The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by elmeddinquliyev022, 2022-03-18 17:04:01

Əbədiyyət nuru

Əbədiyyət nuru

Ябядиййят нуру 451

Щцдейбиййя сцлщц баьландыгдан сонра сцлщ мцгавилясиня мцвафиг
олараг Хцзая гябиляси иля мцсялманлар, Хцзая гябилясинин тарихи дцшмяни
Кянаня гябиляси иля дя Гцрейш арасында достлуг мцгавиляляри имзаланыр.

Сцлщцн горунмасы цчцн даща бир жящд
Баьланмыш сцлщ мцгавилясинин мятниндян дя эюрцнцр ки, мцшрикляр

мцгавиляни юз истядикляри кими тяртиб едирляр. Пейьямбярин(с)
мцгавилянин мятниндян Аллащын елчиси ифадясини чыхартмасы, мцгавилянин
«Баьышлайан вя мещрибан Аллащын ады иля!» дейил, Жащилиййят дюврцнцн
йазыларында олдуьу кими «Аллащын ады иля !» ифадяси иля башламасы, икинжи
маддянин тялябиня уйьун олараг мцшриклярдян щяр щансы бир шяхсин
гачыб Мядиняйя эялдийи тягдирдя мцсялманларын ону Мяккяйя эери
гайтармалы олдуглары вя с. щаллар эюстярир ки Пейьямбяр(с) дя сцлщ
баьланылмасында исрарлы имиш.

Яэяр о щязрят Сцщейлин тяляблярини гябул етмясяйди, данышыглар
дайандырылажаг вя сцлщ баш тутмайажагды. Беля олдугда ися сцлщ
нятижясиндя эяляжякдя ялдя едилян уьурлара наил олмаг мцмкцн
олмайажагды. Бунун цчцн дя Пейьямбяр(с) Сцщейлин бцтцн тяляблярини,
шяртлярини гябул етмяк мяжбуриййятиндя галыр ки, тяки гаршыдакы бюйцк
мягсядляря наил олсун.

Пейьямбяр(с) мцгавиля имзаланаркян мцсялманларын фикрини цстцн
тутмаьа чалышыр, Сцщейл ися щансыса тяляби иряли сцрмякля щязрятя тязйиг
эюстярирди. Ашаьыда гейд едяжяйимиз ящвалат дедикляримизин бариз
нцмунясидир.

Мцгавилянин бцтцн маддяляри мцзакиря едилиб баша чатыр. Инди онун
гцввяйя минмяси цчцн йазылыб тяряфлярин имзасы иля тясдиглянмяси
галмышды. Еля бу вахт Сцщейлин оьлу Ябу Жцндял айаглары зянжирлянмиш
щалда нцмайяндялярин отурдуьу чадыра дахил олур. Онун эялишини щамы
тяяжжцбля гаршылайыр. Чцнки Исламы гябул етдийи цчцн атасы ону узун
мцддят иди ки, щябс етмишди. Сахландыьы йердя мцсялманларын
Щцдейбиййядя олдуьуну юйрянмиш, чятинликля дя олса биртящяр гачыб
юзцнц мцсялманлара чатдырмышды. Сцщейл оьлуну эюржяк еля гязяблянир
ки, йериндян галхыб она мющкям шапалаг илишдирир. Сонра да цзцнц
Пейьямбяря(с) тутуб дейир: «Мцгавилянин икинжи бяндиня мцвафиг олараг

452 Щязрят Мущяммяд (с)

бу, Мяккяйя гайтарылажаг илк шяхсдир.» Сцщейлин бу сюзц тамамиля
ясассыз иди. Чцнки мцгавиля щяля имзаланмамыш, гцввяйя минмямишди.
Гцввяйя минмяйян бир мцгавиляйя ким ясасланар? Бина эюря дя
Пейьямбяр(с) Сцщейля буйурур ки, ахы биз щяля мцгавиляни
имзаламамышыг. Сцщейл дейир: «Онда мян бцтцн данышыглары ясассыз
сайыб мцгавиляни ляьв едирям.» Сцщейл сюзцндя о гядяр исрарлы иди ки,
онунла эялянлярдян Мцкриз вя Щцвейтиб тез галхыб Ябу Жцндяли
атасынын ялиндян алараг башга бир чадыра апарыр, Пейьямбяря(с) дя
дейирляр ки, гой щялялик сянин щимайяндя галсын. Бунунла мцбащисяйя
сон гоймаьа чалышсалар да, Сцщейлин исрары онларын жящдини нятижясиз
гойур. О, исрар едяряк дейир ки, биз мцгавилянин бцтцн деталларыны
инжяляйиб разылашмышдыг. Ахырда Пейьямбяр(с) мяжбур галыб сцлщ баш
тутсун дейя, онун бу тялябини дя гябул едир. Атасы иля йенидян Мяккяйя
гайытмаг мяжбуриййятиндя галан Ябу Жцндяля ися тохтахлыг веряряк
буйурур: «Сябирли ол, Ябу Жцндял! Биз атанын сяни хошлугла бурада
сахламасыны истяйирдик. Тяяссцфляр олсун ки, о, буна разы олмады. Наращат
олма, дюзцмлц ол вя йягин бил ки, Аллащ сянин кимиляр цчцн мцтляг бир
йол ачажаг.»

Данышыглар баша чатыр. Ики нцсхядя щазырланмыш сцлщ мцгавилясини щяр
ики тяряф имзалайыр. Сцщейл йолдашларынын мцшайияти иля оьлуну да эютцрцб
Мяккяйя гайыдыр. Пейьямбяр(с) ися еля орадажа гурбанлыг дявясини кясиб
башыны гырхараг ещрамдан чыхыр. Яксяр мцсялманлар да о щязрятя бахыб
онун ямялини тякрарлайыр.1

Щцдейбиййя сцлщцнцн тящлили
Щязрят Мцщяммяд(с) Мяккя бцтпярястляри иля сцлщ мцгавиляси

баьлайыб цст-цстя он доггуз эцн Щцдейбиййядя галдыгдан сонра
мцсялманлар Мядиняйя, Мяккя нцмайяндяляри ися Мяккяйя гайыдырлар.
Мцгавиля имзаландыгдан сонра сящабяляр арасында бир сыра мцбащисяляр
йараныр.

Бязиляри сцлщ мцгавилясинин Исламын мянафейиня уйьун эялдийини
иддиа ется дя азсайлы сящабя ися бу мцгавилянин Ислам мянафейинин

1 Тарихи Тябяри, ж-2, с-281; Бищарул-январ,ж-20, с-353; Сирейи ибн Щишам, ж-2, с-318

Ябядиййят нуру 453

зиддиня олдуьуну дцшцнцрдц. Щямин мцгавилянин имзаланмасындан он
дюрд ясрдян дя артыг бир вахт кечдийи бир дюврдя мцгавиляни тящлил едиб
сящабяляр арасында йаранмыш фикир айрылыьына ишаря едяжяйик. Бяри башдан
ону да гейд едяк ки, бу сцлщ мцгавиляси Исламын мянафейиня там уйьун
олмуш вя аз сонра бцтцн Ярябистан йарымадасында Исламын галиб
эялмясиня ялверишли зямин йарадыр.

1) Гцрейш мцшрикляринин ардыжыл щцжумлары, диэяр гябиляляри
мцсялманлара гаршы тящрик етмяси Пейьямбяря(с) Ислам динини Ярябистан
йарымадасы мцщитиндян кянарда тяблиь етмяйя имкан вермирди.
Пейьямбярин(с) пейьямбярлик дюняминдяки ясас диггяти мящз дахили
щцжумларын гаршысыны алмаьа йюнялмишди. Лакин Щцдейбиййя сцлщцнцн
баьланмасы иля артыг мцсялманларын Жянуб истигамятиндян (Мяккядян)
щеч бир наращатчылыьы йох иди вя беля олан щалда Исламын диэяр бюлэялярдя
тяблиьи цчцн эюзял фцрсят йаранырды. Сцлщдян сонракы сабитлийин нятижяси ики
илдян сонра даща габарыг шякилдя юзцнц бцрузя верир. Беля ки,
Щцдейбиййя сцлщцндя Пейьямбяри(с) 1400 сящабя мцшайият етдийи щалда
Мяккянин фятщиндя бу рягям он миня галхмышды. Мцгайися едилмяз бу
фярг мящз Щцдейбиййя сцлщцнцн нятижяси иди. Сцлщ баьланмаздан габаг
бир чохлары Мяккя мцшрикляринин горхусундан мцсялманлара гошулмаьа
жцрят етмирди, лакин сцлщ мцгавиляси имзаландыгдан сонра диэяр гябиляляр
юзлярини сярбяст эюрцб сярбяст шякилдя мцсялманлара гошулур.

2) Сцлщ мцгавилясиндян ялдя едилян икинжи нятижя о иди ки, мцшриклярин
гейри-мцсялманларла мцсялманлар арасындакы цнсиййятя гойулан гадаьа
арадан галдырылыр. Инди артыг щяр бир шяхс ращат шякилдя Мядиняйя эедиб-
эяля, Мядинядя олдуьу мцддят ярзиндя мцсялманларла тямасда олуб
дяйярли Ислам принсипляри иля йахындан таныш ола билярди:

Мцсялманлар арасындакы низам-интизам, сямимиййят, гейд-шяртсиз
олараг Пейьямбяря(с) табечилийи, намаз вахты дястамазлы олуб сых шякилдя
сырайа дцзцлмяляри, Пейьямбярин(с) ширин кяламлары, фясащят вя бялаьятин
кулиминасийа нюгтясиндя олан Гуран айяляри Мядиняйя эялян гейри-
мцсялманлары щейран гойур, онларда Ислама мараг йарадырды. Диэяр
тяряфдян сцлщ мцгавиляси имзаландыгдан сонра мцсялманлар да юз
нювбясиндя мцхтялиф сябяблярля ялагядар Мяккяйя эедир, гощум-
ягрябалары, йахынлары иля эюрцшдцкдя Исламын тяблиьи иля мяшьул олурдулар.

454 Щязрят Мущяммяд (с)

Бу тяблиьат нятижясиндя щятта Халид ибн Вялид вя Ямр ибн Ас кими
бцтпяряст сяркярдяляри Мяккянин фятщиндян габаг Исламы гябул едяряк
мцсялманларын сырасына гошулурлар. Бцтцн бунлар ися Мяккянин фятщи
заманы Мяккя шящяринин мцгавимят эюстярилмядян тяслим олмасына
эятириб чыхарыр. Тябии ки, бу бюйцк зяфяр мящз Ислам дининин тяблиьинин
азад едилмясинин, жамаатдакы горху-вящшятин арадан эетмясинин
нятижяси иди.

3) Щцдейбиййя сцлщцнц имзалайан бязи бцтпяряст башчыларынын
ягидясиндя дя Пейьямбярля(с) тямасда оларкян мцяййян дяйишикликляр
йараныр.

Беля ки, онлар щязрятин эюзял яхлагынын, щуманистлийинин шащиди олур,
мцгавилянин имзаландыьы вахт Пейьямбярин(с) ня гядяр эцзяштя
эетмясини юз эюзляри иля эюрцрляр. Онлар баша дцшцрляр ки, Мцщяммяд(с)
щягигятян дя щуманист, мещрибан бир инсандыр, мцщарибя, гарят тяряфдары
дейил. Еля сцлщ имзаланан вахт Мяккяйя щцжум етмяк игтидарында
олмасына ряьмян сцлщя цстцнлцк вермяси дедикляримизин бариз
нцмунясидир. Гуран да тясдигляйир ки, Пейьямбяр(с) щямин эцн
Мяккяйя щцжум етсяйди, мцтляг галиб эяляжякди. (Фятщ-22) Бунунла беля
о щязрят сцлщ баьлайараг она гаршы апарылмыш мянфи тяблиьаты арадан
галдырыр. Бцтцн бунлары нязяря алдыгда Имам Садигин(я): «Щцдейбиййя
сцлщц кими хейир-бярякятли щадися олмамышдыр.»-дейя буйурдуьу щядисин
мянасыны анламаг еля дя чятин олмур.

Сцлщдян сонра баш верянляр сцбут едир ки, Юмяр ибн Хяттаб башда
олмагла бязи сящабялярин сцлщ баьланылмасына етираз етмяси тамамиля
ясассыз олмушдур. (Бу барядя ятрафлы мялумат цчцн «Сирейи Ибн Щишам»
ясяриня мцражият едя билярсиниз.)

Беляликля дя Щцдейбиййя сцлщцнцн нежя бюйцк ящямиййятя малик
олдуьу анлашылыр. Мцсялманлар щяля Мядиняйя чатмамыш Фятщ суряси назил
олуб Пейьямбяря даща бюйцк бир мцъдя-Мяккянин фятщ едиляжяйи щаггында
хябяр верир. Демяли, Мяккянин фятщиня эедян йол Щцдейбиййядян кечирмиш.

Сцлщ мцгавилясиндяки маддялярдян бири ляьв олунур
Сцлщ мцгавиляси баьландыгдан сонра баш верян бир сыра

арзуолунмаз щаллар мцшриклярин Пейьямбярдян(с) мцгавилядяки

Ябядиййят нуру 455

маддялярдян биринин ляьв едилмясини истямяляриня эятириб чыхарыр.
Мцгавилянин икинжи маддясиня ясасян Мяккядян гачыб Мядиняйя эялян
шяхс эери гайтарылмалы иди, анжаг Мядинядян Мяккяйя гачан шяхс эери
гайтарылмаг мяжбуриййятиндя дейилди. Мцгавиля имзаланаркян
сящабялярин бюйцк етиразына бахмайараг щязрят бу ядалятсиз маддяни дя
гябул етмишди. Гялбян буна разы олмаса да, буйурмушду ки, Аллащ
зяифляр цчцн мцтляг бир чыхыш йолу ачажагдыр.

Икинжи маддянин ляьв едилмясиня сябяб ашаьыдакы щадися олур. Ябу
Бясир адлы бир мцсялман узун мцддят мцшриклярин ясарятиндя галдыгдан
сонра ахыр ки, биртящяр жаныны гуртарыб Мядиняйя гачмаьа мцвяффяг олур.
Мцшриклярин нцфузлу шяхсляриндян олан Язщяр вя Яхняс Пейьямбяря(с)
мяктуб йазыб юз нюкярляри вя Бяни-Амир гябилясиндян олан бир киши иля
Мядиняйя эюндярирляр. Мяктубда билдирилирди ки, мцгавилянин икинжи
маддясиня ясасян Ябу Бясир Мяккяйя гайтарылмалыдыр.

Пейьямбяр(с) мяктубу алдыгда Ябу Бясиря буйурур ки, сян юз
гощумларынын йанына гайытмалысан, мцгавиляни позмаьымыз ясла рява
дейил. Анжаг мян яминям ки, Аллащ-таала сянин вя сянин кимиляр цчцн
мцтляг бир йол ачажагдыр. Ябу Бясир щязрятя дейир ки, мяни мцшрикляря
тящвил верирсиниз ки, Аллащын дининдян дюндярсинляр? Щязрят бир даща
яввялки жцмляни тякрарлайараг ону Мяккяйя йола салыр. Мяккядян
эялянлярля Ябу Бясир Зцлщцлейфя мянтягясиня йетишдикдя йорулдугларына
эюря Ябу Бясир бир дивара сюйкяниб истиращят едир. Сонра да
мещрибанжасына йанындакы шяхся (Бян-Амир гябилясиндян олан кишийя)
дейир ки, гылынжы вер бир аз бахым. Гылынжы алан кими дярщал ону гынындан
чыхарыб йанындакыны юлдцрцр. Буну эюржяк нюкяр гачыб Мядиняйя эялир,
Ябу Бясирин Бяни-Амирдян олан кишини гятля йетирдийини Пейьямбяря(с)
хябяр верир. Бир гядяр сонра Ябу Бясир юзц дя Мядиняйя чатыр. Башына
эяляни данышыб дейир: «Йа Рясуляллащ, сян юз ящдиня вяфа етдин, анжаг
мян динимля ойнайанларын йанына гайыдан дейилям.»

Буну дейиб Гцрейш карванларынын тижарят йолу олан дяниз сащилиня
доьру эедир. Эялиб Ейс адлы йердя мяскян салыр. Мяккя мцсялманлары
Ябу Бясирин ящвалатындан хябяр тутдугда Гцрейшин язаб-язиййятиндян
усанмыш тяхминян йетмиш няфяр Мяккядян гачыб она гошулур. Онлар беля
гярара эялирляр ки, Гцрейш карванларыны гарят едиб ялляриня кечян

456 Щязрят Мущяммяд (с)

адамларыны да гятля йетирсинляр. Онларын бу щярякяти гцрейшлилярин сцлщ
мцгавилясиндян икинжи маддянин чыхарылмасына разы олмаларына сябяб
олур. Беляликля дя Пейьямбяр(с) щяр ики тяряфин разылыьы иля икинжи маддяни
мцгавилядян ляьв едир, Ейсдя мяскунлашмыш мцсялманлары да
Мядиняйя чаьырыр.1 Гцрейш мцшрикляри анладылар ки, иманлы шяхси ясарятдя
сахласан да, ону ягидясиндян дюндярмяк олмаз. Онун щябс едилмяси
азад олмасындан даща тящлцкялидир. Чцнки ня вахтса гачмаьа имкан
тапсалар, гялбляриндя кин-кцдурят жошуб дашажаг.

Щцдейбиййя сцлщц имзаландыгдан сонра Цмми Кцлсцм адлы
мцсялман бир гадын Мяккядян гачыб Мядиняйя эялир. Гардашлары Цмаря
вя Вялид Пейьямбяря(с) мяктуб йазыб бажыларынын эери гайтарылмасыны
истяйирляр. Пейьямбяр(с) ися онларын жавабында билдирир ки, мцгавилянин
икинжи маддясиндя нязярдя тутулмуш шярт гадынлара аид дейил.2
Мумтящяня сурясинин онунжу айяси дя бу мясяляни тястигляйир.
Щцдейбиййя сцлщцндян сонра Пейьямбяр(с) ятраф гябиляляря, еляжя дя
диэяр юлкя башчыларына мяктуб эюндяряряк онлары Ислама дявят едиб юз
пейьямбярлийини елан едир.

1 Мяьази Вагиди, ж-2, с-624; Тарихи Тябяри, ж-2, с-284
2 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-323

Ябядиййят нуру 457

ЩИЖРЯТИН ЙЕДДИНЖИ ИЛИНДЯ БАШ ВЕРМИШ ЩАДИСЯЛЯР

Щязрят Мцщяммяд(с) юз пейьямбярлийини бцтцн дцнйайа чатдырыр
Щцдейбиййя сцлщцндян сонра Пейьямбярин(с) жянуб (Мяккя)

тяряфдян щеч бир наращатчылыьы йох иди. Инди артыг бир чох яряб бюйцкляри
Исламы гябул етмишдиляр. Пейьямбяр(с) бу фцрсятдян файдаланараг о
дюврцн щюкмдарларына, императорларына, гябиля башчыларына вя еляжядя
хачпяряст лидерляря мяктуб эюндяряряк онлары Ислама дявят едир. Бу йолла
о щязрят бцтцн бяшяриййяти тювщид байраьы алтында бирляшмяйя чаьырырды.

