Автореферат 601
тий приобретают в языке печати новые значения, расширяют или
сужают их: бөлім (секция), үндеу (призыв, обращение), жоба
(проект), ұя (ячейка), ұйым (организация), құрал (пособие) и др.
2) Заимствования. 20-е годы были одним из основных периодов
интенсивного заимствования слов из русского языка, относящихся
ко всем отраслям политической, экономической и культурной жиз-
ни. Также необходимо указать на процесс обратного заимствова-
ния, т.е. некоторые слова, заимствованные в этот период из рус-
ского языка, являются по происхождению тюркскими, что установ-
лено этимологически, например: артель, товар и т.п. Учитывая,
что понятия, которые обозначают эти слова, раньше у казахов от-
сутствовали, либо в ранних дореволюционных изданиях заменя-
лись другими синонимичными казахскими словами: товар – пұл
или зат в газетах «Түркістан уалаяты», «Дала уалаяты» и в журна-
ле «Айқап», можно предположить, что процесс обратного заим-
ствования подобных слов происходил именно в исследуемый нами
период.
В данном разделе работы анализируются также некоторые об-
ратно заимствованные слова из арабо-иранских языков, например:
саясат, где корень яса тюркский.
3) Новые слова, образованные при помощи аффиксов. Исполь-
зование словообразовательных и других грамматических потенци-
альных возможностей является одним из основных и главных спо-
собов в развитии лексики казахского языка. Наиболее активными
в языке периодической печати 20-х годов являются аффиксы:
-шы, -ші: кітапханашы, тілші, алдырушы, нұсқаушы, бақы-
лаушы;
-шыл, -шіл: солшыл, кіндікшіл, төңкерісшіл, ортақшыл.
Эти аффиксы, иногда присоединяясь к русским интернацио-
нальным корням, выполняют функции руских -ист, -изм, -ник и др.
капиталшы, социалшыл, марксшіл, а также не дифференцируются
между собой, вследствие чего одни употребляются вместо других;
еңбекшіл – еңбекші, төңкерісшіл – төңкерісші, кəсіпшіл – кəсіпші.
Это объясняется, по-видимому, их идентичностью, общностью
этимологической природы.
-лық (-лік, -дық, -дік, -тық, -тік). Эти аффиксы присоеди-
няются как к исконно казахским (тюркским) корням, так и к
602 Автореферат
заимствованным словам, употребляются и в функции сущес-
твительного, и в функции прилагательного: орталық, белсенділік,
демократтық, жұмалық. Иногда такие аффиксы заменяются
родственными формантами: -лы (-лі, -ды, -ді, ты, -ті)> Советті
Руссияның белгілі шешені (Е. Қ. 1923, 25 май).
-лы (-лі, -ды, -ді, -ты, -TІ): жауапты, екпінді, кезекті, құр-
метті;
-ша (-ше): ұйымша, кітапша, бөлімше;
-ма (-ме, -ба, -бе, -па, -пе): баспа, қолжазба, үйірме, тапсырма;
-қы (-кі, -ғы, -гі): ішкі істер, сыртқы хабарлар (Е. Қ. 1923,
25 май).
Также широко употреблены новые слова, образованные при
помощи сложных или составных суффиксов, среди которых нуж-
но упомянуть следующие:
-шылық (-шілік), -шылдық, (-шілдік): жетекшілік, əмір-
шілік, өндірушілік, бұқарашылдық, солшылдық;
-дама (-деме, -тама, -теме): баяндама, мəлімдеме, серуендеме;
-малы (-мелі, -балы, -белі, -палы, -пелі): жұқпалы ауру;
-дауыш (-деуіш, -тауыш, -теуіш): бастауыш білім, бастауыш
ұйым, толықтауыш. Слово бастауыш в значении начальной, не
говоря еще о значении первичный, в дореволюционных изданиях
почти не употреблялось, на страницах журнала «Айқап» оно за-
менено арабским словом ыбтидаһи;
-ландыру (-лендіру, -дандыру, -дендіру, -тандыру, -тендіру):
кеңестендіру, электрлендіру, коллективтендіру, мəдениеттендіру.
Это новое явление в дальнейшем расширилось, словарный сос-
тав пополнился еще новыми лексемами: механикаландыру, индус-
трияландыру, автоматтандыру, интенсивтендіру и т.п.
Однако возможность образования новых слов и вероятность
употребления слов с этими аффиксами в языке прессы не одина-
ковы, что мы наглядно видим из статистических подсчетов Тз.
4) Новые парно-повторные слова: жұмысшы-шаруа, оқу-
ағарту, газет-журнал. Елге үгіт-үндеу таратып, мəдени-aғарту
жұмыстарын атқарады (Қ. Қ., 1922, №7–8).
5) Сложно-слитные слова: алғысөз, көзқарас, баспасөз, өнер-
кəсіп. Некоторые из них в лингвистике только в более поздние
периоды признаны за сложно-слитные слова.
Автореферат 603
6) Сложно-сокращенные слова (аббревиатуры). Они обра-
зуются путем словосложения и словосокращения. Словосокра-
щение новое явление, употребление которых начинается с этого
периода. В языке периодической печати наряду со словами,
большей частью заимствованными из русского языка в готовом
виде, употреблялись и чисто казахские аббревиатуры. А многие
из них совпадают в обоих языках: ревком, обком, атком-исполком,
АҚШ, РОсТА, главпрофобуч, ВЦИК, Қ.А. бөлімі (Е. Қ., 1923, 2
август.) – Главметтің штатын алты кісіден бекітуге (Е. Қ., 1923,
9 июль).
7) Лексикализация синтаксических словосочетаний. В резуль-
тате употребления в номинативно-назывном, а значит и в термино-
логическом значениях, и вследствие утраты переносных значений,
некоторые синтаксические словосочетания приобретают устойчи-
вость.
Лексикализация словосочетаний представляет языку неограни-
ченные возможности для создания разнообразных научных и тех-
нических терминов, географических названий, названий учрежде-
ний, должностей, названий книг, газет, журналов и т.п.1. Множество
таких лексикализованных сочетаний образовалось на страницах
периодической печати именно в эти годы, конечно, не без влия-
ния русского языка. Например: күн тəртібі, тaп күpecі, Қызыл
əскер, жер шары, кəсіпшілер одағы и т.д. Некоторые сочетания
образовались при переводе из русского языка одного слова: жарыс
сөз (прения), шарт қағаз, уəде қағаз (договор), қол хат (расписка)
и т.д.
В казахском языкознании подобные сочетания не были объек-
том специального исследования, если не считать некоторых заме-
чаний в отдельных работах2. Поэтому в диссертации подробно
описываются способы и средства образования этих сочетаний и их
место среди языковых категорий.
1 См Н.С. Муратов. Устойчивые словосочетания в тюркских языках. ИВЛ. М., 1961,
стр. 98.
2 См. А. Ысқақов. Қазіргі қазақ тілі. Морфология. Алматы, 1964, 129, 130-бб.;
Э.В. Севортяном термин «лексикализованные» понимается более широко: К соот-
ношению грамматики и лексики в тюркских языках // Вопросы узбекского языкозна-
ния. Ташкент, 1954, стр. 71, 72.
604 Автореферат
Непохожесть их на свободные синтаксические словосочетания
очевидна, ибо они как целая лексема неразложимы, не образуются
в процессе речи, а употребляются и воспринимаются в готовом ви-
де как одно целое. И в контексте эти сочетания выполняют функ-
цию только одного члена предложения. Но по своей семантике
лексикализованные сочетания резко отличаются от фразеологиз-
мов, так как эмоциональная экспрессивность, различная стилисти-
ческая окраска, переносные значения, идиоматичность и другие
основные семантические качества последних не свойственны
лексика – лизованным терминологическим сочетаниям, которым
присуща только номинативность и мотивированность их значений.
В большинстве исследований эти два вида устойчивых сочетаний
не разграничиваются, поэтому в диссертации на них обращено
особое внимание. В основе образования лексикализованных
сочетаний лежат модели синтаксических словосочетаний.
На возникновение лексикализованных устойчивых сочетаний
от свободных синтаксических указывает, в частности, конкретность
значения, этимологическая прозрачность компонентов, их атрибу-
тивное отношение, например: қapa торғай (скворец, досл., чер-
ный воробей), еңбек кітапшасы (трудовая книжка), қосымша құн
(прибавочная стоимость), шикі зат (сырье, досл., сырые пред-
меты), и т.д. На страницах периодической печати можно просле-
дить становление некоторых из них. Например, сочетание ашық
хат на страницах «Айқап« употреблено в форме жалаңаш хат
(голое письмо). Также в 20-е годы наблюдаются такие параллели:
темір жол-шойын жол, жаңа шаруашылық саясат-жаңа үнем
саясаты, өзіндік құн-өзіндік баға-өзіне түсетін баға, жарты көш-
пелі-жартылай көшпелі-шала көшпелі, қиыр шығыс-алыстағы
күн шығыс-шалғай шығыс и т.п.
Отделяясь от свободных синтаксических словосочетаний, неко-
торые лексикализованные сочетания постепенно переходят в раз-
ряд сложных и сложно-слитных слов: өнеркəсіп, баспасөз, алғысөз
и т.п., поэтому одни лексикализованные сочетания более устойчи-
вы, другие менее устойчивы и близки к свободным сочетаниям.
Таким образом, лексикализованные сочетания занимают промежу-
точное звено между этими двумя языковыми категориями.
Неологизмы в языке периодической печати 20-х годов имеют
ряд особенностей. В первую очередь необходимо указать, что
Автореферат 605
в это время в терминотворчестве, если не считать отдельные
случаи, пуризм как самостоятельное явление не существовал1.
Даже многие русские слова, эквиваленты которых есть в казахском
языке, употреблены на страницах прессы без перевода: Əр қалада
союз ~ одақ) ашқаннан кейін (Е. Қ., 1923, 25 май). Облыстық
жастар комитеті члендерінің (~ мүше) жалпы жилысында...
(Қ. Қ., 1922, №10.) Встречаются также без перевода и без измений
многие русские слова с окончаниями на; -ский, -ний, -ый, -ой и
т.д.: общественный факультет, педагогический бөлім. Торғай
қаласындағы бұрынғы городской ш к о л д ы (~ қалалық мектеп)
түзеттіріп жатыр. (Е. Қ., 1923, 9 июль). Употребление слов с
такими окончаниями наблюдается и в дореволюционной печати.
В 20-е годы некоторые представители казахской интеллигенции
под видом упрощения терминов для их большей доступности ши-
роким слоям населения иногда отуречивали русские и интернацио-
нальные слова или же заменяли их словами арабского и иранско-
го происхождения: белок-мəнпір, материализм-затшылдық, суд,
судья-би, интеллигенция-зиялылар и т.д. Кроме того, число парал-
лельных слов-терминов и вариантов было очень велико, так как
язык не успевал «переваривать» все то, что вливалось в него ог-
ромным потоком. В дальнейшем все это постепенно усваивалось,
и литературный язык освобождался от параллелей, ибо «употреб-
ление разных вариантов не дает возможности стабилизировать
термины, нарушает нормы литературного языка»2, в чем была
большая заслуга периодической печати двадцатых и последующих
годов.
В работе разграничивается неточные и порою неправильные
термины от терминов-архаизмов.
Элементы книжного языка. Вопрос о характере книжного
языка и о его отношении к казахскому языку все еще остается спор-
ным, поскольку здесь существуют различные точки зрения. Одни
считают его «мусульманско-татарским жаргоном»3, другие – «пе-
1 Ш.Ш. Сарыбаев. 1920–1930 жылдардағы əдеби тілідің тарихына қатысты кейбір
мəселелер // Қазақ тілі тарихы мен диалектологиясының мəселелері. 5-шығуы. Ал-
маты, 1963, 16-бет.
2 С.А. Аманжолов, А.А. Абдрахманов. О научной терминологии и переводной лите-
ратуре в казахском языке // Вопросы казахского языкознания. Алма-Ата, 1959, стр. 18.
3 С.Е. Малов. К истории казахского языка // Известия АН КазССР, отделение литера-
туры и языка, 1941, №3, стр. 99.
606 Автореферат
строй смесью» казахского, татарского и других языков1, третьи–
уйгурским2 или староузбекским литературным языком3. Признавая
определенную «смесь» нескольких тюркских языков в зависимости
от степени образования людей, писавших на книжном языке,
нужно полагать, что это, как было справедливо отмечено акад.
