Ябядиййят нуру 551
ЩЦНЕЙН ДЮЙЦШЦ
Щязрят Пейьямбяр(с) щараса сяфяр етдикдя орада олдуьу мцддят
ярзиндя вязиййятя шяхсян юзц нязарят едир, сийаси вя дини ишляри юзц идаря
едирди. Ораны тярк етдикдя ися йериня мцнасиб эюрдцйц шяхсляр тяйин
етмякля онлара мцхтялиф вязифяляр тапшырырды. Чцнки фятщ едилмиш йени
мянтягялярин ящалиси йени структурла таныш дейилди. Цстялик Ислам дини
сийаси, ижтимаи, дини, мяняви жящятляри юзцндя якс етдирян бир низам
олдуьундан, йерли ящалини тязя ганунлара алышдырмаг цчцн пцхтяляшмиш
шяхсляря ещтийаж дуйулурду. Пейьямбяр(с) Мяккядян чыхыб Щявазян вя
Сягиф гябиляляриня доьру йцрцшя чыхмаг (дюйцшя эетмяк) истядикдя Мяаз
ибн Жябяли дини ишляр цзря тяйин едиб юз йериндя гойур. Шящярин
идарячилийини вя еляжя дя мясжиддя пишнамазлыьы ися Цттаб ибн Цсейдя
тапшырыр. Беляликля, он беш эцн галдыгдан сонра Пейьямбяр(с) Мяккядян
чыхыб Щявазян гябилясиня доьру щярякят едир.1
Бу йцрцш заманы Пейьямбярин(с) сярянжамында он ики минлик бюйцк
бир орду вар иди. Бунун он мини Пейьямбяри(с) Мядинядян мцшайият
етдийи щалда ики мини Исламы тязяжя гябул етмиш Гцрейш эянжляри иди.
Онлара Ябу Сцфйан башчылыг едирди. О дюврдя беля бир ордуйа надир
щалда тясадцф едилярди. Лакин тяяссцф щисси иля гейд етмялийик ки, мящз бу
сай чохлуьу дюйцшцн яввялиндя мцсялманларын цстцнлцйц ялдян
вермяси вя мцвяггяти мяьлубиййятиня сябяб олду. Чцнки яввялки
дюйцшлярдян фяргли олараг бу дюйцшдя мцсялманлар юз чохлуглары иля
юйцндцляр. Нятижядя архайынлашыб щярби тактикалара бармагарасы
йанашдылар. Ябу Бякр ордуйа нязяр салыб дейир ки, сайымыз аз дейил, бу
орду иля биз щеч вахт мяьлуб олмарыг. Биз дцшмяндян нечя гат артыьыг.2
Лакин о унутмушду ки, гялябянин ачары сай чохлуьунда дейил. Бу
мясяляйя Гуран да юз мцнасибятини билдирмишдир: «Аллащ сизя бир чох
йерлярдя, щямчинин Щцнейн (вурушу) эцнцндя кюмяк етди. О эцн чох
1 Ят-Тябягатул-кубра, ж-2, с-137
2 Ят-Тябягатул-кубра, ж-2, с-150
552 Щязрят Мущяммяд (с)
олмаьыныз сизи валещ ется дя, бир файдасы олмады, эен дцнйа сизя дар
олду, сонра дюнцб гачдыныз.»1
Мяккя фятщ едилдикдян сонра Щявазян вя Сягиф гябиляляриндя бир
жанланма мцшащидя олунурду. Бу ики гябиля арасында эет-эялляр артыр. Бу
ялагянин йаранмасында Малик ибн Овф Нясри адлы бир эянжин бюйцк ролу
олду. Ики гябиля арасындакы мцзакирялярдян сонра беля гярара эялирляр ки,
мцсялманлар онларын цстцня эялмяздян габаг онлар мцсялманлара
доьру эедиб щярби щийлялярдян истифадя едяряк Ислам ордусуна щцжум
етсинляр. Онлар отуз йашлы Малики юзляриня башчы сечирляр. Онун эюстяриши иля
бцтцн дюйцшчцляр арвад-ушагларыны да юзляри иля эютцрцрляр. Гадынлар вя
ушаглар ордунун арха щиссясиндя йерляшдирилир. Бунун сябябини
сорушдугда Малик жаваб верир ки, дюйцшчцляр арвад-ушагларыны эюрцб щеч
вахт дцшмяня арха чевирмяз вя сон ана гядяр мцбаризя апарарлар.2
Бюйцк дюйцш тяжрцбясиня малик олан аьсаггал Дцрейд ибн Сяммя
арвад-ушаьын ащ-налясини ешитдикдя Маликя етираз едиб бу ишин дцзэцн
олмадыьыны билдиряряк дейир ки, мяьлуб олажаьымыз тягдирдя бцтцн
гадынлары, ямлакы мцсялманларын ихтийарына бурахажаьыг. Малик ися онун
сюзцня мящял гоймайыб дейир: «Сян артыг гожалмысан вя дюйцш
мялуматларыны да унутмусан.» Лакин щадисялярин нювбяти эедишаты
аьсаггал гожанын щаглы олдуьуну сцбут едир вя мялум олур ки, арвад-
ушаьын дюйцшя эятирилмяси йалныз мянфи нятижя верир.
Пейьямбяр(с) дцшмян щаггында мялумат ялдя етмяк мягсяди иля
Абдуллащ Яслямини намялум шякилдя онлара доьру эюндярир. О, дцшмян
щаггында лазымы мялуматы ялдя едиб эери гайыдыр. Дцшмян дя юз
нювбясиндя буну жавабсыз гоймур. Малик цч няфяри мцсялманлар
щаггында билэи топламаг цчцн онлара доьру эюндярир. Щяр цч шяхс щяйяжан
вя тяшвиш ичярисиндя эери гайыдыб эюрдцкляри барядя мялумат верир.
Малик юз ордусунун азлыьыны вя дюйцшчцляринин рущ дцшкцнлцйцнц
алдадыжы щярби тактикаларла арадан галдырмаьа чалышырды. О, мцсялманлара
гяфил щцжум етмякля онлара зярбя ендирмяк истяйирди. Бу мягсядля о,
ордуну Щцнейн мянтягясиня доьру узанан дярянин ахырына чякир. Ямр
1 Тювбя-25
2 Мяьази Вагиди, ж-3, с-897
Ябядиййят нуру 553
едир ки, бцтцн дюйцшчцляр гайаларын архасында эизлянсин. Мцсялманлар
дяряйя чатан кими щамы эизляндийи йердян чыхыб онлары даша басыб ох
йаьышына тутсунлар. Сонра да онун эюстяриши иля йухарыда пусгуда дурмуш
кюмякчи гцввя щцжума кечиб мцсялманлара сарсыдыжы зярбя вурсун.
Пейьямбяр(с) дцшмянин инадкарлыьы вя эцжцня бяляд иди. Щяля
Мяккядян чыхмаздан габаг Сяфван ибн Цмяййядян йцз ядяд зирещ
ижаряйя эютцрцр. Юзц шяхсян яйниня ики зирещ эейиб башына дябилгя гойур,
она баьышланылмыш аь гатыра миниб ордунун архасынжа щярякят едир.
Ислам ордусу эежяни дярянин аьзында истиращят едир. Сящяр щава щяля
там ишыгланмамыш Бяни-Сялим гябиляси Халид ибн Вялидин башчылыьы иля
Щцнейня эедян кечидя дахил олур. Мцсялманларын яксяриййяти дярядя
икян атылан охларын вя гайаларын архасында эизлянмиш дцшмян
ясэярляринин сяси онлары ващимяйя салыр. Охлар эюйдян йаьыш кими
тюкцлцрдц. Бу азмыш кими дцшмян бюйцк гцввя иля мцсялманлара
щцжум едир. Онларын гяфил щцжуму мцсялманлары щяддян артыг
ващимяйя салыр. Бу сябябдян ихтийарсыз олараг мцсялманлар эери
гачмаьа башлайырлар. Бу да онларын сыраларынын позулмасына сябяб олур.
Ислам ордусундакы мцнафигляр буну эюрцб севинмяйя башлайырлар. Ябу
Сцфйан дейир ки, бу эедишля мцсялманлар дяниз сащилиня гядяр
гачажаглар. Диэяр бир мцнафиг ися дейир ки, ахыр ки сещр сынды. О гарышыг
вязиййятдя щятта Пейьямбяри(с) гятля йетирмяк истяйянляр дя олду.
Пейьямбяр(с) вя фядакар мцжащидлярин мцгавимяти
Мцсялманларын тяшвишя дцшяряк горхуб гачмасы Пейьямбяри(с) чох
наращат едир. Пейьямбяр(с) щисс етди ки, лазымы тядбир эюрмязся,
мцсялманлар арзуолунмаз агибятля цзляшяжяк, нятижядя кафир ордусу
мцсялман ордусуна галиб эяляжяк. Буна эюря дя дярщал минийинин цстцндян
сясляняряк ужа сясля дейир: «Ей Аллащын вя Пейьямбярин тяряфдарлары, мян
Аллащын бяндяси вя Пейьямбярийям.» Буну дейиб Маликин дюйцшчцляринин
жювлан етдийи дюйцш мейданына йолланыр. Дюйцшцн яввялиндян бир ан да
олсун о щязряти тяк гоймайан Яли(я), Аббас, Фязл ибн Аббас, Цсамя вя Ябу
Сцфйан ибн Щарис кими фядакар мцжащидляр дя онун ардынжа дюйцш
мейданына доьру щярякят едирляр.1 Пейьямбяр(с) ямиси Аббаса буйурур ки,
1 Мяьази Вагиди, ж-3, с-602
554 Щязрят Мущяммяд (с)
ужа сясля мцсялманлара беля хитаб етсин: «Ай Пейьямбяря кюмяк етмиш
янсар, ай аьаж алтында Пейьямбяря бейят едянляр, щара гачырсыныз?
Пейьямбяр бурададыр.» Аббасын чаьырышыны ешидян мцсялманларын гейряти
жуша эялиб щамы «ляббейк» дейяряк йенидян дюйцш мейданына гайыдыр.
Пейьямбярин(с) саь олдуьуну билдирмякля дяфялярля мцсялманлары
дюйцшя сясляйян Аббасын сясини ешидянляр пешман олмуш щалда эери
дюнцрляр. Пейьямбярин(с) эюстяриши иля, щям дя дюйцшдян гачмаг лякясини
цзяриндян галдырмаг мягсяди иля мцсялманлар щяр тяряфдян дцшмяня
щцжум едир вя гыса мцддят ярзиндя онлары эерилямяк вя ахырда да гачмаг
мяжбуриййятиндя гойурлар. Дюйцш яснасында Пейьямбяр(с) мцсялманлары
рущландырмагдан ютрц ара-сыра буйурурду: «Мян Аллащын Пейьямбярийям,
щеч вахт йалан данышмарам. Аллащ-таала мяня гялябя мцъдяси вермишдир.»
Мцсялманларын щяр тяряфдян щцжума кечмяси Щявазян вя Сягиф
дюйцшчцляринин арвад-ушагларыны атыб Овтас, Няхля вя Таиф галаларына гачмасы
иля нятижялянир.
Мцсялманлар бу дюйцшдя сяккиз шящид вердийи щалда дцшмяндян алты
мин ясир, 24 мин баш дявя, 40 мин баш гойун 852 килограм эцмцш гянимят
эютцрцр. Пейьямбярин(с) эюстяриши иля бцтцн ясирляр вя топланылмыш гянимят
Жяирраня гуйусунун ятрафына эятирилир. Ясирляр онлар цчцн айрылмыш хцсуси
евлярдя сахланылыр. Бир нечя няфяр онларын цстцндя эюзятчи сахланылыр, орду ися
Пейьямбярля(с) бирликдя дцшмяни тягиб етмяйя башлайыр.
Таиф дюйцшц
Таиф Щижазын ян мящсулдар вя йайлаг шящярляриндян бири олараг
Мяккянин он ики фярсяхлийиндя вя дяниз сявиййясиндян мин метр
йцксякдя йерляшир. Бу шящярин ялверишли вя мцнасиб иглими олдуьундан,
Щижаз яййашларынын мяркязи сайылырды. Ян эцжлц яряб гябиляляриндян олан
Сягиф гябиляси дя мящз Таифдя йашайырды. Сягифлиляр Щцнейн дюйцшцндя
мцсялманлара гаршы вурушсалар да, мяьлубиййятя уьрайыб юз галаларына
дюнмцшдцляр.
Пейьямбяр(с) гялябяни там рясмиляшдирмяк мягсядиля гачанларын
тягиб едилмясини тапшырыр. Овтаса гачанлары излямяк Ябу Амир Яшяри вя
Ябу Муса Яшяринин башчылыьы иля бюйцк бир дястяйя тапшырылыр. Дцшмянля
йенидян цзляшдикдя Ябу Амир Яшяри шящид олур. Ябу Муса Яшяри ися
Ябядиййят нуру 555
дцшмяни тар-мар едиб1 гошунла бирликдя Таифя гайыдыр.2 Гайыдаркян
Щцнейн дюйцшцнцн ясас сябябкары Малик ибн Овф Нясринин галасы да
йерля йексан едилир.
Ислам ордусунун ясасыны тяшкил едян дястяляр Таифя чатыб мющтяшям
Таиф галасыны мцщасиряйя алыр. Щяля гала там мцщасиря едилмямиш дцшмян
гала диварларындан ох атмаьа башлайыр. Нятижядя бир нечя мцсялман шящид
олур.3 Буну эюрян Пейьямбяр(с) ордуйа эери чякилмяйи ямр едяряк
тапшырыр ки, охатанларын щядяфиндян узаг бир йердя дцшярэя салынсын.4
Хяндяк дюйцшцндя вердийи мяслящятдян мцсбят нятижя ялдя едилян
Салман Фарси инди мяслящят эюрцр ки, кянардан бюйцк сапанд дашларындан
истифадя етмякля галаны даша бассынлар. Онун эюстяриши иля сапанд дашлары
мцяййян нюгтялярдя гурашдырылыб 20 эцн ардыжыл гала дашгалаг едилир.5
Лакин дцшмян дя бу мцддят ярзиндя сакит отурмайыб ох атмагла
мцсялманлара мцяййян хясарятляр йетирир.
Бяс эюрясян беля бир вязиййятдя мцсялманлар сапанд дашларыны нежя
вя щансы йолла ялдя етдиляр? Бязи мянбялярдя эюстярилир ки, Салман Фарси
шяхсян юзц сапанд дашы щазырлайыб ондан истифадя гайдасыны
мцсялманлара юйрядир. Диэяр мянбялярдя ися мцсялманларын Хейбяр
дюйцшцндя сапанд дашыны да гянимят олараг ялдя етдикляри вя ону юзляри
иля Таифя эятирдикляри билдирилир.6 Лакин мянбялярдян о да мялум олур ки,
мцсялманларын ихтийарында тякжя Хейбярдян ялдя едилмиш сапанд дашы
олмайыбмыш, ондан башга да сапанд дашлары вар имиш. Беля ки,
Пейьямбяр(с) Щцнейн вя Таиф дюйцшляри иля ейни вахтда Тцфейл ибн Ямр
Дусини Дус гябилясинин бцтханасыны сюкмяйя эюндярир. О, щамысы юз
гябилясиндян олан дюрд йцз дюйцшчц иля фатещ шякилдя эери дюндцкдя бир
дюйцш арабасы, бир дя сапанд дашы эятирир. Дцшмяндян гянимят олараг
ялдя едилмиш бу дюйцш алятляриндян Таиф дюйцшцндя дя истифадя едилир.7
1 Мяьази Вагиди, ж-3, с-915-916
2 Бищарул-январ, ж-21, с-162
3 Сирейи Щяляби, ж-3, с-132
4 Ят-Тябягатул-кубра, ж-2, с-158
5 Сирейи Ибн Щишам, ж-4, с-126
6 Сирейи Щяляби, ж-3, с-134
7 Ят-Тябягатул-кубра, ж-2, с-157
556 Щязрят Мущяммяд (с)
Дцшмянин тяслим олмасы цчцн щяр тяряфдян щцжума кечмяк лазым
иди. Сапанд дашларындан истифадя етмякля йанашы щям дя дюйцш арабасы
васитясиля гала диварларыны сюкмяк гярара алынды. Лакин гала диварыны
сюкмяк еля дя асан иш дейилди. Чцнки галанын мцшащидя вя мцщафизя
дяликляриндян охлар йаьыш кими йаьырды. Беля олан вязиййятдя кимся галайа
йахынлашмаьа жцрят етмирди. Бу ишин ян эюзял йолу дюйцш арабасындан
истифадя етмяк иди. Беля ки, бир нечя няфяр арабайа миниб цстцнц галын дяри
парчасы иля юртцр, арабаны галайа тяряф сцрцб дивары дешмяйя башлайыр.
Анжаг дцшмян галадан гыздырылмыш дямир парчалары атмагла арабанын цст
юртцйцнц йандырыр вя арабадакылара жидди хясарят йетирир. Беляликля дя бу
васитядян истифадя етмяк дя бир нятижя вермир. Мцсялманлар бир нечя шящид
вя йаралы вермякля арабаны эери чякирляр.1
Игтисади вя психолоъи тязйигляр
Дюйцшдя гялябя газанмаг тякжя щярби тактикалара баьлы дейил. Орду
башчысынын тядбирляри сайясиндя дцшмяня игтисади вя психолоъи тязйиглярля дя
аьыр зярбя вурмаг мцмкцндцр. Бязян бу тязйигляр щярби тактикалардан
даща тясирли олур. Таиф шящяри ясасян хурмалыг вя цзцмлцклярдян ибарят иди.
Йерли ящалинин ясас мяшьулиййяти мящз хурма вя цзцм якинчилийи олдуьуна
эюря онлар бу сащядя щяддян артыг язиййят чякмишдиляр. Пейьямбяр(с)
галайа сыьынанлары щядялямяк мягсядиля онлара хябярдарлыг едир ки,
мцгавимяти дайандырыб тяслим олмайажаглары тягдирдя хурма вя цзцм
баьлары мящв едиляжяк. Дцшмян бу хябярдарлыьа да мящял гоймур. Чцнки
Пейьямбярин(с) олдугжа мещрибан, сямими, рящимли бир шяхс олдуьуну билир
вя бу ишя ял атажаьыны гятиййян тясяввцр етмирдиляр. Бирдян хурма вя цзцм
баьларынын даьыдылмаьа башланылмасынын шащиди олурлар. Дярщал шивян
гопарыб йалвар-йахар етмяйя башлайыр вя Пейьямбярдян(с) онларла олан
гощумлуг ялагяляриня эюря бу ишдян ваз кечмясини хащиш едирляр.
Таиф галасына сыьынанлар Щцнейн вя Таиф дюйцшляринин ясас
сябябкарлары иди вя бу ики дюйцш Пейьямбяря(с) чох баща баша эялмишди.
Анжаг буна бахмайараг щязрят йеня дя онларын хащишини гябул едиб
баьларын даьыдылмасыны сахлатдырыр.
