบั ใหลในราตรี                                  ไพรีเข้ามาได้จนใกล้กาย

ครันสะด้งุ จิตฟื นตนื ผวา                                 คว้าหาอาวธุ ก็สญู หาย

จะแลน่ หนีปัจจามิตรก็คดิ อาย                         ถึงถวายกรุงลาวกบั เจ้าไทย

ทงั องค์นางสร้อยทองของสําคญั                      พระสนมกํานลั ทงั น้อยใหญ่

ทงั เจ้าข้อยสร้อยฟ้ าข้าเวียงชยั                        ถวายไว้ใต้เบืองบทมาลย์

พียอมน้อมคาํ นบั รับความผิด                          ขอแตช่ ีวิตอยา่ สงั หาร

จะถวายสวุ รรณบรรณาการ                             ได้ให้สตั ย์ปัฏิญาณทกุ สงิ ไป

ก็ขอบใจไพรีทีเข้ามา                                       เราสญั ญาเขาก็กลบั ไปทพั ใหญ่

ดวงจิตเจ้าอยา่ คิดเสียนําใจ                            เพราะมีกรรมทําไว้แตก่ ่อนมา 

   ครานนั นางอปั สรมารศรี                          ได้สดบั คดีทีผวั ว่า

531

ดงั พระกาฬจะผลาญให้มรณา                         ก็โศกาข้อนทรวงเข้ารําไร

เจ้าประคณุ ทนู กระหม่อมของเมียแก้ว               ได้ทลู แล้วหาฟังคําเมียไม่

เพราะรู้แนแ่ ท้เทียงจะเกิดภยั                           แตแ่ รกไทยยกมาถงึ ธานี

สะกดคกุ ลกั คนปล้นช้างม้า                            เขน่ ฆา่ ผ้คู นเสียป่ นปี

เพียงคนสามสบิ ห้ามาเทา่ นี                            แม้นไมด่ ีฤๅจะหาญมาราญรอน

เสนาห้านายไปรบรับ                                    ก็แตกตายกา่ ยทบั เป็นไม้ทอ่ น

ทงั ทพั ผีก็หนีเขาซอกซอน                             แตภ่ ธู รดือดงึ ตะบงึ ไป

แม้นพระองค์ทรงฤทธิคดิ ปรองดอง                  สง่ สร้อยทองคนื เสียไปเกลียไกล่

กองทพั ก็จะกลบั ไปกรุงไทย                          เชียงใหมจ่ ะดํารงคงเจริญ

แตน่ ีไปไหนจะพ้นความฉิบหาย                      ถึงไมต่ ายก็จะตกระหกระเหนิ

ฝงู ประชาก็ซําระยําเยนิ                               ต้องเป็นทกุ ข์ฉกุ เฉินทงั ไพร่นาย

เหมือนปางหลงั ครังเรืองนางสีดา                    เกิดมาล้างลงกาให้ฉิบหาย

ทศพกั ตร์รักหลงให้วงศว์ าย                          ต้องฆา่ ฟันกนั ตายลงกา่ ยกอง

นางมณโฑทลู ทดั ท้าวขดั เคอื ง                      จงึ บรรลยั ไพร่เมืองได้หมน่ หมอง

เหมือนครังนีพระองคห์ ลงสร้อยทอง                จงึ ได้พาพวกพ้องต้องบรรลยั

นางสร้อยทองก็ทํานองนางสีดา                      เกิดมาล้างผลาญเมืองเชียงใหม่

ครันเมียห้ามก็วา่ หงึ จงึ จนใจ                           รําพลางสะอืนไห้ไมส่ มประดี 

   เจ้าเมืองเชียงใหมไ่ ด้ฟังนางอปั สร            ให้เร่าร้อนฤทยั ดงั ไฟจี

จงึ ดาํ รัสตรัสตอบพระเทพี                             จะขืนเฝ้ าเซ้าซีไปทําไม

ใชพ่ ะวงหลงรักนางสร้อยทอง                 เพราะเคืองข้องเวียงจนั ท์นนั ข้อใหญ่

ไมเ่ กรงขามข้ามหน้าไปหาไทย                     เราจงึ ชงิ นางไว้ในพารา

ถ้าแม้นพีสมคั รรักจริง                                 ไหนจะนงิ เสียไมร่ ่วมเสนห่ า

เป็นกึงปี พีมิได้จะไปมา                                นิจจาเจ้าเฝ้ าวา่ ให้ชําใจ

ก็รู้วา่ ธานีจะมีทพั                                         รบรับหมายจะส้ศู ตั รูได้

เหมือนเขาเลน่ การพนนั กนั องึ ไป                     จะใคร่ดีมีชยั จงึ เลน่ กนั

ไมส่ มมาดคาดผิดก็แพ้เขา          จะขืนเฝ้ าเสียดแทงมาแกล้งกลนั

ไหนไหนก็ได้พลงั ยงั ไมท่ นั จะโศกศลั ย์เสียเปลา่ ไมเ่ ข้าการ

532

ถงึ ร้องรํานําตาเป็นโลหิต                               ความผิดก็ไมค่ ลายหายร้าวฉาน
จะถึงเขญ็ มนั ก็เป็นไปตามกาล                        ถึงทีตายวายปราณก็คงตาย 
   ตรัสเสร็จเสดจ็ ออกข้างฝ่ ายหน้า              พร้อมเหลา่ ท้าวพระยาสนิ ทงั หลาย
จงึ ตรัสเลา่ อนสุ นธิต้นปลาย                           ซงึ ถวายเมืองขนึ กบั กรุงไทย
สไู ปบอกนายไพร่ให้มนั รู้                              ให้รือคา่ ยเปิดประตเู มืองเชียงใหม่
ปื นล้อลากกลบั เข้าโรงใน                              แล้วเลกิ ไลค่ นออกเสียนอกวงั
ท้องสนามปรามปราบให้ราบเรียบ                   ปลกู ทําเนียบขนึ ให้ดียีสิบหลงั
ทําหอกลางขวางรีมีฝาบงั                              ไม้ไผต่ งั เรียงลําทํารัวราย
สนามเลน่ ตา่ งตา่ งวิงช้างม้า                           เป็นข้างหน้าข้างในให้เฉิดฉาย
เอาผ้าขาวดาดเพดานผกู มา่ นราย                   แล้วไปเชญิ สองนายกบั ไพร่มา 
   ครานนั พระยาจนั ทรังสี                             ได้สดบั รับคดีใสเ่ กศา
ถอยหลงั ลนลานคลานออกมา                       สงั เสนาหลายนายแยกย้ายไป
บ้างเก็บงําปื นผาเลิกหน้าที                             เปิดประตบู รุ ีอยขู่ วกั ไขว่
ปลอ่ ยประชาชาวนอกให้ออกไป                    ข้างในทําทําเนียบเทียบทีทาง
ปลกู เรือนขวางรียีสิบหลงั                              ระเนียดบงั ล้อมไว้ให้ใหญ่กว้าง
ทงั ปลกู โรงน้อยใหญ่ไว้ม้าช้าง                       ถากถางทีปราบราบรืนไป
แล้วบญั ชาสงั เสียพวกเพียกวาน                     ให้ไปเชญิ สองทา่ นแมท่ พั ใหญ่
เข้ามาอยทู่ ีเทียบทําเนียบใน                        ทงั นายไพร่ไทยลาวชาวเวียงจนั ท์ 
   ท้าวหนผู ้เู ฒา่ เหลา่ เพียกวาน                   จดั เอาคานหามมาขมีขมนั
ถงึ กองทพั ไทยเข้าไปพลนั                           อภิวนั ท์อญั เชิญทงั สองนาย
วา่ พระจอมเชียงอินทร์ปินไอศวรรย์                ให้มาเชญิ สองทนั นนั ผนั ผาย
กบั ทหารลาวไทยทงั ไพร่นาย                        เข้าไปพกั ให้สบายในบรุ ี 
   ครานนั ขนุ แผนแสนสนิท                        เรืองฤทธิแรงราวกบั ราชสีห์
เหน็ เพียกวานคลานมาอญั ชลี                       เชญิ เข้าไปอยทู่ ีทําเนียบใน
ชวนเจ้าพลายท้ายนํากึงกํากง                       กบั อาสาจตั รุ งคท์ งั นายไพร่
แล้วขนุ แผนนําหน้าคลาไคล                         ขนึ นงั ในคานหามมาสามนาย
กํากงขีม้ามาข้างหลงั                                   สะพรังพร้อมโยธามาทงั หลาย

533

ครันถึงทีทําเนียบเขาเรียบราย                      ทงั ไพร่นายก็เข้าพกั สํานกั ใน
ออกสะพรังนงั นอนสลอนหลาม                     อยกู่ นั ตามตําแหนง่ ผ้นู ้อยใหญ่
วเิ สทแตง่ เครืองเทียบเพียบไป                      เลียงกองทพั ไทยทกุ เพลา 

