เสภาขุนช้างขุนแผน

พริกเกลือข้าวปลาสารพนั                           ใครเชือนช้าดา่ ลนั ไมเ่ ลือกตวั
นางแก้วกิริยากบั ลาวทอง                           จดั ของเครืองใช้ให้แกผ่ วั
ปรึกษากนั ปรองดองไมห่ มองมวั                   ด้วยความกลวั ผวั รักจกั ทกุ ข์ร้อน
หีบหมากเครืองนากอยใู่ นกลี                      ซองบหุ รียา่ มใหญ่ใสผ่ ้าผอ่ น
เสือผ้าจดั พบั ทีหลบั นอน                            ม้งุ หมอนพร้อมสนิ ทกุ สิงอนั
ข้าวของขนมาไว้หน้าเรือน                         กองเกลือนบา่ วข้าจ้าละหวนั
สว่ นวา่ ของนายพลายงามนนั                       พระหมืนศรีจดั สรรทกุ สิงไป 
   ครันรุ่งเช้าจะเข้าไปทลู ลา                       ขนุ แผนลกู ยาไมช่ ้าได้
จดั พานธปู เทียนแลดอกไม้                        ไปหาทา่ นผ้ใู หญ่ทีในวงั
เวลาสีโมงเศษเสดจ็ ออก                           พระโรงนอกเสียงแตรแซก่ ระทงั
เสดจ็ ประทบั เหนืออาสน์ราชบลั ลงั ก์             มีรับสงั ไตถ่ ามความนานา 
    ครานนั เจ้าพระยาจกั รี                           ได้ทีก็ประนมก้มเกศา
กราบทลู เบกิ ไปมิได้ช้า                              ขอเดชะพระบาทามาปกครอง
ดอกไม้ธปู เทียนทองของถวาย                    ของขนุ แผนนายพลายงามทงั สอง
กราบถวายบงั คมลาฝ่ าละออง                     ไปราชการศกึ สนองพระเดชา 
   ครานนั สมเดจ็ นเรนทร์สรู                         ฟังทลู ทรงพระสรวลสํารวลร่า
เฮ้ยขนุ แผนพลายงามทงั สองรา                   ซงึ อาสาทําชอบกขู อบใจ
จงไปดีมาดีศรีสวสั ด ิ                                  พ้นวบิ ตั เิ สียนหนามความเจ็บไข้
ให้ศตั รูพา่ ยแพ้แก่ฤทธิไกร                         มีชยั ได้เวียงเชียงใหมม่ า
ตรัสพลางทางสงั พนกั งาน                          พระราชทานเครืองยศกบั เสือผ้า
ทงั กระบบี งั ทองของนานา                          เงินตราเตรียมไปใช้การทพั
อกิ ทงั ม้าต้นคนละม้า                                เครืองอานพานหน้าให้พร้อมสรรพ
พวกไพร่ให้ผ้าคนละสํารับ                         สงั เสร็จเสดจ็ กลบั เข้าวงั ใน 
   ครานนั ขนุ แผนกบั ลกู ยา                      เสดจ็ ขนึ กลบั มาหาช้าไม่
หาธปู เทียนใสพ่ านคลานเข้าไป                  กราบไหว้ทองประศรีผ้มู ารดา
ลกู หลานจะมาลาคณุ แม ่                           จงอยดู่ แู ลซงึ เคหา
อนั ลาวทองกบั เจ้าแก้วกิริยา                      คณุ แมไ่ ด้เมตตาชว่ ยดแู ล

451

ถ้าทกุ ข์ร้อนก่อนลกู กลบั มาถึง                   จะหมายพงึ ผ้ใู ดให้เป็นแน่

พระหมืนศรีแลเธอเป็นเกลอแท้                  คณุ แมเ่ จบ็ ไข้จงไหว้วาน

เหย้าเรือนรุงรังจะพงั ควํา                           พอจะทําเงินมีอยทู่ ีบ้าน

ขอแตใ่ ห้คณุ แมอ่ ยสู่ ําราญ                        ถึงลกู ไปช้านานไมร่ ้อนใจ 

   ครานนั ทองประศรีผ้มู ารดา                     ฟังลกู หลานลานําตาไหล

ลบู หลงั ลบู หน้าแล้ววา่ ไป                           อยา่ เป็ นหว่ งบว่ งใยเลยทางนี

เมียเจ้านนั ไซร้ไว้ธุระแม ่                           จะดแู ลสารพดั ให้ถ้วนถี

ทงั เรือนเหย้าข้าวของบรรดามี                    ได้พงึ พระหมืนศรีก็ดีแล้ว

แมข่ ดั ขวางอยา่ งไรจะไปหา                       เจ้าตงั หน้าไปเถิดนะลกู แก้ว

ทกุ ข์โศกโรคภยั ให้คลาดแคล้ว                   จงผอ่ งแผ้วพนู สขุ ทกุ เวลา

ให้เจ้าชนะมารผลาญศตั รู                          ใครอยา่ รอตอ่ ส้ไู ด้สกั หน้า

อองามเจ้าอยา่ หา่ งข้างบิดา                        ยงั เดก็ นกั เดก็ หนายา่ หว่ งนกั

อยา่ ประมาทอาจหาญการรบส้ ู                    ขนุ ไกรป่ นู นั แตห่ นมุ่ ค้มุ ฟันหกั

แกมไิ ด้หมนิ ศกึ ทําฮกึ ฮกั                            เบาหนกั ตรองดใู ห้รู้ความ

อนงึ พวกพลไพร่ทีไปด้วย                          ใครเดือดร้อนผอ่ นชว่ ยอยา่ หยาบหยาม

อตุ สา่ ห์เอาอกเอาใจให้งดงาม                     ไปรบพงุ่ เหมือนตามกนั เป็นตาย

ถ้าใจเดียวเกลียวกลมกนั หนึงแน ่                  ถงึ น้อยก็ไมแ่ พ้ทีมากหลาย

ทา่ นวา่ ป่ าพงึ เสือเรือพงึ พาย                        เราเป็นนายก็ต้องพงึ ซงึ ไพร่พล

อนงึ ความกตญั รู ู้คณุ เจ้า                          ทกุ คาํ เช้านกึ ไว้จะให้ผล

ให้รุ่งเรืองฤทธิเดชทงั เวทมนตร์                     เจ้าจงสนใจจําคาํ ย่าไว้ 

   ขนุ แผนพลายงามความยนิ ดี                   รับพรทองประศรีแล้วกราบไหว้

ขนุ แผนกลบั มาสงั ข้าไท                            แล้วเข้าไปในห้องทงั สองนาง

เจ้าลาวทองกบั เจ้าแก้วกิริยา                       จงอตุ สา่ ห์ปรองดองอยา่ หมองหมาย

ไปทพั ถ้าข้างบ้านเกิดรานทาง                      มกั เป็นทางให้ร้ายฝ่ ายผ้ไู ป

การกินอยดู่ แู ลแมท่ องประศรี                      อยา่ ให้มีทกุ ข์ยากลําบากได้

เจ้าแก้วก็อลกั เอลืออยเู่ หลือใจ                    ท้องไส้จงระวงั จะนงั นอน

เมือคลอดลกู ลาวทองน้องชว่ ยด ู                  ทงั ฟื นไฟให้อยแู่ ลผ้าผอ่ น

452

ให้บา่ วมนั คนั ส้มต้มนําร้อน                         เอาผ้าซ้อนเปลลกู ผกู เหช่ ้า

อนั ทีจะทํามงิ สงิ ขวญั                                 เรืองนนั มอบไว้ให้คณุ ยา่

ด้วยท่านเป็นผ้ใู หญ่ได้เคยมา                      ถึงหยกู ยาสารพนั ทนั เข้าใจ

อนงึ พีนกึ ได้ไปคราวนี                               ทว่ งทีจะได้พบทา่ นผ้ใู หญ่

ด้วยเดนิ ทางไมห่ า่ งสโุ ขทยั                         ไปเชียงใหมก่ ็จะผา่ นบ้านจอมทอง

จะสงั เสียอยา่ งไรไปถงึ บ้าง                         ฤๅสองนางเจ้าอยากฝากข้าวของ

พีจะรับไปให้ดงั ใจปอง                              ถ้าได้ชอ่ งคงพบประสบกนั  

   ครานนั ลาวทองแก้วกิริยา                       ฟังวา่ อกใจให้ไหวหวนั

จะร้องไห้กลวั ลางในกลางคนั                      อตุ สา่ ห์กลนั โศกาแล้ววา่ ไป

พอ่ อยา่ ได้รําพงึ ถงึ ตวั น้อง                         จะปรองดองผกู สมคั รรักใคร่

รับการงานให้ทา่ นคณุ แมใ่ ช้                       จะตงั ใจปฎิบตั เิ ป็นอตั รา

ถ้าขนึ ไปได้พบกบั พอ่ แม ่            จงบอกแตว่ า่ ลกู เป็นสขุ า

แล้วผวั เมียตา่ งคนสนทนา ด้วยสนิทเสนห่ าตา่ งอาลยั                         

   ฝ่ ายวา่ ขนุ แผนแสนศกั ดา                       ตืนขนึ แตเ่ วลาปัจจสุ มยั

บ้วนปากล้างหน้าแล้วคลาไคล                    ชวนลกู ออกไปตระเตรียมทพั

ทีตําบลวดั ใหมไ่ ชยชมุ พล                           เป็นมงคลเคยตงั ตามตํารับ

ผ้คู นพร้อมพรังอยคู่ งั คบั                            ขนุ แผนกบั ลกู ยาตรวจตราการ

ทองประศรีลาวทองแก้วกิริยา                    ก็ตามมาจดั เสบียงเลียงอาหาร

ทงั บา่ วไพร่พวกพงศว์ งศ์วาน                      ตามไปสง่ พลกุ พลา่ นทงั ลานวดั

พระหมืนศรีดีจริงไมน่ งิ ได้                      พาลกู เมียบา่ วไพร่ไปเป็นขนดั

ขาดเหลือเจือจานสารพดั                           แล้วชว่ ยจดั ของข้าวจะเอาไป

ของใหญ่ให้เอาขนึ หลงั ช้าง                        ววั ตา่ งนนั บรรทกุ เสบียงใส่

ทีเบาเบาเหลา่ ของต้องการใช้                     ให้พวกไพร่หาบหามตามตดิ นาย

ครันจดั เสร็จเรียบร้อยคอยเวลา                   โหราเหยียบเงาเอาชนั ฉาย

พอถ้วนนาทีสีโมงปลาย                             ถงึ ฤกษ์จะขยายกระบวนพล 

   ครานนั นางแก้วกิริยา                             แตเ่ ช้ามาหาสํารับอยสู่ บั สน

ท้องแกอ่ ลกั เอลือก็เหลือทน                       เจบ็ ท้องร้องทรุ นจะขาดใจ

453

ทองประศรีว้าว่นุ เรียกขนุ แผน                      แล้วลกุ แลน่ มาประคองทงั สองไหล่

ขนุ แผนทํานําสะเดาะให้ทนั ใด                     กลืนเข้าไปพอตลอดคลอดลกู ชาย

ประจวบฤกษ์ดถิ ีกรีธาทพั                            ต้องตํารับวา่ ประเสริฐเลิศหลาย

ทองประศรีอ้มุ แอบไว้แนบกาย                  ให้ชือพลายชมุ พลรณรงค์

แล้วเรียกเรือมารับกลบั เข้าบ้าน                    ด้วยหว่ งหลานลกู สะใภ้ไมอ่ ย่สู ง่

พระหมืนศรีรับวา่ อยา่ พะวง                          จงวางใจให้ฉนั ไว้ทางนี 

   ครานนั ขนุ แผนแสนศกั ดา                       ดทู ้องฟ้ าเห็นจํารัสรัศมี

สบยามตามตําราวา่ ฤกษ์ด ี                          สงั ให้ตีฆ้องชยั ไว้เดโช

ยกจากวดั ใหมไ่ ชยชมุ พล                            พวกพหลพร้อมพรังตงั โห่

พระสงฆ์สง่ สวดชยนั โต                             ออกทงุ่ โพธิสามต้นขบั พลมา

โหร่ ้องฆ้องลนั มาหงึ หงึ                              นายจนั สามพนั ตงึ เป็นกองหน้า

กองหลงั ศรีอาจราชอาญา                           พวกทหารสามสิบห้าตา่ งคลาไคล

บ้างคอนกระสอบหอบกญั ชา                      ต้งุ กา่ ใสย่ ่ามตามเหงือไหล

บ้างเหล้าใสก่ ระบอกหอกคอนไป                 ล้าเมือไรใสอ่ กึ ไมอ่ ือองึ

บ้างหอ่ ใบกระท่อมตะพายแลง่                     เงียนยาหน้าแห้งตะแคงขงึ

ถนุ กระทอ่ มในหอ่ พอตงึ ตงึ                          คอ่ ยมีแรงเดนิ ดงึ ถึงเพือนกนั  

   ขนุ แผนพลายงามตามกนั มา                   ชกั ม้าข้ามทงุ่ มงุ่ ไพรสณั ฑ์

พอพ้นถินก็สนิ แสงตะวนั                            ผอ่ นผนั หยดุ พกั พิตเพียน

นายกํานนั ก็ชวนลกู บ้านชอ่ ง                      แบกสํารับเนืองนองไมต่ ้องเฆียน

ไฟฟื นดนื ไปทงั ไต้เทียน                           เยียมเยียนกองทพั สบั สนกนั

พวกกองทพั ทงั สนิ กินข้าวปลา                    ชาวบ้านเอามาเลียงทีนนั

แล้วกํานนั ไปจดั ทีวดั พลนั                           ให้พวกกองทพั นนั อาศยั นอน

รุ่งเช้าข้าวปลาหากินสรรพ                         ขบั กนั รีบไปไมห่ ยดุ หยอ่ น

พ้นทงุ่ ข้ามป่ ามาทางดอน                          พอแดดกล้าหน้าร้อนออ่ นระทม

มาถงึ บ้านดาบกง่ ธน ู                                พกั ร้อนเข้าอย่อู าศยั ร่ม

พอ่ ลกู นงั เลน่ เย็นเย็นลม                           เชยชมลกู ชายสบายใจ 

   ขนุ แผนจงึ เรียกเจ้าพลายงาม                 เดนิ ตามไปทีต้นไทรใหญ่

454

หมากพลธู ปู เทียนเอาถือไป                      ถงึ ต้นพระไทรก็กราบลง
บอกวา่ ฟ้ าฟื นของพอ่ ฝัง                          ไว้แตค่ รังพระพจิ ิตรเขาบอกสง่
ดาบนีมีฤทธิปราบณรงค ์                           ฝังไว้ตรงกิงทิศบรู พา
พลายงามก็ขดุ ดนิ ลงไป                           พบดาบดีใจเป็นหนกั หนา
สง่ ให้พอ่ ชกั วาบปลาบนยั น์ตา                   ขนุ แผนทนู เกศาด้วยสดุ รัก
ดาบนีตอ่ ไปจะให้เจ้า                              รบพงุ่ จะได้เอาไปเป็ นหลกั
อนั ฟ้ าฟื นเลม่ นีดียงิ นกั                             ดาบอืนสกั หมืนแสนไมแ่ ม้นเลย
ถึงพระแสงทรงองค์กษัตริย์                     ไมเ่ ทียมทดั ของเราดอกเจ้าเอย๋
จะฝึ กเจ้ าให้ ใช้ เสียให้ เคย                        ชมเชยดาบพลางทางเดนิ มา 
   กลบั ถึงทีสํานกั แล้วพกั ผอ่ น                  ตะวนั รอนแดดบา่ ยลงชายป่ า
เตอื นกนั ทงั สนิ กินข้าวปลา                       พอเพลาลมตกยกตอ่ ไป
คาํ ลงหยดุ นอนลพบรุ ี                             เช้ายกจากทีอิกพกั ใหญ่
ตดั บางขามข้ามบ้านดา่ นโพธิชยั                ลว่ งเข้าแขวงใกล้อตู่ ะเภา
ตรงมาหวั แดนภเู ขาทอง                         หนองบวั ห้วยเฉียงเลียงชายเขา
ตดั ลงชายดอนร้อนไมเ่ บา                       พอยา่ งเข้าทงุ่ หลวงเพลาพลบ
ขนุ แผนก็สงั ให้หยดุ พกั                           ทีล้าเลือยเหนือยหนกั นอนสลบ
บรรดาพวกพหลพลรบ                           จดุ คบกองไฟไว้เป็นวง
ลางคนหาเขียงหนั กญั ชา                        นงั ชกั ต้งุ กา่ จนคอก่ง
บ้างมีแตก่ ญั ชามานงั ลง                          ผลดั กนั หนั สง่ ใสไ่ ฟโพลง
ทีไมม่ ีขอซือสามมือสลงึ                         พอสง่ ถงึ รับหนั ชกั ควนั โขมง
อยากหวานเมางวงล้วงกระโปรง               บ้างโก้งโค้งค้นหาพทุ รากวน
พวกขียาขงึ ผ้าขนึ บงั มิด                          ลงนอนชิดกองไฟใสก่ ล้องงว่ น
สนิ เนือเหลือขีลงรีรวน                            จวนหมดอตสา่ ห์สงวนไว้
เพือนกนั ขอปันหนุ ละบาท                        คราวขาดกลวั ตายหาขายไม่
อ้ายทีเงียนเตม็ อ่อนวอนรําไร                   ได้แตข่ ีสองชนั พอกนั ตาย
เอาดาบหอกออกแลกกบั ขียา                   จนชนั ขนั ล้างหน้าก็ยืนขาย
พอแกเ่ งียนเหียนห้อยคอ่ ยสบาย               กินอยพู่ วู ายแล้วหลบั นอน 

455

ตอนท ี ๒๘ พลายงามได้นางศรีมาลา

   จะกลา่ วถงึ โฉมเจ้าพลายงาม               เพลายามสามหลบั อยกู่ บั หมอน

กําหนดั หนมุ่ กล้มุ ใจให้อาวรณ์                  เทพเจ้าจงึ สงั หรณ์ให้เหน็ ตวั

ฝันวา่ นารีพงึ รุ่นสาว                                ผิวขาวคมคายมิใชช่ วั

สองเต้าเตง่ ตงั ดงั ดอกบวั                          มายืนยมิ ยวั แล้วเยืองกราย

พอภิปรายทายทกั ชกั สนิท                      นางเบอื นบดิ ทําทีจะหนีหนา่ ย

ก็ลกุ รีบตามตดิ เข้าชิดกาย                      คว้าเข้าเจ้าก็หายไปกบั มือ

เคลมิ ผวาคว้ากอดขนุ แผนพ่อ                 พดู จ้อนีเจ้าไมเ่ มตตาฤๅ

ขนุ แผนตนื ฟื นตวั ก็ผลกั มือ                     ร้ องฮือพลายงามทําอะไร

เจ้าพลายกลวั พอ่ ใจคอหวนั                     บอกวา่ ฝันเห็นผ้หู ญิงลกู วงิ ไล่

รุ่นสาวขาวอร่ามงามสดุ ใจ                      จงึ เผลอไปขอโทษได้โปรดปราน 

   ขนุ แผนฟังความพลายงามเลา่               เอ๊ะออเจ้าชา่ งฝันดขู นั จ้าน

ฝันเชน่ นีมีตํารับแตบ่ รุ าณ                        ใครฝันมกั บนั ดาลได้เมียดี

ฤๅจะถกู ลกู เจ้าบ้านผ่านเมือง                 ทํานายพลางย่างเยืองออกจากที

บอกกนั ทวั หน้าบรรดามี                          วนั นีถึงพิจติ รไมท่ นั เย็น

วา่ แล้วเตือนกนั กินข้าวปลา                      รีบยกยาตราขะมกั เขม้น

ไมห่ ยดุ หยอ่ นร้อนเหลือเหือกระเดน็           พอแลเห็นเมืองแวะเข้าวดั จนั ทร์ 

   ฝ่ ายวา่ นวลนางศรีมาลา                       คนื วนั นนั นิทราก็ใฝ่ ฝัน

วา่ ลงสระเลน่ นําสําราญครัน                     เห็นบษุ บนั ดอกหนงึ ดพู งึ ตา

ผดุ ขนึ พ้นนํางามสะอาด                         นางโผนผาดออกไปด้วยหรรษา

เดด็ ได้ดใี จว่ายกลบั มา                          กอดแนบแอบอรุ าประคองดม

ลืมตาคว้าดดู อกบวั หาย                         เสียดายนีกระไรไมไ่ ด้สม

ปลกุ อีเม้ยแก้ฝันหวนั อารมณ์                  อีเม้ยชมวา่ ฝันของนายดี

ดอกบวั คือผวั มิใชอ่ ืน                            มิพรุ่งนีก็มะรืนคงถึงนี

ไมเ่ หมือนอีเม้ยทายให้นายตี                  ฝันอยา่ งนีได้ทายมาหลายคน

ศรีมาลาว่าไฮ้อีมอญถอ่ ย                       เอาผวั ผ้อยมาพดู ไมเ่ ป็นผล

456

อตุ ริทํานายทายสปั ระดน                          ถงึ ใครใครให้จนเทวดา
ถ้ามีหน้ามาเกียวก็คงเก้อ                 อยา่ เพ้อเลยไมอ่ ยากปรารถนา
อยคู่ นเดียวไมส่ บายเอาชายมา เขายอ่ มว่ามนั เป็นเจ้าหวั ใจ
อีเม้ยมอญคะนองร้องอยุ ยา่ ย อยา่ พกั พดู เลยนายหาเชือไม่
ยงั ไมพ่ บปะก็พดู ไป                              ถงึ ตวั เข้าเมือไรได้ดกู นั
บา่ วนายสพั ยอกหยอกเย้า                     รุ่งเช้าศรีมาลาก็ผายผนั
ไปดกู ารบ้านเรือนเหมือนทกุ วนั                นกึ ถงึ ฝันพรันใจไมร่ ู้วาย 
   ครานนั ขนุ แผนแสนสงคราม                พกั อยอู่ ารามจนตกบา่ ย
จะเข้าไปในจวนชวนลกู ชาย                   แล้วยา่ งกรายบา่ วตามออกหลามไป
ถือถาดหมากคนโทเป็นยศอยา่ ง             เดนิ มาตามทางกบั บา่ วไพร่
พลายงามคดิ ถงึ ฝันปันป่ วนใจ                 เข้าในยา่ นตลาดก็แลชม
ทีเหลา่ ร้านขายผ้ามีหน้าถงั                     ลายสหุ รัดมดั ตงั ทงั ผ้าหม่
ร้านถ้วยชามรามไหมมีอดุ ม                   สะสมสินค้าสารพดั
สิงของทองเหลืองทงั เครืองแก้ว             เป็นถ่องแถวคนผ้ดู แู ออดั
พวกลกู สาวชาวร้านพานสนั ทดั                ทําเหยาะหยดั กิริยาท่าชาวกรุง
ทาขมินเหลืองจ้อยสอยไรจกุ                  มีแทบทบุ หน้าถงั บ้างเยบ็ ถงุ
แตล่ ะหน้าหน้านวลชวนบํารุง                  ใสก่ ลินหอมฟ้ งุ สองฟากทาง
นงุ่ ลายหม่ สีไมม่ ีเศร้า                           ผดั หน้าจบั เขมา่ เหมือนชาวลา่ ง
คนหนงึ รูปสาวขาวสําอาง                       ดคู ล้ายนางคืนนีเป็ นนวลจนั ทร์
ครันเข้าใกล้แลเขม้นเป็ นแตแ่ ม้น             ไมอ่ ้อนแอ้นเหมือนนางทีในฝัน
ทงั นมคล้อยหนอ่ ยหนงึ จงึ ผิดกนั                นอกจากนนั ตละอยา่ งตา่ งตา่ งไป
นางนิมติ ตดิ ใจมิได้ลืม                           ยงิ ป่ วนปลืมถงึ ฝันให้หวนั ไหว
ส้เู ดนิ เมินหน้าไมอ่ าลยั                           ลว่ งตลาดเข้าไปในจวนพลนั  
   พระพจิ ติ รนงั เลน่ อยหู่ อขวาง               เหน็ คนเดนิ มาสล้างก็นกึ หวนั
เอ๊ะข้าหลวงมาทําไมหลายคนครัน           ทีเดนิ หน้ามานงั ดงั พระยา
ครันดไู ปจําได้ว่าขนุ แผน                       ดีใจลกุ แลน่ ลงมาหา
จงู มือขนึ จวนชวนพดู จา                         ขนุ แผนวนั ทากบั ลกู ชาย