1 Мяьази Вагиди, ж-3, с-928
Ябядиййят нуру 557
Пейьямбярин(с) дцшмянля давранышы щаггында олан яввялки
мялуматларымыза ясасян гятиййятля дейя билярик ки, щязрят яввялжя баьларын
даьыдылмасына ямр етмякля сырф дцшмяни щядялямяк мягсяди эцдмцшдцр.
Яэяр бу цсул нятижя вермясяйди, сюзсцз ки, дярщал ондан ваз кечяжякди.
Галанын алынмасы цчцн сон жящд
Сягиф гябиляси мадди жящятдян олдугжа имканлы иди. Онларын хейли
сайда гул-гаравашлары вар иди. Пейьямбяр(с) галанын ичярисиндяки
вязиййят барядя мялумат ялдя етмяк мягсяди иля елан едир ки, галадан
чыхан щяр бир гул азад едиляжяк. Тяхминян ийирмийядяк гул-гараваш
мящарятля галадан чыхыб мцсялманлара гошулур. Пейьямбяр(с) галанын
вязиййяти щаггында онлардан сорушдугда жаваб верирляр ки,
галадакыларын тяслим олмаг фикри йохдур. Мцщасиря щятта бир ил дя давам
ется, ичяридя кифайят гядяр йемяк-ичмяк вар вя азугя сарыдан онларын
щеч бир чятинлийи олмайажаг.
Ислам ордусунун Мядиняйя дюнцшц
Пейьямбяр(с) бу дюйцшдя бцтцн тактикалардан истифадя ется дя,
тяжрцбя эюстярди ки, галанын алынмасынын даща чох вахта ещтийажы вар.
Диэяр тяряфдян ися Ислам ордусунун имканаты орада бундан артыг
галмаьа ижазя вермирди. Чцнки:
Яввяла мцщасиря мцддятиндя сяккизи Гцрейшдян, дюрдц янсардан,
бири дя диэяр гябилядян олмагла он цч мцсялман шящид олмушду.
Щцнейн дюйцшцндя дя дцшмянин гяфил щцжуму нятижясиндя бир нечя
няфяр (сяккиз няфяр) шящидлик зирвясиня ужалыр. Буна эюря дя артыг
мцсялманларда бир гядяр йорьунлуг щисс олунурду.
Икинжиси артыг шяввал айы баша чатыр, зилгядя айы йахынлашмаг цзря иди.
Зилгядя айында да щяля Жащилиййят дюврцндя вурушмаг щарам сайылырды.
Ислам дини дя бу адяти гцввядя сахлайыр. Буна эюря дя мцщасирядян ял
чякмяк лазым иди ки, гой сонрадан Сягиф гябиляси Пейьямбярин(с) щарам
айда вурушдуьуну бящаня етмясин. Диэяр тяряфдян щяжж мювсцмц дя
йахынлашмагда иди. Бу илдян етибарян щяжж ишляриня мцсялманлар нязарят
етмяли иди. Ярябистан йарымадасынын щяр бир йериндян топлашажаг
издищамда Пейьямбяр(с) бу вахтадяк она мцйяссяр олмадыьы дявятини
558 Щязрят Мущяммяд (с)
истядийи кими щяйата кечиряр, жамааты Исламын ясл мащиййяти иля таныш едя
билярди. Тябии ки, беля бир фцрсятдян максимум йарарланмаг лазым иди.
Бунун ящямиййяти Таиф галасындан гат-гат артыг иди. Бцтцн бунлары
нязяря алараг Пейьямбяр(с) Таиф галасынын мцщасирясиндян ял чякиб орду
иля бирликдя Щцнейн дюйцшцнцн ясирляри вя ялдя едилмиш гянимятин
сахланылдыьы Жяирраня мянтягясиня эялир.
Дюйцшдян сонра баш верянляр
Щцнейн вя Таиф дюйцшляри баша чатыр. Пейьямбяр(с) гяти бир нятижя
ялдя етмядян Щцнейн дюйцшцндян ялдя едилмиш гянимятляри бюлмяк
цчцн Жяирраня мянтягясиня эялир. Бу вахтадяк мцсялманларын галиб
эялдийи щеч бир дюйцшдя бу гядяр гянимят ялдя едилмямишди. Бу
дюйцшдян ялдя едилмиш гянимятля Ислам ордусу цчцн тяляб олунан
бцджянин бир щиссясини тямин етмяк оларды.
Пейьямбяр(с) он цч эцн Жяирранядя галыб гянимятляри хцсуси бир
формада бюлцшдцрцр. Ейни заманда ясирлярдян бязиси дя азад едилир.
Пейьямбяр(с) Щцнейн дюйцшцнцн бир нюмряли сябябкары Малик ибн
Овфун мцсялман олмасы цчцн дя тядбир щазырлайырды. Щязрят дюйцшдя
хидмят эюстярмиш щяр бир шяхся тяшяккцрцнц билдирмякля гейри-
мцсялманларын Ислама ряьбятини артырыр. Янсарла арасында баш вермиш
анлашылмазлыьа да мараглы бир хцтбя иля сон гойур.
Инсанларын щаггыны юдямяк
Пейьямбярин(с) ян эюзял хцсусиййятляриндян бири дя о иди ки,
инсанларын ян кичик щаггыны, щятта она жцзи йахшылыг едянин щаггыны
юдямякля онун явязини артыгламасы иля чыхырды. Мялум олдуьу кими
Пейьямбяр(с) ушаглыг иллярини Щявазян гябилясинин бир голу олан Бяни-
Сяд тайфасында кечирмишди. Щялимя адлы гадын щязрятя сцд веряряк беш ил
она дайялик етмишди.
Мцсялманлара гаршы дюйцшдя иштирак едиб бир сыра гадын вя ушаглары
ясир дцшян Бяни-Сяд тайфасы тутдуьу ямялдян чох пешман олмушду.
Онлар Мцщяммядин(с) ушаглыг илляринин Бяни-Сяд тайфасында кечдийини,
Щялимянин она сцд вердийини, диэяр тяряфдян дя щязрятин йахшылыьы
итирмяйян бир адам олдуьуну билиб йахшы анлайырдылар ки, сющбяти бу
Ябядиййят нуру 559
мяжрада давам етдирярлярся, Пейьямбяр(с) тяряддцд етмядян тайфанын
бцтцн ясирлярини азад едиб сярбяст бурахар. Бу мягсядля тайфа
аьсаггалларындан он дюрд няфяр, о жцмлядян Зцщейр ибн Сцряд вя
Пейьямбярин(с) сцд ямиси (гейд етмялийик ки, он дюрд няфярин щамысы
Исламы гябул етмишди) щязрятин щцзуруна эяляряк дейир: «Ясирляр арасында
сизин сцд бибиляриниз, сцд халаларыныз, сцд бажыларыныз вя сизя ушаглыг
илляриниздя хидмят етмиш шяхсляр дя вардыр. Бязи тайфа гадынларымызын сизин
бойнунузда олан щаггына хатир, йахшы олар ки, бцтцн ясирляримизи азад
едясиниз. Биз Ираг вя Шам щюкмдарлары Номан ибн Мцнзир вя Щарис ибн
Ябу Шимрдян беля бир хащиш етсяйдик, йягин ки, гябул едярдиляр. Сиз
мярщямят, мещрибанлыг нцмунясисиниз, сиздян онлардан эюзлядийимизин
артыьыны эюзляйирик.» Пейьямбяр(с) онларын жавабында буйурур: «Арвад-
ушаьынызы чох истяйирсиниз, йохса мал-дювлятинизи?» Жаваб верирляр ки,
арвад-ушаьымыздан артыг щеч ня ола билмяз. Щязрят буйурур: «Еля ися мян
юзцмцн вя Ябдцлмцттялиб ювладларынын пайына дцшяни юзцнцзя
гайтарырам. Анжаг Мцщажир вя Янсарын пайына дцшяня онлар юзляри ижазя
вермялидирляр. Мян зющр намазыны гылыб гуртардыгда сиз йериниздян галхыб
дейин ки, биз Пейьямбяри(с) мцсялманларын, мцсялманлары да
Пейьямбярин(с) йанында васитячи гярар вериб хащиш едирик ки, тайфамыздан
ясир дцшмцш арвад-ушаьы ясирликдян азад едясиниз. Бу вахт мян галхыб
юзцмя вя Ябдцлмцттялиб ювладларынын пайына дцшяни сизя баьышлайажаг,
башгаларындан да хащиш едяжяйям ки, онлар да юз пайларыны баьышласынлар.»
Бяни-Сяд тайфасындан олан он дюрд няфяр зющр намазындан сонра
щязрятин буйурдуьу кими едир. Пейьямбяр(с) юз пайыны онлара баьышлайыр,
диэяр мцсялманлар да Пейьямбяря(с) бахыб пайларына дцшяни онлара
баьышлайырлар. Йалныз Ягря ибн Щабисля Цйейня ибн Щисян пайыны баьышламыр.
Пейьямбяр(с) онлара буйурур ки, сиз пайыныза дцшян ясирляринизи онлара
баьышласаныз (азад етсяниз), сюз верирям ки, нювбяти илк дюйцшдян ялдя
едяжяйимиз гянимятдян щяр бир ясиринизин явязиня сизя алты ясир веряжяйям.1
Пейьямбярин(с) бу эюзял щярякяти Цйейнянин пайына дцшян бир
гадын истисна олмагла бцтцн Щявазян ясирляринин азад едилмяси иля
нятижялянир. Беляликля дя тяхминян алтмыш ил юнжя Щялимянин Бяни-Сяд
1 Мяьази Вагиди, ж-3, с-949-953
560 Щязрят Мущяммяд (с)
тайфасында якдийи йахшылыг аьажы бу эцн юз бящрясини верир1 вя онун
сайясиндя бцтцн ясирляр азадлыьа бурахылыр.
Ясирляр азад едилдикдян сонра Пейьямбяр(с) сцд бажысы Шейманы
йанына чаьытдырыр. Чийниндяки ябасыны йеря салыб бажысыны онун цстцндя
отуздурур. Онун вя аилясинин вязиййяти барядя марагланыр.
Пейьямбяр(с) Щявазян гябилясинин ясирлярини азад етмякля онларын
Ислама олан мараьыны икигат артырыр вя бцтцн гябиля цзвляри сямими-гялбдян
Исламы гябул едир. Беляликля, Сягиф гябиляси сонунжу мцттяфигини дя итирир.
Малик ибн Овфун Исламы гябул етмяси
Щязрят Пейьямбяр(с) йаранмыш фцрсятдян истифадя едяряк Бяни-Сяд
нцмайяндяляри васитясиля Малики Ислама дявят етмяк гярарына эялир. Бу
мягсядля онун щаггында марагландыгда щязрятя жаваб верирляр ки,
Малик Таифя гачыб Сягиф гябилясиндя йашайыр. Пейьямбяр(с)
нцмайяндяляря буйурур: «Эедин мяним адымдан она дейин ки, Исламы
гябул едярся, онун ясир дцшмцш бцтцн адамларыны азад едяжяк, цстялик
юзцня дя йцз баш дявя баьышлайажаьам.» Нцмайяндяляр
Пейьямбярин(с) сюзцнц Маликя чатдырырлар. Сягиф гябилясинин вязиййятинин
еля дя йахшы олмадыьыны вя щямчинин мцсялманларын да эцнбяэцн
эцжляндийинин шащиди олан Малик Исламы гябул едиб мцсялманлара
гошулмаг гярарына эялир. Лакин Сягиф гябилясинин онун бу мягсядиндян
аэащ олажаьындан горхуб бу щагда кимяся бир сюз демир. Фикрини ижра
етмякдян ютрц нцмайяндяляря тапшырыр ки, Таифдян хейли аралыда онун
цчцн бир кяжавя щазырласынлар. Юзц дя эизлижя Таифдян чыхыб щямин кяжавя
иля Жяирраняйя эяляряк Исламы гябул едир. Пейьямбяр(с) дя юз нювбясиндя
она вердийи вядя ямял едир, цстялик ону Няср, Сямаля вя Сялямя
гябиляляриндян олан мцсялманларын башчысы тяйин едир.
Малик тябиятжя мяьрур олдуьуна, щям дя Пейьямбярин(с) она
вердийи вязифядян суи-истифадя едяряк Сягиф гябилясини тязйигляря мяруз
гоймагла онлары игтисади сыхынтыда сахлайыр. О, бу мягама эялиб
чатмасында юзцнц Пейьямбяря(с) боржлу билиб щязрятин шяниндя бир
мядщиййя йазыр. Мядщиййянин илк бейти белядир:
1 Ят-Тябягатул-кубра, ж-2, с-153-154; Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-490
Ябядиййят нуру 561
«Мян юмрцмдя Мцщяммяд кимисини ня эюрмцш, ня дя
ешитмишям.»1
Дюйцш гянимятляринин бюлцшдцрцлмяси
Сящабяляр гянимятин тезликля бюлцшдцрцлмясини истяйирдиляр.
Пейьямбяр(с) щеч бир фикир билдирмядян бир дявянин йанында дайаныб
дявянин йунундан бир гядярини ики бармаьынын арасында тутараг жамаата
буйурур: «Мяним гянимятлярдян олан пайым йалныз онун хумсудур.
Щеч ону да юзцмя эютцрмяйиб сизя пайлайажаьам. Кимдя щяр ня
гянимят варса, щятта ийня-сап да олса, орталыьа гойсун ки, гой там
ядалятля бюлцшдцрцлсцн.»
Пейьямбяр(с) бцтцн бейтцл-малы сящабяляр арасында бярабяр
бюлцшдцрдц. Гянимятин она мяхсус хумсуну ися дцнянядяк Исламын ян
гаты дцшмянляриндян олуб тязяжя мцсялман олмуш шяхляр арасында
пайлайыр. Беляликля, Ябу Сцфйан, Мцавийя, Щцкейм ибн Щязам, Щарис
ибн Щарис, Щарис ибн Щишам, Сцщейл ибн Ямр, Щцвейтиб ибн Ябдцлцзза
вя Яла ибн Жарийянин щяр бириня йцз баш, нисбятян зяиф мювгейи оланлара
ися ялли баш дявя верир. Онлар бу бюйцк бяхшишя эюря Ислама даща чох
баьланырлар. Ислам фигщиндя беля шяхсляря «мцялляфятцл-гцлуб» (йяни,
Ислама даща чох мейллянмяляри цчцн зякат верилян шяхсляр) дейилир. Зякат
юдянилмяси дцзэцн сайылан дястядян бири дя мящз онлардыр.2
Ибн Сяд юз ясяриндя гейд едир ки, бу бяхшишин щамысы шяхсян
Пейьямбярин юзцня чатажаг хумсдан верилмишди вя онда башгаларынын
щаггындан биржя динар да олмамышдыр.3
Пейьямбярин(с) бязи шяхсляря беля бюйцк бяхшиш вермясини бир сыра
мцсялман щязм едя билмир. Пейьямбярин(с) бу иши ня мягсядля
эюрдцйцнц анламайанлар онун юз гябилясиня цстцнлцк вердийини эцман
едирляр. Щятта Бяни-Тямимдян олан Зцл-Хцвейсиря адлы бир шяхс
Пейьямбяря дейир ки, бу эцн мян сизин бцтцн щярякятляринизя фикир
верирдим, гянимят бюлэцсцндя ядалятя риайят етмядин. Онун сюзцндян
бярк наращат олан Пейьямбяр(с) буйурур: «Вай олсун сяня! Ядалят
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-491
2 Сирейи Ибн Щишам, ж-3, с-493
3 Ят-Тябягатул-кубра, ж-3, с-153
562 Щязрят Мущяммяд (с)
мяним йанымда олмайыб кимин йанында олажаг?!» Юмяр ибн Хяттаб ону
юлдцрмяк цчцн Пейьямбярдян(с) ижазя истяся дя, щязрят разы олмайыб
буйурур: «Онунла ишиниз олмасын. Ох камандан чыхдыьы кими эяляжякдя
о да диндян чыхажаг.»1 Тарих Пейьямбярин(с) щаглы олдуьуну сцбут едир.
Беля ки о, Ямирял-мюминин Ялинин(я) щакимиййяти дюврцндя харижиляр
фиргясинин башчысы олур. Лакин Ислам ганунларына ясасян жинайяткары
жинайятдян габаг жязаландырмаг дцзэцн олмадыьы цчцн Пейьямбяр(с)
дя онун жязаландырылмасына ижазя вермир.
Сяд ибн Цбадя дя бцтцн Янсар адындан онларын етиразыны
Пейьямбяря(с) чатдырыр. Щязрят она буйурур ки, Янсарын щамысыны бир йеря
топла, юзцм онларла сющбят едим. Янсар бир йеря топлашдыгда
Пейьямбяр(с) дя онларын йанына эялиб буйурур: «Сиз йолунузу азмыш
инсанлар идиниз, мяним васитямля щагга говушдунуз. Имкансыз идиниз,
имканыныз йахшылашды, бир-биринизля дцшмян идиниз, дост олдунуз.» Бу вахт
Янсар щязрятин сюзцнц тясдигляйяряк щамы бир аьыздан: «Доьрудур, ей
Аллащын Пейьямбяри!»-дейя жаваб верир. Пейьямбяр(с) даща сонра
буйурур: «Сиз мяня башга жцр дя жаваб веря вя бойнумда олан щаггынызы
диля эятиря билярдиниз. Дейя билярдиниз ки, ей Аллащын рясулу, Гцрейш сяни
тякзиб етдийи заман биз сяни тясдигляйиб гябул етдик, Гцрейш сяня кюмяк
етмядикдя биз кюмяк етдик, онлар сяни говду, биз ися сяня йер вердик.
Имкансыз олдуьун вахт сяня ял тутдуг. Ей Янсар! Иманлары мющкямлянсин
дейя, Гцрейшя вердийим мал-дювлят цчцн няйя эюря наращат олурсунуз?
Разы дейилсиниз ки, онлар юзляри иля гойун, дявя апарсынлар, сиз ися
Пейьямбяри апарасыныз? Анд олсун Аллаща, бцтцн жамаат бир тяряфя эется,
Янсар ися башга тяряфя, мян Янсарын эетдийи йолла эедярям.» Бунлары
буйуруб янсар вя ювладлары цчцн Аллащдан мярщямят диляйир.
Пейьямбярин(с) бу сюзляри янсары еля кюврялдир ки, щамы аьлайа-аьлайа
дейир: «Ей Аллащын рясулу, биз юз гисмятимизя разыйыг вя щеч бир
шикайятимиз йохдур.»
Пейьямбяр(с) дюйцш гянимятлярини бюлдцкдян сонра Мяккяйя
гайыдыб цмря зийаряти едир. Зилгядя айынын сону, йа да зилщяжжя айынын
яввялиндя ися Мядиняйя гайыдыр.