ตอนท ี ๓๑ ขุนแผนพลายงามยกทัพกลับ

   ครานนั ขนุ แผนแสนสงคราม                     พระท้ายนําพลายงามนงั ปรึกษา

บดั นีมีชยั ได้พารา                                      จําจะแจ้งกิจจาไปกรุงไกร

ให้พระองค์ทรงทราบขา่ วคดี                      วา่ เราตเี อาเมืองเชียงใหมไ่ ด้

ทงั ตวั เจ้าเชียงอินทร์ปิ นราชยั                         จะโปรดปรานประการใดให้รู้ความ

จงึ พร้อมใจให้เขียนเป็นสารา                        ประทบั ตราหนมุ านชาญสนาม

กบั สําเนาเข้าผนกึ บนั ทกึ ความ                       หอ่ สามชนั ใสใ่ นกลกั พลนั

ปากกระบอกพอกครังประจําตรา                   สงั นายปานขวานฟ้ านายคงมนั

เอ็งไปเลือกม้าดที ีสําคญั                              พากนั รีบไปในพรุ่งนี

ไปทางลดั ตดั ตรงลงระแหง                           พ้นกําแพงหมายมงุ่ เอากรุงศรี

เสร็จการกลบั มาอยา่ ช้าที                             ให้ถึงนีปลายเดือนอยา่ เคลือนคลา 

   สองนายคํานบั รับกระบอก                       ออกมารีบรัดจดั หอ่ ผ้า

ได้ข้าวตากกรอกไถ้ไปผกู ม้า                        เลือกหาถกู ทํานองทีวอ่ งไว

ได้ม้าผา่ นเผน่ ผจญด้นธรณี                          ตา่ งขนึ ขีควบร่อยแล้วปลอ่ ยใหญ่

ลดั ป่ าผา่ ดงตรงไป                                     พอได้สิบวนั ครึงถงึ อยธุ ยา

ตรงมาศาลาลกู ขนุ ใน                                  เรียนเจ้าคณุ ผ้ใู หญ่อยพู่ ร้อมหน้า

บดั นีทา่ นขนุ แผนแสนศกั ดา                          ให้กระผมถือตรามากราบเท้า

บอกขานการไปรณรงค์                                 ให้กราบทลู พระองคท์ รงทราบขา่ ว

วา่ บดั นีมีชยั ได้เมืองลาว                    จะโปรดเกล้าโปรดกระหมอ่ มประการใด 

   ครานนั ทา่ นเจ้าคณุ อธิบดี                        ทราบว่าตีได้เวียงเมืองเชียงใหม่

สงั นายเวรทนั ทีด้วยดใี จ                               คดั บอกไวไวมาให้เรา

นงุ่ สมปักปมู แดงแยง่ นาคราช                        หยบิ ผ้ากราบมาคาดบนั เอวเข้า

จวนเสดจ็ ออกข้างหน้าเวลาเช้า                      ก็รีบไปคอยเฝ้ าพระทรงธรรม์ 

534

   จะกลา่ วถงึ พระองคผ์ ้ทู รงฤทธิ                  สถิตทีข้างในมไหศวรรย์

พอเวลาสายศรีรวีวรรณ                                จรจรัลออกพระโรงพรรณราย

ประทบั เหนือพระทีนงั บลั ลงั ก์รัตน์                   ภายใต้เศวตฉตั รจํารัสฉาย

เหลา่ อํามาตย์หมืนหมอบนอบน้อมกาย            กราบถวายบงั คมอยพู่ ร้อมกนั  

   ครานนั ทา่ นเจ้าคณุ อธิบดี                        กราบทลู ทนั ทีขมีขมนั

ขอเดชะพระองคผ์ ้ทู รงธรรม์                          ชีวนั อยใู่ ต้พระบาทา

บดั นีขนุ แผนแสนสงคราม                             กบั นายพลายงามซงึ อาสา

บอกมากราบทลู พระกรุณา                            เสมียนตราคลีบอกออกอ่านพลนั  

   ในบอกวา่ ขนุ แผนแสนสงคราม                 กบั นายพลายงามคนขยนั

อาสาบาทบงส์พุ ระทรงธรรม์                          คมุ พหลพลขนั ธ์ไปชงิ ชยั

ได้เร่งรัดจตั รุ งค์ทวยหาญ                              ยกขนึ ไปถงึ ชานเมืองเชียงใหม่

ให้หยดุ ทพั ยบั ยงั ตงั ซมุ่ ไว้                             แล้วปลอมตวั เข้าไปในพารา

เวลาคําลอบเข้าในคกุ ใหญ่                           แก้ไขไทยมาได้ถ้วนหน้า

ชว่ ยกนั ฆา่ คนปล้นช้างม้า                             แล้วกลบั มาทีตงั ยงั โยธี

ครันรุ่งเช้าลาวยกมาห้าทพั                       ไพร่พลคนคบั ทงั ไพรศรี

ข้าพเจ้าขบั พลเข้าราวี                                  ตอ่ ตรี บรุมตะลมุ บอน

ฆา่ นายตายลงในทีรบ                                  ไพร่ก็หลบหนีหายกระจายวอ่ น

ทงั ห้าทพั กลบั ถอยเข้านคร                            ปิดประตลู งกลอนไว้ทกุ ชนั

แล้วรักษาหน้าทีใบเสมา                               ตรวจตราเข้มงวดกวดขนั

กองไฟไว้สวา่ งเหมือนกลางวนั                        คอยป้ องกนั ตงั รับกองทพั ไทย

ในคนื นนั ข้าพเจ้ากบั พลายงาม                       ลอบตามขนึ ปราสาทเจ้าเชียงใหม่

พบกําลงั นอนหลบั จบั ตวั ไว้                           แล้วปลกุ ขนึ ตกใจอยลู่ นลาน

กลวั ตายขอถวายองคส์ ร้อยทอง                    กบั พวกพ้องประยรู ญาตริ าชฐาน

ทงั ธิดาเมียมิงแลศฤงคาร                             ไว้ใต้เบืองบทมาลย์พระทรงฤทธิ

สว่ นตวั นนั ก็ถ่อมยอมเป็นข้า                              ถวายราชบรรณาจนดบั จติ

ขอแตอ่ ย่าให้ตายวายชีวิต                             ให้ความสตั ย์สจุ ริตทกุ สงิ อนั

เหน็ รับเป็ นสจั จงั พอฟังได้                              จงึ งดไว้ไมฆ่ า่ ให้อาสญั

535

ข้าพเจ้าตรึกตราปรึกษากนั                              ให้นายปานกบั นายมนั ถือบอกมา
ให้ความทราบบาทบงส์พุ ระทรงฤทธิ                 ถ้าพลงั ผิดได้โปรดเหนือเกศา
ยงั ยบั ยงั ฟังพระราชบญั ชา                             จะทรงพระกรุณาประการใด 
   ครานนั พระองคผ์ ้ทู รงเดช                        ทราบเหตวุ า่ ตีเชียงใหมไ่ ด้
ราวกบั จอมสทุ ศั น์สหสั นยั น์                            มาเชิญให้ไปผา่ นพิมานอินทร์
พระพกั ตร์ผดุ ผอ่ งพรรณรังสี                           เปรมปรีดชิ ืนชมสมถวิล
เออกระนีสิหนอพอได้ยิน                              เป็นปลิดปลดหมดสินทีขนุ่ แค้น
กเู ป็นไข้ใจมานีกวา่ ปี                                    วนั นีหายป่ วยด้วยขนุ แผน
ทีมนั ทําความชอบจะตอบแทน                       ทงั พอ่ ลกู ให้แม้นเสมอกนั
เจ้าพระยาจกั รีจงมีตรา                                 ให้หากองทพั กลบั เขตขณั ฑ์
สว่ นอ้ายเฒา่ เจ้าเมืองเชียงใหมน่ นั                          วา่ โทษมนั ถึงอกุ ฤษฏ์เพราะคิดร้าย
ต้องตามกําหนดบทอยั การ                            ควรประหารชีวิตให้ฉิบหาย
พวกเสนาข้าเฝ้ าเข้ากบั นาย                            ก็ล้วนโทษถงึ ตายไมเ่ ว้นตวั
สว่ นบตุ รภรรยาข้าทาส                                 ต้องตกเป็นคนระบาทว์ด้วยโทษผวั
ริบทงั ช้างม้าแลควายววั                                 ครอบครัวเงินทองของทีมี
ทงั บรรดาหญิงชายชาวนคร                           ต้องกวาดต้อนเป็นเชลยมาตามที
ข้อทีมนั ออ่ นน้อมยอมภกั ด ี                           กปู รานียกให้ชีวติ ไว้
แตก่ วาดครัวเอาตวั มาให้หมด                         ให้ปรากฏแก่ประเทศทงั น้อยใหญ่
จะได้เป็นเยียงอยา่ งข้างหน้าไป                       มิให้ใครทจุ ริตผดิ เหมือนมนั
อนงึ นางสร้อยทองผ่องโสภา                          ซงึ มนั กล้าชงิ ไปเชียงใหม่นนั
กบั สร้อยฟ้ าธิดาของมนั นนั                             ให้สง่ กนั มาอยา่ งเป็นนางใน
ด้วยวา่ ราชบตุ รีศรีสตั นา                                เป็นต้นเหตรุ บรากบั เชียงใหม่
จงึ จะเป็นเกียรตยิ ศปรากฏไป                         วา่ มีชยั ได้นางนนั คืนมา
จงจดั เรือประเทียบให้เรียบร้อย                       ขนึ ไปคอยรับนางให้ถงึ ทา่
เรือรับอ้ายขนุ แผนแสนศกั ดา                         ก็เอาเรือกญั ญาไปสองลํา
ทงั พอ่ ลกู ความดมี ีหนกั หนา                           ให้มนั ขีเรือกญั ญามาให้ขํา
ให้ลือเลืองเฟื องฟ้ งุ ทกุ ค้งุ นํา                          วา่ ไปทําเชียงใหมไ่ ด้บ้านเมือง