А.Н. Самойловичем, «среднеазиатско-тюркский литературный
язык исламской эпохи»4, который имеет непосредственное отно-
шение к истории казахского языка, ибо он был в основном поня-
тен широким слоям казахского народа5 и распространен среди
казахов под названием «түрки» и занимают определенное место в
казахском дореволюционном письменном языке. Язык некоторых
дореволюционных письменных памятников, считавшихся образ-
цами книжного стиля, при отбрасывании арабо-иранских и других
иноязычных влияний полностью совпадает с основными чертами
казахского языка, а некоторые языковые формы в художественном
и публицистическом стилях современного казахского языка пере-
шли в эту эпоху именно из книжного языка, о чем свидетельству-
ют многочисленные факты современного казахского языка и языка
печати.
Элементы книжного языка, встречающиеся на страницах пери-
одической печати 20-х годов, рассматриваются в следующем пла-
не: отдельные лексемы и формы, заимствованные из арабо-иран-
1 В.В. Радлов. Образцы народной литературы тюркских племен. т. ІІІ. СПб, 1870, стр.
XІX; Б. Кенжебаев. Қазақ халқының XX ғасыр басындағы демократ жазушылары.
Алматы, 1958, 19–20 бб.; Ə. Құрышжанов. «Кітаби тіл» материалдарынан // Қазақ
тілі тарихы мен диалектологиясының мəселелері. 2-шығуы. Алматы, 1960, 73-бет.
2 В.В. Радлов. Ярлыки Токтамыша и Темир Кутлука // ЗВОИРАО ІІІ, вып. І, СПб.,
1883, стр. 2-3.
3 А.К. Боровков. Алишер Навои – как основоположник узбекского литературного
языка. Алишер Навои. М-Л. 1941, стр. 100-102; А.М. Щербак. К истории образова-
ния узбекского национального языка // Вопросы языкознания, 1954, №6, стр. 109;
Г.Ф. Благова. О характере так называемого «чагатайского» языка конца XV в. Тюрко-
монгольское языкознание и фольклористика. М., 1960, стр. 35. Проф. В.В. Решетов.
Узбекский язык, ч. І, введение, фонетика. Ташкент, 1959, стр. 17 и др.
4 А.Н. Самойлович. К истории литературного среднеазиатского турецкого языка //
Мир-Али Шир, к 500-летию со дня рождения. Л., 1928, стр. 21.
5 І. Кеңесбаев, F. Мұсабаев. Қазіргі қазақ тілі. Фонетика, лексика. Алматы, 1962,
165-бет.
Автореферат 607
ских языков, которые не нашли применения в устной речи, оста-
точные лексические единицы и, наконец, орфографическая тради-
ция, не соответствующая нормам казахской орфоэпии.
Наличие арабских и иранских слов и форм, вошедших в казах-
ский язык опосредствованно через другие тюркские языки, в основ-
ном, связано с проникновением ислама, поэтому большинство лек-
сики книжного языка этого разряда в своем происхождении носит
религиозный характер. Например: мүфтилік, фатуа, қирағатхана,
тадбер, мұбтала, хұқық, ұждан, peyіш, матбуғ, жұмһуриат.
Однако некоторые из них для точной и образной передачи мысли
используются периодической печатью 20-х годов очень умело и
в стилистическом плане с целью высмеивания и острой критики
пережитков прошлого. В предложении: Бес уақыт намазын,
отыз күн оразасын жалпы айтқанда бес парызын орындағанда,
байға тілін тигізбеу, атқамінер ақсақалдардың сөзін бұзбауды
алтыншы парызындай орындап, күпіp болатын істей-ақ танып
келді. (Е. Қ., 1923, 27 август) сочетания бес уақыт намаз, отыз күн
ораза, бес парыз, күпіp болатын, связанные с вероисповеданием, в
данном случае употреблены иронически и придают общей мысли
определенную окраску. Новое сочетание алтыншы парыз еще
более заостряет и углубляет эту мысль, коротко, образно и точно
показывает, как имущий класс эксплуатировал бедных. Такие мо-
менты в языке печати не единичны. Немало слов этого разряда
давно вошло в литературный язык и в современной литературе
употребляется в высоком стиле: жамағат, сауал, махрұм қалу и т.п.
Нет оснований некоторые тюркские слова и формы, являющие-
ся устарелыми в современном казахском языке, но которые встре-
чаются в других современных тюркских языках, относить к одно-
му из тюркских языков и уже оттуда вести их в казахский язык как
результат влияния, ибо большинство из этих слов употребляется во
многих тюркских языках, в том числе и в казахском (в пословицах,
поговорках, загадках и др.), а также в языке древних памятников,
например: ұлығ для современного казахского языка характерно
ұлы, ср.: ұлық болсаң, кішік бол, білік, адақ, аң (сознание, ум),
түзу (составить, сочинять) и др. Форма глагола на -(е)шек,
-(а)шақ, часто употребляемая в периодической печати, сохрани-
лась в ряде тюрских языков: в татарском -ачак, əчак, в баш-
608 Автореферат
кирском -асақ, в туркменском -джак, в узбекском -ажақ, в
ногайском -айак, в его диалектах -аджак, в каракалпакском
-аджакъ, шакъ, в кумыкском -ажакъ, в гагаузском -ажя, в азер-
байджанском -ачаг, в турецком -асад и др. и в составе некоторых
казахских слов: еріншек, берешек, алашақ и т.п., а также в языке
казахов, проживающих в западных районах Казахстана: ажақ,
ежақ.
Относительно орфографической традиции, исходящей из фоне-
тических и фонетико-морфологических закономерностей, можно
сказать, что в языке печати наблюдаются следующие ее выраже-
ния: а) в заимствованиях из арабско-иранских языков, особенно в
начале слов, сохраняются буквы типа ф, х, г, h, непроизносимые
казахами в устной речи: хүкімет-укімет, харіф-əріп, ғаскер-əскер,
ғамал-амал, haya-aya, фікір-пікір и др. Этому отчасти способство-
вала существовавшая тогда и арабская графика; б) нередко на-
рушается закон ассимиляции (прогрессивной): хазіргі уақытда
(Қ. Қ., 1922, №10) шадлықбен қарсы алған (Е. Қ., 1922, 9 июль),
үйлері… т ү з е т д і р і л д і , көңілге олқы жер қ а л д ы р т м а д ы
(Е. Қ, 1923, 18 июль).
Вместо формы причастия -тын, -тін, употреблена -түн, -тұн:
баратұн, келетүн; употребление этой формы исторически оп-
равдано, как известно, она восходит к глаголу тұрган, отсюда
тұғұн > тұн >тын.
Элементы устно-разговорной речи рассматривается в плане:
разговорная речь и просторечие, элементы диалектизмов.
К разговорной речи отнесены следующие случаи. В сложных
глаголах, первый компонент которых оканчивается на гласный
звук и второй начинается с гласного, один из этих звуков опуска-
ется: бол (а) алмады, айыр (а) алмады, жүр (е) алмады; первый
звук ж вспомогательного глагола жатыр опускается: жер аударып
атыр (Е. Қ., 1923, 30 июль), жазуға тырысып атыр (Е. Қ, 1923,
1 июнь), ереуіл жасап атыр (Е. Қ., 1923, 18 июль). В некоторых
тюркских языках, как например, в каракалпакском форма атыр –
литературная норма, а в киргизском, этот вспомогательный глагол
превратился уже в аффикс-ата, указывающий на данный момент.
В написании русских слов, вошедших в казахский язык, на
страницах печати наблюдается влияние разговорной речи. Неко-
Автореферат 609
торые слова заменяются просторечными лексемами: шаруа – қара
шекпен, автомобиль – шайтан арба, паровоз – қара айғыр, поезд –
от арба и т.д.
Часто встречаются предложения, сказуемые которых выра-
жены формой неочевидного или неопределенного перфекта на
-п (что характерно языку сказок, эпических сказаний), а также
вспомогательными глаголами көрінеді, деседі, дейді, показываю-
щими неуверенность в совершении действия.
Глагол на -улы и -лы, часто встречающийся в языке прессы,
является одним из явных и ярких элементов диалектизмов. В ра-
боте дается небольшой список слов из периодической печати, ко-
торые можно отнести не к общелитературному языку, а к говорам
почти всех районов Казахстана.
Таким образом, лексика периодической печати 20-х годов по
своей структуре и семантике, по характеру использования общего
словарного запаса печатью и стилистического распределения ново-
образований и их систематизации и нормализации очень разнооб-
разна и может дать определенное представление о развитии
писменного языка данного периода.
***
Вторая глава работы посвящена грамматическим особеннос-
тям языка периодической печати. Термин «особенности» при-
меняется здесь не только в смысле появления новых грамматичес-
ких форм и категорий, но и в плане активизации и расширения
или наоборот сужения объема употребления существующих в
языке форм, ибо грамматический строй языка очень консервати-
вен, для его изменения недостаточно одного десятилетия.
Язык печати этого периода очень насыщен разнообразными
служебными словами, поэтому особенностями употребления
союзов, послелогов посвящен специальный раздел, где анали-
зируются вопросы о различных смысловых сторонах, формах
сочетания, стилистической окраске, степени развития, грамма-
тических и лексических функциях послелогов, союзов, послесло-
жных и союзных слов, встречающихся в языке прессы, в сопос-
тавлении и сравнении с фактами современных и древних тюркских
610 Автореферат
языков, например; үшін, причинные и следственные союзы оның
үшін, соның үшін, бұның үшін, соның себепті, которые связывают
самостоятельные предложения; союзное слово себепті, употреб-
ляющееся в составе сложного сказуемого в придаточном пред-
ложении причины (барған себепті); послелоги тақырыпты,
туралы, хақында, ретінде, жағынан, жөнінде, передающие зна-
чения русских предлогов о, про, послеложные слова жанында,
қасында, образованные непосредственно под влиянием русского
предлога при; усилительный союз хатта; соединительный кім;
союзное слово тарафынан, указывающее на субъект действия в
страдательном предложении и др.
В языке периодической печати встречается послелог ша, ше,
в значении современного дейін, шейін, ( до, по, вплоть до), выра-
жающий предел в пространстве и времени. Этот послелог, управ-
ляющих дательно-направительным падежом, широко употреблен в
языке дореволюционной периодической печати и других изданий,
а также в письменных памятниках средневековья. В некоторых
современных тюркских языках, как узбекский, уйгурский, татар-
ский, турецкий и др. существует сложный аффикс – гача, состоя-
щий из гa + ча. Исторически ча (ша) восходит к полнозначному
слову «чақ, шағ»1. Видимо, от чағ сперва образовалась на (ша,
ше) в значении предела, а потом уж от него современные аф-
фиксы с различными значениями, ибо глагол чаг указывал,
по всей вероятности, на предел в пространстве и во времени,
первоначальное его значение постигать, касаться, доходить,
соприкасаться и т.д. А существительное шақ (время, пора, момент)
и прилагательное шақ (как раз, быть по мерке, впору, совпа-
дать) – по-видимому результат дальнейшего развития и смысло-
вого размежевания данного слова. Эти факты, подтверждая поло-
жение в тюркологии об образовании аффиксов от полнозначных
слов, показывают, что некоторые аффиксы образуются и непос-
редственно от аффиксов, которые сводятся в конечном счете к
самостоятельному слову, т.е. это одно из доказательств идентич-
1 См.: Н.К. Дмитриев. Грамматика кумыкского языка. М.-Л., 1940, стр. 91;
А.Н. Кононов. Грамматика современного узбекского литературного языка. М.-Л.,
1960, стр. 284 и др.
Автореферат 611
ности и этимологической общности некоторых аффиксов и пос-
тепенного цепного разветвления одного аффикса от другого.
Кстати, нужно заметить паралельное употребление абсолютно
тождественных в современном казахском языке послелогов
шейін и дейін, что представляет собой уникальное явление.
Дейін восходит к древнему глаголу тдг, который и в Орхоно-
Енисейский период употреблялся в роли данного послелога в
форме тдгі. Taміp каығка тдгі сулддім (КТм, 4). А что касается
-(1)н в дейін и шейін то это не форма древнего орудийного
падежа, а форма древнего деепричастия, ибо, во-первых, к
глагольной основе не присоединяется непосредственно сразу па-
дежный аффикс, во-вторых, в некоторых письменных памятни-
ках этот послелог встречается в форме диган, где-(г)дч, бес-
спорно, показатель деепричастия, как, например, в «Жамиг-ат-
тауарих» Кадыргали Жалаири, опубликованном в «Библиотеках
восточных историков» проф. И. Березина: Сайрамдан Вухарага
д и г д ч, алды, биш иылга д и г д ч.
Активизация некоторых морфологических показателей в
языке периодической печати. Эта тема построена на разборе
количественного употребления некоторых форм в языке печати
в сравнении с художественными произведениями, так как «вес»
каждой грамматической категории в определенном тексте и вместе
с тем его показателей в языке не одинаковы. Поэтому частотность и
вероятность употребления определенной языковой формы зависит
и от стилистических и жанровых особенностей данного текта.
Установлены следующие частоты и вероятности употребления (Р).