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-496
Ябядиййят нуру 563
Бир эянжин Мяккя валиси тяйин едилмяси
Щижрятин сяккизинжи или сона йахынлашмаг цзря иди. Гаршыдан бюйцк щяжж
мювсцмц эялирди. Илк дяфя олараг щяжж мярасиминя мцсялманлар башчылыг
едяжякди. Беля бир мярасимдя Пейьямбярин(с) иштиракы она ялавя стимул
веряжякди. Диэяр тяряфдян ися Мядинядя дя Пейьямбярин(с) кифайят гядяр
иши вар иди. Артыг цч ай иди ки, щязрят Мядинядян чыхмышды. Бязи ишляр вар иди
ки, Пейьямбяр(с) онлары шяхсян юзц ижра етмяли иди. Щязрят бцтцн жящятляри
эютцр-гой етдикдян сонра беля гярара эялир ки, цмря зийаряти иля кифайятляниб
тезликля Мядиняйя гайытсын. Йени фятщ едилмиш Мяккядя сийаси вя дини ишляря
нязарят етмяк цчцн дя нцмайяндяляр тяйин етмяк лазым иди. Бу бахымдан
Пейьямбяр(с) ийирми йашлы эянж, тядбирли, зякалы Цттаб ибн Цсейди Мяккя
валиси сечяряк онун цчцн айлыг бир дирщям мааш тяйин едир. Пейьямбяр(с)
танынмыш аьсаггаллар гала-гала ийирми йашлы бир эянжи вали тяйин етмякля
бцтцн фикирляри, ещтималлары алт-цст едир. О щязрят бунунла сцбут едир ки,
йцксяк мювгеляря сащиб олмаг цчцн йаш чохлуьу шярт дейил. Бу ишя йалныз
лайиг олан шяхс сечилмялидир, щярчянд йашы аз олса беля.
Мяккя валиси бюйцк бир йыьынжагда жамаата хитаб едяряк дейир: «Бу
ишимя эюря Пейьямбяр(с) мяним цчцн мааш тяйин едиб. Буна эюря дя
сизин щядиййяляринизя, кюмяйинизя щеч бир ещтийажым йохдур...»1
Пейьямбяр(с) ейни заманда Мяаз ибн Жябяли дя дини ишляр цзря
нцмайяндя тяйин едир. О, сящабяляр арасында Гуран щюкмлярини эюзял
билмяси иля ад чыхармышды. Пейьямбяр(с) бир дяфя ону щюкм вермяк цчцн
Йямяня эюндяряркян ондан сорушмушду ки, мцбащисяляри щялл едяркян
няйя ясасланажагсан? Мяаз: «Гурана»-дейя жаваб вермишди. Щязрят
йенидян сорушмушду ки, бирдян цзляшдийин мясяля Гуранда ачыг шякилдя
билдирилмяся, онда няйя ясасланажагсан? Мяаз беля жаваб верир: «Онда
Аллащын рясулунун щюкмляриня ясасланажаьам. Мян сизин вердийиниз
бцтцн щюкмляри йадымда сахламышам. Цзляшдийим мцбащисяли мясяляляр
сизин вердийиниз щюкмлярля уйьун эялярся, мян дя щямин щюкмц
веряжяйям.» Пейьямбяр(с) цчцнжц дяфя сорушур ки, бирдян еля бир
мцбащисяли мясяля иля растлашдын ки, о барядя Гуранда ачыг шякилдя щеч ня
дейилмяйиб вя мяним вердийим щюкмлярля дя уйьун эялмяди, онда
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-500
564 Щязрят Мущяммяд (с)
нейляйяжяксян? Мяаз жаваб верир ки, беля олан щалда ижтищад едиб ядалятя,
инсафа, мянтигя уйьун щюкм чыхаражаьам. Буну ешитдикдя Пейьямбяр(с)
буйурур: «Аллаща шцкцр олсун ки, чыхаражаьы щюкмля Аллащы разы салажаг бир
шяхс сечмишям.»1
Кяб ибн Зцщейр ибн Ябу Сялманын ящвалаты вя мяшщур гясидяси
Зцщейр ибн Ябу Сялма Жащилиййят дювр ярябляринин ян танынмыш
шаирляриндян вя йедди мцяллягя мцяллифляриндян бири олмушдур. Онун да
йаздыьы мцяллягя дахил олмагла бу йедди мцяллягя узун илляр Кябя
диварындан асылмыш вя яряб ядябиййатынын шащ ясярляри сайылмышдыр.
Зцщейр щязрят Мцщяммяд(с) пейьямбяр сечилмяздян габаг вяфат
етмишдир. Онун Бцжейр вя Кяб адлы ики оьлу вар иди. Бцжейр Исламы гябул
едиб Пейьямбярин(с) сящабяси олса да, гардашы Кяб, щязрятля дцшмянчилик
едирди. Ирсян бюйцк тябя малик Кяб ибн Зцщейр юз гясидяляриндя
Пейьямбяри(с) тянгид едяряк жамааты она гаршы тящрик едирди.
Щижрятин сяккизинжи или зилгядя айынын 24-дя Пейьмбяр(с) Мядиняйя
чатыр. Кяб ибн Зцщейрин гардашы Бцжейр Мяккянин фятщи, Таифин
мцщасиряси бойунжа Пейьямбяри(с) мцшайият етмишди. О, юз эюзляри иля
эюрмцшдц ки, Пейьямбяр(с) она гаршы шеир йазанлары тящдид едир, онларын
гятлиня фярман верирди. Щятта беля шаирлярдян бири гятля дя йетирилир, икиси
ися гачыб дидярэин дцшцр.
Бцжейр мяктуб васитясиля гардашына бу щагда хябярдарлыг едир.
Мяктубун сонунда ону да йазыр ки, Пейьямбярля(с) дцшмянчилийя
давам едярся, эеж-тез йахаланыб юлдцрцляжяк. Анжаг щязрятин щцзуруна
эялиб пешманчылыг щисси кечирдийини билдирярся, Пейьямбяр(с) онун
тягсириндян кечиб баьышлайар.
Гардашына бцтцн варлыьы иля инанан Кяб етдикляриндян пешман олуб
Мядиняйя эялир. Мясжидя эялдикдя Пейьямбяр(с) сцбщ намазыны гылмаьа
щазырлашырды. Илк дяфя олараг Пейьямбярля бирликдя намаз гылыр. Намаздан
сонра щязрятин йанында отуруб ялини онун ялинин цстцня гойараг дейир: «Ей
Аллащын рясулу, Кяб ибн Зцщейр юз ямялляриндян пешман олуб. Яэяр инди
шяхсян сизин щцзурунуза эялиб Исламы гябул етдийини билдирярся, ону
1 Ят-Тябягатул-кубра, ж-2, с-347
Ябядиййят нуру 565
баьышлайажагсынызмы?» Пейьямбяр(с) буйурур ки, бяли, баьышлайарам. Бу
заман Кяб дейир ки, Кяб ибн Зцщейр мян юзцмям.
Кяб яввялки сящвлярини арадан галдырмаг мягсядиля габагжадан
Пейьямбярин(с) мядщиня йаздыьы гясидясини щязрятин щцзурунда
охуйур.1 Бу гясидя Кяб ибн Зцщейрин ян эюзял гясидяляриндян биридир. О,
бу гясидяни Пейьямбярин(с) щцзурунда охудуьу эцндян етибарян
сящабяляр ону язбярлямяйя башлайырлар. Мцсялман алимляр тяряфиндян
она чохлу шярщляр дя йазылмышдыр. Яряб ядябиййатында «Бянят Суад» ады
иля мяшщур олан 58 бейтлик бу гясидя ламиййя (бейтлярин сону «лям» (л)
щярфи иля битян шеир нювц) гисминдяндир.
Яняняви яряб ядябиййатында шаирляр юз шеирлярини йа мяшугяляриня
хитаб, йа да тярк едилмиш обайа хитабла башладыьы кими Кяб ибн Зцщейр дя
гясидяйя ону тярк етмиш мяшугяси-юз ямиси гызы Суадла башлайыр.
Нящайят, етдийи ямялляриня эюря пешманчылыг щисси кечиряряк дейир:
Пейьямбярин мяни тящдид етдийи гулаьыма чатды.
Анжаг Пейьямбярдян йалныз яфв вя мярщямят эюзлянилир.
Пейьямбяр еля бир нурдур ки, инсанлар онун сайясиндя щагга чатыр.
О, Аллащын еля бир гылынжыдыр ки, щяр йердя галиб эялир.
Севинж вя кядярин бир-бириня гарышмасы
Щижрятин сяккизинжи илинин сонунда Пейьямбярин(с) бюйцк гызы
Зейняб вяфат едир. О, щяля бесятдян юнжя халасы оьлу Ябцл Асла аиля
гурмушду. Атасы пейьямбяр сечилдикдян дярщал сонра она иман эятирир.
Яри ися мцшрик олараг галыр. Ябцл Ас Бядр дюйцшцндя мцсялманлара
гаршы иштирак едиб ясир дцшцр. Пейьямбяр(с) ону азад едиб тапшырыр ки,
щяйат йолдашыны (йяни, Пейьямбярин гызыны) дярщал Мядиняйя эюндярсин.
О да Пейьямбяря сюз верир ки, ону мцтляг Мядиняйя эюндяряжяк.
Мяккяйя гайытдыгда вердийи сюзя ямял едяряк Зейняби Мядиняйя йола
салыр. Бундан хябяр тутан Мяккя мцшрикляри ону эери гайтармаг цчцн
бир няфяри ардынжа эюндярирляр. Онун ардынжа эялян шяхс йолда она чатыб
низяни кяжавяйя батырыр. Горхудан Зейнябин бятниндяки ушаг еля
1 Сирейи Щяляби, ж-3, с-242
566 Щязрят Мущяммяд (с)
орадажа дцшцр. Лакин Мядиняйя эетмяк фикриндян дюнмцр. Нящайят,
йорьун-арьын юзцнц Мядиняйя чатдырыб юмрцнцн сонунадяк хястя йатыр.
Бу кядяр щиссиня бир севинж щисси гатылыр. Беля ки, щямин илин сонунда
Пейьямбярин(с) Мисир щюкмдары Мегугесин онун цчцн щядиййя
эюндярдийи кяниздян-Марийадан бир оьлу олур. Ушаьын адыны Ибращим
гойурлар. Мамача Пейьямбяря(с) оьлу олдуьу барядя мцъдя вердикдя
щязрят она бюйцк бир янам баьышлайыр. Ибращимин анадан олмасынын
йеддинжи эцнцндя Пейьямбяр(с) бир гойун кясир, ушаьын сачыны гырхдырыб
тцкцн аьырлыьы гядяр эцмцшц Аллащ йолунда сядягя верир.1
1 Тарихул-хямис, ж-2, с-131
Ябядиййят нуру 567
ЩИЖРЯТИН ДОГГУЗУНЖУ ИЛИНДЯ БАШ ВЕРМИШ
ЩАДИСЯЛЯР
Ян бюйцк ширк мяркязи олан Мяккянин мцсялманлар тяряфиндян фятщ
едилмясиндян сонра инадкар яряб гябиляляри йаваш-йаваш Ислама мейл етмяйя
башлайырлар. Мцсялманларын Мяккяни фятщ едяжяйини тясяввцр едя билмяйян
бу гябиляляр мцсялманлара йахынлашмагдан башга чыхыш йолу эюрмцр. Бу
бахымдан мцтямади олараг мцхтялиф дястяляр гябиля башчылары иля бирликдя
Пейьямбярин(с) щцзуруна эялиб Исламы гябул етдиклярини билдирирляр. Щижрятин
доггузунжу илиндя Мядиняйя эялян беля дястялярин сайы о гядяр чох
олмушдур ки, щямин или «нцмайяндяляр или» адландырмышлар.
Зейд ял-Хейлин башчылыьы иля Тейй гябилясинин нцмайяндя щейяти
Мядиняйя эялдикдя гябиля башчысы сющбят едяркян Пейьямбяр(с) онун
мятанятиня, ирадясиня щейран галыб буйурур: «Мян танынмыш адамларла
чох растлашмышам, онлары ешитдийимдян ашаьы эюрмцшям. Анжаг Зейдин
ешитдийимдян дя артыг олдуьуну эюрдцм. Йахшы олар ки, бундан сонра
ону Зейд ял-Хейл йох, Зейд ял-Хейр чаьыраг.»1
Мядиняйя эялян нцмайяндя щейятляринин мажяраси вя онларын
Пейьямбярля(с) сющбятлярини дягигликля арашдырдыгда мялум олур ки,
Ярябистан йарымадасында Ислам дини ясасян тяблиь вя мянтиги дявят
васитясиля йайылмышдыр. Дцздцр динин йайылмасынын гаршысыны алмаьа
чалышан Ябу Сцфйан, Ябу Жящл кими фитнякарлар да олмушдур вя
Пейьямбяр(с) мящз бу фитнякарларын фитнясини йатырмагдан ютрц
дюйцшмяк мяжбуриййятиндя галырды. Щеч бир дин гаршысындакы бу
манеяляри арадан галдырмадан инкишаф едиб йайыла билмяз. Буна эюря дя
тякжя Ислам пейьямбяри дейил, бцтцн пейьямбярляр щяр шейдян габаг
мящз бу манеяляри арадан галдырмаьа чалышмышлар.
Щижрятин доггузунжу илиндя Мядиняйя эялян нцмайяндя щейятляри
иля баьлы Гуран да юз мцнасибятини билдирмишдир: «Аллащын кюмяйи вя о
(бюйцк) зяфяр (Мяккянин фятщи вя диэяр зяфярляр) эялдийи заман,
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-577
568 Щязрят Мущяммяд (с)
инсанларын дястя-дястя Аллащын дининя дахил олдуглары заман Ряббиня
щямд-сяна етмякля бярабяр Ону зикр ет, Ондан баьышланмаг диля. О,
щягигятян, даим нязяр йетирян вя тювбяляри гябул едяндир.»1
Щижрятин доггузунжу илиндя мцхтялиф нцмайяндя щейятляринин
Мядиняйя эялиши иля йанашы, щям дя бир сыра йцрцш вя кичик дюйцшляр баш
вермишдир ки, Пейьямбяр(с) бунлардан йалныз бириндя - Тябук
дюйцшцндя шяхсян иштирак етмишдир. Бу йцрцшляр ясасян бязи гябилялярдя
щяля дя пярястиш едилян бцтляри мящв етмяк характери дашымышдыр.
Бцтханаларын даьыдылмасы
Пейьямбярин(с) ян башлыжа вязифяси инсанлар арасында тякаллащлыьы
йайыб бцтпярястлийя, чохаллащлыьа сон гоймаг иди. О, щагдан узаг
дцшянляри илк нювбядя мянтигля, дялил-сцбутла щагга дявят едир, йанлыш
йолда олдугларыны баша салмаьа чалышырды. Дедикляринин онлара тясир
етмядийини эюрдцкдя ися онлара гаршы зор тятбиг етмяк мяжбуриййятиндя
галырды. Нежя ки, инфексион хястялийин йайылмамасы цчцн инсанлара ваксин
вураркян кимся ваксин гябул етмякдян имтина етдикдя она мяжбури
шякилдя ваксин вурулур, Пейьямбяр(с) дя бцтпярястлийин, чохаллащлыьын
кечижи бир хястялик олдуьуну билдийи цчцн йери эялдикдя жамааты ондан
зорла узаглашдырмаьа сяй эюстярирди. Чцнки Аллащ-таала тяряфиндян вящй
васитяси иля она мялум иди ки, бцтпярястлик жямиййятдя бцтцн мяняви
дяйярляри арадан апарыр. Буна эюря дя Аллащ ону бу хястялийи арадан
галдырмаьа эюндярмишди. Бу йолда кимся она етираз едярдися, она гаршы
истянилян формада мцбаризя апарырды.
Ислам ордусунун эет-эедя артан нцфузу Пейьямбяря(с) бу имканы
йарадыр ки, Щижаз ятрафындакы бцтханалары даьытмагдан ютрц ятраф бюлэяляря
щярби дястяляр езам етмякля бцтпярястлийин кюкцнц кяссин. Беля дястялярдян
бири дя Ялинин(я) башчылыьы иля Тейй гябилясиня эюндярилмиш дястя олмушдур.
Яли(я) Тейй гябилясиндя
Щязрят Пейьямбяря(с) мялумат чатмышды ки, Тейй гябилясиндя щяля
дя бюйцк бир бцтя ситайиш едилир. Бцтхананы даьытмаг мягсядиля
Пейьямбяр(с) Ялини(я) 150 атлы иля Тейй гябилясиня эюндярир. Яли(я)
1 Няср-1-3
Ябядиййят нуру 569
гябилянин мцсялманлара мцгавимят эюстяряжяйини билирди. Буна эюря дя
бцтханайа сящяр тездян щцжум едир. Бцтхананы даьыдыб бцтц сындырыр,
мцгавимят эюстярмиш бир нечя няфяри дя ясир эютцрцб Мядиняйя гайыдыр.
Бу щцжум заманы сяхавяти дилляр язбяри олмуш Щатям Тайинин (Тейй
гябилясиндян олдуьу цчцн мящз Тайи адландырылмышдыр) оьлу, атасындан
сонра гябиляйя башчылыг етмиш вя сонрадан ян фядакар мцсялманлардан
бириня чеврилмиш Ядийй ибн Щатям гачыб Шама эедир. О, бу щагда дейир:
«Исламы гябул етмяздян габаг мян хачпяряст идим. Пейьямбяр
щаггында апарылмыш мянфи тяблиьат нятижясиндя гялбимдя она гаршы бюйцк
нифрят щисси вар иди. Онун Щижаздакы наилиййятляриндян хябярдар идим вя
билирдим ки, ня вахтса мцсялманлар мяним дя гябилямин цстцня
эяляжякляр. Юз динимдян дюнмямяк вя еляжя дя мцсялманларын ялиня
дцшмямяк цчцн нюкярляримя тапшырмышдым ки, итиэедян дявяляри щазыр
сахласынлар. Ня вахтса мцсялманлар бурайа щцжум етсяляр, дярщал
дявяйя миниб Шама гача билим. Йолларда да эюзятчиляр гоймушдум ки,
мцсялманлар щцжум етдикдя мяни тез хябярдар етсинляр. Бир эцн
эюзятчилярдян бири эялиб мцсялманларын гябиляйя щцжума кечдийини
билдирир. Арвад-ушаьымы да эютцрцб дярщал Шама щярякят етдим. О
вахтлар Шам, Шяргдя хачпярястлийин ясас мяркязи сайылырды. Анжаг бажым
гябилядя галдыьы цчцн ясир дцшдц. Бажымы диэяр ясирлярля бирликдя
Мядиняйя апарыб Пейьямбяр мясжидинин йахынлыьында ясирляр цчцн
нязярдя тутулмуш евдя сахлайырлар. О, ясирлик мцддятиндя башына
эялянляри беля нягл едир: «Бир эцн Пейьямбяр(с) намаз гылмаг цчцн
мясжидя эяляркян ясирлярин сахланылдыьы евин гаршысындан кечирди. Мян
фцрсятдян истифадя едиб онун габаьына чыхараг дедим ки, йа Рясуляллащ,
атам вяфат едиб, гяййумум да чыхыб эедиб. Мяня миннят гойараг азад
ет чыхым эедим. Аллащ сянин кюмяйин олсун! Пейьямбяр сорушду ки,
гяййумун ким иди? Жаваб вердим ки, гардашым Ядийй ибн Щатям.