536

อนั ครอบครัวกบั ตวั อ้ายเชียงใหม ่                     เอามนั ใสเ่ รือตามให้หลามเนือง

มนั อยากทําวนุ่ ให้ขนุ่ เคือง                              ให้ชาวเมืองดเู ลน่ เป็นขวญั ตา 

   ทา่ นเจ้าคณุ มหาดไทยชยั ชาญ                รับพระราชโองการใสเ่ กศา

ออกจากพระโรงชยั ไปศาลา                           ให้ร่างเรืองสารตราเข้าฉับพลนั

ขนึ กระดาษเสร็จสรรพประทบั ตรา                    ใสก่ ลกั ปิ ดฝาสนทิ มนั

สองนายรับตรากราบลาพลนั                            พากนั รีบออกนอกกรุงไกร

ขบั ม้าลดั ไปในไพรสณั ฑ์                                สิบวนั เร่งตะบงึ ถงึ เชียงใหม่

ลงจากม้าหมอบกรานคลานเข้าไป                    สง่ กลกั ตราให้ขนุ แผนพลนั  

   ขนุ แผนคํานบั แล้วรับสาร                         ตอ่ ยกลกั ชกั ออกอ่านขมีขมนั

ทราบเรืองสารตราสารพนั                                ก็บอกกนั ถ้วนหน้าบรรดาไทย

แล้วสงั ลกู ชายเจ้าพลายงาม                            เจ้าเข้าไปแจ้งความเจ้าเชียงใหม่

วา่ บดั นีพระองค์ผ้ทู รงชยั                                 ให้กวาดครัวลงไปอยธุ ยา

เก็บทงั สมบตั พิ สั ถาน                                     ประทานแตช่ ีวิตไมเ่ ขน่ ฆา่

ให้บอกกลา่ วกนั ทวั ตวั ประชา                           เราจะรังรอทา่ สิบห้าวนั  

   พลายงามรับคําแล้วอําลา                     พวกอาสาตามหลงั ไปเป็นหลนั

เข้าไปในท้องพระโรงพลนั                               อภิวนั ท์ทลู ท้าวเจ้าเชียงอินทร์

วา่ มีตรามาแตพ่ ระราชฐาน                              ให้กวาดกว้านครัวไปให้เสร็จสนิ

ด้วยความผิดคดิ ร้ายในแผน่ ดนิ                         ทงั ภมู ินทร์เมียมิงแลศฤงคาร

ให้เสนารักษาเมืองเชียงใหม ่                           คมุ พระองคล์ งไปยงั ราชฐาน

ให้ต้องตามจารีตโบราณกาล                           พระราชทานแตช่ ีวนั ไมบ่ รรลยั  

   ครานนั เจ้าเชียงอินทร์ปินนคั เรศ                ทราบเหตวุ า่ จะกวาดไปกรุงใต้

แสนวิตกอกร้อนดงั นอนไฟ                         พระพกั ตร์ไหม้หมองหมดสลดพลนั

กลา่ วสนุ ทรวอนวา่ กบั พลายงาม                   ก็รู้ความอยวู่ า่ โทษเป็นมหนั ต์

ครังนีทีจะปลอดรอดชีวนั                               ก็เพราะทนั แมท่ พั ทงั สองนาย

เจ้าพลายตอบวา่ อยา่ เศร้าจิต                   ด้วยโทษท่านนนั อกุ ฤษฏ์ผิดมากหลาย

จําเป็นจํายากลําบากกาย                              จะชว่ ยทลู เบยี งบา่ ยให้คนื เมือง 

   สาธขุ ้อยก็หวงั ทงั สองนาย                      รอดตายก็เพราะทา่ นชว่ ยปลดเปลือง

537

แม้นได้คนื เชียงอินทร์สินความเคือง                จะมอบกายถวายเครืองบรรณาการ
เจ้าพลายงามรับคําแล้วอําลา                         กลบั มาทีอยหู่ มทู่ หาร
เจ้าเชียงใหมส่ งั เสียพวกเพียกวาน                  ให้ร้องป่ าวชาวบ้านทงั บรุ ี
สงั เสร็จก็เสดจ็ เยืองย่าง                               กลบั เข้าไปในปรางคป์ ราสาทศรี
พระทยั แสนโศกศลั ย์พนั ทวี                          มาถงึ ทีแทน่ ทองห้องไสยา
ลดองค์ลงนงั บลั ลงั ก์รัตน์                                 ตรัสบอกนางอปั สรเสนห่ า
วา่ พระจอมมงกฎุ อยธุ ยา                               มีท้องตรามาถงึ ทา่ นแมท่ พั
ให้กวาดครัวกบั ตวั เราลงไป                           คงตกอยกู่ รุงไทยมิได้กลบั
ทงั ผ้คู นใหญ่น้อยจะพลอยยบั                         ต้องล้มตายก่ายทบั ไปรวดทาง
โอ้วา่ กองกรรมมานําจิต                                ให้กระทําทจุ ริตไปผิดอยา่ ง
อยหู่ ลดั หลดั จะมาพลดั ไปจากปรางค ์                ตรัสพลางโศกศลั ย์รําพนั ครวญ 
   ครานนั นางอปั สรสมุ าลยั                         ได้ฟังคาํ รําไห้พไิ รหวน
แสนสนมกํานลั ก็รัญจวน                               สดุ กําสรวลแสนกําสรดสลดใจ
โอ้อกจะตกไปกรุงลา่ ง                                  จะยอ่ ยยบั อปั ปางเป็นไฉน
ต้องตกทกุ ข์ขกุ เขญ็ เป็ นบา่ วไทย                     จะบรรลยั แหลกลม่ ถมดนิ ดาน
ลกู เต้าจะกําจดั พลดั พอ่ แม ่                             ป่ เู ฒา่ ยา่ แก่จะพลดั หลาน
องคก์ ษัตริย์จะกําจดั จากศฤงคาร                     สาวสนมก็จะพลา่ นไปพลดั วงั
คณุ จอมหมอ่ มยายข้างฝ่ ายใน                        เสียงร้องไห้เซ็งแซด่ งั แตรสงั ข์
ลงกลงิ เกลือกเสือกดินสนิ กําลงั                       เหมือนนางรังต้องลมระเนนไป 
   ครานนั เจ้าเชียงใหมใ่ จอนาถ                    ตรัสประภาษแกส่ นมทงั น้อยใหญ่
จงกลนั กลืนโศกเศร้าให้เบาใจ                        มิบรรลยั คงได้มาพาราเรา
ถ้าตวั กตู ายอยใู่ นเมืองใต้                              เอง็ จงึ จะต้องไปเป็นข้าเขา
เดชะบญุ โทษทณั ฑ์ถ้าบรรเทา                       พวกสเู จ้าคงไมต่ กอยเู่ มืองไทย
นีกองกรรมเราทําไว้ด้วยกนั                             มาตามทนั เราทงั ผองอยา่ ร้องไห้
จงส้กู รรมไปก่อนอยา่ ร้อนใจ                          ถงึ ร้องไปก็ไมพ่ ้นทนเวทนา 
   ฝ่ ายฝงู ประชาชาตริ าษฎร                        ก็ทกุ ข์ร้อนข้อนอกไปทวั หน้า
ดงั จะตีตนตายฟายนําตา                               ตา่ งจดั หาของข้าวจะเอาไป