Аффикс множественного числа: P(T1) = 644:5000; Р(Т2) 92 :
5000. В языке печати наблюдается некоторое отклонение от норм
литературного языка в употреблении формы множественного
числа. Абстрактно-отвлеченные имена, имена, которые опреде-
ляют количественные числительные, обычно в современном ка-
захском языке употребляются без показателя множественности в
значении множественного числа. В языке периодической печати
2-х годов главным образом под влиянием русского языка это
правило иногда нарушается: 90 оқушылар, 3 кісілер, кедергілер
келтірді и т.д.
Аффикс страдательного залога: Т1 – 70 – глагол 1244 – 5000;
Т2–27–глагол 1652–5000; Аффикс взаимного-совместного зало-
612 Автореферат
га: Т2 – 56 – глагол 1244 – 5000 и Т2 – 14 – глагол 1652 – 5000.
В этих случаях частность данных форм зависит не только от ко-
личества их самих в тексте, но и от количества слов, к которым
они могут присоединяться, т.е. от количества глагола в тексте,
ибо не каждое слово может принимать данные формы. Поэтому
вероятность употребления этих показателей в некоторой степени
пропорциональна частоте глагола в тексте. Тогда для аффикса
страдательного залога: P1 = ≈ 0,226 и P2 = ≈ 0,053, а аффикса
взаимно-совместного залога: P2 = ≈ 0,181 и Р2 = ≈ 0,026. Различие
их между собой очевидно и оно характеризуется стилистическими
и жанровыми особенностями, с одной стороны, степенью
влияния русского языка, с другой. Появляется целый ряд новых
словосочетаний со страдательным значением, превратившихся
впоследствии в рабочую фразеологию, характерную для языка
публицистики, деловых бумаг и документов, например: қаулы
етілді, қаулы шығарылды,қаулы қабылданды,қаулы қылынды,қарар
қабылданды,қарар жасалды,қаулы бекітілді и т.п.
Одной из грамматических особенностей языка периодической
печати является все более активное употребление глагольной
формы на «у» в местном падеже в роли сказуемого, выражаю-
щего настоящее время данного момента с продолжающимися ре-
зультатами... санын сағат сайын көбейтуде (Е. Қ., 1923, 25 май).
Өйткені ауылдарда Кеңес заңы жайлап қозғалуда (Қ. Қ. 1926,
№19-21). Применение этой формы предикативности замечается
уже в языке казахской публицистики начала XX столетия, напри-
мер, на страницах журнала «Айқап». В языке казахской советской
периодической печати наблюдается более интенсивное примене-
ние данной формы, а в наши дни в передаче настоящего времени с
продолжающимся действием она выполняет исключительно важ-
ную функцию, ибо традиционные формы конкретного настоящего
времени (например, 4 вспомогательные глагола: отыр, тұр, жатыр,
жүр) не могут охватывать все действия, совершающиеся в данный
момент и продолжающиеся некоторое время. Эта предикативная
форма находит широкое применение и в других современных
тюркских языках.
Таким образом, эта форма, характерная для языка периодиче-
ской печати, являясь новым третьим способом образования
Автореферат 613
настоящего времени, как бы объединяет действие конкретного и
переходного настоящего времени. В основе ее образования лежит
ранее существовавшая модель – именное сказуемое в местном па-
деже, где опущен вспомогательный глагол, типа: жақсылық ағаш
басында, жамандық аяқ астында. В связи с этим необходимо
отметить появление в языке печати рубрик, заголовков, тем,
оканчивающихся на имени в местном падеже под влиянием
русского предложного падежа с предлогом на, в: Ресейлік еңбек
қорғау кеңесінде (Е. Қ. 1923, 18 июль) – в Российском совете
защиты труда.
Конструкция с относительными прилагательными на -и,
характерная для публицистического и научного стиля, начинает
активно формироваться именно в данный период, и сочетаемость
таких относительных имен с определяемыми словами расширяется
также и под влиянием русского языка (словосочетаний). Например,
относительное прилагательное тарихи приспосабливается
сочетаться с названиями предметов, т.е. с определяемыми словами
соответственно кругу сочетания исторический в русском языке.
В казахском языке появляются все новые и новые относительно-
атрибутивные сочетания, примыкающие посредством форманта –
и, хотя число этих прилагательных еще очень ограничено: тарихи
адым, тарихи дəуіp, тарихи себептер, тарихи баға и т.д. Тарихи
күнге тарихи дерек керек (Е. Қ. 1926, 8 июль). Такая цепь новых
сочетаний образуется с прилагательными: саяси, əдеби, əскери,
табиғи, мəдени, рухани, ғылыми, кəсіби, кітаби, діни, ресми и т.д.
Данная форма в казахском письменном языке активно проявляется,
в основном, только с начала XX века. Она изредка встречается на
страницах журнала «Айқап», хотя и вошла в тюркские языки, в
том числе и в казахский, гораздо раньше. Да и традиция написания
фамилий авторов письменных памятников: Махмуд Кашгар-и,
Алишер Наво-и, Қадыргали Жалаир-и, қисса Рабруз-и, тари-хи
Рашид-и и т.д., ярко свидетельствует о применении дайной фор-
мы в средневековье. Народный вариант этой книжной формы
-ы -і, напр., в словах: қазақ-ы, қалмақ-ы, шын-ы (стеклянный,
этимологически: китайский), тағы (дикий, этимологически:
горный) и т.д. также подтверждает вышесказанное. Оба эти ва-
рианта (-и, и-ы, -і) одной формы генетически восходят к персид-
614 Автореферат
скому нисбету – и1, и их нужно различать от других омонимичных
формантов в казахском языке. В результате этимологического
исследования обнаруживаются следующие генетически различные
формы: 1) -ы, -і, -и – заимствована из иранских языков; 2) -ы, -і,
образующая имя прилагательное от глагольной отновы: өл-і, тіp-і,
которая восходит к древним аффиксам: -ығ (-іг,үг; 3) -ы, -і (-a, -е),
образующая глагол от именных основ: бай-ы, су-ы, тан-ы и т.д. 4)
-ы, -і – древняя форма деепричастного наречия.
Некоторые новшества в области минимального синтаксиче-
ского контекста в языке периодической печати рассматриваются
в разделе «Словосочетание» в плане расширения сочетаемости
отдельных слов, образования новых сочетаний на основе старой
модели и влияния русского языка, с подходом к каждой этой
синтаксической единице индивидуально, как к слову, ибо типы
связи и модели сочетания ограничены и устойчивы, а новое всегда
образуется на почве существующих моделей2.
Таким образом, речь должна идти о такой синтаксической (точ-
нее, лексико-грамматической) категории, которая является грам-
матическим свойством слова, основанным на его значении и связан-
ным с его семантической емкостью и со всем их соответствием,
без чего отдельные слова не могут ассоциироваться с другими (вот
почему любое прилагательное не сочетается с любым существи-
тельным), т.е. это – индивидуальная лексическая и грамматическая
орбита каждого слова.
В языке печати наблюдается большое количество новых слово-
сочетаний, компоненты которых связаны между собой типом
примыкания, аффиксального и неаффиксального: ішкі жау, кезекті
мəселе, ауру мəселе, құттықтау сөздер и т.п., где их компоненты
впервые вступают в связь между собой, хотя они не являются
новыми лексемами в языке. Наряду с необходимыми новообразо-
ваниями в языке прессы допускаются сочетания, построенные
1 X. Жубанов. Из истории порядка слов в казахском предложении. вып. І. Алма-Ата,
1936, стр. 11–12.
2 См.: М.Б. Балакаев. Современный казахский язык. Синтаксис словосочетания
и простого предложения. Алма-Ата, 1959; С. Нурханов. О сочетаемости слов в
современном казахском языке // Известия АН КазССР, серия общественных наук,
1964, вып. І.
Автореферат 615
неправильно или же приложения, безо всякой на это необходимо-
сти скалькированные с русского языка, что в диссертации является
объектом подробного анализа.
Большую роль в построении предложения играет управле-
ние, около 20% всех слов в тексте употреблено в косвенных па-
дежах, кроме родительного, хотя их виды в казахском языке
ограничены (пять остальных падежей). Поэтому нагрузка на
падежную форму огромная. Появляются в большинстве случаев
под влиянием русского языка новые именные и комбинированные
управления: ауаға, сəулеге муқтаж, партиядан тыс жұмыскерлер,
Ұшу бізге қажет (Е. Қ., 1923, 30 июль) – ...көп дауыспен қабыл
алды (К,. К,., 1924, №3).
Очень обширны по своему объему новые глагольные
управления. В новообразованиях участвуют почти все падежи:
белсенділерді іcкe тарту, партияны сұрыптау, жилысқа ұсыну,
мүшелікке өту, жермен пайдалану.
Необходимо указать на большую активизацию в языке прессы
творительно-инструментального (көмектес – К) падежа. В выбран-
ных текстах (Т1 и T2) : K1= 83, К2 = 50. Р1 = 50 Р1 = 83 = 0,0166;
5000
50
Р2 = 5000 = 0,01 эти частоты могут показать степень активизации и
увеличения функции данных форм, в языке периодической печати.
Новые словосочетания, компоненты которых связаны типом
взаимоподчинения и особенно полувзаимоподчинения, т.е.
изафетом ІІ. Последние в языке печати встречаются гораздо чаще,
чем в языке художественного произведения. Например, изафет ІІ в
T1 = 348, тогда как в Т2 равен всего лишь 35.
В работе, на основе анализа языковых фактов и наблюдения
над развитием изафета, дается следующая их эволюция, несколько
отличная от предположения предыдущих исследователей, которую
по условным обозначениям С. С. Майзеля можно представить так:
С0+М0(С) -> С0+М0> С0 + М0->С0+М0
Таким образом, первое отрицается последующими, а развитие
идет спиралеобразно, т.е. первая и последняя фазы схожи между
собой по форме, но отличны друг от друга по качеству и содер-
жанию.
616 Автореферат
В диссертации анализируются способы, средства и пути
образования новых словосочетаний.
Особенности в структуре предложения в языке печати 20-х
годов в сравнении с предыдущими годами рассматриваются в
плане порядка слов в предложении: анализируются некоторые
отклонения от норм литературного языка и их причины; в плане:
усложнения предложения, особенностей в системе сложного
предложения и некоторых способов их соединения.
В первую очередь необходимо указать на постепенное услож-
нение структуры как простого, так и сложного предложения
второстепенными членами и различными всевозможными оборота-
ми. В языке печати все более активное применение находят слож-
ные предложения. Почти все виды сложных предложений, разли-
чаемых грамматикой современного казахского языка, встречаются
на страницах прессы. Широко употреблены сложные предложения,
соединенные союзами и союзными стонами: Өйткені, сондықтан,
бірақ, əpі, дегенмен, неге десең, сонда да, мейлі, сөйтсе де, немесе и
т.д., которые не зафиксированы в письменных источниках ранних
периодов1.
Различные виды сложноподчиненных предложений, многие
из которых не зафиксированы в письменном наследии дооктябрь-
ского периода, широко представлены в языке периодической печа-
ти 20-х годов. Это такие формы сказуемого придаточных
предложений, как: причастные -ғандыктан (-гендіктен, -қандыктан,
кендіктен), -ғанда (-генде,-канда, кенде), -ған (-ген, -қан, -кен)
соң, -ғаннан (-геннен, -қаннан, -кеннен) кейін; деепричастные
формы -а, е, -и -п с различными значениями; формы условного
глагола: -са (-се), -са да (-се де) и другие, выражающие следующие
виды придаточных: условные, уступительные, противительные,
сравнительные, придаточные времени, причины, цели, образа
действия и т.д.
***
На основе изучения особенностей языка периодической печа-
ти можно сделать следующие выводы:
1 См. Т.Р. Қордабаев. Тарихи синтаксис мəселелері. Алматы, 1965, 28, 95-бб.
Автореферат 617
1) языку печати, как определенному стилевому руслу общели-
тературного языка, присущи некоторые языковые формы (опреде-
ленные лексемы, аффиксы и сочетания), отличающие его от дру-
гих стилевых разновидностей письменного языка;
2) исследуемый период характеризуется как время наиболее
интенсивных темпов дальнейшего развития языка публицистики
деловых документов, научной литературы и является началом но-
вого (четвертого) этапа в истории казахского литературного язы-
ка1, в чем большая заслуга периодической печати того времени;
3) по стилистическим напластованиям язык печати не был
однороден, элементы книжного языка и устно-разговорпой речи
просторечия занимали в нем определенное место, хотя некоторые
из них впоследствии, блогодаря периодической печати, перешли в
разряд публицистического стиля.