Щязрят буйурду: «Аллащдан вя Пейьямбяриндян гачыб Шама сыьынан
Ядиййими дейирсян?» Буну дейиб мясжидя доьру эедир. Сящяриси эцн дя
щямин щадися баш верди, лакин йеня бир нятижяси олмады. Нювбяти эцн ися
артыг Пейьямбяря бу барядя дя щеч ня демяк фикрим йох иди. Лакин
Пейьямбяр(с) йеня дя щямин йердян кечяндя архасында олан бир эянж
мяня ишаря етди ки, дцнянки сюзлярими йеня дя тякрарлайым. О эянжин
570 Щязрят Мущяммяд (с)
ишаряси мяни цмидляндирди вя галхыб илк ики эцндя дедиклярими йеня
тякрарладым. Пейьямбяр(с) жавабымда буйурду: «Эетмяк цчцн тялясмя.
Мян сяни етибарлы бир адамла юз вятяниня эюндярмяк истяйирям. Щялялик
беля бир шяраит йохдур.» Пейьямбярин(с) архасында олан о эянж Яли ибн
Ябуталиб имиш.»
Бир эцн гощумларымдан биринин дя ичярсиндя олдуьу карван
Мядинядян Шама эедирди. Бажым Пейьямбярдян хащиш едир ки, щямин
карванла Шама-мяним йаныма эетмясиня ижазя версин. Пейьямбяр онун
хащишини гябул едир, сяфяр цчцн она миник, эейим вя бир гядяр дя пул
верир. Мян Шамда юз отаьымда отурдуьум вахт бирдян гапынын аьзында
цзяриндя кяжавя олан бир дявянин дайандыьыны эюрдцм. Бахыб эюрдцм
ки, эялян бажымдыр. Ону кяжавядян дцшцрцб евя апардым. Бир гядяр
истиращятдян сонра бажым эилейлянмяйя башлайыб ону гябилядя тяк
гойдуьум, юзцм ися Шама эялдийим цчцн етиразыны билдирди.
Бажым чох аьыллы гадын иди. Бир эцн онунла Пейьямбяр щаггында
сющбят едяркян сорушдум ки, онун барясиндя аьлын ня кясир? Жаваб
верди ки, онун чох йцксяк дяйярляря сащиб олдуьуну эюрдцм. Мяслящят
эюрцрям ки, тезликля онунла достлуг ялагяси йарадасан. Яэяр о щягигятян
дя пейьямбярдирся, онда она иман эятирян шяхс сяадятя чатар. Йох яэяр
о, ади бир щюкмдардырса, бунун да сяня щеч бир зийаны дяймяз. Яксиня,
онун имканларындан файдаланарсан.»
Ядийй ибн Щатямин Мядиняйя эялиши
Ядийй ибн Щатям дейир: «Бажымын дедикляри аьлыма батды. Буна эюря дя
Мядиняйя эетмяк гярарына эялдим. Мядиняйя чатдыгда бирбаша мясжидя-
Пейьямбярин йанына эетдим. Мяни таныдыгда йериндян галхыб ялимдян
тутараг евиня апарды. Йолда гожа бир гары онунла растлашыб сющбяр етмяйя
башлады. Эюрдцм ки, Пейьямбяр онунла чох мещрибанжасына ряфтар едиб
тямкинля сюзлярини динляйир. Онун эюзял яхлагы мяни щейран гоймушду.
Юзлцйцмдя онун ади бир щюкмдар олмадыьы гянаятиня эялдим. Евиня дахил
олдугда садя щяйат тярзи диггятими жялб етди. Хурма аьажынын лифляриндян
щазырланмыш дюшяйи мяня тяряф чякиб цстцндя отурмаьымы билдирди. Юзц ися
щясир, йа да гуру йерин цстцндя яйляшди. Онун тявазюкарлыьы мяни щейран
етмишди. Онун бцтцн инсанлара, щятта ян ади шяхся щюрмят етмясиндян
Ябядиййят нуру 571
анладым ки, о, ади щюкмдар дейил. Сонра Пейьямбяр цзцнц мяня тутуб
щяйатымда баш верянляр, мяня аид хцсусиййятляр барядя мялумат вериб
буйурду: «Мяэяр сян хачпяряст дейилсян?» Жаваб вердим ки, ялбяття
хачпярястям. Деди: «Бяс онда няйя эюря гябилянин эялиринин дюрддя бирини
юзцня аид едирсян? Мяэяр сизин дин буна ижазя верир?» Жаваб вердим ки,
хейр. Мян онун бу гейби хябярляриндян пейьямбяр олдуьуну йягин етдим.
Еля бу фикирдя икян даща бир сюзц диггятими жялб етди. Буйурду ки,
мцсялманларын мадди жящятдян имкансыз олмасы Исламы гябул етмяйиня
мане олмасын. Бир вахт эяляр ки, дцнйанын бцтцн мал-дювляти мцсялманлара
нясиб олар вя щеч кяс ону сайыб гуртара билмяз. Йох яэяр дцшмянлярин
чохлуьу, мцсялманларын ися азлыьы Исламы гябул етмяйиня мане олурса, анд
олсун Аллаща, бир вахт эяляжяк Ислам щяр тяряфя йайылажаг вя кимсясиз
гадынлар да Гадисиййядян дуруб Аллащын евиня зийарятя эяляжякляр. Щеч кяс
дя онлара дяйиб долашмайажаг. Бу эцн щакимиййят башында башгаларыны
эюрцрсянся, сяня сюз верирям ки, вахт эяляжяк мцсялманлар Кясра сарайларыны,
Бабили дя фятщ едяжякляр.»
Ядийй ибн Щатям ялавя едяряк дейир: «Мян Пейьямбярдян(с) сонра
хейли йашайыб эюрдцм ки, доьрудан да ян ужгар нюгтялярдян кимсясиз
гадынлар Кябяйя зийарятя эялир вя щеч ким дя онлара дяйиб долашмыр. Ону да
эюрдцм ки, мцсялманлар Бабили фятщ едиб Кясра тахт-тажына сащиб чыхдылар.
Цмид едирям ки, дцнйанын бцтцн сярвятинин мцсялманлара доьру ахыб
эялмясини дя эюрям.»1
Мярщум Тябярси, «Онлар Аллащын явязиня юз кешиш вя ращиблярини
танрылыьа гябул етдиляр»2 айясинин тяфсириндя Пейьямбярля(с) Ядийй ибн
Щатямин эюрцшцнц гейд едяряк йазыр: «О, Пейьямбярин(с) щцзуруна
эяляркян щязрят гейд олунан айяни охуйурду. Айяни битирдикдян сонра
Ядийй щязрятя етиразыны билдириб дейир ки, биз кешиш вя ращибяляримизя ибадят
етмирик. Няйя эюря сиз бизя беля бир ямяли нисбят верирсиниз? Пейьямбяр(с)
буйурур: «Кешиш вя ращибляриниз Аллащын щалалыны щарам, щарамыны ися щалал
етсяляр, онлара табе оларсынызмы?» Ядийй: «Бяли»-дейя жаваб вердикдя щязрят
1 Мяьази Вагиди, ж-3, с-988-989; Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-578-581
2 Тювбя-31
572 Щязрят Мущяммяд (с)
буйурур: «Бу, о демякдир ки, демяли, сиз онлары танрылар кими гябул
етмисиниз.»1
1 Мяжмяцл-бяйан, ж-3, с-24
Ябядиййят нуру 573
ТЯБУК ДЮЙЦШЦ
Сурийа сярщяди иля Щижр вя Шам (индики Дямяшг нязярдя тутулмур)
йоллары арасында йерляшян вя булаг башында тикилмиш бир гала Тябук
адланырды. О вахт ки Сурийа, мяркязи Константинопол олан Шярги Бизанс
империйасынын табечилийиндя иди. Шам сярщядляриндя йашайан ящалинин
щамысы хачпярясят иди. Ятраф яразийя башчылыг едян шяхсляр Шам щюкмдары
тяряфиндян тяйин едилир, Шам щюкмдарынын юзц ися билаваситя Бизанс
императору тяряфиндян сечилирди.
Ислам дининин Ярябистан йарымадасында сцрятля инкишафы вя
мцсялманларын бюлэядяки гялябяляри хябяри о дюврцн мцхтялиф васитяляри
иля йарымададан кянарда йайылыр вя дцшмянляри чаря фикирляшмяйя
мяжбур едирди.
Мяккянин мцсялманлар тяряфиндян фятщ едилмяси, Ислам
мцжащидляринин дюйцш жябщяляриндяки язмкарлыьы Бизанс императоруну
бюйцк бир орду иля мцсялманлара щцжум етмяк фикриня эятирир. Чцнки
Исламын артан сцрятля инкишаф етмясини юз щюкумятинин зяифлямяси иля
нятижяляняжяйини дцшцнцрдц.
О вахткы Бизанс империйасы Иран империйасынын гаршысында дуруш
эятиря билян йеэаня дювлят иди. Бизанслылар Иран цзяриндяки гялябялярдян
сонра чох мяьрур олмушдулар. Мцсялманлара щцжум етмяк мягсядиля
дюврцн ян мцасир силащлары иля тяжщиз едилмиш гырх минлик Бизанс ордусу
Шам сярщядляриня гядяр ирялиляйир. Орада ятраф гябиляляр, о жцмлядян
«Ляхим», «Амиля», «Гяссан» вя «Жяззам» гябиляляри дя онлара гошулур.
Ордунун юн сырасы Бялгайадяк эялиб чыхыр.1
Щижаздан Шама эет-эял едян тижарят карванлары Шам сярщядляриндя
Бизанс ясэярляринин топландыьыны Пейьямбяря чатдырыр. Пейьямбяр(с)
чыхыш йолуну йалныз бюйцк бир орду иля онларын гаршысына чыхмагда эюрцр.
Шящидлярин ганы вя Пейьямбярин(с) язиййятляри бащасына гурулмуш вя
1 Ят-Тябягатул-кубра, ж-2, с-165
574 Щязрят Мущяммяд (с)
демяк олар бцтцн Ярябистан йарымадасына йайылмыш Ислам динини няйин
бащасына олурса олсун, горумаг лазым иди.
Бизанс ордусунун щцжума кечмяси хябяри Мядиняйя о вахт эялиб чатыр
ки, жамаат щяля мящсулу йыьмамышды. Хурмалар йаваш-йаваш йетиширди.
Мядиняйя бир нюв гящятлик цз вермишди. Лакин мюмин инсанлар цчцн
мяняви щяйат уьрунда, Аллащ йолунда жищад етмяк щяр шейдян цстцндцр.
Орду тяшкил едилмяси вя дюйцш бцджясинин щазырланмасы
Пейьямбяр(с) Бизанс ордусунун эцжцня нисбятян бяляд иди. Буна
эюря дя беля щесаб едирди ки, бу жищадда гялябя газанмаг цчцн мяняви
амилля (Аллаща инам вя Аллащ хатириня дюйцшмяк) йанашы ейни заманда
мцтяшяккил ордуйа да ещтийаж вардыр. Бу мягсядля Пейьямбяр(с)
Мяккяйя вя Мядинянин ятрафына гасидляр эюндярир ки, мцсялманлары
дюйцшя чаьырсын. Ейни заманда имканлы шяхслярдян зякат юдямякля
дюйцш бцджясинин тяшкил едилмяси дя тяляб олунур. Беляликля, он мин
няфяри сцвари, ийирми мини ися пийада олмагла отуз мин няфярлик бир орду
Мядиня дцшярэясиндя-Сяниййятцл-видада щазыр вязиййятя эятирилир. Дюйцш
бцджяси дя демяк олар ки, тямин едилир. Пейьямбяр(с) щяр гябиляйя бир
байраг эютцрмяк тапшырыьыны да верир.1 Тювбя сурясинин бир нечя айяси
мящз бу мясяля иля баьлы назил олмушдур.
Мядинядя жясус шябякясинин ашкар едилмяси
Щязрят Пейьямбяр(с) мялумат топламаьа бюйцк юням верирди.
Газанылмыш гялябялярин йарысы бу амилин нятижяси олмушдур. Буна эюря дя
бир чох мякрли планларын гаршысы еля йериндяжя алынырды.
Тябук дюйцшцня чыхмаздан габаг Пейьямбяря(с) беля бир мялумат
верилир ки, йящуди Сцвейлимин евиндя топлашан мцнафигляр мцсялманлары
дюйцшдя иштирак етмякдян йайындырмаг мягсядиля план щазырлайырлар.
Пейьямбяр(с) онлары горхудуб бир даща беля фикря дцшмясинляр дейя,
Тялщя ибн Цбейдуллаща тапшырыр ки, бир нечя няфярля бирликдя мцнафигляр
орада топлашан заман евя од вуруб йандырсын. Гой бу щал башгаларына да
ибрят олсун. Тялщя Пейьямбярин(с) буйурдуьу кими едир. Мцнафигляр евдя
мцзакиря апараркян Тялщя евя од вуруб йандырыр. Мцнафигляр чятинликля
1 Ят-Тябягатул-кубра, ж-2, с-166
Ябядиййят нуру 575
дя олса, аловларын арасындан гачыб чюля чыха билирляр вя йалныз бир няфярин
айаьы сыныр.1
Ордуйа гошулмагдан имтина едянляр
Тябук дюйцшц ясл мюминляри мюмин жилдиня эирянлярдян айырд
етмяк цчцн ян эюзял фцрсят иди. Беля ки, цмуми сяфярбярлик елан едилян
заман олдугжа исти эцнляр кечирди вя жамаат мящсул йыьымына
щазырлашырды. Бязи шяхслярин мцхтялиф бящанялярля дюйцшя эетмякдян
бойун гачырмасы онларын ясл симасыны цзя чыхарыр. Тювбя сурясинин бир
нечя айяси мящз бу мясяля иля баьлы назил олмушдур.
Тябук дюйцшцндя бир нечя груп ашаьыдакы сябябляря эюря иштирак едя
билмямишдир:
1) Шящвятпярястляр: Пейьямбяр(с) Жядд ибн Гейся дюйцшдя иштирак
тяклифи етдикдя о, беля жаваб верир: «Мяним гадына бюйцк истяйим вар.
Горхурам ки, дюйцшя эялиб бизанслы гадынлара эюзцм саташар, нятижядя
фитня-фясада дцшярям.» Пейьямбяр(с) онун бу мянтигсиз вя эцлцнж
бящанясиня эюря даща ону дюйцшя апармаг фикриндян дашыныр. Ашаьыдакы
айя назил олуб Жядд ибн Гейси данлайыр: «Онлардан (мцнафиглярдян):
«Мяня (дюйцшя эетмямяйя) изн вер, мяни фитняйя салма!»-дейянляр дя
вар. Билин ки, онлар (юзляри) фитняйя дцшмцшляр. Шцбщясиз ки, Жящянням
кафирляри бцрцйяжякдир!»2
2) Мцнафигляр: Гялбян Исламы гябул етмяйян цздя юзцнц мцсялман
кими эюстярянлярин юзляринин дюйцшя эетмямяляри азмыш кими, щяля
башгаларыны да дюйцшя эетмякдян йайындырмаьа чалышырдылар. Бязян
буну щаванын щяддян артыг исти олмасы иля ялагяляндирирдиляр. Гуран ися
онларын бу бящанясиня беля жаваб верир: «(Дюйцшя эетмяйян мцнафигляр)
дедиляр: «Бу истидя дюйцшя чыхмайын!» (Йа Рясуляллащ!) Де: «Жящянням
оду даща истидир!» Каш биляйдиляр!»3
Бязи мцнафигляр дя мюминляри горхудараг дейирдиляр ки, яряблярин
бизанслыларла дюйцшмяйя эцжц йетмяз. Чох чякмяз щамыныз ясир алыныб
базарда гул кими сатыларсыныз.4
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-517
2 Тювбя-49
3 Тювбя-81
4 Мяьази Вагиди, ж-3, с-1003
576 Щязрят Мущяммяд (с)
3) Аьлайанлар: «Дюйцшдя иштирак етмяк язминдя олан бязи сящабяляр
Пейьямбярин(с) щцзуруна эялиб онлара миник васитяси вермясини хащиш
едирляр. Пейьямбяр(с) онлара мянфи жаваб вердикдя (минмяйя щеч бир
васитя олмадыьыны сюйлядикдя) онлар наращат олуб аьламаьа башлайырлар.
Пейьямбярин(с) сящабяляри арасында щийляэяр, бящаня эятирян, вяфасыз
шяхсляр вар идися, явязиндя жищада эедя билмядикляриня эюря наращат олуб
эюз йашы тюкянляр дя олмушдур. Ислам тарихиндя бу груп «аьлайанлар» ады
иля танынмышдыр вя Аллащ-таала онларын иманыны йцксяк гиймятляндиряряк
буйурур:
«(Дюйцшя эетмяйя миникдян ютрц) йанына эялдикдя: «Сизин
минмяйиниз цчцн бир щейван тапмырам»-дейяркян (жищад йолунда) сярф
етмяйя бир шей тапа билмядикляри цчцн кядярдян эюзляриндян йаш аха-аха
эери дюнянляря дя щеч бир эцнащ йохдур!»1
4) Мящсул йыьанлар: Ислам вя жищада гялбян баьланмыш Кяб, Щилал,
Мяраря кими бязи сящабяляр мящсулларыны топламадыглары цчцн беля
гярара эялирляр ки, мящсулу топлайыб гуртаран кими Мядинядян чыхыб
ордуйа гошулсунлар. Гуран (Тювбя суряси, 118-жи айя) онларын бу
щярякятини гятиййятля писляйир. Дюйцшдян гайытдыгдан сонра
Пейьямбяр(с) дя онлары жидди тянбещ едир. Щязрятин бу щярякяти
башгаларына да бюйцк ибрят дярси олур.
5) Фядакар мюминляр: Дюйцш цчцн ялляриндян эяляни едиб щятта
ордуйа да гошулмаг истяйян бязи шяхсляр дя вар иди ки, бу вя диэяр
сябябдян дюйцшя эедя билмирляр. Лакин онлар орду топланылмасында
олдугжа язмкарлыг эюстярмишдиляр.
Яли(я) Тябук дюйцшцндя иштирак етмир
Ямирял-мюминин Яли ибн Ябуталибин(я) цстцнлцкляриндян бири дя о
иди ки, бу вахтадяк бцтцн дюйцшлярдя Пейьямбярля(с) бирликдя олмуш вя
ордунун ясас байраьыны эютцрмяк шяряфиня чатмышдыр. Тябук дюйцшцндя
ися Пейьямбярин(с) эюстяриши иля Яли(я) Мядинядя галыр. Чцнки
Пейьямбяр(с) чох йахшы билирди ки, бязи мцнафигляр Пейьямбяр(с)
Мядинядя олмадыьы вахт фцрсятдян истифадя едиб Мядинядяки сабитлийи
1 Тювбя-92
Ябядиййят нуру 577
позмаг вя йени гурулмуш Ислам щюкумятини девирмяйя жан атарлар. Бу
да йалныз о вахт мцмкцн ола билярди ки, Пейьямбяр(с) вя сящабяляр узаг
сяфяря чыхмыш олсунлар. Щязрятин эетдийи дюйцшляр арасында Тябук ян
узагда баш веряни иди. Пейьямбяр(с) Мящяммяд ибн Мяслямяни
Мядинядя юз жанишини тяйин ется дя, Ялийя(я) буйурур ки, сян бурада
мяним Ящли-бейтимин вя еляжя дя мцщажирлярин аиляляринин гяййумусан.