Бу, пейьямбярин(с) инадкар Гцрейш мцшрикляри иля апардыьы он
доггуз иллик мцбаризядян сонра атдыьы илк аддым иди. О вахтадяк щязрятин
башы дахили чякишмяляря гарышмасайды, йягин ки, Пейьямбяр(с) бу аддымы
даща тез атарды. Лакин Гцрейш мцшрикляринин арамсыз щцжумлары ону нечя
ил бу мцбаризяйя мяшьул олмаг мяжбуриййятиндя гоймушду.

Пейьямбяр(с) щюкмдар вя гябиля башчыларына, дини-сийаси лидерляря
йаздыьы мяктублар о щязрятин онлары Ислама дявят етмя методуну
эюстярир. Тарихчиляр Пейьямбярин(с) Ислама дявят мягсядиля эюндярдийи
185 мяктуб вя йа баьладыьы мцгавиля топлайыб гейдя алмышлар. Бцтцн бу
мяктублар эюстярир ки, Исламын мцбаризяси гылынж эцжцня дейил, мянтигя
ясасланмышдыр.

Щязрят Мцщяммяд(с) Гцрейшля сцлщ баьладыгдан сонра мяктуб вя
гасидляр эюндярмякля бцтцн дцнйаны Ислама чаьырыр. Бу мяктубларын мятни,
онларда вурьуланан мясяляляр, Пейьямбярин(с) яжнябилярля баьладыьы
мцгавилялярдяки мцлайимлийи, нясищятляри-щамысы Исламын гылынж эцжцня
ирялилямясини эюстярян шяргшцнасларын дедикляринин яксиня дялалят едир. Цмцд
едирик ки, ня вахтса бцтцн бу мяктубларла ялагядяр щадисяляри цзя чыхармагла
Исламын щягигятян нежя инкишаф етдийини бцтцн дцнйайа чатдыраг.

Щязрят Мцщяммяд(с) цмумбяшяр пейьямбяр олмушдур
Бязи дардцшцнжяли инсанлар щязрят Мцщяммядин(с) цмумбяшяр

пейьямбяр олмасына шцбщя иля йанашырлар. Онларын башчыларындан олан
шяргшцнас Сер Вилйам Майер дейир: «Мцщяммядин цмумбяшяр

458 Щязрят Мущяммяд (с)

пейьямбяр олмасы мясяляси сонрадан орталыьа атылмышдыр. Яслиндя ися о,
пейьямбяр сечилдийи эцндян вяфатынадяк йалныз ярябляри Ислама дявят
етмиш вя Ярябистан йарымадасындан башга бир йер танымамышдыр.»

Бу мцяллиф юз инэилис яждадларынын йолуну тутараг бир чох Гуран
айяляринин щязрят Мцщяммяди(с) цмцмбяшяр пейьямбяр щесаб етдийи
щалда онун йалныз Ярябистан йарымадасы цчцн эюндярилдийини иддиа едир.
Эялин щязрят Мцщяммядин(с) цмумбяшяр пейьямбяр олдуьуну
эюстярян бязи айяляря диггят йетиряк:

1) «(Йа Рясулум!) Де: «Ей инсанлар! Мян Аллащын сизин щамыныза
эюндярилмиш пейьямбярийям.»1 Айядян дя эюрцндцйц кими
Пейьямбяр(с) щеч дя тякжя Ярябистан йарымадасы ящалисиня дейил, бцтцн
инсанлара хитаб етмишдир.

2) «(Йа Рясулум!) Биз сяни (тякжя юз гювмцня дейил) бцтцн
инсанлара (мюминляря Жяннятля) мцъдя верян, (кафирляри ися Жящянням
язабы иля) горхудан бир пейьямбяр эюндярдик.»2

3) «Щалбуки бу (Гуран) алямляря (инсанлара вя жинляря) анжаг бир
юйцд-нясищятдир!»3

4) «Онунла (Гуранла) дири оланлары горхутсун (Аллащын язабындан
чякиндирсин…)»4

5) «Мцшриклярин хошуна эялмяся дя, ону (Исламы) бцтцн динлярин
фювгцндя (бцтцн динлярдян цстцн) етмяк цчцн Юз Пейьямбярини доьру
йолла вя щагг динля эюндярян Одур!»5

Инди цзцмцзц инэилис шяргшцнаса тутуб сорушуруг ки, бу айяляр
щязрят Мцщяммядин(с) цмцмбяшяр бир пейьямбяр олдуьуну билдирдийи
щалда сиз няйя ясасян онун цмумбяшяр пейьямбяр олмадыьыны иддиа
едирсиниз?

Вя йахуд щансы ясасла дейирсиниз ки, онун цмумбяшяр пейьямбяр
олмасы мясяляси сонрадан ортайа атылыб? Бу айялярин олдуьу, еляжя дя
Пейьямбярин Ярябистан йарымадасындан чох-чох узаглара гасидляр,

1 Яраф-158
2 Сяба-28
3 Гялям-52
4 Йасин-70
5 Тювбя-33

Ябядиййят нуру 459

мяктублар эюндярдийи (щятта бу мяктублардан бязиси щал-щазырда дцнйа
музейляриндя сахланылыр) бир щалда онун цмумбяшяр пейьямбяр
олмасына шцбщя етмяйя дяйярми?

Сюзцэедян мцяллиф утанмадан йазыр ки, Мцщяммяд Ярябистан
йарымадасындан башга йер танымамышдыр. Щалбуки пейьямбяр(с) щяля он
алты йашында икян ямиси иля бирликдя Шама сяфяр етмиш, эянжлик илляриндя
Хядижянин тижарят карваныны апарыб эятирярди.

Ачыьы, биз тарихдя бир йунан эянжинин-Македонийалы Искяндярин вя йа
Наполеонун бцтцн дцнйайа аьалыг етмяк истядийини охудугда щеч дя
тяяжжцблянмирик. Бязи шяргшцнаслар ися Ислам пейьямбяринин Аллащын ямри
иля юз гювмцнцн дя эениш тижарят ялагяляри гурдуьу дюврцн ики бюйцк
дювляти-Иран вя Бизанс империйаларына мяктуб эюндяриб онлары Ислама
дявят етмясини ешитдикдя буну ясассыз вя гейри-мцмкцн щесаб едирляр.

Пейьямбяр(с) узаг бюлэяляря гасид эюндярир
Щязрят Пейьямбяр(с) диэяр мцщцм мясяляляр кими узаг бюлэяляря

гасид эюндяриб онлары Ислама дявят етмяк фикрини дя эениш мцзакиряйя
чыхарыр. О, бир эцн сящабяляриня буйурур ки, сабащ щамы йыьышсын, мцщцм
бир мясяляни мцзакиря едяжяйик. Сящяриси эцн сцбщ намазыны гылдыгдан
сонра цзцнц сящабяляря тутуб буйурур: «Аллащ бяндяляриня нясищят верин!
Жамаата башчылыг едиб онларын щагг йола йюнялмясиня чалышмайан шяхся
Аллащ Жянняти щарам етмишдир. Галхын вя узаг бюлэяляря эедяряк щагг
жарчысы олун, тювщид сясини бцтцн дцнйайа чатдырын! Анжаг Исанын шаэирдляри
кими щеч вахт мяня етираз етмяйин!» Сящабяляр сорушдулар ки, Исанын
шаэирдляри она ня етираз етмишдиляр? Щязрят буйурду: « О да мяним кими юз
сящабяляриня бюлэяляря эетмяйи тапшырыр. Йолу йахын оланлар гябул едир, йолу
узаг оланлар ися ямриня табе олмурлар.» Сонра Пейьямбяр(с) ян црякли
сящабяляриндян алтысына (юзцнцн цмцмбяшяр пейьямбяр олдуьуну якс
етдирян) мяктуб вериб мцхтялиф бюлэяляря эюндярир. Беляликля, алты гасид ейни
эцндя ятраф бюлэяляря-Иран, Бизанс, Щябяшистан, Мисир, Йямамя, Бящрейн вя
Щиряйя (Иорданийайа) щярякят едир.1

Мяктублар йазылыб баша чатдыгдан сонра сарайлар щаггында мялуматы
олан шяхсляр Пейьямбяря(с) билдирдиляр ки, мяктублар мцтляг

1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-606; Сирейи Щяляби, ж-2, с-240

460 Щязрят Мущяммяд (с)

мющцрлянмялидир. Чцнки щюкмдарлар имзасыз (о вахт имзаны мющцр явяз
едирди) мяктублары охумурдулар. Буна эюря дя Пейьямбяр(с) цчцн
цзяриндя цч сятирдя «Мцщяммяд Рясулуллащ» ифадяси щякк олунмуш бир
цзцк щазырланыр. Бу мющцрцн сахтасындан истифадя олунмасын дейя,
ифадяни ашаьыдан йухарыйа доьру щякк едирляр. Йяни, ашаьыда Мцщяммяд,
ортада Рясул, йухарыда ися Аллащ сюзц щякк олунмушду. Мяктуб
мющцрляндикдян сонра зярфя гойулур, зярфин цстц мумйаланыр, цзяриня
дя мющцр вурулур.1

Гасидлярин эюндярилдийи вахт дцнйадакы мювжуд дурум
О вахт дцнйада ики ясас дювлят-Иран вя Бизанс империйалары аьалыг едир

вя араларында мцтамади дюйцшляр эедирди. Иранла Бизанс арасындакы
дюйцшляр Ящямяниляр дюврцндян башлайараг Сасаниляр дюврцнядяк давам
етмишдир. Дцнйанын Шярг бюлэяси, еляжя дя Ираг, Йямян вя Кичик Асийанын
бир щиссяси Иранын нязаряти алтында иди. Бизанс империйасы ися о вахтлар Шярги
вя Гярби олмаг цзря ики щиссяйя бюлцнмцшдц. 359-жу илдя Рома
империйасынын императору Теодор юлкяни ики оьлу арасында бюлмцшдц.
Гярби Рома империйасына 476-жы илдя Авропанын Шималында йашайан
бярбярляр сон гоймушдур. Мяркязи, Константинопол олан Шярги Бизанс
империйасы ися Исламын мейдана эялдийи заман Шам (Месопотамийа) вя
Мисири дя ящатя етмякля дцнйанын ясас сийаси хяттини мцяййянляшдирирди.
Нящайят, 1453-жц илдя Константинопол султан Мцщяммяд Фатещ тяряфиндян
фятщ едиляряк Бизанс империйасы да сцгута уьрайыр.

Ярябистан йарымадасы бу ики бюйцк империйанын арасында йерляширди.
Йарымаданын яразиси мцнбит олмадыьындан империйалардан щеч бири
ораны яля кечирмяйя жан атмырды.

Бу ики империйалардакы дахили вя харижи чякишмяляр, жяряйан едян
щадисяляр онлары Ярябистан йарымадасында баш верянлярдян хябярсиз
гоймушду. Онлар аьылларына да эятирмирдиляр ки, мядяниййятдян эери
галан ярябляр ня вахтса иманлары сайясиндя онларын щакимиййятляриня сон
гойажаг. Онлар Исламын йаранмасындан тамамиля мялуматсыз идиляр.
Йохса онун еля яввял эцнляриндяжя гаршысыны алардылар.

1 Ят-Тябягатул-кубра, ж-1, с-285; Сирейи Щяляби, ж-3, с-271

Ябядиййят нуру 461

Пейьямбярин(с) гасиди Бизанс яразисиндя
Бизанс императору нязир етмишди ки, Иранла дюйцшдя галиб эяляжяйи

тягдирдя Бейтцл-мцгяддяся пийада зийарятя эедяжяк. Гялябя чалдыгдан
сонра о юз нязрини йериня йетирир.

Пейьямбярин(с) мяктубуну Бизанс императоруна апармаг Дещйятул-
Кялбийя щаваля едилмишди. О, даща яввялляр Шама чох сяфярляр етмиш вя ораны
беш бармаьы кими таныйырды. Онун эюзял эюркями, хош яхлагы бу вязифяни
йериня йетирмяйя там уйьун иди. О, Шамдан Константинопола чыхмаздан
габаг Бусра мянтягясиндя императорун Бейтцл-мцгяддяся зийарятя
эетдийини юйрянир. Буна эюря дя Дещйятцл-Кялби юзцнц Бусра валиси Щарис
ибн Ябу Шимря чатдырараг она щяваля едилмиш тапшырыг барядя валийя
мялумат верир. Ят-Тябягатул-кубра ясяринин мцяллифи йазыр: «Пейьямбяр(с)
Дещйятцл-Кялбийя тапшырмышды ки, мяктубу Бусра валисиня чатдыр, о юзц
императора тягдим едяр. Бялкя дя Пейьямбяр(с) императорун зийарят
сяфяриндян хябярдар имиш вя буна эюря Дещйятцл-Кялбийя беля тапшырыг
верибмиш. Йахуд да ола биляр Констонтинопола эетмяк Дещйятцл-Кялби цчцн
проблемляр тюрядяжяйиндян она беля тапшырыг верилибмиш. Щяр щалда
Пейьямбярин(с) гасиди Бусра валиси иля эюрцшцр мяктуб барядя она хябяр
верир. Вали дя юз нювбясиндя Ядийй ибн Щатями чаьыртдырыб тапшырыр ки,
гасидля бирликдя эедиб мяктубу императора чатдырсын. Дещйятцл-Кялби
Щомс шящяриндя императорла эюрцшцр. Онун щцзуруна эетмяк истядикдя
императорун ятрафындакылар Дещйятцл-Кялбийя билдирирляр ки, императорун
гаршысында сяждя етмялидир. Якс тягдирдя император ону ня гябул едяжяк,
ня дя мяктубуну охуйажаг. Дещйятцл-Кялби дейир: «Мян бу гядяр йолу гят
етмишям ки, йанлыш адят-яняняляр арадан галдырылсын. Мцщяммяд(с)
пейьямбяр тяряфиндян императора инсанлара ибадят едилмямяси, йалныз тяк
олан Аллаща ибадят едилмяли олдуьуну якс етдирян мяктуб эятирмишям. Бу
ягидя иля Аллащдан гейриси гаршысында нежя сяждя едя билярям? Сарай
адамлары гасидин бу мянтиги гаршысында щейран галдылар. Ахырда хейирхащ
бир сарай ишчиси дейир ки, онда сян мяктубуну императора мяхсус масанын
цзяриня гой, масанын цзяриндяки мяктублары императорун юзцндян башга
кимся охуйа билмяз. Император мяктубу охудугда мцтляг сизи щцзуруна
чаьыртдыражаг. Дещйятцл-Кялби бу мяслящятиня эюря она тяшяккцр едиб
мяктубуну масанын цстцня гойур.

462 Щязрят Мущяммяд (с)

Император мяктубу ачыр. Мяктубун «Бисмиллащ» ифадяси иля
башламаси онун диггятини жялб едир. Император дейир ки, мян
Сцлейман(я) пейьямбярдян сонра беля мяктуб йазылдыьыны эюрмяйиб
ешитмямишям. Яряб дилиндян тяржцмячи чаьыртдырыб мяктубу охутдурур.

Мяктубда йазылмышды: «Мцщяммяд ибн Абдуллащдан бюйцк Бизанс
императоруна! Щагг йолунун йолчуларына салам олсун! Мян сизи Ислама
дявят едирям. Мцсялман ол аманда гал! Исламы гябул етсян, Аллащ сяня
икигат (щям юзцня эюря, щям дя ряиййятиня эюря) саваб веряр. Йох яэяр
Исламдан цз дюндярсян, бцтцн ярислярин1 эцнащы сяня йазылар. «Ей китаб
ящли! Биз сизи малик олдуьумуз ейни ягидяйя-Аллащдан гейрисиня ибадят
етмямяйя, Она шярик гошмамаьа сясляйирик. (Ей Мцщяммяд!) Онлар
щагдан цз дюндярсяляр, онда де: Шащид олун ки, биз тяслим (мцсялман)
оланларданыг!»

Бизанс императору Пейьямбяр(с) щаггында марагланыр
Бизанс императору мяктубун Тюврат вя Инжилдя пейьямбярлийи

барядя мялумат верилмиш Мцщяммяд олдуьуну анлайыр. Буна эюря дя
онун барясиндя ятрафлы мялумат топламаг гярарына эялир. Бу мягсядля о,
бир няфяри чаьыртдырыб тапшырыр ки, бцтцн Шамы эяз, Мцщяммядин
гощумларындан вя йа онун щаггында хябярдар олан кимся тапсан,
дярщал бура эятир! Хошбяхтликдян щямин вахт Ябу Сцфйан кичик бир
карванла Шама тижарятя эялмишди. Императорун елчиси онларла эюрцшцб
щамысыны Бейтцл-мцгяддяся эятирир. Император онларла эюрцшцб сорушур
ки, аранызда Мцщяммядля гощумлуг ялагяси олан вармы? Ябу Сцфйан
дилляняряк дейир: Бяли, биз онунла ейни тайфаданыг. Дюрдцнжц бабамыз
(Ябдманаф) ейни адамдыр. Император Ябу Сцфйанын габагда,
диэярляринин ися онун архасында дурмасыны вя суал-жаваб заманы Ябу
Сцфйанын йалан вя йа сящв дейяжяйи тягдирдя ишаря етмялярини тапшырыр.
Беляликля, императорла Ябу Сцфйан арасында суал-жаваб башлайыр:

Император: Мцщяммяд нежя нясилдяндир?
Ябу Сцфйан: Чох няжиб нясилдяндир.
- Ата-бабалары арасында щакимиййятдя оланы олмушдурму?

1 Ярис сюзцнцн сарай адамлары, якинчиляр вя Бизансда йашайан бир гябиля олдуьу щалда мцхтялиф
фикирляр вардыр.