538

บ้างเลือยกลกั จกั กระบอกกรอกปลาร้า             ทงั นําปลาปลาแดกเอาแทรกใส่

พริกกะเกลือเนือกวางเอายา่ งไว้                    บ้างก็เย็บไถ้ใสข่ ้าวตากจดั หมากพลู

ครกกระบากสากจา่ ปลาร้าปลาแห้ง                  หม้อข้าวหม้อแกงกระทะหู

เทียววงิ รนค้นหานําตาพรู                               บ้างแลดหู น้าเมียเสียนําใจ

บ้างข้อนอกอกึ อกึ นึกถงึ ช้ ู                             บ้างแตง่ ขนั หมากกรากพลอู ยใู่ หมใ่ หม่

กําลงั มวั หวานมนั ไมท่ นั ไร                             เข้าในห้องร้องไห้ทงั ผวั เมีย

ลางคนปลกู หอพงึ ขอส ู่                                 พวกผ้ใู หญ่ให้อยดู่ ้วยกนั เสีย

ทีผวั ตายเป็นหม้ายอยแู่ ตเ่ มีย                           ลงทอดตวั งวั เงียร้องไห้งอ

ทีนกั เลงขบั ร้องก็ตรองเตรียม                        เคียมเคียเพลียแคนทงั ปี อ้อ

โทนทบั กระจบั ปี สีซอ                                  เตรียมไปขอทานเขาเอามากิน

บ้างมีทองของแห้งเครืองแตง่ ตน                    เอาซุกซนซอ่ นไว้ในผ้าซนิ

ทงั แหวนทองเล็กน้อยหวั พลอยนลิ                 บ้างถอดปิ นทีปักหกั หอ่ ไป

ทีของหยาบหยาบเหลือหาบคอน เอาซกุ ซอ่ นไว้ในโพรงต้นไม้ใหญ่

บ้างฝังแฝงปลอมผีทีวดั ไว้ บ้างซกุ ใสส่ ระบอ่ แลทอ่ นํา

บ้างพอ่ แมแ่ ก่เกินเดนิ ไมร่ อด                         บ้างตาบอดเสียขาอะร้าอะรํา

ทีป่ วยเจ็บไข้จบั ยบั ระยํา                               จะปลกุ ปลํากนั ไปไมไ่ หวแท้

บ้างตาป่ อู ยบู่ ้านลกู หลานไป                           เสียงร้องไห้รักกนั สนนั แซ่

ทงั ลกู เลก็ เดก็ กระจอมอแม                          บ้างท้องแก่ไปไมร่ อดลงทอดตวั

บ้างออกลกู มาสกั ครู่พงึ อยไู่ ฟ                         พอ่ ก็ไปทพั ตายเป็นหม้ายผวั

จะอยกู่ ็ไมไ่ ด้ไปก็กลวั                                    แตต่ ีอกชกหวั ไปทวั เมือง 

   ครันจะใกล้เลิกทพั เขาขบั ต้อน                 เทียวหาบคอนเกลือนกล่นถนนเนือง

พวกนางในให้เทวษทวีเคือง                        ตา่ งจดั เครืองเงินทองข้าวของตน

องค์พระเจ้าเชียงอนิ ทร์ปินราชยั                       รับสงั ให้ผกู ช้างมาเกลือนกล่น

ให้นางห้ามขนึ นงั หลงั ละคน                            ข้าวของกองล้นบนสปั คบั

คณุ ท้าวชาววงั สงั โขลนจ่า                                ให้ขนึ หน้านงั ประจําอยกู่ ํากบั

พวกสนมกรมวงั ก็คงั คบั                                 เทียบไว้เป็นอนั ดบั ออกดาดดนิ

ช้างทรงสร้อยทองกบั สร้อยฟ้ า                       กระโจมทองสองหน้าดเู ฉิดฉิน

539

ดาดพืนสีแดงแยง่ ทรงข้าวบณิ ฑ์                     มีมา่ นทองป้ องสินกําบงั องค์
ช้างทีนงั เจ้าเชียงใหมม่ เหสี                           แตล่ ้วนขีกบู ทองก่องกง่
หมอควาญคนขยนั มนั คง                              เทียบประทบั เกยทรงตรงชลา 
   ครานนั ขนุ แผนแสนสนิท                          เรืองฤทธิเชียวชาญหาญกล้า
กบั พลายงามลกู รักอนั ศกั ดา                         ตา่ งขนึ คอช้างงาสงา่ งาม
พระท้ายนํากํากงธงอาสา                             ก็ขนึ ขีช้างงามาทงั สาม
เหลา่ พวกทหารชาญสงคราม                         ขีช้างม้ามาตามออกหลามทาง
ขนุ แผนสงั กําชบั กบั พวกไทย                        จดั กนั ให้แยกกองเดนิ สองข้าง
พวกครัวเดนิ รายมาสายกลาง                         ให้กองช้างเดนิ ก่อนผอ่ นกนั มา
ให้บรรดาพวกลาวชาวเวียงจนั ท์                    ชว่ ยป้ องกนั เดินรายทงั ซ้ายขวา
คอยกํากบั ทพั ลาวชาวพารา                          ให้อาสาต้อนหลงั ระวงั ครัว
ช้างเถือนมากกวา่ ตอ่ อยา่ อ้อแอ้                     ดแู ลไปทงั มวลให้ถ้วนทวั
อ้ายพวกไหนส้รู บฤๅหลบตวั                         ออกสกดั ตดั หวั อยา่ ไว้มนั  
   ครันได้ฤกษ์ให้เลิกโยธาทพั                        คงั คบั พสธุ าโกลาลนั
พวกทหารขานโหข่ นึ พร้อมกนั                         ยิงปื นครืนครันสนนั ไป
องคพ์ ระเจ้าเชียงใหมม่ เหสี                            กบั สนมนารีทงั น้อยใหญ่
ขนึ ช้างพร้อมกนั ด้วยทนั ใด                            สงั ให้ท้าวหนอู ยเู่ ฝ้ าวงั
ออกช้างทางประตบู รู พทิศ                             เจ้าเชียงอินทร์ผนิ พิศมาเบืองหลงั
แลเห็นปรางค์มาศราชวงั                                พระเนตรหลงั ชลนยั น์อาลยั ลา
โอ้เสียดายปราสาทราชฐาน                           ได้อยมู่ าช้านานแตป่ ่ ยู า่
คงยอ่ ยยบั เยือกเย็นเป็นป่ าช้า                         จะรกร้างโรยราลงทกุ วนั
พระปรัศว์ทดั เทียมเทวสถาน                          ปรางคม์ าศดงั วมิ านเมืองสวรรค์
โอ้แตน่ ีลีลบั ไปฉบั พลนั                                 สารพนั จะผพุ งั เป็นรังแร้ง
แสนเสียดายมิงไม้ในสวนขวา                      ทงั สระแก้วประทมุ าจะเหือดแห้ง
ท้องพระโรงก็จะร้างเป็นกลางแปลง                 ทีนงั โถงโรงแสงจะทรุดโทรม
นจิ จาเอย๋ เคยออกทีนงั เยน็                             จะรกเป็นแฝกพงดงผกั โหม
เรือนสนมทกุ ตําหนกั จะหกั โทรม                     ทงั เสาโคมสีคนั จะอนั ตราย

540

โอ้เสียดายโรงรถคชสาร                               ทงั โรงพาชีชาญจะฉิบหาย

ป้ อมกําแพงก็จะล้มถลม่ ทลาย                       กระจดั กระจายทวั สนิ ทงั ถินเมือง

เสียดายเอย๋ เคยเลน่ สนามจณั ฑ์ นบั วนั ก็จะลมุ่ เป็นคลองเหมือง

ทีทา่ วงั จะเป็นหาดนําขาดเคือง                        ดนิ หล้าฟ้ าจะเหลืองทงั เมืองลาว 

   มเหสีโฉมยงองค์อปั สร                             ก็อาวรณ์วิตกอกร้อนผา่ ว

ดงั กริชกรดแกระทรวงให้ร่วงร้าว                     อารมณ์ราวจะวินาศลงขาดรอน

โอ้ตวั กอู ยมู่ าในเชียงใหม ่                              เคยแตไ่ ด้เสพย์สขุ สโมสร

ชนั แตม่ ีทีไปในนคร                                     ก็ทรงวออรชรให้ชใู จ

พวกชะแมแ่ ลหลามมาตามหลงั                        ทงั สนมกรมวงั ล้อมไสว

โอ้อกจะตกไปกรุงไทย                                 จะเดนิ ปนชนไหล่กบั ไพร่เลว

ชนั ข้าหลวงก็จะลว่ งมาบงั คบั                            จะยากยบั เจบ็ อกเหมือนตกเหว