Буна мян вя сяндян даща лайигли шяхс йохдур.
Ямирял-мюминин Ялинин(я) Мядинядя галмасы мцнафигляри чох наращат
едир. О, олан йердя онлар юз мягсядляриня чата билмяздиляр. Буна эюря дя
Ялини бир васитя иля Мядинядян узаглашдырмагдан ютрц шайия йайырлар ки,
Пейьямбяр Ялини дюйцшя апармаг истяся дя, о, щаванын исти вя йолун узаг
олдуьуну бящаня едиб дюйцшя эетмякдян бойун гачырды. Яли(я) дя юз
нювбясиндя бунун шайия олдуьуну сцбут етмяк цчцн дярщал
Пейьямбярин(с) щцзуруна эялиб дейилянляри она чатдырыр. Пейьямбяр(с) дя
Ялинин о щязрятдян билаваситя сонра имамятиня дялалят едян тарихи жцмлясини
буйурур: «Гардашым, Мядиняйя гайыт! Мядинянин ишляриня нязарят етмяйя
мян вя сяндян башга лайигли шяхс йохдур. Сян мяним гощумларым арасында
гяййумумсан... Истямирсянми мяня олан мцнасибятин Щарунун Мусайа
олан мцнасибяти кими олсун? Биржя фярг одур ки, мяндян сонра пейьямбяр
эялмяйяжяк. Щарун Мусадан билаваситя сонра онун жанишини олдуьу кими
сян дя цммятим арасында мяним билаваситя жанишинимсян.»1
Пейьямбяр(с) щараса дюйцшя эедяркян адятян бу барядя сящабяляря
дягиг мялумат вермир, онлары башга йолла апарырды ки, гой дцшмян
онларын щярякятиндян хябяр тутмасын.2 Тябук дюйцшцндя ися вязиййят
тамам фяргли иди. Сяфярбярлик елан олундуьу илк эцндян мягсядин Тябук
олдуьу щамыйа билдирилмишди ки, щамы йолун узаглыьыны, чятинликляри
нязяря алыб лазымы тядарцк эюря билсин. Диэяр тяряфдян Пейьямбяр(с)
ордуну даща эцжляндирмяк мягсядиля Мядинядян кянарда олан Тямим,
Гятяфан, Тейй гябиляляриндян, щямчинин Мяккядян дя жанлы гцввя
эютцрмяк ниййятиндя иди. Бу мягсядля о щязрят ады чякилян гябиля
башчыларына, щабеля Мяккянин эянж валиси Цттаб ибн Цсейдя мяктуб
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-520; Бищарул-январ, ж-21, с-207
2 Мяьази Вагиди, ж-3, с-990
578 Щязрят Мущяммяд (с)
эюндяряряк онлара жищадда иштирак етмяк цчцн гцввя топламаларыны
тапшырыр.1 Беля бир дявят заманы ясл мягсяди эизлятмяк мцмкцн дейил.
Чцнки щазырлашан дястяляр йолун йахын вя йа узаглыьыны нязяря алыб
щазырлыьы она ясасян тутмалы идиляр.
Ислам ордусунун щярякят едяжяйи эцн эялиб чатыр. Йола дцшмяздян
габаг орду Пейьямбярин(с) щцзурундан тянтяняли кечидля ютцб эедир. Бцтцн
щяйата эюз йумуб юлцмцн пянжясиня доьру эедян Ислам ордусунун бу
кечидини излямяк доьрудан да гцрурверижи иди. Сон анда Пейьямбяр(с)
дюйцшчцлярин рущиййясини галдырмаг мягсядиля бир хцтбя охуйуб сяфярин
мягсядини бир даща ачыглайыр. Хцтбяни битирдикдян сонра щярякят ямри верилир
вя беляликля дя Ислам ордусу Тябука доьру щярякят едир.
Малик ибн Гейсин мажярасы
Ислам ордусу щярякят етдикдян сонра сяфярдя олан Малик ибн Гейс
(Ябу Хейсямя) чох исти бир эцндя Мядиняйя гайыдыр. Шящярин хялвят
олдуьуну эюрцб мцсялманларын дюйцшя эетдийиня ямин олур. Баьына
дахил олдугда щяйат йолдашынын онун цчцн эюзял йемякляр щазырлайыб
кюлэялик гурдуьунун шащиди олур. Бир анлыг йолдашынын эюзял симасына,
онун цчцн щазырладыьы йемяк-ичмяйя бахыб сонра да Пейьямбярин(с) вя
сямими сящабяляринин инди няляр чякдийини дцшцнмяйя башлайыр. Дярщал
да бу гярара эялир ки, тез юзцнц Пейьямбяря(с) чатдырыб ордуйа
гошулмалыдыр. Буна эюря дя йериндян галхараг щяйат йолдашына дейир:
«Мяним кюлэяликдя ханымымын йанында динжялмяйим, бу жцр эюзял
йемяк-ичмякдян истифадя етмяйим щеч инсафдан дейил. Пейьямбярим,
башымын тажы гызмар эцняш алтында дюйцшя тялясдийи щалда вижданым
мяня бурада галмаьа ижазя вермяз.» Буну дейиб бир гядяр йол
тядарцкц эюряряк ордунун ардынжа эедир. Йолда ордудан эери галмыш
Юмяр ибн Вящябля растлашыр. Щяр икиси Пейьямбяр(с) Тябука дахил олан
эцн щязрятя чатыр.2
Малик ибн Гейс сяфярин башланьыжындан Пейьямбяри(с) мцшайият
етмяк шяряфиня наил олмаса да, сонда тягдирялайиг язмкарлыьы сайясиндя
бу бюйцк хошбяхтлийя чатыр. О, хошбяхтлик гапысынын кандарына гядяр
1 Бищарул-январ, ж-21, с-244
2 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-520
Ябядиййят нуру 579
эялдийи щалда ондан цз чевирян шяхсляр кими щярякят етмир. Чцнки о
шяхсляр хошбяхтлийя чатмаьа лайиг олмамышлар. Маликин вязиййяти ися там
яксиня иди. О, юзцня ижазя вермир ки, бу хошбяхтликдян мящрум олсун.
Мясялян, мцнафиглярин башчысы Абдуллащ ибн Цбейй Мядинядян
Пейьямбярля(с) бирликдя чыхмышды. Дюйцшдя иштирак етмяк истяйирди.
Анжаг орду щярякят едян анда юз фикрини дяйишяряк ордуда тяфригя
йаратмагдан ютрц тяряфдарлары иля бирликдя Мядиняйя эери дюнцр.
Пейьямбяр(с) онун мцнафиг, икицзлц олдуьуну билдийи цчцн онун
дюнцшцня щеч ящямиййят дя вермир. Онсуз да онун дюйцшдя иштирак
етмясинин файдасыз олдуьуну билирди.
Мцсялманлар Мядинядян Тябука эедяркян йолбойу чохлу
чятинликлярля цзляширляр. Мящз бу сябябдян бу дюйцшя эедян орду
«чятинликляр ордусу» адландырылыр. Лакин бцтцн бунлара бахмайараг
мцсялман мцжащидлярин иманы истянилян чятинлийи архада гойур.
Мцсялманлар вахтиля Сямуд гювмцнцн йашадыьы яразидян кечяркян
ясян исти кцляк нятижясиндя Пейьямбяр(с) цзцнц парча иля юртцр. Сямуд
гювмцнцн евляринин кянарындан сцрятля кечяряк сящабяляря буйурур:
«Аллаща итаятсизликляриня эюря Сямуд гювмцнцн туш эялдийи Илащи язаб
барядя дцшцнцн. Иманы олан щеч кяс беля бир агибятля цзляшмяйяжяйини
йягин етмясин. Юлцм сцкуту бцрцмцш бу ярази, бу евляр, диэяр гювмляр
цчцн ибрят дярси олмалыдыр.» Сонра ися щязрят сящабяляря тапшырыр ки,
буранын суйундан ичмясинляр, ондан хямир йоьурмасынлар, йемяк
щазырламасынлар, щеч дястямаз да алмасынлар. Яэяр бу вахтадяк щямин
су иля кимся хямир йоьурмуш вя йа хюряк биширмишдирся, ону щейванлара
йедиздирсин, юзц ондан гятиййян истифадя етмясин.
Мцсялманлар Пейьямбярин(с) эюстяришиня ясасян щярякятя давам
едирляр. Эежядян бир гядяр кечдикдя Салещ(я) пейьямбярин дявясинин су
ичдийи гуйунун башына чатырлар. Йалныз орада Пейьямбяр(с) истиращят
етмяйя ижазя верир.
Пейьямбяр(с) Сямуд дийарынын эцжлц туфанларындан хябярдар иди.
Билирди ки, эцжлц сящра кцляйи инсаны минийи гарышыг гумларын алтында
басдырмаг игтидарына маликдир. Буна эюря дя ещтийаты ялдян вермяйиб
тапшырыр ки, дявялярин гычларыны баьласынлар, щеч кяс эежя йарысы тякбашына
йериндян узаглашмасын. Сящяр ачылдыгда Пейьямбярин(с) ещтийат
580 Щязрят Мущяммяд (с)
тядбирляринин ня гядяр файдалы олдуьу мялум олур. Беля ки, эежя йарысы
Бяни-Саидя гябилясиндян ики няфяр тякликдя юз йерляриндян узаглашмыш,
нятижядя кцляк бирини гума батырмыш, диэярини ися гайалыглара чырпмышдыр.
Беляликля, Пейьямбярин(с) тапшырыгларына мящял гоймайан щяр ики шяхс
щялак олур. Бундан наращат олан Пейьямбяр(с) бир даща дюйцшчцляри
низам-интизама дявят едир.1
Ордунун мцщафизя групуна башчылыг едян Цббад ибн Бцшейр
Пейьямбяря(с) су ещтийатларынын тцкяндийини билдирир. Сусузлугдан
кимлярся гиймятли дявясини кясиб онун гарнындакы суйу ичир, кимлярся дя
сусуз галыб Аллащын мярщямятиня цмид едирди. Пейьямбяря(с) гялябя
мцъдяси вермиш Аллащ бу дяфя дя мцсялманлары чятинликдян гуртарыр.
Йаьан эцжлц йаьыш нятижясиндя щамы сусузлуьуну арадан галдырыб
истядийи гядяр су ещтийаты эютцрцр.
Пейьямбярин(с) вердийи гейби хябяр
Гуранын да етираф етдийи кими (Жинн суряси, 27-жи айя) щязрят
Пейьямбярин(с) гейб аляминдян хябярдар олмасында гятиййян шцбщя
йохдур. Лакин о щязрятин дя елми мящдуддур вя билдикляринин щамысыны
Аллащ она юйрядир. Бу бахымдан бязян ян садя шейляри дя билмяйя биляр.
Мясялян, няйися щараса гойуб сонрадан унуда, бязян дя ян мцяммалы
мясялялярин цстцнц ачмагла аьыллары щейран гойа биляр. Демяли, Аллащ
истядийи вахт о, гейбдян хябяр веря биляр, Аллащ истямядикдя ися о да ади
бир бяшяр кими йалныз юз билдикляри иля кифайятляняжяк.
Ислам ордусу щяля Тябука чатмамыш йолда Пейьямбярин(с) дявяси
итир. Сящабялярдян бязиси дявяни ахтардыьы вахт мцнафиглярдян бири дейир
ки, буна бах, юзцнц пейьямбяр адландырыб гейб алями иля ялагяси
олдуьуну иддиа едир, анжаг юз дявясинин йерини билмир. Бу сюз
Пейьямбярин(с) гулаьына чатдыгда буйурур: «Мяним билдикляримин
щамысыны Аллащ юйрядир. Еля индижя Аллащ мяня хябяр верди ки, дявя филан
дярядядир. Овсары бир аьажа долашыб. Эедин дявяни эятирин.»2 Дярщал бир
нечя няфяр Пейьямбярин(с) буйурдуьу йеря эедиб дявянин овсарынын
щягигятян дя аьажа долашдыьыны эюрцр.
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-3, с-152
2 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-523
Ябядиййят нуру 581
Пейьямбярин(с) вердийи даща бир гейби хябяр
Мцсялманлар Тябука эедяркян Ябузяр ордудан эери галыр. Чох
чалышса да дявясини щярякятя эятиря билмир. Мяжбур олуб пийада эетмяк
гярарына эялир. Орду Пейьямбярин(с) эюстяриши иля истиращят етдийи заман
узагдан аьыр йцкля эялян бир шяхс эюрцнцр. Бир няфярин йахынлашмасы
барядя Пейьямбяря(с) мялумат вердикдя щязрят буйурур: «Эялян
Ябузярдир. Аллащ она кюмяк олсун! О, тяк-тянща йол эедир, тяк-тянща
юляжяк, тяк-тянща да дириляжяк.»1
Эяляжяк щадисяляр Пейьямбярин(с) буйурдуьунун доьру олдуьуну
сцбут едир. Беля ки, о, юмрцнцн сонуну Рябязядя щяйат йолдашы вя гызы
иля бирликдя кечириб жямиййятдян узагда вяфат едир.2 Пейьямбярин(с)
Тябук дюйцшц яряфясиндя вердийи бу хябяр 23 илдян сонра эерчякляшир.
Щаггы дедийиня, ядалят тяляб етдийиня эюря Рябязяйя сцрэцн едилян
Ябузяр эет-эедя зяифляйиб йатаьа дцшцр. Юмрцнцн сон анларында арвады
онун сольун симасына бахараг аьлайыр, алнындакы тяри силирди. Ябузяр
аьламасынын сябябини сорушдугда дейир: «Сян юлдцкдян сонра сяни
кяфянлямяк цчцн щеч няйимин олмадыьына аьлайырам.» Ябузяр
эцлцмсяйяряк жаваб верир ки, сакит ол, аьлама. Бир эцн бир нечя сящабя
иля бирликдя Пейьямбярин(с) щцзурунда идик. Щязрят бизя буйурду:
«Сиздян бириниз жямиййятдян узагда, щеч кясин олмадыьы йердя вяфат
едяжяк. Ону бир дястя мюмин дяфн едяжяк.» Орада оланларын щамысы
жямиййятин арасында вяфат едиб, тякжя мян галмышам. Демяли, о шяхс дя
еля мяням. Она эюря дя жанымы тапшыран кими эет Ираг щажыларынын
йолунун цстцндя отур. Чох чякмяз бир дястя мюмин эяляр, онлары эюржяк
мяним юлдцйцмц хябяр вер. Ябузярин арвады буну ешитдикдя жаваб
верир ки, ахы карванларын эялмя вахты артыг чохдан кечиб. Ябузяр: «Сян
онун фикрини чякмя. Анд олсун Аллаща, ня ешитдийим йалан олуб, ня дя
дедийим»-дейиб жаныны тапшырыр.3
Ябузяр, дедийиндя щягигятян дя щаглы имиш. Чох чякмир ки, ичярисиндя
Абдуллащ ибн Мясуд, Щцжр ибн Ядийй вя Малик Яштяр кими танынмыш
шяхслярин дя олдуьу бир карван эялиб чыхыр. Абдуллащ ибн Мясуд бир гадынла
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-525
2 Мяьази Вагиди, ж-3, с-1000
3 Усдул-габя, ж-1, с-302; ят-Тябягатул-кубра, ж-4, с-223
582 Щязрят Мущяммяд (с)
бир гыз ушаьынын бир жяназянин кянарында аьладыьыны узагдан эюрцр.
Минийини онлара тяряф дюндярдикдя карвандакылар да онун ардынжа щярякят
едир. Йахынлашдыгда вяфат едян шяхсин, язиз досту, дин гардашы Ябузяр
олдуьуну эюрян Абдуллащ ибн Мясудун эюзляри долур. Онун башы цзяриндя
дайанараг Пейьямбярин(с) Тябука эедяркян Ябузяр щаггында буйурдуьу
сюзляри хатырлайыб дейир: «Пейьямбяр(с) дцз буйурубмуш ки, сян тяк йол
эедир, тяк-тянща юляжяк вя тяк-тянща дириляжяксян.» Буну дейиб Ябузярин
жяназясиня меййит намазы гылараг (бязи мянбялярдя меййит намазынын
Малик Яштярин гылдыьы эюстярилир) ону дяфн едирляр. Дяфн баша чатдыгдан
сонра Малик Яштяр Ябузярин гябри кянарында дуруб дейир: «Илащи, Ябузяр
Пейьямбяря кюмяк едяряк бир юмцр Сяня ибадят етди. Сянин йолунда
кафирлярля жищад етди. Щагг йолундан бир ан да олсун узаглашмады. Щагг
ядалят тяляб етдийиня эюря она гаршы бюйцк щагсызлыг олду. Бурайа сцрэцн
едилди, ахырда гцрбятдя жаныны тапшырды.»
Ислам ордусу Тябук дийарында
Мцсялманлар щижрятин доггузунжу или шябан айынын яввяли Тябук
мянтягясиня чатырлар. Лакин орада Бизанс ордусундан гятиййян ясяр-яламят
эюрмцрляр. Чох эцман ки, бизанслылар Ислам ордусунун чохлуьу вя
язмкарлыьындан (бизанслылар артыг Мутя дюйцшцндя мцсялманларын
язмкарлыьыны эюрмцшдцляр) чякиниб эери гайытмыш вя шайия дя йаймышдылар
ки, онларын щеч мцсялманларла вурушмаг ниййяти олмайыб. Вязиййятин беля
олдуьуну эюрян Пейьямбяр(с) «онларла мяслящятляш» айясиня мцвафиг
олараг дцшмян торпагларына щцжума кечиб, йохса Мядиняйя эери гайытмаг
барядя сящабялярля мяслящятляшир. Беля мяслящят эюрцлцр ки, орду йол
йорьунлуьуну чыхармаг цчцн Мядиняйя эери гайытсын. Ону да нязяря
алмаг лазымдыр ки, онсуз да мцсялманлар юз истякляриня чатмышдылар. Чцнки
онларын ясас мягсяди дцшмян ордусуну даьыдыб онларда ващимя йаратмаг
иди. Инди ися артыг бу, юз-юзцня баш вермишди. Бизанслылар чятин ки, тезликля бир
даща мцсялманлара щцжум етмяк фикриня дцшяйдиляр. Бу ися мцсялманлары
Шимал истигамятиндян мцяййян гядяр архайын едирди.
Сящабяляр юз фикирлярини билдирдикдян сонра Пейьямбярин(с) сон сюз
сащиби олдуьуну чатдырмагдан ютрц ону да ялавя едирляр ки, яэяр Аллащ
Ябядиййят нуру 583
тяряфиндян дюйцшмяк ямри верилибся, биз ямринизя табейик.1 Буну ешидян
Пейьямбяр(с) буйурур: «Хейр, бу барядя Аллащдан щеч бир ямр эялмяйиб.