Ябядиййят нуру 463

- Хейр.
- Пейьямбярлик иддиасы етмяздян габаг йалан данышырдымы?
- Мцщяммяд щямишя дцз данышан олуб.
- Жамаатын ясасян щансы тябягяси она иман эятириб динини гябул
етмишдир?
- Задяэанлар она гаршы чыхыб, орта вя ашаьы тябягя ися ону дястякляйир.
- Онун тяряфдарлары эет-эедя артырмы?
- Бяли.
- Она иман эятирянлярдян кимся бу вахтадяк дининдян дюнцбмц?
- Хейр.
- О, мцхалифлярля мцбаризядя галиб эялир, йохса мяьлуб олур?
- Бязян галиб эялир, бязян дя мяьлуб олур.
Бу суал-жавабдан сонра Бизанс императору цзцнц тяржцмячийя
тутуб дейир: «Ябу Сцфйан вя йанындакылара де ки, яэяр вердийиниз
жаваблар доьрудурса, демяли о, щягигятян дя сонунжу пейьямбярдир.
Мян беля бир пейьямбярин эяляжяйини билирдим, анжаг онун Гцрейшдян
чыхажаьындан хябярим йох иди. Бунунла беля мян она табе олмаьа,
щюрмят яламяти олараг айагларыны йумаьа щазырам. Тезликля онун
шющряти, гцдряти бцтцн Бизанса йайылажаг.» Императорун гардашы оьлу
она: «Мцщяммяд мяктубда юз адыны сяндян габаг йазмышдыр» - дейя
билдирдикдя о, гардашы оьлуна ажыгланыб дейир: «Вящй мяляйинин назил
олдуьу шяхсин ады мяним адымдан габаг йазылмалыдыр.»
Ябу Сцфйан дейир: «Императорун Мцщяммяди жидди шякилдя
дястяклямяси сарайда бюйцк наразылыьа сябяб олду. Мян беля эедярся,
бизанслыларын Мцщяммяддян горхажаьындан наращат идим. Суал-жаваб
заманы ону императорун эюзцндя кичилтмяйя чалышыб дейирдим ки,
Мцщяммяд сиз фикирляшдийиниз гядяр дя бюйцк адам дейил. Анжаг
император сюзцмц кясяряк деди ки, сян мяним суалларыма жаваб вер!»1

Пейьямбярин(с) мяктубунун императора тясири
Император Ябу Сцфйанын дедикляри иля кифайятлянмяйиб Бизанс алимля-

риндян бириня мяктуб эюндяряряк мясяляни онунла мцзакиря едир. Алим
императорун жавабында йазыр: «Бу шяхс бцтцн дцнйанын онун интизарында

1 Тарихи Тябяри, ж-2, с-290; Бищарул-январ, ж-20, с-378-380

464 Щязрят Мущяммяд (с)

олдуьу пейьямбярдир.» Император бу мясяля иля баьлы Бизанс аьсаггал-
ларынын фикрини юйрянмяк мягсядиля килсялярдян бириндя бюйцк топланты
тяшкил едиб Пейьямбярин(с) мяктубуну охудугдан сонра дейир: «Онун
динини гябул етмяйя щазырсынызмы?» Бу вахт мяжлисдя бюйцк сяс-кцй
йараныр. Жанынын горхусундан император отурдуьу йердян айаьа галхыб
дейир: «Бу тяклифля мян сизи йохламаг истяйирдим. Хачпярястлийя олан
инамыныз тягдирялайигдир.» Бундан сонра император Дещйятцл-Кялбини
чаьырыб она ещтирам эюстярир, Пейьямбяря(с) гаршы сямими олдуьуну якс
етдирян жаваб мяктубу йазараг щядиййялярля бирликдя эери эюндярир.1

Пейьямбярин(с) гасиди Иран сарайында
Щязрят Пейьямбяр(с) Ирана мяктуб эюндярян заман Иран щюкмдары

Хосров Пярвиз иди. О, Януширявандан сонра Иранда 32 ил щакимиййятдя олмуш
икинжи щюкмдар иди. Бу мцддят ярзиндя о, бир чох ширин-ажы щадисялярля
цзляшмишди. Онун щакимиййяти дюврцндя ишляр гайдасында эедирди. Иран Кичик
Асийаны яля кечирмиш, Константинопола гядяр ирялилямишди. Ян мцгяддяс шей
щесаб едилян Исанын(я) хачы Тисфона (Мядаиня) эятирилмишди. Бизанс им-
ператору Ирана сцлщ тяклифи едир, беляликля дя Иран сярщядляри Ящямяниляр
дюврцндяки кими тяйин едилир. Лакин сонралар щакимиййят башында оланларын
сяриштясизлийи ужбатындан Иран империйасы сцгут астанасына эялиб чыхмышды.
Фятщ едилмиш яразиляр бир-биринин ардынжа Иранын ялиндян чыхыр, Бизанс ордусу
юлкянин пайтахты Мядаиня гядяр эялиб чыхыр. Иш о йеря эялиб чатыр ки, Хосров
Пярвиз бизанслыларын горхусундан гачыр. Онун бу алчаг щярякяти жамааты
олдугжа гязябляндирир. Нящайят, Хосров Пярвиз оьлу Шируйя тяряфиндян гятля
йетирилир.

Тарихчиляр Иранын тяняззцля уьрамасынын ясас сябябини щюкмдарын
мяьрурлуьунда, ейш-ишрятя алудя олмасында эюрцрляр. Яэяр о бизанслыларын
сцлщ тяклифини гябул етсяйди, Иран юз язямятини горуйуб сахлайарды.
Пейьямбярин(с) Хосров Пярвизя тясир етмямяси, Пейьямбярин(с) вя йа
гасидин тягсири дейил. Садяжя, Хосров Пярвиз мяктубу сонадяк динлямяйя
бир нечя дягигя вахт айырмыр. Тяржцмячи щяля мяктубу сона чатдырмамыш
Хосров Пярвиз гышгырыб мяктубу ондан олараг жырыб туллайыр.

1 Ят-Тябягатул-кубра, ж-1, с-259; Сирейи Щяляби, ж-2, с-277; ял-Камилу фит-тарих, ж-2, с-114; Бищарул-
январ, ж-20, с-379

Ябядиййят нуру 465

Щижрятин йеддинжи илинин башланьыжында Пейьямбяр(с) Хосров Пярвизи
Ислама дявят етмяк мягсядиля сящабялярдян олан Абдуллащ Щязафя Сящми
Гцряшийя мяктуб вериб ону Ирана эюндярир. Пейьямбярин(с) мяктубунун
мятни ашаьыдакы шякилдя олмушдур: «Баьышлайан вя мещрибан Аллащын ады
иля! Аллащын елчиси Мцщяммяддян бюйцк Иран Щюкмдарына! Щягигят
ахтарышында олуб Аллащ вя Пейьямбяриня иман эятирянляря салам олсун!

Мян Аллащын ямри иля сяни Аллащ йолуна дявят едирям. Аллащ мяни
эюндяриб ки, бцтцн инсанлары Онун язабы иля горхудуб, кафирляря щюжжяти
тамамлайам. Иман эятирмякдян имтина етсян, бцтцн атяшпярястлярин
эцнащы сянин бойнуна олажаг.»1

Пейьямбярин(с) гасиди сарайа дахил олур. Хосров Пярвиз мяктубун
алынмасыны тапшырса да гасид мяктубу шяхсян тягдим етмяк истядийини
билдирир. Мяктуб она тягдим едилдикдя Хосров Пярвиз тяржцмячи
чаьыртдырыр. Тяржцмячи мяктубу ачыб биринжи жцмляни охуйан кими Хосров
Пярвиз фярйад едиб мяктубу ондан алараг дейир: «Буна бах, юз адыны
мяним адымдан габаг йазыб.» О, Абдуллащын сарайдан чыхарылмасына
ямр едир. Абдуллащ сарайдан чыхыб минийиня миняряк Мядиняйя гайыдыр.
Баш верянляри Пейьямбяря данышдыгда щязрят бярк наращат олур.
Ясябляшдийи сифят жизэиляриндян дя щисс олундуьу щалда беля дуа едир:
«Илащи, онун щюкцмятини даьыт!»2

Йягубинин мювгейи
Ибн Вазещ Йягуби бцтцн тарихчилярдян фяргли олараг йазыр: «Хосров

Пярвиз Пейьямбярин(с) мяктубуну охуйур, щятта щюрмят яламяти олараг
щязрят цчцн бир гядяр мцшк вя ипяк дя йоллайыр. Пейьямбяр(с) мцшкц
бюлцшдцрцр, ипяйин ися кишиляря йарашмадыьыны билдирир. Даща сонра
буйурур ки, Ислам тезликля онун юлкясиня дя дахил олажаг.»3

Тарихчилярдян щеч биринин фикри Йягубинин мювгейи иля цст-цстя
дцшмцр. Йалныз Ящмяд ибн Щянбял Хосров Пярвизин Пейьямбяря(с)
щядиййя йолладыьыны гейд едир.4

1 Тарихи Тябяри, ж-2, с-295-296, Ял-Камилу фит-тарих, ж-2, с-145
2 Ят-Тябягатул-кубра, ж-1, с-260
3 Тарихи Йягуби, ж-2, с-62
4 Мцсняди Ящмяд, ж-1, с-96

466 Щязрят Мущяммяд (с)

Хосров Пярвизин Йямян щюкмдарына тапшырыьы
Чох мцнбит олан Йямян Мяккядян жянубда йерляшир вя оранын

щюкмдарлары щямишя Сасаниляр тяряфиндян тяйин едилирди. Пейьямбяр
Хосров Пярвизя мяктуб эюндярян вахт Йямяндя Базан щюкмдар иди.
Хосров Пярвиз Пейьямбярин(с) мяктубунун тясириндян Базана
ашаьыдакы мязмунда бир мяктуб эюндярир: «Мяня хябяр чатыб ки,
Мяккядя Гцрейш гябилясиндян бир няфяр пейьямбярлик иддиасындадыр.
Адамларындан ики няфяр эюндяр, ону тутуб щцзурума эятирсинляр.»1

Ибн Щяжярин ял-Исабя китабында йаздыьына ясасян, Базан адамларына
тапшырыр ки, ону (Пейьямбяри) юз яждадынын дининя гайытмаьа вадар
етсинляр, якс тягдирдя башыны бядяниндян айырыб щцзуруна эятирсинляр.

Бу мяктуб Хосров Пярвизин щяр шейдян хябярсиз олдуьуну эюстярир.
Эюр о ня гядяр хябярсиз имиш ки, Пейьямбярин(с) нечя ил габаг
пейьямбярлик иддиасы етдийини вя алты ил юнжя Мяккядян Мядиняйя
кючдцйцнц ешитмяйибмиш. Цстялик, пейьямбярлик иддиасы едян бу шяхс
эюр ня гядяр нцфуз газаныб ки, щятта Иран щюкмдарына мяктуб да
эюндярир. Беля бир шяхси ики няфяр тутуб Йямяня апара билярдими?

Йямян щюкмдары она верилмиш тапшырыьа ясасян Фируз вя Хярхясря
адлы ики адамыны Щижаза эюндярир. Эюндярилян шяхсляр яввялжя Таифдя
Гцрейшли бир киши иля эюрцшцб юйрянирляр ки, ахтардыглары шяхс щал-щазырда
Мядинядя йашайыр. Мядиняйя йола дцшцб Пейьямбярин(с) щцзуруна
йетиширляр. Базанын мяктубуну щязрятя тягдим едиб дейирляр: «Биз
мяркязи щюкцмятинин Йямян щюкмдарына вердийи тапшырыьа ясасян сизи
Йямяня апармаг мяжбуриййятиндяйик. Эцман едирик ки, Базан Хосров
Пярвизя мяктуб йазыб сизин яфв едилмяйинизи истяйяр. Якс тягдирдя
арамызда ганлы тоггушмалар башлайажаг вя Сасаниляр дювляти евляринизи
башыныза учуражаг, кишиляринизи юлдцряжяк вя с.»

Пейьямбяр(с) олдугжа сойугганлы шякилдя онлары динляйир, жаваб
вермяздян юнжя Ислама дявят едир. Пейьямбяр(с) онларын щяддян артыг
узун быьыны бяйянмир. Щязрятин язямяти, сойугганлылыьы гасидляри еля
горхутмушду ки, Пейьямбяр(с) онлары Ислама дявят едяркян бядянляри
титряйирди. Пейьямбяр(с) онлара буйурду: «Бу эцн эедин, сабащ

1 Сирейи Щяляби, ж-3, с-278

Ябядиййят нуру 467

эялярсиниз, данышарыг, юз фикрими билдирярям. Бу вахт вящй мяляйи назил
олуб Хосров Пярвизин гятля йетирилдийини хябяр верир. Сящяриси эцн гасидляр
эялдикдя Пейьямбяр(с) онлара буйурур: «Аллащым мяня хябяр верди ки,
дцнян эежя Шируйя атасы Хосров Пярвизи юлдцрцб тахта яйляшмишдир.»
Пейьямбярин(с) вердийи хябяр щижрятин йеддинжи или, жямадил-яввял айынын
ону, щяфтянин чяршянбя ахшамына тясадцф едирди.1

Бу хябярдян дящшятя эялян Базанын гасидляри дейирляр ки, бу сюзцн
мясулиййяти пейьямбярлик иддиасы етмяйиниздян даща аьырдыр. Биз бу
щагда Базана хябяр вермялийик. Пейьямбяр(с) буйурур: «Бу хябяри
Базана чатдыражаьыныздан хошщал оларам. Ейни заманда мяним диним
дя итиэедян миниклярин эедя биляжяйи йерляря эедиб чатар. Яэяр о иман
эятирярся, щакимиййятдя олдуьу юлкянин башында галар.» Сонра
Пейьямбяр(с) бязи гябиля башчыларынын она щядиййя вердийи гызыл-эцмцшля
ишлянмиш кямяри Базанын гасидляриня баьышлайыр. Гасидляр разы щалда
щязрятин щцзурундан чыхыб Йямяня гайыдыр вя Базаны Пейьямбярин(с)
вердийи мялуматдан хябярдар едирляр. Базан дейир ки, яэяр вердийи хябяр
доьру чыхарса, о щягигятян дя пейьямбярдир вя она табе олмаг
лазымдыр. Чох чякмир ки, Шируйядян Базана ашаьыдакы мязмунда бир
мяктуб эялир:

«Бил ки, мян Хосров Пярвизи гятля йетирдим. Жамаатын гязяби ону
юлдцрмяйимя сябяб олду. Чцнки о, фарс задяэанларыны юлдцрцб галанларыны
да даьытды. Мяктубум сяня чатан кими жамааты мяним щакимиййятимя табе
ет! Нювбяти мяктубум сяня йетишмяйинжя пейьямбярлик иддиасы едян вя
атам онун барясиндя тапшырыг верян шяхсля дя ишин олмасын!» Шируйянин бу
мяктубу Базан вя щамы Иран ясилли олан сарай адамларынын мцсялман
олмасы иля нятижялянир. Базан, Пейьямбяря(с) мяктуб йазараг юзцнцн вя
сарай адамларынын иман эятирдийи барядя хябяр верир.

Ислам гасиди Мисир торпаьында
Мисир гядим мядяниййят бешийи, фиронлар юлкяси вя гибтилярин

щакимиййятдя олдуьу бир юлкя иди. Ислам дини мейдана эяляркян Мисирин
яввялки язямятиндян ясяр-яламят галмамышды. Илдя он доггуз милйон

1 Ят-Тябягатцл-кубра, ж-1, с-260; Бищарул-январ, ж-20, с-382

468 Щязрят Мущяммяд (с)

динар юдямяк шярти иля Мегогес Бизанс императору тяряфиндян оранын
щюкмдары тяйин едилмишди.

Щатиб ибн Ябу Бялтяя олдугжа чевик бир адам иди. Ислам тарихиндя
онунла баьлы мяшщур бир щадися баш вермишдир ки, щижрятин сяккизинжи
илиндя баш верян щадисялярдян данышаркян гейд едяжяйик. Щатиб,
Пейьямбярин(с) мяктубларыны о вахтын бюйцк дювлятляринин башчыларына
чатдырмаг цчцн тяйин олунмуш алты гасиддян бири олмушдур. О,
Пейьямбярин(с) мяктубуну Мисир щюкмдары Мегогеся чатдырмалы иди.
Мяктубда дейилирди: «Баьышлайан вя мещрибан Аллащын ады иля!
Мцщяммяд ибн Абдуллащдан Мисир щюкмдары Мегогеся! Салам олсун
щагг йолунун йолчуларына! Сяни Ислама дявят едирям. Исламы гябул ет,
(Аллащын язабындан) аманда гал! Исламы гябул етсян, Аллащ сяня икигат
саваб веряжяк, имтина етсян, бцтцн гибтилярин эцнащы сянин бойнуна
олажаг. Ей китаб ящли, биз сизи арамызда мцштяряк олан бир ягидяйя дявят
едирик-Аллащдан гейрисиня ибадят етмяйяк, кимися Она шярик гошмайаг,
бир-биримизи танры кими гябул етмяйяк. (Ей Мцщяммяд!) Онлар щагдан
цз дюндярсяляр, де: Билин ки, биз щагга тяслим оланларыг!»1

Пейьямбярин(с) гасиди Мисиря йола дцшцр. Мисиря йетишдикдя
щюкмдарын Исэяндяриййядя дяниз кянарындакы сарайда олдуьуну юйрянир.
Юзцнц Мегугесин Исэяндяриййядяки сарайына чатдыран Щатиби, щюкмдар
гябул едир. Мегугес мяктубу охуйуб бир гядяр фикря эетдикдян сонра
башыны галдырыб Пейьямбярин(с) гасидиня дейир: «Яэяр щягигятян дя
Мцщяммяд Аллащ тяряфиндян эюндярилмиш пейьямбярдирся, бяс няйя эюря
дцшмянляри ону юз вятяниндян говуб чыхара билдиляр? Няйя эюря о,
Аллащдан дцшмянлярин мящв олмасыны истямяди?» Гасид онун суалына
суалла жаваб веряряк дейир: «Иса щягигятян дя Аллащын пейьямбяри иди вя
сиз она иман эятирмишдиниз. Бяни-Исраил ону гятля йетирмяк истяркян ня
цчцн о, Аллащдан дцшмянляринин мящв едилмясини истямир?» Гасиддян
беля тутарлы жаваб эюзлямяйян Мегугес онун бу мянтиги гаршысында
щейран галыб дейир: «Афярин сяня! Сян чох мцдрик адамсан вя мцдрик
адам тяряфиндян эюндярилмисян!»2

1 Сирейи Щяляби, ж-3, с-249; Яд-Дуррул-мянсур, ж-2, с-40
2 Усдул-габя, ж-1, с-362

Ябядиййят нуру 469

Пейьямбярин(с) гасиди Мисир щюкмдарынын бу сюзляриндян сонра
юзцндя жцрят тапыб дейир: «Сиздян чох-чох габаг бурада юзцнц жамаата
танры кими гялямя верян шяхс (Фирон) щюкмранлыг едирди. Аллащ ону мящв
еляди ки, щяйаты сизин цчцн ибрят олсун. Сиз дя чалышмалысыныз ки,
башгаларына (мцсбят жящятдян) ибрят оласыныз.