457

พระพิจิตรเรียกศรีบษุ บา                        ขนุ แผนเขามาไปไหนหาย
บษุ บาเยียมหน้าเหน็ สองนาย                  ยมิ พรายออกมาด้วยดใี จ
นงั ลงไตถ่ ามความทกุ ข์ยาก                    แตไ่ ปจากแมไ่ ด้แตร่ ้องไห้
มิรู้ทีจะถามขา่ วคราวใคร                        ด้วยทางไกลเหลือไกลมิได้รู้
จะเป็นตายหายลบั ไปหลายปี                 วนั นีแลหวงั ว่ายงั อยู่
เห็นเจ้าเหมือนใครให้แก้วช ู                    ด้วยเอน็ ดเู หมือนลกู จงึ ผกู ใจ
วนั ทองท้องแก่ไปแตน่ ี                          คลอดง่ายดายดีฤๅเจ็บไข้
ลกู เป็นชายหญิงอย่างกระไร                  เดยี วนีอยไู่ หนไมพ่ ามา 
   ขนุ แผนเลา่ ความไปตามเรือง              เมือสง่ ไปจากเมืองก็สขุ า
เขาผอ่ นปรนจนถงึ อยธุ ยา                      โปรดประทานโทษาไมฆ่ า่ ตี
เป็นความกบั ขนุ ช้างก็ชนะ                      ลกู ไปอยบู่ ้านพระจมืนศรี
เผอิญกรรมตามซดั วิบตั มิ ี                       ไปเห็นชวั เป็นดไี มค่ วรการ
ให้ทลู ขอลาวทองต้องตดิ คกุ                    ทนทกุ ข์โทษแทบถงึ ประหาร
วนั ทองท้องแกเ่ หลือกนั ดาร                    ทรมานว้าเหวอ่ ยเู่ อกา
อ้ายขนุ ช้างบงั อาจฉดุ เอาไป                   ก็ไมม่ ีผ้ใู ดจะตามว่า
จนคลอดลกู ชายคนนีมา                        ชนั ษาเจ้าได้ถึงสิบปี
มนั จะเอาไปฆา่ ในป่ าใหญ่                      พรายชว่ ยไว้ได้ไมเ่ ป็นผี
หนีไปอย่บู ้านกาญจน์บรุ ี                       แมท่ องประศรีเลียงไว้ให้เรียนรู้
พอมีศกึ เจ้าสะอกึ เข้าอาสา                    แตต่ วั ข้ายงั ตดิ คกุ อยู่
จงึ เป็นเหตใุ ห้พระองค์ทรงเอ็นด ู              ได้ชอ่ งคทู ลู ขอพอ่ ออกมา
ก็โปรดให้พลายงามด้วยความชอบ          รับสงั มอบการศกึ ให้ปรึกษา
ประทานคนโทษทีมีวิชา                        สามสิบห้าลกู หาบเจ็ดสบิ คน
ทีมานีจะยกไปเชียงใหม ่                       ไปจบั อ้ายลาวตีให้ปี ป่ น
นกึ ถึงคณุ ปกเกล้าเมือคราวจน                จงึ แวะวนเข้ามานมสั การ 
   ครานนั พระพจิ ติ รบษุ บา                     ฟังขนุ แผนวา่ นา่ สงสาร
อนิจจาเคราะห์ร้ ายแทบวายปราณ            นมนานน้อยฤๅแตท่ นทกุ ข์
นีหากลกู ยากล้าทลู ขอ                         หวงั จะแทนคณุ พอ่ ส้บู นั บกุ

458

หาไมก่ ็จะตายอยใู่ นคกุ                         เจ้าให้พอ่ เป็นสขุ มเิ สียแรง
ผวั เมียชอบอารมณ์ชมเปาะ                   หน้าตาเหมาะเจาะใจกล้าแขง
ชาตทิ หารเหมือนพ่อไมย่ อ่ แยง              ดกู ล้องแกล้งนกึ รักเฝ้ าทกั ทาย
แค้นใจแตท่ ้องบษุ บา                          เป็นผ้หู ญิงเสียข้าขนั ใจหาย
คดิ คดิ ขนึ มานา่ เสียดาย                       ถ้าแม้นชายจะให้ไปด้วยพลนั
วา่ พลางร้องเรียกลกู สาวมา                  ศรีมาลาเอย๋ นงั ทําไมนนั
ออกมาหาพีชายอยา่ อายกนั                 ศรีมาลาหวนั หวนั แล้วแอบมอง
พีเชือมาแตไ่ หนไมร่ ู้จกั                        คอ่ ยคอ่ ยผลกั บานประตดู ตู ามชอ่ ง
เหน็ หนมุ่ น้อยหน้านวลชวนคะนอง          สองคนพอ่ ลกู ประหลาดตา
อีเม้ยรับขยบั เข้ายืนชิด                        มือสะกิดเย้าเยาะหวั เราะร่า
นนั เป็นไรใครบนเทวดา                       อีเม้ยทายแล้วอยา่ ว่าไมผ่ ิดคํา
ศรีมาลาวา่ ชิอีขีเค้า                             วา่ ได้วา่ เอาไมเ่ ป็นสํา
ขืนวา่ แล้วจะดา่ ให้ระยํา                        ค้อนชกั หน้าควําแล้วยมิ เมนิ
พอพระพิจิตรเรียกซํามา                      ขานเจ้าขาคอ่ ยเยียมเฟี ยมแฝงเขิน
นางอทุ จั อดั ใจมิใคร่เดนิ                       ก้มสะเทนิ ซดุ นงั บงั มารดา
ยกมือไหว้ขนุ แผนกบั พลายงาม             ให้วาบหวามอารมณ์แล้วก้มหน้า
พลายงามรับไหว้ชายแลมา                  พอสบตาก็ตะลงึ ตะลานใจ
คนนีแลแน่แล้วทีเราฝัน                       รูปโฉมโนมพรรณหาผิดไม่
น้องเอย๋ รูปร่างชา่ งกระไร                     ถึงนางในกรุงศรีไมม่ ีเทียม
ดงั พระจนั ทร์วนั เพญ็ เมือผ่องผดุ             บริสทุ ธิโอภาสสะอาดเอียม
สองแก้มแย้มเหมือนจะยวั เรียม             งามเสงียมราศผี ้ดู ีจริง
ทงั จริตกิริยามารยาท                          ก็ฉลาดไว้วางอย่างผ้หู ญิง
ออ่ นชะอ้อนเหมือนจะวอนให้ประวงิ         จะยมิ พรายก็พริงยิงเพราตา
ดไู หนไมข่ ดั แตส่ กั อยา่ ง                       นีคสู่ ร้างของเรากระมงั หนา
พอแลลอดสอดรับจบั นยั น์ตา                   ดงั วา่ เจ้าจะตดั เอาหทั ยั
หญิงอืนหมืนแสนทีเคยเหน็                     ก็หาจบั ใจเป็นเชน่ นีไม่
ถ้าแม้นได้ร่วมรักสกั อดึ ใจ                     จะตายไปก็ไม่คดิ สกั นดิ เดยี ว

459

นกึ พลางเจ้าพลายร่ายพระเวท                ประสบเนตรเป่ าไปให้ซา่ นเสียว
ศรีมาลาต้องมนตร์ขนลกุ เกรียว                ชําเลืองเหลียวแลมาประหมา่ ใจ
พอสบเนตรให้สะท้านละลานจิต              ยงิ ตอ่ ตาก็ยิงคดิ พิสมยั
อกออ่ นร้อนรุ่มดงั สมุ ไฟ                        ไมอ่ ยไู่ ด้นางก็ลาเข้ามาเรือน
แอบชอ่ งมองดอู ยขู่ ้างใน                       ยงิ เพง่ พิศพาใจอาลยั เลือน
ความรักมีแตช่ กั กระต้นุ เตือน                  ฟันเฟื อนดงั จะคลงั ตงั ตามอง
ชะชายคนนีมเิ สียแรง                            ดงั หนงึ แกล้งหลอ่ เหลาไมเ่ ศร้าหมอง
ดเู นือตวั หน้าตาดงั ทาทอง                      ไมข่ ดั ข้องสวยสมชา่ งคมคาย
รู้สกึ ตวั นกึ อายระคายเขิน                       ไถลเดนิ เลยเข้าในห้องหาย
อีเม้ยยมิ กริมตามไปถามนาย                  วนั นีดไู มส่ บายเป็นอย่างไร
ออกไปไหว้พีมาแตก่ รุง                         แล้ววงิ กลบั เข้าม้งุ เหมือนเป็นไข้
ฤๅผีสางทกั ทายนายตกใจ                   ฉนั จะบนบวงให้กระบาลกิน
ผีมาแตก่ รุงฤๅบ้านนอก                      อยา่ หลอนหลอกจงคลายให้หายสนิ
ขอผดั หนอ่ ยคอยตะวนั ให้ตกดนิ               ปัดยงุ รินแล้วจะเซน่ ในม้งุ นี
ศรีมาลาตอ่ ยหวั ลงตําเหงาะ                    เฝ้ าคอ่ นเคาะรําไปไมบ่ ดั สี
นีแลสญั ชาตไิ พร่ทีไหนมี                       เซน่ ผีในม้งุ มอญจญั ไร
เย้ากนั จนตะวนั นนั เย็นลง                       ศรีมาลายงิ พะวงหลงใหล
บษุ บาเห็นช้าจงึ เกรินไป                        เป็นอย่างไรสํารับไมจ่ ดั แจง
ศรีมาลาฟังวา่ ก็ลกุ ไป                           ชว่ ยดแู ลข้าไทให้ตกแตง่
จดั สํารับอดุ มทงั ต้มแกง                        ฝาชีแดงปิ ดปกแล้วยกมา
นางยกชามข้าวบา่ วยกสํารับ                  ใจวบั วบั มิใคร่ออกไปนอกฝา
ครันถงึ จดั วางข้างบดิ า                          ไมอ่ าจเงยดหู น้าเจ้าพลายงาม
พระพจิ ติ รก็ชวนกนั กินข้าว                     เจ้าพลายร้อนเร่าประหวนั หวาม
ตะลงึ แลศรีมาลาคว้าแตช่ าม                  กลืนข้าวเหมือนหนามอยใู่ นคอ
กลวั เนือความจะฟ้ งุ สะด้งุ คดิ                   เหลือบดพู ระพจิ ติ รแล้วดพู อ่
พระพิจติ รรู้ทีทําตดั พ้อ                         อยา่ งไรหนอกินอย่ดู รู ะคาง
กินอะไรไมอ่ ร่อยฤๅพ่อฤๅ                ชาวเหนือฝี มือไมเ่ หมือนลา่ ง

460

รสชาดปิงจีมนั จืดจาง                           หวั เราะพลางหยอกเย้าเจ้าพลายงาม

แล้วจงึ ชกั ชวนทงั สองนาย                     ค้างทีนีเถิดสบายอยา่ เกรงขาม

บ้านมีอยไู่ ยในอาราม                           มาอย่ตู ามชอบใจในหอนนั

อมิ เสร็จแล้วสงั ศรีมาลา                         ให้จดั แจงฟกู ผ้าทกุ สงิ สรรพ์

ทีนอนน้อยกํามะหยีนนั สองอนั                 เสือออ่ นสองชนั จดั ออกมา 

ขนุ แผนถามพระพิจติ รพลนั                    สีหมอกนนั อยดู่ ีฤๅเจ้าขา

พระพจิ ติ รบอกวา่ สีหมอกม้า                   อยดู่ ีแตช่ ราถนดั ใจ

เนือหนงั พานตดิ จะเหียวครํา                       อนั หญ้านําคําเช้าหาขาดไม่

ข้าก็ชว่ ยเยียมเยียนเวียนมาไป                เกณฑ์ให้ไอ้จนั มนั เลียงดู

ขนุ แผนจงึ ชวนลกู ชายพลนั                     ไปเยียมม้าด้วยกนั เสียสกั ครู่

วา่ พลางทางออกนอกประต ู                     ตรงไปทีอยสู่ ีหมอกม้า

อ้ายจนั ครันเห็นยกมือไหว้                      ฉนั เลียงไว้อ้วนพีดีหนกั หนา

พอ่ ลกู เข้าไปใกล้อาชา                          ขนุ แผนเสกหญ้าให้ม้ากิน 

   สีหมอกม้าหญ้ามนตร์เข้าดลใจ              จําได้รู้ภาษาพดู จาสนิ

ลงตีนโปกโปกโขกแผน่ ดนิ                      เพียงจะดนิ หลดุ แหลง่ ด้วยดีใจ

เลียชมดมทวั ทงั กายา                           ขนุ แผนกอดม้านําตาไหล

ลบู หลงั สีหมอกแล้วบอกไป                    ข้านีต้องราชภยั พงึ พ้นมา

ไปตดิ คกุ จนลกู ทลู ขอโทษ                     ทา่ นปลอ่ ยโปรดจงึ ได้มาเหน็ หน้า

เจ้าพลายนีลกู วนั ทองน้องยา                   ทีทา่ นรับบกุ ป่ ามากับเรา

สีหมอกฟังเหลียวหน้าหาวนั ทอง               ไมเ่ ห็นน้องอยไู่ หนให้สร้อยเศร้า

มิรู้ทีจะถามความหนกั เบา                        เฝ้ าแตด่ ลู กู พอ่ คลอนําตา 

   ขนุ แผนบอกวา่ ข้าจะไปทพั                   หมายจะรับไปด้วยช่วยอาสา

เพราะได้เคยเหน็ ใจแตไ่ รมา                    จะไปได้ฤๅวา่ ทา่ นหยอ่ นแรง

สีหมอกดีใจจะไปทพั                              เต้นหรับร้องร่าดดั ขาแขง็

ดงั บอกวา่ ข้าจะไปอยา่ ได้แคลง               ขนุ แผนแจ้งทว่ งทีก็ดีใจ

จงึ เลือกเด็ดยอดหญ้ามาเตม็ มือ               ถือเสกด้วยพระเวทมขุ ใหญ่

ป้ อนม้ากินหญ้าในทนั ใด                         ระงบั โศกโรคภยั ให้บรรเทา

461

เดชะพระเวทวเิ ศษขลงั                           สีหมอกมีกําลงั ขนึ ดงั เกา่

ผกู เครืองเรืองอร่ามงามเพริศเพรา            ขนุ แผนขีเหยาะเหยา่ ออกมาพลนั

ลองขบั น้อยใหญ่ทงั ไลห่ นี                      ทว่ งทีไววอ่ งคล่องขยนั

ถึงม้าหนมุ่ จะเปรียบไมเ่ ทียบทนั                สารพนั ถกู ทํานองด้วยว่องไว

ขนุ แผนดใี จลงจากหลงั                           เรียกอ้ายจนั มาสงั หาช้าไม่

เอ็งดใู ห้อมิ หนําสําราญใจ                        จะขีไปในรุ่งพรุ่งนีเช้า 

   ครันสงั แล้วขนุ แผนแสนศกั ดา               เรียกลกู ชายมาแถลงเลา่

พอ่ เกรงวา่ ช้าอยเู่ หมือนดเู บา                    เราจะยกในรุ่งขนึ พรุ่งนี

ด้วยปลอดสินทกั ทินยมขนั ธ์                      เป็นฤกษ์เสาร์เก้าชนั วเิ ศษศรี

มีตบะจะชนะแก่ไพรี                              เจ้านีจะเหน็ เป็นอยา่ งไร

พลายงามความอาลยั ศรีมาลา                  ไมร่ ับมาจะจากพิจติ รได้

จะแจ้งข้อกลวั พอ่ ไมต่ ามใจ                     จงึ แก้ไขเบอื นบดิ คดิ เจรจา

วา่ ไพร่พลบอบชําระกําอก                       จะดว่ นยกไปไหนนีเจ้าขา

ขอให้ไพร่พกั สกั เวลา                            พอหายเหนือยเมือยล้าจงึ คลาไคล

ขนุ แผนวา่ ดเู อาเถิดเจ้าพลาย                   จะหยดุ หาความสบายก็เป็นได้

การรับสงั ว่ายากลําบากไย            ทีไหนจะเหมือนบ้านเรือนตน

เจ้าพลายงามตอบวา่ หามไิ ด้ ลกู จะใคร่ปลกุ เครืองอีกสกั หน

ด้วยยงั หยอ่ นฤทธิเดชทงั เวทมนตร์              ขอพกั พลปลกุ เครืองเสียสกั นิด

ขนุ แผนวา่ ถ้าไปเสียให้ทนั                        พรุ่งนีเป็นวนั มหาสทิ ธิ

จะปลกุ เครืองก็เรืองอทิ ธิฤทธิ                   ประกอบกิจกบั ฤกษ์ทีเบกิ ไพร

อนั พิธีในเรืองปลกุ เครืองอาน                   ทําในบ้านไมเ่ หมือนในป่ าใหญ่

ด้วยบ้านเมืองผ้คู นกล่นเกลือนไป              จะระงบั ดบั ใจไมส่ ้ดู ี

เจ้าพลายวา่ ป่ าไม้จะปลกุ ฤทธิ                   ไมป่ ระสทิ ธิเหมือนหนงึ ป่ าช้าผี

อยใู่ นพาราป่ าช้ามี                                 ก็เป็นทีสงดั เงียบปากคอ

ขนุ แผนรู้วา่ บดิ ก็คดิ เคือง                         เอ็งหว่ งเมืองอยทู่ ําไมไฉนหนอ

ธรุ ะสิงไรมีจะรีรอ                                  พอ่ พดู มิฟังชา่ งกระไร

พลายงามคร้ามพอ่ ไม่ตอ่ เถียง                  พดู เลียงวา่ ธุระหามีไม่

462

แล้วพอ่ ลกู ก็พากนั คลาไคล                      ขนึ จวนใหญ่พลายน้อยคะนงึ นาง

ขนุ แผนพลายงามพระพิจติ ร                     ชอบชิดพดู จากนั ตา่ งตา่ ง

ถึงเรืองรบพงุ่ แลทงุ่ ทาง                           พดู พลางตา่ งหวั ร่อกนั เรือยไป 

   ครันสนิ แสงสรุ ิยนสนธยา                      พระจนั ทราแย้มเยียมเหลียมไศล

เคลือนคล้อยลอยฟ้ านภาลยั                     หมดเมฆปัถไหมไมห่ มองมอม

พระพายพามาลาละอองกลิน                    รวยรินรสร่อนขจรหอม

ศรีมาลาอาวรณ์นอนใจตรอม                    ถนอมแนบหมอนข้างเคียงคะนงึ

โอ้พอ่ พลายงามของน้องเอย๋                     ใครเลยจะเอ็นดใู ห้รู้ถงึ

วา่ น้องนีมีจิตคดิ รําพงึ                               ดงั ศรตรึงทรวงโศกวิโยคคดิ

พอ่ ชายตามาสบเมือน้องแล                     จะรู้แนฤ่ ๅจะแหนงแคลงในจิต

ดลู าดเลาเจ้าก็ใคร่จะเป็นมิตร                   ฤๅวปิ ริตคดิ วา่ ไมป่ รานี

อกน้องยากนกั ด้วยเป็ นหญิง                    ต้องซอ่ นรักหนกั นิงอยกู่ บั ที

แม้นเป็นชายพ่อพลายเป็ นสตั รี                 คําวนั นีเป็นตายจะหมายไป

นกึ พลางนางนอนสะท้อนท้อ                    นําตาคลอมใิ คร่จะเคลิมได้

ให้เฟื องฟ้ งุ พลงุ่ พลา่ นรําคาญใจ                นกึ อาลยั ไปจนหลบั กบั ทีนอน 

   พระพจิ ิตรขนุ แผนพลายงาม                 พดู กนั จนยามไมห่ ยดุ หยอ่ น

พระพิจิตรวา่ เช้าเจ้าจะจร                             จงพกั ผอ่ นเสียเถิดทงั สองรา