4) периодическая печать сыграла большую роль в образовании,
формировании и систематизации казахской терминологии, в ее
высвобождении от ненужных элементов и нагрузок, в обогащении
лексики новыми словами, в нормализации вариантных слов и
дублетов, орфографии и грамматического строя казахского лите-
ратурного языка;
5) периодическая печать способствовала развитию лучших
традиций дореволюционного литературного языка и была тем
необходимым связывающим звеном между дооктябрьским и после-
октябрьским периодами в непрерывной цепи развития казахского
национального языка;
6) на основе анализа языка печати ярко прослеживается взаи-
модействие языков, особенно влияние русского языка на казахский
в области лексики, морфологии, в системе словосочетания, в
структуре предложения и в степени усвоения новых элементов по-
следним.
1 М. Балақаев, Е. Жанпеисов, М. Томанов. Қазақ əдеби тілінің мəселелері, Алматы,
1961, 69-73-бб.
618 Автореферат
По теме диссертации опубликованы статьи:
1. Жай сөйлемдердің жалғаулықсыз салаласуындағы сөйлем
мүшелерінің атқаратын қызметі туралы // Известия АН КазССР,
серия общественных наук, 1964, вып. 1. – 0,7 п.л.
2. -И тұлғалы қатыстық сын есімдер жəне сөз тіpкecін құрау-
дағы олардың орны туралы // Известия АН КазССР, серия обще-
ственных наук, 1965, вып. 1. – 0,8 п.л.
3. О роли русского языка в формировании казахской терми-
нологии (на материале периодической печати 20-х годов). – В кн.:
Прогрессивное влияние русского языка на казахский. Алма-Ата,
1965. – 0,7 п.л.
4. 1920 жылдардағы мерзімді баспасөз беттерінде кездесетін
жергілікті ерекшеліктері туралы. – В кн. Казахская диалектоло-
гия. Алма-Ата, 1965. – 0,8 п.л.
5. Көшпелі сөздер (В соавторстве с А. Курышжановым) //
«Білім жəне еңбек», 1964, №7. – 0,4 п.л.
6. Қазақ тіліндегі тұрақты тіркестердің біp типі жайында //
«Казақстан мектебі, 1965, №9. – 0,4 п.л.
7. Аналар ақылшысы // Газета «Қазақстан мұғалімі», 1965, 26
август.
V
ҚОСЫМШАЛАР
620 Қосымшалар
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҰЛТТЫҚ ҒЫЛЫМ
АКАДЕМИЯСЫНЫҢ КОРРЕСПОНДЕНТ МҮШЕСІ,
ФИЛОЛОГИЯ ҒЫЛЫМДАРЫНЫҢ ДОКТОРЫ,
ПРОФЕССОР С.М.ИСАЕВТЫҢ ӨМІРІ МЕН
ҚЫЗМЕТІНІҢ НЕГІЗГІ КЕЗЕҢДЕРІ
Исаев Сейілбек Мұхамеджарұлы 1938 жылы наурыз айының 13-і күні
Омбы облысы Назыбай ауданының Күреңайғыр деген ауылында («Еңбекші
қазақ» колхозында) дүниеге келді.
1952 ж. Ауылдың жетіжылдық мектебін мақтау грамотасымен бітіреді.
1952-1957 жж. Омбы педучилищесінің студенті.
1957 ж. Омбы педучилищесін «Бастауыш мектепте оқыту» мамандығы
бойынша бітіріп шығады.
- С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті филология
факультетінің қазақ бөліміне түседі.
1960 ж. 3-курста оқып жүріп, Қазақ ССР-інің 40 жылдығына арналған
Қазақстан жəне Орта Азия студенттерінің ІІІ ғылыми конференциясына
қатысып, грамотамен марапатталады.
- Осы жылы алғашқы ғылыми еңбегі мақала ретінде «Қазақстан мектебі»
журналында жарияланады.
1957-1962 жж. Орта Азия мен Қазақстан университеттерінің кон-
ференцияларында (Алматы, Ашхабад, Душанбе) баяндама жасап, БЛКЖО
Орталық комитетінің, КСРО Жоғарғы жəне арнаулы орта білім министрлі-
гінің құрмет грамотасымен, дипломдарымен марапатталады.
1962 ж. Университетті үздік белгімен бітіріп шығады.
1962-1968 жж. Қазақ ССР Ғылым академиясы Тіл білімі институтында
кіші ғылыми қызметкер.
1966 ж. «1920 жылдардағы мерзімді баспасөз тілі» деген тақырыпта
кандидаттық диссертация қорғады.
- 10.02.06 – Түркі тілдері мамандығы бойынша филология ғылымдары-
ның кандидаты ғылыми дəрежесі берілді.
- «Қазақ тілінің қысқаша этимологиялық сөздігін» жасауға қатысты.
- Қазақ мемлекеттік қыздар педагогтік институтының қазақ тілі ка-
федрасының аға оқытушысы.
1967 ж. Қазақ тілінің академиялық грамматикасының «Сын есім»
тарауын жазды.
1968 ж. «Тіл мəдениеті жəне баспасөз» атты республикалық ғылыми-
практикалық конференцияда «Мерзімді баспасөз тілінде септіктерді дұрыс
қолдану жайында» деген тақырыпта баяндама жасады.
1970 ж. Доцент ғылыми атағы берілді.
1971 ж. «Сөздердің тіркесімділігін кеңейту тұрғысында қазақ баспасөз
тіліндегі септік жалғауларының кейбір ерекшеліктері» деген тақырыпта
Қазақ мемлекеттік қыздар педагогтік институтында өткен оқу-əдістемелік
конференцияда баяндама жасады.
Қосымшалар 621
1972 ж. «Тіл мəдениеті жəне баспасөз» атты республикалық ғылыми-
практикалық конференцияда «Мерзімді баспасөзде ұшырасатын стильдік
қателер туралы» деген тақырыпта баяндама жасады.
1974 ж. «Қазақтың мерзімді баспасөз тілінің қалыптасып дамуы» деген
тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
1975-1987 жж. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогтік институтының
филология факультетінің деканы.
1977 ж. 10.02.06 – Түркі тілдері мамандығы бойынша филология ғы-
лымдарының докторы ғылыми дəрежесі берілді.
1979 ж. Профессор ғылыми атағы берілді.
1980 ж. Студенттердің ХІІІ ғылыми конференциясына студенттерді
даярлап, жұмыстарына ғылыми басшылық жасағаны үшін Құрмет гра-
мотасымен марапатталады.
1980-1988 жж. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогтік институты қазақ
тілі кафедрасының меңгерушісі.
1980-1981 жж. Пəндік олимпиаданың республикалық турын өткізгені
үшін Қазақстан ЛКСМ Орталық комитетінің Құрмет грамотасымен мара-
патталады.
1981 ж. «Үздік еңбегі үшін» медалімен марапатталды.
1982 ж. «Мектеп пен жоғары оқу орындарында ұлт тілдері мен əдебиетін
оқыту əдістемесінің актуальды мəселелері» атты ғылыми-практикалық
конференцияда «Қазіргі түркі тілдері грамматикаларында қосымшаларды
жіктеудің кейбір мəселелері» деген тақырыпта баяндама жасады (Фрунзе).
1980-1985 жж. С.Исаев жетекшілік еткен Зағыпарова Қарлығаш пен
Əбілғазина Гүлнəрдің ғылыми жұмыстары Қазақ ССР Ғылым академиясы-
ның алтын медалін жеңіп алды.
1985 ж. «И.А. Батманов, К.К. Юдахин, Б.И. Юнусалиевтерді еске алуға
арналған ғылыми оқулар» деп аталатын ғылыми-практикалық конферен-
цияда «Қазақ əдеби тілінің жалпы түркілік негізі туралы мəселеге» деген
тақырыпта баяндама жасады (Ош).
1987 ж. Москва қаласында өткен түркологтар симпозиумына қатысты.
- Қазақстан мұғалімдерінің VІ съезінің жұмысына қатысты.
- «Қазақ əдеби тілі тарихының проблемалары» атты ғылыми-теориялық
конференцияда «Түркі əдеби тілі мен қазақтың жазба əдеби тілінің са-
бақтастығы» деген тақырыпта баяндама жасады.
- Қазақ ССР Ғылым академиясының Тіл білімі институты жанындағы
түркі тілдері, қазақ тілі мамандықтары бойынша докторлық жəне кан-
дидаттық диссертация қорғайтын мамандандырылған кеңестің мүшесі.
1988 ж. Қазақ мемлекеттік университеті ұйымдастырған «Жоғары
оқу орындарындағы қазақ тілін оқыту методикасын жетілдіру» атты рес-
публикалық конференцияға қатысты.
- «Оқу орыс тілінде жүргізілетін мектептер үшін қазақ тілі мұғалімдерін
даярлауды жетілдіру» атты республикалық семинарда «Орыс мектептерінде
қазақ тілі мен əдебиеті пəні мұғалімі мамандығы бойынша мамандар
622 Қосымшалар
даярлаудың кейбір ұйымдық-методикалық мəселелері» деген тақырыпта
баяндама жасады.
- Львов қаласында өткен ғылыми-теориялық конференцияға қатысты.
- «Н.К.Крупскаяның творчестволық мұрасы жəне жоғары білім беруді
қайта құру жағдайында педагогикалық кадрларды даярлауды жетілдіру»
атты ғылыми-практикалық конференцияға қатысты (Семей).
- «Еңбек ардагері» медалімен марапатталды.
- Қазақ ССР Жоғары жəне орта білім министрлігінің Құрмет грамо-
тасымен марапатталды.
1988-1989 жж. Абай атындағы Қазақ пединститутының қазақ тілі ка-
федрасының меңгерушісі.
1989-1999 жж. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогтік институтының
ректоры.
- «Қазақстан мектебі» журналының редакция алқасының мүшесі.
1990 ж. Е.Д. Поливановтың 100 жылдығына арналған «Тіл мен сөз
өнері» атты түркітанушылардың ғылыми конференциясына қатысты, «Қазақ-
орыс қостілділігі жағдайында тілдерді салғастырмалы-типологиялық не-
гізде оқып-үйрену» деген тақырыпта баяндама жасады (Ташкент).
- «Қазақстан жоғары оқу орындары оқу процесіндегі қазақ-орыс қос-
тілділігінің өзектгі мəселелері» атты ғылыми-практикалық конференцияға
қатысып, осы аттас негізгі баяндаманы жасады.
- «Қайта құру жəне ұлтаралық қатынастарды жетілдіру» атты конфе-
ренцияда «Республикамызда қазақша-орысша қостілділіктің дамуы ба-
рысында орыс мектептеріне қазақ тілі мен əдебиетінен мамандар даярлау
мəселесі» деген тақырыпта баяндама жасады.
- «Ислам: қайта құру. Əйелдерге білім беру» атты ЮНЕСКО ұйымдас-
тырған халықаралық конференцияда «КСРО-дағы əйелдердің білім алу
проблемасын шешудегі Қыздар педагогтік институттарының рөлі» деген
тақырыпта баяндама жасады.
1991 ж. Ақтөбе қаласында өткен қазақ тілін оқыту мəселелеріне арнал-
ған семинар-кеңеске қатысып, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе пединституты
студенттеріне дəріс оқыды.
- «Қазақ тілі мен əдебиеті» журналының редакция алқасының мүшесі.
1992 ж. Педагогика ғылымы жəне білім беру саласындағы сіңірген ең-
бегі үшін ЬІ. Алтынсарин атындағы медальмен марапатталды.
- «ҚР ҰҒА-ның Хабарлары» (Тіл жəне əдебиет сериясы) журналының
ақылдастар алқасының мүшесі.
- Жоғары оқу орындарында оқу процесін ұйымдастыру жөнінен тəжі-
рибе алмасу мақсатында Египетте болып қайтты.
1993 ж. «Көркем тексті оқыту проблемалары» атты ғылыми конферен-
цияда «Көркем шығарманы əдеби жəне лингвистикалық талдау мəселелері»
деген тақырыпта баяндама жасады.
1993-1996 жж. Қазақ қыздар педагогтік институты жанындағы кан-
дидаттық диссертация қорғайтын Мамандандырылған кеңестің төрағасы.
Қосымшалар 623
- Қазақстан жоғары мектептері Ғылым академиясының толық мүшесі
(академигі).
1994 ж. Оңтүстік Кореяға іссапармен барып қайтты. Оңтүстік Корея
Президентінің Құрмет грамотасымен жəне медалімен марапатталды.
1995 ж. Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының кор-
респондент мүшесі болып сайланды.
- Жаратылыстану ғылымдары академиясының толық мүшесі.
- Қазақ тілінен кəсіби біліктілігі жоғары маман ретінде ҚР Ұлттық
Ғылым академиясының үйлестіру кеңесінің құрамына алынады.
- ҚР ЖАК-тың сараптау комиссиясының мүшесі.