จนผ้าดจี ะไมม่ ีอยพู่ นั เอว                                อกจะแยกแหลกเหลวทกุ วนั ไป

โอ้อยเู่ มืองเครืองเสวยเคยประณีต                   ตามจารีตมเหสีทีเชียงใหม่

ต้องพลดั พรากจากเมืองไปเคืองใจ                  คงอดอยากยากไร้ไปตามกนั

รําพลางข้อนกายสยายเกศ                            ชลเนตรไหลลงทรงโศกศลั ย์

ทงั เหลา่ สาวสรุ างค์นางกํานลั                           ตา่ งครวญครํารําพนั ในทางจร 

   ครันยกออกนอกเวียงเมืองเชียงใหม ่        พวกไทยกองทพั ก็ขบั ต้อน

พวกลาวครัวกลวั ราบบ้างหาบคอน                    อ้มุ ลกู อ่อนจงู ลกู แกอ่ อกแซท่ าง

บ้างแกเ่ ฒา่ ง่อยเปลียบ้างเสียขา                      เอาเปลหามกนั มาอยยู่ งุ่ ยา่ ง

ทีลางพวกผ้ดู ีไมม่ ีช้าง                                   เอาววั ควายใสต่ า่ งบรรทกุ ไป

ตารักตามาทงั ตาสาย                                    ถือหวายต้อนต้อนมาไมป่ ราศรัย

ใครบิดเบือนเชือนลดั พลดั ออกไป                   เอาหวายไลล่ กุ ล้มวงิ ซมซาน

ตารักร้องวา่ เอาอ้ายเฒา่ ถี                              อีพวกนีชาวตลาดมกั จาดจ้าน

กกู บั อ้ายหลอไปขอทาน                               มนั เอาคานไลเ่ ฆียนหลงั เจียนพงั

กจู ําหน้ามนั ไว้ได้สินเสร็จ                              คราวนีจะแก้เผ็ดมนั เสียมงั

กจู ะเฆียนให้ร้องก้องดงรัง                             เอาแตเ่ ขากบั หนงั ไปให้นาย 

   ถึงเวลาอสั ดงก็ปลงทพั                             ดสู ะพรังคงั คบั คนทงั หลาย

541

ประทบั ทอดม้าช้างตา่ งววั ควาย                       ออกเรียงรายแนน่ ไปในไพรวนั

ทีประทบั สร้อยทองกบั สร้อยฟ้ า                      ทําพลบั พลาฝารอบเป็ นขอบกนั

มีเพดานมา่ นทองไว้ป้ องกนั                            ทีชนั นอกคนนงั ระวงั ยาม

เหลา่ พวกครัวหน้านวิ ทงั หวิ อ่อน     บ้างปลดหาบปลงคอนลงนอนหลาม

ธรรมเถียรนายกองร้องสงั ความ ให้ชกั หนามวงป้ องกองไฟแดง

อ้ายพวกไทยทรหดอดมานาน                       พอพลบคําก็เทียวควานไปทกุ แหง่

เหน็ สาวนอนเข้าเสียดเบียดตะแคง                  บ้างเข้าแฝงกบู อานคลานเข้าไป

คลําถกู เหียวทีอกก็ยกมือ                             ปะทีตงึ ดงึ ดอื เข้าคว้าไขว่

อีลาวตืนคลําดรู ู้วา่ ไทย                                ทําหลบั เฉยเลยไปเสียก็มี

ปะลางทีทีมนั ไมเ่ ลน่ ด้วย                              พอเข้าฉวยมนั ก็ร้องออกก้องมี

ทีนอนใกล้ตกใจไมส่ มประด ี                         สําคญั วา่ เสือหมีเข้ากดั ลาว

ธรรมเถียรนายกองร้องห้ามไป                       องึ อะไรนนั หวาออกฉ่าฉาว

อยา่ ตกใจมิใชเ่ สือหางยาว                            มนั เป็นเสือสองเท้าหางนิดเดียว

อ้ายเสือเลยกระดากมาจากที                         พอกองนีเงียบไปได้ประเดียว

ยงั ไมท่ นั หลบั ตากองหน้าเกรียว                      อ้ายตวั อืนไปเกียวเทียวรางควาน

ครันอรุณรุ่งรางสวา่ งฟ้ า                                หงุ ข้าวเผาปลากินอลหมา่ น

ครันอิมหนําสําเร็จเสร็จการ                           ยกเอาคานใสบ่ า่ พากนั ไป

ทงั พวกววั ควายตา่ งแลช้างม้า                        เดนิ ตามกนั มาออกไสว

พวกรังทพั ขบั ต้อนคอ่ นเคียวไปแอว่                 เสียงแตล่ าวร้องไห้ในดงดอน 

   โอ้แสนวติ ก      ระหกระเหนิ                หาบคอนยอ่ นเย็น     ดมุ่ เดนิ เข้ารก

บกุ แฝกแหวกคา        หยอ่ มหญ้ากอกก           เหงือไคลไหลตก       ตะกรกตะกรํา

กินข้าวกะเกลือ          กินเหงือตา่ งนํา              กินเช้าตอ่ สาย          กินงายตอ่ คํา

หยดุ บ้างก็บไ่ ด้           บกั ไทยตรี ํา                  นงั เยียวบท่ นั สดุ         มนั ฉดุ มนั คลํา

ของหกตกควํา           ลากรําเข้าในรก             มนั ทนั มนั ก็ตี            วิงหนีมนั ก็ชก

ริมลรู่ ิมทาง               ยา่ งยา่ งหยกหยก           ขนึ ปกลงปก           อกจะแตกตายเอย 

โอ้หนออกก ู     เมืออยเู่ มืองเรา             กินคํากินเช้า            กบั ข้าวบข่ ดั

สาวแก่แออดั            นดั กนั ออกทงุ่                 เทียวเก็บผกั บ้งุ          จบั ก้งุ จบั ปลา

542

หอยโขง่ หอยขม        งมใสต่ ะกร้า         ขนึ บนคนั นา        มองหารูป ู      

ขดุ ตนุ่ ขดุ หนู ขดุ รูดกั แย้              ฉวยด้วงดกั แด้        เทียวแหยร่ ูบงึ      

จบั กบขาเหยียด       จบั เขียดจบั องึ                 สนิ ไต้ใบหนงึ               เป็นครึงคอ่ นข้อง         

เอามาแจว่ มาพลา่ แจว่ ห้าแจว่ บอ่ ง         จะไปเวียงใต้        ของไมเ่ คยท้อง           

กินเผ็ดกินจืด ท้องปื ดท้องป่ อง         ท้องขนึ ท้องพอง             จะลงท้องตายเอย 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสนทิ                         เรืองฤทธิราวราชไกรสร

ขีคชเดชานําหน้าจร                                       รีบร้อนเร่งไปไมร่ ังรา

คาํ นอนรุ่งเดนิ ดําเนินพล                                ผ้คู นติดตามมาหลามป่ า

สบิ สีวนั ครึงตะบงึ มา                                     กระทงั ถึงพาราพจิ ติ รพลนั

ก็หยดุ หยอ่ นผอ่ นพกั พลโยธา                         ทอดช้างวางม้าเป็นเจ้าละหวนั

พวกครัวคงั คบั นบั ร้อยพนั                             อยทู่ ีหลงั วดั จนั ทร์ออกแนน่ ไป

สงั ให้ทําทีประทบั พลบั พลา                            ให้สร้อยทองสร้อยฟ้ าอยอู่ าศยั

ทงั ทีอยพู่ ระยาลาวเจ้าเวียงชยั                          สว่ นพอ่ ลกู อาศยั ศาลารี 

   จะกลา่ วถึงพระพิจิตรบษุ บา                     แตท่ ราบความตามตราพระราชสีห์

วา่ ขนุ แผนมีชยั ได้ธานี                                   ก็ยินดีคอยรับจะกลบั มา

เรือประเทียบขนึ ไปได้หลายวนั                         ให้จอดเรียงเคียงกนั ไว้หน้าทา่

พวกฝี พายจา่ ยเสบยี งเลียงข้าวปลา                   ให้พกั อยศู่ าลาข้างหน้าวดั

ทีวดั จนั ทร์นนั ก็ให้ไปแผ้วถาง                           ปราบทีทางกว้างใหญ่ไว้ถนดั

แฝกไม้ข้าวปลาสารพดั                                    เตรียมจดั ไว้วางทกุ อยา่ งมี

วนั นนั พวกทนายไปสืบถาม                              ทราบความแล้วรีบมาเร็วรี

วา่ กองทพั กลบั มาถงึ ธานี                                 ก็ยินดีชวนกนั จะครรไล

ทงั ผวั เมียรีบรัดผลดั ผ้า                                    แล้วสงั เหลา่ บา่ วข้าหาช้าไม่