วา่ แล้วก็ลกุ ไปเข้าเรือน                           พลายงามฟันเฟื อนเป็นหนกั หนา

ชวนพอ่ เข้านอนวอนพดู จา                       คณุ พอ่ ขานีดกึ แล้วกระมงั

ฉนั วนั นีอยา่ งไรไมส่ บาย                         ระสําระสายเหน็ดเหนือยเมือยสนั หลงั

จะนอนเสียแตห่ วั คําเอากําลงั                    จะได้ตงั หน้ายกแตเ่ ช้าไป 

   ขนุ แผนนกึ ในใจอ้ายเจ้าช้ ู                      มนั สําคญั ว่ากหู ารู้ไม่

กรรมกรรมเจียวจะทําเป็นอย่างไร              มนั จะแกล้งให้ผ้ใู หญ่ผดิ ใจกนั

คดิ แล้วก็ทําเป็นมารยา                           หลบั ตานอนนงิ ไมพ่ ลิกผนั

คอยจบั แยบคายลกู ชายนนั                      ไมว่ างใจให้หวนั ในอารมณ์ 

   เจ้าพลายก่ายหมอนทํานอนนงิ               สดุ ประวงิ อกไหม้ไส้พงุ ขม

กําเริบรักหนกั แนน่ แสนระทม                   โอ้เจ้านมพวงพีศรีมาลา

463

ป่ านนีเนือออ่ นจะนอนสนทิ                       ฤๅดวงจิตจะนกึ เสนห่ า

ดทู ีเหมือนจะมีซงึ เมตตา                         แตท่ วา่ เป็นหญิงก็นงิ ไว้

อนั ความรักหนกั แนน่ ในอกพี                   ข้อนีเจ้าจะรู้ฤๅหาไม่

แม้นรู้เค้าเจ้าก็เห็นจะอาลยั                       คงมิให้เสียทีพีหมายชิด

เขายอ่ มวา่ ถ้ามีมิตรใจ                           แล้วคงไมส่ าบสญู มิตรจิต

พีรักเจ้าเทา่ เทียมดวงชีวิต                       นีจะคดิ ฉนั ใดให้เป็นการ

จะวนเวียนเพียรพดู ให้ถึงปาก                   ก็สดุ ยากเชิงชกั สมคั รสมาน

ด้วยพรุ่งนีก็จะไปไมอ่ ยนู่ าน                     จะพงึ พานผ้ใู ดก็ไมม่ ี

ถ้าจะไว้สขู่ อตอ่ ขากลบั                           เห็นตวั พีนีจะยบั ลงเป็นผี

ด้วยความรักหนกั ใจเสียเตม็ ที                  จะทวีขนึ ทกุ วนั จนบรรลยั

จําจะคดิ เข้าสนิทให้สมนึก                       จงึ จะคดิ ทําศกึ ตอ่ ไปได้

แม้นมิได้ศรีมาลายาใจ                           ซงึ จะไปเชียงใหมอ่ ยา่ สงกา

ตามแตบ่ ญุ กรรมเถิดน้องแก้ว                   คนหลบั แล้วจะลอบเข้าไปหา

ถ้าแม้นแก้วพีมิเมตตา                            ก็ตามแตเ่ วราจะเป็นไป

ยงิ นกึ ยงิ ตรมอารมณ์หมอง                      แสงเดือนเดน่ สอ่ งสวา่ งไสว

นําค้ างพร่างพร้ อยละห้ อยใจ                    เสียงไกแ่ ก้วขนั กระชนั ยาม

ฟังพอ่ รอหดู จู นใกล้                               ไมไ่ ว้ใจแคลงคลําแล้วทําถาม

ขนุ แผนรู้แยบคายเจ้าพลายงาม                ไมต่ อบความนิงอยจู่ ะดทู ี

เจ้าพลายสําคญั วา่ พอ่ หลบั                        คอ่ ยขยบั ลกุ ยอ่ งมาจากที

พอออกนอกห้องได้ก็ยินด ี                       หมายวา่ หนีพ้นพอ่ รอบงั เงา 

   ขนุ แผนลกุ มองแล้วยอ่ งตาม              พอทนั ถามออกมาทําไมเจ้า

พลายงามแก้เก้อละเมอเดา                    ฉนั จะออกไปเบาทีนอกชาน

วนั นีมนั ให้ปวดแตท่ ้องเยียว                     หลายเทียวแล้วด้วยกล่อนมนั สงั หาร

จะปลกุ พอ่ ขอยารับประทาน                     ขนุ แผนวา่ ไมไ่ ด้การแล้วเจ้าพลาย

อ้ายโรคกลอ่ นเชน่ นีมนั ขีถ่อย                   หมอสกั ร้อยรักษาก็ไมห่ าย

วา่ พลางทางจงู มือลกู ชาย                        ยา่ งกรายเข้าห้องต้องระวงั  

   เจ้าพลายงามขดั ใจไมเ่ ป็นสขุ                 ล้มนอนแล้วก็ลกุ ทะลงึ นงั

464

แค้นพอ่ เหมือนหวั อกจะฟกพงั                    กระไรชา่ งแกล้งได้ไมเ่ มตตา
เป็นไรมีดแี ล้ววา่ ไมห่ ลบั                           จะคอยจบั ให้ได้ก็ไมว่ า่
พลางร่ายมนตร์ขลงั สงั นทิ รา                      ตงั สมาธิปลงตรงภวงั ค์
เป่ าต้องขนุ แผนแสนสนิท                        ก็เคลมิ จติ ด้วยพระเวทวเิ ศษขลงั
หลบั สนทิ แน่วนงิ ลงจริงจงั                         พลายงามสมหวงั สนิ อาวรณ์
ขยบั เท้าก้าวย่างออกจากห้อง                   พระจนั ทร์สอ่ งแสงจํารัสประภสั สร
พระพายพดั บปุ ผาพาขจร                            รวยรินรสร่อนระรืนไป 
   มาถงึ เรือนทีศรีมาลาอย่ ู                       แอบบงั เงาดดู ้วยสงสยั
หลงั นีดอกกระมงั ยืนชงั ใจ                        แสงไฟวบั วามตามตะเกียง
คดิ พลางทางร่ายมนตร์สะกด                      หลบั หมดเงียบดีไมม่ ีเสียง
สะเดาะกลอนถอนหลดุ แล้วมองเมียง          เลียงเข้าในห้องย่องเดนิ มา
อจั กลบั ตามวางกระจา่ งแสง                      เจ้าตกแตง่ เครืองเรือนไว้หนกั หนา
เครืองแป้ งจดั ตงั ไว้หลงั ม้า                        ขนั ล้างหน้าพานรองของผ้ดู ี
เครืองนากเครืองทองสองสํารับ                 เรียงลําดบั วางไว้เป็นทีที
โถขีผงึ แป้ งรํานํามนั ตานี                           โต๊ะหวีตงั เรียงไว้เคียงกนั
โตกพานหีบปัดจดั ตงั ซ้อน                         ทงั ผ้าผอ่ นพบั เรียบทกุ สงิ สรรพ์
เครืองไหว้พระนนั จดั อฒั จนั ทร์                   คนั ฉ่องแกะงาเป็นหน้าพรหม
กระจกใหญ่ใสต่ งั ทงั ไม้สอย                      อบุ ะห้อยรืนรวยดสู วยสม
สะอาดสะอ้านลานตานา่ นิยม                     พลางชมมา่ นกางข้างทีนอน
พืนไหมใสท่ องเป็นลายปัก                       นา่ รักรูปร่างบางชะอ้อน
ปักระเดน่ เป็นไข้ใจอาวรณ์                       ทรุ นร้อนรักนชุ บษุ บา
เอาไฟเผาเข้าลกั พระน้องนาฏ                   โอบอ้มุ ใสร่ าชรถา
ระเดน่ แกล้งแปลงเป็นจรกา                      ปักเป็นบษุ บาเจ้าจาบลั ย์
พระรีบเร่งชกั รถถงึ ครี ี                              เข้าสถู่ ํามณีภิรมย์ขวญั
สองกษัตริย์เชยชมสมสกู่ นั                        พอรุ่งแสงสรุ ิยนั ก็จากนาง
เข้ามาเมืองจะเปลืองความสงสยั                 สงั พีเลียงไว้มใิ ห้หา่ ง
ผลกรรมจําจากจะพรากร้ าง                     เผอิญข้างนางนกึ นยิ มไป

465

ออกทรงรถชมพรรณบปุ ผา                       ปักปะตาระกาหลาอนั เป็นใหญ่
ให้ลมเพชรหงึ ลนั สนนั ไพร                        พดั พาอรไทไปทงั รถ
ครันไกลไปตกลงกลางป่ า                        บษุ บายิงแสนโศกกําสรด
คดิ ถึงพระองคผ์ ้ทู รงยศ                           นางระทดระทวยแทบทําลายชนม์
ปักเป็นระเดน่ เทียวตามหา                        ค้นคว้าจบแหลง่ ทกุ แหง่ หน
พระวงศาแยกย้ายหลายตาํ บล                  แปลงตนเป็นปันจเุ หร็จไพร
ฉลาดนกั ปักงามนีน้อยฤๅ                      ชา่ งฟัดคอื เรืองพีหาผิดไม่
อนั องคบ์ ษุ บายาใจ                                พเิ คราะห์ไปเหมือนเจ้าศรีมาลา
อนั อกของระเดน่ มนตรี                           เหมือนอกพีนีทีโหยหา
คล้ายระเดน่ กบั พระนชุ บษุ บา                   แตไ่ มม่ ีจรกาจงึ ผดิ กนั
ถ้ าใครเป็ นจรกาเข้ ามาแกล้ ง                    พีไมแ่ ปลงอยา่ งเชน่ ระเดน่ นนั        
จะจกิ หวั จรกาเอามาฟัน                          แล้วสรวลสนั ต์ผนั แปรแลชําเลือง
เตียงจีนตีนตงั บนตวั สงิ ห์                         ฉลลุ ายพรายพริงพร้อมทงั เครือง
แลวจิ ติ รปิดทองดรู องเรือง                      ม้งุ เหลืองแพรดอกกระเดน็ ลอย
หน้าระบายลายทบั สลบั สี                        ม้งุ ผ้ดู มี ีแส้หางม้าห้อย
เปิดม้งุ เมียงมองเหน็ น้องน้อย                  เจ้าหลบั ผอยเพง่ พศิ จิตทะยาน
พกั ตร์พริมเหมือนยมิ อยทู่ งั หลบั                ประทีปจบั หน้านวลชวนสมาน
เจ้านิทรามารยาทไมม่ ีปาน                      ยงิ คดิ ก็ยิงซา่ นสวาทเตือน
คอ่ ยประคองลองจบู เจ้าทงั หลบั                หอมกระไรใจวบั ขยบั เขยือน
พอต้องเต้าตวั สนั ให้ฟันเฟื อน                   คอ่ ยลบู เลือนโลมเล้าละลานใจ
จบั แล้ววางเลา่ เฝ้ ากลดั กล้มุ                      ด้วยรุ่นหนมุ่ ช้สู าวหาเคยไม่
จะปลกุ นางกลวั ร้องย่องหา่ งไป                 คลายเวทแล้วก็ไอให้สําเนียง 
   ครานนั ศรีมาลานารี                            รู้สกึ สมประดไี ด้ยินเสียง
ลืมตาเห็นชายอย่ปู ลายเตยี ง                   เจ้ามองเมียงจําได้วา่ พลายงาม
นกึ สําคญั ในจติ คดิ วา่ ฝัน                         ไมห่ วาดหวนั ยมิ แล้วก็ทกั ถาม
นีอยา่ งไรใจกล้าเข้ามาตาม                     จะเกิดความงามหน้าพากนั อาย
เจ้าพลายได้ฟังเข้านงั อิง                         นางรู้วา่ คนจริงมงิ ขวญั หาย

466

ตกใจเพียงจะดนิ สินใจตาย                      ร้ องว้ ายแล้ วก็ซบสลบไป 

   อีเม้ยรับหลบั อยทู่ ีเฉลียง                      ได้ยินเสียงนายร้องก็จําได้

ลกุ ขนึ ด้วยตระหนกตกใจ                         เข้าห้องในมองเมียงถงึ เตยี งพลนั

เหน็ เจ้าหนมุ่ อ้มุ นางวางบนตกั                     รู้จกั วา่ เจ้าพลายทีหมายมนั

ก็แจ้งใจในเหตปุ ัจจบุ นั                             มาฉวยขนั นําสง่ ให้เจ้าพลาย

พอ่ เอาผ้าชบุ นํานีลบู หน้า                         ลบู ไล้ไปมากวา่ จะหาย

แล้วปลอบโยนตามใจให้สบาย                  ถ้าขืนใจแล้วจะตายในพริบตา

วา่ แล้วปิ ดห้องยอ่ งกลบั ไป                       อีเม้ยยมิ ละไมอยใู่ นหน้า

คอยดผู ้คู นจะไปมา                                ด้วยสงสารศรีมาลากบั พลายงาม 

   จะกลา่ วถงึ ทา่ นพระพจิ ิตร                     หลบั สนิทเสียงลกู ตกใจหวาม

จะเกิดเหตอุ ะไรไมร่ ู้ความ                        จงึ ร้องถามอีเม้ยเฮ้ยเป็นไร

กแู วว่ แวว่ เหมือนเสียงศรีมาลา                  มงึ ลืมตาขนึ ฟังมงั ฤๅไม่

อีเม้ยเอย่ ตอบไปทนั ใด                          นายทา่ นเรียกฉนั ไปให้ปัดยงุ

ปัดไปปัดมาไมท่ นั ด ู                               จิงจกมนั อยทู่ ีในอ้งุ

ฉนั ปัดมนั พลดั ลงจากม้งุ                           ถกู พงุ เธอจงึ ร้องออกก้องเรือน

พระพจิ ติ รวา่ ดอู ีมอญถอ่ ย                        สกั หนอ่ ยอ่อนจะเลยเป็ นกลากเกลือน

บษุ บาวา่ ฉนั ก็ได้เตือน                              มนั เชือนไมด่ แู ลแตก่ ลางวนั  

   ฝ่ ายขนุ แผนพอ่ อย่หู อนงั                       สะด้งุ ฟื นตนื ฟังใจหวนั หวนั

ออพลายหายแล้วไมแ่ คล้วกนั                   อ้ายขีเค้าคงถลนั ไปเข้าม้งุ

อ้ายลกู เจ้ากรรมมาทําเขญ็                       พรุ่งนีทีเห็นจะเกิดยงุ่

แตต่ ริตรองแก้ไขสนิ ไส้พงุ                       คืนยงั รุ่งไมร่ ะงบั หลบั นอน 

   ครานนั นารีศรีมาลา                            คอ่ ยฟื นตนื มายงั เหนือยอ่อน

ได้สตลิ ืมตาด้วยอาวรณ์                          เหน็ เจ้าพลายกอดช้อนไว้ทงั ตวั

มือหนงึ ลบู นําชโลมหน้า                          นางประหมา่ ขนพองสยองหวั

ใจเต้นหวามหวามด้วยความกลวั           ยงั มนึ มวั มริ ู้ทีจะหนีไป

จงึ คอ่ ยเคลือนเลือนตวั ลงจากตกั               ละอายนกั นิงนอนถอนใจใหญ่

คอ่ ยกระดิกพลิกตวั เข้าข้างใน                  เจ้าแกล้งหนั หลงั ให้ไมแ่ ลด ู

467

   ครานนั พลายงามทรามสวาด ิ                ยงั ไมอ่ าจถามทกั เป็นสกั ครู่

ด้วยอาการอยา่ งไรยงั ไมร่ ู้                       เห็นนอนอย่ดู บิ ดคี อ่ ยมีใจ

จงึ หยิบพดั หางปลามารําเพย                    น้องเอย๋ นอนเถิดจะพดั ให้

เมือตะกีพีวิตกนีกระไร                           ถ้าบรรลยั พีชายจะตายตาม

พีบนบวงเทวดาคงมาชว่ ย                        จงึ รอดด้วยเทพไทมิได้ห้าม

ทา่ นเอน็ ดโู ฉมฉายกบั พลายงาม                เพราะเห็นความรักพีมีตอ่ น้อง

แตแ่ ลพบสบตาเมือมาถึง                         พีเหมือนหนงึ กบั ปลามาตดิ ข้อง

ทรุ นร้อนรักรึงคะนงึ ปอง                          ถ้าเจ้าไมป่ รองดองก็ถ้าตาย

เหลือทีพีจะโศกโรครักร้ าง                       ชว่ ยรักษาพีบ้างพอห่างหาย

เชิญเจ้าผนิ หน้ามาหาพีชาย                      พดู ภิปรายพอให้พีมีนําใจ 

   ครานนั นวลนางศรีมาลา                       ได้ฟังวาจายิงรักใคร่

แตห่ ากมารยาแกล้งวา่ ไป                      นีอยากรู้วา่ ใครให้เข้ามา

เป็นผ้ดู ชี า่ งไมม่ ีอชั ฌาสยั                         ไมเ่ กรงใจพอ่ แมแ่ ตส่ กั หน้า

รู้จกั กนั ก็ไมท่ นั ลว่ งเวลา                          จะมาฆา่ แท้แท้แก้วา่ รัก

รักจริงนงิ ไยมไิ ปขอ                                บอกแมพ่ ่อเป็นผ้ใู หญ่ให้ประจกั ษ์

ลว่ งเกินแล้วมาเชญิ ให้ทายทกั                   นีจะให้ใครสมคั รไปทกั ทาย 

   อนจิ จาแก้วตาชา่ งวา่ ได้                       ไมเ่ ห็นใจฤๅวา่ รักสมคั รหมาย

พีกล้ามาถงึ ตวั ไมก่ ลวั ตาย                       ก็เพราะรักโฉมฉายกวา่ ชีวติ

ถ้าสามารถอาจขอตอ่ พอ่ แม่                     แนแ่ ล้วพีจะขอตอ่ พระพจิ ิตร

ทว่ งทีก็จะสมอารมณ์คดิ                           ทา่ นเป็นมิตรกบั บดิ ามาช้านาน

เมือนงั กินข้าวเย็นเหน็ ฤๅเปล่า                 ทา่ นหยอกเย้าพีอยา่ งว่าลกู หลาน

แตส่ ดุ คดิ เพราะตดิ ราชการ                       จะต้องคมุ พวกทหารไปพรุ่งนี

ถ้าร้างรักหกั ใจไปจากเจ้า                         ทกุ คาํ เช้าจะระทมดงั ตรมฝี

คงบรรลยั ไมท่ นั เป็นไมตรี                        ใชว่ า่ พีจงจติ จะคิดร้าย

เพราะขดั ขวางอยา่ งอืนไมค่ ดิ เหน็                จําเป็นจงึ เข้ามาหาโฉมฉาย

ถ้าเจ้าไมป่ รานีพียอมตาย                         ขอฝากกายไว้ในห้องของน้องรัก 

   ศรีมาลาฟังความพลายงามว่า                 นางตรึกตราทกุ สิงจริงประจกั ษ์

468

นกึ ถึงตวั กลวั อายยงิ ร้ายนกั                        เหมือนชวนชกั ชายไว้ทีในเรือน

ถงึ เพียงนีแล้วทีไหนจะไปจาก                   ยากทีจะผดั วนั ประกนั เลือน

ทงั ใจนางความรักก็ตกั เตือน                      จงึ ลกุ เบอื นหน้าค้อนเจ้าพลายงาม

อ้อชาวกรุงศรีเช่นนีเจียว                           ฉลาดเฉลียวลินลมเป็นคมหนาม

จะวา่ ไรแก้ไขได้ทกุ ความ                          มนิ า่ หญิงวงิ ตามกนั ปรอปรอ

ขนึ มาถึงพิจติ รตดิ ผ้หู ญิง                           ครันตดิ ทพั กลบั นงิ ไมส่ ขู่ อ

ไปทพั ก็ไมไ่ ปไถลรอ                                  จนแมพ่ อ่ หลบั ใหลเข้าในเรือน

ไมค่ บค้าก็วา่ จะบรรลยั                              ชาวบ้านนอกทีไหนใครจะเหมือน

ถ้าหญิงใดใจเบาให้เจ้าเชือน                     ไมถ่ ึงเดอื นก็จะทงิ วิงไปทพั

ปลอ่ ยนางร้างเปลา่ อยขู่ ้างนี                       ตอ่ ให้คอยร้อยปี ไมม่ ีกลบั

ให้เสียตวั ชวั ชําระยํายบั                             เพราะสบั ปลบั หลงเสนห่ ์เลห่ ์ชาวกรุง

ฉนั ขอบคณุ ทีอตุ ส่าห์รักษาไข้                    ไปเสียเถิดพ่อไปจะใกล้รุ่ง

ถ้าพอ่ แมร่ ู้ความจะลามนงุ                          จะโกรธยงุ่ ไมใ่ ห้ดงั ใจปอง 

   น้องเอย๋ ทีจะไปอย่าได้คิด                     สนิ ชีวติ ก็จะตายอยใู่ นห้อง

พีไมล่ วงหลอกดอกนะน้อง                       จะครอบครองเป็นคอู่ ยจู่ นตาย

ปรานีพีเถิดเจ้าอยา่ เฝ้ าดอื                          ได้ถกู ถือแล้วเชน่ นีไมห่ นีหนา่ ย

วา่ พลางอิงแอบเข้าแนบกาย                      เจ้าพลายจบั ต้องจะลองใจ 

   ศรีมาลาป้ องปัดสะบดั เบียง                    เขาวา่ แล้วยงั เมียงเข้ามาใกล้

สญั ญาวา่ แตป่ ากยากอะไร                       อยา่ ดว่ นได้นะจงยงั ชงั ใจคดิ

ถ้าจริงใจก็ให้ความสตั ย์ก่อน                     ให้แนน่ อนภายหน้าวา่ สจุ ริต

เชือได้จงึ จะปลงลงเป็นมติ ร                          ถ้าเบือนบดิ อยา่ สํารวยให้ป่ วยการ 

   จริงจริงกระนนั ฤๅน้องแก้ว                   มนั ก็แล้วมิให้น้องต้องวา่ ขาน

พีจะให้ความสตั ย์ปัฏิญาณ                         ขอบนั ดาลเทพดาจงมาฟัง

ถ้าพีนีทงิ ขว้างร้างหยา่                              ไมเ่ ลียงเจ้าศรีมาลาไปวนั หลงั