- «Нарықтық экономика жағдайында селолық жерлерге педагог кадрлар
даярлаудың өзекті мəселелері» атты ғылыми-əдістемелік конференцияға
қатысып, «Қазақ мемлекеттік қыздар педагогтік институтына – 50 жыл»
деген тақырыпта баяндама жасады.
1996 ж. Қытай Халық Республикасында өткен халықаралық симпо-
зиумға қатысты (Үрімші).
- «Қазақстан мемлекеттілігінің эволюциясы» атты халықаралық кон-
ференцияға қатысты.
1997 ж. «Ресей жəне Шығыс: өзара қарым-қатынас проблемалары»
атты ІV халықаралық конференцияға қатысып, «Қазақ жəне орыс тілдерін-
де есімдердің түрлену жүйесін салғастырмалы түрде оқып-үйрену мəсе-
лесіне» деген тақырыпта баяндама жасады (Омбы).
- Өскемен қаласында өткен семинарға қатысып, Шығыс Қазақстан
университеті студенттеріне дəріс оқыды.
1998 ж. «Қазақ тілі» энциклопедиясының ақылдастар алқасының мү-
шесі.
- «Қазақ тілі» қоғамы басқармасының мүшесі.
1999 ж. «Жоғары оқу орындарындағы қазақ тілін оқыту əдістемесін
жетілдіру» атты республикалық конференцияға қатысты.
Қазақ тілі (V-ІХ сыныптар) пəні бойынша қазақ мектептеріне арналған
бағдарлама түзуге қатысты.
1999 ж. 9 маусымда қайтыс болды.
ЕҢБЕКТЕРІНІҢ ХРОНОЛОГИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШІ
ХРОНОЛОГИЧЕСКИЙ УКАЗАТЕЛЬ ТРУДОВ
1960
1. Етіс туралы бірер сөз // Қазақстан мектебі. – 1960. №12. – 55-56-бб.
Ə.Құрышжановпен бірге).
1963
2. «Шарбақ» сөзінің шығу тарихы // Білім жəне еңбек. – 1963. №6. – 26-
27-бб.
3. Атаулар айтар сыр // Қазақстан пионері. – 1963. – 12 қаңтар.
624 Қосымшалар
1964
4. «Төркін» сөзінің төркіні // Қазақстан мектебі. – 1964. №6. – 93-94-бб.
5. Жай сөйлемдердің жалғаулықсыз салаласуындағы сөйлем мүшелері-
нің атқаратын қызметі туралы // Қазақ ССР Ғылым академиясының Хабар-
лары. Қоғамдық ғылымдар сериясы. 1-шығуы. – 64-77-бб.
6. Көшпелі сөздер // Білім жəне еңбек. – 1964. №7. – 19-20-бб. (Ə.Құрыш-
жановпен бірге).
1965
7. 1920 жылдардағы мерзімді баспасөз беттерінде кездесетін жергілікті
тіл ерекшеліктері туралы // Кітапта: Қазақ диалектологиясы. – Алматы.
Ғылым. – 1965. 1-шығуы. – 180-192-бб.
8. Кейбір сөздердің этимологиясы // Кітапта: Қазақ тілінің тарихы туралы
зерттеулер. – Алматы: Ғылым. – 1965. – 247-254-бб.
9. -И тұлғалы қатыстық сын есімдер жəне сөз тіркесін құраудағы олар-
дың орны туралы (мерзімді баспасөз материалдары бойынша) // Қазақ ССР
Ғылым академиясының Хабарлары. Қоғамдық ғылымдар сериясы. – 1965.
1-шығуы. – 52-61-бб.
10. Қазақ тіліндегі тұрақты тіркестердің бір типі жөнінде // Қазақстан
мектебі. – 1965. №9. – 71-74-бб.
11. О роли русского языка в формировании казахской тсрминологии //
В кн: Прогрессивное влияние русского языка на казахский. Алма-Ата:
Наука. – 1965. – С. 96-107.
12. Ортақ сөздер // Білім жəне еңбек. – 1965. – 12. – 20-21-бб. (Ə.Ибатов-
пен бірге).
13. Аналар ақылшысы // Қазақстан мұғалімі. – 1965. – 26 тамыз.
1966
14. Қазақ тілінің қысқаша этимологиялық сөздігі. Алматы: Ғылым,
1966. – 240 б. Библиогр.: 20 атау. (Басқалармен бірге: Кеңесбаев С., Қайда-
ров Ə.).
15. Қос сөздердің көмескі сыңарлары туралы // Қазақ əдебиеті. – 1966. –
5 тамыз.
16. «Жаубүйрек» сөзінің этимологиясы // Қазақ əдебиеті. – 1966. – 2 жел-
тоқсан.
17. Жазу тарихынан // Қазақстан пионері. – 1966. – 25 мамыр.
18. Алғашқы əліппе // Қазақстан пионері. – 1966. – 22 қараша.
19. Язык периодической печати 1920-х годов // Автореф. дисс. канд.
филол. наук. – Алма-Ата. – 1966. – 20 стр.
1967
20. Сырлы сөздер // Білім жəне еңбек. – 1967. №12. – 28-29-б.
21. Қазақ тілін зерттеудегі алғашқы қадамдар // Қазақ əдебиеті. – 1967.
№12. – 10 ақпан.
Қосымшалар 625
22. Сын есім (Ғ.Мұсабаевпен бірге) // Кітапта: Қазақ тілінің граммати-
касы. – Алматы: Ғылым, 1967. 1 бөлім. – 70-86-бб.
23. Тіл білімі жəне математика тəсілдері // Лениншіл жас. – 1967. – 8
қаңтар.
24. Қажет сөздік еді, бірақ... (сын: Канцев А.Ы., Тулемисов Е.К. Русско-
казахский словарь для учащихся 1-4 классов казахской школы. – Алма-Ата:
Мектеп, 1966) // Қазақстан мұғалімі. – 1967. – 23 ақпан.
25. Терең тамырлар (сын: Р. Мұзафаров. Орыс-түркі фольклорлық бай-
ланыстары. – Алматы. – 1966) // Қазақ əдебиеті. – 1967. – 3 наурыз.
26. Оқымысты ғалым (Ғ. Мұсабаев туралы) // Қазақстан мұғалімі. –
1967. – 28 қыркүйек.
27. Азамат ғалым (Ғ. Мұсабаев туралы) // Көкшетау правдасы. – 1967. –
29 қыркүйек (Қ. Есеновпен бірге).
1968
28. Жұмбақ тастар сыры // Мəдениет жəне тұрмыс. – 1968. №8. – 11-б.
29. Қазақ тіліндегі айқындауыш мүше жайында бірер сөз // Қазақстан
мектебі. – 1968. №5. – 66-70-бб.
30. Лингвистикалық зерттеулерде математика əдістерін қолдану мəселесі
жайында // Қазақстан мектебі. – 1968. №12. – 70-82-бб.
31. Некоторые наблюдения над частотностью слов языка газеты
«Енбекши казах» // Изв. АН Каз. ССР. Серия общественных наук. – 1968.
вып. 4. – С. 46-52.
32. Тайна загадочных камней // Ленинская смена. – 1968. – 30 август.
№171. – С. 4 (совместно с К. Айтазиным).
33. Ертедегі əдебиет нұсқалары (сын: Ертедегі қазақ əдебиеті хресто-
матиясы. – Алматы. – 1967) // Еңбек туы. – 1968. – 15 тамыз (М. Əбжановпен
бірге).
34. Тіл – ортақ қазына (сын: Р. Қамысов. Тіл туралы (орыс тіліне енген
түркі сөздері. – Алматы, 1967) // Жетісу. – 1968. – 13 тамыз.
35. Пайдалы зерттеу (сын: О. Төлегенов. Қазіргі қазақ тіліндегі жал-
пы модальды жəне мақсат мəнді жай сөйлем типтері. – Алматы: Мектеп. –
1968) // Қазақ əдебиеті. – 1968. – 27 шілде.
36. Мерзімді баспасөз тілінде септіктерді дұрыс қолдану жайында // Тіл
мəдениеті жəне баспасөз (мақалалар мен тезистер жинағы). – Алматы. –
1968. – 35-46-бб.
1969
37. Казақ тілінде кездесетін кейбір контаминациялық құбылыс жайын-
да // (20-жылдардағы мерзімді баспасөз материалдары бойынша) // Қазақ
тілі мен əдебиеті мəселелері. Аспирантгар мен ізденушілердің жинағы. –
Алматы. – 1969. – 6-шығуы. – 11-20-бб.
38. Тастағы таңбалар // Лениншіл жас. – 1969. – 16 мамыр (Қ. Айтазинмен
бірге).
626 Қосымшалар
1970
39. Из истории развития послелогов «үшін», «шейін» и аффиксов -ша,
-ше, -дай, -дей в казахском языке // Кітапта: Қазақ тілі мен əдебиеті мəсе-
лелері. Аспиранттар мен ізденушілер жинағы. – Алматы, 1970. – 7-шығуы.
– 114-126-бб.
40. Əдеби тіл туралы бірер сөз // Орталық Қазақстан. – 1970. – 16 тамыз.
41. XX ғасырдың басындағы жазба əдебиет пен əдеби тіл // Кітапта:
Қазақ əдебиеті. 2-кітап. – Алматы. – 1970. – 96-105-бб.
1971
42. Некоторые особенности употребления падежных форм в языке
казахской периодической печати в плане расширения сочетаемости слов //
В кн: Тезисы докладов учебно-методической конференции профессорско-
преподавательского состава ЖенПИ, посвященной ХХІV съезду КПСС
(Сообщения и доклады). – Алма-Ата, 1971. – С. 24-27.
43. Значения и функции употребления аффиксов -ы, -і в казахском
языке // Сборник сообщении и докладов учебно-методической конференции
КазЖенПИ. – Алма-Ата, 1971. – С. 59-60.
44. Қазақ тіліндегі -ы, -і қосымшалары туралы // Қазақстан мектебі. –
1971. – №11. – 51-53-бб.
1972
45. Мерзімді баспасөзде ұшырасатын стильдік қателер туралы // Кітапта:
Тіл мəдениеті жəне баспасөз (Баспасөз тілінің мəдениеті жөніндегі ғылыми-
практикалық конференцияның материалдары) // Алматы: Ғылым, 1972. –
122-131-бб.
46. Мерзімді баспасөз тілінде жатыс септікті баяндауыштың қолданылу
ерекшеліктері // Қазақ тілі мен əдебиеті (мақалалар жинағы). – Алматы,
1972. – 1-шығуы. – 76-80-бб.
1973
47. Қазақ əдеби тілінің совет дəуірінде дамуы (мерзімді баспасөз
материалдары бойынша) // Алматы: Мектеп, 1973. – 196-б.
48. Некоторые особенности употребления конструкции с родительным
падежом в языке периодической печати // Изв. АН Каз. ССР. Серия
обществснных наук. – 1973. – Выпуск 4. – С. 41-47.
1974
49. Становлсние и развитие языка периодической печати. Автореферат
дисс. на соискание уч. степени доктора филол. наук. – Алма-Ата. – 1974. –
С. 106.
50. Некоторые особенности употребления послеслога «үшін» в языке
казахской периодической печати // В кн: Қазак тілі мен əдебиеті (Труды
преподавателей вузов МВ и ССО Каз ССР). – Алма-Ата, 1974. – Выпуск 5. –
С. 104-111.
Қосымшалар 627
1975
51. «Айқап» тілінде сөздердің тіркесіп қолданылу ерекшеліктері //
Кітапта: Қазақ тілі мен əдебиеті (мақалалар жинағы). – Алматы, 1975. – VІ
шығуы. – 14-24-бб.
1976
52. Грамматикалық мағына мен форманың сəйкестігі жəне нольдік тұлға
туралы // Қазақстан мектебі. – 1976. – №8. – 92-96-бб.
53. Жалпы тіл біліміне кіріспе (сын: Т. Қордабаев. Жалпы тіл білімі. –
Алматы: Мектеп, 1975) // Қазақстан мұғалімі. – 1976. – 9 сəуір (А. Ысқақов-
пен бірге).
54. Қазақ əдеби тілінің даму, қалыптасу кезеңдері (методикалық тал-
дау) // Алматы: РОМК. – 1976. – 100 б.
55. Толеубай Рахимжанович Кордабасв // Советская тюркология. – 1975. –
4. – С. 119-120 (к 60-летию со дня рождения).
1979
56. Əдеби тіліміздің қалыптасып, даму кезеңдері туралы бірер сөз //
Қазақстан мұғалімі. – 1979. – 25 мамыр.
57. Еще раз об именительном падеже в казахском языке // Извсстия АН
КазССР. Серия филологии и искусствоведения, 1979. – Выпуск. 4. – С. 33-38.
1987
70. Қазақ тіліндегі қосымшаларды жіктеу мəселесі // Қазақ ССР ҒА-ның
Хабарлары. Тіл, əдебиет сериясы. – 1987. – №2. – 30-39-бб. (Резюме орыс
тілінде).