Бизим пейьямбяр жамааты пак диня дявят едирди. Гцрейш мцшрикляри
вя щямчинин йящудиляр она гаршы чыхдылар. Онунла ян йахшы мцнасибятдя
оланлар хачпярястляр идиляр. Жаныма анд олсун ки, Муса пейьямбяр
Исанын эяляжяйи барядя мцъдя вердийи кими Иса да Мцщяммядин эяляжяйи
барядя мцъдя вермишдир. Сиз, йящудиляри хачпярястлийя дявят етдийиниз
кими, биз дя сизи Ислама дявят едирик. Щяр щансы пейьямбярин дявятини
ешидян шяхс она иман эятирмялидир. Мян дя юз пейьямбяримизин месаъыны
сизя чатдырдым. Йахшы олар ки, сиз бцтцн Мисир халгы иля бирликдя Исламы
гябул едясиниз. Ялбяття сизи Исанын дининдян гятиййян чякиндирмирям,
анжаг демяк истяйирям ки, Исанын дининин ян камил формасы мящз
Исламдыр.»1

Пейьямбярин(с) гасиди Мисир щюкмдары иля сющбятини баша чатдырды.
Мегугес она гяти бир жаваб вермяди. Буна эюря дя Щатиб бир гядяр
эюзлямяли иди ки, Пейьямбярин мяктубунун жавабыны алсын. Бир эцн
Мегугес Щатиби сарайа чаьыртдырыб онунла баш-баша сющбят едяряк
Пейьямбярин дини щаггында ятрафлы сюрьу-суал етди. Гасид онун
жавабында беля деди: «Пейьямбяримиз инсанлары тяк Аллаща ибадят
етмяйя, эцн ярзиндя беш дяфя намаз гылмаьа, рамазан айында оруж
тутмаьа, Аллащ евини зийарят етмяйя, юз ящд-пейманларына садиг
галмаьа, щарам йемяклярдян чякинмяйя дявят едир…» О, сюзлярини
Пейьямбярин хцсусиййятлярини демякля баша чатдырыр. Мегугес ону
динлядикдян сонра дейир: «Дедиклярин онун щягигятян дя пейьямбяр
олдуьуну эюстярир. Мян сонунжу пейьямбярин щяля эялмядийини
билирдим. Анжаг еля тясяввцр едирдим ки, о да яксяр пейьямбярлярин
зцщур етдийи Шамдан чыхажаг. Ей Мцщяммядин гасиди! Бил вя хябярдар
ол ки, мян она иман эятирсям, гибтиляр (мисирлиляр) мяня табе олмазлар.
Анжаг цмид едирям ки, ня вахтса онун гцдряти Мисиря дя эялиб чыхажаг,

1 Сирейи Щяляби, ж-3, с-250

470 Щязрят Мущяммяд (с)

йерли ягидяляри арадан галдыражаг. Хащиш едирям бу сющбятимиз эизли
галсын вя гибтиляр бундан хябяр тутмасын.»1

Мисир щюкмдары Мегугесин Пейьямбяря(с) мяктубу
Мисир щюкмдары яряб дилиндя йазан катибини чаьыртдырыб

Пейьямбяря(с) ашаьыдакы мязмунда бир мяктуб йаздырыр: «Мцщяммяд
ибн Абдуллаща Мисир щюкмдары Мегугесдян! Салам олсун сизя!
Мяктубунузу охуйуб щягигятдян хябярдар олдум. Билирдим ки, ня
вахтса сонунжу пейьямбяр зцщур едяжяк, лакин онун Шамдан
чыхажаьыны тясяввцр едирдим. Эюндярдийиниз гасидя нежя лазым идися,
щюрмят етдим.» О, мяктубда Пейьямбяря(с) эюндярдийи щядиййяляря дя
тохунур. Мяктубу бир даща «салам олсун сяня!» жцмляси иля битирир.2

Мегугесин мяктубда Пейьямбярин адыны юз адындан габаг
йазмасы, о щязрят цчцн гиймятли щядиййяляр эюндярмяси вя эюндярдийи
гасидя лайигинжя щюрмят етмяси, бцтцн бунлар онун Пейьямбяря батиндя
иман эятирмясиндян хябяр верир. Садяжя щакимиййятя мейлли
олдуьундан, иман эятирдийини бирузя вермяк истямирди.

Пейьямбярин(с) гасиди мяктубу эютцрцб Мегугесин
нязарятчиляринин мцшайияти иля Шама эялир. Сонра нязарятчилярдян айрылыб
Мядиняйя эедян карвана гошулур. Мисир щюкмдарынын мяктубуну
Пейьямбяря(с) чатдырыб араларындакы сющбяти дя данышыр. Пейьямбяр(с)
буйурур: «О, щакимиййяти итирмяк горхусундан Исламы гябул
етмямишдир, анжаг онун щакимиййяти тезликля баша чатажаг.»

Мцьейря ибн Шюбя Мисир сарайында
Мцьейря ибн Шюбя (сонрадан о сийасят мейданынын ясас

сималарындан бириня чеврилмишди.) Сягиф гябилясиндян бир нечя няфярля
бирликдя Мисир сарайына йолланыр. Мегугес мцсялманларын онларын
йолуну тутдуьу щалда Мисиря нежя эялдиклярини сорушдугда дяниз йолу
иля эялдиклярини билдирирляр. Мегугес сорушур: «Сягиф гябиляси
Мцщяммядин дявятиня нежя мцнасибят эюстярди?» Мцьейря дейир:
«Бизим гябилядян щеч ким Мцщяммядя иман эятирмяйиб.

1 Сирейи Зейни Дящялан, ж-3, с-71
2 Ят-Тябягатул-кубра, ж-1, с-260

Ябядиййят нуру 471

Мегугес: Бяс Мцщяммядин юз гябиляси онунла нежя давранды?
Мцьейря: Гцрейш эянжляри она баьланыблар, йашлылар ися етираз едир.
Мегугес: Онун дини щагда гыса мялумат веря билярсянми?
Мцьейря: О, бизи тяк Аллаща ибадят етмяйя, эцндя намаз гылмаьа,
хумс-зякат вермяйя, гощумларла йахшы мцнасибятдя олмаьа, ящд-
пейманларымыза садиг галмаьа, зина, шяраб, сялямдян узаг олмаьа
сясляйир…
Мегугес онун сюзцнц кясиб дейир: «Сягифлиляр билмялидирляр ки,
Мцщяммяд щягигятян дя пейьямбярдир, жамааты щагга щидайят етмяк
цчцн эюндярилиб. Яэяр о буралара эялиб чыхарса, биз щамымыз она табе
олажаьыг. Беля бир пейьямбяря табе олмаьы Иса бизя тапшырыб. Онун дини
щаггында дедикляриниз сырф пейьямбярлярин програмыдыр. Яввял-ахыр
онун гцдряти щяр йери ящатя едяжяк вя кимся она гаршы мцбаризя
апармаьа жцрят етмяйяжяк.»
Мегугесин дедикляри мцшрикляри наращат едир вя утанмадан дейирляр:
«Бцтцн дцнйа да она иман эятирся, биз иман эятирмяйяжяйик.» Мегугес
ися башыны ашаьы салараг онлара садяжя беля дейир: «Бу, ясл ушаг фикридир.»1
Йухарыда дейилянляр диэяр тарихи мянбялярля гятиййян уйьун эялмир.
Чцнки Пейьямбяр(с) юлкя башчыларына щижрятин йеддинжи илиндя мяктуб
эюндярдийи щалда Мцьейря ибн Шюбя Хяндяк дюйцшцндя артыг иман
эятирмиш, Щцдейбиййя сцлщцндя мцсялманларын сырасында олмушдур.
Щятта Щцдейбиййя сцлщц имзаланаркян Пейьямбярин(с) щцзурунда
Гцрейш нцмайяндяси Црвя ибн Мясуд Сягяфи иля мцбащися дя етмишдир.
Йухарыда гейд едилянляр щягигятя уйьун олса да, Мцьейрянин Мисиря
эедянляр арасында олмадыьыны гейд етмяк мяжбуриййятиндяйик.
Сонда ону да гейд етмяк лазымдыр ки, Вагиди, Пейьямбярин(с) Мисир
щюкмдарына мяктубуну башга мязмунда нягл етмишдир. Лакин онун
гейд етдийи мяктубун щягигят олмадыьы айдынлашыр. Чцнки эцйа
Пейьямбяр(с) йаздыьы мяктубда Мисир щюкмдарыны дюйцшля щядяляйяряк
демишдир: «Аллащ мяня тяблиь етмяйи ямр буйуруб. Гябул етмяйяжяйиниз
тягдирдя сизинля дюйцшмяйи мяня ямр етмишдир.»2

1 Сирейи Зейни Дящялан, ж-3, с-70
2 Фцтущуш-Шам, ж-2, с-23

472 Щязрят Мущяммяд (с)

Беля бир мяктуб щеч бир вяжщля дцзэцн ола билмяз. Чцнки о вахт
мцсялманлар щеч мяккялилярля дюйцшмяк игтидарында олмамышлар, о ки
ола узаг Мисиря гаршы дюйцшяляр. Цстялик бяшяриййятин бир нюмряли
шяхсинин илк дявятдяжя беля бир аддым атмасы инандырыжы эюрцнмцр.

Пейьямбярин(с) гасиди хатиряляр дийары Щябяшистанда
Щябяшистан (щазыркы Ефиопийа) Шярги Африканын ужгар нюгтясиндя

йерляшир. Яразиси 18000 км2-дир. Щал-щазырда юлкянин пайтахты Яддис-
Ябябя шящяридир.

Шярг халглары бу юлкя иля щяля Исламдан бир яср яввял таныш
олмушдулар. Илк танышлыг Януширяванын башчылыьы иля Иран ордусунун
щцжуму заманы олмуш, даща сонра ися мцсялманларын орайа щижряти
нятижясиндя эенишлянмишди.

Пейьямбярин(с) Щябяшистан щюкмдарына мяктубуну чатдырмаг
Ямр ибн Цмяййя Зямрийя тапшырылыр. Бу, щязрятин Щябяш щюкмдарына илк
мяктубу дейилди, ондан яввял мцсялманлар Щябяшистана щижрят едяркян
дя оранын щюкмдарына бир мяктуб йолламыш вя щямин мяктубда
щюкмдара мцщажирляр цчцн ялиндян эялян кюмяйи ясирэямямясини
тапшырмышды. Щямин мяктубун мятни дя тарихи мянбялярдя юз яксини
тапмышдыр.1

Пейьямбяр(с) Щябяшистан щюкмдарына икинжи мяктубу эюндяряркян
(щязрят бу мяктубда ону Ислама дявят едирди) орайа мцщажирят етмиш
мцсялманлардан бир дястяси Мядиняйя гайытса да бязиси щяля дя орада
йашайырды. Щятта щижрятдян гайыданлар да Щябяшистаны йалныз хош
хатирялярля хатырлайырдылар. Буна эюря дя Щябяшистан мцсялманлар цчцн
хатиряляр дийары сайылырды вя оранын щюкмдарынын ядаляти дилляр язбяриня
чеврилмишдир. Пейьямбяр(с) онун бу хцсусиййятини билдийи цчцн
мяктубда онунла чох сямими данышмышдыр. Щязрят диэяр щюкмдарлара
эюндярдийи мяктубларда онлары Аллащын язабы иля горхудурду.
Щябяшистан щюкмдарына эюндярдийи мяктубда ися беля бир ифадя иля
растлашмырыг. Пейьямбярин(с) эюндярдийи мяктубун мятни ашаьыдакы
кими олмушдур: «Баьышлайан вя мещрибан Аллащын ады иля! Аллащын елчиси
Мцщяммяддян Щябяшистан щюкмдары Няжашийя! Салам олсун сизя! Мян

1 Тарихи Тябяри, ж-2, с-249

Ябядиййят нуру 473

щеч бир шярики олмайан, бцтцн ейб вя нюгсанлардан узаг олан, итаяткар
бяндялярин (Онун язабындан) аманда галдыьы Аллаща ситайиш едирям. О,
бяндялярин бцтцн ямялляриня шащиддир. Шящадят верирям (етираф едирям) ки,
Иса ибн Мярйям Аллащдан бир рущ вя кялмя олараг анасынын бятниндя
йерляшдирилмишдир. Аллащ-тяала Адями ата-анасыз йаратдыьы кими, ону да
атасыз олараг йаратмышдыр.

Сизи шяриксиз олан Аллаща ситайиш етмяйя, Онун мцти бяндяси олмаьа,
мяним динимя табе олмаьа дявят едирям. Мяни пейьямбяр эюндярян
Аллаща иман эятир! Мян Аллащ тяряфиндян эюндярилмиш бир пейьямбярям.
Сяни вя бцтцн ряиййятини ужа Аллащын йолуна дявят едирям. Бу мяктуб вя
эюндяряжяйим гасидля бойнума дцшян вязифяни йериня йетириб сизя юйцд-
нясищят вердим. Салам олсун щагг йолунун йолчуларына!»1

Пейьямбяр(с) мяктубун яввялиндя Няжашийя шяхсян салам эюндярир,
диэяр мяктубларда ися Иран, Бизанс, Мисир щюкмдарларына шяхсян салам
эюндярмямишди. Бу да щязрятин Щябяшистан щюкмдарыны диэяр
щюкмдарлардан фяргляндирмяси кими баша дцшцлцр. Мяктубда щямчинин
Аллащын паклыьына дялалят едян бир сыра вясфляр юз яксини тапмышдыр. Даща
сонра килсянин тяблиьаты нятижясиндя Исанын(я) аллащлыьы мясялясиня
тохунулур вя Гурандан илщам олараг бу фикир инкар едилир. Ейни заманда
Пейьямбяр(с) Исанын дцнйайа эялишини Адямин(я) дцнйайа эялиши иля
мцгайися едяряк билдирир ки, атасыз олараг дцнйайа эялмяк доьулан шяхсин
Аллащ вя йа онун ювлады демякдирся, Адям дя бу хцсусиййятя маликдир.
Щалбуки онун щаггында щеч кяс беля бир иддиа етмямишдир.

Мяктубун сонунда Пейьямбяр(с) юз дявятини юйцд-нясищят кими
гялямя веряряк юзцнц бюйцк кими эюстярмякдян чякинмишдир.

Пейьямбярин(с) гасидинин Щябяшистан щюкмдары иля сющбяти
Пейьямбярин(с) гасиди ядяб-ярканла Няжашинин щцзуруна эялиб дейир:

«Мян рящбяримин мяктубуну сизя эятирмишям вя сизин эюзял яхлагыныз
сайясиндя сюзлярими динляйяжяйинизи дцшцнцрям. Ей Щябяшистан щюкмдары!
Сизин бура щижрят етмиш мцсялманлара эюстярдийиниз гайьыны щеч вахт
унутмарыг. Сизин бу щярякятиниз сябяб олуб ки, сизи юзцмцздян бири кими
гябул, юзцмцзц сизин тяряфдарларыныздан щесаб едяк. Сямави китабыныз Инжил

1 Сирейи Щяляби, ж-3, с-279; ят-Тябягатул-кубра, ж-1, с-259

474 Щязрят Мущяммяд (с)

инкар едилмяз бир сцбутдур. О, ясл ядалят китабыдыр. Бу ядалятли шащид (йяни,
Инжил) ачыг шякилдя бизим пейьямбяримиз барядя хябяр верир. Яэяр бу бюйцк
вя сонунжу пейьямбяри гябул етсяниз, ябяди сяадятя наил оларсыныз. Якс
тягдирдя сиз Мусанын(я) динини гцввядян салан Исанын(я) динини инкар едян
йящудиляря бянзяйяжяксиниз. Ислам дини бцтцн динлярин тякмилляшмиш
формасыдыр.»

Ядалятли Щябяш щюкмдары Пейьямбярин(я) гасидиня дейир: «Мян
Мцщяммядин китаб ящлинин, интизарында олдуьу пейьямбяр олмасына
яминям. Муса Исанын яламятляри щаггында хябяр вердийи кими, Иса да
Мцщяммядин эялиши щагда хябяр вермишдир. Мян онун пейьямбярлийини
щамыйа елан етмяйя щазырам. Лакин щал-щазырда бу иш цчцн ялверишли
шяраит олмадыьындан буну етмяк мяслящят дейил. Инди жамааты она тяряф
мейлляндирмяк лазымдыр. Имканым олсайды, мян бу саат
пейьямбяринизин щцзуруна эедярдим.»1

Няжашинин пейьямбяря(с) жаваб мяктубу
«Баьышлайан вя мещрибан Аллащын ады иля. Аллащын елчиси Мцщяммядя

Няжашидян! Ондан башга танры олмайан Аллаща, мяни Ислама дявят едян
шяхся салам олсун! Исанын пейьямбяр вя бяшяр олмасы щаггында йаздыьыныз
мяктубу охудум. Анд олсун йерин-эюйцн Аллащына, дедикляринизин щамысы
щягигятдир вя гяти етиразым йохдур. Дининиз барядя дя хябярдар олдум.
Бурадакы мцщажир мцсялманларла баьлы ялимдян эяляни етдим. Инди бу
мяктуб васитясиля сизин доьру данышан вя сямави китабларын да тястиглядийи
пейьямбяр олдуьунузу етираф едирям. Ислама дявят етмя мярасимини
яминиз оьлунун (Жяфяр ибн Ябуталибин) щцзурунда йериня йетирдим.
Мцсялман олуб сизи гябул етмяйими тясдиглямяйим цчцн оьлум Рарщаны
щцзурунуза эюндярирям. Анжаг ону да билдирим ки, мян юзцмдян башга
кимяся замин дейилям. Ямр етсяниз, юзцм дя дярщал щцзурунуза эялярям.
Салам олсун сизя, ей Аллащын елчиси!»2

Няжаши Пейьямбяр(с) цчцн хцсуси щядиййяляр дя эюндярир.
Пейьямбяр(с) она сонра даща ики мяктуб эюндярмишдир.

1 Сирейи Щяляби, ж-3, с-279; ят-Тябягатул-кубра, ж-1, с-259
2 Тарихи Тябяри, ж-2, с-294; Бищарул-январ, ж-20, с-392

Ябядиййят нуру 475

Пейьямбярин(с) о вахткы юлкя башчыларына мяктуб эюндярмясинин
дяйярляндирилмяси

Бялкя дя о вахтын сийаси хадимляри цчцн Пейьямбярин(с) бу
мяктублары эюндярмяси бир гядяр гейри-ади эюрцнцр. Лакин заман
кечдикжя мялум олду ки, о щязрятин бойнуна дцшян вязифя мящз бу
имиш. Яввяла ейни эцндя алты юлкяйя мяктуб эюндярмяк щязрят
Мцщяммядин(с) пейьямбярлийинин жащаншцмул олмасына ирад тутанлара
ясаслы бир сцбутдур. Инди щеч ким онун пейьямбярлийинин жащаншцмул
олмадыьыны иддиа едя билмяз. Бу барядя назил олмуш айяляр бир кянара,
алты юлкяйя гасид эюндярмяк дя буна дялалят едир. Икинжиси, тякяббцрлц
Хосров Пярвиз истисна олмагла диэяр юлкя башчылары Пейьямбярин(с)
мяктубундан тясирлянир, онун гасидляриня сон дяряжя щюрмятля
йанашырлар. Еляжя дя бцтцн мяжлислярдя бир яряб пейьямбярин зцщур
етмясиндян данышылырды. Бу мяктублар йатанлары айылтды, о дюврцн
мцтярягги халгларыны вя еляжя дя гярязсиз ращиб, йепископлары Тюврат вя
Инжилдя вяд верилмиш пейьямбяр барядя арашдырмалар апармаьа вадар
едир. Еля бу сябябдян Пейьямбярин(с) юмрцнцн сонларында, щятта
вяфатындан сонра да Мядиняйя мцхтялиф дини нцмайяндяляр эялиб Ислам
дини щаггында арашдырмалар апармыш вя йахындан таныш олмушлар.