ไปบอกขานกรมการมาไวไว                             จะออกไปต้อนรับกองทพั มา

ครันปลดั ยกกระบตั รมหาดไทย                          กรมการผ้ใู หญ่มาพร้อมหน้า

พระพิจติ รกบั นางบษุ บา                                    ก็ลงจากเคหาพากนั ไป 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสงคราม               กบั พลายงามอยหู่ น้าศาลาใหญ่

เห็นพระพิจติ รบษุ บามาแตไ่ กล                           ตา่ งดใี จไปรับด้วยฉบั พลนั

543

เชือเชิญขนึ นงั ยงั ศาลา                                     พอ่ ลกู วนั ทาทงั สองทนั

วา่ แรกถงึ ชลุ มนุ ยงั วนุ่ ครัน                                 หมายมนั วา่ จะเข้าไปกราบเท้า

แตค่ รอบครัวผ้คู นนนั ล้นหลาย                           ทงั หญิงชายเดก็ ใหญ่ไพร่จ้าว

แตพ่ อเผลอสกั หนอ่ ยคอยเกรียวกราว                  ด้วยเป็นลาวระบาดต้องกวาดมา

ยงั สร้อยฟ้ าสร้อยทองสองนงเยาว์                       ข้าพเจ้าต้องพทิ กั ษ์รักษา

ไมม่ ีใครไว้วางตา่ งหตู า                                     จงึ คดิ วา่ จะเข้าไปในพรุ่งนี

คณุ พอ่ แมเ่ มตตาการุญ                                    เจ้าประคณุ อตุ ส่าห์มาถงึ นี

ยงั เป็นสขุ ทกุ ทิวาราตรี                                     ทงั ศรีมาลาอย่ดู ีหรือฉนั ใด 

   ครานนั พระพจิ ติ รบษุ บา                       ยมิ แย้มตอบมาหาช้าไม่

อนั พอ่ แมแ่ ลธิดายาใจ                                     ไมเ่ จ็บไข้เป็นสขุ ทกุ เวลา

นกึ เป็นหว่ งบว่ งใยอยเู่ ย็นเช้า                              คอยเอาใจชว่ ยเจ้าอยหู่ นกั หนา

พอรู้วา่ มีชยั ได้พารา                                         ก็ตงั ใจคอยท่าทกุ คืนวนั

ครอบครัวมากมายเป็นก่ายกอง                           แตส่ องคนดไู หวทีไหนนนั

กรมการเมืองนีก็มีครัน                                      จะให้มาชว่ ยกนั มิเป็ นไร

วา่ พลางทางเรียกหลวงปลดั                                 ยกกระบตั รกรมการผ้นู ้อยใหญ่

เข้ามาพร้อมกนั ในทนั ใด                                   แล้วออกไปแถลงแจ้งกิจจา

ทา่ นเอย๋ ราชการพานหนกั แน่น                            ขนุ แผนคมุ ลาวมาหนกั หนา

ถ้าเกิดเหตอุ ยา่ งไรในพารา                               เราจะพากนั ผดิ คดิ ให้ดี

ทา่ นปลดั จดั แจงแบง่ พวกเรา ไปชว่ ยเขารักษาทกุ หน้าที

ด้วยวา่ เป็นราชการงานธานี                                 อยา่ ให้มีเหตกุ ารณ์รําคาญใจ 

   ขนุ แผนพระพิจติ รกรมการ                     ปรึกษากนั ปันด้านหาช้าไม่

ขนุ พลนนั รับรองกองทพั ไทย                              ทงั ให้ดลู าวชาวล้านช้าง

มหาดไทยให้รับเลียงช้างม้า                               โคกระทงิ มหงิ สาสตั ว์ตา่ งตา่ ง

ขนุ เมืองคมุ ครัวดรู ัวทาง                                     ให้จดั วางจกุ ช่องแลกองไฟ

ขนุ วงั ตงั ประจําทีพลบั พลา                                  ทงั ทีบตุ รภรรยาเจ้าเชียงใหม่

ขนุ คลงั นนั ให้นงั ระวงั ระไว                                  สิงของน้อยใหญ่แลเงินทอง

ขนุ นาหน้าทีเป็นกองกลาง                                  ประจําฉางจา่ ยข้าวแลสงิ ของ

544

การตา่ งตา่ งวางคนไว้สํารอง                               ทกุ หมวดกองสรรพเสร็จสําเร็จพลนั
หลวงปลดั ยกกระบตั รคอยตรวจตรา                     แล้วกะเกณฑ์นาวามาเลือกสรร
จะสง่ ทพั กบั ครัวไปพร้อมกนั                                อีกสามวนั จะลอ่ งลงกรุงไกร
ครันวางการเป็ นระเบียบเรียบร้อย                         ตะวนั ชายบา่ ยคล้อยพระสรุ ิย์ใส
พระพจิ ิตรบษุ บาก็คลาไคล                                 กลบั ไปเคหาไมช่ ้าที 
   จะกลา่ วถึงศรีมาลายาใจ                    แตเ่ จ้าพลายจากไปให้หมองศรี
คําเช้าเฝ้ าคะนงึ ถงึ สามี                                       อยแู่ ตท่ ีในห้องนองนําตา
ถึงยามกินอาลยั ฤทยั ถอน                                   ถงึ ยามนอนใฝ่ ฝันประหวนั หา
ไมแ่ ย้มสรวลพดู เลน่ เจรจา                                  เวียนแตน่ อนซ่อนหน้ามาเกือบเดือน
พอ่ แมแ่ ลเหน็ ผดิ สงั เกต                                      ไมแ่ จ้งเหตถุ ามลกู ก็เลือนเปื อน
อีเม้ยรับร้อนใจเข้าในเรือน                                  กระซบิ เตือนนายวา่ อยา่ โศกนกั
เจ้าคณุ คณุ หญิงจะกริงใจ                                    มิใชน่ ายเจ็บไข้อะไรหนกั
ต้องแตง่ ตวั ให้ผอ่ งละอองพกั ตร์                           ทายทกั พดู เลน่ เจรจา
ให้เขาเห็นเหมือนแตก่ ่อนร่อนชะไร                       ระงบั โศกซอ่ นไว้แตใ่ นหน้า
ถงึ จะต้องทนไปก็ไมช่ ้า                                      หมอ่ มคงมาสมถวิลสินทกุ ข์ร้อน
ศรีมาลาฟังวา่ ก็เห็นด้วย                                      ส้ทู ําฝื นชืนชวยเหมือนแตก่ ่อน
พอกลบั เข้าห้องในให้อาวรณ์                               ถึงยามนอนถอนสะอืนทกุ คืนวนั
คดิ ถึงผวั ให้วิตกอกสะทกึ                                     ไปส้ศู กึ จะอยา่ งไรไฉนนนั
เฝ้ าบนบวงเทพไทให้ป้ องกนั                                 นบั วนั คอยเจ้าพลายมาหลายเดือน
พอได้ขา่ วกองทพั กลบั มาถงึ                                 ประหนงึ ได้ดวงมณีไมม่ ีเหมือน
เรียกอีเม้ยเข้าไปทีในเรือน                                 เอง็ อยา่ เชือนหาช่องยอ่ งออกไป
ถ้าหมอ่ มพลายถามไถ่จะใคร่รู้                            จงบอกวา่ ตวั กนู ีเป็ นไข้
แล้วฟังดจู ะพดู จาวา่ กระไร                                 เอง็ อยา่ ให้ใครพะวงสงกา
อีเม้ยยมิ แต้แมอ่ ยา่ กลวั                                     ไมไ่ ด้ตวั หมอ่ มพลายละนายดา่
ขอผดั พอพรุ่งนีมิให้ช้า                                    แล้วพดู กนั ไปมาจนสายณั ห์ 
   ครันรุ่งแจ้งสรุ ิยาภานมุ าศ                     ผดุ ผาดแผ้วกระจา่ งสวา่ งสวรรค์
ขนุ แผนกบั ลกู ยาปรึกษากนั                                 ให้จดั สรรสิงของทีต้องการ

545

จะไปให้พระพิจิตรบษุ บา                                    ทงั นวลนางศรีมาลายอดสงสาร

แล้วเรียกเหลา่ บา่ วพวกบริวาร                              ให้ขนพามาบ้านทา่ นผ้รู ัง

ครันถงึ จงึ ขนึ บนเคหา                                         เห็นพระพิจติ รบษุ บาอยหู่ อนงั

เจ้าพลายแลหาละล้าละลงั                                   ใจหวงั อยแู่ ตท่ ีศรีมาลา

พวกบา่ วขนของมากองเรียง                                เตม็ ระเบียงหอขวางทีข้างหน้า