71. Будет больше друзей (Об изучении русского и казахского языков) //
Казахстанская правда. – 1987. – 30 апреля (Ж. Адамбаевамен бірге).
72. Үйлестіру советін құру керек // Соц. Қазақстан. – 1987. – 1 сəуір.
73. Қазақ əдеби тілінің нормалары туралы (методикалық талдау) //
Алматы: РОМК. – 1987. – 47 б. (М. Шаяхметовамен бірге).
74. О двуязычии в республике // Казахстанская правда. – 1987. – 1 апреля.
75. Түркі əдеби тілі мен қазақтың жазба əдеби тілінің сабақтастығы //
Кітапта: Қазақ əдеби тілі тарихының проблемалары (Ғылыми-практика-
лық конференцияның материалдары). – Алматы: Ғылым, 1987. – 54-69-бб.
(М. Томанов, Ə. Ибатовпен бірге).
76. «Айқап» журналындағы аударма мақал-мəтелдердің қолданылу
ерекшеліктері // Кітапта: Лексико-стилистические вопросы перевода: опыт,
размышления, обобщения. – Алма-Ата: Ғылым, 1987. – С. 83-89.
77. Қазақ əдеби тілі тарихының проблемалары // Кітапта: Қазақ əдеби
тілі тарихының проблемалары (ғылыми-теориялық конференцияның мате-
риалдары). – Алматы, 1987. – 98-102-бб.
628 Қосымшалар
1988
78. К вопросу об определении статуса казахского литературного
языка (Материалы научно-теоретической конференции профессорско-
преподавательского состава ЖенПИ. Тезисы докладов. – Алма-Ата, 1988. –
С. 1-3.
79. К вопросу о периодизации истории казахского литературного языка //
Советская тюркология. – 1988. №3. – С. 92-95.
80. Некоторые особенности образования и употребления сложносое-
диненных слов в языке современной казахской периодической печати //
Известия АН КазССР. Серия филологическая. – 1988. №4. – С. 3-8 (совместно
с С.К. Артыгалиной).
81. Орыс мектептерінде «Қазақ тілі мен əдебиеті пəні мұғалімі» ма-
мандығы бойынша мамандар даярлаудын кейбір ұйымдық-методикалық
мəселелері // «Оқу орыс тілінде жүргізілетін мектептер үшін қазақ тілі
мұғалімдерін даярлауды жетілдіру» атты республикалық семинардың те-
зистері. – Семей, 1988. – 3-4-бб.
82. Тіл мəдениетінің негіздері (методикалық кеңес жəне семинар-прак-
тикалық сабақтардың жоспарлары мен талдауы) // Алматы: РОМК. – 1988. –
42 б. (З. Бейсембаевамен бірге).
1989
83. Қазақ тілі. 9-11 кешкі (сменалық) орта мектептің ІХ-ХІ кластарына
арналған оқулық. – Алматы: Мектеп, 1989. – 158 б. (С. Құрманғалиева жəне
З. Қыстаубаевамен бірге).
84. Етістік категорияларының кейбір ерекшеліктері // Кітапта: Қазақ
тілінің совет дəуірінде дамуы (Жоғары оқу орындары профессорлары мен
оқытушыларының, аспиранттардың ғылыми мақалаларының жинағы). –
Алматы: Қазақтың Абай атындағы пединституты, 1989. – 4-20-бб.
85. Қазақ əдеби тілінің эстетикалық қызметі туралы // В кн.: Текст:
Проблемы изучения и обучения. – Алма-Ата, 1989. – С. 41-46.
86. Тіл мəдениеті негіздері курсының программасы (хоба) // Алматы:
РОМК. – 1989. – 15 б. (З. Бейсембаевамен бірге).
87. Актуальный проблемы национального-русского двуязычия в учеб-
ном процессе педвузов Казахстана. Тезисы межвузовской научно-прак-
тической конференции. – Алма-Ата, 1989. – 16-18 мая. – С. 2 (в соавторстве).
О создании учебно-методических комплсксов по специальности «Казах-
ский язык и литература в русской школе». – С. 107.
88. Орыс аудиториясында қазақ тілін текст арқылы меңгерту // Сонда
(Б. Шалабаевпен бірге). – 14-б.
89. Қазақ əдеби тілінің тарихы (жоғары оқу орыңдарына арналған оқу-
лық). – Алматы: Мектеп, 1989. – 192 б.
90. Томанов М., Исаев С., Ибатов Ə. Сөз тіркесінің мағыналық құрылы-
мы. – Алматы: Ғылым. – 1989. – 169 б.
Қосымшалар 629
1990
91. Қазіргі қазақ тіліндегі негізгі грамматикалық ұғымдар (грамматика-
лық мағына мен грамматикалық форма). Көмекші оқу құралы. – Алматы,
1990. – 62 б.
92. Сопоставительно-типологаческое изучение языков в условиях
национального-русского двуязычия // В кн.: Язык и словесность. Материалы
научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Е.Д. По-
ливанова. – Ташкент. – 1990. Ч. 1.
93. Республикамызда қазақша-орысша қостілділіктің даму барысында
орыс мекгептеріне қазақ тілі мен əдебиетінен мамандар даярлау мəселесіне //
Перестройка к совершенствование межнациональных отношении (Сборник
докладов). – Алма-Ата, 1990. – Ч. 1. – С. 4.
94. Септік жалғауларын көлемдік жəне грамматикалық септіктерге
бөлудің мəні // Қазақстан мектебі. – 1990. – №7. – 69-74-бб.
95. Қазақ тілі тарихи морфологиясының проблемалары // Кітапта:
Қ. Жұбанов жəне қазақ совет тіл білімі. – Алматы: Ғылым, 1990. – 116-127-бб.
96. Қазақ тілі тарихи грамматикасы мен тарихының проблемалары //
Кітапта: Проф. Қ.Жұбановтың 90 жасқа толуына арналған конференция
материалдары. – Алматы, 1990. – 92-б.
97. Роль женских педагогичсских институтов в решении проблемы
образовании женщин в СССР // Ислам: Перестройка. Образование жен-
щин. – 1990, март (на русс, франц., англ. яз.). – С. 6.
1991
98. Қазақ əдеби тілінің тарихы қай кезден басталады? // Ана тілі. – 1991. –
қазанның 31-і.
99. Қазақ тілі (орта мектептің 7-класына арналған оқулық). – Алматы:
Рауан, 1991. 1-басылым. – 253 б. (К. Назарғалиевамен бірге).
100. Жаттығы жоқ қолданыс (түрікпіз бе, түркіміз бе?) // Ана тілі. –
1991. – наурыздың 21-і.
101. Қазіргі қазақ тілі (морфология) қурсы бойынша теориялық жəне
практикалық сабақтың мазмұны (методикалық құрал) // Алматы: РОМК,
1991. – 221 б.
102. Сопоставительная типология фонетической системы казахского и
русского языков в таблицах // Алма-Ата: РУМК, 1991. – С. 68.
1992
103. Қазіргі қазақ тіліндегі негізгі грамматикалық ұғымдар // Алматы:
Ана тілі, 1992. – 144 б.
104. Қазақша-орысша жəне орысша-казақша сөздік // Алматы: «Ай» ШК,
1992. – 144 б. (И.А. Абеуова, Е.С. Омаров, М.А. Райымбекова, Р.Н. Шойбеков,
С.Б. Омаровалармен бірге).
105. Халел Досмұхамедұлы. Қазақ-қырғыз тіліндегі сингармонизм заңы.
(Баспаға дайындап, алғы сөзін жазған С. Исаев). – Алматы, 1992. – 82 б.
630 Қосымшалар
106. Қазақ грамматикасының кейбір ғылыми тұжырымдары мен негіз-
дері жөнінде // Қазақ тілі мен əдебиеті, 1992. – №4. – 310-б.
107. Тəрбие процесіндегі халықтың салт-дəстүрлерінің орны туралы //
Кітапта: Воспитание культуры и гражданственности в условиях демо-
кратизации общества (Сборник статей). – Алма-Ата, 1992. – 5-б.
1993
108. Қазақ тілі (орта мектептің 7-класына арналған оқулық). – Алматы:
Рауан, 1993. 2-басылым. – 192 б. (К. Назарғалиевамен бірге).
109. Орны толмас қаза // Егемен Қазақстан. – 1993. – 5 қараша.
110. Қазақ тілі (оқу құралы). – Алматы: Қайнар, 1993. – 170 б.
111. Көркем шығарманы əдеби жəне лингвистикалық талдау мəселеле-
рі // Кітапта: Проблемы изучения; художественного текста (Материалы кон-
ференции). – Алматы. –1993. – С. 1.
112. Как много девушек хороших // Айналайын, 1993. – С. 18-19 (Сов-
местно с Д. Джусубалиевой).
113. Қазіргі қазақ тіліндегі негізгі грамматикалық ұғымдар // Шыңжаң
оқу-ағарту баспасы. – 1993.
114. Көркем шығарманың тілі жəне оны түйсіну мен түсіндіру мə-
селелері // Көркем шығарма тексін талдаудың мəселелері (конференция
материалдары). – Алматы, 1993. – 3-4-бб.
115. Абай жəне қазақтың əдеби тілі // Жұлдыз. – 1993. – №10.
1994
116. Қазақ тілі (6-сыныпқа арналған оқулық) // Алматы: Рауан, 1994.
1-басылым. – 205 б. (К. Назарғалиевамен бірге).
117. Жасырмай жария еткен // Қазақстан мұғалімі. – 1994. – 19 тамыз.
118. Елі тігіп берген білім ордасы // Егемен Қазақстан. 1994. 21 қазан
(Д. Жүсіпəлиевамен бірге).
119. Қабылдау емтиханы тест арқылы өтті // Егемен Қазақстан. – 1994.
– 26 тамыз.
120. Іргелі оқу орны // Қазақстан мұғалімі. – 1994. – 15 қараша,
121. Ұстаз парызы өнегелі ұрпақ тəрбиесімен өтеледі (Шəбікен Кəрі-
байұлы Бектұров туралы) // Егемен Қазақстан. – 1994. – 8 қаңтар. – 2-б.
122. Сборник упражнении по сопоставительной типологии русского и
казахского языков. – Алматы: Білім, 1994. – С. 184 (Совместно с Б.Х. Ис-
магуловой, А.Е. Тажмуратовой, С.Ж. Баяндиной).
123. Бір сөздің əрқилы қызметі // Егемен Қазақстан. – 1994. – 30 шілде.
124. Елі тігіп берген білім ордасы // Егемен Қазақстан. – 1994. – 2 қазан.
1995
125. Оқулық сапалы, бағдарлама байыпты болса // Қазақ тілі мен
əдебиеті, 1995. – №10. – 3-9-б.
126. Оқулық қалай жазылады? // Қазақстан мектебі, 1995. №5. – 25-30-б.
Қосымшалар 631
127. Қазақ тілі. 7-сыныпқа арналған оқулық. – Алматы: Рауан, 1995.
2-басылым. – 192 б. (К. Назарғалиевамен бірге).
128. «Қазақ тілі» оқулығына əдістемелік нұсқау. 7-сыныпқа арналған. –
Алматы: РОМК, 1995 (К. Назарғалиевамен бірге).
129. Сапалық сын есімнің шырай категориясы туралы // ҚР ҰҒА-ның
Хабарлары. Тіл, əдебиет сериясы. – 1995. №5-6. – 3-9-бб.
130. Қазақ тілінде септік жалғауларды грамматикалык жəне көлемдік
септіктерге бөлудің мəні // Қазақ тілі мен əдебиеті, 1995. №11-12. – 3-11-бб.
131. Қазақтың мемлекеттік қыздар педагогтік институтына 50 жыл //
Жинақта: Нарықтық экономика жағдайында селолық жерлерге педагог
кадрлар даярлаудың өзекті мəселелері (Конференция материалдары). –
Алматы, 1995.
1996
132. Қисынды қиысу немесе қазақ тіліндегі сөз тіркесі мен сөз
байланысының ара катынасы туралы ой // Қазақстан мектебі, 1996. №5. – 36-
43-бб.
133. Қазақ тілі. 6-сыныпқа арналған оқулық. – Алматы: Рауан, 1996.
2-басылым. – 204 б. (К. Назарғалиевамен бірге).
134. Сопоставительная типология казахского и русского языков. Учебное
пособие. – Алматы: Санат, 1996. – С. 272 (совместно с Г.Нуркиной).
135. Қазақ тілі (жоғары оқу орындарына түсушілерге арналған). –
Алматы: Рауан, 1996. – 236 б.
136. Қазақ əдеби тілінің тарихы (оқулық). – Алматы: Ана тілі, 1996. – 304 б.