Яэяр Аллащдан ямр эялмиш олсайды, щеч сизинля мяслящятляшмяздим. Буна
эюря дя сизин фикринизя щюрмятля йанашыб Мядиняйя гайытмаг гярарыны
верирям.»
Щижазла Сурийа арасындакы яразилярин щюкмдарларынын щамысы хачпяряст
олдуьу цчцн ня вахтса Бизанс империйасы онларла мцттяфиг олуб
мцсялманлара гаршы щцжума кечя билярди. Бунун гаршысыны алмагдан ютрц
онларла достлуг мцгавиляси баьламаг зяруряти йаранмышды. Беля олан щалда
ещтимал олунан тящлцкя арадан галхарды. Бу мягсядля Пейьямбяр(с) Тябук
ятрафында йашайан щюкмдарларла шяхсян эюрцшцб сющбят едир вя мцяййян
шяртлярля мцгавиля имзалайыр. Щязрят «Иля», «Язря» вя «Жярба» валиляри иля
шяхсян мцгавиля баьлайыр. «Иля» Гырмызы дяниз сащилляриндя йерляшян вя
Шамдан еля дя узаг олмайан бир шящяр иди. Оранын валиси Йущянна (Иощан)
ибн Рубя бойнуна гызылдан хач асдыьы щалда шяхсян Пейьямбярин(с)
щцзуруна эяляряк щязрятя аь рянэли бир гатыр баьышлайыр. Пейьямбяр(с) дя юз
нювбясиндя онун бу аддымыны йцксяк гиймятляндириб она щядиййя верир.
Шящяр валиси хачпярястликдя галмагла иллик цч йцз динар жизйя (гейри-
мцсялманларын жан верэиси) юдямяйя разылыг верир. «Иля»йя эялян щяр бир
мцсялман цчцн тохунулмазлыг щцгугу да нязярдя тутулур. Пейьямбяр(с)
«Иля» валиси иля ашаьыдакы мязмунда мцгавиля имзалайыр: «Аллащын
пейьямбяри иля «Иля» щюкмдары арасында баьланан бу мцгавиляйя ясасян
«Иля» сакинляри, онларын Шам, Йямяндян олан мцттяфигляри мцсялманлар
тяряфиндян азаддырлар. Анжаг онлардан кимся ганундан кянар щярякят
едярся, жязаландырылажагдыр. Бцтцн гуру вя су йоллары онларын цзцня ачыгдыр.
Истядикляри вахт орадан истифадя едя билярляр.»2
Бу мцгавиля бир даща сцбут едир ки, мцсялманлара гаршы мякирли
ниййяти олмайанларла мцсялманларын щеч бир иши йохдур. Охшар
мцгавиляляр «Язря» вя «Жярба» валиляри иля дя имзаланыр. Беляликля
мцсялманларын тящлцкясизлийи даща да артырылыр.
1 Сирейи Щяляби, ж-3, с-161
2 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-526; Сирейи Щяляби, ж-3, с-160; Бищарул-январ, ж-21, с-160
584 Щязрят Мущяммяд (с)
Халид ибн Вялидин Домятцл-жяндяля эюндярилмяси
Мцнбит торпаьа, эюзял баьлара, ахар булаглара малик Домятцл-жяндял
мянтягяси Шамдан тяхминян ялли фярсях аралыда йерляширди. О вахтлар оранын
валиси хачпяряст Якидяр ибн Ябдцлмялик иди. Пейьямбяр(с) онун да Бизанс
императору иля мцттяфиг олмасынын гаршысыны алмаг мягсядиля Халид ибн
Вялиди бюйцк бир дястя иля Домятцл-жяндяля езам едир ки, оранын да
ящалисини юз табечилийиня салсын. Халид ихтийарындакы сцварилярля Домятцл-
жяндялдяки галанын йахынлыьынадяк ирялиляйир. Айлы бир эежядя шящяр валиси
Якидяр гардашы Щяссанла ова чыхмышды. Галадан еля дя узаглашмамышдылар
ки, Халидин башчылыг етдийи дястя иля растлашырлар. Валинин ятрафындакыларла
Халидин дюйцшчцляри арасында баш вермиш гаршыдурма нятижясиндя Якидярин
гардашы Щяссан гятля йетирилир. Якидяр йахаланса да ятрафындакылар гачыб
галайа дахил олурлар. Халид, Якидяря сюз верир ки, галадакылар гапылары ачыб
силащларыны тящвил версяляр, онун тягсириндян кечиб Пейьямбярин щцзуруна
апаражаг. Якидяр мцсялманларын юз сюзцндя йаланчы олмадыьыны билирди.
Буна эюря дя ямр едир ки, галанын гапыларыны ачыб силащлары тящвил версинляр.
Халид 400 зирещ, 400 низя, 500 гылынжы гянимят олараг эютцрцб Якидярин
мцшайияти иля Мядиняйя гайыдыр. Шящяря дахил олмаздан габаг Якидярин
зярли халатыны Пейьямбяря(с) эюндярир.
Дцнйа малына алудя олан бязи сящабяляр халаты эюрдцкдя щейран
галыр. Пейьямбяр(с) ися она етинасыз йанашараг буйурур ки, Жяннятдяки
эейимляр бундан да эюзял олажаг.
Якидяр, Пейьямбярин(с) щцзуруна эялдикдя Исламы гябул етмякдян
имтина едир, лакин жизйя вермяйя разы олур. Пейьямбяр(с) бу барядя
онунла мцгавиля имзалайыр, сонра да она гиймятли щядиййя баьышлайараг
эери гайытмасына изн верир. Цббад ибн Бишря тапшырыр ки, Якидяри саь-
саламат Домятцл-жяндяля чатдырсын.1
Тябук сяфяринин тящлили
Чятин вя язиййятли Тябук сяфяриндя Пейьямбяр(с) дцшмянля
растлашмаса да бу сяфяри ашаьыдакы жящятляриня эюря мцсбят вя
ящямиййятли характеризя етмяк олар:
1 Ят-Тябягатул-кубра, ж-2, с-164; Бищарул-январ, ж-21, с-264
Ябядиййят нуру 585
1) Бу сяфяр нятижясиндя Ислам ордусунун мювгейи даща да
мющкямлянир. Дост да, дцшмян дя анлайыр ки, мцсялманлар инди ян бюйцк
империйаларла да мцбаризя апармаг игтидарындадырлар. Бундан ващимяйя
дцшян вя щяля о вахтадяк Исламы гябул етмяйян яряб гябиляляри даща юз
инадларындан ял чякиб Мядиняйя эяляряк Исламы гябул етдиклярини билдирирляр.
2) Мцсялманлар Тябукдан гайыдаркян имзаладыглары бязи
мцгавилялярля Шам сярщядляриндя йашайан хачпярястлярля дя
мцнасибятляри дцзялдиб юзлярини сыьорталайырлар.
3) Чятин олмасына ряьмян Пейьямбяр(с) бу сяфярдя сяркярдяляри
эетдикляри яразилярин чятинликляри иля таныш едир, о дюврцн ян бюйцк
гошунларына гаршы нежя мцбаризя апармаьын, юзц вяфат етдикдян сонра
оралары нежя фятщ етмяйин йолуну юйрядир. Тясадцфи дейил ки, щязрятин
вяфатындан сонра мцсялманларын фятщ етдийи илк йер мящз Шам вя Сурийа
олмушдур.
4) Бу сяфярдя мюминля мцнафиг бир-бириндян сечилир.
Мцнафиглярин Пейьямбяри(с) юлдцрмяк жящди
Пейьямбяр(с) он эцн Тябукда галыб Халид ибн Вялиди Домятцл-
жяндяля езам етдикдян сонра Мядиняйя гайыдыр.1 Гайыдаркян сяккизи
Гцрейшдян, дюрдц ися мядинялилярдян олмагла он ики мцнафиг
Пейьямбярин миндийи дявяни Мядиня иля Шам арасындакы йцксякликдян
цзцашаьы йуварладараг щязряти гятля йетирмяк истяйирляр. Мцсялманлар
щямин йцксяклийя чатдыгда Пейьямбяр(с) буйурур ки, ким истяйирся, ашаьы
дцшцб дцзянликля эедя биляр. Лакин щязрят юзц йцксякликля эетмяйя
давам едир. Онун дявясинин овсарыны Яммар ибн Йасир чякир, дявяни ися
Щцзейфя сцрцрдц. Дявя лап йцксяклийя галхаркян Пейьямбяр(с) чеврилиб
архасына бахыр. Айлы эежядя бир нечя няфярин юзцнц юртяряк онун ардынжа
эялдийини вя бир-бири иля няся пычылдадыьыны эюрцб наращат олур. Онларын
цстцня гышгырараг Щцзейфяйя ямр едир ки, ясасы иля онларын дявялярини эери
гайтарсын. Щязрятин онларын цстцня гышгырмасы мцнафигляри горхуйа салыр.
Онлар анлайырлар ки, Пейьямбяр(с) щийляляриндян хябяр тутуб. Буна эюря дя
дярщал эери гайыдырлар.
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-3, с-527
586 Щязрят Мущяммяд (с)
Щцзейфя дейир: «Мян дявялярин нишанясиндян онлары танымышдым.
Пейьямбяря(с) дедим ки, онлары жязаландырмаг истяйирсинизся, ким
олдугларыны дейя билярям. Щязрят ися мещрибан бир тярздя жаваб верди ки,
оналрын адыны чякмяйим, сирляринин цстцнц ачмайым, бялкя тювбя етдиляр.
Ону да ялавя етди ки, яэяр мян онлары жязаландырсам, гейри-мцсялманлар
дейяжякляр ки, Мцщяммядин гцдряти артдыгдан сонра юз адамларыны
юлдцрмяйя башлайыб.»1
Ниййят ямялин явязляйижисидир
Галиб ордунун вятяня гайытмасындан эюзял мянзяря, галиб
мцжащидлярин кечирдийи щисслярдян эюзял щисс ола билмяз. Хошбяхтликдян
Ислам ордусу Мядиняйя гайыдаркян щяр ики амил мцшащидя олунурду.
Ислам ордусу бюйцк гурурла, алныачыг шякилдя Мядиняйя
йахынлашмагда иди. Мцсялман дюйцшчцляр севинждян дяриляриня сыьмырдылар.
Севинжлярини данышыгларындан да сезмяк мцмкцн иди. Бу, тябии бир щалдыр.
Юз язяли рягиби олан Иран империйасыны диз чюкдцрян Бизанс ордусунда
ващимя йарадараг онлары эери чякилмяк мяжбуриййятиндя гоймаьын вя ятраф
бюлэялярин валилярини юз табечилийиня салмаьын юзц дя бюйцк уьур иди. Буна
эюря дя Мядиняйя гайыдан ордунун галиб олмасында гятиййян шцбщя йери
йохдур вя ордудакы мцжащидлярин йцрцшдя иштирак етмяйянляр гаршысында
фяхр етмяйя там щаггы чатырды. Лакин бу гцрур щисси бязи шяхслярдя
тякяббцря эятириб чыхара вя цзцрлц сябябдян йцрцшя эедя билмяйянляри
алчалда билярди. Буна эюря дя Мядинянин лап йахынлыьында орду истиращят
едян заман Пейьямбяр(с) буйурур: «Мядинядя галан бязи адамлар бу
йцрцшдя сизинля ейни дяряжядядирляр. Демяк олар ки, онлар да бу йцрцшдя
сизи аддым-аддым изляйибляр.» Бязи сящабяляр: «Онлар Мядинядя гала-гала
бизи нежя мцшайият едя билярляр?»-дейя сорушдугда щязрят буйурур: «Онлар
мямнуниййятля жищада эетмяйя щазыр идиляр. Анжаг цзрлц сябябляря эюря
ордуйа гошула билмядиляр.»
Пейьямбяр(с) бу гыса вя конкрет фикри иля Исламын ясас гайяляриндян
бирини ачыглайараг баша салыр ки, юнямли олан инсанын ниййятидир. Мцяййян
цзцрлц сябябляря эюря жищада эедя билмяйян, лакин эетмяк истяйян шяхсляр
дя бу зяфярдя шярикдирляр. Йяни, йахшы ишдя ниййят ямялин явязляйижисидир.
1 Мяьази Вагиди, ж-3, с-1042-1043; Сирейи Щяляби, ж-3, с-162; Бищарул-январ, ж-21, с-247
Ябядиййят нуру 587
Ислам дини инсаны защири жящятдян ислащ етмяйя чалышырса, батини ислаща даща
чох диггят йетирир. Чцнки юнямли олан да еля инсанын батинидир вя щяр бир
ямял инсанын ниййятиня баьлыдыр.
Пейьямбяр(с) бу кяламы иля мцжащидлярин йерсиз гцруруну азалдыр,
ейни заманда цзцрлц сябябдян жищада эедя билмяйянлярин алчалмасынын,
психолоъи язаб чякмясинин гаршысыны алыр. Лакин о щязрят цзцрсцз сябябдян
дюйцшя эетмяйянляри дя жидди тянбещ етмяк гярарына эялир.
Щязрят Пейьямбяр(с) дюйцшя эетмяздян габаг Мядинядя цмуми
сяфярбярлик елан едян заман Щилал, Кяб вя Мяраря адлы цч мцсялман
щяля мящсулларыны топладыгларыны ясас эятириб дюйцшя эетмямякдян ютрц
щязрятдян ижазя истямишдиляр. Анжаг Пейьямбяря(с) сюз вермишдиляр ки,
бир нечя эцня мящсулу топлайыб ордуйа гошулажаглар. Маддиййатла
мянявиййата ейни эюзля бахан беля шяхсляр олдугжа дар дцшцнжялидирляр
вя мцщцм мясяляляря сятщи йанашырлар. Йери эялдикдя маддийаты
мянявиййатдан цстцн дя тутурлар. Дюйцшдян гайыдан Пейьямбяр(с)
онлары мцтляг тянбещ етмяли иди ки, башгаларына да ибрят дярси олсун. Ады
чякилян шяхслярин дюйцшя эетмямяляри азмыш кими, щяля цстялик вердикляри
сюзя дя ямял етмяйиб Мядинядя галырлар. Онлар юз ишляри иля мяшьул икян
мцсялманларын эери гайытмасы хябяри эялиб чатыр. Бу цч няфяр
Пейьямбяри(с) вя ордуну гаршыламагдан ютрц онларын пишвазына чыхырлар.
Лакин Пейьямбяр(с) онлары эюрдцкдя цз чевириб етинасыз йанашыр.
Мядиняйя чатдыгда бюйцк издищамын гаршысында чыхыш едян
Пейьямбярин(с) илк сюзляри беля олур: «Жамаат, бу цч няфяр Исламын
щюкмцня ящямиййят вермяйиб сюзляринин цстцндя дурмады. Дцнйа
малыны ахирятдян цстцн тутдулар. Буна эюря дя бу эцндян етибарян
онларла бцтцн ялагяляринизи кясин.»
Дюйцшя эетмяйянлярин цмуми сайы дохсан няфяря йахын олса да,
онларын яксяриййяти мцнафигляр олдуьу цчцн онларын жищада
эетмяйяжякляри габагжадан мялум иди вя буна щеч кяс ящямиййят
вермирди. Бу сябябдян Пейьямбяр(с) ясас диггяти мящз щямин цч
няфярин цстцня йюнялдир. Ады чякилянлярдян Мяраря иля Щилал Бядр
дюйцшцндя иштирак етмякля нцфуз да газанмышды.
Пейьямбярин(с) бу эюзял тядбири юз бящрясини верир. Цч няфярин алыш-
вериши тамамиля дайаныр, топладыглары мящсулу алан олмур, щятта ян
588 Щязрят Мущяммяд (с)
йахын адамлары да онларла ялагялярини кясирляр. Жамаатын бу щярякяти
онлара еля психолоъи тязйиг эюстярир ки, дцнйа бу эенишлийи иля онлара дар
эялир. Онлар баша дцшцрляр ки, Ислам мцщитиндя ясл мцсялман кими
йашамаг лазымдыр, дцнйа щяйатыны ахирятдян цстцн тутмаг олмаз. Диэяр
тяряфдян вижданлары да онлары наращат едир. Бцтцн бунлары нязяря алараг
сямими-гялбдян тювбя едиб пешманчылыг щисси кечирирляр. Аллащ-таала
онларын тювбясини гябул едир. Буну Юз пейьямбяриня дя чатдырыр.
Пейьямбяр(с) дя дярщал сящабяляря чатдырыр ки, щямин шяхслярля
ялагялярини йенидян бярпа етсинляр.1
Зирар мясжидинин мажярасы
Ярябистан йарымадасында хачпяряст вя йящудилярин ики ясас мяркязи
вар иди. Бунлардан бири Мядиня, диэяри ися Няжд олмушдур. Бу сябябдян
Овс вя Хязряж гябилясиндян олан бязи ярябляр дя хачпярястлик вя йящудилийи
гябул етмишдиляр. Цщцд дюйцшцндя шящид олмуш Щянзялянин атасы Ябу
Амир Жащилиййят дюврцндя хачпярястлийя мейилли олуб о диня ситайиш етмяйя
башлайыр. Пейьямбярин(с) Мядиняйя щижрят едиб дини азлыглары юз тяряфиня
чякмясиндян наращат олан Ябу Амир Овс вя Хязряждян олан мцнафигляря
гошулур. Пейьямбяр(с) онун мякирли планларындан хябярдар олдуьундан
ону тутмаг истяся дя, Ябу Амир Мяккяйя, орадан Таифя, нящайят Шама
гачыб орадан Мядинядяки мцнафиг шябякясини идаря етмяйя башлайыр.
Тяряфдарларына йаздыьы мяктублардан бириндя дейир: «Гоба яразисиндя сиз
дя бир мясжид тикин. Намаз вахтларында орайа топлашыб эцйа намаз
гылырсынызмыш кими, юз планларынызы мцзакиря един.» О, бу эцнкц Ислам
дцшмянляри кими баша дцшмцшдц ки, динин йайылдыьы бир йердя еля динин юз
адындан истифадя едяряк она зярбя ендирмяк олар. Башга сюзля десяк,
мцнафигляр юз мякирли планларыны дин ады алтында щяйата кечирмяли идиляр.
Ябу Амир чох йахшы билирди ки, Пейьямбяр(с) мцнафигляря топланмалары
цчцн йер дцзялтмяйя ижазя вермяйяжяк. Бу ниййятляриня йалныз дини рянэ
гатмагла чата билярдиляр.
Пейьямбяр(с) Тябука доьру щярякят етмяк истядикдя мцнафиглярдян
бир нечяси щцзуруна эялиб эежяляр йашлыларын Гоба мясжидиня эяля
билмядиклярини ясас эятиряряк бир гядяр аралыда диэяр бир мясжид тикмяк
1 Сирейи Щяляби, ж-3, с-165; Бищарул-январ, ж-10, с-119
Ябядиййят нуру 589
цчцн онлара ижазя вермясини хащиш едирляр. Пейьямбяр(с) онларын
жавабында билдирир ки, бу щагда сон гярары дюйцшдян гайытдыгдан сонра
веряжякдир.1 Пейьямбяр(с) Мядинядя олмадыьы мцддят ярзиндя
мцнафигляр фцрсятдян истифадя едиб тез бир вахтда мясжиди тикиб гуртарырлар.