พอ่ ลกู นงั พลนั แล้ววนั ทา                                     บอกวา่ ได้ของมามงั เล็กน้อย

โอลาวเสืออ่อนแลหมอนขวาน                             โตกพานเชน่ เชียงใหมเ่ ขาใช้สอย

กระบงุ หมากขนั นํามีจอกลอย                               ทงั ใบเมียงนําอ้อยจดั เอามา

กราบเท้าเจ้าประคณุ คณุ พอ่ แม ่                            พอเป็นแตข่ องฝากมาจากป่ า

แหวนทบั ทิมวงนีมีราคา                                       มาให้เจ้าศรีมาลายาใจ 

   ครานนั พระพจิ ติ รบษุ บา                    วา่ พอ่ เอ๋ยอตุ สา่ ห์เอามาให้

มเิ สียแรงรักชอบนา่ ขอบใจ                                  ชา่ งกระไรแผเ่ ผือเหลือจะดี

แล้วร้องเรียกเฮ้ยอีเม้ยหวา                                  ไปบอกเจ้าศรีมาลาออกมานี

วา่ ขนุ แผนกลบั มาถึงธานี                                    ทงั หมอ่ มพีพลายงามก็ตามมา

เขามีใจได้ของเอามาฝาก อยา่ กระดากให้ออ่ นออกมาหา

อีเม้ยยมิ ละไมแล้วไคลคลา                                 ไปบอกนางศรีมาลาทีห้องใน 

   ครานนั นวลนางศรีมาลา                 ได้ยนิ เสียงพดู จาก็จําได้

หมอ่ มมาแล้วสมิ ใิ ชใ่ คร                                        แทบจะวงิ ออกไปด้วยความรัก

แตค่ ดิ คดิ ก็วิตกอกผ้หู ญิง                                    ด้วยเรืองจริงนนั ผ้ใู หญ่ไมป่ ระจกั ษ์

ฉวยหมอ่ มพลายเผลอพลําละลําละลกั                   ทําบ้ยุ ใบ้ทายทกั จะเสียการ

ต้องอดใจไว้พบเพลาอืน                                     กลางคืนเหน็ จะมาหาถึงบ้าน

บอกอีเม้ยไปพลนั มิทนั นาน                                 เอง็ คดิ อา่ นบอกป่ วยชว่ ยกทู ี

แล้วลกุ มาแอบมองทีช่องฝา                                แลมาก็เห็นหม่อมพลายพี

ดอู ้วนท้วนผงึ ผายสบายดี                                    แตร่ าศีถกู แดดแผดจนคล้าม

ชา่ งนงั บงั หลงั บดิ านยั น์ตาจ้อง                              เฝ้ าแตม่ องฝาเรือนเหมือนจะถาม

นางเปรมปริมยมิ มองเจ้าพลายงาม                       เฝ้ าชะแง้แลตามไมว่ างตา 

   ฝ่ ายวา่ ตวั ดีอีสาวเม้ย                          ทําหน้าเฉยเดนิ ออกนอกเคหา

546

มาบอกความพระพิจติ รบิดา                                 วนั นีนายศรีมาลาเธอตวั ร้อน
ปวดศรี ษะตบุ ตบุ แตก่ ลางคนื                                พอนอนตนื ก็ละเหียให้เพลียออ่ น
มนึ เมือยเป็นกําลงั เหน็ ยงั นอน                              วอนสงั ให้กราบเท้าทงั สองรา 
   ครานนั จงึ ทนั พระพิจติ ร                   สําคญั คดิ เข้าใจไมก่ งั ขา
วา่ ลกู สาวอายใจไมอ่ อกมา                                 เพราะได้หมนั การวิวาห์กบั พลายงาม
จงึ ผนิ หน้ามายมิ กบั ขนุ แผน                                 มนั เหลือแสนไข้พิรุธสดุ จะห้าม
พอ่ ก็อยากพดู จาปรึกษาความ                             ศกึ สงครามก็สําเร็จเสร็จกนั แล้ว
เราควรจะคดิ อา่ นการวิวาห์                                 เป็นฝังฝาฝังปลกู ให้ลกู แก้ว
มีเฟื องไพจะได้ให้เสียยงั แล้ว                             ให้ผอ่ งแผ้วพ้นหว่ งทีบว่ งใย
พอ่ แมค่ รําคร่าเป็นตายาย                                  จะล้มตายวนั พรุ่งหารู้ไม่
เจ้าคดิ หาฤกษ์พาดเู ป็นไร                                   จะได้หาไม้ไลป่ ลกู เรือนชาน 
   ขนุ แผนนบนอบตอบพระพจิ ิตร              ลกู มานีก็คดิ จะว่าขาน
พอคมุ ทพั กลบั ไปมใิ ห้นาน                                จะขนึ มาคดิ อา่ นงานทางนี
ได้คาํ นวณฤกษ์พามาแตว่ าน                              วนั องั คารแรมคําในเดือนสี
ถกู ชะตาร่วมกนั ขยนั ดี                                      แล้วแตบ่ ารมีจะโปรดปราน 
   พระพิจิตรฟังคาํ ขนุ แผนว่า                   ปรึกษากบั บษุ บาแล้ววา่ ขาน
เดอื นสีดแี ล้วกําหนดงาน                                   เรือนชานก็คงเสร็จสําเร็จทนั
แล้ววา่ กบั ขนุ แผนแสนสงคราม                           จะพกั อยอู่ ารามทําไมนนั
กวา่ จะลอ่ งลงไปยงั หลายวนั                                มาอยนู่ ีด้วยกนั ก็เป็นไร 
   ครานนั ขนุ แผนแสนสนิท                   นงิ คดิ นึกพรันให้หวนั ไหว
ออพลายสพิ รากจากเมียไป                               ถ้ากลบั มาอยใู่ หมไ่ หนจะยงั
พอมืดคําก็จะคลําเข้าไปหา                               ถ้าหากวา่ ไมม่ ดิ เหมือนหนหลงั
เกิดเซง็ แซแ่ พร่หลายกระจายดงั                         จะเสียทงั สองฝ่ ายขายหน้าตา
นกึ พลางตอบความตามทํานอง                           ลกู นีขดั ข้องอยหู่ นกั หนา
ด้วยวา่ กองทพั ทีกลบั มา                                   ทงั นายไพร่มากกวา่ เมือขาไป
ไหนนางสร้อยทองและสร้อยฟ้ า                          ทงั พวกบตุ รภรรยาเจ้าเชียงใหม่
ทงั ต้องคมุ ครัวลาวชาวพงไพร                            มาอยไู่ กลกลวั จะทําให้รําคาญ

547

พระท้ายกบั พวกทีอยนู่ นั                                   จะพากนั บอกกลา่ วเป็นข่าวขาน

วา่ พอ่ ลกู บา่ ยเบยี งเลียงราชการ                         มาอยบู่ ้านเป็ นสขุ สนกุ สบาย

ไหนไหนก็ลําบากมามากแล้ว                            อยา่ ให้มีวีแววความเสียหาย

จําต้องทนถอ่ ร่างค้างกาย                                 ไปจนเสร็จสมหมายทีรับมา

วา่ แล้วอําลาทา่ นทงั สอง                                   เยืองยอ่ งกลบั ลงจากเคหา

เจ้าพลายตามไปไมพ่ ดู จา                                 ให้แค้นขดั อธั ยาบดิ าตวั

อนจิ จาพอ่ ก็รู้อย่แู กใ่ จ                                      วา่ รักใคร่ได้เสียเป็นเมียผวั

จะสะกดเข้าไปไมต่ ้องกลวั                                 ยงั มามวั กีดกนั ขนั จริงจริง

ดีแล้วเป็ นไรได้เห็นกนั                                      อยา่ สําคญั วา่ แคล้วแล้วจะนิง

ตอ่ ให้ทํากรงใสไ่ ว้เป็นลงิ                                  พอคําลงคงจะวงิ มาหานาง

คดิ พลางทางเดนิ ทําเมนิ เฉย                             เลยออกนอกจวนมาจนหา่ ง

เหน็ อีเม้ยนงั ยิมอยรู่ ิมทาง                                แกล้งอําพรางใช้ใบ้ให้ตามมา 

   ครันถึงวดั จนั ทร์ตะวนั สาย               กรมการมากมายมาคอยหา

ขนุ แผนเป็นกงั วลสนทนา                                เจ้าพลายหลบหน้ามาข้างวดั

ไปถงึ ทีลีลบั ไมม่ ีคน                                       เหน็ ต้นพกิ ลุ ใหญ่อ้ายถนดั

ทีใต้ต้นเตียนรืนพืนทรายซดั                              ก็หลีกลดั เข้านงั บงั ต้นไม้

อีเม้ยเลยเดินมาข้างหลงั                                   ครันถงึ จงึ นงั ยกมือไหว้