ขอให้มีอนั เป็นเห็นจริงจงั                          ลงนรกตกกระทงั ถึงโลกนั ต์

พีให้สตั ย์ปัฏิญาณอยา่ งนีแล้ว                   น้องแก้วยงั สงสยั ฤๅไรนนั

เชญิ เจ้าชว่ ยรับรักพีหนกั ครัน                    จะหวาดหวนั ตอ่ ไปไมต่ ้องการ 

469

   เห็นแล้วหมอ่ มพีทีรักน้อง                     คงปรองดองร่วมรักสมคั รสมาน
แตฉ่ นั ยงั เป็ นไข้ให้สะท้าน                       ขอผดั พอนานนานจะตามใจ
เจ้าพลายรู้ใจไข้มารยา                           ไมร่ อช้ากอดรัดกระหวดั ไขว่
ประจงจบู ลบู ลอดในสไบ                         นางผลกั ไสอยจู่ นพบั กบั ทีนอน
ทงั หนมุ่ สาวคราวแรกภิรมย์รัก                  ไมป่ ระจกั ษ์เสนห่ ามาแตก่ ่อน
กําเริบรักเหลือทนทรุ นร้อน                      พอร่วมหมอนก็เห็นเป็ นอศั จรรย์
เหมือนเกิดพายกุ ล้ามาเป็นคลืน                ครืนครืนฟ้ าร้องก้องสนนั
พอฟ้ าแลบแปลบเปรียงลงทนั ควนั             สะเทือนลนั ดนิ ฟ้ าจลาจล
นทีตีฟองนองฝังฝา                               ท้องฟ้ าโปรยปรายด้วยสายฝน
โลกธาตหุ วาดไหวในกมล                       ทงั สองคนรสรักประจกั ษ์ใจ 
   ครานนั นวลนางศรีมาลา                      เสนห่ าพะวงหลงใหล
แอบผวั เคยี งข้างไมห่ า่ งไกล                   เอาสไบซบั เนือทีเหือนอง
พดั พลางถามผวั กลวั อิดโรย                   หวิ โหยฤๅข้าจะหาของ
เจ้าพลายส้วมสอดกอดประคอง              ได้แนบน้องเนือนิมพีอิมทพิ ย์
กินอยไู่ ม่ต้องกลา่ วทงั คาวหวาน              ขนึ สวรรค์เหน็ วมิ านอยหู่ วิบหวิบ
ตา่ งพะนงึ คลงึ เคล้าเฝ้ ากระซิบ                งบุ งิบกนั จนมอ่ ยผอยหลบั ไป 
   จวนอรุณเรือฟ้ านภาแผ้ว                    ไก่แก้วขนั เร่งปัจจสุ สมยั
ศรีมาลาตนื ก่อนถอนฤทยั                       ด้วยจําใจจะต้องพรากจากผวั นนั
นางล้างหน้าทาแป้ งแล้วหวีหวั                  คอ่ ยขยบั จบั ตวั ผวั ปลกุ สนั
ตนื เถิดจวนจะแจ้งแสงตะวนั                    อยดู่ ้วยกนั ช้าไปจะได้อาย
เจ้าพลายตนื ฟื นตวั มวั แตจ่ บู                        โลมลบู อยมู่ ใิ คร่จะผนั ผาย
จะเหินหา่ งนางไปให้เสียดาย                   ซงั ตายลกุ มาล้างหน้าพลนั
ศรีมาลาพาไปทีเครืองแป้ ง                      ตกแตง่ แป้ งรํานําดอกไม้กลนั
เจือกระแจะปรุงประทินกลนิ จวงจนั ทน์      นางจดั สรรให้ผวั แตง่ ตวั ไป
เจ้าพลายประแป้ งแตง่ ตวั แล้ว                  จะคลาดแคล้วสะท้อนถอนใจใหญ่
นงั ลงอ้มุ นางวางตกั ไว้                           ยิงอาลยั นงิ อนาถไมอ่ าจจร 
   ครานนั นวลนางศรีมาลา                      เจ้าโศกาสะอกึ สะอืนอ้อน

470

นกึ ได้เหลียวหน้ามาวา่ วอน                     คดิ กอ่ นนะจะไปไกลจากน้อง
เรืองของเราผ้ใู หญ่ไมร่ ู้ความ                   ต้องคดิ อา่ นลากหนามไว้จกุ ชอ่ ง
พอ่ ไปเผือใครจะขอร้อง                         อยา่ ให้ต้องขืนขดั คาํ บดิ า
ถึงน้องจะยากเข็ญเป็นอยา่ งไร                ก็คงจะเอาใจไว้รอทา่
เสร็จราชการทพั จงกลบั มา                     อยา่ เชือนช้าให้ม้วยด้วยตรอมใจ
พลายงามความอาลยั ใจละเหีย                ฟังเมียไมก่ ลนั นําตาได้
พีนีเหลือทีจะหว่ งใย                              พีจะไปบอกพอ่ ให้ขอน้อง
ถงึ กระไรให้ขอพอได้หมนั                       ป้ องกนั มิให้ใครเกียวข้อง
ถ้าหากบดิ าไมป่ รองดอง                        ถงึ จะต้องฟันคอมขิ อไป
อยา่ วิตกหมกไหม้เลยน้องแก้ว                ไปแล้วพีหาลืมปลืมจิตไม่
เจ้าจงจําคําสตั ย์ของพีไว้                        เสร็จศกึ เมือไรจะรีบมา
อยา่ ร้องไห้ไปนกั จงฟังพี                        พรุ่งนีใครเหน็ จะผิดหน้า
วา่ พลางทางชว่ ยเชด็ นําตา                      แล้วจบู ซ้ายย้ายขวาจะลาจร
ศรีมาลาอาลยั ใจจะขาด                         นางมอิ าจดหู น้าดงั แตก่ ่อน
ผละผวั ตวั เจ้าเข้าทีนอน                         ลงแอบหมอนซอ่ นหน้าโศกาลยั  
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายงาม                 แลตามเมียขวญั ให้หวนั ไหว
รามรามจะใคร่ตามกลบั เข้าไป                 แตจ่ นใจจะสวา่ งกระจ่างฟ้ า
หกั ใจเดนิ ออกมานอกห้อง                      คอ่ ยคอ่ ยยอ่ งบงั เงาเข้าริมฝา
ถงึ หอนงั ตงั ใจจะไสยา                         เห็นบดิ าตนื อย่กู ็ตกใจ 
   ครานนั ขนุ แผนแสนศกั ดา                   เหน็ พลายงามถามว่ามาแตไ่ หน
เจ้าพลายทําเฉยเอย่ ตอ่ ไป                   ฉนั ปวดท้องลงบนั ไดไปทีเวจ
ขนุ แผนวา่ เวจไหนในเมืองนี                    ถงึ กบั มีเครืองแป้ งแตง่ ไว้เสร็จ
หน้าตาทาแป้ งเป็นเม็ดเม็ด                      กรู ู้เชน่ เห็นเทจ็ อยา่ หลอกลวง
มาอยบู่ ้านพระพิจติ รผ้บู ดิ า                      พระคณุ ทา่ นมีมาเป็ นใหญ่หลวง
เอ็งนีจ้วงจาบละลาบละล้วง                     บงั อาจลว่ งลกู ท่านผ้มู ีคณุ
หากวา่ ติดนดิ หนงึ ด้วยการทพั                   หาไมก่ จู ะขบั ลงใต้ถนุ
ไมถ่ กู หวายลายพร้อยก็เป็นบญุ                ทําวนุ่ แล้วจะว่าประการใด 

471

   ครานนั พลายงามทรามสวาด ิ                ฟังพอ่ บริภาษหาเถียงไม่

คดิ ไปได้ทีก็ดีใจ                                  กราบไหว้วา่ ลกู นีผิดจริง

ด้วยความรักอกั อว่ นเหลือกําลงั                ราวจะคลงั จะไคล้ไปทกุ สิง

มิรู้ทีจะสลดั ตดั ทงิ                                 ถ้าขืนนิงไปศกึ นกึ วา่ ตาย

จะพงึ บญุ คณุ พอ่ ชว่ ยขอส ู่                       ก็วา่ จะไมอ่ ย่ตู อนบา่ ย

คดิ ไปไมต่ ลอดจะวอดวาย                      จงึ ปี นป่ ายเข้าห้องน้องศรีมาลา

ออ่ นก็เป็นมิตรจิตไม่คดิ แหนง                  คณุ พอ่ ก็เห็นแป้ งทีประหน้า

ลกู ได้ให้คํามนั เป็นสญั ญา                       วา่ จะบอกบิดาให้ขอร้อง 

ถึงกระไรได้หมนั พอกนั เทจ็                      การเบ็ดเสร็จไว้วา่ เมือขาลอ่ ง

คณุ พอ่ โปรดด้วยชว่ ยปรองดอง                จะได้คลอ่ งอกใจไปราวี 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสนทิ                      นงั คดิ ใคร่ครวญดถู ้วนถี

การทงั ปวงลว่ งเลยถึงเพียงนี                   จะทงิ ไปไมด่ ีเป็นเนรคณุ

อองามก็หลงจนงงงวย                           ไมช่ ว่ ยไปข้างหน้าจะว้าวนุ่

ตกกระไดพลอยโผนโจนตามบญุ              ทําเป็นหนุ หนั โกรธเจ้าพลายงาม

อ้ายลกู นอกพอ่ ก่อความร้อน                   เมือแตก่ ่อนทําไมไมไ่ ตถ่ าม

เอาแตใ่ จหนมุ่ ตะกรุมตะกราม                  เกิดความแล้วมาง้อพอ่ ทําไม

ถ้าไมร่ ักพระพิจิตรผ้บู ดิ า                        กหู าพกั พดู จาให้มงึ ไม่

ลกู ของทา่ นทา่ นรักดงั ดวงใจ                   มงึ ทําให้เสียตวั เหมือนชวั ช้า

ก็จะต้องแก้ไขเสียให้หาย                       อยา่ ให้ทา่ นอบั อายขายหน้า

ถ้าวนั หน้าทงิ ขว้างนางศรีมาลา                 กมู ฆิ า่ อย่านบั ว่าเป็นชาย

เจ้าพลายดใี จกราบไหว้พอ่                       ข้อนนั มิให้มีทีเสียหาย

วา่ พลางล้างหน้าทงั สองนาย                    แล้วเยืองกรายออกมาอย่หู น้าเรือน 

   จะกลา่ วถงึ นวลนางศรีมาลา                  โศกาอาลยั ใครจะเหมือน

กอดหมอนถอนใจให้ฟันเฟื อน                  นอนแชเชือนอยจู่ นเช้าเจ้าไมล่ กุ

อีเม้ยเหน็ นายยงั หายเงียบ                       คอ่ ยยอ่ งเกรียบไถลเข้าไปปลกุ

เหน็ นายเฉยเลยทําเหมือนเป็ นทกุ ข์          ลงนงั ปกุ แกล้งสะท้อนแล้วถอนใจ

อนจิ จาขดั สนชา่ งจนยาก                       แตจ่ ะหาใสป่ ากมิใคร่ได้

472

ยงั มาซําฝันเหน็ ให้เป็นไป                       วา่ เทพไทเธอมาเมือคนื นี
กลบั ไปเมือใกล้จะสวา่ ง                         ไปกลางทางเธอจะอยากหมากบหุ รี
เบยี หอยแตส่ กั ร้อยก็ไมม่ ี                       จะเอาทีไหนไปให้เทวดา
นายตืนจะต้องขนึ คา่ ตวั ใช้                      ด้วยสงสารเทพไทเป็ นหนกั หนา
นา่ เอน็ ดเู ธอส้เู หาะลงมา                        ถ้านายไมเ่ มตตาจะเสียใจ 
   ศรีมาลาไมอ่ ินงั กําลงั เฉย                   ฟังอีเม้ยแก้ฝันไมก่ ลนั ได้
ลกุ ขนึ ตอ่ ยหวั ตวั จญั ไร                             ไมม่ ีเลือกเสือกไปเทียวลว่ งรู้
มงึ อยา่ พดู มากปากสํารวย                      มานงั ชว่ ยกนั ทําเสียสกั ครู่
วา่ พลางเจียนหมากแล้วจีบพล ู                บหุ รีมีในต้เู อาแก้มดั
เย็บกระทงประจงเจียนฝาชี                    ใสห่ มากพลบู หุ รีทีนางจดั
ทงั ของกินระหวา่ งทางอตั คดั                   ใสข่ วดอดั ผกู ผ้าตราประทบั
จดั เสร็จซอ่ นใสใ่ นตะกร้า                      แล้ วเอาผ้ าซ้ อนซําเป็ นลําดบั
เอง็ เอาไปให้ดอี ีเม้ยรับ                         ของคาํ นบั เทวดาทีหามงึ  
   ครานนั พระพิจิตรบษุ บา                     สงั ผ้คู นจนเวลาสกั โมงครึง
เบกิ เสบียงเลียงกนั องึ คะนงึ                     ครันเสร็จจงึ ออกมาหาสองนาย
พอนงั ลงบษุ บาก็เรียกไป                       ศรีมาลาเป็ นไรไปไหนหาย
พอ่ แผนจะไปแตใ่ นงาย                        สายแล้วสํารับไมย่ กมา
อีเม้ยบอกไปใจคอหาย                        ผงเข้าตานายเมือล้างหน้า
ยงั ปวดแสบเตม็ ทีเหน็ ยีตา                     บษุ บาวา่ มงึ เป็นแตเ่ ลน่ ลนิ
ทงิ นายมานงั ตงั สําออย                        สกั หนอ่ ยตาอ่อนจะบวมปลิน
ชาตอิ ีมอญหน้าเป็นเห็นแตก่ ิน                นําขมินไมเ่ อาไปให้หยอดตา 
   เจ้าพลายได้ฟังนงั นกึ ขนั                    อีคนนีสําคญั มนั หนกั หนา
คงรู้เห็นเป็นใจกบั ศรีมาลา                    นกึ หน้าได้แล้วเมือคืนนี
ทีเข้าไปชว่ ยเหลือเมือนางแน่                แล้วชว่ ยปดพอ่ แมเ่ ป็นถ้วนถี
นงิ นกึ ตรึกตรองเห็นชอ่ งด ี                    ได้ทีบอกบษุ บาพลนั
คณุ แมแ่ ก้ผงเข้าตาชํา                     ถ้าลืมตาในนําดีขยนั
กระตกุ หนงั ตาชว่ ยไปด้วยกนั                 ทําอยา่ งนนั ก็จะหายระคายตา 

473

   บษุ บาได้ฟังนงั หวั ร่อ                       พอ่ คณุ อารีดีหนกั หนา
อีเม้ยมงึ จําเอาตํารา                            ไปบอกศรีมาลาเหมือนพ่อพลาย
แล้วหนั หน้ามาพดู กบั ขนุ แผน                แมน่ ีแค้นตวั เองมริ ู้หาย
มีลกู ก็ไมเ่ ห็นเป็นผ้ชู าย                        ยงั เสียดายอยากได้ไว้สกั คน 
   ครานนั ขนุ แผนแสนศกั ดา                 เห็นสบทา่ ตอบตอ่ อนสุ นธิ
ลกู ได้พงึ ฝ่ าเท้าเมือคราวจน                 มีพระคณุ เป็นพ้นคณนา
แตต่ ริตรองจะสนองพระคณุ ตอบ           คดิ ดรู อบคอบเป็นหนกั หนา
ยงั ไมเ่ ห็นสงิ ใดในปัญญา                     จนขนึ มาถึงพจิ ิตรบรุ ี
มาถึงก็รําพงึ แตเ่ ย็นวาน                       เหน็ การสมควรเป็ นถ้วนถี
คณุ พอ่ แมล่ กู ชายนนั ไมม่ ี                    อองามนีลกู จะยกให้ชว่ งใช้
ให้แทนคณุ ตา่ งตวั ทงั พอ่ แม ่                  ตามแตจ่ ะตีดา่ หาว่าไม่
คณุ พอ่ จะเห็นเป็ นอยา่ งไร                     ใจเดก็ ก็สมคั รรักฝ่ าเท้า 
   ครานนั พระพิจิตรบิดา                       ฟังวา่ เตม็ ใจให้ลกู สาว
ยมิ แล้วตอบความตามเรีองราว               อยา่ ต้องกล่าวอปุ ไมยไปเป็ นเพลง
เจ้าวา่ ข้าก็เห็นวา่ เปนมติ ร                      ทีจริงจติ คิดดกู ็เหมาะเหมง
แตเ่ ป็นชาวบ้านนอกยงั ออกเกรง            ลกู ข้าเองมนั ไมส่ ้รู ู้อะไร
เป็นแตค่ นซือซือไมด่ ือดงึ                     จะเอาถงึ ชาวกรุงนนั ไมไ่ ด้
ฉวยวนั หน้าถ้าลกู ไมถ่ กู ใจ                    เจ้าจะทําฉนั ใดอยา่ ให้อาย 
   ขนุ แผนนบนอบตอบพระพจิ ิตร           ข้อนนั ลกู ก็คิดเป็ นเหลือหลาย
เอาทานบาดคาดทานบนจนออพลาย       หายวิตกแล้วลกู จงึ พดู จา
อนั เชน่ ศรีมาลานารี                            ถึงทีในกรุงศรีก็สดุ หา
ทงั รูปร่างทว่ งทีกิริยา                           พอลกู มาเห็นลกู ก็ถกู ใจ
ถึงอองามจะเป็ นเจ้ าพระยา                   แขกไปใครมาก็รับได้
ทงั ตวั ลกู ก็อยจู่ ะดไู ป                           คงมิให้อบั อายขายฝ่ าเท้า 
   พระพิจติ รจงึ วา่ ถ้ากระนนั                   พอเชือกนั วางใจทีในเจ้า
แตบ่ ษุ บาจะวา่ ข้าใจเบา                       ลกู ของเขาเจ้าถามบ้างเป็นไร 
   บษุ บาได้ฟังนงั อมยมิ                       ใจสมคั รรักปิมจะบอกให้

474

แตค่ ิดคดิ ก็ตะขิดตะขวงใจ                   เป็นผ้ใู หญ่จลู่ จู่ ะดแู คลน
จงึ วา่ ลกู ข้าก็คนเดียว                          ขบั เคยี วมาแตน่ ้อยคอยหวงแหน
ขอไปแมจ่ ะได้ทีไหนแทน                    พอ่ แผนก็จําเพาะมาเจาะจง
เพราะรักเจ้าล้นเหลือเหมือนเนือไข        ไมข่ ดั ได้จําตามความประสงค์
แตท่ วา่ ข้าจะบอกออกตรงตรง               ยงั นกึ สงสยั บ้างทางเจ้าพลาย
มีธุระทางไกลไปเมืองลาว                    สาวสาวทางนนั มนั มากหลาย
ถ้ากระไรไปถกู ลกู เจ้านาย                    ทีพดู กนั มนั จะกลายเป็นเหลวเลอะ
จะทําให้เสียหายฝ่ ายผ้ใู หญ่                  เกิดระกําชําใจกนั ไปเถอะ
เขาจะวา่ ข้านีเป็นคนเคอะ                     ชา่ งซมเซอะไมร่ ู้จะดชู าย
ทีวา่ นีมใิ ชจ่ ะตดั รอน                           รักเจ้ามาแตก่ อ่ นนนั เหลือหลาย
จะควกั แก้วตาไปให้เจ้าพลาย               ก็เบียงบา่ ยอยา่ งไรให้มนั คง 
   ครานนั จงึ โฉมเจ้าพลายงาม              คดิ แล้วกลา่ วความตามประสงค์
ถ้าหากทา่ นผ้ใู หญ่ได้ตกลง                  ทีตรงดีฉนั นนั อยา่ แคลง
ถึงจะไปนอกฟ้ าป่ าหิมพานต์                 อนั ทีการนอกใจอยา่ ได้แหนง
แม้จะให้สญั ญาปิ ดตราแดง                   จะขีดแกงไดให้ในสญั ญา
ถงึ เดก็ อยรู่ ู้พระคณุ แตห่ นหลงั                พอ่ แมเ่ ลา่ ให้ฟังเป็นหนกั หนา
จะขอเป็ นเกือกทองรองบาทา               คณุ แมพ่ อ่ ขออย่าได้ปรารมภ์
ขนุ แผนพอ่ พดู ตอ่ เจ้าพลายงาม            ความทีมนั สญั ญานา่ จะสม
เหน็ จะไมโ่ กหกพกลม                        แตน่ านนมหนกั ไปก็ไมด่ ี
ลกู คิดวา่ ถ้าหมนั ตอ่ กนั ไว้                    ถงึ หา่ งไกลก็พะวงตรงทีนี
เหมือนตวั ไปใจอยดู่ ้วยคมู่ ี                   อยา่ งนีเป็ นทํานองทีป้ องกนั
วนั นีก็ประเสริฐเลิศดถิ ี                        จงปรานีรับรองซงึ ของหมนั
แล้วจงึ ทําเหย้าเรือนหาเดือนวนั             การเหลา่ นนั ฝากไว้ในเจ้าคณุ
ด้วยต้องไปทพั รับอาสา                     การของลกู ข้างหน้ายงั ว้าวนุ่
คณุ พอ่ แมเ่ มตตาได้การุญ                  ให้อนุ่ อกเชน่ ครังแตห่ ลงั มา 
   ครานนั จงึ ทา่ นพระพิจติ ร                 ทงั บษุ บาสมคิดก็หรรษา
รับทองหมนั ไว้มิได้ช้า                        พระพิจติ รจงึ วา่ เป็นไรมี

475

เจ้าคดิ อา่ นการศกึ เอาเชียงใหม ่            ถ้าคลอ่ งใจคงสําเร็จราวเดือนยี
ยงั จะต้องคมุ ทพั กลบั ธานี                   ก็เดอื นสีแลประมาณการวิวาห์ 
   ครันตกลงปลงใจให้กนั แล้ว             ตา่ งคนผ่องแผ้วเป็ นหนกั หนา
สํารับพร้อมล้อมนงั กินข้าวปลา            สนทนาเบิกบานสําราญใจ
เลียงดกู นั สําเร็จเสร็จสรรพ                 พอ่ ลกู ลากลบั หาช้าไม่
พระพจิ ติ รมาสง่ ลงบนั ได                    ออกจากจวนไปยงั วดั จนั ทร์ 
   ฝ่ ายอีเม้ยดกั ทางอยหู่ ่างบ้าน           พอขนุ แผนเดินผา่ นพ้นทีนนั
กระแอมไอให้เสียงเป็นสําคญั              เจ้าพลายหนั มาดกู ็รู้ที
จงึ หลีกเข้าข้างทางหว่างต้นไม้             ถามวา่ มาทําไมจนถงึ นี
อีเม้ยบอกวา่ ตะกร้านี                         มีของดีจะขายพอ่ พลายงาม
เจ้าพลายยมิ แล้วว่าข้าอยากได้            จะถกู แพงเทา่ ไรไมต่ ้องถาม
รับตะกร้ ามาให้ ไพร่แบกตาม               เอาเงินสามตําลงึ สง่ ให้อีเม้ย
แล้วคอ่ ยงบุ งิบกระซบิ สงั                     กลบั หลงั เข้าเรือนอยา่ เชือนเฉย
ถ้านายยงั ร้องไห้ไมเ่ สบย                   เจ้าคนเคยปฏิบตั ิอยอู่ ตั รา
ปลอบโยนนางไว้ อย่าให้ เศร้ า               ตวั เจ้าจงพิทกั ษ์รักษา
ให้เป็นสขุ คาํ เช้าจนเรามา                    เงินตราข้าจะเตมิ เพมิ รางวลั
วา่ แล้วเทา่ นนั ก็ผนั ผาย                       เจ้าพลายปรีดเิ ปรมเกษมสนั ต์
รีบตามบดิ ามาวดั จนั ทร์                       แล้วชว่ ยกนั จดั พหลพลโยธี 
   ครันเรียกคนสํารวจตรวจถ้วน            จดั กระบวนหน้าหลงั ตงั ตามที
พระพจิ ติ รมาชว่ ยอวยสวสั ด ี                  แล้วคลายคลีพหลพลโยธา
กองหน้านายจนั สามพนั ตงึ                    พอฆ้องหงึ โหก่ ระหนําออกนําหน้า
กองหลวงกองเสบยี งเรียงกนั มา             ราชอาญากองหลงั นนั รังพล
พวกชาวบ้านร้านตลาดดาษดนื               แตกตืนมาดอู ยสู่ บั สน
ทีตามวดั ก็พระประนํามนต์                    ขนุ ดา่ นนําสง่ จนพ้นพรมแดน 
   จะกลา่ วถึงจงึ โฉมเจ้าพลายงาม          ขีม้ามาตามพอ่ ขนุ แผน
ยงั ง่วงเหงาหาวนอนนงั คลอนแคลน         ทรวงแสนกระสนั โศกวิโยคครวญ
โอ้วา่ ศรีมาลาแก้วตาพี                            ป่ านฉะนีจะเศร้าเฝ้ าโหยหวน

476

เหมือนใจพีทีนกึ คะนงึ นวล                    ใครจะชวนโฉมฉายให้คลายใจ
ทีพดู กนั เมือเช้าถ้าเจ้ารู้                        วา่ ขอสแู่ มพ่ อ่ ก็ยกให้
เหน็ จะวายหวาดหวนั พรันฤทยั                 นงั นบั วนั ไปจนถึงงาน
คําเช้าเจ้าคะนงึ ถงึ ตวั พี                         พอมีทีแก้ไขได้คิดอา่ น
ตระเตรียมจดั แจงแตง่ เรือนชาน             แก้รําคาญแบง่ เบาทีเศร้าใจ
เออเมือคดิ ขนึ มาก็นา่ รู้                         วา่ เนือคคู่ ดิ เหน็ เป็นไฉน
จะตกแตง่ หอห้องทํานองใด         ใครจะเป็ นทีปรึกษาหารือนาง
คคู่ ิดเจ้าก็มีแตอ่ ีเม้ย มนั เป็นไพร่ไมเ่ คยคงพานขวาง
จะชวนซือหาใหมไ่ ปทกุ ทาง               ของเก่ามีดีบ้างไมน่ ําพา
เครืองเรือนในห้องของน้องแก้ว              ล้วนดีดีมีแล้วก็หนกั หนา
พียงั ได้ชมเลน่ เหน็ แก่ตา                       จะต้องหาใหม่นนั มเิ พียงไร
เตียงนอนคอ่ นจะแคบอยสู่ กั นิด              แตก่ ็ดที ีชดิ พิสมยั
ถึงหนาวร้อนก็ไมน่ อนหา่ งกนั ไป              อยา่ ต้องหาเตียงใหมเ่ ลยน้องรัก
มา่ นกรองทองทบั สลบั สี                       เรืองระเดน่ มนตรีทีเจ้าปัก
มนั ถกู เรืองของเราเข้าทีนกั                    จะเยืองยกั ปักใหมไ่ มต่ ้องการ
ถ้ากระไรปักตอ่ ก็จะดี                           เตมิ เมือตรงสึกชีอีกสกั มา่ น
ยงั เครืองแป้ งแตง่ ไว้ไมม่ ีปาน                ขนั พานขวดน้อยน้อยนา่ เอน็ ดู
เมือคืนนีตอนดกึ ยงั นกึ ได้                     เจ้าพาไปนงั เรียงอยเู่ คียงคู่
เครืองเชียนหมากนากทองของโฉมตรู      ยงั ตดิ ตาพีอยทู่ กุ สิงอนั
พีจะปลกู หอใหมใ่ ห้ใหญ่กว้าง                    ทงั ของนางของพีจะจดั สรร
ของของพีมีมากหลากหลากกนั               เครืองอาวธุ ยทุ ธภณั ฑ์ก็ดีดี
ยงั เครืองรางปลกุ เสกล้วนเลขยนั ต์         ฤๅขวญั เข้าเจ้ารังเกียจด้วยเกลียดผี
ก็ไว้ ทีอืนได้เป็ นไรมี                            พีจะสร้ างหอน้ อยเป็ นหอพระ
ทีในห้องของเราเอาพรมป ู                     วางหมอนคเู่ คียงไว้ไมเ่ กะกะ
ไว้นอนเลน่ เยน็ เช้านะเจ้านะ                   พีจะเฝ้ าถนอมกล่อมน้องยา
ถึงจะนงั กินข้าวทงั เช้าเย็น                        เราอยา่ ให้ใครเห็นจะดีกวา่
ได้หยอกเอินพดู เลน่ เจรจา                    กินข้าวปลาเอิบอมิ กระหยิมใจ

477

ทําไมกบั เรืองเครืองเรือนชาน                จะเบกิ บานก็ทีชิดพสิ มยั
ชนั ชวั เสืออ่อนกบั หมอนใบ                    ก็คงได้ความสขุ ทกุ คนื วนั
กําลงั งว่ งดวงจติ คดิ เลือนเปื อน                เจ้าพลายฟันเฟื อนเหมือนกบั ฝัน
สําคญั วา่ เนือคอู่ ยดู่ ้วยกนั                        ยงิ ยวั ยวนสรวลสนั ต์จํานรรจา
พียงั ทกุ ข์อย่นู ิดคดิ ไมถ่ กู                        เผือเจ้าจะมีลกู ในวนั หน้า
พีเห็นเขาเจบ็ ท้องร้องเตม็ ประดา              แก้วตาจะอยา่ งไรก็ไมร่ ู้
เขาวา่ มดถ่อหมอตําแย                          มกั เชือนแชขม่ ขยําทําจลู่ ู่
ถ้าหากไม่คอ่ ยนงั ระวงั ด ู                        เคยลากถจู นตายมาหลายคน
พีจะคอยถือตระบองมองกํากบั                ถ้าสบั ปลบั เอาอยา่ งนีตีให้ป่ น
เคลมิ ฟาดแซม่ ้าปาประดน                      ถกู ก้นม้าพอ่ เข้าพอแรง 
   ม้าผลนุ ขนุ แผนเจียนจะตก                  หากแอบอกอยทู่ ีด้วยขีแขง
พอรังอยเู่ หลียวโกรธหน้าแดง                 นีมงึ แกล้งฤๅไรให้วา่ มา
เจ้าพลายตกใจไมม่ ีขวญั                        บอกความพ่อพลนั ไมม่ สุ า
ลกู หลบั ใหลฝันไปวา่ ศรีมาลา                  เจ้าจะคลอดลกู ยาเจบ็ ครวญคราง
เหน็ ยายหมอตําแยแกมกั ง่าย                 ทําจลู่ ดู่ ดู ายเมือลกู ขวาง
เกรงจะเป็นอนั ตรายวายวาง                   ลกู ตีแกดงั ผางพอถกู ม้า
เพราะเคลมิ เขลาเมามวั ด้วยความฝัน           ใชจ่ ะแกล้งตีรันไมม่ สุ า
สีหมอกก็ได้มีพระคณุ มา                       คณุ พอ่ ได้เมตตาทีโทษกรณ์ 
   ครานนั ขนุ แผนแสนสนทิ                     ฟังลกู คดิ คดิ ก็ใจอ่อน
นีแลรักชกั พาให้อาวรณ์                        ร้อนทงั หลบั ตืนทกุ คืนวนั
วา่ แล้วนิงนกึ ตรึกตรา                           อองามหลงศรีมาลาจนใฝ่ ฝัน
ด้วยพงึ แรกรู้จกั ความรักนนั                    ก็สําคญั ทกุ อยา่ งแตข่ ้างดี
ลกู เอย๋ ยงั ไมเ่ คยรู้รสร้าย                      ทีความรักกลบั กลายแล้วหน่ายหนี
อนั เจ็บปวดยวดยงิ ทกุ สงิ มี                    ไมเ่ ทา่ ทีเจ็บชําระกํารัก
จะวา่ เขาอืนไกลไปไยเลา่                      ถึงแมเ่ จ้าพอ่ ก็ชําระกําหนกั
ต้องทกุ ข์ยากมากมายมาหลายพก          จกั แหลน่ เลือดตาจะกระเดน็
เมือหนมุ่ สาวคราวอยเู่ ป็นช้ชู ืน                ดงั จะกลืนไว้ได้มใิ ชเ่ ลน่

478

จนร่วมหอคลงึ เคล้าทกุ เช้าเย็น                ไมค่ ดิ เห็นวา่ จะพรากไปจากกนั

พอไปทพั กลบั มาเห็นหน้านิด                  มนั ปลดปลดิ ผลาญรักหกั สะบนั

ต้องคบั แค้นเพียงจะดนิ สินชีวนั                 แตโ่ ศกศลั ย์โหยหาอยกู่ วา่ ปี

ส้พู ากเพียรพยายามตามมาได้                เทียวบกุ ป่ าฝ่ าไพรพากนั หนี

ทนลําบากยากไร้ ในพงพี                       ไมอ่ าลยั ชีวีเพราะความรัก

พอพ้นภยั หมายใจวา่ พ้นทกุ ข์                  จะร่วมทกุ ข์อยเู่ ย็นเป็ นแหลง่ หลกั

เกิดวิบากผลกรรมมานําชกั                      ให้อ้ายมารผลาญรักระยําไป

ความแค้นแสนทีจะชอกชํา                     ก็มริ ู้วา่ จะทําอยา่ งไรได้

เพราะตวั ต้องทนทกุ ข์อยคู่ กุ ใน                 ต้องเจบ็ ใจตรมมากกวา่ สิบปี

โอ้วา่ เจ้าวนั ทองน้องแก้ว                        จะลืมพีเสียแล้วกระมงั นี

ด้วยเริศร้างหา่ งนางนานเสียเตม็ ที             ป่ านนีจะหลงบญุ อ้ายขนุ ช้าง

ฤๅวา่ ยงั มีจิตคดิ คะนงึ                            นกึ ถงึ เพือนยากทีจากบ้าน

พีคดิ ถงึ เช้าเย็นไมเ่ ว้นวาง                        รําพงึ พลางถอนใจอยไู่ ปมา 

   กองทพั ยกออกนอกพิจติ ร                     ต้องเลียบชดิ บงึ บางทีขวางหน้า

บางแหง่ ใหญ่โตมโหฬาร์                         เป็นทีปลาอาศยั ทงั ใหญ่น้อย

ดจู ากหลงั ม้าเห็นคลาคลํา                        บ้างโดดดําโผลผ่ ดุ แล้วมดุ ถอย

ชะโดดกุ อ้ายด้องขนึ ลอ่ งลอย                   ฝงู ปลาสร้อยเป็นหมดู่ คู ลบั คล้าย

เทโพเทพาทงั ปลาช่อน                           เนือออ่ นนวลจนั ทร์พรรณสวาย

สลิดสลาดปลาตะเพียนเวียนกราย             หลากหลายวา่ ยแหวกอยใู่ นบงึ

ทีบางแหง่ ปลาชมุ เหลา่ กมุ ภา                    ไลป่ ลาฟาดหางดงั ผางผงึ

พอได้ยนิ เสียงคนข้างบนองึ                             ก็จมดงึ หลีกหลบลงกบดาน

ยงั เหลา่ ปักษาทิชาชาต ิ                           เกลือนกลาดหาปลาเป็ นอาหาร

กระทงุ ทองลอ่ งลอยนทีธาร                     เหนียงยานปากอ้าเอารานํา

อ้ายงวั ดาํ ด้นลงค้นปลา                           ทงั เหลา่ นกกระสาก็คลาคลํา

นกยางยืนมองจ้องประจํา                       พอพลบคํานกแขวกแกรกแกรกร้ อง

ฝงู เหยียวเทียววอ่ นทงั ร่อนบนิ                   โฉบเฉียวปลากินทีในหนอง

นกตะกรุมหวั เหมเ่ ทียวเร่มอง                    ขามนั ยาวก้าวท่องยอ่ งสมุ่ ปลา

479

นกฝักบวั ช้อนหอยแลปากหา่ ง                 หลายอยา่ งตา่ งพรรณกนั หนกั หนา

ฝงู นกเกลือนกลาดดาษดา                       ดมู าไมส่ นิ ในถินทาง

ยงั พืชพรรณบปุ ผาลดาชาต ิ                      ก็ประหลาดมากมายเป็ นหลายอย่าง

ล้วนผลดิ อกออกใบในบงึ บาง                    ตา่ งตา่ งน่าชมภิรมย์ใจ

ทีบางแหง่ โกมทุ บษุ บนั                             เป็นพืชพรรณติดตอ่ ก่อไสว

บ้างชดู อกออกฝักแล้วชกั ใบ                     แลไปล้วนโกมทุ จนสดุ ตา

เหลา่ บวั สายรายกอกนั หา่ งห่าง                  พอสางสางก็ตระการบานบปุ ผา

ทงั กระจบั ตบั เตา่ เถาสนั ตะวา                    ในคงคาหลายอยา่ งตา่ งตา่ งพรรณ

พอเช้าตรู่หมภู่ มรร่อนมาถึง                      หงึ หงึ ฟังจําเรียงเสียงสนนั

เทียวซอกซอนเกสรบษุ บนั                       เสาะสรรรสหวานตระการใจ

ลมพดั เฉือยฉํานํากระเพือม                     แลละเลือมริวริวปลวิ ไสว

ถึงแดดร้อนลมรืนชืนฤทยั                         ทงั นายไพร่เพลิดเพลนิ เดนิ ชมมา 

   พอพ้นแนวหนองคลองบงึ บาง                ก็เลียวลดั ตดั ทางมากลางป่ า

เป็นพงแขมแกมอ้อกอหญ้าคา                  ทงั ซ้ายขวาสงู ปรกดรู กชฏั

เห็นแตน่ กกระจาบคาบทํารัง                     ไมม่ ีทงั สงิ สาราสตั ว์

ทางกนั ดารนําท่าสารพดั                           ก็เร่งรัดรีพลด้นเดนิ มา

พ้นป่ าพงลงทางข้างตลงิ                           ถงึ ปากพงิ เลียวข้ามไปข้างขวา

เข้าทางป่ าไม้ไพรพนา                             ถึงพาราพษิ ณโุ ลกโอฆบรุ ี

ทงั นายไพร่ไปวดั มหาธาต ุ                        ไหว้พระชินราชชนิ สีห์

ขอให้มีชยั สวสั ดี                                    แล้วมาทีศาลากลางวางท้องตรา

เจ้าพระยาพษิ ณโุ ลกกรมการ                     อลหมา่ นเลียงดกู นั ทวั หน้า

พอพกั ไพร่หายเหนือยเลือยล้า                  ก็ยกพลตอ่ มาเมืองพิชยั

ผ้รู ังกรมการด้านทาง                               ตา่ งเมืองต้อนรับไมน่ งิ ได้

ยกข้ามฟากจากเมืองพชิ ยั ไป                    ถึงบ้านไกรป่ าแฝกแล้วแยกมา

วนั หนงึ ถึงเมืองสชั นาลยั                            กรมการผ้ใู หญ่ก็พร้อมหน้า

เลียงดรู ับรองตามท้องตรา                        พกั อยสู่ ามเวลาในธานี 

   ยกออกนอกเมืองสวรรคโลก                  ข้ามโคกเข้าป่ าพนาศรี

480

เจ้าพลายกระสนั พนั ทวี                            รําลกึ ถงึ นารีศรีมาลา
ถ้าแม้นแก้วแววตามาด้วยพี                      จะชวนชีชมไม้ไพรพฤกษา
คดิ พลางเดินพลางตามทางมา                    ข้ามทา่ เขนิ เขาลําเนาธาร
แลเห็นเขาเง้าเงือมชะงอ่ นชะโงก               เป็นกรวยโกรกนําสาดกระเซ็นซา่ น
โครมครึกกึกก้องท้องพนานต์                   พลงุ่ พลา่ นมาแตย่ อดศขิ รินทร์
เป็นชะวากว้งุ เวงิ ตะเพงิ พกั                       แง่ชะงกั เงือมชะง่อนล้วนก้อนหนิ
บ้างใสสดหยดย้อยเหมือนพลอยนลิ            บ้างเหมือนกลนิ พรู่ ้อยห้อยเรียงราย
ตรงตระพกั เพิงผาศลิ าเผิน                        ชะงกั เงินเงือมงอกชะแง้หงาย
ทีหบุ ห้วยเหวหนิ บนิ ทลาย                         เป็นว้งุ โว้งโพรงพรายดลู ายพร้อย
บ้างเป็ นยอดกอดก่ายตะเกะตะกะ               ตะขรุตะขระเหียนหกั เป็นหินห้อย
ขยกุ ขยิกหยดหยอดเป็นยอดย้อย              บ้างแหลมลอยเลือมสลบั ระยบั ยิบ
บ้างงอกเง้าเป็ นเงียงบ้างเกลียงกลม            บ้างโปปมเป็นป่ มุ กะปปุ กะปิ บ
บ้างปอดแป้ วเป็ นพดู ลู บิ ลิบ                       โลง่ ตะลบิ แลตลอดยอดศขิ รินทร์
เหลา่ มิงไม้ไทรโศกอยรู่ ิมห้วย                   ลมชวยหลน่ ลอยกระแสสินธ์ุ
นําใสแลซงึ ถงึ พืนดนิ                               ฟ้ งุ กลินสมุ ามาลย์บานระย้า
สตั ตบษุ ย์บวั แดงขนึ แฝงฝัก                      พรรณผกั พาดผา่ นก้านบปุ ผา
แพงพวยพงุ่ พาดพนั สนั ตะวา                     ลอยคงคาทอดยอดไปตามธาร
สาหร่ายเรียงเคยี งทบั กระจบั จอก               ผกั บ้งุ งอกยอดชดู สู ะอ้าน
ภมุ รินบนิ เคล้าสมุ ามาลย์                          ในธาราปลาพลา่ นตระการตา
ชมพลางทางเดนิ เนนิ พนม                         รืนร่มพรรณไม้ใบหนา
แลดหู มวู่ ิหคนกนานา                               สาลิกาพดู จ้ออยจู่ อแจ
คมุ่ ขาบเขาขนั สนนั ป่ า                              กระสาจบั กระสงั สง่ เสียงแซ่
กระลิงจบั กิงประะโลงแล                             คบั แคไตค่ างริมทางจร
ค้อนทองจบั บนต้นกระถิน                          แก้วจบั แก้วกินแล้วบนิ ร่อน
นกยงู จบั ยางแผห่ างฟ้ อน                          กระทงุ ทองจบั กระท้อนทําอ่อนคอ
กระจาบจ้อยโจนจบั กระเจาเจา่                    แซงแซวเซาจบั สนดซู อมซอ่
นกกระไนไก่ฟ้ าพญาลอ                        นกกรอดพลอดจ้ออย่กู ิงจนั

481

นกเขาจบั เงือมเขาแล้วเคล้าค ู่                    จ้หู กุ กจู ้ฮู กุ กเู ฝ้ าคขู นั

อญั ชนั จบั กิงต้นชงิ ชนั                               เบญจวรรณจบั เจา่ เถาวลั ย์เปรียง

ไก่ป่ าวิงกรากกะต๊ากลนั                           ตวั ผ้ขู นั เอกอีเอ๊กวเิ วกเสียง

เข้ากินขยุ ค้ยุ เขียตวั เมียเคยี ง                     เหน็ คนเลียงลดั แลงเข้าแฝงกอ

นกกระทาราแต้แผป่ ี กปัก                          ขนั ชกั ปักกระจาดกะจ้าจ้อ

เหน็ ตวั เมียเขียจงั หรีดเข้ากรีดกรอ               ปักก้อป่ องร่าดนู า่ ชม

เดนิ พลางชมพลางมากลางชฏั                     ชกั ม้าหลีกลดั เข้าร่มร่ม

ตะวนั ชายบา่ ยรังบงั พนม                           เพลาลมตกตดั ออกทางเตยี น

ไฟป่ าคลอกหญ้าพงึ แตกอ่อน                    แผน่ ดนิ ลอ่ นแลโลง่ ตะลิบเลียน

หมสู่ ตั ว์จตั บุ าทออกวาดเวียน                     บ้างหยอกกนั หนั เหียนหาคเู่ คยี ง

พยคั ฆีมีกําลงั ทะลวงโลด                          ทะลงึ โดดเท้าถีบปี บปะเปรียง

มฤคกลวั ตวั ยอบลงหมอบเมียง                   บ้างหลีกเลียงหลบเพริดเตลิดไป

ริมทางกวางทองดผู อ่ งผดุ                          ยงั หยดุ หยง่ กีบปี บเสียงใส

กระทงิ ถึกโทนเทียวอยใู่ นไพร                   กระบอื เบงิ เถลิงไลก่ นั ดาษดง

อีเห็นเมน่ หมีหมชู่ ะมด                              กระจงจดจ้องกีบดหู ยบิ หยง่

ละมงั ระมาดผาดเผน่ ออกจากพง                กะส้สู ง่ ซดั กระทงิ ออกวงิ โทง

เสือดาวเดาะเราะรายหมายละมงั                 ช้างพงั ชกั ผากกระชากโผง

สมนั เมินเดนิ ดมุ่ จากพมุ่ โพรง                     ออกเลียดนิ กินโป่ งอร่อยไป

สบิ สีวนั ดนั เดนิ ตามเนินไพร                       เกือบจะถึงเชียงใหมอ่ ีกสองวนั

หยดุ หนองโคกเตา่ ไมเ่ ข้าบ้าน                    พกั ทหารตงั กองริมหนองนนั

ชกั หนามวงรอบเป็ นขอบคนั                        กําชบั กนั มใิ ห้ใครเทียวไปมา 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสงคราม                   เรียกลกู ชายพลายงามมาปรึกษา

เราเกือบถงึ เชียงใหมใ่ กล้พารา                   จะดว่ นเข้ายทุ ธนาไมส่ ้ดู ี

มนั จบั พระท้ายนําจําเอาไว้                         เราตรงไปคงหนั บนั เกศี

จะคดิ ลอบเข้าไปในบรุ ี                              ดทู ว่ งทีแก้ไขเอาไทยมา

แล้วจงึ เข้าประชดิ ติดนคร                          เราผนั ผอ่ นเชน่ นีจะดกี วา่

พอ่ กบั เจ้าเข้าไปแตส่ องรา                         ไปเทียวหาพวกไทยให้พบพาน

482

ต้องปลอมตวั เป็นลาวพวกชาวเมือง              เราหาเครืองแตง่ ตวั เอาตามบ้าน

จําจะรีบเข้าไปอยา่ ได้นาน                         ฤๅเจ้าจะคิดอา่ นประการใด 

   เจ้าพลายงามเหน็ ชอบตอบบดิ า              คณุ พอ่ วา่ ต้องจิตหาผิดไม่

ถ้าเรายกโยธาผา่ เข้าไป                             มนั เหน็ ไทยพวกลาวจะร้าวราน

จะระบอื ลือเลืองทงั เมืองใหญ่                     มิทนั ได้คนโทษจะฉาวฉาน

อ้ายคนต้องจองจําจะรําคาญ                      มนั ประหารตายสินสิเสียที

ถ้าเราลอบเข้าไปให้พบก่อน                      จะได้ผอ่ นผ้คู นให้พ้นที

เป็นกําลงั รบลาวชาวบรุ ี                             ทงั ไทยลาวราวสกั สีห้าร้อยคน

ปรึกษากนั ทงั สองเห็นต้องใจ                     แล้วเหลียวไปข้างหลงั สงั พหล

จงซุม่ ซอ่ นนอนนงั ระวงั ตน                        คอยดผู ้คู นจะไปมา

ครันกําชบั สงั พลทกุ คนทวั                          พอ่ ลกู แตง่ ตวั งามสง่า

ประจงคาดเครืองอานทาว่านยา                  แล้วโพกผ้าประเจียดประจฤุ ทธิ

พลายงามจบั ดาบขยบั ยืน                          ขนุ แผนจบั ฟ้ าฟื นอนั ศกั ดสิ ิทธิ

บา่ ยหน้ามาสบู่ รู พทิศ                                ตงั จิตหมายมาตรพฆิ าตลาว

ขยบั ยืนภาวนานยั น์ตาหลบั                        ตามตํารับบรุ าณอาจารย์กลา่ ว

นมิ ติ ดลู มกลาออกขวายาว                         ก็ยกก้าวตีนขวาออกคลาไคล

พอ่ ลกู ลดั เลาะละเมาะเหมือง                      แยกเยืองเสียหาเข้าหนทางไม่

พอแลเห็นไร่แตงเข้าแฝงไม้                           ริมทางลาวชาวไร่เดนิ ไปมา 

   จะยกกลบั จบั กลา่ วลาวพอ่ ลกู                   ออกไปปลกู ห้างไร่อยชู่ ายป่ า

ปลกู ผกั ฟักแฟงทงั แตงกวา                        ถวั งากล้วยกล้ายเป็นหลายพรรณ

เมือจะถึงทีตายวายชีวติ                             ให้หงดุ หงิดงา่ นใจอยไู่ หวหวนั

คดิ จะคืนกลบั หลงั แตย่ งั วนั                          ก็ชวนกนั ออกเดนิ ดาํ เนินมา

ตาพอ่ ถือดาบงามยา่ มตะพาย                      ลกู ชายถือทวนขนึ พาดบา่

เอานําเต้าสอดด้ามซําห้อยมา โพกชมพดู สู ง่าพากนั เดนิ

ตาพอ่ เฒา่ ออกหน้ามาดมุ่ ดมุ่                        เจ้าลกู หนมุ่ ตามไปไมห่ า่ งเหิน

เมือถงึ วนั จะบรรลยั ให้บงั เอิญ                      เจ้าลกู เพลนิ รับซอพ่อรับแคน

โอหนอออ่ เจ้าสาวคําเอย่                            ข้อยอยากเซ้ยสาวเวียงทีเชียงแสน

483

ขอให้ข้อยเบงิ นางทีตา่ งแดน                      ข้อยแคน่ ใจตายแล้วแก้วพีอา

เพียงเอย๋ ป่ เู จ้าในเขาเขิน                           ชว่ ยชกั เชญิ สาวเวียงมาเคียงข้า

เหล้าเข้มไกห่ มจู ะบชู า                              จะเซน่ ส้าบวงสรวงเข้าแทรกใจ 

   พอ่ ลกู ร้องขบั รับกนั มา                           ใกล้พฤกษาทีขนุ แผนเข้าอาศยั

ขนุ แผนเหน็ ลาวซอ่ งร้องแตไ่ กล                  กระซบิ บอกลกู ให้ระวงั ตวั

เหน็ หรือไมเ่ ลา่ นะเจ้าพอ่                             อ้ายลาวซอแลไปไมม่ ีหวั

มนั ถงึ ทีมรณาแล้วอยา่ กลวั                          จกิ หวั ฟันเสียให้พร้อมกนั

ตา่ งถอดดาบจากฝักยืนหยกั รัง                    พอลาวเดินมากระทงั ถึงทีนนั

ดงั องคตหนมุ านชาญฉกรรจ์                       ทะลงึ ถลนั ด้วยกําลงั ไมร่ ังรอ

ขนุ แผนฟันป่ ายพลายงามฟาด                    ฉะฉาดหวั เดด็ กระเดน็ ปร๋อ

เลือดพงุ่ โชนเชียวสองเกลียวคอ                 ลาวลกู พอ่ ล้มดนิ ลงสินใจ

เหลือกตาหน้าเผือดเลือดไหลนอง                 ทงั สองยนิ ดจี ะมีไหน

หยบิ เอาหวั มาตอ่ คอเข้าไว้                             สนิทนงั ตงั ใจภาวนา

ขนุ แผนซดั ข้าวสารอา่ นมนตร์ปลกุ                 ผีลาวผดุ ลกุ ขนึ ตอ่ หน้า

เคารพราบกราบเท้าทงั สองรา                     ขนุ แผนวา่ สองผีมีนามใด

สองผีหมอบราบแล้วกราบกราน                  กระผมชือขนานมะโนใหญ่

นนั ลกู ข้อยชือน้อยศรีวไิ ชย                       เจ้าประสงคส์ งิ ไรจงึ ขนึ มา

ขนุ แผนวา่ ขนานมะโนใหญ่                          เราตงั ใจมงุ่ มาตรปรารถนา

จะขนึ ไปประจญปล้นพารา                         เจ้าชว่ ยพาตวั เราเข้าบรุ ี

ผีคาํ นบั รับแล้วก็ล้มลง                              พอ่ ลกู ตรงเข้าเปลืองผ้าผี

เอาดาบตดั ผมพลนั ด้วยทนั ที                      สีชมพโู พกเกล้าก็เอามา

พอ่ ลกู นงุ่ หม่ ใสผ่ มช้อง                             โพกสะพองเหมือนลาวชาตชิ าวป่ า

ขนุ แผนหยิบยา่ มใหญ่ใสไ่ หลม่ า                 พลายงามคว้าทวนถือตดิ มือพลนั

ทงั ลกู ทงั พอ่ หวั ร่อร่า                                ก็พากนั เดินมาขมีขมนั

ถึงโคกเตา่ เข้าเพลาจะสายณั ห์                    พวกอาสาทงั นนั ก็ตกใจ

บ้างก็เข้าซ่อนซุม่ ในพมุ่ ชดิ                         สําคญั คดิ ว่าเป็นลาวพวกชาวไร่

ขนุ แผนไมแ่ วะวงตรงเข้าไป                       พวกอาสาสงสยั วา่ ลาวจริง

484

พากนั มองดไู มร่ ู้จกั                                  ไมม่ ีใครถามทกั ตา่ งแอบนงิ

ขนุ แผนร้องวา่ อยา่ งไรไมไ่ หวตงิ                  ทหารรู้กรูวงิ มาวนั ทา

เจ้าประคณุ นงุ่ หม่ ใสผ่ มยาว                        ชา่ งเหมือนลาวจริงจงั ไมก่ งั ขา

ลกู ได้แอบพนิ ิจพจิ ารณา                           ชา่ งแปลกหน้าแปลงกายคล้ายพงุ ดาํ

พอ่ ลกู ปลดผมแล้วเปลืองผ้า                      แล้วสงั วา่ เราจะไปเสียในคาํ

ถ้าช้าอยมู่ นั จะรู้ซงึ เงือนงํา                         ลาวจะลําลือดงั ไปทงั กรุง 

   ทหารรับจบั จดั ผกู ช้างม้า                        แล้วก็ยกโยธามากลางทงุ่

อยา่ อือฉาวชาวเมืองจะเฟื องฟ้ งุ                   พอจวนรุ่งเข้าดงปลงม้าช้าง

ให้แฝงพมุ่ ซมุ่ ซอ่ นนอนจนคํา                     กลางคนื รํารุดไปจนใกล้สวา่ ง

สองคนื สองวนั ดนั เดนิ ทาง                         กระทงั ถึงบงึ กว้างเข้าทนั ใด

ก็หยดุ ทพั จบั จดั ตดั ไม้ปัก                          ชกั หนามวงรอบขอบบงึ ใหญ่

สงบทพั ยบั ยงั ตงั มนั ไว้                             ด้วยทางใกล้จวนถงึ สกั ครึงวนั

ช้างม้าหญ้านําก็สําราญ                            พวกทหารพกั ผอ่ นนอนทีนนั

เอากบู อานเรียบเรียงเข้าเคียงกนั                 ให้สองทนั แมท่ พั นนั ยบั ยงั  

ตอนท ี ๒๙ ขุนแผนแก้พระท้ายนาํ

   จะกลา่ วถงึ พระนายท้ายนํา                     ลาวมนั จําครบไว้ในคกุ ขงั

เป็นกิงปี มไิ ด้ออกนอกฝาบงั                       แทบจะคลงั ไคล้ไปด้วยใจตรอม

แสนรันทดอดอยากลําบากกาย                 แตร่ ้องไห้ไมว่ ายจนผา่ ยผอม

ไมถ่ กู นําเนือตวั ก็มวั มอม                          ต้องอดออมเฝ้ าสะอืนทกุ คนื วนั

โอ้วา่ พระทลู กระหมอ่ มแก้ว                      จะทงิ ลกู เสียแล้วฤๅไรนนั

ต้องทนทกุ ข์ทรมานมานานครัน                 พระทรงธรรม์มไิ ด้ใช้ผ้ใู ดมา

ทงั เพียกึงกํากงทีสง่ นาง                              ก็ครวญครางขนุ่ คอยละห้อยหา

ทนลําบากยากแค้นแสนเวทนา                  กินนําตาตา่ งข้าวทกุ เช้าเยน็

พระท้ายนํารําไห้ใจจะขาด                        โอ้อนาถยากแค้นนีแสนเข็ญ

เหมือนมาอยใู่ นนรกตกทงั เป็ น                   ไมว่ า่ งเว้นโพยภยั กระไรเลย

แตอ่ ้ายหลอออสามนั ผาสกุ                        มาปรับทกุ ข์กนั บ้างเป็นไรเหวย

485

ชา่ งหน้าเป็นเลน่ หวั มวั เสบย                      ดเู ชงิ เฉยไมช่ ําระกําใจ

ตาหลอวา่ คณุ พอ่ ก็ติดคกุ                          ถึงจะทกุ ข์จะทําอยา่ งไรได้

ต้องแชม่ ชืนกลืนกลําด้วยจําใจ                  จะดนิ รนร้องไห้ก็ไมพ่ ้น

พระท้ายนํารําวา่ อ้ายหลอเอย๋                     ทา่ นละเลยเรานีให้ปี ป่ น

ประหลาดนกั นอนพระทยั ไมใ่ ช้คน              ให้กรูกรีรีพลมาแก้กนั

ตาหลอวา่ คณุ พอ่ อยา่ ดนิ โดด                     คณุ กบั โทษมนั ก็เทา่ กนั อยนู่ นั

ถงึ จะยกโยธามาประจญั                            ลาวขยนั มใิ ชเ่ ลน่ เห็นแก่ตา

ฝี มือศกึ สอยดาวท้าวกรุงกาฬ                    ทหารปราบเมืองแมนแสนเพชรกล้า

ผิดพอ่ แผนแม้นใช้ผ้ใู ดมา                         เหมือนเร่งให้มนั ฆา่ เสียเร็วพลนั

เมือเรายกแกยงั นงั ตดิ คกุ                           จะขกุ เขญ็ เป็นตายอยา่ งไรนนั

ขนุ นางไทยใครอืนสกั หมืนพนั                     เหน็ ไมท่ นั เมืองลาวชาวเมืองอินทร์

พระท้ายนงั ฟังคําของตาหลอ                     เอออ้ายพอ่ เอ็งวา่ ก็จริงสนิ

กเู ลง็ ไมเ่ ห็นใครในแผน่ ดนิ                         ทีจะภิญโญยงิ ขนุ แผนไป

เจ้าประคณุ เทวาสรุ าฤทธิ                           ซงึ สถิตในเศวตฉัตรใหญ่

จงชว่ ยดบั ทกุ ข์ทนดลพระทยั                      ให้ทรงใช้ให้พอ่ ขนุ แผนมา

แตป่ รับทกุ ข์สองคนจนคําลง                      อสั ดงแดดดบั ลงลบั หล้า

อ้ายผ้คู มุ เข้มงวดเทียวตรวจตรา                  ใสข่ ือคาร้อยแหลง่ ทกุ แหง่ ไป

พระท้ายนํากํากงพวกอาสา                        มนั จําห้าประการหมดหาลดไม่

ให้คนโทษตเี กราะเคาะไม้                         นงั ยามตามไฟไมน่ ิทรา

แตก่ ํากงท้ายนํามนั จํานงั                            ต้องบา่ ยเบนเอนหลงั เข้าพิงฝา

หาวนอนออ่ นคอลงทบั คา                          ภาวนาไปจนมอ่ ยผอยหลบั ลง 

   คนื นนั พระท้ายนําระกําจติ                       เกิดนิมิตเห็นพราหมณ์งามระหง

กระหมวดมนุ่ มวยผมดสู มทรง                     จิมประจงเจิมหน้าอณุ าโลม

ถือสงั ข์ทรงศกั ดิทกั ขณิ าวฏั                       สงั วาลรัดเจ็ดเส้นเหน็ เฉิดโฉม

ใสต่ ้มุ หหู ม่ สไบไขว้กระโจม ผ้าขาวโขมพตั รนงุ่ ดรู ุ่งเรือง

บรรจงจีบโจงข้างแล้ววางชาย                     พรรณรายรัศมีสีเนือเหลือง

เหาะลอยคล้อยลงตรงท้ายเมือง                 เปิดตะรางยา่ งเยืองเข้าใกล้ตน

486

เอานําสงั ข์โอสถรดเกศา                           เครืองพนั ธนาทงั ปวงก็ร่วงหลน่

แล้วซําสาดราดรดหมดทกุ คน                    เครืองจําตนร่วงกราวทงั ลาวไทย

พราหมณ์ก็คลายหายวบั ไปกบั ตา                สะด้งุ ฟื นตืนผวาหาช้าไม่

คดิ วา่ จําหลดุ กายสบายใจ                          พอหวาดไหวตวั ตงึ อยตู่ รึงตรา

นงิ นกึ ตรึกดรู ู้วา่ ฝัน                                   นมิ ิตนีสําคญั เป็นหนกั หนา

กระซบิ ปลกุ ตาหลอพอ่ กอู า                        ลกุ ขนึ มาชว่ ยทํานายทายฝันที

ตาหลอวา่ คณุ พอ่ ฝันอยา่ งไร                      พระท้ายนําเลา่ ให้เป็นถ้วนถี

จงตรองคําทํานายทายให้ดี                       นิมิตนีลําเลิศประเสริฐครัน 

   ตาหลอยมิ พลางทางทํานาย                   ไมต่ ายในเชียงใหมแ่ ล้วแมน่ มนั

คงจะพ้นพนั ธนาไมช่ ้าวนั                           เหน็ สําคญั คนดจี ะมีมา

พเิ คราะห์ฤกษ์ก็งามเป็ นยามเสาร์                ทีนีเรารอดแท้แนห่ นกั หนา

ซบุ ซิบกนั สองคนสนทนา                          จนเวลายามสองร้องเรียกยาม

ถึงชือใครลนลานขนึ ขานรับ                       เสียงโวยโวยเป็ นลําดบั ตลอดหลาม

ใครไมข่ านเฆียนสินดนิ โครมคราม              ร้องเรียกตามโทษทวั ทกุ ตวั คน

ครันเสร็จแล้วตเี กราะเคาะฆ้อง                   เสียงสนนั ลนั ก้องโกลาหล

ผลดั กนั ลกุ ปลกุ กนั นงั ระวงั ตน                        ประจวบจนรุ่งแจ้งแสงรวี 

   นายร้อยพะทํามะรงตรงเข้าคกุ                 จา่ ยคนโทษไปทกุ ตาํ แหนง่ ที

ตาหลอกบั ตารักบกั จนั ดี                           อ้ายเหล่านีเกียวหญ้าหาเคียวคาน

ตาหลอนกึ ถึงฝันทา่ นท้ายนํา                     ร้องรําปรีดเิ ปรมเกษมศานต์

ผ้คู มุ ตามก้นมาลนลาน                             เดนิ ผา่ นล้วงตลาดวนิ าศไป

ฉวยกระชากหมากดบิ หยิบใสก่ ระจาด              เขาโขกพลาดกลบั ฉวยเอากล้วยไข่

เสียงฉ่งุ ฉิงวิงเลยไมห่ ลีกใคร                     เจออะไรไขวค่ ว้ามาเป็ นราว

โซต่ รวนโกร่งกร่างตามทางมา                   เข้าร้านไหนแม่ค้าก็ฉ่าฉาว

บ้างโกรธาดา่ เปรียงเสียงเกรียวกราว           ข้ามสะพานยา่ นยาวเหย่าเหยา่ มา

ครันถึงทงุ่ มงุ่ ตรงลงขอบหนอง                   กําเริบร้องรําเคียวแล้วเกียวหญ้า

ผ้คู มุ นงั บงั สมุ ทมุ พมุ่ พทุ รา                        แล้วปลกู ผ้านอนเล่นเย็นหลบั ไป 

   จะกลา่ วถงึ ขนุ แผนแสนสะท้าน               กําชบั สงั พวกทหารทงั น้อยใหญ่

487

ให้ผลดั กนั ลกุ นงั ระวงั ระไว                        อยแู่ ตใ่ นทีซุม่ ประชมุ กนั

อยา่ เทียวไปเทียวมาคอ่ ยทา่ เรา                  ข้าสองคนจะเข้าไปเขตขณั ฑ์

ไปคดิ อา่ นแก้ไทยในคกุ นนั                        กบั พวกลาวเวียงจนั ท์ทีมนั จํา

เอารีบร้นมาให้พ้นจากพารา                       เราคงมาถึงนีพรุ่งนีคํา

พวกทหารตา่ งคํานบั รับถ้อยคํา                   แล้วสงั กําชบั กนั ให้มนั คง

สงั เสร็จขนุ แผนกบั ลกู ชาย                          ตา่ งคนแตง่ กายงามระหง

โพกประเจียดเคยประจญรณรงค์                  สอดสวมเสือลงเป็นองค์พระ

แล้วนงุ่ ผ้าลาวเหมือนชาวไร่                   เอาช้องใสส่ ีชมพโู พกศีรษะ

ผกู พนั กระสนั เครืองเรืองเดชะ                      เข็มขดั ปะขมองพรายคาดกายพลนั

ขนุ แผนจบั ดาบกรายสะพายยา่ ม                 เจ้าพลายงามแบกทวนดแู ข็งขนั

ดดู งั สองสิงหราชกาจฉกรรจ์                       เยืองกรายผายผนั เข้ากรุงไกร 

   เดนิ ปนมากบั ลาวชาวพารา                      หามีใครสงกาสงั เกตไม่

ด้วยฤทธิผีแรงมนตร์เข้าดลใจ                      เหน็ เป็นลาวชาวไร่เข้าพารา

นางสาวสาวชาวบ้านในชานเมือง                 ชําเลืองดพู ลายน้อยเสนห่ า

ให้วาบวบั จบั ใจไมว่ างตา                           เจ้าพลายเดนิ เมนิ หน้าไมด่ ใู คร

พวกสาวแส้แมห่ ม้ายทงั ยายเฒา่                    ทกั วา่ เจ้าหนมุ่ น้อยจะไปไหน

จงหยดุ ยงั นงั เลน่ ก่อนเป็ นไร                       ข้อยจะให้หมากพลบู หุ รีดี

ปี ศาจน้อยศรีวิไชยทีไปด้วย                         ก็ชว่ ยตอบคาํ ลาวนางสาวศรี

สาวเอยเพือนวา่ จงปรานี                            ธุระมีจะไปในนคร

จิตข้อยนีมกั เจ้าหนกั หนา                           แตเ่ ดียวนีพีจะลาเจ้าไปก่อน

ไปเทียวเบงิ เมืองเลน่ พอเยน็ รอน                 กลบั มานอนจงึ จะเข้ามาเว้ากนั

พดู พลางเดนิ พลางตามทางมา                     ถงึ แมค่ ้าขายของล้วนคมสนั

เหน็ โฉมฉายพลายน้อยเป็นนวลจนั ทร์           คดิ สําคญั ว่าลาวชาวป่ าดง

จงึ ทกั ทายแน่นายทีเดนิ หลงั                        ไมเ่ อินมงั นงั บงึ ตะลงึ หลง

อยากได้อะไรมงั ก็นงั ลง                            แล้วยืนสง่ ดอกไม้ให้พลายงาม

เจ้าพลายรับจบั มือรือสะกิด                        นางลาวบดิ เบือนสะบดั ประหวดั หวาม

บ้านเฮือนเพือนอยใู่ ดอยากได้ความ            จะใคร่ตามหนมุ่ น้อยไปแนบนอน

488

เจ้าพลายชายตาวา่ พีมกั                             นางลาวรักทําทอดฤทยั ถอน

ชมดชม้อยเชือนชายชะม้ายงอน                 ยมิ แล้วก้มคมค้อนตะแคงดู

นางแมห่ ม้ายขายหมากปากคะนอง                ร้องทกั ออกไปไม่อดสู

เจ้าหนมุ่ น้อยรูปดีสีชมพ ู                            เพือนจะอยากหมากพลขู องตมู ี

นางสาวออ่ งร้องห้ามนางสาวฟัก                  เขาบม่ กั แมห่ ม้ายจงึ หนา่ ยหนี

เพราะรูปร่างของสไู มส่ ้ดู ี                           ไปเรียกเขาเซ้าซีบอ่ ายใจ

นางสาวฟักตอบวา่ อยา่ กนั กาง                   สาวนางอยา่ งสสู ้ขู ้อยบไ่ ด้

เพือนบเ่ คยเชยช้รู ู้อะไร ทํานองในนางสาวเหมือนลาวตาย

มีแตล่ มหายใจใครจะมกั                            เชิงเยืองยกั อยา่ ประมาทชาติแม่หม้าย

ยงั หนมุ่ เหมือนเพือนนีขีงมงาย                    ถกู แตป่ ลายเงือนกระทกจะงกไป 

   ขนุ แผนพลายงามตามกนั มา                   ถึงไหนแมค่ ้าก็ปราศรัย

สองสอู ยบู่ ้านถินฐานใด                            มีธุระสิงไรจงึ ได้มา

ผีทีไปด้วยชว่ ยขนุ แผน                           พดู แทนวา่ เราเป็นชาวป่ า

เขาลือวา่ จบั ไทยไว้พารา                          ข้อยบเ่ คยเห็นหน้าอ้ายบกั ไทย

อยากจะไปเบงิ เลน่ วา่ เป็นหยงั                     เขาจําขงั คนโทษไว้ทีไหน

พวกลาวบอกตามจริงไมก่ ริงใจ                  เขาจําไว้ในตะรางข้างโรงม้า

แตต่ วั นายตรําตรากไมล่ ากใช้                    พวกไพร่นนั เขาคมุ ไปเกียวหญ้า

เพือนจะเบงิ บกั ไทยไปท้องนา                   มนั กลบั มาสายณั ห์ตะวนั รอน

ขนุ แผนชืนชมสมปรารถนา                       วา่ กระนนั ฉนั จะลาทา่ นไปก่อน

พอ่ ลกู สองราพากนั จร                             ก็รีบร้อนตรงมงุ่ ไปทงุ่ นา

เหน็ พวกไทยไขวค่ ว้างอยกู่ ลางบงึ              ก็ยา่ งเหยาะเดาะดงึ เข้าไปหา

เห็นผ้คู มุ คลมุ หวั มวั หลบั ตา                        จงึ เลาะลดั ตดั มาทีไทยพลนั  

   ตารักกบั ตาหลอพอแลไป                      เจ้าสองรามาแตไ่ หนดคู มสนั

พอ่ ลกู เดนิ เข้าไปพอใกล้กนั                       ตาหลอผนั หน้าพิศพนิ จิ แล

แตแ่ รกเห็นเป็นลาวชาวบ้านป่ า                        ครันดซู ําจําหน้าถนดั แน่

เอ๊ะพอ่ ขนุ แผนแล้วแมน่ แท้                       พาตารักรีบแร่ไปทนั ใด

พอเข้าใกล้ตาหลอวา่ พอ่ เรา                       โถมเข้ากอดตีนแล้วร้องไห้

489

ซบหน้ากลงิ เกลือกเสือกไป                       เป็นครู่หนงึ จงึ ได้สติคืน

ขนุ แผนวา่ ตาหลอกบั ตารัก                         อยา่ องึ นกั อ้ายผ้คู มุ มนั จะตืน

โศกเศร้าแตเ่ ทา่ นนั จงกลนั กลืน                  ฉวยคนอืนมนั เห็นไมเ่ ป็นการ

ตาหลอกบั ตารักได้ฟังวา่                           เช็ดนําตาลอ่ ยลอ่ ยคอ่ ยเลา่ ขาน

พอ่ แผนลกู นีแสนทรมาน                          ถกู จองจําทําประจานให้เจ็บชํา

มนั ใช้จบั จา่ ยหวายลอ่ หลงั                        เหลือกําลงั ข้าวเช้าเป็นข้าวคํา

หลงั ลกู กวา่ ร้อยรอยระยํา                          พระท้ายนําจําครบทกุ คนื วนั

ทงั เจบ็ ใจเจบ็ เนือเหลือพรรณนา                  คดิ จะฆา่ ตวั เสียให้อาสญั

เดชะบญุ เจ้าประคณุ ขนึ มาทนั                      พอ่ หนมุ่ น้อยคนนนั นนั ลกู ใคร 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสงคราม                   ก็ชีแจงแจ้งความหาช้าไม่

คนนีมใิ ชผ่ ้อู ืนไกล                                   ลกู คนใหญ่เกิดแตแ่ มว่ นั ทอง

พระนายถวายเป็นมหาดเล็ก                       ถึงตวั เด็กใจใหญ่ไมม่ ีสอง

เขาองอาจอาสาฝ่ าละออง                          ข้าพ้นจากจําจองเพราะเจ้าพลาย

ทลู ขอคนโทษก็โปรดปราน                        สามสบิ ห้ากล้าหาญสนิ ทงั หลาย

จะขนึ มาแก้ไขให้พ้นตาย                           บอกพระนายท้ายนําให้รู้ตวั

บอกทงั พวกลาวชาวเวียงจนั ท์                    กบั พวกเราเหลา่ นนั เสียให้ทวั

คนื นีจะเข้าไปอยา่ ได้กลวั                            คอยชว่ ยกนั หนั หวั อ้ายผ้คู มุ

อยา่ เห็นแกห่ ลบั ใหลให้ชกั ช้า                      จะเข้าไปในเวลาสกั ห้าทมุ่

มวั พดู กนั มนั เห็นจะจบั กมุ                            แตก่ ลางวนั นนั จะซมุ่ อยไู่ หนดี 

   ตาหลอวา่ คณุ พอ่ อยา่ เป็นทกุ ข์                 วดั หนงั หลงั คกุ เหน็ ชอบที

กฎุ ีร้างริมสระพระไมม่ ี                               ทงั ตาปี ไมเ่ ห็นใครเทียวไปมา

วา่ พลางทางชีตําแหนง่ ให้                           ตรงไปหลงั เมืองเยืองข้างขวา

ก็จะเห็นตะรางข้างโรงม้า                           วดั หนงั หลงั ศาลาตรงเข้าไป 

   ขนุ แผนรู้ตําแหนง่ แจ้งกิจจา                    พดู กนั นกั จกั ช้าเห็นไมไ่ ด้

พอ่ ลกู สองราก็คลาไคล                            ตดั ทงุ่ มงุ่ ไม้ทีหมยู่ าง

สงั เกตดผู ้คู นตามทางมา                           แวะข้างขวาข้ามยา่ นสะพานขวาง

หลีกคนด้นเดนิ เสียนอกทาง                       ผา่ นตะรางเหน็ ถนดั วดั รุงรัง

490

ร้างรกปกคลมุ ล้วนพมุ่ หนาม                       เอออารามนีแนแ่ ลวดั หนงั
ตรงเข้ากฎุ ีครําคร่ามีฝาบงั                           ตา่ งนอนนงั คอยทา่ เวลากาล 
   พอสายณั ห์ตะวนั ลงปลายไม้                   ผ้คู มุ เรียกคนไปเสียงมีฉาน
พวกคนโทษวงิ รีตะลีตะลาน                       จบั สาแหรกแบกคานเข้าทกุ คน
สวบสาบหาบหญ้ามาเป็ นกล่มุ                      อ้ายผ้คู มุ ถือหวายแล้วไลก่ ้น
เสียงฉ่งุ ฉิงวิงออกอลวน                            หาบหญ้าผ่าถนนตลอดมา
แมค่ ้าเหน็ คนพวงลว่ งเข้าตลาด                   บ้างยกกระจาดหบั กระชงั ระวงั ผ้า
พวกทีนงั ร้านรายขายก้งุ ปลา                      ถือกะโล่โงง่ ่าตงั ทา่ คอย
ตาหลอหวั พวงล้วงปลาไหล                       ตารักร่าคว้าใสเ่ อาปลาสร้อย
อ้ายลกู แลง่ แยง่ คว้าปลาเล็กน้อย                เขาโขกคอยหลบหน้าแล้วดา่ ทอ
ตาหลอหวั เราะร่าออกราแต้                       วนั นีแลพอ่ จะสงั ปิ สงั ก้อ
เขาตีตบหลบขนเอาจนพอ                         ทงั ส้มกล้วยมะละกอก็พอการ
เสียงโซต่ รวนโกร่งกร่างวางกนั องึ                 นางคนหนงึ รํามะก้าออกหน้าบ้าน
ฉวยไม้คานตีผลบั แกจบั คาน                      พลดั ตกร้านล้มเคล้งเก้กงั
พวกแมค่ ้าดา่ เปรียงเสียงเกรียวโกรธ            อ้ายคนโทษวนั นีเป็นปี สงั
จงึ เริงร่ากล้าหาญออกตงึ ตงั                        จะไปเรียนเฆียนหลงั เสียให้เลอะ
ตาหลอวา่ พอ่ ไมอ่ ยากกลวั                          จะฟ้ องใครไสหวั มงึ ไปเถอะ
ไมพ่ รันพรึงมงึ ดอกอีหน้าเคอะ                     เซอะเข้ามากจู ะใสใ่ ห้นอนคราง
พ้นตลาดพอเวลาจะสายณั ห์                       ก็ชวนกนั วนุ่ วิงมากริงกร่าง
หวิ ปลาหาบหญ้ามาตามทาง                        ถึงตะรางวางหญ้าลงหากิน
ชวนกนั ตงั หม้อข้าวเผาปลาดกุ                      ประเดียวใจก็สกุ อยเู่ สร็จสิน
คดข้าวใสก่ ระบายให้นายกิน                       พอตะวนั ตกดนิ ลงทนั ใด
นายร้อยคอยนบั คนโทษถ้วน                      ตรวจตรวนแล้วก็ร้อยด้วยโซใ่ หญ่
ตะเกียงตามสามแหง่ ออกแดงไป                 กญุ แจใสล่ นั กลอนซ้อนสองชนั  
   พอผ้คู มุ สามคนขนึ บนร้าน                       ตาหลอคลานหานายขมีขมนั
กระซบิ บอกพระนายท้ายนําพลนั                  คณุ พอ่ ฝันแน่นกั ประจกั ษ์ตา
ทีพดู กบั กระผมสมทกุ สงิ                            ขนุ แผนมาจริงเจียวพอ่ ขา

491

กบั ลกู ชายแปลงกายเป็ นลาวมา                   กระผมยืนเกียวหญ้าผา่ เข้าไป

ใสผ่ มยาวเหมือนลาวสนิทนกั                       แตก่ ระผมกบั อ้ายรักยงั จําได้

ถามถงึ คณุ เจียวขอรับกบั พวกไทย               ข้าพเจ้าเลา่ ให้ทกุ สิงอนั

เธอให้บอกให้ทวั เตรียมตวั ทา่                      คืนวนั นีจะเข้ามาเป็นแม่นมนั

จะสะกดให้หมดทงั คกุ นนั                           สะเดาะกญุ แจแก้กนั ให้พ้นไป 

   พระท้ายนําฟังคําตาหลอเลา่                    ดงั ใครเอานําทิพย์มารดให้

สวา่ งอกอมิ เอบิ กําเริบใจ                           ดจุ ได้ไปผา่ นพมิ านอนิ ทร์

เฮ้ยอ้ายหลอออโม้โซม่ นั ยาว                     คอ่ ยคอ่ ยสาวกระซิบบอกกนั ให้สนิ

พวกเชียงใหมอ่ ยา่ ให้มนั ได้ยิน                   พอ่ จะมาพาบนิ ไปคืนนี

คอ่ ยงบุ งิบกระซิบกนั ตอ่ ไป                       ลาวไทยทีตดิ ตรวนรู้ถ้วนถี

พวกคนโทษทงั สนิ ก็ยินด ี                         เตรียมตวั ไว้ไมม่ ีใครนิทรา 

   ครานนั ขนุ แผนแสนสนทิ                        เรืองฤทธิเชียวชาญหาญกล้า

กบั พลายงามลกู รักอนั ศกั ดา                      ดเู วลาปลอดหว่ งกาลทณั ฑ์

เหน็ ดาวดวงสะกดหมดจดแจม่                        พระจนั ทร์แรมลบั สนิ ดนิ สวรรค์

ดกึ ได้ฤกษ์งามยามสําคญั                         ก็แตง่ ตวั จดั สรรให้มนั คง

ปลดเปลืองเครืองลาวลงใสย่ ่าม                 นงุ่ มว่ งสีครามงามระหง

เข็มขดั ขมองโขมดคาดดอู าจอง                 แล้วประจงโพกประเจียดประจฤุ ทธิ

ใสเ่ สือลงเลขยนั ต์ย้อมวา่ นยา                   เสกจนั ทน์เจิมหน้าปกาสิต

จบั ดาบยา่ งกรายบา่ ยตามทิศ                    แล้วยกเมฆได้นิมิตเหมือนรูปคน

ลมจนั ทกลาลอ่ งคลอ่ งข้างซ้าย                   ก็ก้าวกรายซ้ายก่อนจรถนน

แล้วร่ายเวทจงั งงั กําบงั ตน                        เดนิ รีบร้นถงึ ตะรางสวา่ งไฟ

ขนุ แผนอา่ นอาคมสะดมคน                      ทงั ตะรางครางกรนไมท่ นได้

กระซบิ สงั โหงพรายทงั หลายไป                 สะกดอ้ายนายคกุ เสียทกุ คน

แล้วแก้มนตร์พวกไทยทีในคกุ                     ราวกบั ปลกุ ตนื เตือนกนั เกลือนกลน่

สะเดาะประตเู ปิ ดกว้างทงั ลา่ งบน                ทงั สองคนเข้าไปมิได้ช้า 

   ขนุ แผนเสกข้าวสารหว่านซดั ซํา              เครืองจําหลดุ กายทงั ซ้ายขวา

ร่วงกราวเท้ามือทงั ขือคา                          ตา่ งทะลงึ ลกุ ถลาทงั ลาวไทย

492

พระท้ายนํากํากงตรงออกมา                     วนั ทาขนุ แผนทงั นายไพร่

อ้ายลางคนขนุ่ แค้นแสนเจบ็ ใจ                   ใครขม่ เหงนกึ ได้ไลฟ่ าดฟัน

อ้ายผ้คู มุ สามนายทีร้ายกาจ                       ฟันผลวั ะฉวั ะฉาดขาดสะบนั

เลือดอาบดาบมนั และฟันมนั                       มนั ดดุ นั ดา่ เฆียนพอ่ เจียนตาย

ยงั อ้ายผ้กู ํากบั อยทู่ บั นอก                         อ้ายขีครอกเฆียนพอ่ ถงึ สองหวาย

ตาหลอขนึ ทบั คร่าฝาทลาย                        เอาดาบป่ ายปบุ ดนิ สนิ ชีวี

ตารักแค้นใจอ้ายตรวจเพลงิ                       มนั ตรวจหวดหลงั เปิงจนป่ นปี

จะเอามนั ไว้ไยอ้ายอปั รีย์                           แกฟันทงิ กลิงคีอยคู่ าเรือน

อ้ายคนโทษโกรธใครไลพ่ ฆิ าต                  ฟันเสียหวั ขาดออกกลาดเกลือน

ทีไมถ่ กู ฆา่ ฟันก็ฟันเฟื อน                          ละเมอกรนป่ นเปื อนเหมือนป่ าช้า 

   ครันออกจากตะรางมาข้างนอก               ตาหลอจงึ บอกขนุ แผนวา่

พวกเราถกู รัดรึงไว้ตรึงตรา                        จนง่อยเปลียเสียขาไปหลายคน

จะคลกุ คลีหนีไลไ่ มถ่ นดั                            ฉวยมนั ตดั ทางตสี ิปี ป่ น

ต้องลกั ม้าไปบ้างตา่ งตีนตน                       ได้ถ้วนคนตามพอ่ พอจะทนั

พวกฉนั จะไปดดู ้วยรู้แหง่                            โรงข้างขวาม้าแซงนนั แข็งขนั

โรงซ้ายม้าทวนล้วนสําคญั                          เอาให้ครบขากนั ทกุ คนไป 

   ขนุ แผนร้องวา่ ช้าตาเฒา่                          แตล่ ําพงั พวกเจ้าเหน็ ไมไ่ ด้

ไปเจอลาวก็จะฉาวทงั เวียงชยั                      มนั จะไลเ่ อาแหลกขีแตกตาย

จงึ สงั ตาหลอให้นําหน้า                             แล้วตา่ งคนตามมาสนิ ทงั หลาย

ถงึ โรงม้าซดั ปาข้าวสารปราย                      แล้วสงั พรายให้กําบงั ระวงั ตวั

อ้ายพวกลาวเฝ้ าม้าพากนั หลบั                     กอดประกบั กรนดงั ทงั เมียผวั

เปิดประตกู รูเข้าไปไมค่ ดิ กลวั                      เทียวค้นของมองทวั ทกุ สงิ ไป

บ้างฉวยคว้าผ้าแพรแก้ผ้านงุ่                       รูดเอาถงุ เมียหมดปลดเอาไถ้

ทงั เงินทองของดีทีพอใจ                           พบทีไหนฉวยคว้าไมป่ รานี

ขนุ แผนร้องเหวยเฮ้ยอยา่ ช้า                      ตา่ งก็มาแก้ม้าขมนั ขมี

เครืองใครใสม่ นั เข้าทนั ที                          แล้วขนึ ขีพร้อมหน้าถ้วนขากนั

ตาหลอเลือกม้าดีให้สีนาย                        ล้วนแยบคายขีถกู ผกู เครืองมนั

493

พระท้ายนําขบั ม้านําหน้าพลนั                     ถดั นนั กํากงมาตรงกลาง

ม้าขนุ แผนพลายงามตามต้อนหลงั               กระทืบโกลนกงั กงั สะบดั ยา่ ง

ครันถงึ ทีสีแพรกจะแยกทาง                      ขนุ แผนถากไม้ทองหลางคาบหลกั ไว้

เอาถา่ นมาจารึกอกั ษรศรี                          ให้ชาวบรุ ีรู้ระบลิ สินสงสยั

ใครมาพบอกั ษรอย่านอนใจ                       จงรีบเอาเข้าไปให้นายมงึ

ครันสําเร็จเสร็จปักหลกั สารา                       เผน่ ขนึ หลงั ม้ากระทืบผงึ

ตามกนั สะบดั ยา่ งวางปรึงปรึง                      มาถึงทางจะออกนอกนคร 

   ตาโม้กบั ตามาทงั ตาหลอ                        วา่ คณุ พอ่ อย่าเพอ่ รีบไปก่อน

อ้ายพวกลาวเลียงช้างอยกู่ ลางดอน              ล้วนงางอนงามงามสามสบิ ตวั

เราจะต้องรบรับยบั ยงั                                ถ้าช้างมีขีมงั จะยงั ชวั

ล้วนแตด่ ฝี ี งาดนู า่ กล้ว                               ฉนั รู้ทีทอดทวั ทกุ ตําบล 

   ขนุ แผนร้องวา่ เออตาเฒา่                         ถ้าพวกเรารู้ตําแหนง่ แหง่ หน

คดิ จะเข้าเอาช้างก็ชอบกล                          ด้วยผ้คู นของเราไมม่ ากมาย

ถ้าแม้นได้ช้างงามาหลายหลงั                    พอจะได้เป็นกําลงั เราทงั หลาย

ควาญหมอเราก็มีดีมากนาย                      ไว้ดนั แดกแหกคา่ ยทลายทพั

แนต่ าหลอคมุ ไพร่ไปสกั ร้อย                       อ้ายลาวน้อยจงกล้มุ เข้ารุมจบั

ชิงช้างทงั จําลองสปั คบั                               เอาให้ได้พร้อมสรรพแล้วขบั มา 

   ตาหลอรับนบั คนได้ร้อยเศษ                    สงั เกตทีได้ชดั เดนิ ลดั ป่ า

ถึงก็ยงั ตงั โหข่ นึ สามลา                              ตรงเข้าคว้าจบั เอาอ้ายชาวช้าง

ทําแตใ่ ห้ตกใจไมฆ่ า่ ฟัน                            มดั ศอกตดิ กนั ทงั สองข้าง

เข้าควกั ล้วงชว่ งชิงวงิ โกรงกราง                  เครืองเคราขนพลางไมร่ ังรอ

ประโคนพานหน้าหลงั หนงั ชะนกั                    อานจําหลกั ทงั แหยง่ กระแชงขอ

บรรดาของต้องการกว้านจนพอ                   แล้วขนึ คอไลว่ งิ ลกู ดงิ ตี

ช้างถกู ลกู ดงิ วิงชงิ คลอง                            บ้างก็ร้องแหกป่ ามาองึ มี

พวกไทยลาวตวั ลือฝี มือดี                          ทงั หมอควาญขบั ขีไมม่ ีช้า

ครู่หนงึ ถงึ ทีขนุ แผนคอย                           ตาหลอตามรอยเข้าไปหา

บอกวา่ ลกู ไปได้ช้างมา                             ล้วนวอ่ งไวใหญ่กล้างาลากดิน

494

ขนุ แผนฟังตาหลอหวั ร่อร่า                        สงั ให้เดนิ ช้างม้ามาทงั สนิ

กําลงั ดกึ ดาวกระจา่ งนําค้างริน                    ก็เข้าถินจะถึงทีบงึ บอน 

   ฝ่ ายข้างทหารสามสิบห้า                        ได้ยินอือองึ มาป่ ากระฉ่อน

สําคญั คดิ วา่ ลาวชาวนคร                            ก็รีบร้อนแตง่ ตวั ทวั ทกุ คน

พรหมศรสํามะยงั สงั อาสา                          เราคอยทา่ ตดั ทพั ให้ยบั ยน่

ถ้าได้ยนิ กลองน้อยแล้วถอยตน                  ฆ้องกระแตรีบร้นเร่งเข้าไป

สงั กนั เสร็จสรรพจบั อาวธุ                            คาดตะกรุดโพกประเจียดมงคลใส่

พรหมศรคมุ อาสาแยกขวาไป                     สํามะยงั คมุ ไพร่แยกซ้ายจร

ครันถงึ ทีแถบทางหวา่ งชอ่ งแคบ                  ตา่ งเข้าไปแอบในพมุ่ แล้วซมุ่ ซอ่ น

แตล่ ้วนคนหวั ไม้ใจแนน่ อน                        มไิ ด้หยอ่ นยอ่ ท้อตอ่ ไพรี

พอพระนายท้ายนําทีนําหน้า                       ขบั ม้าเดนิ เฉยเลยพ้นที

สํามะยงั สงั ให้โหข่ นึ สามที                          ออกจากพงตรงรีเข้าตดั ทพั

เผน่ ขนึ งาช้างง้างฟันคอ                             ถกู ตาหลอพอเลือดเป็นยางหนบั

ตาหลอยกขอขนึ รํารับ                               ฟาดขวบั ถกู ถนดั พลดั ตกตงึ

หลน่ ปกุ ลกุ ขนึ ได้ใสพ่ วกม้า                        เอาดาบปาพระท้ายนําเข้าตําผงึ

เสือขาดพลาดท่าควบม้าปรึง                      กระทืบโกลนโผนทะลงึ ไปตามช้าง

ทงั พวกลาวไทยไมร่ ู้ตวั                              พากนั กลวั โดดวิงทิงดาบผาง

ขนุ แผนคดิ วา่ ลาวมาดกั ทาง                       กระทืบม้าผา่ กลางวางเข้าไป

เจ้าพลายกระทืบแผงแขง่ บดิ า                    ฟันฟาดศาสตราเข้าลยุ ไล่

ธรรมเถียรวงิ ถลนั มาทนั ใด                        กบั พวกไพร่กรูพร้อมล้อมเข้ามา

ขนุ แผนตวาดอํานาจครุฑ                          ดาบหลดุ หกล้มลงจมหญ้า

พรหมศรสํามะยงั ยืนจงั ก้า                         หยกั รังตงั ท่าแล้วแทงเอา

ถกู อกขนุ แผนเข้าตาํ อกั                            หอกหกั ยไู่ ปไมย่ กั เข้า

ขนุ แผนเหน็ หอกหกั ชกั นางกระเบา             แทงอ้ายเฒา่ พรหมศรลงนอนดนิ

ไมเ่ ข้าหนงั สํามะยงั วงิ เข้าแก้                     แร่เข้าฟันเจ้าพลายคล้ายฟันหิน

ชนั เสือนอกหอกดาบก็ไมก่ ิน                    หกั บนิ ยพู่ บั ยบั ยอ่ ยไป

นายโดดกบั นายเสือเงือหอกงา่                   ขนุ แผนปาลงตาํ ฉาดพลาดไถล

495

สํามะยงั ธรรมเถียรเปลียนแปลกใจ             นีอยา่ งไรคงทนพ้นกําลงั

พิโรธแรงแกวง่ ดาบทะลวงไล ่                    เหลือบไปเห็นขนุ แผนก็ถอยหลงั

ใครนนั หนอคณุ พอ่ ดอกกระมงั                   เอออ้ายสํามะยงั ดอกฤๅไร

พวกทหารเห็นแมน่ ขนุ แผนนาย                 ใจหายทงิ ดาบลงกราบไหว้

ไมร่ ู้วา่ คณุ พอ่ ขออภยั                               คดิ วา่ ลาวเชียงใหมม่ นั ยกมา

แทงคณุ พอ่ กบั พอ่ พลายเป็นหลายที           โทษลกู ถงึ ทีจะสงั ขาร์

ขนุ แผนชอบใจไมโ่ กรธา                         วา่ แกล้วกล้าเชน่ นีแลดีครัน

ครันรู้จกั ตวั กนั ทวั หน้า                             ให้ลดเลียวเทียวหากนั จ้าละหวนั

ทงั พวกช้างพวกม้าตามมาพลนั                   เสียงเพรียกเรียกกนั องึ คะนงึ

กํากงกบั พระนายท้ายนํานนั                       ด้วยความกล้วตวั สนั จนมาถึง

ประทบั ทอดม้าช้างวางกนั องึ                      พร้อมกนั อยทู่ ีบงึ สบายใจ 

   ครันรุ่งรางสางแสงพระสรุ ิเยนทร์             เยืองพระเมรุเลือนลอ่ งส่องแสงใส

พวกพนกั งานลาวชาวเวียงชยั                     จะเบกิ ไขคนโทษไปทํางาน

ถงึ ประตจู เู่ ดนิ มาดมุ่ ดมุ่                              เหน็ ผ้คู มุ หวั ขาดอยกู่ ลาดยา่ น

ตา่ งตกใจไปค้นวงิ ลนลาน                         พบซมซานยงั ไมต่ ายก็หลายคน

เรือนนายตรวจหกั แหกของแตกหาย           กระจดั กระจายไปทกุ เรือนออกเกลือนกลน่

เข้าไปในตะรางทีข้างบน                          เหน็ ผ้คู นหายไปทงั ไทยลาว

นายร้อยพะทํามะรงลงกลงิ กลาด               บ้างหวั ขาดเหลือกตาดหู น้าขาว

โซต่ รวนหลดุ กองทงั สองราว                    คาขือมือเท้าเกะกะไป

โซพ่ นั ยงั ลนั กญุ แจตดิ                             ตรวนก็ชิดหาเห็นรอยคดั ไม่

ขือลมิ ก็ยงั ดีนีอยา่ งไร                              ประหลาดใจโดดตะรางวางวิงมา

ฝ่ ายอ้ายลาวเฝ้ าม้าทงั ผวั เมีย                    ลกุ ขนึ นงั งวั เงียยงั แก้ผ้า

ครันสร่างมนตร์เหลียวคว้างเห็นวา่ งตา          หมอนม้งุ กระบงุ ตะกร้าก็หายไป

เมียแลดผู วั เหน็ ตวั เปลา่                           เอ๊ะใครเอาผ้านงุ่ ไปเสียไหน

ผวั แลดเู มียเสียนําใจ                             ผ้าผอ่ นลอ่ นกระไรไมต่ ดิ กาย

ผวั เมียตีอกตกประหม่า                          นางเมียไมม่ ีผ้าคว้าเสือหวาย

ผวั ขย้มุ กมุ จนุ่ อยวู่ นุ่ วาย                         ฉวยกระสอบสวมกายคล้ายกางเกง

496

ทงั โรงเหนือโรงใต้ไมม่ ีม้า                      พวกคนเลียงวิงร่ามาเหยงเหยง
อ้ายบางคนแก้ผ้ามาโทงเทง                   โรงกเู องก็หายตายแล้วเรา
กําลงั พวกเลียงม้าจ้าละหวนั                     ก็พบกนั กบั อ้ายพวกนายคกุ เข้า
พดู กนั ฟันเฟื อนเหมือนกบั เมา                  พออ้ายเฒา่ เลียงช้างวางวิงมา
พบกนั เข้าทกุ คนทีต้นทาง                      เลา่ คดีถีหา่ งกนั พร้อมหน้า
จะพากนั เข้าไปในศาลา                         มาพบหลกั อกั ขราเข้ากลางทาง
ก็รู้วา่ หนงั สือฝี มือไทย                          ตรงเข้าไปถอนชกั หลกั ทองหลาง
อา่ นดรู ู้แจ้งไมแ่ คลงคลาง                     ก็แบกวางเข้ามาศาลาใน 
   ครานนั แสนท้าวเหลา่ พระยา               นงั อยบู่ นศาลาลกู ขนุ ใหญ่
กําลงั วา่ ราชการงานเวียงชยั                    แลไปเห็นคนวงิ ลนลาน
บ้างนงุ่ เสือใสก่ ระสอบวิงหอบโครง           บ้างโลง่ โต้งแก้ผ้ามางนุ่ ง่าน
ก็ร้องทกั ถามไปไมไ่ ด้การ                      อ้ายพวกนนั จณั ฑาลเป็นสใิ ด
ผ้าผอ่ นลอ่ นแก่นแลน่ ออกฉาว                ใครฉกชิงวิงราวฤๅไฉน
คนดีหรือบ้ามาทําไม                             นายเวรไปถามดใู ห้รู้ความ
พอพวกนนั เข้าไปในศาลา                      หมอบกรานคลานเข้ามาออกงมุ่ งา่ ม
ปากสนั คอสนั ให้ครันคร้าม                     ฟังถามตา่ งก็แจ้งแหง่ กิจจา
วา่ สาธุเจ้าประคณุ บญุ ปกหวั                     โทษตวั ข้อยนีเป็ นหนกั หนา
เมือยามดกึ คนดีมีเข้ามา                        สะกดฆา่ ผ้คู มุ เสียมากมาย
สะเดาะโซก่ ญุ แจเข้าแก้ไทย                  ทงั พวกล้านช้างไปเสียสญู หาย
นายตรวจนายตรามนั ฆา่ ตาย                   เจ้าประคณุ ทงั หลายได้โปรดปราน
ฝ่ ายพวกกองช้างก็กราบเรียน                  มนั ผกู มดั รัดเฆียนกระหมอ่ มฉาน
เข้าแก้แหลง่ ลกั ช้างทงั เครืองอาน             เอาช้างใหญ่ไปประมาณสามสบิ ตวั
อ้ายพวกม้าปากสนั รันเรียนไป                 วา่ สาธคุ ณุ ผ้ใู หญ่ได้ปกหวั
มนั สะกดข้าพเจ้าหลบั เมามวั                     แก้ผ้าผอ่ นลอ่ นตวั ไมว่ า่ ใคร
แล้วเลือกม้าดีดีมีกําลงั                            ทงั เครืองอานเบาะหนงั หาเหลือไม่
ประมาณม้าทงั หลายทีหายไป                  นบั ได้เป็ นม้าห้าร้อยปลาย
แล้วมาพบไม้หลกั ปักกลางทาง                ปิดหนงั สืออวดอ้างไว้มากหลาย

497

วา่ กลา่ วหยาบช้าถงึ ท้าทาย                     จะทําลายเชียงอินทร์ให้สินกรุง 

   พระยาลาวฟังแถลงแจ้งคด ี                  อ้ายพวกไทยแล้วนีทีทํายงุ่

ตา่ งพิโรธโกรธใจดงั ไฟฟ้ งุ                       จบั หนงั สือถึอมงุ่ เขม้นดู

ครันรู้แจ้งประจกั ษ์ในอกั ขรา                    ตา่ งคนผลดั ผ้าไมช่ ้าอยู่

เพียกวานตามหลงั มาพรังพรู                    กรูเข้าท้องพระโรงด้วยทนั ใด

ครานนั เจ้าเชียงอนิ ทร์ปินพงุ ดํา ฤทธิลําลกึ จบพิภพไหว

สถิตแทน่ สวุ รรณอนั อําไพ อยใู่ นทีพระโรงรัตน์ชชั วาล

พร้อมหมแู่ สนท้าวเหลา่ พระยา                  บญั ชาตรัสประภาษอยฉู่ าดฉาน

เหน็ ข้าเฝ้ าเข้ามาดลู นลาน                        เฮ้ยเพียกวานเอาไม้อะไรมา 

   เพียกวานกราบทลู มลู เหต ุ                     วา่ สาธทุ รงเดชโปรดเกศา

เมือคืนนีมีโจรอหงั การ์                             มาแก้ชาวอยธุ ยาพาหนีไป

ซําลกั เอาม้าห้าร้อยถ้วน                          เลือกแตล่ ้วนตวั ดีทีสงู ใหญ่

แล้วออกไปชงิ ช้างทีกลางไพร                  เอาไปได้งามงามสามสิบตวั

อ้ายคนโทษพวกลาวชาวล้านช้าง              ก็พลอยหนีหมดตะรางพระทนู หวั

มนั ปักหนงั สือท้าว่าไมก่ ลวั                        ได้ค้นคว้าหาทวั ก็ไมท่ นั  

   เจ้าเชียงใหมไ่ ด้ฟังดงั ไฟผลาญ              ร้องเรียกลา่ มพนกั งานขมีขมนั

เฮ้ยอา่ นไปให้แจ้งแหง่ สําคญั                     หนงั สือนนั มนั ท้าวา่ กระไร 

  ฝ่ ายวา่ พนั จามลา่ มพนกั งาน                  คลานมารับจบั อา่ นหาช้าไม่

วา่ พระจอมนครินทร์ปินกรุงไทย                บญั ชาใช้ให้ทหารพระกาฬมา

เราฤๅชือพระยาแผนพฆิ าต                    คมุ พวกไพร่อาทมาตสามสิบห้า

กบั พลายงามลกู รักอนั ศกั ดา                     ยกมาจะประหารผลาญบรุ ี

ด้วยลาวชงิ สร้อยทองของทา่ นไว้               แล้วจบั ไทยจองจําทําป่ นปี

เราเข้ามาแก้ไขไทยเหล่านี                      กบั พวกทีล้านช้างสง่ นางไป

ให้พวกเรารอดพ้นทนทกุ ข์ก่อน                 จะหลบลีหนีซอ่ นนนั หาไม่

จะรอเราให้เข้ามาชงิ ชยั                            ฤๅจะตามก็ไปทีบงึ บวั

ถ้ารักชีวิตคดิ ถงึ ซงึ พวกพ้อง                     จงทนู นางสร้อยทองไปบนหวั

สง่ ให้แล้วคํานบั รับวา่ กลวั                          จงึ จะปลอดรอดตวั ไมม่ รณา 

498

   ครานนั เจ้าเชียงใหมค่ รันได้ฟัง                แค้นคงั ราวกบั ไฟไหม้เวหา

เหมอ่ ้ายไทยขีถงั อหงั การ์                         มาอวดกล้าท้าทายหยาบคายแท้

เฮ้ยบรรดาแสนท้าวเหลา่ พระยา                 ซงึ มนั วา่ ยงั จะจริงกระนนั แน่

ฤๅพรันตวั กลวั เราจะตามแจ                     จงึ พดู แก้ขไู่ ว้ให้รอช้า

กบั พวกมนั สามสิบสกั หยิบมือ                     อ้ายทีหนีคกุ ฤๅจะส้หู น้า

ล้อมฟันเสียไมท่ นั จะพริบตา                      ซงึ เราวา่ ใครจะเห็นเป็นอยา่ งไร 

   ครานนั พระยาจนั ทรังสี                          ผ้วู า่ ทีสมหุ ทหารใหญ่

คดิ พลางทางทลู ไปทนั ใด                          มนั ท้าไว้ถ้อยคําก็สําคญั

ถ้าไมด่ ไี หนจะมีหนงั สือท้า                       อ้ายคนทียกมาจะแขง็ ขนั

เรายกไปคงได้ถึงรบกนั                             ด้วยวา่ มนั อมิ เอบิ กําเริบใจ

แตอ่ ้ายพวกมาตามสามสิบห้า                     ถึงดแี ท้ก็จะมาทําไมได้

อ้ายห้าร้อยทีมนั มาลกั พาไป                      ทงั ลาวไทยไมม่ ีอ้วนล้วนพงุ โร

มนั เสมือนหมเู่ นือเสือเคยทบั                      ไหนจะกลบั หนั หน้าเข้ามาโต้

สามสิบห้าถึงจะกล้าเป็นเอกโท                   อ้ายคนโซก็จะพาอ้ายกล้าไป

ขอให้แตง่ ม้าใช้ออกไปด ู                          ถ้ามนั ยงั ตงั อยทู่ ีบงึ ใหญ่

จงึ คอ่ ยยกกองทพั ขบั พลไกร                     เข้าลยุ ไลเ่ สียให้แหลกเป็นผงคลี 

   ครานนั เจ้าเชียงอินทร์ปินพิภพ                ฟังจบตรึกตรองเหน็ ต้องที

จงึ ตรัสสงั มงุ กะยองกองพาชี                     จงเลือกหาม้าดขี ีออกไป

รีบไปสืบดใู ห้รู้แท้                                   มนั หนีแนฤ่ ๅยงั อย่ทู ีบงึ ใหญ่

ถ้ามนั อยสู่ มู าอยา่ นอนใจ                         เราจะได้เกณฑ์ทพั ไปจบั มนั  

   ครานนั มงุ กะยองมองไล ่                       รับสงั แล้วรีบไปขมีขมนั  

ผกู ม้าโผนธรณีสีจนั ทน์                            ขนึ กระทบแผงผนั ผยองไป

ปลอ่ ยใหญ่ใสห่ ้อไมย่ อ่ หยอ่ น                    พอแดดอ่อนก็ถงึ ทีบงึ ใหญ่

ลงจากม้าดอดดมุ่ เข้าพมุ่ ไพร                     ขนึ บนต้นไม้ลอบแลดู

ประมาณคนเบด็ เสร็จเจด็ ร้อยกวา่                 เหน็ ทางทา่ ไมห่ นีทีจะสู้

แตแ่ ลไปไมเ่ ห็นตงั คา่ ยค ู                          สงั เกตรู้แนช่ ดั ถนดั ตา

ลงจากต้นไม้มารีหรับ                              ขนึ พาชีขีขบั ไปกลางป่ า

499

พอตะวนั อสั ดงก็ปลงม้า                           ตรงเข้ามายงั ท้องพระโรงชยั

ครันถึงหน้าทีนงั บงั คมทลู                         ตามมลู เหตแุ จ้งแถลงไข

ข้าพเจ้าเลด็ ลอดดอดเข้าไป                   เห็นลาวไทยลกุ นงั อยพู่ รังพรู

ทงั นายไพร่ใหญ่น้อยเจ็ดร้อยกวา่               เห็นทางทา่ รังรอจะตอ่ สู้

แตอ่ ยา่ งไรไมเ่ ห็นตงั คา่ ยค ู                      มนั ตงั อยทู่ ีบงึ ทางครึงวนั  

   ครานนั พระองค์ได้ทรงฟัง                    แผดเสียงเปรียงดงั สนนั ลนั

เหมเ่ หมอ่ ้ายไทยใจฉกรรจ์                      เจด็ ร้อยน้อยฤๅนนั มาขนั รบ

ไมพ่ อครือมือลาวชาวเชียงใหม ่                สกั อดึ ใจก็จะมดั ดงั รัดกบ

เพียงหกั ไม้คนละกิงทิงสมทบ                  ก็จะกลบเสียได้ไมค่ ณนา

ดาํ รัสตรัสประภาษอยฉู่ าดฉาน                 สงั ท้าวกรุงกาฬตรีเพชรกล้า

จงเร่งยกพหลพลโยธา                           ไปจบั จกิ หวั มาให้หนําใจ

อนั เพียปราบเมืองแมนแสนกํากอง             ทงั สองเคยเคียวเข็ญเป็นผ้ใู หญ่

ยกเป็นปี กซ้ายขวาคลาไคล                      ให้กรุงกาฬนนั ไซร้เป็ นแมท่ พั

แสนตรีเพชรกล้าขีม้าคล่อง                      เคยทํานองหกั โหมเข้าโจมจบั

เป็นแมท่ พั สนิ ธพไปรบรับ                        ให้ พร้ อมสรรพพรุ่งนีสีโมงปลาย 

   พระยาจนั ทรังสีได้รับสงั                        ออกมานงั ศาลาให้บตั รหมาย

เร่งเรียกพลไกรทงั ไพร่นาย                      จดั จา่ ยช้างม้าเครืองอาวธุ

ทพั ม้าห้าพนั สกรรจ์หมด                           ใจคอทรหดเป็นทีสดุ

เคยฝึกฝนทนทานชํานาญยทุ ธ์                   ทงั ซ้ายขวาอตุ ลดุ ล้วนขีม้า

บ้างถือทวนถือเสนา่ เกาทณั ฑ์                    เรียวแรงแข็งขนั เคยอาสา

มีนายกองนายหมวดคอยตรวจตรา              พร้อมสรรพทพั หน้าได้ห้าพนั

เพชรกล้าประทานม้าพระทีนงั                     มีกําลงั ไววอ่ งคลอ่ งขยนั

ชือวา่ เหมรัศมีสีจนั ทน์                              ผกู เครืองกดุ นั ประดบั พลอย

แผงข้างเขียนนางกินนรรํา                        โกลนครําโพทองทงั พหู่ ้อย

อานปรุลายฉลจุ ําหลกั ลอย                        ควาญประจําจงู คอยจะยาตรา 

   กรุงกาฬทพั ใหญ่ยกไว้กอ่ น                    กลา่ วถงึ ทพั อสั ดรตรีเพชรกล้า

อนั แมท่ พั คนนีมีศกั ดา                              อยคู่ งศาสตราวชิ าดี

500