Щязрят Мядиняйя гайытдыгда ондан хащиш едирляр ки, мясжидин ачылышыны
едяряк илк намазы мящз юзц гылсын. Бу заман Аллащ-таала вящй мяляйи
васитясиля Пейьямбяри(с) мажярадан хябярдар едяряк оранын Зирар мясжиди
олдуьуну вя мцсялманлар арасында тяфригя салмаг мягсядиля инша
едилдийини билдирир. Буна эюря дя Пейьямбяр(с) онун йерля йексан
едилмясиня, дирякляринин дя йандырылмасына вя бир мцддят орадан зибиллик
кими истифадя едилмясиня ямр верир.2
Зирар мясжидинин даьыдылмасы мцнафигляр цчцн бюйцк бир зярбя олур.
Бундан сонра мцнафиг шябякяси даьылыр вя башчылары Абдуллащ ибн Цбейй
дя Тябук дюйцшцндян ики ай сонра юлцр.
Тябук дюйцшц Пейьямбярин(с) иштирак етдийи сонунжу дюйцш (йцрцш)
олур. Ондан сонра щязрят щеч бир дюйцшдя иштирак етмир.
Бяни-Сягиф нцмайяндяляринин Мядиняйя эялиши
Тябукдан йорьун-арьын гайыдан мцсялман ордусу щеч бир гянимят
ялдя етмядян гайытдыьына эюря бязи садялювщ сящабяляр бу йцрцшцн
ящямиййятсиз олдуьуну дцшцнцр. Лакин онлар бу йцрцшцн билаваситя
олмаса да вердийи нятижялярдян хябярсиз идиляр. Беля ки, мящз Тябук
йцрцшцндян сонра щеч бир вяжщля Исламы гябул етмяк истямяйян бязи
яряб гябиляляри, мцсялманларын о дюврцн ян бюйцк ики ясас
империйаларындан олан Бизанс ордусу иля дя дюйцшя эетмясиндян
ващимяйя дцшцб мцсялманлара гошулараг Исламы гябул етмяк гярарына
эялир. Бу мягсядля онлар Мядиняйя нцмайяндя щейятляри эюндярирляр.
Мясяляляря сятщи йанашан шяхсляр дярщал эюзя эюрцнян нятижяляри
эюрдцкдя щямин щадисяни уьурлу щесаб едирляр. Мясялян, мцсялманлар
Тябук йцрцшцндя щансыса дцшмянля растлашыб ону мяьлуб едярдися бир
чохлары буну уьурлу нятижя кими гялямя веряжякди. Мясяляляря щяр
тяряфдян, дяриндян йанашан шяхсляр ися бцтцн жящятляри юлчцб-бичир, ясас
1 Мяьази Вагиди, ж-3, с-1046
2 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-530; Бищарул-январ, ж-20, с-253
590 Щязрят Мущяммяд (с)
мягсядя хидмят едян щадисялярин щамысыны уьурлу щесаб едирляр.
Хошбяхтликдян Тябук йцрцшц дя инсанларын Ислама йюнялмясиндя
мцстясна рол ойнайыр. Беля ки, бюйцк Бизанс империйасынын Ислам
ордусундан горхуб чякинмяси хябяри бцтцн Щижаза йайылыр ки, бу да ян
инадкар яряб гябиляляринин Ислама цз тутмасы иля нятижялянир. Щямин
гябиляляр Исламы гябул едяряк мяняви газанж ялдя етмякля йанашы артыг
юзлярини Иран вя Бизанс империйалары кими бюйцк дювлятлярин
щцжумларындан сыьорталамыш олурлар.
Бяни-Сягиф гябиляси ярябляр арасында юз инадкарлыьы иля ад чыхармышды.
Тясадцфи дейил ки, онлар алынмаз Таиф галасына сыьынараг бир айа йахын
мцсялманларын мцщасирясиндя галмаларына бахмайараг тяслим олмурлар.
Гябиля башчыларындан олан Црвя ибн Мясуд Сягяфи мцсялманларын Тябук
йцрцшцндян алныачыг дюндцйцнц ешитдикдя Ислам ордусу щяля Мядиняйя
чатмаздан габаг юзцнц Пейьямбярин щцзуруна йетириб Исламы гябул
едир. Гябиля цзвлярини дя Ислама дявят етмякдян ютрц Пейьямбярдян(с)
Таиф галасына эетмяк цчцн изн истядикдя щязрят буйурур ки, горхурам бу
иш сянин жанын бащасына баша эялсин. Црвя ися Пейьямбяря(с) наращат
олмамасыны вя гябиля цзвляринин ону эюз бябяйи кими севдиклярини
билдирир. Тяяссцфляр олсун ки, Бяни-Сягифин диэяр бюйцкляри вя еляжя дя
гябиля цзвляри Црвянин баша дцшдцйцнц щяля анлайа билмямишдиляр вя юз
инадкарлыгларындан ял чякмяк фикирляри йох иди. Буна эюря дя Црвя онлары
Ислама дявят етдикдя ону гятля йетирирляр. Вяфат едяркян Црвя
Пейьямбярин(с) юнжядян хябяр вердийи бу юлцмцн онун цчцн хош
олдуьуну сюйляйир.
Црвянин гятлиндян сонра Сягиф гябиляси чох пешман олур. Щяр
эушясиндя Ислам байраьы дальаланан Щижазда беля вязиййятдя йашамаьын
гейри-мцмкцн олдуьуну анлайыб Пейьямбярин(с) щцзуруна
нцмайяндя эюндярмякля Исламы гябул етмяк истядиклярини билдирмяк
гярарына эялирляр. Мядиняйя эетмяк цчцн Ябдйялил адлы танынмыш бир шяхс
сечилир. Лакин о, нцмайяндя сечилмясиня етираз едяряк дейир: «Ола биляр
мяним эедишимдян сонра фикриниз дяйишя вя гайытдыгда мян дя Црвянин
агибяти иля цзляшям. Тяклифинизи йалныз о вахт гябул едярям ки, гябилянин
танынмыш адамларындан беш няфяр дя мяня гошулсун вя бу мясулиййяти
алтымыз да бирликдя дашыйаг.» Ябдйялилин тяклифи гябул едилир вя алты
Ябядиййят нуру 591
няфярдян ибарят нцмайяндя щейяти Таифдян чыхыб Мядиня истигамятиня
щярякят едир. Мядиняйя йахынлашдыгда бир булаг башында дайанырлар.
Сящабялярин илхысыны отармаьа чыхармыш Мцьейря ибн Шюбя Сягяфи юз
гябиля башчыларыны узагдан эюржяк таныйыр. Дярщал онлара йахынлашыб
эялишляринин мягсядини хябяр алыр. Мядиняйя нядян ютрц эялдиклярини
билдикдя илхыны онлара тапшырыб юзц бу барядя Пейьямбяря(с) хябяр
вермяйя эедир. Йолда Ябу Бякрля растлашан Мцьейря ящвалаты
данышдыгда Ябу Бякр ондан хащиш едир ки, гой бу шад хябяри
Пейьямбяря(с) о версин. Еля беля дя олур. Ябу Бякр Пейьямбярин(с)
щцзуруна эялиб Бяни-Сягиф нцмайяндяляринин эялдийини вя Исламы гябул
етмяк истядиклярини хябяр верир. Пейьямбяр(с) нцмайяндя щейятинин
гаршыланмасы вя онларла эюрцш кечирилмяси цчцн мясжидин йахынлыьында
бир чадыр гурулмасыны тапшырыр. Бу ишляр Мцьейря вя Халид ибн Сяидя
тапшырылыр.
Бяни-Сягиф нцмайяндяляри Пейьямбярин(с) щцзуруна эялирляр.
Мцьейря габагжадан онлара хябярдарлыг ется дя, онлар ичяри дахил
олдугда Жащилиййят адят-яняняляриня уйьун салам верирляр. Ардынжа ися
гябилянин Исламы гябул етмяйя щазыр олдугларыны билдирирляр. Анжаг ону
да гейд едирляр ки, мцяййян шяртлярля мцсялман олмаьа разыдырлар.
Бяни-Сягиф нцмайяндяляринин мцзакиряляри бир нечя эцн давам едир
вя онларын дедиклярини Халид Пейьямбяря(с) чатдырырды.
Пейьямбяр(с) онларын яксяр шяртлярини гябул едир. Щятта Таиф вя
таифлилярин тящлцкясизлийиня дя тяминат верир. Анжаг онларын иряли сцрдцйц
бязи шяртляр Пейьямбяри(с) наращат едир. Беля шяртлярдян бири дя о иди ки,
Таифин бюйцк бцтханасына цч ил ярзиндя ял вурулмасын вя йерли ящали
гябилянин Лат адлы бцтцня ситайиш етсин. Лакин нцмайяндя щейяти
Пейьямбярин(с) бу шяртля разылашмадыьыны вя наращат олдуьуну эюрцб
мцддяти бир айа ендирир. Ясас мягсяди тякаллащлыьы йайыб бцтханалары вя
бцтляри даьытмаг олан Пейьямбярин(с) гаршысында беля бир шярт гоймаг чох
эцлцнж иди. Бу, ону эюстярир ки, Бяни-Сягиф гябиляси онларын мянафейи вя
батини истякляриня уйьун эялян бир Исламы гябул етмяк истяйирди. Якс
тягдирдя онлар мцсялман олмаг гярарына эялмяздиляр. Бу шяртин дя гябул
едилмядийини эюрян нцмайяндя щейяти юз истякляриня дон эейиндирмякдян
ютрц билдирирляр ки, биз бу шярти гябиля гадынларынын вя наданларын аьзыны
592 Щязрят Мущяммяд (с)
йуммагдан ютрц иряли сцрдцк. Инди ки, онунла разылашмырсыныз, онда
гябилядяки бцтляри сындырмаьы бизим юзцмцзя дейил, башга адамлара
тапшырын. Пейьямбяр(с) бунунла разылашыр. Чцнки, мцщцм олан бцтлярин
сындырылмасы иди. Онларын кимляр тяряфиндян сындырылмасы ися щеч бир юням
дашымырды.
Нцмайяндя щейятинин иряли сцрдцйц диэяр бир шярт о иди ки,
Пейьямбяр(с) онлара намаз гылмамаьа ижазя версин. Онлар еля зянн
едирдиляр ки, щязрят Аллащын щюкмляриндя мцдахиля едя биляр. Бир даща
мялум олур ки, Бяни-Сягиф гябиляси щяля Исламы там шякилдя гябул етмяйя
щазыр дейилди. Исламын бцтцн ганунлары бярабярдир вя бязисини ижра едиб
бязисиндян бойун гачырмаг олмаз. Онлар буну щяля дярк етмямишдиляр.
Пейьямбяр(с) онларын бу шяртиня беля жаваб верир: «Намазы олмайан
динин щеч бир файдасы олмаз.» Бяли, эежя-эцндцз Аллащыны йад едиб Онун
гаршысында тязим етмяйян шяхс ясл мцсялман ола билмяз.
Нящайят, тяряфляр арасында разылыг ялдя едилдикдян сонра сазиш
имзаланыр. Пейьямбяр(с) нцмайяндя щейятиня юз гябиляляриня дюнмяйи
тапшырыр. Алты няфярдян ибарят щейятдя йашжа ян кичийи вя Мядинядя олдуьу
мцддят ярзиндя Гуран вя Ислам маарифини юйрянмяйя бюйцк мараг
эюстярян шяхси дя гябиля арасында юз нцмайяндяси тяйин едир. Щязрят она
тапшырыр ки, жамаат намазларында йашлыларын вя хястялярин вязиййятини
нязяря алыб намазы чох да узатмасын. Ейни заманда Пейьямбяр(с)
Мцьейря иля Ябу Сцфйаны да нцмайяндя щейятиня гошур ки, эедиб
Таифдяки бцтляри сындырсынлар. Дцняня гядяр бцтлярин уьрунда жанфяшанлыг,
дюйцшляря башчылыг едян Ябу Сцфйан инди ялиня бел, кцлцнэ алыб бцтляри
сындырыр. Бцтлярин цзяриндя олан зинят яшйаларыны да сатыб Пейьямбярин(с)
эюстяриши иля Црвя вя гардашы Ясвядин боржларыны юдяйир.1
Минада охунулмуш гятнамя
Щижрятин доггузунжу илинин сонларында Аллащ-таала Тювбя
сурясиндян бир нечя айя назил едяряк Пейьямбяря(с) ямр едир ки, щямин
айяляри дюрд маддядян ибарят гятнамя иля бирликдя щяжж мювсцмцндя
мцшрикляря чатдырмаг цчцн Мяккяйя бир няфяр адам йолласын. Бу
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-542-544; Сирейи Щяляби, ж-3, с-243
Ябядиййят нуру 593
айялярдя мцшрикляря верилмиш мющлятин баша чатдыьы вя баьланылмыш (вя
мцшрикляр тяряфиндян позулмуш) бцтцн мцгавилялярин ляьв едилдийи
билдирилир. Мцшрикляря о да чатдырылмалы иди ки, дюрд ай ярзиндя
бцтпярястликдян ял чякмяйяжякляри тягдирдя онларын тящлцкясизлийиня
тяминат верилмяйяжяк.
Ислам дининя гаршы гярязли мювге тутан шяргшцнаслар тарихин бу
сящифясиня чатдыгда Исламы тянгид атяшиня тутараг бу динин ягидя азадлыьына
зидд олдуьуну иддиа едирляр. Лакин гейд етмялийик ки, онлар Ислам тарихини
обйектив шякилдя тящлил едиб сюзцэедян айяляри диггятля инжялясяляр, бу ишин
ягидя азадлыьы иля гятиййян зидд олмадыьыны етираф едярляр.
Мцшрикляря гаршы сюзцэедян гятнамянин гябул едилмясиня
ашаьыдакылар сябяб олмушдур:
1) Жащилиййят дюврцнцн яняняляриня уйьун олараг Кябяни тяваф едян
шяхс яйниндяки палтары тяваф битдикдян сонра имкансызлара баьышламалы иди.
Яэяр бирдян йалныз биржя палтары олсайды, онда тяваф цчцн башгасындан бир
палтар эютцрцр вя тявафдан сонра йенидян сащибиня гайтарырды. Тякжя бир
палтары олуб башгасындан да палтар эютцря билмяйян шяхс ися чылпаг
вязиййятдя тяваф едирди. Бир эцн эюзял бир гадын Мясжидцл-щярама дахил
олуб чылпаг вязиййятдя тяваф етмяйя башлайыр. Мялум мясялядир ки, онда
нежя арзуолунмаз вя рцсвайчы вязиййят йараныр.
2) Сюзцэедян айяляр назил оларкян артыг щязрят Мцщяммядин(с)
пейьямбярлийиндян ийирми ил ютцрдц. Бу мцддят ярзиндя мцшрикляр Исламын
бцтпярястлийя гаршы чыхдыьыны юйрянмишдиляр. О вахтадяк бцтпярястликдян ял
чякмямяляри ися йалныз инадкарлыгдан иряли эялирди. Буна эюря дя инди
Пейьямбярин(с) онлары зор эцжцня бу ишдян чякиндирмяйин вахты эялиб
чатмышды. Тяяссцфляр олсун ки, гярязли шяргшцнаслар бу аддымы ягидя
азадлыьына зидд щесаб едирляр. Онлар билмялидирляр ки, ягидя азадлыьы Исламын
кюкцндя дурур. Ягидя азадлыьы о вахтадяк мягбул сайылыр ки, фярд вя
жямиййятин зийанына олмасын. Якс тягдирдя она гаршы мцтляг мцбаризя
апарылмалыдыр. Бцтпярястлик дя ардынжа сайсыз фясадлар эятирян мющвуматдан
башга бир шей дейил. Пейьямбяр(с) мцшрикляри ийирми ил бойунжа хошлугла баша
салмаьа чалышмышды. Нятижя вермядикдя ися сон вариантдан-силащлы
мцбаризядян истифадя едилмяли иди.
594 Щязрят Мущяммяд (с)
3) Щяжж зийаряти Ислам дининин ян бюйцк айинляриндян бири олмуш вя
олмагдадыр. Тювбя суряси назил олана гядяр мцсялманларла кафирляр
арасында баш вермиш дюйцшляр Пейьямбяря(с) щяжж ямяллярини
мцсялманлара доьру-дцрцст анлатмаьа имкан вермямишди. Бунун цчцн
Пейьямбярин(с) бу мцгяддяс зийарятдя шяхсян иштирак едиб ямялляри
мцсялманлара юйрятмяси зяруряти йаранмышды. Бу ися Аллащ евинин вя
ятрафы мцшриклярдян тамамиля тямизлянмясиндян вя Мясжидцл-щярамын
сырф мцсялманларын сярянжамында олмасындан сонра мцмкцн ола билярди.
4) Пейьямбярин(с) мцбаризясинин ягидя азадлыьы иля щеч бир зиддийяти
йох иди. Ягидяни зорла дяйишмяк онсуз да мцмкцн дейил. Ягидя инсанын
дахилиндян эялир. Ягидянин формалашмасында мцяййян амиллярин дя ролу
олур. Демяли, ягидянин зор эцжц иля дяйишдирилмяси гейри-мцмкцндцр.
Защирдя ягидясинин дяйишилдийини эюстярянляр дя яслиндя юз яввялки
ягидяляриндя галырлар. Пейьямбяр(с) садяжя бцтпярястлийя гаршы мцбаризя
апарырды. Буна эюря дя бцтханалары даьыдараг бцтляри сындырырды. Дахилян
ягидялярин дяйишилмясини ися заманын ихтийарына бурахыр.
Бу дюрд жящяти нязяря алан Пейьямбяр(с) Ябу Бякри йанына
чаьыртдырыб Тювбя сурясинин бунунла ялагядар айялярини она юйрядир,
сонра да гырх няфярля бирликдя Мяккяйя эюндярир ки, Аллащын мцшрикляря
нифрят етдийини якс етдирян айяляри Гурбан байрамында жамаата охусун.
Пейьямбярин(с) эюстяришиня уйьун олараг Ябу Бякр Мяккяйя доьру
щярякят едир. Онун эедишиндян сонра вящй мяляйи назил олараг билдирир
ки, айяляри йа Пейьямбяр юзц, йа да Ящли-бейтиндян олан бир шяхс
охумалыдыр.1 Буна эюря дя Пейьямбяр(с) дярщал Ялини(я) йанына чаьырыб
ону мясялядян хябярдар едир. Тапшырыр ки, тез юзцнц Ябу Бякря чатдырыб
айяляри ондан алсын, Мяккяйя эедиб юзц охусун.
Гейд едилян айяляри охумагла йанашы ейни заманда ашаьыдакы
маддяляри якс етдирян гятнамя дя охунмалы иди:
1) Бцтпярястлярин Аллащын евиня дахил олмаьа щаггы йохдур.