เจ้าพลายยมิ พลางทางวา่ ไป                              ข้านีหวงั ตงั ใจจะพบพาน

ธุระร้อนของเราเจ้าก็รู้                                     ถงึ ตวั ไปใจอยแู่ ตท่ ีบ้าน

คําเช้าเฝ้ าคะนงึ ถงึ นงคราญ                              นางสําราญอยฤู่ ๅประการใด

เมือเช้าเข้าไปนงั ตงั ตาคอย                              จะพบพกั ตร์สกั หนอ่ ยก็หาไม่

ฤๅวา่ นางขนุ่ เคืองด้วยเรืองไร                          จงึ แกล้งวา่ เจ็บไข้ไมอ่ อกมา

เมือจะไปได้กําชบั กบั ตวั เจ้า                              ให้โลมเล้าเอาใจไว้คอยทา่

เจ้าทอดทงิ คาํ มนั ทีสญั ญา                                ฤๅวา่ คงวาจาก็วา่ ไป 

   อีเม้ยสะบดั หน้าวา่ พทุ โธ่             มาพาโลโกรธาก็เป็ นได้

ไมเ่ หน็ อกนายมงั ชงั กระไร                               ตอ่ หน้าคนฤๅจะให้ออกไปรับ

ซงึ บอกว่าเจบ็ ไข้ไมอ่ อกมา                              ไมม่ สุ าหลอนหลอกแกล้งกลอกกลบั

548

ตงั แตว่ นั หมอ่ มพลายยกกองทพั                         เธอก็จบั ไมส่ บายหลายเดือนมา
ไมเ่ ป็นอนั กินนอนจนออ่ นเปลีย                         นําตาเรียไมแ่ ห้งไมแ่ กล้งวา่
ฉนั ต้องอย่ดู แู ลทกุ เวลา                                   เฝ้ าพดู จาเอาใจให้ประทงั
หมอ่ มกลบั มาถึงนีฉนั ดีใจ                                 เผือจะได้หยกู ยาลงมามงั
ฉนั จงึ รีบตงั หน้าออกมาฟัง                                จะสงั ให้พยาบาลสถานใด
อนั ถ้อยยําคํามนั ทีสญั ญา                                กลวั แตว่ า่ หมอ่ มดอกไมจ่ ําได้ 
ของกํานลั มลุ นายออกกา่ ยไป                          สว่ นอีไพร่อดแห้งแกล้งเฉยเมย 
   ชชิ ะปากคอชา่ งพอตวั                         อยา่ มามวั พ้อเราเลยเจ้าเอย๋
แล้วหยบิ เงินยืนให้ไมล่ ะเลย                            นีแลของนางเม้ยเป็ นรางวลั
อนั ซงึ นายเจ็บไข้ไมส่ บาย                               เรามียาสมนุ พรายดีขยนั
แตเ่ ป็นยาปลกุ เสกลงเลขยนั ต์                          กินกลางวนั ไมไ่ ด้คนไข้ตาย
พอดกึ หนอ่ ยจะไปให้ถึงบ้าน                            เจ้าคดิ อา่ นเปิดรับขยบั ขยาย
เราจะไปให้ยารักษานาย                                 คงจะหายเจ็บไข้ในพรุ่งนี
ครันสญั ญาอาณตั กิ นั เสร็จสรรพ                        อีเม้ยรับลาลกุ ไปจากที
เจ้าพลายกลบั มาศาลารี                             มไิ ด้มีใครพระวงสงกา 
   ครันคาํ พลบลบแสงสรุ ิย์ฉาย                 ไพร่นายพร้อมพรังประนงั หน้า
พวกนายกองนายหมวดออกตรวจตรา                 ตา่ งพิทกั ษ์รักษารอบวดั จนั ทร์
ฝ่ ายเจ้าพลายงามทรามสวาด ิ                           ชาญฉลาดเลห่ ์กลมนตร์ขยนั
ทําเป็นเทียวตกั เตือนเหมือนทกุ วนั                      ตรวจกองนีกองนนั ทกุ ชนั ไป
แตพ่ อร่วมเวลาสกั ยามปลาย                            เจ้าพลายลดเลียวเทียวไกล
ไปถงึ ตรงกฎุ ีชีต้นไทย                                    เห็นจดุ ไต้ตงั วงเลน่ หมากรุก
พวกอาสามาเลน่ อยเู่ ป็นหม ู่                                  ทงั พระเถรเณรดกู นั สนกุ
บ้างนงั มองบ้างเบียดเข้าเสียดซกุ                        ฉกุ ละหกุ เสียงสนนั ลนั กฎุ ี
เจ้าพลายนงิ นกึ ตรึกตรา                                   จําจะลวงบดิ าวา่ อยนู่ ี
จะทําเป็นเลน่ หมากรุกให้คลกุ คลี                       จนพอ่ หลบั จงึ จะหนีไปหานาง
คดิ พลางทางขนึ บนกฎุ ี                                    เฮ้ยขอกเู ดนิ ทีแล้วรุกผาง
อ้ายพวกไพร่ให้นายเข้านงั กลาง                        ทงั สองข้างอือองึ คะนงึ ไป

549

ฝ่ ายวา่ ขนุ แผนพอ่ รอเจ้าพลาย                              เห็นไปหายนกึ พะวงให้สงสยั
ยอ่ งลงจากศาลาแล้วคลาไคล                           เห็นแสงไฟทีกฎุ ีรีไปพลนั
แตพ่ อใกล้ได้ยนิ เสียงเฮฮา                              ก็รู้วา่ ลกู ยาอยทู่ ีนนั
เหน็ กําลงั เลน่ หมากรุกสนกุ ครัน                         ก็หนั กลบั คนื มาศาลาลยั  
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายงาม                สกั สองยามเห็นพอพอ่ หลบั ใหล
จงึ ลกุ ออกจากวงลงบนั ได                               ลอบไปจดั แจงแตง่ กายา
ลบู ตวั ทานําอบตรลบฟ้ งุ                                    แป้ งปรุงประเจมิ เฉลิมหน้า
สีขีผงึ เสกละลวยด้วยวชิ า                               แล้วนงุ่ ผ้ายกไหมไปล่ปลวิ
หม่ ผ้าของประทานสา่ นสี                                มือขวาคว้าคลีพดั ด้ามจิว
แหวนทบั ทมิ วงใหมเ่ อาใสน่ วิ                            ถือเช็ดหน้าผ้าริวแล้วคลาไคล
มาถงึ กลางวดั สงดั คน                                    เจ้าพลายร่ายมนตร์ขนึ มกุ ใหญ่
โหงพรายมาพร้อมห้อมล้อมไป                        เข้าในเมืองพจิ ิตรบรุ ี
มนิ านผา่ นมาถงึ หน้าจวน                                หน้าหลงั ทงั กระบวนล้วนแตผ่ ี
เหน็ รัวรอบขอบชิดสนทิ ด ี                               ประตมู ีกลอนลนั ไว้ชนั ใน
เจ้าพลายร่ายมนตร์มหาสะเดาะ                         กลอนหลดุ ผลดุ เผลาะอย่หู วนั ไหว
ประตบู ้านบานระเบดิ เปิ ดออกไป                       เจ้าพลายเข้าได้ในประต ู
   ฝ่ ายวา่ ทาสีอีเม้ยมอญ                     อยบู่ นเรือนถอดกลอนนอนคอยอยู่
ประตบู ้านลนั กรุกลกุ ขนึ ด ู                                 พอแลเหน็ ก็รู้ว่าเจ้าพลาย
เปิดประตลู งมาพาขนึ เรือน                               คนนอนเกลือนหลีกลอดคอยสอดสา่ ย
นําหน้ามาถึงทีเรือนนาย                                  แล้วอบุ ายบา่ ยเบียงเลียงหลบไป 
   ครานนั พลายงามทรามคะนอง            ครันถึงห้องยินดจี ะมีไหน
คอ่ ยยอ่ งเหยียบเบาเบาเข้าข้างใน                      แสงไฟสอ่ งงามอร่ามเรือน
แลเหน็ ศรีมาลาดวงสมร                                   เจ้านงิ นอนทว่ งทีไมม่ ีเหมือน
นีแก้วพีหลบั สนทิ ฤๅบดิ เบอื น                          อารมณ์เตือนนงั เคียงบนเตยี งทอง
ประจงจบู ลบู ประคองน้องแก้ว                           พีมาแล้วจงคลายหายหมน่ หมอง
แตพ่ ีเฝ้ าคิดถึงคะนงึ น้อง                                  ใจปองมิได้คลาดขาดสกั วนั
ถึงยามกินสินรสหมดโอชา                               ครันเวลาหลบั ไปก็ใฝ่ ฝัน

550