137. «Сөзжасам» курсы бойынша практикалық жəне лабораториялық
сабақтардың мазмұны (көмекші құрал). – Алматы, 1996. – 41 б. (З. Бейсем-
баева, А. Мамиева, Г. Əбдірəсіловалармен бірге).
138. Сөйлемді сөйлем мүшелеріне талдаудың тəртібі // Оқытушылардың
аспиранттардың жəне ізденушілердің ғылыми мақалаларының жинағы. –
Алматы, 1996. ІІ шығарылуы. – 4-6-бб.
139. Қазақ тілінде септік жалғауларды грамматикалық жəне көлемдік
септіктерге бөлудің мəні // Қазақ тілі мен əдебиеті, 1996. №1. – 3-9-бб. (басы
өткен санда).
1997
140. Жасаймын бір қолғабыс кейінгіге беремін деп // Қазақстан мұғалімі
1997. – 30 тамыз.
141. Қазақ тілі. 6-сыныпқа арналған оқулық. – Алматы: Рауан, 1997.
2-басылым. – 206 б. (К. Назарғалиевамен бірге).
142. Қазақ тілі жайында ойлар (мақалалар жинағы). – Алматы, 1997. –
223 б.
143. Қазақ тіліндегі сөз тіркесінің дамуы мен лексикалану процесі
(тарихи-салыстырмалы негізде). – Алматы: Санат, 1997. – 319 б. (Ə. Аблақов,
Е. Ағмановпен бірге).
632 Қосымшалар
144. К вопросу о сопоставительно-типологическом изучении слово
изменения имен в казахском и русском языках // Россия и Восток: Проблемы
взаимодействия. Материалы научно-теоретической конференции. – Омск.
1997. – 25-31 мая. – С. 80-86.
145. Қазақ тілі. 7-сыныпқа арналған оқулық. – Алматы: Рауан, 1997. –
192 б. (К. Назарғалиевамен бірге).
1998
146. Білім мазмұнын жаңғырту – уақыт талабы // Егемен Қазақстан. –
1998. – 16 маусым.
147. Білім мен тəрбие биігінен көрінеміз // Алматы ақшамы. – 1998. – 12
маусым.
148. Проблемы образовании: Кого что волнует? // Студент, 1998. – №57.
– С. 45-46.
149. Сөзжасам жəне оның тіл білімінен алатын орны // Қазақ тілі мен
əдебиеті. – 1998. №3-4. – 31-41-бб.
150. Қазақ тілі. 6-сыныпқа арналған оқулық. – Алматы: Рауан, 1998. –
206 б. (К. Назарғалиевамен бірге).
151. Қазақ тілі. 7-сыныпқа арналған оқулық. – Алматы: Рауан, 1998. –
192 б. (К. Назарғалиевамен бірге).
152. Қазіргі ұстаз қандай болуға тиіс // Студент, 1998. №42.
153. Қазіргі қазақ тіліндегі сөздердің грамматикалық сипаты // Алматы:
Рауан, 1998. – 304 б.
154. Қазіргі жағдайда республикамызда педагог кадрлар дайындаудың
кейбір мəселелері // Жинақта: Қазақ тілінің грамматикалық құрылымының
даму мəселелері жəне басқа тілдермен қарым-қатынасы. Республикалық
ғылыми-практикалық конференцияның материалдары (С.М.Исаевтың 60
жылдығына арналған). – Алматы, 1998. – 16-22-бб.
155. Айқындауыш // Кітапта: Қазақ тілі (энциклопедия). – Алматы,
1998. – 13-14-бб.
156. Атау септік // Сонда, 34-35-бб.
157. Барыс септік // Сонда, 61-62-бб.
158. Болымсыз етістік // Сонда, 72-73-бб.
159. Грамматика // Сонда, 83-85-бб.
160. Грамматикалану // Сонда, 85-б.
161. Грамматикалық категория // Сонда, 85-б.
162. Грамматикалық мағына // Сонда, 85-86-бб.
163. Грамматикалық тəсіл // Сонда, 86-б.
164. Грамматикалық форма // Сонда, 86-87-бб.
165. Есімше // Сонда, 118-120-бб.
166. Етіс // Сонда, 120-121-бб.
167. Етістік // Сонда, 121-124-бб.
168. Етістіктің рай категориясы // Сонда, 124-126-бб.
169. Етістіктің шақ категориясы // Сонда, 126-б.
170. Жатыс септік // Сонда, 141-142-бб.
Қосымшалар 633
171. Контаминация // Сонда, 176-б.
172. Көмектес септік // Сонда, 177-б.
173. Қатыстық сын есім // Сонда, 237-б.
174. Қосымша // Сонда, 244-245-бб.
175. Нөлдік форма // Сонда, 292-б.
176. Сан есім // Сонда, 336-б.
177. Сан-мөлшер категориясы (көптік) // Сонда, 336-б.
178. Сапалық сын есім // Сонда, 336-б.
179. Септік жалғау // Сонда, 342-344-бб.
180. Сөзжасам // Сонда, 358-360-бб.
181. Сөз таптары // Сонда, 362-363-бб.
182. Сын есім // Сонда, 376-378-бб.
183. Сын есімнің шырайлары // Сонда, 373-379-бб.
184. Табыс септік // Сонда, 380-б.
185. Тұйық етістік // Соңда, 396-397-бб.
186. Шығыс септік // Сонда, 459-460-бб.
187. Ілік септік // Сонда, 466-467-бб.
1999
188. Қазіргі қазақ тіліндегі нөлдік форма туралы // Ұлттық рухтың ұлы
тіні (қазақ, орыс, ағылшын, т.б. тілдерде). – Алматы: Ғылым. 1999. – 332-
344-бб.
189. Исаев С.М., Кушенов А.Р. Социокультурные основы экологии языка
в формировании целостного мировозрения будущих педагогических
кадров // Материалы республиканской научно-практической конференции
«Педагогические аспекты экологического образования и воспитания
молодого поколения в свете стратегии «Казахстан-2030». – Алматы,
КазГосЖенПИ, 1999.
2000
190. Қазақ тілі (жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған
байқау оқулығы). – Алматы: Атамұра, 2000 (ҚР БжҒМ ұсынысымен қайта
шығарылған). (Бірлескен авторлар ұжымы).
191. Қазақ тілі (жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған
байқау оқулығы). – Алматы: Атамұра, 2000 (ҚР БжҒМ ұсынысымен қайта
шығарылған). (Бірлескен авторлар ұжымы).
2002
192. Қазақ грамматикасы. А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі
институты. – Астана, 2002. (Бірлескен авторлар ұжымы).
2003
193. Қазіргі қазақ тілі (морфология) курсы бойынша теориялық жəне
практикалық сабақтардың мазмұны (толықтырылып, өңделген, 2-басылы-
мы). – Алматы: Білім, 2003. – 106 б.
634 Қосымшалар
2007
194. Қазақ əдеби тілінің тарихы. Оқулық. 3-басылымы. – Алматы: Абай
атындағы ҰПУ, 2007. – 224 б.
195. Қазақ тілі. Оқу құралы. 2-басылымы. – Алматы: Өнер, 2007. – 208 б.
196. Қазіргі қазақ тілі. Морфология. Оқулық. – Алматы: Өнер, 2007. –
340 б.
197. Сөйлемді грамматикалық талдаудың тəсілдері (əдістемелік құрал).
2-басылымы. – Алматы: Өнер, 2007. – 76 б. (Ш.Бектұровпен бірге).
2008
198. Ғылым. Ғалым. Ғұмыр. Мақалалар жинағы. – Алматы: «КИЕ» лин-
гвоелтану инновациялық орталығы, 2008. – 580 б.
199. Қазақ тіл білімінің мəселелері. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2008.
– 624 бет.
С.М. ИСАЕВТЫҢ ӨМІРІ МЕН ЕҢБЕКТЕРІ ТУРАЛЫ
ЖАРИЯЛАНҒАН МАТЕРИАЛДАР
1. Тасымов А., Түймебаев Ж. Қажетті көмекші құрал // Қазақстан
мұғалімі. 1986. 17 қаңтар. №3.
2. Биобиблиография обществоведов Казахстана Алма-Ата, 1986. // Исаев
Сеилбек Мухамеджарович. С. 194 (с портретом).
3. Жирмунский В. История языка – история народа // Учитель Казахстана.
1988. 24 марта.
4. Қазақ ССР. 4 томдық қысқаша энциклопедия. А., 1988. // Исаев С.М.
261-бет.
5. Зəйкенова Р., Есенова Қ. Ғалым ғибраты // Лениншіл жас. 1988. 22
маусым.
6. Алимбаев К. Двуязычие должно стать нормой // Ленинская смена.
1988. 12 марта.
7. Естаев Е. Талап пен талғам (сұхбат) // Қазақстан мұғалімі. 1990. 7 жел-
тоқсан.
8. Исабеков Б., Исаев С. Қолда барда алтынның қадірі жоқ // Егемен
Қазақстан. 1991. 20 маусым.
9. Қонақбайқызы Ш. Армандар тоғысқан ақ орда немесе жеті сауалға
жауап (сұхбат) // Қазақстан əйелдері. 1992. №5-6.
10. Жанболат С. (құрастырушы) Қазақстан Республикасы жоғары оқу
орындары туралы мəлімет // Шыңжаң университеті баспасы, 1993. 10-14-бб.
11. Қажығалиқызы Г. Білімпаз қыздар ордасы (сұхбат) // Алматы ақшамы.
1993. 7 маусым.
12. Сыздыққызы Р. Қазақ қыздарының қара шаңырағы // Шалқар. 1994.
14 қазан.
13. Сүлейменова Ж. Дарынды ғалым // Қазақстан мұғалімі. 1995. 14 ақ-
пан. №3.
Қосымшалар 635
14. Жаппасұлы Е. Ұлт ұлағаты – тəрбиесінде // Қазақ əдебиеті. 1995.
№35. 26 желтоқсан.
15. Нөкенова Қ. Тəжірибелік жұмыстарға сай // Қазақстан мұғалімі.
1996. 16 қаңтар.
16. Дуанабай Ж. С. Исаев: Қыздарға қамқорлықта шек болмайды (сұхбат)
// Жас алаш. 1996. 26 ақпан.
17. Дуанабай Ж. Мен қазақ қыздарына қайран қалам (сұхбат) // Ұлан.
1996. 5 наурыз.
18. Құрышжанов Ə. Грамматикалық категориялар туралы // Қазақстан
мұғалімі. 1996. 10 сəуір. 7-бет.
19. Қаңтарбаев Ə. Дуалы ауыздан шыққан сөз (сұхбат) // Дидар (Өскемен).
1997. 20 қараша.
20. Сұлтанғазиев Н. Жабылады деген жай дақпырт (сұхбат) // Алматы
ақшамы. 1997. 7 наурыз.
21. Қошқаров А. В помощь филологу-билингву (Исаев С.М., Нуркина
Г.Т. «Сопоставительная типология казахского и русского языков. Алматы:
«Санат». 1996. С.272) // Вестник Евразийского университета.1997. №1-2.
(рецензия).
22. Элита Казахстана // С.Исаев. А., 1997. 172-бет.
23. Сүлейменова Ж. Көрнекті ғалым, ұлағатты ұстаз // Кітапта: Қазақ тілі
жайындағы ойлар. А., 1997. 3-11 беттер.
24. Зəйкенова Р. Ғалым ғибраты. Ұстаз тағлымы // Шалқар. 1998. Ақпан.
3-бет.
25. Қыдырұлы Е. Бүгінгі жас – болашақтың кепілі (сұхбат) // Студент.
1998. Ақпан. №18. 5-6-беттер.
26. Худайбергенов А. Ученый-языковед (К 60-летию члена-коррес-
пондента АН РК С.М. Исаева) // Наука Казахстана. 1998. 16-18 февраля. №4.
27. Аблақов Ə., Сүлейменова Ж. Зерделі ғалым, ұлағатты ұстаз //
Қазақстан мұғалімі. 1998. 1 наурыз.
28. Зəйкенова Р. Тіл тарихының зергері // Егемен Қазақстан. 1998. 4
наурыз. 5-бет.
29. Сапағали Н. Əкедейін орныққан əр жүрекке (сұхбат) // Ана тілі. 1998.
5 наурыз. №9. 4-бет.
30. Академику Сеилбеку Мухамеджаровичу 60 лет // Студент. 1998.
9-10 марта. №22.
31. Абылқасымов Б., Ермек Т. Қажымас тіл күрескері // Алматы ақшамы.
1998. 9 наурыз. 3-бет.
32. Ташау Ə. Зерттеуші əрі білікті ұстаз // Арқа ажары. 1998. 10 наурыз.
2-бет.
33. Жаппасұлы Е. Арулар ақ ордасы аялаған (сұхбат) // Қазақ əдебиеті.