2) Чылпаг вязиййятдя тяваф етмяк гадаьандыр.
3) Бундан сонра бцтпярястляр щяжж зийарятиндя иштирак едя билмязляр.
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-6, с-545; Бищарул-январ, ж-21, с-267
Ябядиййят нуру 595
4) Пейьямбярля достлуг (бир-бириня щцжум етмямяйя даир) мцгавиляси
баьлайанларын жаны да, малы да тохунулмаздыр. Лакин о щязрятля мцгавиляси
олмайанлар вя йахуд мцгавиля баьладыгдан сонра ону позанлар бу эцндян
етибарян дюрд ай мцддятинядяк юз вязиййятляриня айдынлыг эятириб
мювгелярини ачыгламалыдырлар. Йа Исламы гябул едяряк мцсялманлара
гошулмалы, йа да дюйцшя щазыр олмалыдырлар.1
Ямирял-мюминин Яли ибн Ябуталиб(я) Жабир ибн Абдуллащ да дахил
олмагла бир нечя няфярин мцшайияти иля Мяккяйя доьру щярякят едиб
Жющфя адлы йердя Ябу Бякря чатыр. Пейьямбярин(с) ямрини она чатдырыр,
Ябу Бякр дя айяляри Ялийя тящвил верир.
Яксяр щядис алимляри нягл едирляр ки, Яли(я) Ябу Бякря буйурур:
«Пейьямбяр(с) мянимля бирликдя Мяккяйя эетмякля Мядиняйя
гайытмаг арасындакы сечими сянин юз ихтийарына бурахыб. Ябу Бякр
Мядиняйя гайытмаьа цстцнлцк верир.
Пейьямбярин(с) щцзуруна эялдикдя дейир: «Сян мяня щамынын
щясяд апаражаьы бир иш тапшырдын. Лакин мян йолда икян ардымжа Ялини
эюндяриб мяни бу шяряфдян мящрум етдин. Бу барядя Аллащ
дярэащындан бир вящйми назил олду?» Пейьямбяр(с) чох мещрибанжасына
жаваб верир: «Жябраил назил олуб деди ки, айяляри йа мян юзцм, йа да
мяндян олан бириси охуйа биляр.»2 Бязи мянбялярдя ися эюстярилир ки, Ябу
Бякр Мяккяйя эюндярилян дястяйя башчы тяйин едилмишди, айяляри охумаг
ися Ялийя тапшырылмышды.3
Ямирял-мюминин Мяккяйя чатыб Гурбан байрамы эцнц шейтана даш
атылан йердя (Минада) Тювбя сурясинин илк он цч айясини охуйур. Ейни
заманда Пейьямбярин(с) гятнамясини дя ужа сясля, юзц дя бюйцк
щявясля охуйур ки, щамы ешидя билсин. Бунун нятижяси олараг щяля дюрд ай
кечмямиш мцшрикляр дястя-дястя эялиб Исламы гябул едирляр. Беляликля дя
щижрятин онунжу илинин орталарында Ярябистан йарымадасында
бцтпярястлийин кюкц кясилир.
Тювбя сурясинин илк айялярини вя гятнамяни мцшрикляря чатдырмаг
цчцн Пейьямбярин(с) яввялжя Ябу Бякри Мяккяйя эюндярмяси, сонра ися
1 Кафи, ж-1, с-326
2 Ял-Иршад, с-33
3 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-546
596 Щязрят Мущяммяд (с)
Аллащын ямри иля бу иши Ялийя(я) щяваля етмяси, сюзсцз ки, Яли(я) цчцн инкар
едилмяз бир фязилят вя цстцнлцкдцр. Тяяссцфляр олсун ки, бязи тяяссцбкеш
мцяллифляр бу щадисяни тящлил едяркян хятайа йол вермишляр. Алуси Баьдади
юз тяфсириндя йазыр: «Ябу Бякр олдугжа мцлайим, шяфгятли, жясарятли иди.
Тювбя сурясинин илк айялярини мцшрикляря чатдырмаг щяддян артыг жясарят
тяляб етдийиндян, бу вязифя Ябу Бякрдян алыныб Ялийя щяваля едилир.»1
Тяяссцбкешликдян иряли эялян бу тящлил Пейьямбярин(с) кяламы иля
гятиййян уйьун эялмир. Беля ки, Пейьямбяр(с) Ябу Бякрин жавабында:
«Аллащ бу айялярин йа юзцмцн, йа да мяндян олан бир шяхсин охумасыны
ямр етмишдир.»-дейя буйурур. Демяли, айяляри охумаг цчцн ики
няфярдян-Пейьямбяр вя Ялидян башга щеч кясин сялащиййяти олмамышдыр
вя бу мясялядя жясарятдян, шяфгятдян сющбят эедя билмяз. Диэяр
тяряфдян ону да нязяря алмаг лазымдыр ки, Пейьямбяр(с) юзц Ябу
Бякрдян дя шяфгятли олмушдур. Яэяр ортада шяфгят мясяляси вар идися, бяс
онда няйя эюря Аллащ-таала буйурду ки, айяляри йа Пейьямбяр юзц, йа
да ондан олан бир шяхс охумалыдыр? Пейьямбяр(с) шяфгятли олдуьу щалда
бу айяляри нежя охуйа билярди?
Бязи мцяллифляр дя мясяляйя тамам башга бир жящятдян йанашараг
билдирмишляр ки, яряблярин адят-янянясиня эюря щяр щансы бир мцгавилянин
позулмасыны йа мцгавиля имзалайан шяхсин юзц, йа да гощумларындан бири
елан етмяли иди. Якс тягдирдя мцгавиля щяля дя гцввядя галырды. Яли дя
Пейьямбярин(с) ян йахын гощумларындан олдуьу цчцн айялярин охунулмасы
мящз она тапшырылыр. Лакин бу фярзиййя дя щягигятя уйьун дейил. Яэяр мясяля
гощумлуг мясяляси идися, няйя эюря Пейьямбяр(с) бу иши Аббаса щяваля
етмир? Яли Пейьямбярин(с) ямиси оьлу идися, Аббас ямиси иди вя гощумлуг
бахымындан Пейьямбяря(с) Ялидян дя бир аддым йахын иди.
Бу тарихи щадисяйя обйектив йанашыб тяяссцбкешлийи бир кянара
гойсаг, эюрярик ки, бу ишин Ялийя тапшырылмасы ня онун жясарятли, ня дя
Пейьямбяря гощум олмасына эюря дейил, сырф о сябябдяндир ки, гой
жамаат идарячилик ишляриндя Ялинин ян лайигли шяхс олдуьуну эюрсцн. Бу иш
цчцн ондан лайигли шяхс ола билмяз.
1 Рущул-мяани, Тювбя сурясинин тяфсири
Ябядиййят нуру 597
ЩИЖРЯТИН ОНУНЖУ ИЛИНДЯ БАШ ВЕРМИШ ЩАДИСЯЛЯР
Пейьямбярин(с) оьлу Ибращимин вяфаты
«Севимли Ибращим! Биз сянин цчцн щеч ня едя билмярик. Аллащын
йазысына позу йохдур. Сянин йасында эюзлярим аьласа да, гялбим
кядярлянся дя, дилимя Аллащын разы олмадыьы биржя кялмя беля
эятирмярям. Бизим дя бир вахт сяня гошулажаьымыза даир Аллащын вядяси
олмасайды, сянин айрылыьына даща чох аьлайар, даща чох кядярлянярдим.»1
Пейьямбяр(с) бу сюзляри язиз оьлу Ибращим атасынын гужаьында жан
веряркян буйурмушдур. Сюзляриндян кядярляндийи ашкар шякилдя щисс
олунан Пейьямбяр(с) Аллащын гязавц-гядяри иля дя барышыр. Ювлад севэиси
инсан рущуна хас олан вя рущун тямиз олдуьуну эюстярян ян цлви
щисслярдяндир. Пейьямбяр(с) дяфялярля: «Ювладларыныза севэи эюстярин!»2 -
дейя буйурмушдур. Щязрятин ян цстцн жящятляриндян бири дя мящз
ушаглары севмяк, онлара нявазиш етмяк олмушдур.3
Сон иллярдя Пейьямбяр(с) Гасим, Тащир вя Тяййиб4 адлы цч оьлунун,
Зейняб, Рцгяййя вя Цмми Кцлсцм адлы цч гызынын иткиси иля цзляшмиш,
онларын айрылыьына сон дяряжя кядярлянмишди. Щязрятин йалныз Хядижядян(с.я)
олан гызы Фатимя саь галмышды. Щижрятин алтынжы илиндя Ярябистан йарымадасы
щцдудларындан кянарда йерляшян юлкя башчыларына мяктуб эюндярян
Пейьямбяр(с) Мисир щюкмдарыны да йаддан чыхартмыр. Щязрятин Ислама
дявятля баьлы мяктубуна мцсбят жаваб вермяйян Мисир щюкмдары
Пейьямбярин мяктубуна вя эюндярдийи гасидя щюрмятля йанашыр, Марийа
адлы кяниз дя дахил олмагла Пейьямбяр цчцн щядиййяляр эюндярир. Сонрадан
Пейьямбярля(с) аиля гурмаг шяряфиня наил олан Марийа щязрят цчцн Ибращим
адлы бир оьлан ушаьы дцнйайа эятирир. Пейьямбяр(с) Ибращими щяддян артыг
чох севир вя алты ювладынын иткисиндян иряли эялмиш кядяри нисбятян азалыр.
Тяяссцфляр олсун ки, бу севинж жями он сяккиз ай давам едир. Щансыса ишдян
1 Сирейи Щяляби, ж-3, с-347; Бищарул-январ, ж-22, с-157
2 Бищарул-январ, ж-23, с-114
3 Ял-Мущяжжятцл-бейза, ж-3, с-366
4 Бищарул-январ, ж-22, с-166
598 Щязрят Мущяммяд (с)
ютрц евдян чыхмыш Пейьямбяр(с) Ибращимин вязиййятинин аьырлашдыьыны ешидян
кими дярщал евя гайыдыр. Ушаьы анасынын гужаьындан алараг йухарыда гейд
етдийимиз сюзляри («Севимли Ибращим...») буйурур. Щязрятин ювлад иткисиндя
аьламасы, наращат олмасы онун инсанлара, ювлада олан севэисиндян хябяр
верир. Бир ата кими ювладынын беля бир вязиййятдя олмасына юзцндян асылы
олмайараг кядярлянир. Лакин биржя кялмя дя олсун, Аллащын разы галмайажаьы
сюзц дилиня эятирмир. Онсуз да гачылмаз олан Аллащын гязавц-гядяри иля
барышмасы ися бюйцк иманындан хябяр верир.
Пейьямбярин(с) аьладыьыны эюрцб тяяжжцблянян Ябдцррящман ибн
Овф щязрятя ирад тутараг дейир: «Сян бизи юлянляр цчцн аьламамаьа
чаьырдыьын щалда юзцн оьлунун юлцмцня эюз йашы тюкцрсян.» О, Ислам
маарифиня дяриндян бяляд олмадыьы кими, инсанда тябиятян йарадылмыш
инсани дуйьулардан да хябярсиз иди. Инсандакы бцтцн дуйьулар мцяййян
сябябляря эюря йарадылмышдыр вя щяр бириндян юз йериндя вя заманында
истифадя едилмялидир. Язизляринин айрылыьына эюз йашы тюкмяйян шяхсля бир
даш парчасында гятиййян фярг йохдур, белясини инсан адландырмаг чох
чятиндир.
Ябдцррящман ибн Овфун Пейьямбяря ирады йерсиз вя ясассыз олса
да, йени гурулмуш Ислам жямиййятиндяки мювжуд демократийа вя
азадлыгдан хябяр верир. Эюрцн онда нежя азадлыг щюкм сцрцрмцш ки, ади
бир вятяндаш жямиййятин бир нюмряли шяхсиня ирадыны билдирир вя ондан да
нормал жаваб алыр. Пейьямбяр(с) онун жавабында буйурур: «Мян щеч
вахт сизя демямишям язизляринизин юлцмцня аьламайын. Онлар цчцн
аьламаг мярщямятдян иряли эялир. Башгаларына гаршы мярщямятли олмайан
шяхсин юзцня дя мярщямят едилмяз.1 Мян сизя ону демишям ки,
язизляринизин юлцмцндя ащ-наля едяряк Аллащын разы олмадыьы сюзляр диля
эятирмяйин, бяйянилмяйяжяк сюзляр демяйин вя аьлайараг цз-эюзцнцзц,
палтарларынызы жырмайын!»2
Пейьямбярин(с) тапшырыьы иля Ибращими Ямирял-мюминин Яли(я)3 гцсл
вериб кяфянляйир. Сонра да бир груп сящабянин иштиракы иля жяназя Бяги
гябристанлыьына апарылыб торпаьа тапшырылыр. Пейьямбяр(с) Ибращимин
1 Бищарул-январ, ж-22, с-151
2 Сирейи Щяляби, ж-3, с-348
3 Бищарул-январ, ж-22, с-156
Ябядиййят нуру 599
гябриня бахаркян гябрин бир кцнжцндя кичик чала эюрцр. Чаланы долдуруб
гябри щамарлашдырмагдан ютрц йеря яйилир. Чаланы долдурдугдан сонра
буйурур: «Щяр щансы бир иш эюрдцкдя ону камил шякилдя йериня йетирин.»1
Мювщумата гаршы мцбаризя
Ибращим вяфат едян эцн тясадцфян эцн тутулур. Дцнйанын тябият
щадисяляриндян хябярсиз олан бязи сящабяляр Эцняшин мящз
Пейьямбярин(с) оьлунун вяфаты иля ялагядар тутулдуьуну эцман едир.
Бу дцшцнжя тябии ки, йанлыш вя ясассыз иди, лакин ейни заманда защири
бахымдан Пейьямбярин(с) лещиня нятижялянирди. Пейьямбяр(с) ади бир
щюкмдар олсайды, бундан юз мянафейи наминя истифадя етмяйя чалышараг
жямиййятдяки мювгейини даща да эцжляндирярди. Анжаг о щязрят бунун
яксиня олараг жамаата хитабян буйурур: «Ей мцсялманлар! Эцняш вя Ай
Аллащын ямриня табе олан ики бюйцк нишанядир. Киминся юлцмцня вя йа
доьулмасына эюря тутулмаз. Беля бир щадися баш вердикдя щяр бир
мцсялманын боржудур ки, айят намазы гылсын.»2
Жамаатын наданлыьындан истифадя едяряк щадисяляри юз мянафейиня
йазмаьа чалышанлардан фяргли олараг Пейьямбяр(с) беля бир иш эюрмцр.
Яэяр Пейьямбяр(с) о вахт жамаатын наданлыьындан истифадя етмякля айын
тутулмасындан юз мянафейиня файдалансайды, Эцняш вя Ай
тутулмаларынын сябябинин елми жящятдян ашкар едилдийи мцасир
дюврцмцздя юзцнцн цмумдцнйяви пейьямбяр олдуьуну сцбут едя
билмязди. Чцнки онун йаланчы олдуьу цзя чыхарды. Пейьямбяр(с) тякжя
ярябляр вя о дювр цчцн эюндярилмяйиб. О, дюврцн жащил инсанларынын
пейьямбяри олдуьу кими елмин сцрятля инкишаф етдийи мцасир жямиййятин
дя пейьямбяридир. Онун орта ясрлярдя буйурдуьу бир чох кяламларын
мянасы елм вя техниканын ирялилядийи мцасир дюврдя цзя чыхыр.
Няжран нцмайяндяляринин Мядиняйя эялиши
Йетмиш кянди юзцндя бирляшдирян Няжран яйаляти Щижазла Йямян
сярщядляриндя йерляширди. Ислам дининин мейдана эялдийи заман Няжран
яйаляти Ярябистан йарымадасында хачпяряст дининя ситайиш едилян йеэаня йер
1 Бищарул-январ, ж-22, с-157
2 Ял-Мящасин, с-313; Сирейи Щяляби, ж-3, с-348
600 Щязрят Мущяммяд (с)
олмушдур. Оранын ящалиси мцяййян сябябляря эюря бцтпярястликдян ял чякиб
христианлыьы гябул етмишди.
Пейьямбяр(с) ятраф юлкялярин рящбярляриня мяктуб эюндярдийи вахт
Няжранын баш йепископу Ябу Щарисяйя дя мяктуб эюндяряряк няжранлылары
Ислама дявят едир. Щязрятин эюндярдийи мяктуб ашаьыдакы мязмунда
олмушдур: «Ибращим, Исщаг вя Йягубун Аллащынын ады иля! Аллащын елчиси
Мцщяммяддян Няжран йепископуна! Ибращим, Исщаг вя Йягубун Аллащына
щямд едяряк сизи бяндялярин итаятиндян Аллащын итаятиня сясляйирям. Дявятими
гябул етмядийиниз тягдирдя онда эяряк Ислам щюкумятиня жизйя (жан верэиси)
юдяйясиниз. Бунунла да разылашмасаныз, онда сизя гаршы дюйцшя
башлайажаьыг.»1
Бязи мянбялярдя хачпяряст вя йящудилярин Аллаща ситайишя дявят
едилмясини якс етдирян айянин (Али-Имран суряси, 64-жц айя) дя мяктубда
йазылдыьы гейд олунмушдур.2
Пейьямбярин(с) нцмайяндяляри Няжрана эедиб мяктубу йепископа
чатдырырлар. Йепископ диггятля мяктубу охудугдан сонра Няжранын дини вя
мютябяр шяхсляриндян ибарят бир шура чаьырыр. Шурада иштирак едян вя юз
дяйярли мяслящятляри иля сечилян Шярщябил адлы шяхс галхыб дейир: «Мяним еля дя
дини мялуматым йохдур. Анжаг ону демяк истяйирям ки, биз юз дини
лидерляримиздян пейьямбярлийин ня вахтса Исщаг ювладларындан Ибращим
ювладларына кечяжяйини дяфялярля ешитмишик. Исмаил ювладларындан олан
Мцщяммядин дя мящз беля бир пейьямбяр олмасы мцмкцндцр.»
Тяшкил едилмиш шура беля гярара эялир ки, Мцщяммядля йахындан тямас
гуруб онун пейьямбяр олуб-олмадыьыны дягигляшдирмяк мягсядиля
Няжрандан Мядиняйя нцмайяндя щейяти эюндярилсин. Беляликля, алтмыш
няфярдян ибарят нцмайяндя щейяти тяйин едилир. Нцмайяндя щейятинин
тяркибиндя ашаьыда адлары чякилмиш цч дини лидер дя вар иди:
1) Няжранын баш йепископу Ябу Щарися ибн Ялгямя. О, Щижаздакы
Бизанс килсяляринин рясми нцмайяндяси иди.
2) Ябдцлмясищ. Дяйярли мяслящятляри вя тядбирли олмасы иля сечилян
бу шяхс нцмайяндя щейятиня башчылыг едирди.
3) Бцтцн няжранлыларын ряьбятини газанмыш Яйщям адлы йашлы бир гожа.1
1 Бищарул-январ, ж-21, с-285
2 Бищарул-январ, ж-21, с-287