Пейьямбярин(с) мяктубунун Няжашийя тясири
Няжаши Пейьямбярин(с) гасидиня щядиййяляр тягдим едиб йола

салдыгдан сонра Щябяшистанын отуз ян мютябяр кешишини дя Мядиняйя
эюндярир ки, гой эедиб Пейьямбярин садя щяйат тярзи иля таныш олсунлар вя
онун щюкмдарлар кими тямтяраглы, дябдябяли йашадыьыны зянн
етмясинляр. Няжашинин нцмайяндяляри Пейьямбярин(с) щцзуруна эялиб
Иса барядя мцнасибят билдирмясини истяйирляр. Щязрят, Иса(я) барядя Маидя
сурясиндян биржя айя охумагла юз фикрини билдирир: «(Йа Рясулум!)
Хатырла ки, о эцн (гийамят эцнц) Аллащ (Исайа) беля буйуражаг: «Ей
Мярйям оьлу Иса! Сяня вя анана немятими йадына сал. О заман сяни
мцгяддяс рущла гцввятляндирмишдим. Сян бешикдя оланда да, йеткин
чаьында да адамларла данышырдын. Сяня китабы, щикмяти, Тювраты вя Инжили
юйрятмишдим. О заман сян Мяним изнимля палчыгдан гуша бянзяр бир
шей дцзялдиб она цфцрцрдцн, о да Мяним изнимля гуш олурду. Сян Мяним

476 Щязрят Мущяммяд (с)

изнимля анаданэялмя кора вя жцзамлы хястяйя шяфа верир вя Мяним
изнимля юлцляри (гябирдян чыхардыб) дирилдирдин. Сян Исраил оьулларынын
йанына ачыг мюжцзялярля эялдийин заман Мян (онларын бяласыны) сяндян
дяф етмишдим (сяни юлдцрмяк истядикдя онлара мане олмушдум).
Онлардан кцфря батанлар ися беля демишдиляр: «Бу, ачыг-айдын сещрдян
башга бир шей дейилдир!»1

Онлар айяни динляйя-динляйя еля тясирлянирляр ки, ихтийарсыз олараг
эюзляриндян йаш ахмаьа башлайыр. Пейьямбяр(с) щаггында дягиг вя
ятрафлы мялумат топлайыб Щябяшистана гайыдырлар. Юйряндиклярини
щюкмдара данышдыгда, о да ихтийарсыз олараг аьламаьа башлайыр.2

Ибн Ясир Мядиняйя эюндярилмиш нцмайяндяляр щаггында башга фикир
билдирир. О, нцмайяндялярин дяниздя боьулдуьуну гейд едир.3

Ибн Ясир Щябяшистан щюкмдарынын мяктубунун Пейьямбяря(с)
чатмасындан хябяр верир. Демяли, мяктубу апаран щямин нцмайяндя
щейяти дейил, Няжашинин юз оьлу Ярс ибн Ясщям (Рарща) олмушдур.

Пейьямбярин(с) Гяссаниляр дювлятинин башчысына мяктубу
Гяссаниляр Йямяндя йашамыш Гящтанилярин Язд гябилясинин бир голу

олмушдур. Онларын йашадыьы ярази Мяряб бяндиндян истифадя едирди. Бянд
даьылдыгдан сонра онлар Шама кючмяк мяжбуриййятиндя галмышлар.
Гяссаниляр орадакы йерли гябиляляри юз тясири алтына салыб Гяссаниляр
дювлятинин тямялини гойурлар.

Гяссаниляр дювляти билаваситя Бизанс империйасынын нязаряти иля идаря
олунурду. Ислам ордусу ораны фятщ едянядяк Жювлан, Йярмик вя
Дямяшгдя отуз ики Гяссани щюкмдары щакимиййят тахтында отурмушду.

Пейьямбярин(с) Гяссаниляр дювлятинин башчысына йаздыьы мяктубу Шцжа
ибн Вящяб апарыр. О, мяктубу Гяссани щюкмдары Щарис ибн Ябу Шимря,
Бяузя адлы мянтягядя чатдырыр. Шцжа ибн Вящяб Гяссаниляр яразисиня
йетишдикдя щюкмдарын Бизанс императоруну гаршыламаг цчцн
щазырлашдыьыны ешидир. Хатырладаг ки, император иранлылар цзяриндяки гялябяси
иля ялагядар Бейтцл-мцгяддяся пийада эедяжяйини нязир етмишди.

1 Маидя-110
2 Яламул-вяра, с-31
3 Усдул-габя, ж-1, с-62

Ябядиййят нуру 477

Пейьямбярин(с) гасиди щюкмдарла эюрцшмяк цчцн бир гядяр
эюзлямяли олур. Бу мцддят ярзиндя о, сарай адамларындан бири иля
достлашыб Пейьямбяр(с) вя дини щаггында она ятрафлы данышыр. Онун
сюзлярини динляйян шяхс о гядяр тясирлянир ки, ихтийарсыз эюзцндян йаш аха-
аха дейир: «Мян Инжили чох диггятля охуйуб дедийин пейьямбяр
щаггында да мялумат ялдя етмишям. Инди она сямими-гялбдян иман
эятирирям. Анжаг горхурам ки, бирдян Щарис (щюкмдар) мяни юлдцряр. О
юзц дя императордан горхур, сюзлярини гябул ется дя, императорун
горхусундан бирузя веря билмяйяжяк. Чцнки онларынын няслинин щамысы
император тяряфиндян щюкмдар тяйин едилир.

Гасид щюкмдарын щцзуруна эялдикдя о, тахтда отурмуш, башында тажы
вар иди. Пейьямбярин(с) мяктубу она тягдим едилир: «Баьышлайан вя
мещрибан Аллащын ады иля! Аллащын елчиси Мцщяммяддян Щарис ибн Ябу
Шимря. Салам олсун щагг йолунун йолчуларына вя щягиги мюминляря! Сяни
шярики олмайан Аллащын йолуна дявят едирям. Исламы гябул етсян,
щакимиййятин давам едяжяк.»

Мяктубун сон жцмляси Щариси щяддян артыг наращат едир. Дейир ки,
щеч ким щакимиййятими ялимдян ала билмяз. Мян пейьямбярлик иддиасы
едян бу шяхси тутуб яля кечирмялийям. Гасиди горхутмаг мягсядиля ямр
едир ки, орду онун гаршысында маневр етсин. Щямчинин Бизанс
императоруна да бир мяктуб эюндяриб ону юз мягсядиндян хябярдар
едир. Щарисин мяктубу, Бизанс императору Пейьямбярин(с) диэяр гасиди
Дещйятцл-Кялбини гябул едян заман она эялиб чатыр. Император Гяссани
щюкмдарынын бу ифратындан наращат олуб она беля бир жаваб мяктубу
йазыр: «Юз фикриндян йайын вя Илйа шящяриндя эюрцшцмя эял!»

Императордан жаваб мяктубу алан щюкмдар, Пейьямбярин(с) гасидиня
гаршы мцлайимляшиб она хялят верир, Мядиняйя йола салараг дейир:
«Пейьямбяря саламымы йетир вя де ки, мян онун ардыжылларынданам.»
Пейьямбяр(с) онун бу дипломатик жавабынын сямими олмадыьыны билиб
буйурур ки, тезликля онун щакимиййяти баша чатажаг. Беляликля дя Щарис
щижрятин сяккизинжи илиндя, йяни, бир илдян сонра юлцр.1

1 Сирейи Щяляби, ж-3, с-286; ят-Тябягатул-кубра, ж-1, с-261

478 Щязрят Мущяммяд (с)

Пейьямбярин(с) гасиди Йямамя дийарында
Пейьямбярин(с) сонунжу гасиди Няждля Бящрейн арасында йерляшян

Йямамя щюкмдары Щузя ибн Яли ял-Щяняфийя мяктуб апарыр. Мяктубда
дейилир: «Баьышлайан вя мещрибан Аллащын ады иля! Салам олсун щагг
йолунун йолчуларына! Мяним диним ян сцрятли миниклярин эедя билдийи
йерляря (щям Шяргя, щям Гярбя) эедиб чыхажаг. Исламы гябул етсян,
щакимиййятин давам едяжяк, юзцн дя аманда галажагсан.»

Йямамя щюкмдары хачпяряст олдуьу цчцн Пейьямбяр(с) орайа
узун мцддят Щябяшистанда йашайыб хачпярястлярин адят-янянясиндян
хябярдар олан Сцлейт ибн Ямри гасид эюндярир. О, бцтпярястлярин
тязйигляри нятижясиндя Мяккядян Щябяшистана щижрят етмишди. О, Ислам
тялимляри нятижясиндя шцжаятли, мянтигли бир шяхся чеврилмишди.

Сцлейт юз мянтигли сюзляри иля Йямамя щюкмдарыны тясири алтына
алмаьы бажарыр. О, щюкмдара дейир: «Бюйцк шяхсиййят о инсандыр ки,
иманын ляззятини дадсын. Сянин сайяндя сяадятя чатажаг миллят щеч вахт
пис агибятля цзляшмяз. Мян сизи ян эюзял шейя дявят едиб ян пис шейдян
чякиндирирям. Сизи Аллаща ибадят етмяйя, шейтан ибадятиндян узаг
олмаьа чаьырырам. Аллаща ибадятин нятижяси Жяннят, шейтана ибадятин ахыры
ися Жящяннямдир. Мян дедийимдян башгасына табе олсан, сябр еля, гой
щягигят цзя чыхсын!»

Йямамя щюкмдарынын защири эюркяминдян гасидин сюзляринин онда
мцсбят тясир гойдуьу щисс олунурду. О, гасиддян бир ики эцн мющлят
истяйир. Тясадцфян щямин вахт Бизанс йепископларындан бири Йямамяйя
эялир. Йямамя щюкмдары онунла сющбят заманы Пейьямбяр мювзусуна
тохундугда йепископ дейир: «Она табе олмагдан ня цчцн имтина
етдин?»

Щюкмдар дейир ки, мян щакимиййятими итиряжяйимдян горхурам.
Йепископ дейир: «Она табе олмаьын мяслящятдир. О, Исанын хябяр вердийи
яряб пейьямбярдир. Онун Аллащын елчиси олдуьу Инжилдя дя
йазылмышдыр.»

Йепископун нясищятиндян нятижя чыхаран щюкмдар Пейьямбярин
гасидини чаьыртдырыр вя щязрятя ашаьыдакы мязмунда жаваб мяктубу
йаздырыр: «Мяни ян эюзял диня дявят етдиниз. Мян юз халгымын шаири, сюз
устадыйам. Ярябляр арасында бюйцк нцфуза маликям. Мян сизин дининизя

Ябядиййят нуру 479

табе олмаьа щазырам. Бу шяртля ки, бязи ишлярдя (мясялян жанишинлик
мясялясиндя) мяни шярикиниз едясиниз.»

Щюкмдар Мядиняйя эетмяк цчцн кичик бир нцмайяндя щейяти тяйин
едир. Нцмайяндя щейятиня Мцжая ибн Мцраря башчылыг едир. Щюкмдарын
мяктубуну да эютцрцб Мядиняйя эялир. Юзляри гейд- шяртсиз иман
эятирсяляр дя щюкмдарын шяртини Пейьямбяря чатдырырлар: «Сизин вяфатыныздан
сонра дини рящбярлик мяня щяваля едилярся, Ислам динини гябул етмяйя
щазырам. Якс тягдирдя мян сизинля дюйцшяжяйям.» Пейьямбяр(с)
щюкмдарын жавабында буйурур: «О, гейд-шяртля иман эятирирся,
щакимиййятя лайиг дейил. Аллащ мяни онун шярриндян горуйажаг.»1

Пейьямбярин(с) диэяр мяктублары
Пейьямбярин(с) юлкя башчыларына, щюкмдарлара эюндярдийи

мяктублар гейд едилянлярля битмир. Тядгигатчылар Пейьямбярин(с) Ислама
дявятля ялагядар 29 мяктубуну гейд етмишляр. Биз ися йухарыда гейд
етдикляримизля кифайятлянирик.

Алынмаз Хейбяр галасы
Мядинядя Ислам улдузу парлайанда йящудиляр Гцрейш

мцшрикляриндян даща чох наращат олурлар. Онлар бцтцн гцввялярини
Исламы мящв етмяк цчцн сяфярбяр етмяйя башлайырлар.

Мядиня вя ятрафда йашайан йящудиляр юз йарамаз ямялляринин
жязасына чатырлар. Онларын бязиси едам едилир, Бяни-Гейнцга вя Бяни-
Нязир кими тайфалары да Мядинядян говурлар. Мядинядян
кянарлашдырыланлар Хейбяр, Вадил-гура вя Шамын Язруат яразисиндя
йерляширляр.

Хейбяр мянтягяси Мядинянин 32 фярсяхлийиндя, Шималда йерляширди.
Пейьямбярин(с) бесятиндян габаг йящудиляр мцщафизя мягсядиля орада
йедди гала тикмишдиляр. Оранын бол суйу вя торпаьынын мцнбит олдуьуна
эюря йящудиляр якинчиликля мяшьул олур, газандыьы пулла силащ-сурсат алыб
топлайырдылар. Хейбярдя тяхминян ийирми мин йящуди йашайырды. Онларын
арасында чох иэид пящляванлар вар иди.2

1 Ял-Камилу фит-тарих, ж-2, с-146; ят-Тябягатул-кубра, ж-1, с-262
2 Сирейи Щяляби, ж-3, с-36; Тарихи Йягуби, ж-2, с-46

480 Щязрят Мущяммяд (с)

Хейбяр йящудиляринин ян бюйцк эцнащы о иди ки, яряб гябилялярини
Ислама гаршы тящрик едирдиляр. Хяндяк дюйцшцндя мцшрикляр мящз Хейбяр
йящудиляринин мадди дястяйи сайясиндя Мядинянин кянарына гядяр эялиб
чыхмышдылар. Лакин Пейьямбярин(с) вя сящабяляринин тядбирляри нятижясиндя
бир хяндяйин о тяряфиндя галыб, ахырда юз йерляриня гайытмалы олурлар.
Щямин дюйцшдя Хейбяр йящудиляри дя иштирак етмишдиляр.

Хейбяр йящудиляринин бу щярякятляриня эюря Пейьямбяр(с) онлары
тярки-силащ етмяк гярарына эялир. Чцнки онлар кцлли мигдарда пул
хяржляйиб йенидян яряб гябилялярини мцсялманлара гаршы айаьа галдыра
билярдиляр ки, бу да Хяндяк дюйцшцнцн тякрарланмасы демяк оларды.
Цстялик йящудилярин юз динляриня олан тяяссцбкешлийи бцтпярястлярин инад
вя тяяссцбцндян даща чох иди. Мящз бунун нятижяси олараг минлярля
мцшрик иман эятирир, анжаг бир йящуди иман эятирмирди.

Пейьямбяри(с) Хейбяр йящудиляриня гаршы айаьа галдыран диэяр бир
амил дя о иди ки, щязрят о вахт яксяр юлкя башчыларына мяктуб эюндяряряк
онлары Ислама дявят етмиш, щятта мцяййян гядяр дя щядялямишди. Инди ола
билярди ки, Иран вя йа Бизанс императорлары йящудилярдян Ислама гаршы
истифадя, йахуд да йящудиляр императорлары Ислама гаршы тящрик едя
билярдиляр. Нежя ки, онлар артыг бир дяфя мцшрикляри мцсялманлара гаршы
айаьа галдырмышдылар. Ону да нязяря алмаг лазымдыр ки, йящудиляр Иранла
Бизанс арасындакы дюйцшлярдя ики дювлятдян биринин тяряфиндя олурдулар.
Буна эюря дя Пейьямбяр(с) тезликля Хейбяр йящудиляриня гаршы лазымы
тядбир эюрмяйи лабцд щесаб едир. Бунун цчцн бундан эюзял фцрсят ола
билмязди. Беля ки, Щцдейбиййя сцлщцндян сонра артыг Пейьямбярин(с)
Жянуб тяряфдян (Гцрейшдян) щеч бир наращатлыьы йох иди. Щятта
мцсялманлар йящудиляря гаршы мцщарибя етсяйдиляр дя мцшрикляр
йящудилярин кюмяйиня эялмяйяжякдиляр. Пейьямбяр щямчинин Шималда
йашайан вя Хейбяр йящудиляри иля хош мцнасибятдя олан Гятяфан
гябиляляри кими гябиляляр щаггында да мцяййян тядбирляр фикирляшир.

Бцтцн бунлардан сонра Пейьямбяр(с) Ярябистан йарымадасындакы сон
йящуди мяркязиня щцжума кечмяк цчцн мцсялманлара щазырлашмаьы
тапшырараг буйурур: Йалныз Щцдейбиййя сцлщцндя иштирак едян шяхсляр бу
дюйцшя эедя билярляр. Щцдейбиййядя олмайанлар да кюнцллц олараг иштирак
едя билярдиляр, анжаг онлара дюйцш гянимятиндян пай чатмайажагды.

Ябядиййят нуру 481

Пейьямбяр(с) Гийля Лейсини Мядинядя юз йериня гойуб аь байраьы
Ялийя веряряк щярякят ямри верир. Орду мягсядя даща тез чатсын дейя,
Пейьямбяр(с) карваны чякиб апаран Амир ибн Яквяйя дявяляри сцрцб
апараркян шер охумаьа ижазя верир. Амир ашаьыдакы шеирляри охуйурду:

Анд олсун Аллаща, Аллащын мярщямяти олмасайды,
биз щагга щидайят олмаз, намаз гылмаздыг.
Биз еля бир гювмцк ки, бизя зцлм едянляря табе олмарыг
Илащи, бизя архайынлыг нясиб ет вя бу йолда щамымызы сабит-гядям еля!
Шеирин мязмуну дюйцшцн мягсядини чох эюзял шякилдя бяйан едир.
Йящудиляр мцсялманлара гаршы зцлм, фитня-фясад тюрятдикляри цчцн
мцсялманлар да онлара гаршы дюйцшя галхыблар.
Бу шерляри ешитдикдя Пейьямбяр(с) о гядяр разы галыб севинир ки, Амир
щаггында дуа едир. Амир мящз Хейбяр дюйцшцндя шящадят шярбятини дадыр.
Пейьямбяр(с) ордуйа щярякят ямри вердикдя мягсядини там шякилдя
ачыгламыр. О истяйирди ки, дцшмяни гяфил йахаласын. Щям дя дцшмянля
мцттяфиг оланлара гаршы щярякятя кечдийини дцшцнцб евляриндя отурсунлар
вя нятижядя бир йеря топлаша билмясинляр. Бялкя дя кимлярся
мцсялманларын Хяндяк дюйцшцндя мцшриклярля ялбир олмуш Гятяфан вя
Фязаря гябиляляриня щцжума кечдийини дцшцнцрдц. Лакин Ислам ордусу
Ряжи чюлцня йетишдикдя Пейьямбяр(с) щярякят истигамятини Хейбяря
доьру дяйишир. Бунунла да о щязрят ады чякилян ики йящуди гябилясинин
Хейбяр йящудиляриня кюмяйя эялмясинин гаршысыны алмыш олур. Хейбярин
мцщасиряси бир айадяк давам ется дя Гятяфан вя Фязаря йящудиляри юз
диндашларына щеч жцр кюмяк едя билмирляр.1
Пейьямбяр(с) ики йцзц сцвари олмагла 1600 няфярлик орду иля
Хейбяря доьру ирялиляйир.2 Хейбяря йахынлашдыгда Пейьямбяр(с) пак
ниййятиндян хябяр верян ашаьыдакы дуаны едир:
«Илащи, Сян эюйлярин вя алтындакыларын, йерин вя цстцндякилярин
Аллащысан. Мян бу йерин, онун ящалисинин вя орада олан шейлярин
йахшысыны Сяндян истяйир, оранын, ящалисинин вя орада олан шейлярин
пислийиндян Сяня пянащ эятирирям.»3

1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-330
2 Ямали Туси, с-164
3 Ят-Камилу фит-тарих, ж-2, с-147

482 Щязрят Мущяммяд (с)

1600 мцжащидин эюзц гаршысында едилян бу дуа ону эюстярир ки,
Пейьямбяр(с) Хейбяря щцжум едяркян интигам вя йа мал-дювлят
мягсяди эцдмяйиб. Щязрятин мягсяди о олмушдур ки, истянилян заман
бцтпярястляря йардымчы ола биляжяк галалары фятщ едяряк Исламын
тящлцкясизлийини тямин етсин.

Стратеъи йерляр вя йоллар эежя икян тутулур
Хейбярдяки йедди галанын щяр биринин юз ады вар иди. Бунлар ардыжыл

олараг Наим, Гямус, Кятибя, Нястат, Шягг, Вятищ вя Сялалим. Бу
галалардан бязиси гала башчысынын ады иля адландырылырды. Мясялян,
дейирдиляр Мярщяб галасы вя с.

Галадан кянарда баш верянляри излямяк цчцн гала диварларынын
цстцндя мцшащидя-мцщафизя дяликляри гойулмушду. Бу дяликляр
васитясиля галадакылар ятрафы тамамиля мцшащидя вя мцхтялиф васитялярля
мцдафия едя билярдиляр.1

Ийирми минлик Хейбяр йящудиси арасында ики мин няфяр сырф дюйцшчц
иди. Онларын йемяк-ичмяк тядарцк эюрмякдя щеч бир ролу йох иди, анжаг
дюйцш заманы юз мящарятлярини эюстярирдиляр. Галалар о гядяр мющкям
иди ки, онлары сюкмяк, дешмяк, зядялямяк мцмкцн дейилди. Галайа
йахынлашмаг истяйянляр ися мцщафизя дяликляриндян атылан даш ох вя с. иля
йараланыр, йа да юлцрдцляр. Галалар Хейбяр йящудиляринин ясл сянэяри
сайылырды.

Эцжлц дцшмян гаршысында дайанмыш мцсялманлар галалары яля
кечирмяк цчцн сон дяряжя дюйцш бажарыьы эюстярмяли идиляр. Мцсялман
дюйцшчцляринин щяйата кечирдийи илк тядбир стратеъи йерлярин вя йолларын
тутулмасы олду.

Онлар бу иши еля тез вя эизли шякилдя ижра етдиляр ки, щеч гала
мцщафизячиляринин дя хябяри олмады. Сящяр тездян йящудиляр якин
сащяляриня эетмяк мягсядиля галалардан чыхдыгда мцсялман
дюйцшчцляринин бцтцн йоллары тутуб ялляриндя силащ дайандыьыны эюрцрляр.
Бир аддым да иряли эедян шяхс сюзсцз ки, йахаланажагды. Бу щадисядян о
гядяр щейрятляниб горхурлар ки, щамы гачараг дейир: «Мцщяммяд юз

1 Сирейи Щяляби, ж-3, с-38

Ябядиййят нуру 483

ясэярляри иля бура эялиб.» Дярщал гала гапылары баьланыр. Галада дюйцш
щаггында мцшавиря кечирилир.

Пейьямбярин(с) эюзц бел, кцлцнэ кими алятляря саташдыгда буну
йахшы мянайа йозур, мцсялман дюйцшчцляря рущ йцксяклийи ашыламаг
мягсядиля буйурур: «Аллащу якбяр! Хараба галсын Хейбяр!

Биз щяр щансы гювмцн цстцня эетдийимиз заман горхудуланларын
агибяти ня пис олур!»

Йящудиляр мяслящятляшдикдян сонра беля гярара эялирляр ки, арвад-
ушаьы бир галайа, йемяк-ичмяйи дя башга галайа йыьсынлар. Щяр галанын
дюйцшчцляри галанын цстцндян ох, даш вя диэяр васитялярля галаны мцдафия
етсинляр. Щямчинин танынмыш пящляванлар нювбя иля галадан ешийя чыхыб
мцсялман дюйцшчцлярля дюйцшсцнляр. Йящуди дюйцшчцляри дюйцшцн
сонунадяк бу плана садиг галырлар. Бу сябябдян тяхминян бир ай
мцгавимят эюстяря билирляр. Мцсялманлар бязян щансыса галаны яля
кечирмякдян ютрц щятта он эцндян чох вахт сярф едир, анжаг бир нятижяйя
чатмырдылар.

Йящуди галалары сцгут едир
Хейбяр галаларына йахынлашаркян Ислам ордусу еля дя ялверишли мювге

сечмир. Беля ки, онларын дайандыьы йери йящудиляр чох ращат шякилдя эюрцр
вя мцсялманлара ох, даш вя с. ата билярдиляр. Щансыса горунажаг ев,
хурмалыг олмадыьындан мцсялманлар мцдафия олуна билмяйяжякдиляр.
Буна эюря дя истедадлы мцсялман дюйцшчцляриндян олан Щяббаб ибн
Мцнзир Пейьямбярин(с) щцзуруна эялиб дейир: «Бу йери сечмяйиниз
Аллащын ямриня ясасян олубса, мяним щеч бир сюзцм йохдур. Чцнки
Аллащын ямриндян цстцн сюз ола билмяз. Йох яэяр сиз юзцнцз бу йери
сечмисинизся вя башгаларынын да фикрини нязяря ала билярсинизся, онда ижазя
верин гейд едим ки, дайандыьымыз йери дцшмян ращатлыгла эюря билир.
Чцнки дцз Нястат галасынын гаршысында дайанмышыг вя бурада ев,
хурмалыг вя с. олмадыьындан дцшмян охатанлары бизи ращат шякилдя
щядяфя ала билярляр.»

Пейьямбяр(с) башгаларынын фикрини нязяря алмаьын лазым олдуьуну
билдийи цчцн буйурур: «Яэяр даща йахшы йер таныйырсанса, де, орайа
эедяк.» Щяббаб Хейбярин ятрафыны эязиб хурмалыглар архасында йерляшян

484 Щязрят Мущяммяд (с)

бир мювге сечир. Беляликля, мцсялманлар щямин йеря кючцрляр.
Пейьямбяр(с) юзц дя дахил олмагла мцсялманлар Хейбяр мцщасирядя
олдуьу мцддят ярзиндя галалара тяряф эедир, ахшам йенидян гярарэаща
гайыдырдылар.1

Хейбяр дюйцшцнцн эедишаты барядя конкрет бир сюз дейя билмярик.
Анжаг тарихи мянбялярдян мялум олур ки, Ислам ордусу галалары тяк-тяк
мцщасиря едир, мцщасиря едилмиш галанын диэяр галаларла ялагясини
кясдикдян сонра ону яля кечирир, нювбяти галанын мцщасирясиня
башлайырдылар. Бир-бири иля йералты кечиди олан вя йа дюйцшчцляри тяряфиндян
жидди мцгавимят эюстярилян галаларын фятщ едилмяси олдугжа лянэ эедирди.

Ятрафла ялагяси тамам кясилмиш вя йа дюйцшчцляри ващимяйя дцшян
галалар ися чох тез фятщ едилир, демяк олар ки, еля дя жидди мцгавимят
эюстярилмирди.

Бязи тарихчиляр беля щесаб едирляр ки, бюйцк чятинликлярдян сонра
мцсялманларын фятщ едя билдийи илк гала Наим галасы олмушдур. Бу,
бюйцк Ислам сяркярдяляриндян Мащмуд ибн Мяслямя Янсаринин гятли вя
ялли дюйцшчцнцн йараланмасы бащасына баша эялир. Ады чякилян сяркярдя
йухарыдан башына атылан ири даш парчасы нятижясиндя йериндяжя шящид олур.
Ибн Ясир ися онун цч эцн йаралы галыб сонра шящид олдуьуну гейд едир.2
Йараланан дюйцшчцляр гярарэащда айрылмыш хцсуси йеря эятиздирилиб
мцалижя алырлар.3 Пейьямбярин(с) ижазяси иля Хейбяря эялмиш Бяни-Гифар
гябилясинин бязи гадынлары йаралыларын сарынмасында вя диэяр ишлярдя чох
фяал иштирак едирдиляр.4

Мцсялманларла мяслящятляшдикдян сонра Пейьямбяр(с) Наим
галасынын ардынжа Гямус галасыны мцщасиря етмяйи ямр едир. Гямус
галасына Ябцл-Щцгейг ювладлары башчылыг едирди. Бир гядяр сонра
мцсялман дюйцшчцляринин фяаллыьы нятижясиндя о гала да фятщ едилир вя
сонралар Пейьямбярин(с) ханымы олмаг шяряфиня наил олмуш Сяфиййя бинт
Щцйейй ясир дцшцр. Ики галанын алынмасы мцсялманларда бюйцк рущ
йцксяклийи йарадыр. Йящудилярдя ися яксиня, горху, ващимя баш

1 Сирейи Щяляби, ж-3, с-39
2 Усдул-габя, ж-4, с-334
3 Сирейи Щяляби, ж-3, с-40
4 Сирейи Ибн Щишам, ж-3, с-342

Ябядиййят нуру 485

галдырмышды. Мцсялманлар арасында ярзаг проблеми йаранмышды.
Вязиййят о йеря эялиб чатмышды ки, йейилмяси мякрущ олан бязи
щейванларын ятиндян истифадя едирдиляр. Йящудилярин ярзаг анбары сайылан
гала щяля ки, фятщ едилмямишди.

Чятинлик вахтында пящризкарлыг
Мцсялманлар арасында эцжлц ажлыг баш вердийи бир вахтда йящудилярин

гойунларыны отаран гарадярили бир чобан, Пейьямбярин(с) щцзуруна эялиб
Ислам щаггында мялумат истяйир. Пейьямбярин(с) сюзляринин тясири олараг еля
орадажа иман эятирян чобан дейир ки, бу гойунлары йящудиляр мяня яманят
едирдиляр. Инди мяним гойун сащибляри иля ялагям кясилиб, ня етмялийям?
Пейьямбяр(с) йцзлярля аж ясэярин гаршысында ачыг шякилдя буйурур: «Бизим
динимиздя яманятя хяйанят етмяк ян бюйцк эцнащлардан биридир. Гойунлары
гала гапысына апар вя сащибляриня тящвил вер!»

Чобан Пейьямбярин(с) буйурдуьуна ямял едиб сонра да Ислам
ордусуна гошулур вя щямин дюйцшдя шящид олур.1

Щязрят Мцщяммяд(с) тякжя эянжлийиндя дейил, бцтцн юмрц бойу
яманятдар олмушдур. Хейбяр мцщасирядя олдуьу мцддят ярзиндя
йящудилярин сцрцсц щяр эцн сящяр тездян отламаьа бурахылырды.
Мцсялманлардан бири дя сцрцйя хяйанят яли узатмырды. Чцнки юз
рящбярляринин али тялимляри нятижясиндя онлар да яманятдар олмушдулар.
Йалныз биржя дяфя мцсялманлар ажлыьа таб эятиря билмядикдя
Пейьямбяр(с) сцрцдян ики гойун тутуб кясмяйи, галан гойунлары ися
галайа ютцрмяйи тапшырыр. Яэяр ажлыг олмасайды, щеч о ики дяня дя
эютцрцлмяйяжякди. Щязрят щяр дяфя юз дюйцшчцляринин ажлыгдан
шикайятляндийини ешитдикдя ялини галдырыб дейярди: «Илащи, ярзаг топланмыш
галаны мцсялманларын цзцня ач!» О щязрят гялябя газанылмадан бир
няфяря дя ижазя вермязди ки, киминся малына ял узатсын.2

Йухарыда дейилянляри нязяря алдыгда бир даща бязи шяргшцнасларын
гярязли йаланларынын цстц ачылыр. Беля ки, онларын фикринжя эцйа
мцсялманлар гарят мягсядиля дюйцшляря атылыр вя дюйцш заманы щагг-
ядалятя гятиййян риайят етмирлярмиш. Лакин тарихдя юз яксини тапмыш бу вя

1 Сирейи Ибн Щишам, ж-3, с-345
2 Сирейи Ибн Щишам, ж-3, с-332-350

486 Щязрят Мущяммяд (с)

диэяр щадисяляр бу иддиаларын йалан олдуьуна даир эюзял сцбутдур.
Пейьямбяр(с) мцсялман дюйцшчцлярин юлцм вя ажлыгла чарпышдыьы вахт
да чобанын йящуди сцрцсцня хяйанят етмясиня ижазя вермир. Щалбуки
щязрят щятта бцтцн сцрцнц дя мцсадиря едя билярди.

Галалар бир-биринин ардынжа фятщ едилир
Илк ики галадан сонра мцсялманлар Вятищ вя Сялалим галаларыны

мцщасиряйя алырлар. Бу дяфя мцсялманлар даща эцжлц мцгавимятля
растлашырлар. Ислам ордусу ня гядяр чалышса да, он эцндян артыг щцжума
кечся дя, аьыр иткиляр вериб нятижясиз эери дюнцр. Бир эцн Ябу Бякр
мцсялманларын байраьыны эютцрцб бир дястя иля щцжума кечир. Бир гядяр
сонра нятижя ялдя етмядян эери гайыдыр. Нювбяти эцн щцжума кечян
дястяйя Юмяр башчылыг едир. О да нятижясиз гайыдыр. Пейьямбяр(с) вя
сяркярдяляр бундан чох наращат олурлар. Щязрят сяркярдя вя дюйцшчцляри
бир йеря топлайараг буйурур: «Сабащ байраьы еля бир адама веряжяйям
ки, Аллащы вя Пейьямбяри севир, Аллащ вя Пейьямбяр дя ону севир. Аллащ
бу галаны онун яли иля ачажаг. О, еля бир адамдыр ки, дцшмяня щеч вахт
арха чевирмяйиб вя щеч вахт дюйцш мейданындан гачмайыб.»1

Мярщум Тябярси вя Щяляби, Пейьямбярин(с) ашаьыдакы жцмляни дя
буйурдуьуну гейд етмишляр: «О, дцшмяня щцжум едяр, анжаг
дцшмяндян гачмаз.»

Пейьямбярин(с) бу сюзляри галаны фятщ едяжяк сяркярдянин мяняви
цстцнлцйцндян, фязилятиндян хябяр верирди. Ейни заманда бу сюзляр
ордуда щяйяжанла гарышыг бир севинж йаратмышды. Щамы бу бюйцк шяряфин
она нясиб олмасыны арзулайырды.

Эежянин зцлмяти щяр тяряфи бцрцйцр. Ислам мцжащидляри истиращят цчцн
юз йатагларына чякилирляр. Эюзятчиляр дцшмяни эцдмяк цчцн юз мювгелярини
тутурлар. Сящяр ачылдыгда бцтцн сяркярдяляр Пейьямбярин(с) йанына эялир.
Яввялки ики эцндя мяьлубиййятля цзляшмиш сяркярдяляр дя бойнубцкцк
шякилдя йени тяйин олунажаг сяркярдянин ким олажаьыны сябирсизликля
эюзляйирдиляр. Жамаатын сцкутуну Пейьямбяр позараг сорушур ки, Яли

1 Мяжмяцл-бяйан, ж-9, с-120; Сирейи Щяляби, ж-2, с-37; Сирейи Ибн Щишам, ж-3, с-334

Ябядиййят нуру 487

щарададыр? Щязрятя жаваб верилир ки, онун эюзц аьрыдыьына эюря бир кянара
чякилиб истиращят едир. Пейьямбяр(с) Ялини эятиздирмяйи ямр едир.

Тябяри йазыр: «Ялини бир дявяйя миндириб Пейьямбярин чадырынын
гаршысына эятирирляр.» Бу жцмлядян мялум олур ки, Ялинин эюз аьрысы
щяддян артыг шиддятли олмушдур. Пейьямбяр(с) мцбаряк ялини онун
эюзляриня чякиб Яли цчцн дуа едир. Щязрятин дуасы вя ял сцртмяси еля
тясирли олур ки, юмрцнцн сонуна гядяр Ялинин эюзляри бир даща аьрымыр.
Бундан сонра Пейьямбяр(с) Ялийя щцжум ямри веряряк тапшырыр ки,
дюйцшдян габаг галадакылары Ислама дявят етсин. Яэяр гябул етмясяляр,
жизйя (гейри-мцсялманларын жан верэиси) юдямякля Ислам байраьы алтында
йашайа биляжяклярини чатдыр.1 Йох яэяр буна да разы олмасалар, онда
онлара гаршы вуруш! Пейьямбярин(с) Ялини йола саларкян буйурдуьу сон
жцмля беля олур: «Аллащ сянин васитянля бир няфяр щидайят ется, бу,
гырмызыйунлу дявяляря сащиб олмаьындан даща йахшыдыр.»2

Пейьямбярин(с) сон сюзцндян бир даща мялум олур ки, о
щязрятин бцтцн дюйцшлярдя мягсяди инсанлары щагга йюнялтмякдян
башга шей олмайыб.

Бюйцк Хейбяр зяфяри
Пейьямбяр(с) Ялийя щцжум ямри вердикдя о, яввялки ики эцндя

сяркярдялярин ала билмядийи вя дюйцш мейданындан гачмагла
мцсялманларын шяряфинин алчалмасына сябяб олмуш Вятищ вя Сялалим
галаларына доьру ирялиляйир. Яйниня мющкям зирещ эейиб зцлфцгарыны яля алыр,
гящряманлара хас шякилдя галалара йахынлашыб Ислам байраьыны йеря санжыр.

Бу заман Хейбярин гапысы ачылыр вя йящуди жянэавярляри ешийя
чыхырлар. Илк олараг Мярщябин гардашы Щарис дюйцшя атылыр. О, еля эцжлц
няря чякир ки, Ялинин(я) архасындакы дюйцшчцляр ихтийарсыз олараг эери
чякилирляр. Яли ися даь кими йериндя дайаныр. Чох чякмядян Щарисин
рущсуз бядяни йеря сярилир.

Гардашынын юлцмц Мярщяби чох наращат едир. Силащланмыш, дашдан
йонулмуш дябилгяни башына гоймуш щалда иряли чыхыб адятя уйьун олараг
ряжяз охуйур:

1 Бищарул-январ, ж-21, с-28
2 Сящищи Мцслим, ж-5, с-195; Сящищи Бухари, ж-5, с-18

488 Щязрят Мущяммяд (с)

Хейбярин даш-дивары да билир ки, мян силащланмыш, тяржрцбяли пящляван
Мярщябям.

Зяманя галибдирся, мян дя галибям. Мянимля цзбяцз эялмиш
дюйцшчцляр ганларына булашыблар.

Яли(я) дя Мярщябдян эери галмайыб юз нювбясиндя ашаьыдакы ряжязи
охуйур:

Мян анамын Щейдяр (шир) адландырдыьы шяхсям. Мян мешя шири вя
гящряман адамам.

Эцжлц пянжялярим, гцввятли бойнум вар. Дюйцш мейданларында
жянэяллик шири кими горхулу щейбятим вар.

Ряжязляр баша чатан кими ики гящряманын дюйцшц башлайыр. Мцсялман
вя йящуди иэидляринин гылынж сясляри йахынлыгдакылары дящшятя эятирирди.
Бирдян Ялинин(я) гылынжы Мярщябин галханыны, дябилгясини, дябилгянин
алтындакы даш парчасыны вя башыны дишляриня гядяр ики парча едир. Ялинин бу
зярбясиндян баьры йарылан йящуди дюйцшчцляринин чоху гачыб галайа эирир,
галанлар да онунла тякбятяк дюйцшцб Жящяннямя васил олур. Гачан
йящудиляри Яли(я) галайадяк тягиб едир. Бу заман йящуди
дюйцшчцляриндян бири о щязрятя гылынж зярбяси ендирир. Нятижядя галхан
онун ялиндян дцшцр. Эюзц гала гапысына саташан Яли(я) йахынлашыб гапыны
йериндян гопарыр вя дюйцшцн сонунадяк ону галхан кими истифадя едир.
Гапыны йеря атдыгдан сонра эцжлц мцсялман дюйцшчцляриндян сяккизи, о
жцмлядян Ябу Рафе гапыны о тяряфдян бу тяряфя чевирмяк истяся дя
бажармырлар.1 Беляликля дя он эцн ярзиндя алына билмяйян гала гыса
мцддят ярзиндя фятщ едилир.

Йягуби йазыр: «Галанын гапысы дашдан, щцндцрлцйц дюрд дирсяк, ени
ися ики дирсяк олмушдур.»2

Мярщум Шейх Муфид ял-Иршад ясяриндя Хейбяр гапысынын йериндян
гопарылмасыны Ялинин(я) юз дилиндян беля нягл едир: «Хейбяр гапысыны
йериндян гопарыб башымын цстиндя галхан кими тутдум. Дюйцш баша
чатдыгдан сонра ону йящудилярин газдыьы хяндяйин цстцня кюрпц кими
атдым. Сонра да гапыны хяндяйин ичиня тулладым. Бир няфяр сорушду ки,

1 Тарихи Тябяри, ж-2, с-94; Сирейи ибн Щишам, ж-3, с-349
2 Тарихи Йягуби, ж-2, с-46

Ябядиййят нуру 489

онун аьырлыьыны щисс етдинми? Дедим ки, еля бил башымда юз галханымы
тутмушдум.»1

Тарихчиляр Ялинин(я) Хейбяр гапысыны гопармасы вя еляжя дя бу
дюйцшдя эюстярдийи иэидлийи барядя чох шейляр йазмышлар. Ялбяття о
щязрятин эюрдцйц ишляр ади бяшяр эцжц иля уйьун эялмир. Буну Яли(я) юзц
дя билдирмиш вя бу щагда бцтцн шякк-шцбщяляри арадан галдырмышдыр:
«Мян ону (галанын гапысыны) ади бяшяр эцжц иля йериндян гопармадым.
Аллащыма архайын шякилдя Илащи бир гцввя иля гапыны йериндян чыхартдым.»

Щягигятин тящриф едилмяси
Ибн Щишам вя Тябяри диэяр тарихчиляр кими Ялинин(я) Хейбярдяки

иэидлийини бцтцн инжяликляри иля гейд етмишдир. Лакин ади чякилян ики
мцяллиф мювзунун сонунда Мярщябин эуйа Мящяммяд ибн Мяслямя
тяряфиндян юлдцрцлмяси ещтималына тохунараг йазыр: «Бязиляри беля щесаб
едирляр ки, Мярщяби Мящяммяд ибн Мяслямя гятля йетирмишдир. Ону
Наим галасы алынаркян гятля йетирилмиш гардашынын интигамыны алмаг цчцн
Пейьямбяр эюндярмишди.» Бу ясассыз иддиа тарихи фактларла гятиййян
уйьун эялмир.

Тябяри вя Ибн Щишам бу яфсаняни бюйцк сящабя Жабир ибн Абдуллащ-
дан нягл етмишляр.2 Щалбуки Жабирин иштирак етмядийи йеэаня дюйцш мящз
Хейбяр дюйцшц олмушдур. Бундан башга бу иддиайа ашаьыдакы ирадлар
аиддир:

1) Мящяммяд ибн Мяслямя еля дя сцжаятли шяхс дейилди ки, Хейбяри
фятщ едя билсин. О, юмрц бойу жями бир йцрцшдя сяркярдялик етмишдир.
Щижрятин цчцнжц или Бядр дюйцшцндян сонра мцшрикляри йенидян
мцсялманлара гаршы тящрик едян йящуди Кяб ибн Яшряфи юлдцрмяк мящз
она тапшырылмышды. О, горхудан цч эцн-цч эежя дилиня йемяк-ичмяк
вурмур. Пейьямбяр(с) она етираз етдикдя, о пейьямбярин жавабында
беля дейир: «Билмирям бу ишдя мцвяффяг олажам йа йох.» Пейьямбяр
буну эюрцб, она даща дюрд няфяр кюмякчи гошур. Кяби юлдцряркян
Мящяммяд ибн Мяслямя горхудан юзцнц еля итирмишди ки, щятта юз

1 Ял-Иршад, с-59
2 Сирейи Ибн Щишам, ж-3, с-348; Тарихи Тябяри, ж-2, с-299

490 Щязрят Мущяммяд (с)

йолдашларындан бирини йаралайыр.1 Беля рущиййяйя малик шяхс тябии ки,
Хейбярин фатещи ола билмяз.

2) Мярщябин гатили тякжя Мярщябля дейил, диэяр йящуди пящляванлары
иля дя вурушмушдур. Мярщябин гятлиндян сонра ашаьыда ады чякилянляр дя
Яли иля тякбятяк вурушмушлар:

Давуд ибн Габус, Ряби ибн Ябцлщцгейд, Ябцлбаит, Мярря ибн
Мярван, Йасир Хейбяри вя Зясис Хейбяри. Бу алты няфярин щяр бири Хейбяр
пящляванларындан сайылырды вя галанын фятщ едилмясиндя ян бюйцк
манеялярдян олмушдур. Онлар бир-биринин ардынжа Ялинин(я) гаршысына
чыхмыш вя щамысы йеря сярилмишди. Беля бир вязиййятдя сизжя Мярщяби
юлдцрян, Хейбяри фятщ едян ким ола биляр? Яэяр Мярщяби Мящяммяд ибн
Мяслямя юлдцрмцшдцся, о, дярщал мцсялманларын дцшярэясиня гайыда
билмязди. Чцнки ады чякилян йящуди жянэавярляри ону беля асанлыгла
бурахмаздылар. Тарихчиляр дя йекдилликля билдирмишляр ки, ады чякилянляр
йалныз Яли иля дюйцшцб гятля йетирилмишляр.

3) Бу уйдурма яфсаня Пейьямбярдян(с) нягл едилмиш мцтяватир
щядисля дя уйьун эялмир. Беля ки, щязрят галанын фятщиндян бир эцн яввял:
«Сабащ байраьы еля бир шяхся веряжяйям ки, Аллащ галаны онун васитяси иля
фятщ едяжяк» - дейя буйурмушду. Галанын фятщ едилмясиндяки ян башлыжа
проблем ися Мярщяб иди. Яэяр Мярщяби щягигятян дя Мящяммяд ибн
Мяслямя юлдцрмцшдцся, онда эяряк Пейьямбяр(с) йухарыдакы жцмляни
Яли(я) барядя йох, Мящяммяд ибн Мяслямя барядя дейяйди.

Танынмыш тарихчи Щяляби йазыр: «Мярщябин Яли тяряфиндян гятля
йетирилмясиндя щеч кимин шцбщяси йохдур.»2 Щямчинин Ибн Ясир йазыр:
«Щядис сюйляйянляр вя тарихчилярин щамысы Мярщябин Яли тяряфиндян гятля
йетирилдийини билдирирляр.» Тябяри иля Ибн Щишам юз ясярляриндя бир гядяр
сящвя йол вериб фятщдян яввялки ики эцндя сяркярдялярин ялибош эери
гайытмаларыны еля гялямя вермишляр ки, Пейьямбярин(с) Яли барядя
буйурдуьу жцмля иля уйьун эялмир. Беля ки, Пейьямбяр(с) Яли барядя
беля буйурмушду: «О, дцшмяня щцжум едяр, дцшмяндян щеч вахт
гачмаз.» Тябяри иля Ибн Щишам ися щямин ики сяркярдянин гайыдышыны

1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-65
2 Сирейи Щяляби, ж-3, с-38

Ябядиййят нуру 491

нормал гябул етмиш вя билдирмишляр ки, онлар галаны фятщ едя билмяйиб
сакитжя эери дюнмцшляр.1

Ялинин щяйатындакы цч парлаг мягам
Хейбярин фатещи Яли(я) щаггында цч фязиляти гейд етмякля мювзуну

битиририк. Бир эцн Мцавийя Сяд ибн Ябу Вяггаса етираз едяряк дейир ки,
няйя эюря Яли иля йола эетмирсян? Сяд ибн Ябу Вяггас онун жавабында
дейир: «Мян щяр дяфя Ялинин цч фязилятини йадыма саланда арзуламышам
ки, каш щямин фязилятлярдян бири мяндя олайды. Бу цч фязилят бунлардыр:

1) Пейьямбяр(с) Тябук дюйцшцня эедяркян Ялини(я) Мядинядя юз
йериндя гойараг буйурур: Сянин мяня олан нисбятин Щарунун Мусайа
олан нисбяти кимидир. Садяжя олараг мяндян сонра пейьямбяр
эялмяйяжяк.

2) Хейбяр дюйцшцндя Пейьямбяр(с) буйурду: «Сабащ байраьы еля
бир шяхся веряжяйям ки, Аллащы вя Пейьямбяри севир, Аллащ вя Пейьямбяр
дя ону севир.» Бцтцн сяркярдяляр арзулайырдылар ки, каш бу шяряф она
нясиб олайды. Сящяриси эцн Пейьямбяр(с) Ялини чаьырыб байраьы она верир.
Аллащ Ялинин сайясиндя бизя бюйцк зяфяр бяхш етди.

3) Пейьямбяр(с) Няжран хачпярястляри иля мцбащиляйя эяляркян Яли,
Фатимя, Щясян вя Щцсейнин ялиндян тутуб буйурмушду ки, Илащи,
бунлардыр мяним ящли-бейтим!»2

Гялябяйя сябяб олмуш амилляр
Хейбярин бцтцн галалары фятщ едилиб йящудиляр ясир эютцрцлцр. Лакин

эялин эюряк бу гялябяйя щансы амилляр сябяб олмушдур. Бу амилляр
ясасян ашаьыдакылардан ибарят олмушдур:

1) Мцсялманларын йцрцтдцйц щярби тактика
2) Дцшмян щаггында лазыми мялумат ялдя едя билмяк
3) Ямирял-мюминин Ялинин(я) бюйцк фядакарлыьы

1-Мцсялманларын йцрцтдцйц щярби тактика

1 Сирейи Ибн Щишам, ж-3, с-349
2 Сящищи Мцслим, ж-7, с-120

492 Щязрят Мущяммяд (с)

Мцсялманлар Хейбяр дюйцшцня эялдикдя еля мювге сечирляр ки,
Хейбяр йящудиляри иля йахынлыгда йерляшян мцттяфигляри (Гятяфан
йящудиляри) иля ялагясини кясирляр. Сюзсцз ки, Гятяфан гябилясиндя чохлу
сайда дюйцшчцляр олмушдур вя яэяр онлар Хейбяр йящудиляринин
кюмяйиня эялсяйдиляр, мцсялманлар гялябя газана билмяздиляр.
Гятяфанлылар Ислам ордусунун щярякятиндян хябяр тутдугда дярщал юз
мцттяфиг вя диндашларынын кюмяйиня тялясирляр. Бир гядяр ирялилядикдян
сонра араларында беля бир шайия йайылыр ки, Ислам ордусу башга бир йолла
онларын гябилясиня щцжума кечир.

Буну ешитжяк дярщал юз йерляриня гайыдыр вя Хейбяр дюйцшцнцн
сонунадяк орадан тярпянмирляр.

Тарихчиляр бу шайияни гейбдян эялян бир сясля ялагяляндирирляр. Анжаг
о да ола биляр ки, Гятяфан гябилясидян мцсялман оланлар беля бир шайия
йаймышлар. Чох эцман ки, онлар Исламы гябул етсяляр дя мцсялман
олдугларыны билдирмир вя цздя юзлярини кафир кими эюстярирдиляр. Бу шайияни
дя эцман ки, Пейьямбярин(с) тапшырыьы ясасында йаймышлар. Хяндяк
дюйцшцндя дя биз беля бир шайиянин шащиди олмушдуг. Онда да мящз
Гятяфан гябилясиндян олан Нцейм ибн Мясуд дцшмян арасында шайия
йаймагла онларын даьылмасына сябяб олмушду.

2-Дцшмян щаггында лазымы мялумат ялдя едя билмяк
Пейьямбяр(с) жищадда дцшмян барядя мялумат топланылмасына

хцсуси ящямиййят верирди. Хейбяр дюйцшцндян габаг щязрят, Цбад ибн
Бишрин башчылыьы иля ийирми дюйцшчцнц Хейбяр галаларына доьру эюндярир.
Онлар Хейбяр йахынлыьында бир йящуди иля растлашырлар. Цбад онунла
сющбятляшдикдя онун йящудилярин башбилянляриндян олдуьуну анлайыр.
Дярщал ону щябс едиб Пейьямбярин(с) щцзуруна эятирирляр. Юлцмля
щядяляндикдя йящудилярин бцтцн сирлярини ачыб ортайа гойур. Мялум олур
ки, Мядиня мцнафигляринин башчысы Абдуллащ ибн Цбеййин вердийи
мялуматдан сонра йящудилярин рущиййяси зяифляйиб вя бу вахтажан
Гятяфан гябилясиндян Хейбяря щеч бир кюмяк эялмяйиб.

Дцшмян щаггында мялумат ялдя етмякля баьлы диэяр бир нцмуня
ондан ибарятдир ки, Хейбяр дюйцшцнцн алтынжы эцнц мцсялманлар бир йящуди
тутуб Пейьямбярин(с) щцзуруна эятирирляр. Щязрят ондан йящудилярин

Ябядиййят нуру 493

вязиййяти щаггында сорушдугда жаваб верир ки, юлдцрцлмяйяжяйими зяманят
версяниз, дейярям. Онун тящлцкясизлийиня зяманят верилдикдян сонра дейир:
«Бу эежя Хейбяр дюйцшчцляри мцдафияни давам етдирмяк мягсядиля Нястат
галасындан Шягг галасына кючяжякляр. Ей Ябцлгасим, сиз сабащ Нястат
галасыны фятщ едяжяксиниз. (Пейьямбяр(с) буйурур ки, иншаллащ.) Онун
зирзямиляриндя чохлу сапанд дашлары, дюйцш арабалары, гылынж вя диэяр
аваданлыглар вар. Онлардан истифадя етмякля Шягг галасыны даша баса
билярсиниз.»1 Пейьямбяр(с) бу даьыдыжы васитялярдян истифадя етмяся дя, щябс
едилмиш йящудинин вердийи мялуматдан файдаланыр. Щязрят билир ки, сабащ
Нястат галасынын алынмасы цчцн еля дя бюйцк гцввяйя ещтийаж олмайажаг.
Ясас гцввяни Шягг галасына щцжцм цчцн сахламаг лазымдыр.

Диэяр бир нцмуня ися ондан ибарятдир ки, галалардан биринин алынмасы
йубанаркян цч эцндян сонра бир йящуди (бялкя дя жанынын
горхусундан) Пейьямбярин(с) щцзуруна эялиб дейир: «Бир ай да бурада
галсаныз, йеня галаны фятщ едя билмяйяжяксиниз. Мян галайа эедян су
мянбяйинин йерини сизя эюстярярям. Сиз суйун гаршысыны кясмякля
йящудиляри тяслим едя билярсиниз.» Щядислярдян бириндя эюстярилир ки,
Пейьямбяр(с) суйун гаршысынын кясилмясини гябул етмяйиб буйурур ки,
мян кимся сусузлугдан юлсцн дейя, онун цзцня суйу баьламарам.2
Лакин диэяр бир щядисдя гейд олунур ки, дцшмянин мцгавимятини гырмаг
цчцн Пейьямбяр(с) мцвяггяти олараг суйун баьланылмасыны ямр едир.
Суйун баьланылмасы йящудиляря еля тясир едир ки, азажыг мцгавимятдян
сонра тяслим олмаг мяжбуриййятиндя галырлар.3

3-Ямирял-мюминин Ялинин(я) бюйцк фядакарлыьы
Бу барядя Яли(я) юзц буйурур: «Хейбяр галалары вя дюйцшчцляри иля

гаршы-гаршыйа дурдугда йящуди пящляванлары щяр эцн галадан чыхыб рягиб
тяляб едир, гаршыларына чыханы гятля йетирирдиляр. Пейьямбяр(с) мяня ямр
етди ки, галайа доьру эедим. Онларын пящляванлары иля цзляшиб бязисини
гятля йетирдим, бязисини дя эери чякилмяйя мяжбур етдим. Онлар галайа
чякилиб гапыны баьладылар. Мян гапыны йериндян чыхарыб тякбашына галайа

1 Сирейи Щяляби, ж-3, с-35
2 Насихут-тяварих, ж-2, с-299
3 Сирейи Щяляби, ж-3, с-40

494 Щязрят Мущяммяд (с)

дахил олдум. Кимся мяня мцгавимят эюстяря билмирди. О вахт мяним
Аллащдан башга кюмяйим йох иди.»1

Дюйцш мейданында мещрибанлыг
Гямус галасы фятщ едилдикдя Щцйейй ибн Яхтябин гызы Сяфиййя диэяр

бир гадынла ясир дцшцр. Билал онлары йящуди юлцляринин йанындан кечириб
Пейьямбярин(с) щцзуруна эятирир. Пейьямбяр(с) Сяфиййянин ким
олдуьуну (гябиля башчысынын гызы) билдикдя щюрмят яламяти олараг
йериндян галхыб ябасыны онун чийниня атыр, истиращят етмяси цчцн йер
эюстярир. Сонра ися сярт шякилдя Билала етираз едяряк дейир: «Сянин
цряйиндя щеч инсаф йохдур ки, буну язизляринин юлцсцнцн йанындан
кечиртдин?» Щязрят Сяфиййяни диэяр ясирлярдян айырыб онунла рясмян
евлянир вя бу йолла онун рущи сарсынтысыны арадан галдырыр.
Пейьямбярин(с) бу мещрибанлыьы Сяфиййядя чох мцсбят тясир гойур. Беля
ки, о, сонралар Пейьямбярин(с) ян вяфалы гадынларындан бири олур вя щязрят
юлцм йатаьында оларкян о, диэяр ханымлардан даща чох аьлайырды.2

Кянаня ибн Рябинин юлдцрцлмяси
Бяни-Нязир йящудиляри Мядинядян говулуб Хейбярдя мяскунлашдыгдан

сонра цмуми ишляр, дюйцш бцджяси вя гябиля цзвляри тяряфиндян гясдян
олмадан гятля йетирилмиш шяхслярин ган бащасыны юдямяк мягсядиля цмуми
бир бцджя тяшкил едилмишди вя щамы вахты-вахтында орайа мцяййян мябляь
кючцрцрдц. Пейьямбяря(с) мялумат чатмышды ки, топланылан пуллары
Сяфиййянин яри Кянаня ибн Ряби сахлайыр. Щязрят Кянаняни чаьыртдырыб
пулларын йерини сорушур. Кянаня ися няинки пулларын йерини демир,
цмумиййятля беля бир шей олдуьуну инкар едир. Мцсялманлар топланылан
пуллары ахтармаьа башлайырлар. Ахырда бир няфяр дейир ки, мянжя пуллар филан
йердя (харабалыгда) сахланылыр. Чцнки дюйцш вахты Кянанянин тез-тез орайа
баш чякдийини эюрцрдцм.

Пейьямбяр(с) йенидян Кянаняни чаьыртдырыб дейир: «Дейирляр ки, пуллар
филан йердядир. Доьрудурму? Инкар едяжяйин тягдирдя орадан пул ашкар
едилярся, сян юлдцрцляжяксян.» Кянаня бу дяфя дя инкар едиб, бойнуна алмыр.

1 Ял-Хисал, с-369
2 Тарихи Тябяри, ж-3, с-302

Ябядиййят нуру 495

Щязрятин тапшырыьы иля дейилян йердя газынты апарылыр вя Бяни-Нязирин бцджяси
ашкар едилир. Инди Кянаня жязасына чатмалы иди. О, йалан данышмасы иля йанашы
Ислам дюйцшчцляриндян Мащмуд ибн Мяслямянин башына бюйцк бир даш
атмагла ону гятля йетирмишди. Пейьямбяр(с) онун интигамыны алмаг вя диэяр
йящудиляря ибрят мягсядиля Кянаняни Мащмудун гардашына тящвил верир, о
да Кянаняни юлдцряряк гардашынын гисасыны алыр.1 Кянаня ибн Ряби Ислам
сяркярдясини юлдцрдцйцня эюря гятля йетирилян сонунжу шяхс иди.

Гянимят бюлэцсц
Дцшмян галалары фятщ вя дюйцшчцляр тярксилащ едилдикдян сонра

Пейьямбяр(с) бцтцн гянимятлярин бир йеря топланылмасыны ямр едир.
Щязрятин эюстяриши иля бир няфяр бцтцн мцсялман дюйцшчцляри арасында
елан едир ки, ким ня гянимят яля кечирибся (щятта ийня-сап да олса) бейтцл-
мала тящвил версин. Ким бейтцл-мала хяйанят едярся, ахирят одуну
газанмыш олур.

Пейьямбяр(с) вя мясум имамлар яманят мясялясиндя щяддян артыг
радикал олмуш, щятта яманятин эери гайтарылмасыны иманын, яманятя
хяйаняти ися мцнафиглийин нишаняси щесаб етмишляр.2 Буна эюря дя вяфат
етмиш бир мцсялман дюйцшчцсцнцн ямлакы арасында оьурлуг бир мал
ашкар едилдикдя Пейьямбяр(с) онун жяназясиня намаз гылмыр.

Хейбярдян щярякят едяркян Пейьямбярин(с) кяжавялярини баьлайан
нюкяря гяфлятян бир ох дяйир вя о, йериндяжя вяфат едир. Мцсялманлар оху
кимин атдыьыны ахтарсалар да, бир нятижяйя чата билмирляр. Щамы нюкярин
жяннятлик олдуьуну дейяркян Пейьямбяр онлара буйурур ки, мян сизинля
разылашмырам. Онун яйниндяки яба дюйцш гянимятляриндян иди, ону
оьурламышды. Гийамят эцнц о яба од олуб онун йахасына йапышажаг. Бу
заман Пейьямбярин(с) сящабяляриндян бири дейир ки, мян ижазясиз олараг
гянимятин арасындан бир жцт айаггабы баьы эютцрмцшям. Щязрят буйурур
ки, эери гайтар, йохса Гийамят эцнц од олуб айаьына долашажаг.3

Бу щадисяляр бир даща бязи шяргшцнасларын Ислама гаршы гярязли
мювге тутдуьуну эюстярир. Беля ки, онлар Ислам дюйцшляринин сырф гарят

1 Тарихи Тябяри, ж-3, с-302
2 Вясаилуш-шия
3 Сирейи Ибн Щишам, ж-3, с-339

496 Щязрят Мущяммяд (с)

характери дашыдыьыны вя мяняви мягсяд эцдмядийини билдирирляр. Гарятчи
бир миллят оьурладыьы айаггабы баьыны да эери гайтарылмасыны иманын
нишаняси щесаб етмяз, юз ясэярлярини бу рущиййядя йетишдирмяз.

Хатиряляр дийарындан эялян карван
Ислам ордусу Хейбяря доьру щярякят етмяздян габаг Пейьямбяр(с),

Ямр ибн Цмяййяни Щябяшистана эюндярир. О, Щябяшистана эедяряк
Пейьямбярин(с) мяктубуну Щябяш щюкмдары Няжашийя чатдырыр. (Мяктуб
Щябяшистандакы мцщажирлярин Мядиняйя эюндярилмяси иля ялагядар иди.)
Няжаши ики эями айырыб мцсялманлары йола салыр. Эямиляр Мядиня йахынлыьында
лювбяр салыр. Щябяшистандан гайыдан мцщажирляр Пейьямбярин(с) Хейбяря
доьру эетдийини ешитдикдя онлар да Хейбяря эедирляр. Мцщажирляр Хейбяря
чатдыгда Ислам ордусу артыг бцтцн галалары фятщ етмишди. Пейьямбяр(с) Жяфяри
гаршыламагдан ютрц он алты аддым иряли эялир, онун алнындан юпяряк буйурур:
«Щеч билмирям щансына даща чох севиним! Узун мцддятдян сонра йенидян
сизи эюрмяйимями, йохса Аллащын, гардашын Ялинин васитясиля галалары
цзцмцзя ачдыьынамы?»

Даща сонра буйурур ки, бу эцн сяня бир шей щядиййя етмяк истяйирям.
Жамаат еля билир ки, щязрят она мадди бир щядиййя баьышлайажаг. Лакин
Пейьямбяр(с) сонрадан Жяфяр Тяййар ады иля мяшщур олмуш намазы она
юйрядир.1

Хейбяр дюйцшцндя мцсялманлардан шящид оланларын сайы ийирмидян
артыг дейилди, йящудиляр ися даща чох итки вермишди. Онлардан дохсан
цчцнцн ады тарихдя якс едилмишдир.2

Гялябядян сонракы мярщямят
Аллащ адамлары гялябя заманы дцшмяня гаршы чох мцлайим, мещрибан

олмушлар. Дцшмян тяслим олдугда онлара гайьы эюстярир, щеч вахт интигам
фикриндя олмурлар. Щязрят Пейьямбяр(с) дя Хейбярин фятщиндян сонра
онлара гаршы мещрибан давранараг йящудилярин хащишини гябул едир. Онлар
щязрятдян хащиш едирляр ки, Хейбярдя галыб юз ишляри, якин-бичинляри иля мяшьул

1 Ял-Хисал, ж-2, с-86; Фцруи-кафи, ж-1, с-129
2 Бищарул-январ, ж-21, с-32

Ябядиййят нуру 497

олсунлар вя иллик мящсулун тян йарысыны мцсялманлара юдясинляр.1 Щятта Ибн
Щишам нягл едир ки, буну Пейьямбяр(с) юзц йящудиляря тяклиф едир.2

Пейьямбяр(с) йящудилярин щамысыны гятля йетиря вя йа Мядинядян
кянарлашдыра да билярди. Анжаг гярязли шяргшцнасларын «Ислам гылынж
эцжцня инкишаф едиб» фикринин яксиня олараг щязрят беля етмир, йящудиляри
юз динляриндя азад бурахыр. Онлара гаршы дюйцшмякдя ися Пейьямбяр(с)
мяжбур иди. Чцнки Хейбяр йящудиляри мцшриклярля ялбир олуб Ислам
дювлятини щядяляйирдиляр. Буна эюря дя онлары мцтляг тярксилащ етмяли иди.
Йалныз бундан сонра йящудиляр Ислам байраьы алтында юз динляриндя гала
билярдиляр. Якс тягдирдя Исламын инкишафы мцмкцн олмайажагды.

Йящудилярин Ислам дювлятиня жан верэиси (жизйя) юдямясинин сябяби о
иди ки, онлар дювлятин сабитлийиндян файдаланыр, мцсялманлар онларын
малыны, жаныны горуйурду. Щесабламалара эюря щяр бир мцсялман иллик
юдядийи верэинин мигдары хачпяряст вя йящудинин иллик юдядийи жизйядян
артыг олмушдур. Чцнки мцсялманлар хумс, зякат юдяйирдиляр, гейри-
мцсялманлар ися бу верэилярдян азад идиляр. Цстялик хумс-зякатдан
ялавя бязян дювлят бцджясинин формалашмасы цчцн ялавя верэиляр дя
юдянилирди ки, бунда мцсялманла гейри-мцсялман арасында фярг йох иди.
Йери эялмишкян гейд етмяк лазымдыр ки, жизйяни бажла гарышдырмамалыйыг.

Щяр ил Хейбяр мящсулунун йарысыны алмаг цчцн Пейьямбярин(с)
эюндярдийи нцмайяндя чох ядалятли шяхс иди. Онун ядаляти йящудиляри
щейрятя эятирирди. Бу шяхс сонрадан Мцтя дюйцшцндя шящид олмуш
Абдуллащ ибн Ряващя олмушдур. О, мцсялманлара чатажаг мящсулу
тяхмини щесаблайыб йящудиляря дейирди. Бязян йящудиляр онун сящв
щесабладыьыны билдирдикдя Абдуллащ дейирди ки, мян тяйин етдийим мябляьи
юдяйиб щямин мящсулу эютцрмяйя щазырам. Беля олдугда йящудиляр
дейирдиляр ки, йер-эюй мящз беля ядалятин сайясиндя бяргярар олуб.3

Мцсялманларын яля кечирдийи гянимятляр арасындан Тювратын бир
щиссяси дя ашкар едилир. Йящудиляр Пейьямбярдян(с) онун эери
гайтарылмасыны хащиш едирляр. Пейьямбяр щямин щиссянин йящудиляря
гайтарылмасыны ямр едир.

1 Сирейи ибн Щишам, ж-1, с-331
2 Сирейи ибн Щишам, ж-1, с-356
3 Сирейи ибн Щишам, ж-3, с-345; Фцруи-кафи, ж-1, с-405

498 Щязрят Мущяммяд (с)

Йящуди фырылдаглары
Щязрят Пейьямбярин(с) йящудиляря гаршы беля мцлайим, мещрибан

давранышларына ряьмян онлар щязрятя вя сящабяляриня гаршы щийляляр
гурурдулар. Ашаьыда беля щаллардан ики нцмуня гейд едирик.

1) Йящудилярдян бир дястяси Зейняб адлы бир йящуди яйанынын ханымыны
тящрик едирляр ки, Пейьямбяря(с) зящярли йемяк версин. О, щязрятин
сящабяляриндян сорушур ки, Пейьямбяр гойунун щансы щиссясини даща чох
хошлайыр. Щязрятин гойунун ян чох гол ятини хошладыьыны юйряндикдя эялиб
бир гойун гызардыр, бцтцн ятя зящяр гатыр, гол щиссясини ися диэяр йерлярдян
артыг зящярляйир. Гызардылмыш гойуну Пейьямбярин(с) щцзуруна эятирир.
Щязрят илк тикяни аьзына гойан кими ятин зящярли олдуьуну анлайыб ону
аьзындан чыхарыр. Лакин онунла бирликдя сцфряйя яйляшмиш Бишр ибн Бярра
Мярир ися билмядян бир нечя тикя йедийи цчцн гыса мцддят сонра зящярляниб
юлцр. Пейьямбяр(с) Зейняби чаьыртдырыб бу ишин сябябини сорушдугда о,
мянтигсиз бир жаваб верир: «Сян гябилямизи бир-бириня вурдун. Мян
юзлцйцмдя фикирляшдим ки, сян дя диэяр щюкмдарлар кимисянся, зящярли яти
йемякля юляжяксян, йох яэяр щягигятян дя пейьямбярсянся, онда ятин
зящярли олдуьуну билиб ондан йемяйяжяксян.» Щязрят Зейнябин
тягсириндян кечиб ону баьышлайыр, лакин Зейняби бу ишя тящрик едянлярин изиня
дцшцр. Шцбщясиз, яэяр бу щадися щяр щансы щюкмдарын башына эялсяйди, о,
онларла адамы юлдцряр, бир о гядярини дя щябс едярди.

Йящуди гадынын Пейьямбяря(с) бу суи-гясди, бязи сящабяляри, щязрятин
ханымларындан олан вя вахтиля йящуди олмуш Сяфиййяйя гаршы бядбин едир.
Онлар еля фикирляширляр ки, Сяфиййя дя эежя фцрсятдян истифадя едиб щязрятя
зяряр йетиря биляр. Буна эюря дя Ябу Яййуб Янсари бцтцн йол бойу
Пейьямбярин хябяри олмадан онун чадырына нязарят едирди. Сящяр тездян
щязрят чадырдан чюля чыхдыгда Ябу Яййубу ялиндя гылынж чадырын ятрафында
эязишдийини эюрцр. Сябябини сорушдугда о дейир: «Артыг ханымыныз олмуш
Сяфиййянин гялбиндян кцфрцн тямизляндийиня архайын дейилям, она эюря
чадыра нязарят едирям.» Пейьямбяр(с) Ябу Яййубун бу
гайьыкешлийиндян мямнун галыб, онун цчцн дуа едир.1

2) Хейбярин фятщиндян бир нечя ил сонра Пейьямбярин(с)
нцмайяндяси Абдуллащ ибн Сящл, Хейбяр мящсулларынын мцсялманлара

1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-339; Бищарул-январ, ж-21, с-33

Ябядиййят нуру 499

чатажаг щиссясини алмаг цчцн йящудилярин йанына эетдикдя бир груп
намялум йящуди Абдуллащы бойнундан йаралайыр вя алдыьы йара
нятижясиндя о, щадися йериндя вяфат едир. Гатилляр онун няшини бир булаг
башына атырлар. Йящуди башчылары Пейьямбярин(с) щцзуруна нцмайяндя
эюндяриб ону Абдуллащын мцяммалы юлцмцндян хябярдар едирляр.
Абдуллащын гардашы Ябдцррящман ибн Сящл ямиси оьланлары иля бирликдя
Пейьямбярин(с) щцзуруна эялиб интигам алмаг истядиклярини билдирир. О,
йашжа диэярляриндян кичик олдуьуна эюря сюзя башлайаркян щязрят
Исламын ижтимаи гайда-ганунларына тохунараг буйурур ки, ижазя вер гой
сяндян бюйцкляр данышсынлар. Узун сюз-сющбятдян сонра Пейьямбяр(с)
буйурур: «Яэяр Абдуллащын гатилини таныйырсынызса, щягигятян дя онун
гатил олдуьуна анд ичин, мян ону сизя тящвил верим.»

Абдуллащын гощумлары билдирдиляр ки, хейр, биз гатили танымырыг.
Щязрят буйурур: «Йящудиляр анд ичсяляр ки, Абдуллащы биз юлдцрмямишик
вя гатили дя танымырыг, онлара инанарсынызмы?» Жаваб верирляр ки, биз
йящудилярин андына да инанмарыг. Бу заман Пейьямбяр(с) йящуди
башчыларына беля бир мяктуб эюндярилмясини ямр едир ки, сизин
яразиниздян бир мцсялман мейити ашкар едилиб, онун ган бащасыны да сиз
юдямялисиниз. Йящудиляр щязрятин мяктубуна жаваб олараг билдирирляр ки,
биз щеч кими юлдцрмямишик вя ону юлдцряни дя танымырыг. Пейьямбяр(с)
вязиййятин щеч дя црякачан олмадыьыны эюрцб Абдуллащын ган бащасыны
шяхсян юзц юдяйир.1 Бунунла да щязрят мцнагишянин гаршысыны алыр,
йящудиляря дя баша салыр ки, о, дава-далаш адамы дейил. Яэяр о, ади бир
сийасятчи олсайды, Абдуллащын юлцмцнц бящаня едиб бир груп йящудинин
щяйатына сон гойарды. Лакин Гуранын да буйурдуьу кими, о щязрят
алямляря мярщямят олараг эюндярилмишдир вя бычаг сцмцйя
дирянмяйинжя гылынжа ял атмаз.

Мяслящятли йалан
Мцсялманлар Хейбяри фятщ едяркян Щяжжаж ибн Яллат адлы бир тажир дя

орада иди. О, Пейьямбярин(с) йящудиляря эюстярдийи мярщямятин тясири алтына
дцшцб Исламы гябул едир. Онун мяккялилярдя чохлу боржу вар иди. Боржларыны

1 Сирейи ибн Щишам, ж-3, с-369-370

500 Щязрят Мущяммяд (с)

эери алмаг мягсядиля Мяккяйя эялир. Боржуну алмаг цчцн бир план да
щазырлайыр. О, Мяккяйя эиржяк Хейбярин агибятиндян хябярсиз олан Гцрейш
башчылары онун дявясини дювряйя алыб мялумат ялдя етмяйя чалышырлар. Щяжжаж
дейир: «Мцщяммяд еля мяьлуб олду ки, бу вахтадяк онун кимисини
ешитмямисиниз.

Тяряфдарларындан да юлдцрцлянляр юлдцрцлдц, саь галанлар да ясир алынды.
Юзц дя ясирляр арасындадыр. Хейбяр башчылары беля гярара эялирляр ки, ону
Мяккяйя эятириб гцрейшлилярин эюзц гаршысында едам етсинляр.»

Щяжжажын бу йалан мялуматы мцшрикляри щяддян артыг севиндирир. О,
дярщал ону да ялавя едир ки, бу хош хябяря эюря хащиш едирям боржларымы тез
гайтарын, гой мян башгаларындан габаг Хейбяря эедиб ясирляри алым. Онун
йаланына уймуш мцшрикляр севинжяк олуб гыса мцддят ярзиндя боржларыны
юдяйирляр.

Пейьямбярин(с) мцшриклярин арасында йашайан ямиси Аббас бу хябярдян
бярк наращат олур. Щяжжажла эюрцшмяк истядикдя Щяжжаж дедикляринин йалан
олдуьуну гаш-эюзля она баша салыр. О, Мяккядян чыхмаздан габаг Аббасла
эюрцшцб дейир: «Мян Исламы гябул етмишям. Бу планы да боржларымы эери
алмагдан ютрц щазырламышдым. Щягигят ися будур ки, мян Хейбярдян
чыхдыьым эцн орадакы бцтцн галалар мцсялманлар тяряфиндян артыг фятщ
едилмишди. Пейьямбяр(с) йящуди башчыларындан Щцйейй ибн Яхтябин гызы
Сяфиййя иля евлянди. Мян чыхдыгдан цч эцн сонра бу хябяри бцтцн жамаата
чатдыр!» Цч эцндян сонра Аббас ян эюзял эейимини эейиб ян гиймятли ятир
вурур, ялиня яса эютцрцб Мясжидцл-щярама эялир. Кябяни тяваф едяркян
мцшрикляр онун беля хошщал олмасындан тяяжжцблянирляр. Ахы гардашы оьлунун
башына эялянляря эюря о эяряк матям либасы эейяйди! Аббас ашаьыдакы сюзляри
иля жамаатын тяяжжцбцня сон гойур: «Щяжжажын сизя дедикляринин щамысы йалан
имиш. О, боржларыны алмагдан ютрц беля план щазырлайыбмыш. О, Исламы гябул
етмишдир вя Хейбярдян бурайа эяляркян мцсялманлар ян бюйцк зяфяря наил
олублар. Хейбяр йящудиляри тярксилащ едилмиш, бязиляри юлдцрцлмцш, бязиляри дя
ясир эютцрцлмцшдцр.» Гцрейш башчылары буну ешитдикдя щяддян артыг наращат
олурлар. Чох чякмир ки, мцсялманларын Хейбяри фятщ етмяси хябяри гулагларына
чатыр.1

1 Бищарул-январ, ж-21, с-34; Задул-мяад, ж-2, с-140


Click to View FlipBook Version