1998. 10 наурыз. №10.
34. Əлімбаев М. Туған тілге, тілші ғалымға мадақ жыр // Қазақстан
мұғалімі. 1998. 11 наурыз.
35. Уəлиев Н. Əдеби тіл туралы зерттеудің түйінді тұжырымдары //
Қазіргі қазақ тілі грамматикалық құрылымының даму мəселелері жəне
636 Қосымшалар
басқа тілдермен қарым-қатынасы (Республикалық ғылыми-практикалық
конференцияның материалдары). – Алматы. 1998. 11-12 наурыз. 8-13-беттер.
36. Омаров И. Сардар родного языка // Вечерний Алматы. 1998. 13 март.
37. Əбілқасымов Б. Тіл таразысын ұстаған // Түркістан. 1998. 18-24
наурыз. №11. 4-бет.
38. Талдау негізі – грамматика. («Қазіргі қазақ тіліндегі сөздердің
грамматикалық сипаты» оқулығы туралы пікір) // Алматы ақшамы. 1998. 3
шілде.
39. Хасан С. Руна жазуларынан бергі мұрағаттарымыз (сұхбат) // Жұлдыз.
1998. №3. 168-172-беттер.
40. Мұқаш Қ. Тəрбие – терең түсінік (сұхбат) // Қазақстан мектебі. 1998.
№2-3. 5-10-беттер.
41. Салықов К. Ұстазға арнау өлең. Мақпырұлы С. Ана тіліміздің де, оқу
орындарымыздың да келешегі жарқын (сұхбат) // Қазақстан жоғары мектебі.
1998. №1.
42. Əмірбекұлы С. Басты бағыт – ұлттық тəрбие // Арай. 1998. №5-6.
24-бет.
43. Қазақ тілі. Энциклопедия // Сейілбек Мұхамеджарұлы Исаев. – А.,
1998. 161-162-беттер.
44. Бөпежанова Ə. Жартылай шара - шара ма? (орыс жəне қазақ тілдерін
оқып-үйренуді жақсарту туралы қаулылардың орындалу барысы туралы)
(сұхбат) // Қазақ əдебиеті. 1998. 24 маусым.
45. Мақпырұлы С. Ана тіліміздің де, оқу орнының да келешегі жарқын
(сұхбат). Қазақстан жоғарғы мектебі. 1998 жыл. №1. 153-155-бет.
46. Высшая школа Казахстана в лицах. Книга первая. А.: «Нурлы Алем»,
1998. С.354 // Батырбеков М. С.М. Исаев. С. 281
47. Қазанамалар: Қазақ əдебиеті. 1999. №24. 11-18. Наука Казахстана.
1999. №11. 11-15 маусым. Егемен Қазақстан. 1999. №115-116. 11 маусым.
Казахстанская правда. 1999. 11, 15 маусым. Алматы ақшамы. 1999. 11
маусым.
48. Асанқызы Қ. Есімдікті блокты түрде өту (С. Исаев, К. Назарғалиеваның
оқулығы бойынша // Қазақ тілі мен əдебиеті. 1999. №4.
49. Тілім деп өмір сүріп ем... Естеліктер. Алматы: Арыс, 2000. 186 бет.
Суретті.
50. Тағылым. Қазақ əдеби тілінің даму мəселелері» атты профессор
С.М. Исаевты еске алу құрметіне арналған республикалық ғылыми-
теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2000. 284 бет.
51. Əмірова Г. Ғылым кеңістігінде – «С.Исаев оқулары» // Алматы
ақшамы. 2000. 29 наурыз. 3-бет.
52. Аймахан Қ. Тіліміздің өркендеуіне баса назар аударуда // Алматы
ақшамы. 2000. 15 наурыз. 2-бет.
53. Озғанбаев Ө. С.М. Исаев жəне қазақ тілін оқыту əдістемесінің
мəселелері // Тағылым. «Қазақ əдеби тілінің даму мəселелері» атты
профессор С.М. Исаевты еске алу құрметіне арналған республикалық
ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2000.87-92-бб.
Қосымшалар 637
54. Əмірова Г. Профессор С.М. Исаев жəне қазақ тілі морфологиясының
мəселелері. // Тағылым. «Қазақ əдеби тілінің даму мəселелері» атты
профессор С.М. Исаевты еске алу құрметіне арналған республикалық
ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2000. 46-56–бб.
55. Түймебекова Ə. С.М. Исаевтың қазақ əдеби тілінің даму тарихына
қосқан үлесі // Тағылым. «Қазақ əдеби тілінің даму мəселелері» атты
профессор С.М. Исаевты еске алу құрметіне арналған республикалық
ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2000. 20-25-бб.
56. Исаева Н.С. Языкопознание как фактор формирования экологической
культуры // Тағылым. «Қазақ əдеби тілінің даму мəселелері» атты профессор
С.М. Исаевты еске алу құрметіне арналған республикалық ғылыми-
теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2000. 166-169-бб.
57. Иманғазина А. С.М. Исаев. Қазақ əдеби тілі туралы. Тағылым.
«Қазақ əдеби тілінің даму мəселелері» атты профессор С.М. Исаевты еске
алу құрметіне арналған республикалық ғылыми теориялық конференция
материалдары. – Алматы, 2000. 166-169-бб.
58. Ильясова Н. С.М. Исаев. Атаулық тіркестер туралы // Тағылым.
«Қазақ əдеби тілінің даму мəселелері» атты профессор С.М. Исаевты еске
алу құрметіне арналған республикалық ғылыми-теориялық конференция
материалдары. – Алматы, 2000. 166-169-бб.
59. Рахметова Р. Профессор С.М. Исаевтың сөз тіркесі туралы ой-
пікірлері. Тағылым. «Қазақ əдеби тілінің даму мəселелері» атты профессор
С.М. Исаевты еске алу құрметіне арналған республикалық ғылыми-
теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2000. 61-65-бб.
60. Жоямергенқызы Н. Тілім деп өмір сүрген Студент. 2001. 17 наурыз.
61. Бейсембаева З. Қазақ тілінің жанашыры еді // Қазақ əдебиеті. 2003.
14-20 наурыз.
62. Профессор С.М. Исаев жəне мерзімді баспасөз тілі // Республикалық
ғылыми-практикалық конференция материалдары. 19 наурыз 2003 жыл.
ҚазМемҚызПИ. – Алматы, 2003. 184 бет.
63. Айтбайұлы Ө. С.М. Исаев жəне мемлекеттік тіл мəселесі.
Профессор С.М. Исаев жəне мерзімді баспасөз тілі // Республикалық
ғылыми-практикалық конференция материалдары. 19 наурыз 2003 жыл.
ҚазМемҚызПИ. – Алматы, 2003. 3-9-беттер.
64.Момынова Б. С.М. Исаев жəне қазақ əдеби тілінің теориялық
мəселелері. Профессор С.М. Исаев жəне мерзімді баспасөз тілі //
Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. 19 наурыз
2003 жыл. ҚазМемҚызПИ. – Алматы, 2003. 13-19-беттер.
65. Балтабаева Ж. Профессор С. Исаев оқулықтарының жазылуы
туралы. Профессор С.М. Исаев жəне мерзімді баспасөз тілі // Республикалық
ғылыми-практикалық конференция материалдары. 19 наурыз 2003 жыл.
ҚазМемҚызПИ. – Алматы, 2003. 108-113-беттер.
66. Көркем əдебиет тілінің өзекті мəселелері // «С.М. Исаев оқулары»
аясында ұйымдастырылған халықаралық ғылыми-теориялық конференция
638 Қосымшалар
материалдары. 2 кітап. Қайнар университеті. 30 сəуір 2003 жыл. – Алматы,
2003. 1-кітап. 283 бет. 2-кітап 246 бет.
67. Қалиұлы Б. С. Исаев жəне прагматикалық тіл білімі. Көркем əдебиет
тілінің өзекті мəселелері // «С.М. Исаев оқулары» аясында ұйымдастырыл-
ған халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. 1-кітап.
Қайнар университеті. 30 сəуір 2003 жыл. – Алматы, 2003. 56-60-беттер.
68. Сайрамбаев Т. Профессор С.М. Исаевтың сөз тіркесіне қатысты кейбір
ойлары туралы // Көркем əдебиет тілінің өзекті мəселелері // «С.М. Исаев
оқулары» аясында ұйымдастырылған халықаралық ғылыми-теориялық
конференция материалдары. 1-кітап. Қайнар университеті. 30 сəуір 2003
жыл. – Алматы, 2003. 36-40-беттер.
69. Смағұлова Г. Мəңгі жасыл теория ағашының жемістері. // Көркем
əдебиет тілінің өзекті мəселелері // «С.М. Исаев оқулары» аясында
ұйымдастырылған халықаралық ғылыми-теориялық конференция
материалдары. 1-кітап. Қайнар университеті. 30 сəуір 2003 жыл. – Алматы,
2003. 60-64-беттер.
70. Салқынбай А. Профессор С.М Исаев тілдің грамматикалық құры-
лымы туралы. Көркем əдебиет тілінің өзекті мəселелері // «С.М. Исаев
оқулары» аясында ұйымдастырылған халықаралық ғылыми-теориялық
конференция материалдары. 1-кітап. Қайнар университеті. 30 сəуір 2003
жыл. – Алматы, 2003. 64-70-беттер.
71. Еске алу. // Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының қазақ
тілі кафедрасы ұжымы. Егеменді Қазақстан. 20 наурыз. 2003 жыл.
72. Қазіргі қазақ тілі (морфология) курсы бойынша теориялық жəне
практикалық сабақтардың мазмұны. – Алматы: Білім, 2003.
73. Қазақстан. Ұлттық энциклопедиясы: С.М. Исаев. 4-том. 2002. 317-б.
74. «С.М. Исаев оқулары» аясында өткен студенттердің ғылыми -прак-
тикалық конференция материалдары. – Алматы, Қайнар университеті. 2005.
130-б.
75. Үсентаева И. Профессор С.М. Исаев Сұлтанмахмұт Торайғыров
шығармаларының тілі жайында. Сонда. 111-114-бб.
76. Хабиева А. С. Исаев қазақ тіліндегі жаңа тіркестер жайында. Сонда.
119-12-бб.
77. Исаев оқулары (ғылыми мақалалар жинағы). – Алматы, ҚазМемПИ,
2007. 106-б.
78. Бейсембаева З. Қалдырған ізің мəңгілік. Сонда. 3-6-бб.
79. Кенжеғарина Ш. С.М. Исаев қазақ тіліндегі кейбір септеулік
шылаулардың кейбір даму сипаты туралы. Сонда. 13-19-бб.
80. Тілім деп өмір сүріп ем... Естеліктер. – Алматы: Өнер, 2008. 264-б.
(толықтырылып екінші басылуы)
81. «Профессор С.М. Исаев: қазақ тіл білімі мен əдебиеттанудың
теориялық жəне əдістемелік мəселелері». Халықаралық ғылыми-теориялық
конференция материалдары. – Алматы: ҚазМемҚызПИ, 2008. 1-кітап. 600-б.;
2-кітап. 560-б.
МАЗМҰНЫ
АЙТБАЙҰЛЫ Ө., ƏНЕС Ғ. Алғы сөз .......................................... 3
І. Қазақ əдеби тілінің тарихы .......................................................11
ІІ. Қазақ əдеби тілінің совет дəуірінде дамуы ......................... 251
ІІІ. Қазақтың мерзімді баспасөз тілінің дамуы ....................... 433
ІV. Язык периодической печати 1920-х годов
(Автореферат диссертации на соискание
ученой степени кандидата филологических наук) ........... 595
V. Қосымшалар ........................................................................... 619
Сейілбек ИСАЕВ
ҚАЗАҚ ТІЛ БІЛІМІНІҢ МƏСЕЛЕЛЕРІ
Редакторы Төлеубек Алпысбаев
Беттеуші Нұрбүбі Садықова
Суретші Нағым Нұрмағамбетов
Басуға 04.08.2014 қол қойылды.
Пішімі 60х90 1/16 . Офсеттік қағаз.
Баспа табағы 40,0. Шартты баспа табағы 40,0.
Таралымы 4000 дана.
ЖШС «Абзал-Ай»
050009, Алматы қаласы
Абай даңғылы, 143, 425-кеңсе
тел/факс: 8(727) 394 38 32, 385 74 67
E-mail: [email protected]
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
isaev_seiilbek_kazak_til_biliminin_mseleleri
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
isaev_seiilbek_kazak_til_biliminin_mseleleri
- 1 - 50
- 51 - 100
- 101 - 150
- 151 - 200
- 201 - 250
- 251 - 300
- 301 - 350
- 351 - 400
- 401 - 450
- 451 - 500
- 501 - 550
- 551 - 600
- 601 - 640
Pages: