Ябядиййят нуру 501
Фядяк баьы
Фядяк Хейбяр йахынлыьында йерляшян мцнбит бир ярази иди. Мядинядян
йцз гырх километр аралыда йерляшян бу баь йящудилярин Хейбяр
галаларындан сонракы цмид йери олмушдур. Мцсялманлар Хейбяр, Вадил-
гура вя Тейма йящудилярини мяьлубиййятя уьратдыгдан сонра
Пейьямбяр(с) Ярябистан йарымадасында йящуди тящлцкясини тамамиля
арадан галдырмагдан ютрц Мущит адлы сящабяни Фядяк йящудиляринин
йанына нцмайяндя эюндярир. Фядяк башчысы Йушя ибн Нун сцлщц
дюйцшдян цстцн тутуб щяр ил Фядяк мящсулунун тян йарысыны Пейьямбяря
юдямякля Ислам байраьы алтында йашамаьы гябул едир. Явязиндя
мцсялманлар да онларын яразисини горумаьа боржлу идиляр.
Ислам ордусунун дюйцшяряк яля кечирдийи торпаглар, яразиляр гянимят
олараг бцтцн мцсялманлара мяхсусдур. Лакин дюйцшмядян, орду
йцрцтмядян ялдя едилян яразиляр йалныз Пейьямбярин(с) юзцня, ондан
сонра да онун жанишини олан мясум имама мяхсусдур. Пейьямбяр (вя йа
имам) щямин яразини кимя истяся пай, ижаря вя с. веря биляр. Ейни заманда
о щязрят щямин яразинин эялири иля йахын гощумларынын тялябатыны юдяйя
биляр. Мящз бу бахымдан Пейьямбяр(с) Фядяк баьыны (йахуд да ондан
эялян иллик газанжы) гызы Фатимяйя(с. я) баьышлайыр. Фактлардан беля мялум
олур ки, Пейьямбярин(с) бу ишдя мягсяди ики шей олуб:
1) Пейьямбяр(с) юзц дяфялярля буйурдуьу кими вяфатындан сонра
мцсялманлара Яли(я) башчылыг етмяли иди. Беля бюйцк бир вязифянин ися
кцлли мигдарда вясаитя ещтийажы вар иди. Яли(я) Фядякдян ялдя олунан
эялирля бу ещтийажы лазыми шякилдя юдяйя билярди. Чох эцман ки, хялифяляр
бундан дуйуг дцшцб Пейьямбярин(с) вяфатындан дярщал сонра Фядяк
баьыны щязрятин аилясиндян эери алырлар.
2) Пейьямбярин(с) шяряфи горунсун дейя, аиляси (йеэаня гызы Фатимя
вя онун балалары Щясянля Щцсейн) онун вяфатындан сонра шяряфля
йашамалы, кимяся мющтаж олмамалы иди. Бу сябябдян дя Пейьямбяр(с)
Фядяйи гызына баьышламышды.
Бцтцн шия тяфсирчи вя щядис алимляри, еляжя дя бязи сцнни алимляри
билдирирляр ки, «Гощум-ягрябайа да, мискиня дя, (пулу гуртарыб йолда
галан) мцсафиря дя щаггыны вер!»1 айяси назил олдугда Пейьямбяр гызы
1 Исра-26
502 Щязрят Мущяммяд (с)
Фатимяни чаьыртдырыб Фядяк баьыны она баьышлайыр.1 Бу щядиси Пейьямбяр
сящабяси Ябу Сяид Хидри нягл етмишдир.
Мязщябиндян асылы олмайараг бцтцн мцсялманлар тясдиг едирляр ки,
бу айя Пейьямбярин(с) гощумлары барясиндя назил олмушдур. О щязрятин
ян йахын гощуму ися сюзсцз ки, гызы иди. Щятта Кярбяла фажиясиндян сонра
имам Зейнцл-абидин(я) Шамда оларкян бир гожа она: «Юзцнц танытдыр!»-
дедикдя щязрят онун жавабында мящз бу айяни охуйур.
Демяли, бу мясяля бцтцн мцсялманлар арасында йайылыбмыш. Шамлы гожа
тясдиг яламяти олараг башыны йелляйяряк дейир ки, Пейьямбярля олан
гощумлуг мцнасибятинизя эюря Аллащ-таала о щязрятя сизин щаггынызы
юдямяйи ямр буйурмушду.2
Аббаси хялифяси Мямун мцяййян сябябляр цзцндян Фядяк баьыны
Фатимя ювладларына гайтармаг гярарына эялир. Дюврцн танынмыш щядис алим-
ляриндян Абдуллащ ибн Мусайа мяктуб йазараг бу ишдя она мяслящят
вермясини истяйир. Абдуллащ хялифянин жавабында айянин назил олма сябябини
эюстярян щядиси йазыр, Мямун да Фядяйи Фатимя ювладларына гайтарыр.3 О,
Мядиня валисиня йазыр: «Пейьямбяр(с) Фядяк баьыны гызы Фатимяйя
баьышламышды. Бунда щеч кимин шцбщяси олмайыб. Щеч Фатимя балалары да бу
мясялядя мцбащися етмязляр.»4
Мямун жамаатын шикайятлярини динлямяк цчцн диван кцрсцсцня яйляш-
дикдя ялиня эялян илк мяктубу охуйуб эюрцр ки, мяктубу йазан шяхс юзцнц
щязрят Фатимянин(с.я) мцдафиячиси кими гялямя вериб. Бир гядяр аьлайыб
сорушур ки, о щязрятин мцдафиячиси кимдир? Йашлы бир киши айаьа галхыб юзцнц
тягдим едир. Онларын шикайятля баьлы сющбяти елми мцзакиряйя чеврилир.
Ахырда гожанын сцбутлары гаршысында Мямун аь байраг галдырараг диванын
катибиня «Фядяк баьынын эери гайтарылмасы щаггында» Мядиня валисиня
мяктуб йазмаьы ямр едир. Мяктуб йазылыб Мямунун хцсуси мющцрц иля
мющцрляндикдя мяжлисдя иштирак едян Дибял бядащятян ашаьыдакы бейти
дейир:
1 Мяжмяцл-бяйан, ж-3, с-411; Шярщи Нящжцл-бялаья (Ибн Ябилщядид), ж-16, с-268
2 Яд-Дуррул-мянсур, ж-4, с-176
3 Мяжмяцл-бяйан, ж-2, с-411; Фцтущул-бцлдан, с-46
4 Шярщи Нящжцл-бялаья (Ибн Ябилщядид), ж-16, с-217
Ябядиййят нуру 503
Мямунун Фядяк баьыны Бяни-Щашим ювладларына гайтарылмасы иля
ахыр ки, зяманянин дя цзц эцлдц.1
Яслиндя бу мянбялярин щеч бириня ещтийаж йохдур. Чцнки Ямирял-
мюминин Яли ибн Ябуталиб(я) Бясря валиси Осман ибн Щцнейфя йаздыьы
мяктубда Фядяк баьына сащиб олдугларыны ачыг-ашкар сюйляйир. Щязрят
буйурур: «Бу дцнйа малындан йалныз Фядяк бизим ихтийарымызда иди.
Бязиляри она да тамащ салыб пахыллыг етди, биз дя мяслящят наминя ондан
ваз кечдик. Аллащ нежя дя эюзял щакимдир!»2
Яли(я) кими бир шяхсиййят бу мясяляни етираф етдийи щалда йеня дя она
шцбщя етмяйин йери вармы?
Пейьямбярин(с) вяфатындан сонра Фатимя(с.я) сийаси сябябляр
цзцндян юз гануни щаггындан мящрум едилир. Фатимя юз щаггыны
гануни йолла бярпа етмяк гярарына эялир.
Нежя дя гярибя сяслянир! Фядяк баьы Фатимяйя мяхсус олса да,
биринжи хялифя Ислам мящкямя системиня зидд олараг онун мцлкиййяти
барядя шащид тяляб едир.
Дцнйанын щеч бир йериндя эюрцнмяйиб ки, инсандан малик олдуьу
шейин юзцнцнкц олмасына даир шащид тяляб едилсин. Фатимя(с.я.) мяжбур
галыб Яли кими бир шяхсиййяти вя Пейьямбярин(с) Жяннят гадынларындан
олмасына етираф етдийи Цмми Яймяни3 (Бялазяринин фикринжя ися
Пейьямбярин(с) кюляликдян азад етдийи Рибащы4) шащид эюстярир. Тарихчиляр
беля щесаб едирляр ки, биринжи хялифя ахырда мяжбур галыб Фатимянин
иддиасыны гябул едир, Фядяк баьынын она мяхсус олдуьуну эюстярян
йазылы бир сяняд верир.
Ибн Ябилщядид йазыр: «Шия схоластикляриндян олан Яли ибн Нягийя
дедим ки, ахы Фядяк баьы еля дя бюйцк олмайыб ки, Фатимянин мцхалифляри
она тамащ салсынлар. О ися мяним жавабымда деди: «Хейр, сящвин вар.
Орадакы хурма аьажлары щазырки Куфянин хурма аьажларындан чох олуб.
Пейьямбяр ханяданыны орадан она эюря мящрум етдиляр ки, бирдян
Яли(я) онун газанжындан хялифяйя гаршы истифадя едиб гийама ял атарды.
1 Шярщи Нящжцл-бялаья (Ибн Ябилщядид), ж-16, с-217
2 Нящжцл - бялаья, 45-жи мяктуб
3 Ял-Исабя, ж-4, с-416
4 Фцтущул-бцлдан, с-44
504 Щязрят Мущяммяд (с)
Буна эюря дя Фатимяни Фядякдян мящрум етмякля йанашы, щятта
бцтцн Бяни-Щашим цзвлярини бцтцн мцсялманлара верилян гянимят
пайындан да мящрум едирляр.» Мялум мясялядир ки, доланышыьы далынжа
эедян инсанлар щеч вахт мцбаризя апармаг фикриня дцшмязляр.»1
Ибн Ябилщядид диэяр бир йердя йазыр: «Баьдадын Гярб мядрясясинин
бюйцк устадларындан олан Яли ибн Фаригийя дедим ки, Фатимя юз
иддиасында щагг иди? Жаваб верди ки, бяли. Сорушдум: Хялифя онун дцз
данышан гадын олдуьуну билирдими? Жаваб верди ки, ялбяття билдирди.
Дедим: Бяс няйя эюря онун щаггыны (Фядяк баьыны) юзцня гайтармады?
Устад эцлцмсяйяряк деди: «Хялифя Фатимянин иддиасыны дцз данышан
гадын олдуьуна эюря гябул едиб ондан шащид истямясяйди, сабащ эялиб
яринин дя щаггыны хялифялик постуну тяляб едяжякди. Онда хялифя ону да
гябул едиб хялифя кцрсцсцнц Ялийя тящвил вермяли иди. Чцнки, Фатимяни
дцз данышан гадын кими гябул едирди. Лакин хялифя бунун гаршысыны
алмагдан ютрц Фатимяни юз щаггындан да мящрум едир.»2
Ямирял-мюминин Ялинин(я) вяфатындан сонра Мцавийя Фядяк баьыны
цч няфяр-Мярван, Ямр ибн Осман вя юз оьлу Йезид арасында
бюлцшдцрцр. Мярванин хялифялийи дюврцндя бцтцн сящмляр она мяхсус
иди вя о, Фядяйи оьлу Ябдцлязизя, сонунжу да юз оьлу Юмяр ибн
Ябдцлязизя баьышлайыр. О, Бяни-Цмяййя хялифяляри арасында ядалятли
олмасы иля ад чыхартдыьына эюря Фядяк баьыны Фатимя ювладларына гайтарыр.
Онун вяфатындан сонра нювбяти хялифяляр Фядяйи йенидян онлардан эери
алыр вя Бяни-Цмяййя щакимиййятинин сонунадяк бир даща гайтармырлар.
Бяни-Аббас хялифяляринин щакимиййяти дюврцндя Фядяк баьы
мцтямади олараг Фатимя ювладларына гайтарылыб тязядян эери алынырды.
Мясялян, хялифя Сяффащ ону (Фатимя баласы) Абдуллащ ибн Щясяня
гайтарса да Мянсур Дяваниги эери алыр, оьлу Мещди ися йенидян ону ясл
сащибляриня гайтарыр. Сонра Муса вя Щарун яр-Ряшид сийаси амилляр
цзцндян Фядяйи йенидян эери алырлар. Мямун тянтяняли бир мяжлисдя ону
сащибляриня гайтарыр. Мямундан сонра Фядяк эащ сащибляриня гайтарылыр,
эащ да онлардан эери алыныр. Цмумиййятля истяр Бяни-Цмяййя, истярся дя
1 Шярщи Нящжцл-бялаья (Ибн Ябилщядид), ж-16, с-236
2 Шярщи Нящжцл-бялаья (Ибн Ябилщядид), ж-16, с-284
Ябядиййят нуру 505
Бяни-Аббас хялифяляри дюврцндя Фядяк мясяляси игтисади мясялядян чох
сийаси мясяляйя чеврилмишди.
Рашиди хялифяляринин Фядякдян эялян газанжа ещтийажлары олса да,
Бяни-Цмяййя вя еляжя дя Бяни-Аббас хялифяляринин о гядяр пулу вар иди
ки, Фядяйин газанжына гятиййян ещтийажлары йох иди. Бу бахымдан Юмяр
ибн Ябдцлязиз Фядяйи ясл сащибляриня гайтараркян Бяни-Цмяййя
аьсаггаллары ону данлайыб дейирляр ки, сян бу щярякятинля илк ики хялифяни
рцсвай едирсян. Буна эюря ону мяжбур едирляр ки, Фядякдян эялян эялири
Фатимя ювладлары арасында бюлцшдцрся дя мцлкиййят щцгугуну юзцндя
сахласын.1
Фядяк баьынын Фатимядян(с.я) алынмасына обйектив йанашдыгда
мялум олур ки, Пейьямбярин(с) гызы юз гануни щаггындан сырф сийаси
сябябляря эюря мящрум едилмишдир. Бу, еля бир мясяля дейилди ки, хялифяйя
мцяммалы галсын. Щязрят Фатимя(с.я) (Пейьямбярлярдян ирс апарылмасыны
она ирад тутанлара гаршы) юз одлу чыхышында беля буйурур: «Жанлы вя
ядалятли щаким олан Аллащ китабы (Гуран) буйурур ки, Зякяриййа
Аллащдан она ювлад вермясини, щямин ювладын щям ондан, щям дя
Йягуб аилясиндян ирс апармасыны диляйир.2 Щямчинин билдирир ки, Сцлейман
Давуддан ирс апармышдыр.3 Аллащ-тала юз китабында щяряйя чатан пайы
мцяййян етмиш, бязи ямялляри важиб буйурмушдур.»4 Гуран айяляриндян
эюрцнцр ки, демяли, пейьямбярлярин ювладлары онлардан ирс апара биляр.
Вадил-Гурайа йцрцш
Пейьямбяр(с) Хейбяри фятщ етмякля кифайятлянмяйиб диэяр йящуди
ожаьы Вадил-Гурайа да йцрцш етмяйи, орадакы йящудиляри дя зярярсизляш-
дирмяйи лазым билир. Бир нечя эцнлцк мцщасирядян сонра Пейьямбяр(с)
Хейбяр йящудиляри иля баьладыьы мцгавилянин охшарыны Вадил-Гура
йящудиляри иля дя баьлайараг бцтцн Щижазы йящуди фитнясиндян тямизляйир.
1 Шярщи Нящжцл-бялаья (Ибн Ябилщядид), ж-16, с-278
2 Мярйям-6
3 Нямл-16
4 Ял-Ещтижаж, ж-1, с-145
506 Щязрят Мущяммяд (с)
Онлары тярксилащ етмякля Ислам байраьы алтында (йящуди олараг) йашамаьа
вадар едир.1
Цмря щяжжинин гязасы
Мцсялманларла мцшрикляр арасында баьланмыш Щцдейбиййя
мцгавилясиня ясасян, мцгавиля баьланан тарихдян бир ил сонра
мцсялманлар Мяккяйя эялиб цч эцн орада галараг цмря щяжжини йериня
йетиря билярдиляр. Юзц дя Мяккяйя эяляркян мцтляг силащсыз олмалы идиляр.
Мцгавилядян там бир ил ютдцкдян сонра Пейьямбяр(с) цмря зийарятиня
эетмяк истяйянлярин сяфяря щазырлашмасыны тапшырыр. Бу хябяр бцтцн
мцсялманларда, хцсусиля дя йедди ил вятяндян узаг дцшмцш, дин
наминя щяр шейини гурбан вермиш мцщажирлярдя бюйцк севинж щисси
йарадыр. Эюзлярдян севинж йашлары ахыр. Инди йедди иллик щясрятя сон
гоймаьын вахты эялиб чатмышды.
Мцсялманлар щяддян артыг севинирдиляр. Кечян ил зийарятя эетмяк
истяйянлярин сайы 1300 няфяр идися инди артыг бу рягям 2000-я
йцксялмишди. Онларын арасында Пейьямбяри(с) кюлэя кими изляйян бюйцк
сящабяляр вар иди. Аллащ евинин зявварлары цзляри гурбанлыг яламяти иля
нишанланмыш алтмыш баш дявя дя эютцрмцшдцляр.
Пейьямбяр(с) Мядиня мясжидиндя ещрам баьлайыр. Сящабяляр дя о
щязрятя бахыб орада ещрам баьлайырлар. Ещрам эеймиш ики мин зяввар
«ляббейк» дейя-дейя Мяккяйя доьру ирялиляйир. Бу карванын язямяти бир
чох мцшрикляри Ислам мянявиййатына жязб едир. Бу сяфярин яслиндя
тяблиьат характери дашыдыьыны гейд етсяк, йанылмарыг. Беля ки, онун
нятижяси тезликля бящрясини верир вя Исламын ян гаты дцшмянляриндян олан,
Цщцд дюйцшцнцн гящряманы Халид ибн Вялид вя мцшриклярин бир нюмряли
сийасятчиси Ямр ибн Ас Исламы гябул едир.
Щязрят Мцщяммяд(с) бу сяфярдя Гцрейш мцшрикляринин динж
отуражагларындан архайын дейилди. О, горхурду ки, бирдян мцшрикляр
мцсялманлары гяфил йахалайыб мцгавиляни позарлар. Цстялик
мцсялманларын Мяккяйя силащсыз эирмяси дя наращатлыьа ясас верирди. Бу
наращатлыьа сон гоймаг мягсядиля Пейьямбяр(с) сяркярдялярдян бирини-
1 Ял-Камилу фит-тарих, ж-2, с-150
Ябядиййят нуру 507
Мящяммяд ибн Мяслямяни ики йцз няфярлик бир дястя иля карвандан
габаг Мяккяйя доьру эюндярир. Щязрят она тапшырыр ки, юзляри иля чохлу
сайда ялавя силащ-сурсат эютцрцб Мяккя йахынлыьында йерляшян Мяррцз-
зящранда ону эюзлясин.
Мцсялманларын щярякятини изляйян Гцрейш жасуслары ики йцз няфярлик
дястянин хейли силащ-сурсатла Мяррцз-зящранда гярарлашдыьыны юйряниб
Гцрейш башчыларына мялумат верирляр. Онлар да юз нювбясиндя Мцкриз
ибн Щяфси нцмайяндя олараг Пейьямбярин щцзуруна эюндярирляр.
Мцкриз щязрятя Гцрейш башчыларынын етиразыны чатдырдыгда Пейьямбяр(с)
буйурур: «Ня мян, ня дя сящабялярим мцгавиляйя зидд олан щеч бир иш
эюрмямишик. Щамымыз Мяккяйя силащсыз дахил олажаьыг. Силащ-сурсат
апармыш ики йцз няфярлик дястя ися Мяррцз-зящранда галажаг вя бир
аддым да иряли эялмяйяжяк.» Пейьямбяр(с) сон жцмляси иля Гцрейш
нцмайяндясиня ешитдирир ки, яэяр мцшрикляр бизя щцжум етмяк
фикриндядирлярся, биз дя сакит отурмайажаьыг. Онлар бизим силащсыз
олмаьымыздан истифадя етмяйя чалышмасынлар. Щцжум етмяк фикирляри
олса, онда ики йцз няфярлик дястя дя кюмяйимизя эялиб бизя лазими силащ-
сурсаты чатдыражаг. Гцрейш башчылары Пейьямбярин(с) бу узагэюрянлийини
эюрцб Мяккя шящяринин гапыларыны мцсялманларын цзцня ачыр, юзляри ися
щязрят вя сящабяляри иля цзляшмясин вя мцсялманларын бцтцн
щярякятляриня нязарят едя билсин дейя, шящяри тярк едиб ятраф даьлара
чякилирляр.
Йедди иллик щясрятин сону
Пейьямбяр(с) юз дявясиня миндийи щалда ляббейк сядасы бцтцн
яразини бцрцмцш ики мин няфярин мцшайияти иля Мяккяйя дахил олур. Бу
азсайлы жямиййятин цряйяйатан ляббейк сядасы о гядяр жялбедижи иди ки,
бцтцн мяккялиляри тясирляндирир вя онларда мцсялманлара гаршы хцсуси
ряьбят йарадыр. Ейни заманда мцсялманлар арасындакы бирлик кафирляри
горхуйа салыр. Мцсялманлар ляббейк дейиб гуртардыгдан сонра Абдуллащ
ибн Ряващя Пейьямбярин(с) дявясинин овсарындан тутуб ужа сясля
ашаьыдакы бейтляри дейир:
Ей кафирляр, Пейьямбярин йолуну ачын вя билин ки, хейир-бярякят ону
гябул етмякдядир.
508 Щязрят Мущяммяд (с)
Илащи, мян онун дедиклярини гябул едир вя Сянин ямриня ясасян она
иман эятирмишям.1
Пейьямбяр(с) еля дявядя икян Кябяни тяваф едир. Сонра да Абдуллащ
ибн Ряващяйя тапшырыр ки, мялащятли сяси иля ашаьыдакы жцмляляри десин,
жамаат да онунла бирликдя тякрарласын: «Аллащдан башга танры йохдур, о,
тякдир, йеэанядир. (Мцсялманларын тезликля Кябяни зийарят едяжякляриня
даир вердийи) вядясиня ямял, бяндясиня (Пейьямбяря) кюмяк, Ислам
ордусуну цстцн, кцфр вя ширк ордусуну ися мяьлуб етди.»
Щямин эцн Мяккядяки бцтцн мцгяддяс ожаглар – Кябя, Сяфа вя
Мярвя мцсялманларын ихтийарында иди.
Узун иллярдян бяри ширк мяркязи щесаб едилян бир йердя беля дини
шцарлар сясляндирмяк мцшрик башчыларыны тясяввцредилмяз дяряжядя
сарсыдыр вя онлар Мцщяммядин(с) тезликля бцтцн Ярябистан
йарымадасында галиб эяляжяйиня ямин олурлар.
Эцнорта вахты йетишир Пейьямбяр(с) башда олмагла щамы зющр
намазыны гылмалы иди. Сюзсцз ки, бундан ютрц азан верилмяли иди.
Мцсялман олдуьуна эюря бир нечя ил ишэянчяляря мяруз галдыьы бир
шящярдя инди Пейьямбярин(с) ямри иля Билал Кябянин цстцня галхыб яллярини
гулагларынын цстцня гойараг азан чякмяйя башлайыр. Нежя дя мараглы
сящнядир! Аллащын тяклийини вя Мцщяммядин(с) пейьямбярлийинин етираф
едилмяси бюйцк жинайят сайылан мцщитдя инди ужа сясля Аллащ тяк, шяриксиз
вя Мцщяммядин дя Онун елчиси олдуьу сясляндирилир.
Щяр жцмлясини ешидяркян мяняви язаб чякян мцшриклярин гярары йох
иди. Эюр онлар нежя наращат идиляр ки, Халид ибн Цсейдля Сяфван ибн
Цмяййя дейир: «Аллаща шцкцрляр олсун ки, ата-бабаларымыз бу гарадярили
гулун сясини ешитмядян юлцб эедибляр.» Сцщейл ибн Ямр Билалын азан
дедийини ешитдикдя цзцнц дясмалла юртцр. О, буну Билалын сясиндян
наращат олдуьуна эюря дейил, азандакы жцмлялярин юз ягидяляри иля уйьун
эялмядийиня вя онлара мяняви язаб вердийиня эюря едир.
Кябяни тяваф етдикдян сонра Пейьямбяр(с), ардынжа да мцсялманлар
Сяфа вя Мярвя тяпяляри арасында сяй етмяйя (йедди дяфя о тяряф-бу тяряфя
эетмяйя) башлайырлар. Мцнафигляр вя мцшрикляр шайия йайырлар ки,
1 Сирейи ибн Щишам, ж-2, с-37
Ябядиййят нуру 509
Мядинянин ялверишли щавасы инди Мяккядя мцсялманлары йоруб, буна
эюря дя йаваш-йаваш щярякят едирляр. Буну ешидян Пейьямбяр(с) бир
гядяр мясафяни ити аддымларла эедир, мцсялманлар да она бахыб ити
эедирляр. (Щазырда щямин йеря йашыл ишыгларла яламят гойулмушдур.) Сяй
ямяли баша чатдыгдан сонра юзляри иля эятирдикляри гурбанлыг дявяляри
кясир вя башларынын тцкцндян азажыг азалтмагла ещрамдан чыхырлар. Бу
заман Пейьямбяр(с) Мящяммяд ибн Мяслямянин башчылыг етдийи ики йцз
няфярлик дястя дя зийарят етсин дейя, ики йцз няфяри онлары явяз етмяйя
эюндярир.
Цмря зийаряти баша чатыр. Мцщажирляр Мяккядяки евляриня эедиб
гощум-ягрябалары иля эюрушцрляр. Онлар янсардан олан бязи адамлары да
юзляри иля гонаг апарырлар ки, щеч олмаса онларын нечя иллик язиййятинин бир
гядярини юдямиш олсунлар.
Мцсялманларла баьлы мющтяшям эюрцнтцляр Мяккя жамаатыны
щяддян артыг тясирляндирир. Гцрейш башчылары Пейьямбяр вя сящабяляринин
Мяккядя даща чох галажаглары тягдирдя мцшриклярин ирадясинин
зяифляйяжяйини вя мцсялманлара гаршы ряьбят йаранажаьыны анлайыб
Щцвейтиб адлы бир няфяри Пейьямбярин(с) йанына эюндярирляр. Гцрейш
нцмайяндяси щязрятя дейир: «Мяккядя галмаьыныз цчцн мцгавилядя
нязярдя тутулмуш мцддят баша чатды. Инди ися бизим йурдумузу дярщал
тярк един!» Бязи сящабяляр онун бу сяртлийиндян ясябляшся дя,
Пейьямбяр(с) мцгавиляни позажаг бир шяхсиййят дейилди. Буна эюря дя
дярщал щярякят ямри верир.
Аббасын балдызы Меймуня мцсялманларын язямятиня щейран галдыьы
цчцн бажысынын яри (Пейьямбярин ямиси) Аббаса билдирир ки, мян
Пейьямбяря яря эетмяйи юзцмя шяряф билярям. Аббас онун сюзцнц
гардашы оьлуна чатдырдыгда щязрят гябул едир. Беляликля, Гцрейшля
ялагяляр даща да мющкямляндирилир.
Араларында бюйцк йаш фяргиня бахмайараг эянж бир гызын йашлы кишийя
яря эетмяси, доьурдан да онун мяняви нцфузундан хябяр верир.
Пейьямбяр(с) Гцрейш нцмайяндясиндян той мярасиминдя Гцрейш
башчылары да иштирак етсин дейя, мярасимин Мяккядя кечирилмясини истяйир.
Анжаг о рази олмайыб дейир ки, бизя сянин веряжяйин йемяк лазым дейил.
510 Щязрят Мущяммяд (с)
Пейьямбяр(с) бцтцн мцсялманларын эцнцн биринжи йарысында
Мяккяни тярк етмясини тапшырыр. Йалныз юз нюкяри Ябу Рафени сахлайыр ки,
ахшам Меймуняни эятирсин.1
Мцсялманлар Мяккяни тярк етдикдян сонра Ислам дцшмянляри
Меймунянин цстцня дцшцб ону данласалар да бир хейри олмур. О,
Пейьямбяря(с) еля баьланмышды ки, она яря эетмяк фикриндян дашынмыр.
Беляликля, Аллащ-тааланын бир ил юнжя Пейьямбяря(с) йухуда вердийи
вядя эерчякляшир вя бунунла ялагядар олараг бир гядяр сонра (щятта бир
илдян дя аз) Мяккянин фятщ едиляжяйини дя чатдыран ашаьыдакы айя назил
олур: «Анд олсун ки, Аллащ-таала Юз Пейьямбяринин рюйасынын чин
олдуьуну тястиг етди. (Ей мюминляр!) Сиз, ямин-аманлыгла (бязиниз)
башынызы гырхдырмыш, (бязиниз сачынызы) гысалтмыш щалда вя (мцшриклярдян)
горхмадан Мясжидцл-щярама дахил олажагсыныз. (Аллащ) сизин
билмядикляринизи билир. О бундан ялавя (сизя) тезликля бир гялябя
(Мяккянин фятщини) дя бяхш едяжякдир.»2
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-3, с-12-14; Тарихул-хямис, ж-2, с-62-65
2 Фятщ-27
Ябядиййят нуру 511
ЩИЖРЯТИН СЯККИЗИНЖИ ИЛИНДЯ БАШ ВЕРМИШ ЩАДИСЯЛЯР
Йедди иллик айрылыгдан сонра мящз щижрятин йеддинжи илиндя
мцщажирляр йенидян Мяккяйя дахил олмаьа мцвяффяг олурлар.
Пейьямбярин(с) ики минлик дястя иля Мяккяйя цмря щяжжиня эетмяси
Халид ибн Вялид, Ямр ибн Ас вя Осман ибн Тялщя кими Гцрейш
сяркярдяляринин гялбиндя Ислама гаршы мящяббят йарадыр. Бунунла да
щижрятин йеддинжи или баша чатыр.
Щижрятин сяккизинжи илинин яввялляриндя йухарыда ады чякилян
сяркярдяляр Мяккя мцшрикляринин чюкмякдя олан щакимиййятиня цз
чевириб Мядиняйя эяляряк Исламы гябул едирляр.1 Бязи мянбялярдя Халид
ибн Вялид, йа да Ямр ибн Асын щижрятин бешинжи илиндя мцсялман олдуьу
эюстярилир. Анжаг щягигят щеч дя беля дейил. Чцнки Халид ибн Вялид
щижрятин алтынжы илиндя баш тутмуш Щцдейбиййя сцлщцндя Гцрейш
ордусунун бир дястясиня башчылыг етмишдир. Демяли, о, щижрятин бешинжи
илиндя щяля иман эятирмяйибмиш. Ямр Ас да Халидля демяк олар ейни
вахта Исламы гябул етмишдир.
Сяккизинжи илин яввялляриндя артыг Щижазын яксяр бюлэяляриндя нисби
сакитлик щюкм сцрцрдц. Исламын нидасы бир чох йерляря эедиб чатмышды.
Даща Шималдан йящудилярин, Жянубдан да Гцрейшин щцжумлары
мцсялманлары горхутмурду. Буна эюря дя Пейьямбяр(с) беля гярара
эялир ки, Шам сярщядляри истигамятиня елчи эюндяряряк Исламын щагг
чаьырышыны Бизанс империйасына табе бюлэяляря дя чатдырсын. Бу мягсядля
о щязрят Щарис ибн Цмейря мяктуб вериб Шам щюкмдарынын сарайына
эюндярир. О вахт Шам щюкмдары Щарис ибн Ябу Шимр Гяссани иди.
Пейьямбярин(с) гасиди Шам сярщядлярини кечян кими, о яразинин щакими
Шярщябил онун эялишиндян хябяр тутур. Онун ямри иля гасид Мутя
кяндиндя сахланылыб щцзуруна эятирилир. Щарис ибн Цмейрин цзяриня бахыш
кечирилдикдян сонра о, Пейьямбярин(с) мяктубунун онда олдуьуну
етираф едир. Дцнйанын щяр бир йериндя гасидин тохунулмазлыг щцгугу
1 Ət-Təbəqatul-kubra, c-4, s-251-261
512 Щязрят Мущяммяд (с)
олса да Шярщябил буна мящял гоймайыб Пейьямбярин(с) гасидини
юлдцртдцрцр.
Пейьямбяр(с) Шярщябилин бу щярякятиндян хябяр тутдугда чох
наращат олур. Бу щагда мцсялманлары да хябярдар едяряк Щарис ибн
Цмейрин интигамыны алмаг мягсядиля онлары сяфярбяр едир.
Пейьямбярин(с) гасидинин гятля йетирилмяси иля ейни вахтда даща бир
ажынажаглы щадися баш верир вя бу, щязрятин Ислам тяблиьатчыларынын
фяалиййятиня мане олан Шам бюлэясинин ящалисини жязаландырмаг фикрини
даща да жиддиляшдирир.
Беля ки, щижрятин сяккизинжи илинин рябицл-яввял айында Кяб ибн Цмейр
Гифари, Пейьямбярин(с) эюстяришиня ясасян он беш няфярлик тяблиьат групу
иля Вадил-гуранын арха тяряфиндя йерляшян Зуту-ятлащ адлы мянтягяйя
эетмяли олур. Мцсялман тяблиьатчылары гейд олунан йеря эялиб ящалисини
Ислама дявят етдикдя жамаатын етиразы иля гаршылашырлар. Щятта йерли ящали
тяблиьатчыларын цстцня щцжум да чякир. Мцсялманлар бажардыьы гядяр
юзлярини мцдафия етсяляр дя ахырда щамысы шящид олур. Йалныз бир няфяр саь
галыр. О да йаралы вязиййятдя юлцлярин арасында йыхылыб галыр. Эежя йарысы
юзцнц топлайыб Мядиняйя эяляряк баш верянляри Пейьямбяря чатдырыр.
Эцнащсыз гасидля тяблиьат групунун юлдцрцлмяси жямадил-яввял
айында жищад ямринин верилмяси иля нятижялянир. Кафирляря гаршы цч мин
няфярлик мцсялман ордусу щазыр вязиййятя эятирилир.1 Пейьямбяр(с) шяхсян
юзц ордунун гаршысында дайаныб буйурур: «Инди Ислам гасидинин (Щарис ибн
Цмейрин) юлдцрцлдцйц торпаьа эедирсиниз. Эедин оранын ящалисини бир даща
Ислама дявят един. Яэяр гябул етсяляр, интигам фикриндян дашынын, якс
тягдирдя Аллащдан кюмяк диляйиб онлара гаршы вурушун.»
Ей мцсялман дюйцшчцляри! Аллаща хатир жищад един вя Шамдакы
дцшмянляринизи етдикляри ишя эюря жязаландырын. Жямиййятдян узаглашыб
мябядлярдя эцн кечирян ращиб вя ращибяляря тохунмайын. Шейтан
йуваларыны бу гылынжларынызла даьыдын. Гадын, ушаг вя йашлылара
тохунмайын. Щеч бир еви учурмайын, щеч бир аьажы кясмяйин!2
1 Ят-Тябягатул-кубра, ж-2, с-128
2 Мяьази Вагиди, ж-2, с-557-558
Ябядиййят нуру 513
Ей мцсялман дюйцшчцляри! Ордуйа ямим оьлу Жяфяр ибн Ябуталиб
башчылыг едяжяк. Онун башына бир иш эялярся, байраьы Зейд ибн Щарися
тутажаг, яэяр она да бир шей оларса, онда ордуйа Абдуллащ ибн Ряващя
рящбярлик едяжяк. Ондан сонра ися юзцнцз бир башчы сечярсиниз.
Пейьямбяр(с) сюзлярини баша чатдыран кими щярякят ямри верилир.
Щязрят ордуну Сяниййятцл-вида яразисиня гядяр мцшайият едиб орадан
айрылыр. Щязрятля бирликдя эери дюнянляр Ислам мцжащидляри цчцн дуа едиб
дейирляр: «Аллащ дцшмянин шяррини сиздян узаг елясин! Сизи саь-саламат,
чохлу гянимятля эери гайтарсын!» Ордунун цчцнжц команданы сечилмиш
Абдуллащ ибн Ряващя ися жаваб олараг ашаьыдакы бейти дейир:
Мян Аллащдан баьышланмаьы диляйир, ган дамжылайан биляклярин
гылынж зярбялярини арзулайырам.1
Бу бейт Абдуллащ ибн Ряващянин Аллащ йолунда шящид олмаьа ня
дяряжядя мейилли олдуьуну эюстярир. Бу заман мцсялманлар Абдуллащын
аьладыьыны эюрцрляр. Сябябини сорушдугда беля жаваб верир: «Мяним дцнйа
иля гятиййян ялагям йохдур. Анжаг Пейьямбяр(с) буйурду ки: «Сиздян беля
бир кяс олмаз, орайа (Жящяннямя) дахил олмасын. Бу, Ряббинин (язялдян)
буйурдуьу важиб бир щюкмдцр.»2 Демяли, мяним Жящяннямя
эедяжяйимдя шцбщя йохдур, анжаг орайа эирдикдян сонра орадан чыхыб-
чыхмайажаьым мялум дейил. ( Аьламаьымын да сябяби будур ).»3
Пейьямбярин(с) ордуйа илк олараг кими башчы тяйин етмяси тарихчиляр
арасында кичик мцбащисяйя сябяб олмушдур. Бязиляри беля щесаб едирляр ки,
ордуйа рящбярлик етмяк юнжя Зейд ибн Щарисяйя, онун башына бир иш
эяляжяйи тягдирдя ися ардыжыл олараг Жяфярля Абдуллаща тапшырылыр. Лакин шия
тядгигатчыларынын фикринжя Пейьямбяр(с) Жяфяр ибн Ябуталиби, ондан сонра
ися ардыжыл олараг Зейдля Абдуллащы башчы тяйин едир. Эюрясян бу ики
фикирдян щансы щягигятя уйьун эялир? Буну юйрянмяйин ики йолу вардыр.
1) Зейд ибн Щарисянин жямиййятдяки мювгейи, тягвасы, елми Жяфярля
ейни сявиййядя дейилди. Ибн Ясир, Жяфяр барядя йазыр: «Жяфяр яхлаг, бой-
бухун, защири эюркями бахымындан Пейьямбяря(с) охшайырды. О, Ялидян
аз сонра иман эятирмишдир. Бир эцн Ябуталиб оьлу Ялинин Пейьямбярин(с)
1 Бищарул-январ, ж-21, с-60; ят-Тябягатул-кубра, ж-2, с-128
2 Мярйям-71
3 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-374
514 Щязрят Мущяммяд (с)
саь тяряфиндя дуруб намаз гылдыьыны эюрдцкдя диэяр оьлу Жяфяря дейир
ки, сян дя онун (Пейьямбярин) сол тяряфиндя намаз гыл!
Жяфяр динини горумаг мягсядиля йурд-йувасыны атыб Щябяшистана
щижрят етмиш дястянин башчысы иди. О, эцжлц мянтиги иля, Гурандан Иса вя
анасы Мярйям щаггында бир нечя айя охумагла Щябяшистан щюкмдары
Няжашидя мцщажирляря гаршы ряьбят вя мцсялманлары Мяккяйя гайтармаг
мягсядиля Няжашинин сарайына эялмиш Гцрейш нцмайяндяляринин сарайдан
говулмасына шяраит йарадыр.»1
Жяфяр еля бир шяхсиййят иди ки, мцсялманлар Хейбяр дюйцшцндя оларкян
о, щижрятдян гайытмыш, Пейьямбяр(с) шяхсян юзц он алты аддым онун
гаршысына чыхмыш, ону гужаглайыб алнындан юпмцш, севиндийиндян аьламыш
вя она: «Щеч билмирям щансына севиним? Сянин эялишинями, йохса гардашын
Ялинин гящряманлыьы нятижясиндя Хейбярин фятщиня?»-дейя буйурмушду.
Жяфяр шящид олдугдан сонра гардашы Яли(я) онун шцжаятиня
тохунмушдур. Яли(я) хялифя олан заман Ямр ибн Асын Мцавийяйя бейят
етдийини вя Ялийя галиб эяляжякляри тягдирдя Мисир щюкумятинин Ямр ибн Асын
ихтийарына вериляжяйиня даир разылыьа эялдиклярини ешитдикдя буйурур ки, ямим
Щямзя иля гардашым Жяфяр саь олсайды, чохдан мяним улдузум парламышды.
Жяфяр бу юзялликляря малик олдуьу щалда нежя ола биляр ки, о гала-гала
Пейьямбяр(с) Зейди ондан габаг орду башчысы тяйин етсин?
2) Ады чякилмиш сяркярдялярин шящид олмасы иля баьлы танынмыш
мцсялман шаирляринин йаздыьы шеирляр дя илк олараг Жяфярин орду башчысы
тяйин едилдийиндян хябяр верир. Ислам сяркярдяляринин шящид олмасы хябяри
йетишдикдя Щяссан ибн Сабит йаздыьы шеирдя дейир:
Мутя дюйцшцндя Жяфяр, Зейд вя Абдуллащ кими сяркярдяляр Аллащын
рящмятиня гярг олдулар.
Онлар бир-биринин ардынжа юлцмцн гужаьына эетдиляр.
Ибн Щишам Щяссан ибн Сабитин шеиринин бцтцн бейитлярини гейд етмишдир.
Кяб ибн Маликин Мутя шящидляринин шяниня йаздыьы гясидя Жяфярин илк
орду башчысы олдуьуна там айдынлыг эятирир.
Пейьямбярин(с) илк олараг Жяфяри ордуйа башчы тяйин етдийинин шащиди
олмуш шаир дейир:
1 Усдул-габя, ж-1, с-287
Ябядиййят нуру 515
Сиз дя хатырлайырсыныз ки, мцсялман мцжащидляр илк орду башчысы
Жяфярин байраьы алтында жищада эетдиляр.
Мутя дюйцшц яряфясиндя, йа да дюйцшдян дярщал сонра йазылмыш вя
тящрифдян дя узаг галмыш бу шеирляр эюстярир ки, бязи мянбялярдя гейд
олунанлар щягигятя уйьун дейил. Бунлары нягл едян щядис адамлары
мцяййян сябябляр цзцндян бу шякилдя нягл етмиш тарихчиляр дя щеч
арашдырмадан онлары юз китабларында йерляшдирмишляр. Тяяжжцблцсц одур
ки, Ибн Щишам бу шер вя гясидяляри юз китабында гейд етдийи щалда йеня
дя Жяфяри Зейддян сонракы орду башчысы щесаб едир.1
Мутя дюйцшц
Бизанс империйасында Иранла эедян мцтямади дюйцшляр нятижясиндя
щярж-мяржлик щюкм сцрцрдц. Дяфялярля Иран ордусуна галиб эялмиш
бизанслылар бир нечя дяфя гялябя ялдя етмиш мцсялман дюйцшчцляри
щаггында да чох шей ешитмишдиляр. Буна эюря дя Бизанс императору
Щеракл, Ислам ордусунун щярякятя кечдийини ешитдикдя Шам
щюкмдарынын кюмяйи иля чох бюйцк бир орду тяшкил едир. Тякжя Шам
валиляриндян олан Шярщябил йцз минлик орду чыхарыр. Буна бахмайараг
император да ялавя йцз мин дюйцшчц иля Билга шящяринин Мяаб
мянтягясиндя мювге сечир. Лазым эяляжяйи тягдирдя о, икинжи гцввя иля
кюмяйя чалышажагды.2
Цч мин няфярлик Ислам ордусуна гаршы бу бюйцклцкдя орду
чыхармаьын сябяби Бизанслыларын мцсялманларын гялябяляри, дюйцшкян
олмалары щаггында ешитдикляри мялуматлар иди. Лакин цч минлик орду ня
гядяр эцжлц олса беля, онлара гаршы щямин ордунун онда бирини чыхармаг
кифайят едярди. Ики ордунун дюйцш тяжрцбяси, лазымы шяраитя малик олмасы
бахымындан да онлары мцгайися етмяк олмаз. Чцнки Бизанслылар
Иранлыларла дюйцшлярдя кифайят гядяр тяжрцбя топламышдылар, эянж Ислам
ордусу ися дюйцш тактикаларыны тязя-тязя юйрянирди. Ики ордунун малик
олдуьу дюйцш сурсатыны ися цмумиййятля, мцгайися етмяйя дяймяз.
Диэяр тяряфдян ону да нязяря алмаг лазымдыр ки, Ислам ордусу бу дюйцшдя
щцжум едян тяряф сайылырды вя мянтягяни лазымы шякилдя танымырды.
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-384-387
2 Мяьази Вагиди, ж-2, с-760; Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-375
516 Щязрят Мущяммяд (с)
Бизанслылар ися юз йерляриндя олдуьуна эюря яразийя кифайят гядяр бяляд вя
лазымы шяраитя малик идиляр. Бцтцн бунлара ряьмян Ислам ордусунун
сяркярдяляри дюйцшц гачмагдан цстцн тутуб мцбаризя апарырлар.
Мцсялманлар Шам торпагларына дахил олдугдан сонра Бизанслыларын
мцбаризяйя там щазыр олдуьуну ешитжяк дярщал дюйцш тактикасыны
мцзакиря етмяйя башлайырлар. Бязиляри беля тяклиф едир ки, гасид
эюндяряряк Пейьямбяри(с) щадисядян хябярдар едиб ондан мяслящят
алсынлар. Демяк олар ки, щамы бу фикирля разылашдыьы бир мягамда
(Мядинядян чыхаркян Аллащдан шящид олмасыны дилямиш) Абдуллащ ибн
Ряващя одлу бир чыхыш едяряк дейир: «Аллаща анд олсун ки, биз щеч вахт
дцшмянля силащ-сурсатымызын чох олмасына эюря дюйцшмямишик. Бядр вя
Цщцддя сайымыз да, силащ-сурсатымыз да, минийимиз дя индикиндян гат-
гат аз иди. Биз Аллаща олан иманымыз сайясиндя дцшмяня гаршы мцбаризя
апармышыг. Галхын Аллащ йолунда жищад един! Бизи ики агибятдян бири
эюзляйир. Йа онлара галиб эяляжяйик, бу, Аллащын вя Пейьямбярин вердийи
вяддир вя онун вядясиндя йалан ола билмяз, йа да шящид олажаьыг ки,
онда да юз гардашларымыза говушажаьыг.»
Абдуллащ ибн Ряващянин сюзляриндян рущланан мцжащидляр юз
йолларына давам едиб Шариф адлы йердя дцшмян гошуну иля растлашырлар.
Лакин мцяййян тактики сябябляря эюря Ислам ордусу бир гядяр эериляйиб
Мутя мянтягясиндя мювге сечир. Ордуйа башчылыг едян Жяфяр ибн
Ябуталиб мцжащидляри мцхтялиф дястяляря бюлцб щяряйя бир башчы тяйин едир.
Тякбятяк дюйцш башлайыр. Жяфяр Ислам байраьыны ялиндя тутараг юз
дюйцшчцляриня мяслящятлярини вермяли, ейни заманда юзц дя вурушмалы,
дцшмян щцжумларыны да дяф етмяли иди. Жяфярин дюйцш вахты охудуьу
ряжязляр онун рущ йцксяклийиндян, щагг уьрунда мцбаризя истяйиндян
хябяр верирди. Дцшмяня щцжум едяркян дейирди: «Вядя верилмиш Жяннятин
бу гядяр йахын олдуьуна хошщалам. Орада нежя дя эюзял немятляр вардыр!
Ейни заманда тювщид динини гябул етмяйян Бизанслыларын щялак олмасына
да аз галыб. Онларла цзляшян кими гылынжымы башларына ендиряжяйям.»1
Жяфяр ибн Ябуталиб дцшмяня щцжум едяряк бюйцк щявясля вурушур.
Дцшмянин ону мцщасиряйя алдыьыны эюрдцкдя шящид олажаьыны гят едир.
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-378
Ябядиййят нуру 517
Дцшмян онун атындан истифадя етмясин вя онлара дцнйадан ял
цздцйцнц баша салсын дейя, атдан ениб щейвана эцжлц бир зярбя вурараг
ону йарарсыз щала салыр. Дюйцшцн гызьын чаьында Жяфярин саь яли билякдян
кясилир. Пейьямбярин(с) вердийи байраьын йеря дцшмямяси цчцн Жяфяр
байраьы сол ялиня алыр. Сол яли дя кясилдикдя байраьы дирсякляри иля тутур.
Ахырда сяксяндян чох йара алараг шящид олур.
Зейд ибн Щарися ордуйа башчылыг етмяйя башлайыр. О, байраьы чийниня
алараг мисли эюрцнмямиш бир ряшадятля дюйцшмяйя башлайыр. Нящайят, о
да низя зярбяляри алтында жаныны тапшырыр. Онун ардынжа Абдуллащ ибн
Ряващя байраьы ялиня алараг ряжяз охуйа-охуйа дюйцшмяйя башлайыр.
Дюйцшцн эедишатында Абдуллащ мющкям ажыр. Дюйцшчцляр она бир гядяр
йемяк верирляр. Йемяйи тязяжя аьзына гоймушду ки, дцшмян щцжума
кечир. Абдуллащ дярщал йемяйи бир кянара гойуб дцшмяни гаршылайыр,
хейли дюйцшдцкдян сонра шящид олур.
Пейьямбярин(с) ардыжыл олараг тяйин етдийи цч орду башчысынын цчц дя
шящид олур. Инди мцсялманлар юзляри йени бир башчы тяйин етмяли идиляр.
Бу заман Сабит ибн Яргям Исламын йеря дцшмцш байраьыны эютцрцб
дейир ки, ай мцсялманлар, эялин юзцмцзя бир башчы тяйин едяк. Щамы бир
аьыздан онун юзцнцн башчы олмасыны истяся дя Сабит дейир ки, мян щеч
вахт буна разы олмарам, башгасыны сечин. Буна эюря дя Исламы тязяжя
гябул етмиш Халид ибн Вялид орду башчысы сечилир.
Халид ибн Вялид ордуйа башчы сечиляркян чох чятин анлар иди.
Мцсялман ордусунда ващимя щюкм сцрцрдц. Лакин йени сяркярдянин
тактики эедиши вязиййяти дцзялдир. Халид о вахтадяк дюйцшлярдя истифадя
едилмямиш бир план щазырлайыр. Беля ки, эежя йарысы ордунун саь жинащы иля
сол жинащынын, юн жящбя иля арха жябщянин йерини дяйишир. Хейли
дюйцшчцнцн дя узаьа эедиб сящяр ачылдыгда «Ла илащя илляллащ» шцарыны
дейя-дейя йенидян мцсялманлара гошулмасыны тапшырыр ки, гой дцшмян
ялавя гцввянин эялдийини зянн етсин. Хошбяхтликдян дцшмян ордусу еля
беля дя фикирляшир. Онлар бир-бириня дейирляр ки, бу орду ялавя гцввя
эялмядян беля вурушурдуса, эюряк йардымчы гцввя йетишдикдян сонра
нежя дюйцшяжяк.
Бизанс ордусунун щцжумларынын сянэимяси мцсялманларын эери
гайытмасына яла фцрсят йарадыр. Мцсялманларын да ян бюйцк уьуру мящз
518 Щязрят Мущяммяд (с)
бу бюйцк орду иля бир, йа да цч эцн дюйцшдцкдян сонра саь-саламат
эери дюнмяси олур. Йени сяркярдя Халид ибн Вялидин тятбиг етдийи йени
тактики эедиш мцсялманлары юлцмдян гуртардыьына эюря тягдирялайигдир.1
Мутя дюйцшцндя Бизанс ордусунун да башчысы мцсялманлар
тяряфиндян гятля йетирилир.2
Ислам ордусунун Мядиняйя дюнцшц
Ислам ордусу щяля Мядиняйя гайытмаздан габаг дюйцш вя
мцсялманларын эерилямяси барядя шящяря мцяййян мялуматлар эялиб
чатмышдыр. Мцжащидляр Мядиняйя чатдыгда онлары гаршыламаьа хейли
адам эялмишди. Халид ибн Вялидин тятбиг етдийи тактика аьыллы вя мянтигли
чыхыш йолу олса да, мцсялманларын гялябя рущиййясиня зидд олдуьундан
ордунун эерилямяси йахшы гаршыланмыр. Буна эюря дя онлары гаршыламаьа
эялянляр: «Ей фярариляр, ня цчцн дюйцшдян гачыб жищад етмядиниз» кими
сюзляр дейир, дюйцшчцлярин башына кцл сяпирдиляр. Дюйцшчцляря гаршы
жамаатда еля пис мцнасибят йаранмышды ки, дюйцшдя иштирак едянлярин
чоху бир нечя эцн евдян чыхмайыб аранын сакитляшмясини эюзляйирди.
Евдян чыхдыгда жамаат онлары бармагла эюстяриб: «Бу да дюйцшдян
гачанлардандыр»-дейирди.3
Мядинядя галмыш мцсялманларын дюйцшдя щаглы олараг эерилямиш
ордуйа мцнасибяти Аллаща вя ахирят эцнцня олан бюйцк инамдан иряли
эялир. Эюр онлар Аллаща вя ахирятя нежя инанырлармыш ки, Аллащ йолунда
шящид олмаьы бу жцр эерилямякдян цстцн тутурлармыш.
Пейьямбяр(с) Жяфярин матяминдя
Пейьямбяр(с) ямиси оьлу Жяфяр ибн Ябуталибин(я) шящид олдуьуну
ешитдикдя мющкям аьлайыр. Жяфярин щяйат йолдашы Ясма бинт Цмейси
щадисядян хябярдар етмяк мягсядиля онларын евиня эетдикдя Ясмайа
мцражият едяряк сорушур ки, мяним балаларым щарададыр? Ясма Жяфярин
оьланлары Абдуллащ, Овн вя Мящяммяди щязрятин щцзуруна эятирир. О,
Пейьямбярин(с) онун балалары иля давранышындан анлайыр ки, щяйат йолдашы
1 Мяьази Вагиди, ж-2, с-763
2 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-381-389
3 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-382-383; Сирейи Щяляби, ж-2, с-79
Ябядиййят нуру 519
шящид олуб. Мясяляни дягигляшдирмяк цчцн щязрятя дейир ки, балаларымла
йетимляр кими давранырсыныз, йохса ушагларым йетим галыб? Бу заман
Пейьямбяр(с) щюнкцртц иля аьламаьа башлайыр. Щязрят еля аьлайырды ки, эюз
йашлары мцбаряк саггалындан йеря сцзцлцрдц. Сонра гызы Фатимяйя йемяк
щазырламаьы тапшырыр. Щязрят цч эцн Жяфярин аилясиня йемяк верир. Жяфярля
Зейдин даьы щямишялик олараг Пейьямбярин(с) цряйиндя галыр. Щязрят ня
вахт евя эирярдися, онлары йад едиб аьлайарды.1
Затус-сяласил дюйцшц
Мялум олдуьу кими Пейьямбяр(с) Мядиняйя щижрят етдитйи эцндян
етибарян Ислам дцшмянляринин фяалиййяти щаггында мялумат ялдя етмяк
мягсядиля ятрафа кяшфиййат дястяляри йоллайыр, бу йолла бир чох тящлцкялярин
гаршысыны йериндяжя алырды. Мцсялманларын Цщцд дюйцшцндя дцшмян
Мядиняйя чатмаздан габаг шящярдян чыхмалары вя йахуд Хяндяк
дюйцшцндя кафирлярин эялишиндян габаг Мядиня ятрафында башдан-баша
Хяндяк газылмасы мящз Пейьямбярин(с) бу щярякятинин нятижяси иди. Яэяр
о щязрят кяшфиййатчылар эюндяриб дцшмян барядя вахтында мялумат ялдя
етмясяйди, щеч бир уьур да газана билмязди. Бу бахымдан Затус-сяласил
дюйцшц дя истисна олунмур. Беля ки, лазымы вахтда ялдя едилян мялумат
нятижясиндя Ислам бюйцк бир тящлцкяни адлайыр. Якс тягдирдя Ислама
дяйяжяк зийаны арадан галдырмаг олмайажагды.
Пейьямбярин(с) кяшфиййата эюндярдийи дястя мялумат чатдырыр ки,
«Йабис» вадисиндя минлярля инсан бирляшиб Исламы мящв етмяк гярарына
эялибляр. Онлар сюз верибляр ки, йа бу йолда юляжяк, йа да
Мцщяммядля(с) бюйцк гящряман Ялини гятля йетиряжякляр.
Яли ибн Ибращим Гумми йазыр: «Бу барядя Пейьямбяря(с) Жябраил
мялумат верир.»2 Лакин бюйцк алим Шейх Муфид беля щесаб едир ки,
мялуматы Пейьямбяря(с) мцсялманлардан бири чатдырмыш, дцшмянин
топландыьы йерин Вадир-рямл олдуьуну вя эежя икян Мядиняйя щцжум
етмяк ниййятиндя олдугларыны билдирмишдир.3
1 Бищарул-январ, ж-21, с-54-55; Мяьази Вагиди, ж-2, с-766
2 Тяфсири Яли ибн Ибращим, ж-2, с-434
3 Ял-Иршад, с-86
520 Щязрят Мущяммяд (с)
Пейьямбяр(с) мялуматы ялдя едян кими ону мцсялманлара да
чатдырмаьы лазым билир. Жамаат мясжиддя топлашдыгда щязрят минбяря
галхыб буйурур: «Аллащ дцшмянляри сизи йахаламаг истяйир. Эежя
Мядиняйя щцжум едиб ишинизи битирмяк фикриндядирляр. Эяряк бу
тящлцкянин гаршысыны алаг.» Дцшмянин цзяриня эетмяк цчцн бир дястя
тяйин едирляр вя щямин дястяйя Ябу Бякр башчы сечилир. Бу дястя Бяни-
Сялим гябилясиня доьру щярякят едир. Мцсялманларын кечдийи ярази дашлыг
сащя иди вя Бяни-Сялим гябиляси дя щямин яразидя йерляшян бюйцк бир
дярядя йашайырды. Мцсялман ясэярляри дяряйя йахынлашыб ашаьы енмяк
истядикдя Бяни-Сялимин мцгавимяти иля цзляшир вя дястя башчысынын
эюстяриши иля эялдикляри йолла эери гайытмаг мяжбуриййятиндя галырлар.1 Яли
ибн Ибращим бу барядя йазыр: «Бяни-Сялим гябилясинин башчылары Ябу
Бякрдян эялишинин мягсядини сорушдугда жаваб верир ки, Пейьямбяр(с)
мяни бурайа сизи Ислама дявят етмяк цчцн эюндяриб. Яэяр гябул
етмясяниз, сизинля дюйцшяжяйям. Буну ешидян гябиля башчылары юз
адамларынын даща чох олдуьуну Ябу Бякря билдирирляр. Буну эюрян Ябу
Бякр ордуйа Мядиняйя гайытмаьы ямр верир.
Мцсялманларын эери гайытмасындан наращат олан Пейьямбяр(с) бу
дяфя ордуйа Юмяр ибн Хяттабы башчы тяйин едир. Бу дяфя дцшмян даща
айыг-сайыг иди, дярядя дашларын, аьажларын архасында эизлянмишдиляр.
Мцсялманлар йахынлашдыгда эизляндикляри йердян чыхыб дюйцшмяйя
башлайырлар. Юмяр ися ордуну эери чякмякдян башга чаря эюрмцр.
О вахт тязяжя мцсялман олмуш яряб сийасятчиси Ямр ибн Ас
Пейьямбярин(с) щцзуруна эяляряк дейир ки, дюйцшдя галиб эялмяк цчцн
тякжя гящряманлыг эюстярмяк кифайят дейил, бир аз щийляйя дя ял атмаг
лазымдыр. Бу дяфя ордуну мяня тапшырсаныз, мясяляни щялл едярям.
Пейьямбяр(с) мцяййян сябябляря эюря онунла разылашса да Ямр ибн Ас
да яввялки орду башчыларынын агибяти иля цзляшир.»
Ордуйа башчылыг етмяк Ялийя(я) тапшырылыр
Ардыжыл эерилямяляр мцсялманларын рущиййясини зяифлядир. Ахырда
Пейьямбяр(с) Ялини(я) ордуйа башчы тяйин едиб байраьы она тящвил верир.
1 Ял-Иршад, с-84
Ябядиййят нуру 521
Яли(я) евя эялиб севимли щяйат йолдашы Фатимядян(с.я) ян чятин анларда
башына баьладыьы парчаны истяйир. Яли(я) парчаны баьладыгда Фатимя(с.я)
яринин чох чятин иш ардынжа эетдийини анлайыб аьламаьа башлайыр.
Пейьямбяр(с) она тохтаглыг вериб эюз йашларыны силир. Пейьямбяр(с) Ялини
Хяндяк мясжидиня гядяр мцшайият едир. Яли(я) яйниня Йямян палтары
эейир, щинд низяси эютцрцб бярк гачан бир ата миняряк йола дцшцр. О,
тамамиля башга истигамятя доьру ирялиляйир. Дюйцшчцляр онун Ирага
доьру эетдийини зянн етсяляр дя, бир гядяр эетдикдян сонра йолуну
дяйишиб Бяни-Сялим гябилясиня тяряф ирялиляйир.
Пейьямбяр(с) Ялини(я) йола салан кими ардынжа буйурур ки, о,
дцшмяня щцжум едяр, анжаг онлара арха чевириб гачмаз.
Ялинин(я) гялябя газанмасынын сябябляри
Ямирял-мюминин Ялинин(я) бу дюйцшдя газандыьы гялябяни
ашаьыдакы цч амилля ялагяляндирмяк олар:
1) Дцшмян онун щярякятиндян хябярдар олмур. Аз юнжя гейд
етдийимиз кими Яли(я) Ираг сямтиня щярякят едир вя бир гядяр эетдикдян
сонра йолуну дяйишир ки, гой бядяви ярябляр онларын эялишини дцшмяня
чатдырмасынлар.
2) Яли(я) дюйцшя эедяркян ясл щярби тактикадан истифадя едир. Беля ки,
эежяляр йол эедиб эцндцзляр динжялир. Дяряйя чатмамыш бцтцн ясэярляря
истиращят етмяйи, дцшмян онларын йахынлашдыьыны билмямяк цчцн атларын
аьзыны баьламаьы тапшырыр ки, гой дцшмян атларын кишнямясини ешитмясин.
Сцбщ намазыны дюйцшчцлярля бирликдя гылыб мцсялманлара дярянин
архасындакы даьа галхыб орадан да дяряйя енмяйи ямр едир. Ислам
ордусу Яли(я) кими гящряман бир сяркярдянин башчылыьы иля илдырым сцряти
иля йухулу дцшмяня щцжум едир. Гача билянляр жанларыны гуртарса да, бир
чоху мцсялманлара ясир дцшцр.
3) Дцшмянин мцгавимят эюстярмяйя жящд едян йедди пящливаныны
гятля йетирян Ялинин(я) щцняри онларда еля горху йарадыр ки, даща
мцгавимятя таб эятиря билмир, бюйцк щяжмдя гянимят гойуб арадан
чыхырлар.1
1 Тяфсири Фурат, с-222-226; Мяжмяцл-бяйан, ж-10, с-528
522 Щязрят Мущяммяд (с)
Ямирял-мюминин Яли(я) бюйцк гялябя вя чохлу гянимятля Мядиняйя
дюнцр. Пейьямбяр(с) сящабялярля бирликдя фатещ ордунун пишвазына чыхыр.
Яли(я) Пейьямбяри(с) эюржяк дярщал атдан йеря енир. Пейьямбяр(с) ялини онун
кцряйиня вурараг буйурур ки, мин атына, Аллащ да, Пейьямбяр дя сяндян
разыдыр. Бу заман Ялинин(я) эюзляри севинждян йашарыр. Пейьямбяр(с) ися
Яли(я) шяниндя тарихи бир жцмля буйурур: «Хачпярястлярин Иса барясиндя
дедиклярини (Исанын танры олдуьуну демялярини) цммятимин сянин баряндя
дейяжяйиндян горхмасайдым сянин щаггында еля бир сюз дейярдим ки,
эетдийин щяр йердя айаьынын алтындакы торпаьы тябяррцк эютцрярдиляр.»1
Ялинин(я) бу дюйцшдяки фядакарлыьы о гядяр ящямиййятли олмушдур
ки, Гуранын «Адийат» суряси мящз бунунла баьлы назил олмушдур.
Сурядяки образлы андлар Ислам мцжащидляринин гящряманлыьына щяср
едилмишдир: «Анд олсун жищад заманы тювшцйя-тювшцйя гачан атлара!
Анд олсун (дырнаглары иля дашдан) гыьылжым гопаран атлара! Анд олсун
сцбщ чаьы щцжум едян атлара! Анд олсун о вахт (вя йа о йердя) тоз-
думан гопардан атлара! Сонра да онунла (тозанагла) дястяйя (дцшмян
дястясиня) тяпинян атлара!...»2
Бир суал, бир жаваб
Щяля советляр бирлийи дюврцндя Марксизм идейаларыны тяблиь вя Ислам
маарифини инкар едян бир няфяр бу сятирлярин мцяллифиндян «Адийат»
сурясиндяки (йухарыда гейд етдийимиз) андларын сябябини сорушур. Онун
суалы вермя тонундан беля шейлярин онун цчцн ящямиййятсиз олдуьу
анлашылырды. Чцнки бир гядяр дя истещза шякилдя аьзыны бцзцб дейирди ки,
атлара анд ичмяйин ня мянасы ола биляр ахы! Онун жавабында гейд етдим ки,
щагг уьрунда мцбаризя апаранларын атларына анд ичмяк жищадын
ящямиййятиндян хябяр верир. Эюр жищад нежя мцгяддяс, нежя ящямиййятли
мясялядир ки, жищад едян шяхсин юзцндян ялавя, щяля онун аты да шяряфлидир.
Гуран мцжащидлярин миник васитялярини дя мцгяддяс саймагла
мцсялманлары щагсызлыьа, Ислам дцшмянляриня гаршы мцбаризяйя дявят едир.
1 Ял-Иршад, с-84-86
2 Адийат-1-5
Ябядиййят нуру 523
Затус-сяласил дюйцшц барядя дейяжякляримиз бундан ибарят иди. Лакин
тяяссцфляр олсун ки, Тябяри1 кими бязи мцяллифляр щадисяни тамам башга жцр
шярщ етмишляр. О да ола биляр ки, Затус-сяласил ики мцхтялиф дюйцшцн ады
олмуш вя щяр дястя бунлардан бирини шярщ етмякля кифайятлянмишдир.
Мяккянин фятщи
Мяккянин фятщ едилмяси Ислам тарихинин ян шанлы, мараглы
сящифяляриндян биридир. Ейни заманда бу щадися сайясиндя
Пейьямбярин(с) эюзял яхлагы иля бир даща йахындан таныш олмаг имканы
газанырыг. Щямчинин мцсялманларла Мяккя мцшрикляри арасында
баьланмыш «Щцдейбиййя» сцлщ мцгавиляси Пейьямбяр(с) вя
сящабяляринин нежя вяфалы, доьру данышан, мцшриклярин ися хаин, йаланчы
олдуьуну цзя чыхарыр.
Пейьямбярин(с) сон манеяни дя дяф едяряк Мяккянин дюйцшсцз-
филансыз фятщ етмяси о щязрятин санки щансы щярби академийада бцтцн щярби
сирляря йийялянмяси щаггда тясяввцр йарадыр. Бцтцн чятинликляри ашыб Мяккяни
фятщ етдикдя ися юмцр бойу Ислама, о щязрятин юзцня вя мцсялманлара язаб-
язиййят едян кафирляря гаршы нежя мещрибан даврандыьы, цмуми яфв гярары
чыхардыьы ися онун ясл мягсядиндян хябяр верир.
Щижрятин алтынжы илиндя Гцрейш башчылары иля Пейьямбяр(с) арасында
баьланмыш «Щцдейбиййя» сцлщ мцгавилясинин цчцнжц маддясиня ясасян
щям мцсялманлар, щям дя Гцрейш истядикляри гябиля иля мцгавиля
баьлайыб мцттяфиг ола биляр. Бу маддяйя мцвафиг олараг мцсялманлар
Хцзая гябиляси иля достлуг мцгавиляси имзалайыр. Диэяр тяряфдян дя
Хцзая гябиляси иля дцшмян олан вя гоншулуьунда йерляшян Бяни-Кянаня
гябиляси дя Гцрейшля мцгавиля баьлайыр. Бцтцн бунлар мцсялманларла
мцшрикляр арасында он иллик сцлщц нязярдя тутан вя демяк олар бцтцн
Ярябистан йарымадасында сабитлийи тямин едян «Щцдейбиййя»
мцгавилясинин имзаланмасындан сонра баш тутур.
«Щцдейбиййя» сцлщ мцгавилясиня ясасян тяряфляр бир-бириня вя йахуд
бир-биринин мцттяфигляриня щцжум едя билмязди. Мцгавилянин
баьланмасындан ики ил кечся дя тяряфляр ону гятиййян позмур, щюрмятля
1 Тарихи Тябяри, ж-3, с-30; Сирейи Щяляби, ж-3, с-190-191; Мяьази Вагиди, ж-2, с-769-774
524 Щязрят Мущяммяд (с)
йанашырдылар. Мцгавиля баьландыгдан бир ил сонра мцсялманлар азад
шякилдя Мяккяйя эедиб минлярля мцшрикин эюзц гаршысында мцгяддяс
щяжж ямяллярини йериня йетирирляр.
Щижрятин сяккизинжи или жямадил-яввял айында баш вермиш Мутя
дюйцшцндя мцсялманларын уьурсузлуьундан жясарятлянян Гцрейш
башчылары еля тясяввцр едирляр ки, мцсялманларын эцжц тцкяниб. Буна эюря
дя бюлэядяки сабитлийи позараг мцгавиляйя мящял гоймамаг гярарына
эялирляр. Бу мягсядля онлар яввялжя Бяни-Кянаня гябилясинин Бяни-Бякр
тайфасына силащ пайлайыр, онлара тапшырырлар ки, эежя икян мцсялманларла
мцттяфиг олан Хцзая гябилясиня басгын едиб бязилярини юлдцрсцн,
бязилярини дя ясир алсынлар. Бу азмыш кими, щяля бязи гцрейшлилярин юзц дя
бу басгында иштирак едир. Беляликля дя «Щцдейбиййя» сцлщ мцгавилясини
позараг ики иллик сабитлийя сон гойурлар. Басгын нятижясиндя эежя
истиращятдя вя йа ибадятдя олан Хцзаялилярин бязиси юлцр, бязиси дя ясир
эютцрцлцр. Галанлары да ев-ешиклярини тярк едиб ярябляр цчцн тящлцкясиз,
тохунулмаз йер щесаб едилян Мяккяйя эялирляр. Онлар Мяккядя еви олан
Хцзая аьсаггалы Бцдейл ибн Вярганын евиня сыьынараг башларына эяляни
она данышырлар. Бу заваллылар юз мязлумиййятини Пейьямбяря(с)
чатдырмаг мягсядиля гябиля башчысы Ямр ибн Салими Мядиняйя
эюндярирляр. Мядиняйя эялян Ямр бирбаша мясжидя эедиб жамаатын
арасында йаныглы сясля гябилясинин башына эялянляри данышыр. Пейьямбяри(с)
Хцзая гябиляси иля баьладыьы мцгавилянин щюрмятиня анд вериб юлянлярин
гисасыны алмаьы хащиш едир. Сонда сюзцнц бу жцмля иля битирир: «Ей
Аллащын елчиси! Сцлщ мцгавиляси баьламыш Гцрейш мцшрикляри бязиляримиз
йухуда, бязиляримиз дя рцкуда, сяждядя оларкян эежя бизя басгын едиб
жамааты гырдылар.» О: «Мцсялман олдуьумуз щалда бизи гырдылар»
жцмлясини дяфялярля тякрар едяряк мцсялманлары тящрик едирди.
Гябиля башчысынын сюзляри юз тясирини гойур. Пейьямбяр(с) жамаатын
эюзц габаьында Ямря дейир ки, сяня мцтляг кюмяк едяжяйик.
Пейьямбярин(с) кюмяк вядяси Ямри ращатлашдырыр. О, Пейьямбярин(с)
жинайятин ясл сябябкары олан Гцрейшдян интигам алажаьына ямин олса да
Мяккяни фятщ едиляряк мцшриклярин щюкмранлыьына сон гойулажаьыны щеч
аьлына беля эятирмир.
Ябядиййят нуру 525
Ямр ибн Салимля Пейьямбярин(с) эюрцшцнцн ардынжа чох чякмир ки,
Бцдейл ибн Вярга да бир нечя Хцзаяли иля Мядиняйя эялиб мцшриклярин
Хцзая эянжлярини юлдцрцлмясиндян шикайятлянир.
Тюрятдийи жинайятля сцлщ мцгавилясини поздуьуна пешман олан
Гцрейш мцшрикляри беля гярара эялирляр ки, Пейьямбярин(с) гязябини
сойудуб сцлщ мцгавилясини гцввядя сахламаг (щятта бязи мянбялярин
эюстярдийиня эюря мцгавилянин мцддятини узатмаг1) барядя данышыглар
апармаг цчцн гябиля башчысы Ябу Сцфйаны Мядиняйя эюндярсинляр.
Мядиняйя доьру эялян Ябу Сцфйан, Ясяфан адлы йердя (Мядинянин бир
нечя километрлийиндя йерляшир) Хцзая аьсаггалы Бцдейлля растлашыр. Ондан
Мядиняйя эедиб баш верянляри данышб-данышмадыьыны сорушдугда Бцдейл
Мядиняйя эетмядийини, юз гябилясиня баш чякмякдян ютрц буралара
эялдийини сюйляйир. Лакин Бцдейл узаглашдыгдан сонра Ябу Сцфйан онун
дявясинин пейнинин арасында Мядиня хурмасынын тумундан онун йалан
данышдыьыны вя Мядиняйя эетдийини анлайыр.
Мядиняйя дахил олан Ябу Сцфйан бирбаша юз гызы, Пейьямбярин(с)
ханымларындан олан Цмми Щябибянин евиня эедир. Ичяри дахил олуб
Пейьямбярин(с) дюшяйиндя отурмаг истядикдя гызы дярщал дюшяйи кянара
чякир. Ябу Сцфйан гызындан сорушур ки, мяни дюшяйя лайиг эюрмядин,
йохса дюшяйи мяня? Цмми Щябибя жаваб верир ки, бу дюшяк Пейьямбяря
мяхсусдур, сян ися кафир бир шяхссян. Кафир бир адамын Пейьямбярин
дюшяйиндя отурмасына разы ола билмярям. Яжяба, эюрцн гыз атасына нежя
жаваб верир! Бу, ийирми ил щяр ан Ислама зярбя вурмаьа чалышан бир кишинин
гызынын мянтигидир! Атасы Исламын бир нюмряли дцшмянляриндян олса да
гызы дахилдян эялян иман щиссини аталыг щиссиндян цстцн тутур.
Мядинядяки йеэаня цмиди гызынын бу щярякятиндян наращат олан
Ябу Сцфйан еви тярк едиб Пейьямбярин(с) щцзуруна эедир. Щязрятля
мцгавиля мцддятинин узадылмасы щаггында данышса да, Пейьямбяр(с)
диллянмир, онун сюзляриня ящямиййят вермирди. Сонра бир нечя сящабя иля
эюрцшцр ки, бялкя онлар няся едя билдиляр. Анжаг бунун да бир нятижяси
олмур. Ахырда Ямирял-мюминин Ялинин(я) евиня эяляряк дейир: «Сиз бу
шящярдя (гызымдан сонра) мяня ян йахын адамларсыныз. Арамызда
1 Мяьази Вагиди, ж-2, с-792
526 Щязрят Мущяммяд (с)
гощумлуг ялагяси вар. Хащиш едирям мяним цчцн Пейьямбярин йанында
васитячилик едясян!» Яли(я) онун жавабында буйурур ки, биз
Пейьямбярин(с) вердийи гярара мцдахиля етмирик. Ялидян(я) дя цмидини
кясян Ябу Сцфйанын диггятини Пейьямбярин(с) гызы Фатимя(с.я) жялб едир.
О эюрцр ки, Щясянля Щцсейн Фатимянин йанында ойнайыр. Фатимянин
разылыьыны жялб етмяк мягсядиля дейир ки, ей Пейьямбярин гызы, балаларына
дейя билярсянми ки, Мяккя жамаатына аман версинляр! Яэяр буну етсяляр,
йер-эюй дурдугжа балаларын яряблярин аьасы олажаг. Ябу Сцфйанын
мягсядиндян хябярдар олан Фатимя(с.я) онун жавабында буйурур ки, бу
мясяля Пейьямбярин(с) сялащиййятиндядир, балаларымын щяля ки, беля бир
ихтийары йохдур.
Щяр йердян яли цзцлян Ябу Сцфйан бир даща Ялийя(я) мцражият
едяряк дейир ки, мяня бу ишдя бир йол эюстяр! Яли(я) дя она буйурур:
«Фикримя биржя о эялир ки, мясжидя эедиб бцтцн мцсялманлара аман
верясян.» Ябу Сцфйан дейир ки, буну етмяйимин бир хейри олармы? Яли(я)
жаваб верир ки, еля дя йох, анжаг башга чыхыш йолу да йохдур.
Ялинин(я) сямимилийиня, дцзэцнлцйцня гятиййян шцбщя етмяйян
Ябу Сцфйан Ялинин(я) дедийи кими едир. Сонра да мясжиддян чыхыб
Мяккяйя гайыдыр. Мяккяйя чатан кими Гцрейш башчылары ондан нятижя
барядя сорушдугда жаваб верир ки, Ялинин эюстяриши иля мясжидя эедиб
мцсялманлара аман вердим. Мцшрикляр дярщал сорушурлар ки,
Мцщяммяд гябул етдими? Ябу Сцфйанын жавабы мянфи олдугда дейирляр
ки, онда Яли сянинля зарафат едиб. Мцщяммяд сянин вердийин аманы
гябул етмяйибся, бунун щеч бир файдасы йохдур. Сонра да Пейьямбяри(с)
разы салмаг цчцн башга чыхыш йоллары ахтармаьа башлайырлар.1
Бир жасусун йахаланмасы
Пейьямбярин(с) щяйаты иля таныш олдугда эюрцрцк ки, о щязрят щеч
вахт интигам щисси иля йашамамыш, дцшмянин щаггы гябул етмясини
истямишдир. Баш вермиш дюйцшлярдя ясас мягсяд дцшмяни даьытмаг,
онлары бир-бириндян айырмаг олмушдур. О, чох эюзял билирди ки, гаршыдакы
манеяляр эютцрцляжяйи тягдирдя Ислам инкишаф едиб бцтцн йарымадайа, щятта
1 Мяьази Вагиди, ж-2, с-780-794
Ябядиййят нуру 527
онун щцдудларындан кянара чыхажаг. Садяжя олараг Исламын тяблиьинин
гаршысыны алан мцшрикляря дюйцшмядян галиб эялмяк лазым иди. Беля олан
тягдирдя онларын юзц дя бцтцн шяхсигярязлийи кянара гойуб Исламын эцжлц
мянтиги гаршысында сусар, нятижядя мцсялман олардылар. Бу артыг практики
жящятдян сцбута йетирилмишди. Исламла дцшмянчилик мювгейиндян чыхыш едян
бир чох гябиляляр сонрадан Исламын ясл тяряфдарларына чеврилир. Щаггында
данышдыьымыз Мяккя фятщи дя бу бахымдан истисна едилмир. Пейьямбяр(с)
билирди ки, Мяккяни дюйцшмядян яля кечирярся, индики дцшмян гцрейшлиляр чох
чякмяз Ислам мцдафиячиляриня чеврилярляр. Бунун цчцн дцшмяни мяьлуб
етмяк лазым иди, анжаг онлары мящв етмяк олмазды. Бу мягсядя наил
олмагдан ютрц дцшмяни мцтляг гяфил йахаламаг важиб иди. Дцшмяни дя о
вахт гяфил йахаламаг мцмкцндцр ки, онлар мцсялманларын сирриндян
хябярдар олмасынлар, Пейьямбярин щеч Мяккяйя щцжум етмяк фикриндя
олдуьуну да билмясинляр. Щятта бундан хябяр тутсалар да, ян азы щцжумун
вахтыны, истигамятини билмямялидирляр. Якс тягдирдя мягсядя чатмаг садяжя
мцмкцнсцз олажаг.
Пейьямбяр(с) Ислам цчцн ян тящлцкяли дцшмян щесаб едилян Гцрейш
сяддини ашмаг цчцн цмуми сяфярбярлик елан едир. Аллащ-тааладан да диляйир
ки, Гцрейш жасуслары мцсялманларын щярякятиндян хябяр тутмасын. Щижрятин
сяккизинжи или рамазан айында Мядиня вя ятраф бюлэялярдян бюйцк бир орду
топланыр. Тарихчиляр ордуда иштирак едянляри ашаьыдакы кими гейд етмишляр.
1) Дюрд мин дюйцшчцдян ибарят Янсар дястяси. Онларын беш йцз баш аты,
чохлу байраьы вар иди.
2) Йедди йцз няфярлик Мцщажир дястяси. Онларын цч йцз баш аты, цч дя
байраьы вар иди.
3) Мин дюйцшчц, йцз баш ат, йцз зирещ вя цч байрагла Мцзейня гябиляси.
4) Дюрд йцз дюйцшчц, отуз баш ат вя ики байрагла Бяни-Яслям гябиляси.
5) Сяккиз йцз дюйцшчц, ялли баш ат вя дюрд байрагла Жцщейня гябиляси.
6) Беш йцз дюйцшчц вя цч байрагла Бяни-Кяб гябиляси.
Ордунун галан щиссясини ися Гифар, Яшжя вя Бяни-Сялим гябиляляри
тяшкил едирди.1
1 Мяьази Вагиди, ж-2, с-779-800
528 Щязрят Мущяммяд (с)
Ибн Щишам Ислам ордусунун он мин няфярдян ибарят олдуьуну гейд
едяряк йазыр: «Мяккянин фятщиндя Бяни-Сялим гябиляси йедди йцз (бязи
мянбяляря эюря ися мин), Бяни-Гифар гябиляси иля Бяни-Яслям гябиляси
щяряйя дюрд йцз, Мцзейня гябиляси мин цч йцз няфярля тямсил олунурду.
Ордунун галан щиссясини ися Янсарла Мцщажирляр вя Янсарла мцттяфиг
олан Тямим, Гейс вя Ясяд гябиляляри тяшкил едирдиляр.»
Пейьямбяр(с) мягсядини ижра етмякдян ютрц Мяккяйя эедян бцтцн
йоллары нязарятдя сахлайыр. Щяля Ислам ордусу щярякят етмямиш Жябраил
назил олуб садялювщ бир мцсялманын мцшрикляря мяктуб йазыб онлары
мясялядян хябярдар етдийини Пейьямбяря хябяр верир вя билдирир ки,
мяктубу Сара адлы бир гадын мцяййян мябляь мцгабилиндя Мяккяйя
чатдырмаьы бойнуна эютцрмцшдцр. Сара Мяккянин ифачы гадынларындан иди.
Ара-сыра йас мяжлисляриндя мярсийяляр дя охуйурду. Бядр дюйцшцндян
сонра онун эялири зяифляйир. Буна сябяб ися Гцрейш башчыларынын бир нечясинин
дюйцшдя юлдцрцлмяси олур. Буна эюря дя Мяккядян бцтцн ейш-ишрят,
яйлянжя мяжлисляри йыьышдырылыр, йас мяжлисляриндя ися мярсийя охумаг
гадаьан едилир. Бу сябябдян Сара Бядрдян ики ил сонра Мядиняйя эялир.
Пейьямбяр(с) ондан Исламы гябул едиб етмядийини сорушдугда беля жаваб
верир: «Хейр, Исламы гябул етмямишям, бурайа эялишимин сябяби дя одур ки,
мяним ясл-нясябим Гцрейшдяндир. Онларын (Гцрейшлилярин) бязиси дюйцшдя
юлдцрцлцб, бязиси дя бурайа щижрят едиб. Бядр дюйцшцндян сонра ишим йахшы
эетмядийиня эюря ещтийаж мяни бурайа чякиб эятирди.» Пейьямбяр(с) дярщал
она йемяк вя эейим верилмясини тапшырыр.1
Пейьямбярин(с) вахты-вахтында ону йемяк вя эейимля тямин етмясиня
бахмайараг Сара Щатиб ибн Ябу Бялтяядян он динар алмагла онун йаздыьы
мяктубу Мяккяйя чатдырмаьа разылыг верир. Мяктубда мцсялманларын
Мяккяйя щцжум едиб ораны яля кечирмяк истяйиня ишаря олунурду.
Жябраил(я) назил олуб Пейьямбяри(с) бу ящвалатдан хябяр едян кими
щязрят цч Ислам мцжащиди-Яли, Зцбейр вя Мигдады онун ардынжа эюндяряряк
гадыны йахаламаларыны тапшырыр. Онлар йола дцшцб Ровзяту-хах (Ибн Щишамын
дедийиня эюря ися Хулейгя) адлы йердя Сарайа йетиширляр. Гадыны ня гядяр
ахтарсалар да мяктубу тапа билмирляр. Диэяр тяряфдян Сара юзц дя мяктуб
1 Бищарул-январ, ж-21, с-136
Ябядиййят нуру 529
апардыьыны тякзиб едир. Вязиййятин беля олдуьуну эюрян Яли(я) буйурур:
«Анд олсун Аллаща, Пейьямбяр(с) ясла йалан данышмаз. Няйин бащасына
олурса олсун мяктубу сяндян алмалыйыг.» Сара Ялинин(я) Пейьямбярин(с)
тапшырыьыны йериня йетирмяйяжяк бир шяхс олмадыьыны эюрцб мяктубу тящвил
вермяк мяжбуриййятиндя галыр. Узун щюрцкляринин арасындан кичик бир
мяктуб чыхарыб Ялийя(я) тящвил верир.
Пейьямбяр(с) узун мцддятдян бяри Исламы гябул етмиш (щятта Исламын
ян чятин анларында диня кюмяк етмякдян бойун гачырмамыш) Щатиб ибн Ябу
Бялтяянин бу щярякятиндян наращат олуб дярщал ону чаьыртдырараг мяктуб
йазмасынын сябябини сорушур. Щатиб Аллаща вя Пейьямбяря анд ичяряк дейир.
«Мяним иманымда, ягидямдя гятиййян дяйишиклик баш вермяйиб. Анжаг
юзцнцз дя билирсиниз ки, мян Мядинядя тяк-тянщайам. Бцтцн гощум-
яграбам, аиля цзвлярим Мяккядядир. Мцшрикляр онлара ишкянжяляр верирляр.
Мяктуб йазмагда да мягсядим о иди ки, мцшрикляр гощумларыма ишкянжяни
азалтсынлар.»
Щатибин бящанясиндян мялум олур ки, Гцрейш мцшрикляри
мцсялманларын Мяккядя олан гощумларыны тязйигляря мяруз гоймагла
мцсялманларын сирляриндян хябярдар олмаьа чалышырлармыш. Щатибин
бящаняси цзрлц олмаса да мцяййян сябябляря эюря о жцмлядян Исламы
чохдан гябул етдийи цчцн Пейьямбяр(с) ону баьышлайыр. Юмяр етираз едиб
Щатибин бойнунун вурулмасыны истядикдя Пейьямбяр(с) буйурур ки, о, бир
вахт Бядр дюйцшцндя иштирак етмякля Аллащын мярщямятиня шамил олуб.
Буна эюря дя ону яфв едирям.
Мцсялманлар арасында бир даща беля щал баш вермясин дейя
Мумтящяня сурясинин илк доггуз айяси бу барядя назил олур: «Ей иман
эятирянляр! Ня мяним дцшмяними, ня дя юз дцшмянинизи дост тутмайын.
Онлар (кафирляр) сизя эялян щаггы (Гураны вя Пейьямбяри) инкар етдикляри
щалда сиз онларла достлуг едирсиниз. Сиз Ряббиниз олан Аллаща иман
эятирдийиниз цчцн онлар Пейьямбяри вя сизи (Мяккядян) чыхардырлар...
Сиздян ким (бир даща) буну ется, (дцшмянлярля достлуг едиб сирр верся) о,
шцбщясиз ки, щагг йолундан азмышдыр!»1
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-399; Мяжмяцл-бяйан, ж-9, с-269-270
530 Щязрят Мущяммяд (с)
Ислам ордусунун щярякятя башламасы
Дцшмяни гяфил йахаламагдан ютрц Пейьямбяр(с) орайа щярякят ямри
веряня гядяр щярякят вахты, щярякят истигамяти вя щярякятин мягсяди щеч
кимя мялум дейилди. Пейьямбяр(с) рамазан айынын онунда орайа
щярякят ямри верир. О вахта гядяр ися Мядиня вя ятрафда щамы щазыр
вязиййятдя иди.
Пейьямбяр(с) Мядиняни тярк едяркян Ябу Рищям Гифарини юз
йериндя гойур. Щязрят Мядиня кянарында бир даща ордуну нязярдян
кечирир. Мядинядян бир гядяр араландыгда Кядид адлы йердя
Пейьямбяр(с) бир аз су ичиб оружуну ачыр вя бцтцн мцсялманлара да
оружу ачмаьы ямр едир. Яксяриййяти оружуну ачса да бязиляри щяля
тясяввцр едирляр ки, оруж щалда жищад етмяйин савабы даща чохдур, буна
эюря дя оруж ачмагдан имтина едирляр. О бядбяхтляр баша дцшмцрляр ки,
онлара оружу ачмаьы ямр едян шяхс еля рамазан айында оруж тутмаьын
важиб олдуьуну баша салан щямин пейьямбярдир. Яэяр о, доьрудан да
щагг пейьямбярдирся, онун щям ямриня, щям дя гадаьасына табе
олмаг лазымдыр. Пейьямбяр(с) оружуну ачмайанларын щярякятиндян
наращат олуб онлары эцнащкар адландырыр.1
Садя бир мцсялманын юзцнц Пейьямбярдян(с) цстцн тутмасы
(Пейьямбярин(с) оружуну ачдыьы щалда онун оружу ачмамасы) онун
щагдан узаг дцшмяси вя там шякилдя иман эятирмямясиндян хябяр
верир. Мящз буна эюря дя Аллащ-таала белялярини данлайараг буйурур: «Ей
иман эятирянляр! (сюзляриниз вя щярякятляринизля) Аллащын вя
Пейьямбяринин юнцня кечмяйин!»
Пейьямбярин(с) ямиси Аббас ибн Ябдцлмцттялиб Мяккя
мцсялманларындан олараг щязрятин эюстяриши иля орада галыб Гцрейш
мцшрикляри барядя мцтамади олараг Мядиняйя мялумат эюндярирди.
Хейбяр дюйцшцндян сонра мцсялман олдуьуну ашкар ется дя Гцрейш
мцшрикляри иля мцнасибятлярини дя позмур. Ахырда о да Мяккяни тярк
едиб Мядиняйя кючмяк гярарына эялир. Пейьямбяр(с) Ислам ордусу иля
Мяккяйя доьру ирялилядийи бир вахтда Аббас да Мяккядян Мядиняйя
чыхыр. Жющфя адлы йердя Пейьямбярля растлашыб йенидян Мяккяйя
1 Щужурат-1
Ябядиййят нуру 531
гайытмаг ямри алыр. Мяккя фятщ едиляркян Аббасын орда олмасы щяр ики
тяряф цчцн щяддян артыг файдалы олур. Яэяр щямин вахт о Мяккядя
олмасайды, бялкя дя Мяккянин мцгавимятсиз фятщ едилмяси мцмкцн
олмайажагды. Бу бахымдан ещтимал етмяк олар ки, Аббас Мяккядян дя
еля Пейьямбярин(с) эюстяриши иля чыхмыш ки, йары йолдан гайыдараг
сцлщмярамлы ролуну ифа етсин.
Щязряти Мцщяммядин(с) парлаг кечмиши, онун эюзял яхлагы, юмцр
бойу йалан данышмадыьы бцтцн гощум-яграбасына бялли иди. Щамы билирди
ки, о, щяйаты бойу биржя дяфя дя олсун, эцнащ эирдабына эирмяйиб. Буна
эюря дя Бяни-Щашим цзвляринин яксяриййяти ону еля пейьямбярлийинин илк
эцнляриндяжя гябул едир. Инсафлы шяргшцнаслардан бири (Карлайл) бу
мясяляни Пейьямбярин(с) паклыьына дялалят едян амил кими гялямя
веряряк йазыр: «Инсан ня гядяр мцщафизякар олса да щяйатда баш
верянляри юз гощум-яграбасындан эизлядя билмяз. Яэяр Мцщяммядин
пис ишляри олмуш олсайды, щеч ким билмяся дя, гощумлары мцтляг биляр,
беля олдугда ися бу тезликдя она иман эятирмяздиляр.»
Бяни-Щашимдян Пейьямбяря(с) йалныз Ябу Лящяб иман эятирмир.
Цмумиййятля гощумлар арасындан Ябу Лящябдян сонра она иман
эятирмяйян йалныз ики няфярин адыны чякя билярик. Бунлар Ябу Сцфйан ибн
Щарис ибн Ябдцлмцттялиб вя Абдуллащ ибн Цмяййя иди. Ады чякилянляр иман
эятирмямякля кифайятлянмямиш, щям дя Пейьямбяря(с) щяддян артыг
язиййят едирляр. Ябу Сцфйан, Пейьямбярин(с) ямиси оьлу, еляжя дя сцд
гардашы иди. Бесятдян габаг щязрятля чохлу йахын мцнасибятдя олмуш,
пейьямбяр сечилдикдян сонра йолларыны айырмышдыр. Абдуллащ ися Цмми
Сялямянин гардашы вя Пейьямбярин(с) бибиси Атикянин оьлу олмушдур.
Ислам дини Ярябистан йарымадасынын яксяр бюлэяляриндя йайылдыгда
Ябу Сцфйан ибн Щарисля Абдуллащ ибн Ябу Цмяййя Мяккяни тярк едиб
мцсялманлара гошулмаг гярарына эялирляр. Сяниййятцл-угаб (йа да
Нябгул-угаб) адлы йердя Ислам ордусу иля растлашырлар. Пейьямбярля(с)
эюрцшмяйя исрар етмяляриня бахмайараг щязрят онлара эюрцш ижазяси
вермир. Щятта Цмми Сялямя дя Пейьямбярдян онлара эюрцш ижазяси
вермясини хащиш едир, лакин щязрят гябул етмяйиб буйурур: «Ябу Сцфйан
ямим оьлу олса да, мяни чох инжидиб. Абдуллащ да мяндян йерсиз шейляр
истяйян, башгаларынын иман эятирмясиня мане олан шяхс олуб.»
532 Щязрят Мущяммяд (с)
Пейьямбяри(с) нежя йола эятирмяйи чох йахшы билян Яли(я) Абдуллащла
Ябу Сцфйана дейир: «Эедин Пейьямбярин гаршысында дайанын, Йусиф
пейьямбярин гардашларынын она дедийи жцмляни сиз дя Пейьямбяря дейин.»
Йусифин гардашлары она беля демишдиляр: «Аллащ сяни биздян цстцн етмишдир.
Биз ися (сянин баряндя), сюзсцз ки, эцнащ етмишик.»1 Йусиф онларын бу сюзцнц
ешитдикдя беля жаваб верир: «Бу эцн сизя (етдикляринизя эюря) щеч бир
мязяммят йохдур.»2 Сиз илк жцмляни дедикдя сюзсцз ки, о да сизя икинжи
жцмля иля жаваб веряжяк. Чцнки о, щеч вахт разы олмаз ки, кимся ондан даща
мярщямятли данышсын.» Абдуллащла Ябу Сцфйан Ялинин(я) дедийи кими едир,
Йусиф пейьямбяр(с) гардашларыны яфв етдийи кими Пейьямбяр(с) дя онларын
тягсириндян кечир. Беляликля онларын щяр икиси Исламы гябул едиб мцсялманлара
гошулур. Щямин ан Ябу Сцфйан бядащятян ашаьыдакы бейтляри дейир:
Жанына анд олсун, Лат ордусу иля (мцшрикляр) Мцщяммяд ордусуна
(мцсялманлара) галиб эялмяк цчцн байраьы чийнимя алдыьым эцн эежя
йол эедян адам кими сярэярдан галмышдым.
Инди ися артыг щидайят олмаьын вахты эялиб чатыб.3
Ибн Щишам йазыр: «Ябу Сцфйан ибн Щарис, Пейьямбяря(с) беля бир
мяктуб эюндярир ки, яэяр мяним тягсиримдян кечмясян, аз йашлы
ушаьымын ялиндян тутуб сящрайа чякиляжяйям.»4
Цмми Сялямя Пейьямбяри(с) йола эятирмяк мягсядиля дейир: «Бизя
дяфялярля буйурмусунуз ки, Ислам, олуб кечянляри унудур.» Буна эюря дя
Пейьямбяр(с) щяр ики шяхсин тягсириндян кечир.5
Ислам ордусунун эюзял тактикасы
Мярруз-зящран Мяккянин бир нечя километрлийиндя йерляшир.
Пейьямбяр(с) он мин няфярлик Ислам орусуну Гцрейш жясусларынын хябяри
олмадан Мяккя йахынлыьына гядяр эятиря билир. Мяккя жамаатында горху
йаратмаг, шящяри мцгавимятсиз яля кечирмяк мягсядиля щязрят
мцсялманлара тапшырыр ки, эежя ятраф даьлара сяпяляниб щяр няфяр бир
тонгал галасын.
1 Йусиф-91
2 Йусиф-92
3 Ял-Исабя, ж-4, с-90
4 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-402
5 Бищарул-январ, ж-21, с-114
Ябядиййят нуру 533
Гцрейш мцшрикляри вя онларын мцттяфигляри санки гяфлят йухусуна
эетмишдиляр. Анжаг ятраф даьларда галанмыш, илк бахышдан бюйцк йаньына
бянзяйян вя Мяккя евлярини ишыгландыран тонгаллар Мяккя жамаатынын
диггятини жялб едир. Ябу Сцфйан ибн Щярб вя Щцкейм ибн Щизам кими
Гцрейш башчылары мялумат юйрянмяк цчцн Мяккядян кянара чыхырлар.
Жющвя мянтягясиндя Пейьямбяря(с) гошулуб Мяккяйя эери гайыдан
Аббас ибн Ябдцлмцттялиб юз-юзцня фикирляшир ки, яэяр Гцрейш мцшрикляри
мцгавимят эюстярярся, бюйцк тяляфат олажаг. Йахшысы будур щяр ики тяряфин
дя хейриня олан бир васитячилик едяряк Гцрейши тяслим олмаьа вадар етсин.
Бу мягсядля Аббас, Пейьямбярин(с) аьрянэли гатырына миниб Мяккяйя
йолланыр ки, шящярин мцсялманлар тяряфиндян мцщасиряйя алындыьыны, Ислам
ордусунун сайынын чохлуьуну вя мцшриклярин тяслим олмагдан башга
чаряляри олмадыьыны Мяккялиляря чатдырсын. О, узагдан Ябу Сцфйанла
Бцдейл ибн Вярганын ашаьыдакы диалогуну ешидир:
Ябу Сцфйан: Мян бу вахтадяк беля бюйцк орду вя бу гядяр тонгал
эюрмямишям.
Бцдейл: Йягин ки, онлар Хцзая гябилясинин адамларыдыр, дюйцшмяйя
эялирляр.
Ябу Сцфйан: Хцзая гябилясинин адамлары бу гядяр ола билмяз.
Бу заман Аббас онларын сющбятини йарымчыг кясиб Ябу Сцфйаны
чаьырыр. Ябу Сцфйан да дярщал Аббасын сясини таныйыб ня истядийини
сорушур. Аббас дейир: «Анд олсун Аллаща ки, бу эялянляр Мцщяммядин
ордусудур. О, мисли эюрцнмямиш бир орду иля бура эялиб. Гцрейшдя беля
ордуйа мцгавимят эюстярмяйя щеч вахт эцж олмайыб.»
Аббасын сюзляриндян ващимяйя дцшян Ябу Сцфйан бядяни титряйя-
титряйя, дишляри бир-бириня дяйя-дяйя дейир ки, атам-анам сяня гурбан, бяс
онда биз нейляйяк? Аббас беля жаваб верир: «Йеэаня чыхыш йолу одур ки,
мянимля бирликдя Мцщяммядин щцзуруна эялиб ондан аман истяйясян.
Йохса бцтцн Мяккялилярин жаны тящлцкядя олажаг.» Буну дейиб Ябу
Сцфйаны гатыра миндиряряк Пейьямбярин(с) щцзуруна эятирир. Ябу
Сцфйанла бир гядяр яввял сющбят едян Бцдейл ибн Вярга иля Щцкейм ибн
Щизам ися шящяря гайыдыр.
Аббас ибн Ябдцлмцттялибин планы мцсялманларын хейриня
нятижялянир. Гцрейшин дцшцнян бейни, дюйцнян цряйи олан Ябу Сцфйан
534 Щязрят Мущяммяд (с)
Ислам ордусуну лап йахындан эюрдцкдя жанына еля горху дцшцр ки,
аьлына тяслим олмагдан башга фикир эялмир. Аббас онун Мяккяйя
гайытмасына да имкан вермяйиб ону дярщал Ислам ордусунун
топландыьы йеря апарыр. Яэяр Ябу Сцфйан Мяккяйя гайытсайды, бялкя дя
радикал мцшриклярин тясири алтына дцшцб бир нечя саатлыг да олса
мцгавимят эюстярмяк гярарына эялярди.
Ябу Сцфйан, Пейьямбярин(с) щцзурунда
Аббас, Ябу Сцфйаны мцсялманларын галадыьы тонгалларын арасындан
кечириб Пейьямбярин(с) щцзуруна эятирир. Йолда Юмярин эюзц Ябу
Сцфйана саташдыгда ону гятля йетирмяк истяйир. Лакин Аббас она аман
вердийиндян тохунулмазлыг щцгугу вар иди. Пейьямбярин(с) чадырына
йахынлашдыгда щяр икиси гатырдан еняряк щязрятин чадырына дахил олур.
Пейьямбярин(с) щцзурунда да Юмярля Ябу Сцфйан мцбащися едир.
Юмяр Ябу Сцфйаны юлдцрмяйя исрар едир, Аббас ися она аман вердийини
вя вердийи амана щюрмят гойулмасынын лазым олдуьуну билдирирди.
Пейьямбяр(с) Ябу Сцфйанын сящяря гядяр хцсуси бир чадырда
сахланылмасыны тапшырмагла йаранмыш мцбащисяйя сон гойур.
Сящяр ачылан кими Аббас Ябу Сцфйаны Пейьямбярин(с) щцзуруна
эятирир. Мцщажир вя Янсар щязряти дювряйя алмышдылар. Щязрятин эюзц Ябу
Сцфйана саташдыгда буйурур: «Аллащдан башга танры олмадыьыны гябул
етмяйин вахты эялиб чатмайыбмы?» Ябу Сцфйан щязрятин жавабында дейир:
«Атам-анам сяня гурбан, нежя алижянаб, юз гощумларынла мещрибансан!
Мян инди баша дцшдцм ки, Аллащдан башга танры олсайды, бу вахтадяк бизим
хейримизя няся бир иш эюрярди.» Ябу Сцфйан Аллащын тяклийини етираф етдикдян
сонра щязрят буйурур: «Мяним дя пейьямбяр олдуьуму гябул етмяйин
вахты чатмайыбмы?» Ябу Сцфйан яввялки жцмлясини бир даща тякрарлайараг
дейир: «Сянин пейьямбяр олдуьун барядя дцшцнцрям.» Аббас Ябу
Сцфйанын тяряддцд етмясиндян наращат олуб дейир: «Исламы гябул етмясян,
жанын тящлцкядядир. Тез Аллащын тяклийини вя Мцщяммядин(с) пейьямбяр
олдуьуну гябул ет!» Йалныз бундан сонра Ябу Сцфйан Исламы гябул едяряк
мцсялманларын сырасына гошулур.
Ябу Сцфйан горхдуьуна эюря иман эятирмишдир вя Пейьямбяр(с) бу
жцр иманы арзуламазды. Лакин мцяййян сябябляря эюря Ябу Сцфйанын
Ябядиййят нуру 535
мцсялманлара гошулмасы лазым иди ки, Мяккя жамаатынын иман
эятирмясинин гаршысында дуран ясас манея арадан галдырылсын. Чцнки Ябу
Сцфйан, Ябу Жящл, Якрямя, Сяффан ибн Цмяййя кимиляр жамаат арасында
еля ващимя йаратмышдылар ки, щеч ким Ислам щаггында дцшцнмяйя жцрят
етмирди. Цздя иман эятирмясинин Ябу Сцфйанын юзц цчцн щеч бир файдасы
олмаса да, Пейьямбяр(с) вя мцсялманлар цчцн чох файдалы иди.
Мяккя фятщ едилмяйяня гядяр Ябу Сцфйанын фитнясиндян архайын
олмадыьы цчцн Пейьямбяр(с) ону сярбяст бурахмыр. Аббас ися Ябу
Сцфйанын щямишя щюрмят сащиби олдуьуну билдиряряк щязрятя дейир ки,
йахшы олар онун щюрмятини горуйаг. Ийирми илдя ян бюйцк зярбяляри
вурмасына бахмайараг Пейьямбяр(с) мцяййян сябябляря эюря онун
щюрмятини сахлайыб буйурур: «Ябу Сцфйан жамаата чатдырсын ки,
Мящжидцл-щярама пянащ эятирян вя йа силащыны йеря гойан, евинин
гапысыны баьлайан, йахуд битяряф олдуьуну билдирян, йа да Ябу Сцфйанын
евиня сыьынан (бязи мянбялярдя Щцкейм ибн Щязамын евиня сыьынан
гейд олунуб) щяр бир шяхс аманда галажагдыр.»1
Мяккянин мцгавимятсиз яля кечирилмяси
Ислам ордусу Мяккянин бир нечя километрлийинядяк йахынлашмышды.
Пейьямбяр(с) шящярин мцгавимятсиз олараг яля кечирилмясини, дцшмянин
гейд-шяртсиз тяслим олмасыны арзулайырды. Бу истяйин реаллашмасына сябяб
олан амиллярдян бири дя о олду ки, Аббас хейирхахлыг мягсядиля Мяккяйя
эириб Ябу Сцфйаны мцсялманларын дцшярэясиня эятирир. Гцрейиш бюйцкляри
Ябу Сцфйансыз щеч бир иш эюря билмяз, гярар гябул етмяздиляр. О,
мяжбуриййят гаршысында олса да Исламы гябул етдикдя Пейьямбяр(с)
ондан максимум истифадя етмяйя чалышыр. Буна эюря дя Ислам ордусуну
онун эюзляри гаршысындан кечирир ки, гой мцсялманларын эцжцнц
йахындан эюрсцн, Мяккяйя гайытдыгда жамааты горхутсун вя нятижядя
мяккялиляр мцгавимят эюстярмядян тяслим олсунлар.
Ислам ордусунда ясасян ашаьыдакы дястяляр йер алмышды:
1) Халид ибн Вялидин башчылыьы иля Бяни-Сялим гябилясиндян мин
няфярлик дястя. Онларын ики байраьы вар иди. Бирини Аббас ибн Мярдас,
диэярини ися Мигдад эютцрмцшдц.
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-400-404; Мяьази Вагиди, ж-2, с-816-818
536 Щязрят Мущяммяд (с)
2) Зцбейр ибн Яввамын башчылыьы алтында беш йцз няфярлик бир дястя.
Яксяриййяти мцщажирлярдян тяшкил олунмуш бу дястянин гара байраьы вар иди.
3) Ябузярин башчылыг етдийи Бяни-Гифар гябилясиндян цч йцз няфярлик
бир дястя.
4) Йезид ибн Хцсейбин башчылыг етдийи Бяни-Яслям гябилясиндян дюрд
йцз няфярлик бир дястя.
5) Бишр ибн Сцфйанын башчылыг етдийи Бяни-Кяб гябилясиндян беш йцз
няфярлик бир дястя.
6) Мцзейня тайфасындан мин няфярлик бир дястя. Онларын цч байраьы
вар иди. Бирини Номан ибн Мугрин, диэярини Билал ибн Щарис, цчцнжцсц ися
Абдуллащ ибн Ямр эютцрмцшдц.
7) Жцщейня тайфасындан сяккиз йцз няфярлик бир дястя. Дюрд байраьы
олан бу дястянин байрагларындан бири Мубид ибн Халиддя, бири Сцвейд
ибн Сяхрядя, бири Рафе ибн Мцкейсдя, сонунжусу да Абдуллащ ибн
Бядрдя иди.
8) Ябу Вагид Лейсинин рящбярлийи иля Бяни-Кянаня, Бяни-Лейс вя
Бяни-Зямря тайфаларындан дюрд йцз няфярлик бир дястя.
9) Бяни-Яшжя тайфасындан цч йцз няфярлик бир дястя. Онларын ики
байраьы вар иди. Бирини Мягял ибн Сянан, диэярини ися Нцейм ибн Мясуд
эютцрмцшдц.
Гейд олунан дястяляр Ябу Сцфйанын гаршысындан кечдикдя о, щяр бир
дястя щаггында Аббасдан бязи суаллар сорушур, Аббас да жаваб верирди.
Ян мараглысы ися о иди ки, щяр бир дястя Ябу Сцфйанын гаршысындан
кечяркян дястя башчысы онун гаршысында дайаныб цч дяфя «Аллащу якбяр»
дейир, дястя цзвляри дя башчынын дедийини тякрарлайырды. Бу тякбир сясляри
Мяккянин даь-дяряляриндя еля якс-сяда верирди ки, мцсялманларда
гцрур, дцшмянлярдя ися горху щисси йарадырды.
Ябу Сцфйан бюйцк сябирсизликля Пейьямбярин(с) йер алдыьы дястянин
эялишини эюзляйирди. Щяр бир дястя кечдикдя Ябу Сцфйан Аббасдан
Пейьямбярин(с) щямин дястянин тяркибиндя олуб-олмадыьыны сорушур,
Аббас ися она мянфи жаваб верирди. Бу вахт ики мин няфяри зирещ эеймиш,
мцяййян фасилялярля байраглар эютцрмцш беш мин няфярлик бюйцк бир дястя
Ябу Сцфйанла Аббасын диггятини жялб едир. Башдан-айаьа силащла тяжщиз
едилмиш бу дястянин ады йашыл орду иди. Дястядя йер алан мцсялманларын
Ябядиййят нуру 537
эюзляриндян башга щеч бир йери эюрцнмцрдц. Бу дястядя чохлу сайда ити
гачан атлар вя гырмызыйунлу дявяляр вар иди. Пейьямбяр(с) юз дявяси иля
дястянин дцз ортасында гярар тутмушду. Мцщажир вя Янсарын сайылыб-
сечилян адамлары да щязряти ящатяйя алмышдылар. Бу дястянин язямятиндян
щейрятя эялян (вя ейни заманда горхуйа дцшян) Ябу Сцфйан ихтийарсыз
олараг Аббаса дейир ки, бунларын гаршысында щеч бир орду таб эятиря
билмяз. Аббас, гардашын оьлунун щакимиййяти щяддян артыг
мющкямляниб. Аббас ися цзцнц туршудараг она дейир: «Мяним гардашым
оьлу йалныз Аллащ тяряфиндян она верилмиш пейьямбярлик иддиасында олуб
вя онун гцдрятини защири, мадди гцдрятлярля гарышдырмаг олмаз.»
Ябу Сцфйанын Мяккяйя гайыдышы
Бура гядяр Аббас ющдясиня дцшян мясулиййятин ющдясиндян
лайигинжя эяляряк Ябу Сцфйанда горху, ващимя йарада билир.
Пейьямбяр(с) беля мяслящят эюрцр ки, Ябу Сцфйаны азад едиб Мяккяйя
гайтарсын вя о, мцсялманлар шящяря дахил олмаздан габаг эедиб ящалийя
чыхыш йолуну баша салсын. Чцнки жамааты горхутмагла мясяля щялл
олунмурду, чыхыш йолуну да онлара эюстярмяк лазым иди.
Ябу Сцфйан Мяккяйя гайыдыр. Бцтцн эежяни горхудан эюзляриня
йуху эетмяйян жамаат дярщал онун ятрафына топлашыр. Ябу Сцфйан рянэи
гачмыш щалда, бядяни титряйя-титряйя, Мядиняйя сары ишаря едяряк жамаата
дейир: «Щеч бир ордунун мцгавимят эюстяря билмяйяжяйи Ислам ордусу
шящяри мцщасиряйя алыб. Бир гядяр сонра шящяря дахил олажаглар.
Мцщяммяд мяня сюз верди ки, Мясжидцл-щярама дахил олан, силащыны йеря
гойуб евинин гапысыны баьлайан, йахуд мяним вя йа Щцкейм ибн
Щязамын евиня сыьынан щяр бир шяхс амандадыр. Онларын ня жанына, ня дя
малына тохунулмайажагдыр.»
Пейьямбяр(с) Мяккяйя дахил олдугдан сонра тохунулмазлыг
щцгугу верилмиш йерлярдян ялавя Абдуллащ Хцсямийя бир байраг веряряк
дейир ки, ужа сясля де: «Щяр ким бу байраьын ятрафына эялярся, щеч ким
она тохунмайажаг.»1
Ябу Сцфйанын сюзляриндян сонра мцгавимят эюстярмяк фикриндя
оланлар да фикирляриндян дашыныр. Беляликля дя Аббасын эюрдцйц тядбир юз
1 Имтаул-ясма, ж-1, с-379
538 Щязрят Мущяммяд (с)
бящрясини верир вя Мяккя шящяри мцгавимятсиз олараг яля кечирилир.
Мяккя ящалиси щяря бир йеря сыьыныр. Исламын бир нюмряли дцшмяни бу
щярякяти иля Ислама бюйцк хидмят эюстярмиш олду. Яриндян фяргли олараг
Ябу Сцфйанын арвады Щинд жамааты мцгавимят эюстярмяйя сясляйирди.
Анжаг иш-ишдян кечмишди. Артыг эеж иди. Сяфван ибн Цмяййя, Якрямя ибн
Ябу Жящл, Сцщейл ибн Ямр кими радикал мцшрикляр мцсялманлары шящяря
бурахмайажагларына даир анд ичирляр. Бязи садялювщляр дя онлара гошулуб
Мяккяйя дахил олан илк мцсялман дястясиня мцгавимят эюстярирляр.
Ислам ордусунун Мяккяйя дахил олмасы
Ислам ордусу Мяккяйя дахил олмаздан габаг Пейьямбяр(с) бцтцн
сяркярдяляри бир йеря топлайыб онлара буйурур: «Мяним истяйим одур ки,
Мяккя мцгавимятсиз, ган тюкцлмядян тяслим олсун. Буна эюря дя
манечилик тюрятмяйянлярля гятиййян ишиниз олмасын.» Лакин Якрямя ибн
Ябу Жящл, Щяббар ибн Ясвяд, Абдуллащ ибн Сяд ибн Ябу Сярщ, Мигейс
Щцбабя Лейси, Щцвейрис ибн Нцгейз, Абдуллащ ибн Хятял, Сяфван ибн
Цмяййя, Вящши ибн Щярб (Щямзянин гатили), Абдуллащ ибн Зцбейри вя
Щарис ибн Тялатиля вя щямчинин жинайятляр тюрятмиш вя йа дюйцшлярин
башламасына сябяб олмуш дюрд гадыны щарада тутуларса, дярщал едам
едилмясини тапшырыр.1 Сяркярдяляр Пейьямбярин(с) бу тапшырыьыны бцтцн
мцсялманлара чатдырырлар.
Пейьямбяр(с) Мяккя ящалисинин вязиййятинин ня йердя олдуьуну бился
дя, буна бахмайараг йеня ещтийатыны ялдян вермир. Мцсялманлар щамылыгла
Зу-тува адлы йеря эялиб (орадан Мяккянин бцтцн евляри, Мясжидцл-щярам,
Кябя чох ращат эюрцнцрдц) ян щцндцр йердя топлашырлар. Щязрят Мяккя
евлярини эюрдцкдя севинж эюз йашларыны сахлайа билмир. Шящяри мцгавимятсиз
яля кечирдийиня эюря шцкр яламяти олараг о гядяр яйилир ки, саггалы дявянин
белиня дяйир. Пейьямбяр(с) ещтийатлы давранараг мцсялманлары мцхтялиф
дястяляря бюлцб бир щиссясини Мяккянин йухары, диэяр щиссясини ися ашаьы
тяряфиндян шящяря эюндярир. Бунунла да кифайятлянмяйиб шящяря эедиб чыхан
бцтцн йоллара кичик дястяляр эюндярир. Якрямя, Сяфван вя Сцщейлин тящрики иля
мцгавимят эюстярмяйя чалышан Халид ибн Вялидин дястяси иля цзляшян
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-409; Тарихул-хямис, ж-2, с-90-94
Ябядиййят нуру 539
мцсялман дястяси истисна олмагла, бцтцн мцсялманлар Мяккяйя
мцгавимятсиз дахил олурлар. Халид ибн Вялидин дястяси дя он ики-он цч юлц
вердикдян сонра мцгавимяти дайандырыр.1 Бу заман Ябу Сцфйан щеч юзц дя
билмядян Ислама бюйцк бир хейир верир. Беля ки, мцгавимят эюстярянляря хитаб
едяряк дейир ки, ай гцрейшлиляр, дюйцшмяйин мянасы йохдур, жаныныза
щейфиниз эялсин. Мцщяммядин ордусу габаьында щеч кяс таб эятиря билмяз.
Силащларынызы атын, эедин евляринизя, йа да Мясжидцл-щярама! Беля етсяниз, щеч
ким сизя дяйиб долашмаз.
Ябу Сцфйанын бу мцражияти юз тясирини эюстярир. Яксяр мцшрикляр
силащлары йеря атыб йа евляриня, йа да Мясжидцл-щярама эедирляр.
Мяккянин ян щцндцр нюгтяси олан Язахирдян Халидин дястясинин
мцгавимят эюстярдийини эюрян Пейьямбяр(с) буйурур ки, Аллащ билян
мяслящятдир. Бир гядяр сонра щязрят мисли эюрцнмямиш бир издищамла,
щюрмят-иззятля Мяккяйя дахил олур. Ямиси Ябуталибин гябри йахынлыьында –
«Щцжунда» чадыр гурулур ки, Пейьямбяр(с) бир гядяр истиращят етсин.
Щязряти евя апармаг истяйянляр ня гядяр исрар етсяляр дя, о, бурада
галмаьа цстцнлцк верир.
Бцтлярин сындырылмасы, Кябянин йуйулмасы
Узун иллярдян бяри бцтпярястлик мяркязиня чеврилмиш Мяккя инди
Ислам ордусунун ихтийарында иди. Пейьямбяр(с) онун цчцн щазырланмыш
чадырда бир гядяр истиращят етдикдян сонра дявяйя миняряк Мясжидцл-
щярама зийарятя, Кябяни тяваф етмяйя эялир. Яйниндя зирещ, ялиндя
дябилгя тутмуш Пейьямбяри(с) бюйцк бир издищам мцшайият едирди.
Дявянин овсарыны Мящяммяд ибн Мяслямя тутмушду. Йол бойу
мцсялман вя мцшрик дястяляри дцзцлмцшдц. Кимиси горху, кимиси дя
севинж ичярисиндя иди. Мцяййян сябябляря эюря Пейьямбяр(с) дявядян
дцшмядян Мясжидцл-щярама дахил олуб «Гара дашын» гаршысында
дайаныр. «Гара даша» ялини сцртмяк явязиня ялиндяки яса иля даша ишаря
едяряк (Аллащу якбяр) дейир. Пярваня кими щязрятин башына доланан
сящабяляр дя ужа сясля тякбир дейирляр. Онларын сяси евляриня, даьлара
чякилмиш мяккялилярин гулаьына чатыр. Мясжидцл-щярамда бюйцк бир
жошгу вар иди. Издищам Пейьямбярин(с) тяваф етмясиня дя мане олурду.
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-408; Мяьази Вагиди, ж-2, с-825-826
540 Щязрят Мущяммяд (с)
Буна эюря дя щязрят жамаата ишаря едяряк сакит олмаларыны истяйир. Чох
чякмир ки, бцтцн мясжидя сцкут щаким кясилир. Бцтцн диггятляр
Пейьямбяря(с) йюнялмишди. Щязрят тяваф едяркян еля биринжи дюврядя
эюзц Кябянин гапысынын цстцня дцзцлмцш Щцбял, Ясаф вя Наиля адлы
бюйцк бцтляря саташыр. Ялиндяки низяси иля онлара мющкям бир зярбя
вурараг цчцнц дя йеря атыр. Дярщал да ашаьыдакы айяни охуйур: «Щагг
эялди, батил (нащаг) эетди, доьрудан да батил эедясидир.»
Пейьямбярин(с) ямри иля Щцбял мцшриклярин эюзц габаьында
сындырылыр. Зцбейр истещзалы шякилдя Ябу Сцфйана дейир ки, Щцбял
сындырылды. Ябу Сцфйан наращат олараг она беля жаваб верир: «Бясдир,
бизимля ишин олмасын. Щцбялин ялиндян бир шей эялсяйди, инди вязиййятимиз
беля олмазды.»
Пейьямбяр(с) тявафы битириб мясжидин бир кцнжцндя яйляшир. Сонра да
Билалы чаьырыб Кябянин ачарыны алмаг цчцн Осман ибн Тялщянин евиня
эюндярир. Кябянин ачары нясилбянясил онларда сахланылырды. Билал
Пейьямбярин(с) сюзцнц Османа чатдырдыгда анасы етираз едяряк дейир:
«Кябянин ачарыны сахламаг бизим няслин шяряфидир. Биз бу шяряфи итиря
билмярик.» Бу вахт Осман ибн Тялщя анасынын ялиндян тутуб ону йан
отаьа апарараг дейир ки, анажан, ачары хошлугла вермясяк дя эцжля
алажаглар.1
Осман Кябянин гапысыны ачыр. Пейьямбяр(с), ардынжа да Цсамя ибн
Зейд, Билал вя Османын юзц ичяри дахил олур вя щязрятин эюстяриши иля гапы
архадан баьланыр. Халид ибн Вялид Кябя гапысынын аьзында дайаныб
издищамын гаршысыны алмаьа чалышырды. Кябя диварлары ичяридян
пейьямбярлярин шякилляри иля долу иди. Ичяридякиляр Зямзям суйу иля
диварлары йуйуб шякилляри позурлар.
Яли(я) Пейьямбярин(с) чийниндя
Тарихчи вя щядис нягл едянляр йазырлар: «Кябянин дахилиндя вя
харижиндя олан бязи бцтляри Яли(я) сындырыр. Пейьямбяр(с) Ялийя(я)
буйурур ки, яйил, мян сянин чийниня галхыб бцтляри сындырым. Яли, ашаьы
яйилир, Пейьямбяр(с) дя онун чийниня галхыр. Лакин бу заман Яли(я)
1 Мяьази Вагиди, ж-2, с-833
Ябядиййят нуру 541
щяддян артыг аьырлыг щисс едир. Бундан хябяр тутан Пейьямбяр(с)
Ялинин(я) чийниндян йеря дцшцб она буйурур ки, сян мяним чийнимя
галх. Яли(я) дя щязрятин чийниня галхыб юнжя мисдян дцзялмиш бюйцк
бцтц, ардынжа да диэяр бцтляри йеря атараг сындырыр.»1
Щижри доггузунжу яср шаирляриндян олан Ибн Яряндис Щилли бу бюйцк
фязилят щаггында йаздыьы гясидясиндя дейир: «Ялинин Ящмядин чийниня
галхмасы онун цчцн олдугжа бюйцк фязилятдир. Бу гощумлуг вя
сящабяликдян дя цстцндцр.»
Пейьямбярин(с) ямри иля Кябянин гапысы ачылыр, щязрят яллярини гапынын
щашийясиня диряйяряк жамаата цз тутуб буйурур: «Юз вядясиня ямял едяряк
бяндясиня кюмяк едян вя дцшмяни тякбашына даьыдан Аллаща щямд
олсун!» Щягигятян дя Аллащ-таала Пейьямбяри(с) юз йурдуна гайтаражаьына
даир вяд веряряк буйурмушду: «Гуранын чатдырылмасыны сяня важиб едян
Аллащ сяни мцтляг юз йурдуна гайтаражаг.»2
Бу жцмля иля Пейьямбяр(с) бир даща йаланчы олмадыьыны сцбут едиб
верилян вядянин эерчякляшдийини чатдырыр.
Мясжидцл-щярамы сцкут бцрцмцшдц. Щярянин бейниндя мцхтялиф
фикирляр долашырды. Мяккя мцшрикляри Пейьямбяря(с) етдикляри зцлм,
щагсызлыглары йада салыб арзуолунмаз агибятля цзляшяжяклярини
дцшцнцрдцляр. Щязрятля мцщарибяйя галхыб йахынларыны гятля йетирянляр,
щятта юзцнц дя юлдцрмяк истяйянляр инди онун сярянжамында идиляр. Инди
Пейьямбяр(с) онлардан истядийи кими интигам алмаг игтидарында иди.
Мцшрикляр бу ажы хатиряляри хатырлайараг бир-бириня дейирдиляр ки, йягин
Мцщяммяд щамымызы юлдцряжяк, йа да кимлярися юлдцрцб, кимлярися ясир
эютцряжяк. Онлар бу шейтани фикирляря гярг олдуьу бир щалда Пейьямбяр(с)
ашаьыдакы сюзляри иля сцкуту позуб диллянди: «Ня дейирсиниз? Ня
дцшцнцрсцнцз?» Щейрят ичярисиндя чаш-баш галмыш мцшрикляр титряк сясля
жаваб вердиляр ки, биз сянин баряндя йахшылыгдан башга бир шей
дцшцнмцрцк. Сяни юз бюйцк гардашымыз, бюйцк гардашымызын оьлу сайырыг.
Онсуз да сямими олан Пейьямбяр(с) онларын беля мещрибан давранышындан
тясирляниб буйурду ки, бу эцн мян дя сизя Йусиф пейьямбярин юз
1 Бу тарихи щадисянин мянбяляри щаггында ял-Гядир китабына (ж-7, с-10-13) мцражият едя билярсиниз.
2 Гясяс-85
542 Щязрят Мущяммяд (с)
гардашларына буйурдуьу сюзц дейирям: «Бу эцн сизя щеч бир эцнащ
йохдур. Аллащ сизи баьышлайар, О, чох рящимлидир.»
Мяккя мцшрикляри бу ана гядяр дя нисбятян архайынлашыб
Пейьямбярин(с) онлара эцзяштя эедяжяйини тяхмин етмишдиляр. Беля ки,
мцсялман сяркярдяляриндян бири Мяккяйя дахил оларкян: «Бу эцн дюйцш
эцнцдцр. Бу эцн сизин жаныныз да, малыныз да бизя щалалдыр.»-мязмунлу
бир бейт охудугда Пейьямбяр(с) она юз етиразыны билдирмиш вя етираз
яламяти олараг ону сяркярдялик вязифясиндян азад етмякля байраьы ондан
эери алмышды. Бязи мянбялярдя Ялинин(я), бязи мянбялярдя ися онун юз
оьлу сяркярдя сечиляряк атасындан байраьы эери алдыьы эюстярилир. Щямин
сяркярдя Хязряж гябилясинин башчысы Сяд ибн Цбадя олмушдур. Тябии ки,
Пейьямбярин(с) беля давранышы мяккялиляри цмидляндирмяйя билмязди.
Беля олан щалда мцшрикляр яфв едиляжяклярини эюзляйирдиляр. Цстялик Ябу
Сцфйан да Мясжидцл-щярама вя йахуд онун евиня сыьынанлара, йахуд юз
евиндя отуруб гапысыны баьлайанлара аман вермишди.1
Щамы сябирсизликля Пейьямбярин(с) щансы гярар гябул едяжяйини
эюзляйирди. Щязрят ашаьыдакы жцмлялярля цмуми яфв гярары чыхарыр: «Сиз мяня
чох пис щямвятянляр олдунуз. Пейьямбяр олдуьуму инкар едиб мяни юз
йурд-йувамдан говдунуз. Сыьындыьым йердя дя ращат бурахмайыб цстцмя
дюйцшя эялдиниз. Бцтцн бунлара ряьмян мян йеня дя сизи баьышлайыр вя
цзцмц сизя тутуб дейирям ки, чыхын эедин, сиз азад олунмушларсыныз.»2
Билалын Кябядя азан вермяси
Зющр намазынын вахты чатмышды. Исламын илк азанчысы Билал Кябя дамына
галхыб ужа сясля азан охумаьа башлайыр. Инадкар мцшрикляр азан сясини
ешитдикдя мцхтялиф сюзляр дейирдиляр. Кимиси дейирди ки, хош филанкясин щалына,
бу сяси ешитмядян юлцб эетди. Ябу Сцфйан ися бу щагда фикир билдирмяйяряк
дейир: «Мян щечня демяйяжяйям. Чцнки Мцщяммядя хябяр чатдыранлар
еля мящарятля ишляйирляр ки, горхурам мясжидин дашлары да она ишлясин.»
Юмрцнцн сонунадяк ясл Ислам нуру гялбиня сачмайан бу надан гожа
гейбля ялагяни хябярчиликдян айырд едя билмирди.
1 Мяьази Вагиди, ж-2, с-835; Бищарул-январ, ж-21, с-107, 132
2 Бищарул-январ, ж-21, с-107
Ябядиййят нуру 543
Зющр намазыны гылдыгдан сонра Пейьямбяр(с) Осман ибн Тялщяни
чаьыртдырараг Кябянин ачарларыны она тящвил вериб буйурур: «Бу вязифя (Кябя
ачарларыны сахламаг) сизин аиляйя мяхсусдур вя ону щеч кяс сиздян ала
билмяз.» Аллащ-тааланын: «Аллащ яманятляри сащибляриня гайтармаьы сизя ямр
едир»1-дейя буйурдуьу бир щалда Пейьямбярдян(с) дя мящз бу
эюзлянилирди. Яманятляри сащибиня гайтармагда Пейьямбяр(с) башгаларына
юрняк олмалы иди. Буна эюря рясмян жамаата елан едир ки, Кябянин
ачарларыны сахламаг вязифяси Осман ибн Тялщянин аилясиня мяхсусдур вя бу
вязифяни щеч ким онлардан ала билмяз. Йери эялмишкян гейд етмялийик ки,
Пейьямбяр(с) Кябянин ачарларынын сахланылмасы, Кябя цчцн юртцк
щазырланылмасы вя зявварлара су пайланылмасы вязифяляри истисна олмагла
Кябя иля баьлы Жащилиййят дюврцндян галмыш диэяр вязифяляри ляьв едир.
Пейьямбярин(с) юз гощумлары иля сющбяти
Пейьямбярин(с) гощумлары о щязрятля гощум олдугларына эюря
башгаларындан фяргляндиклярини, хцсуси цстцнлцйя малик олдугларыны
дцшцнмясинляр дейя, Пейьямбяр(с) онларла эюрцшцб бир хцтбя охуйур вя
онлара баша салыр ки, она гощум олмалары бундан суи-истифадя етмяляриня
сябяб олмамалыдыр. Ядалят вя бярабярлийин гачылмаз олдуьуну билдирян
Пейьямбяр(с) буйурур: «Ей Бяни-Щашим вя Ябдцлмцттялиб ювладлары! Мян
башгаларына олдуьу кими сизя дя Аллащын эюндярилмиш пейьямбярийям.
Бизим арамыздакы гощумлуг телляри гырылмазды. Анжаг еля тясяввцр етмяйин
ки, мянимля гощумлуьунуз сизи ахирят эцнцндян асудя едя биляр. Буну
щамы билмялидир ки, мяним достум йалныз тягвалы олан, Аллащдан горхан
шяхсдир. Эцнащкар инсанларла мяним достлуьум баш тутмаз. Мян
гийамятдя онун цчцн щеч ня едя билмярям. Мян юз ямялляримя, сиз дя юз
ямялляринизя эюря мясулиййят дашыйырсыныз.»2
Пейьямбярин(с) Мясжидцл-щярамдакы тарихи хцтбяси
Кябя ятрафында бюйцк издищам вар иди. Мцсялман вя мцшрик, дост-
дцшмян-щамы бир арайа эялмишди. Исламын вя Пейьямбярин(с) язямяти
щяр тяряфи бцрцмцшдц. Пейьямбярин(с) юз дявятинин ясл мащиййятини
ачыгламаг цчцн чох эюзял фцрсят иди. Тяхминян ийирми ил юнжя башлайыб
1 Ниса-58
2 Бищарул-январ, ж-21, с-111
544 Щязрят Мущяммяд (с)
мцшриклярин инадкарлыьы цзцндян ачыглайа билмядийи дявяти инди бяйан
етмяйин вахты иди.
Пейьямбяр(с) юзц дя мяккяли олдуьундан, тябии ки, мяккялилярин
дярдини вя бу дярдлярин дярманыны чох йахшы билирди. О, Мяккя
жамаатынын щагдан узаг дцшмяляринин ясл сябябини йахшы анлайырды. Буна
эюря дя бу дярдляря мялщям гоймаг гярарына эялир. Инди щязрятин
буйурдуьу хцтбядян бязи мягамлары диггятинизя чатдырырыг.
1) Ясл-нясябля юйцнмя
Ясл-нясябля юйцнцб фяхр етмяк яряблярин ян цмдя проблемляриндян
бири олмушдур. Ярябляр арасында ян бюйцк шяряф, фяхр едиля биляжяк ян ясас
амил сайылыб-сечилян щансыса бир гябиляйя мянсуб олмалары иди.
Пейьямбяр(с) бу йанлыш фикри арадан галдырмаг мягсядиля буйурур: «Ай
жамаат, Аллащ-таала Ислам сайясиндя Жащилиййят адят-янянялярини арадан
галдырмышдыр. Щеч ким ата-бабасы (ясл-нясяби) иля фяхр етмясин. Щамыныз
Адямдян, Адям ися торпагдан йарадылмышдыр. Ян йахшы инсан тягвалы
олан, Аллащдан горхан шяхсдир.» Щязрят цстцнлцйцн йалныз тягва ясасында
олдуьуну даща габарыг шякилдя чатдырмаг цчцн юз хцтбясиндя инсанлары
ики дястяйя бюлцр вя йалныз тягванын цстцнлцк мейары олдуьуну
сюйлямякля диэяр юзялликлярин цстцндян хятт чякяряк буйурур: «Аллащ
дярэащында инсанлар ики дястяйя бюлцнцр. Бир дястя Аллащдан горхуб
тягвалы оланлар, диэяри ися Аллаща аси чыхыб эцнащ едянляр. Биринжи дястя
Аллащын няздиндя щюрмятли, икинжи дястя ися хардыр.»
2) Яряб олмагла юйцнмя
Пейьямбяр(с) чох йахшы билирди ки, бу миллят яряб олдуьу цчцн юзцнц
башгаларындан цстцн щесаб едир. Бу фикир онларын ганына гарышмышды. Бу
фикрин дя йанлыш олдуьуну чатдырмаг мягсядиля щязрят беля буйурур:
«Яряб олмаьын щеч бир юзяллийи, цстцнлцйц йохдур. Ющдясиня дцшян
мясулиййяти йериня йетирмякдя сящлянкарлыг едян шяхся ясл-нясяби,
миллийяти щеч ня иля кюмяк едя билмяз.»
3) Инсанлар арасындакы бярабярлик
Пейьямбяр(с) миллятиндян, иргиндян асылы олмайараг бцтцн
инсанларын бярабяр олдуьуну сюйляйяряк буйурур: «Адямин дюврцндян
Ябядиййят нуру 545
бу эцнцмцзядяк бцтцн инсанлар дараг дишляри кими бярабяр олмушлар.
Ярябин гейри-ярябдян, гырмызыдярилинин гарадярилидян щеч бир фярги
йохдур. Цстцнлцк йалныз вя йалныз тягва ясасындадыр.»
Пейьямбяр(с) щяля йеддинжи ясрдя инсанлар арасындакы бярабярлийи,
щцгуглары ачыглайараг иргчилийя гаршы мцбаризя апармышдыр.
4) Йцз иллик мцщарибяляр вя кющня ядавят
Узун-узады дюйцшляр, гарятляр нятижясиндя ярябляр олдугжа кинли,
ядавятли бир миллятя чеврилмишди. Чох жцзи сябябляр бюйцк дюйцшлярин
башланмасына сябяб олурду. Бцтцн Ярябистан йарымадасына щаким
кясилян Пейьямбяр(с) инди беля бюйцк бир проблемля цзляшмишди вя буна
мцтляг бир чаря гылмаг тяляб олунурду. Пейьямбяр(с) чыхыш йолуну
бунда эюрцр ки, Жащилиййят дюврцндя баш вермиш гырьынларын щамысы
унудулсун. Мящз бу йолла сабитлийи горуйуб сахламаг мцмкцн оларды.
Буна эюря дя щязрят буйурур: «Ай жамаат, Жащилиййят дюврцндяки мал-
дювлят иддиасы, дюйцшляр вя юйцнмяляр гцввядян дцшцр, бу эцндян
етибарян онларын щамысы етибарсыз сайылыр.»
5) Ислам гардашлыьы
Пейьямбярин(с) буйурдуьу хцтбянин бир щиссяси мцсялманын диэяр
мцсялманын бойнундакы щцгугларына щяср олунмушду. Щязрят бу кими
сюзлярля гейри-мцсялманларда Ислама мараг йаратмаг вя бу йолла онлары
да Ислама жялб етмяк мягсяди эцдцрдц. Бу мягсядля Пейьямбяр(с) беля
буйурур: «Мцсялман мцсялманын гардашыдыр. Бцтцн мцсялманлар бир-
бири иля гардашдырлар. Гейри-мцсялманларла мцнасибятдя онлар бир яля
бянзяйирляр. Щамынын щцгугу бярабярдир. Ян кичик мцсялман беля
бцтцн мцсялманлар адындан аман веря биляр.»1
Жинайяткарларын йахаланмасы
Пейьямбярин(с) мещрибан, сямими, эцзяштя эедян олмасында
гятиййян шцбщя йохдур. Бязи сящабялярин етиразына ряьмян, о щязрят
цмуми яфв гярары верир. Анжаг буна бахмайараг бир нечя няфяр вар иди
ки, онларын яфв едилмяси ясла мяслящят дейилди. Чцнки онларын тюрятдийи
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-412; Бищарул-январ, ж-21, с-105
546 Щязрят Мущяммяд (с)
жинайятляря эюз йумуб яфв едиляжякляри тягдирдя йеня дя щямин
жинайятляря ял ата билярдиляр. Буна эюря дя мцсялманлар онларын бязисини
кцчядя, базарда, щятта мясжиддя йахалайыб гятля йетирирляр. Ики няфяр ися1
Ямирял-мюминин Ялинин(я) бажысы Цмми Щанинин евиня сыьыныр. Яли(я)
бундан хябяр тутдугда силащланмыш щалда бажысынын евини мцщасиряйя
алыр. Цмми Щани евдян чыхдыгда танымадыьы бир сяркярдя иля цзляшир.
Дярщал юзцнц тягдим едяряк дейир ки, мян мцсялман бир гадын олараг
бу ики няфяря аман вермишям. Мцсялман гадынын вердийи аман да
мцсялман кишинин вердийи аман кими етибарлы олмалыдыр. Бу заман Яли(я)
юзцнц танытдырмаг цчцн дябилгяни башындан чыхарыр. Цмми Щани
гардашыны эюржяк таныйыр. Талейин узун илляр айры салдыьы бажы-гардаш гол-
бойун олуб гужаглашырлар. Щяр икисинин эюзцндян севинж йашлары ахыр. Щяр
икиси Пейьямбярин(с) щцзуруна эялдикдя щязрят, Цмми Щанинин вердийи
аманын гцввядя галдыьыны билдирир.
Юлдцрцлмяси барядя ямр верилмиш он няфярдян бири дя яввялжя Исламы
гябул едиб йенидян кафир олмуш Абдуллащ ибн Сяд ибн Ябу Сярщ иди.
Лакин о да Османын васитячилийи иля жаныны юлцмдян гуртарыр.
Бядр дюйцшцндян сонракы дюйцшлярин ясас сябябкарларындан олан
Якрямя ибн Ябу Жящл Йямяня гачса да сонрадан щяйат йолдашынын
васитячилийи иля о да яфв едилир.
Бядр дюйцшцндя гятля йетирилмиш Цмяййянин оьлу Сяфван да юлцм
щюкмц верилянляр арасында иди. О, эцнцн эцнорта чаьы бир мцсялманы
атасынын гисасы ады иля дара чякмякля йанашы бир сыра диэяр жинайятляр дя
тюрятмишди. Юлдцрцляжяйини гят етдикдя дяниз йолу иля Щижазы тярк етмяк
гярарына эялир. Цмейр ибн Вящяб Пейьямбярдян(с) ону яфв етмясини хащиш
етдикдя щязрят онун сюзцнц йеря салмыр, Сяфваны яфв едир. Цмейр Жяддя
лиманына эялиб Сяфванын яфв едилдийини она чатдырыр вя щяр икиси Мяккяйя
дюнцр. Пейьямбярин(с) эюзц зяманянин ян бюйцк жинайяткарларындан
олан Сяфвана саташдыгда сон дяряжя мещрибанлыгла буйурур ки, сянин жанын
да, малын да тохунулмаздыр, лакин йахшы олар Исламы гябул едясян. О, бу
барядя дцшцнцб гярар вермяк цчцн ики ай мющлят истяйир. Пейьямбяр(с)
1 Ибн Щишам бу ики няфярин Щарис ибн Щишам вя Зцщейр ибн Ябу Цмяййя олдуьуну гейд
етмишдир.
Ябядиййят нуру 547
ися даща йахшы дцшцнцб-дашынмаг вя Исламы жани-дилдян гябул етмяси
цчцн она дюрд ай мющлят верир. Дюрд ай баша чатмамыш Сяфван Исламы
гябул едяряк мцсялманларын сырасына гошулур.1
Бу кими щадисяляри обйектив шякилдя арашдырдыгда мялум олур ки,
гярязли шяргшцнасларын сюйлядийинин яксиня олараг мцшрик башчылары Исламы
гябул етмякдя там сярбяст олмуш вя щяр щансы мяжбуриййятдян сющбят
эедя билмяз. Онлар няинки мяжбур едилмямиш, щятта сяй эюстярилмишдир
ки, Исламы дцшцнцб шцурлу шякилдя гябул етсинляр.
Инди ися диггят чякян ики мягама тохунмаьы мягсядяуйьун щесаб
едирик.
Мяккя гадынларынын Пейьямбяря(с) бейяти
Ягябя бейятиндян сонра2 Пейьямбяр(с) илк дяфя олараг ашаьыдакы
ишлярля ялагядар гадынларла бейят едир:
1) Аллаща шярик гошмасынлар.
2) Оьурлуг етмясинляр.
3) Позьунлуг етмясинляр.
4) Ушагларыны юлдцрмясинляр.
5) Башга кишилярдян олан ушаглары юз ярляриня нисбят вермясинляр.
6) Йахшы ишлярдя Пейьямбяря(с) гаршы чыхмасынлар.
Бейят мярасиминин кечирилмяси цчцн Пейьямбяр(с) су иля долу бир габ
эятирилмясини ямр едир. Сонра да суйа бир гядяр ятир сяпиб мцбаряк ялини
онун ичиня салыб йухарыда дейилянляри ещтива едян айяни (Мумтящяня-12)
охуйур. Бунун ардынжа йериндян галхыб буйурур: «Дедикляримля разылашыб
мяня бейят етмяк истяйянляр ялини суйа салыб чыхартсын.»
Пейьямбярин(с) бу щярякятинин сябяби о иди ки, Мяккя гадынлары
арасында хейли сайда позьун шяхсляр вар иди. Онлардан бир даща беля ишляр
эюрмямяляриня даир ящд алынмасайды, сонралар йеня дя юз чиркин
ямялляриня давам едяжякляри мцмкцн иди. Беля гадынлардан бири дя Ябу
Сцфйанын арвады, Мцавийянин анасы щаггында щеч бир хош сюз демяк
мцмкцн олмайан Щинд иди. О, юз фикирлярини яриня диктя етмякля Ябу
Сцфйаны да йолдан чыхарырды. Щятта Ябу Сцфйан сцлщ етмяк фикриня
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-417
2 Щижрятдян яввял баш тутмуш Ягябя бейятиндя йетмишдян артыг киши вя цч гадын иштирак етмишди.
548 Щязрят Мущяммяд (с)
дцшдцйц вахтларда Щинд жамааты дцшмянчилийя, дюйцшя тящрик едирди.
Цщцд дюйцшцнцн ясас сябябкарларындан бири мящз Щинд олмушдур.
Щямин дюйцшдя йетмиш мцсялман, о жцмлядян Пейьямбярин(с) ямиси
Щямзя шящид олду. Бу инсафсыз гадын еля бир вящшилик щяддиня чатыр ки,
Щямзянин жийярини чыхарыб дишляйир.
Пейьямбярин(с) Щинд вя онун кимилярдян бцтцн жамаатын эюзц
гаршысында бейят алмагдан башга йолу йох иди. Щязрят йухарыда сюйлядийимиз
бяндляри буйураркян «оьурлуг етмясинляр» бяндини сюйлядикдя сир-сифятини
юртмцш Щинд айаьа галхараг дейир: «Ей Пейьямбяр, гадынлары оьурлуг
етмямяйя сясляйирсян. Бяс мян ня едим? Ярим чох хясис олуб вя бу
сябябдян мян ара-сыра ондан оьурлуг етмишям.» Бу заман Ябу Сцфйан
йериндян галхыб дейир ки, кечмиши мян щалал едирям, сян сюз вер ки, бундан
сонра оьурлуг етмяйяжяксян. Пейьямбяр(с) Ябу Сцфйанын сюзцндян Щинди
таныйараг сорушур ки, сян Цтбянин гызысан? Щинд жаваб верир: «Бяли, ей
Пейьямбяр. Бизим эцнащымыздан кеч, Аллащ да сяня мярщямят етсин!»
Пейьямбяр(с) диэяр бянди буйуруб «позьунлуг етмясинляр» сюйлядикдя
Щинд йеня дя айаьа галхыб юзцня бяраят газандырмагдан ютрц дейир ки, щеч
азад гадын да беля бир иш эюряр?! О, бу жцмля иля юзцня бяраят газандырмаг
истядийи щалда яксиня, юзцнц даща да рцсвай едир. Щятта орада оланлар
арасында Жащилиййят дюврцндя Щиндля позьун ишляр эюрянляр онун бу сюзцнц
тяяжжцбля гаршылайыб эцлцмсяйирляр.1
Мяккя вя ятрафдакы бцтханаларын даьыдылмасы
Мяккя ятрафында мцхтялиф гябилялярин мябяди щесаб едилян чохлу
бцтхана вар иди. Пейьямбяр(с) щямин бцтханалары даьытмаг мягсяди иля
мцхтялиф истигамятляря дястяляр эюндярир. Ейни заманда Мяккядя дя
елан едилир ки, кимин евиндя бцт варса, сындырыб мящв етсин.2 Йери
эялмишкян гейд едяк ки, Сува бцтцнц сындырмаг Ямр ибн Аса, Мянат
бцтцнц сындырмаг да Сяд ибн Зейдя тапшырылыр.
«Жцзеймя ибн Амир» гябилясини Ислама дявят едиб «Цзза» бцтцнц
сындырмаг мягсядиля Халид ибн Вялид бир дястянин мцшайияти иля гябилянин
йашадыьы яразийя йолланыр. Пейьямбяр(с) она ган тюкмямяйи, дюйцшя
1 Мяжмяцл-бяйан, ж-5, с-276
2 Бищарул-январ, ж-21, с-140
Ябядиййят нуру 549
эиришмямяйи тапшырараг Ябдцррящман ибн Овфу да онун кюмякчиси
тяйин едир.
Жащилиййят дюврцндя Бяни-Жцзеймя гябиляси Халидин ямиси иля
Ябдцррящманын атасыны Йямяндян гайыдаркян гятля йетирдийиндян,
Халидин онлара гаршы ядавяти вар иди. Бяни-Жцзеймянин йашадыьы яразийя
чатдыгда бцтцн гябиля цзвцляринин силащландыьыны эюрян Халид онлара
дейир ки, силащларынызы йеря атын, бцтпярястлик дюврц архада галды. Инди
бцтцн Мяккя Ислам ордусунун табечилийиндядир. Гябиля башчылары силащы
йеря гойуб тяслим олмаг гярарына эялирляр. Лакин араларындан бир няфяр
Халидин щийля ишлятдийини дуйуб дейир ки, тяслим олажаьымыз тягдирдя ясир
дцшцб сонра да юлцмя мящкум олажаьыг. Халид ися юз нювбясиндя Ислам
ясасларына уйьун олмайараг бцтцн гябиля цзвцляринин ял-голунун
баьланмасыны ямр едир. Сонра да онларын бир дястяси Халидин ямри иля
гятля йетирилир, галанлары ися азад едилир.
Халидин бу юзбашыналыьы Пейьямбяря(с) чатдыгда чох наращат олур.
Дярщал Ялийя(я) эюстяриш верир ки, щямин гябилянин йанына эедиб онлара
дяймиш бцтцн зийаны, еляжя дя юлдцрцлянлярин ган бащасыны юдясин. Яли(я)
Пейьямбярин(с) эюстяришинин ижрасы заманы еля дягиг ишляйир ки, щятта
итлярин су ичдийи вя Халидин щцжуму заманы сынмыш тахта су габынын да
пулуну юдяйир. Сонра да бцтцн зярярчякмишлярдян сорушур ки, дяймиш
зийан тамамиля юдянилдими? Щамы бир аьыздан: «Бяли»-дейя жаваб верир.
Яли(я) архайынлыг йарансын дейя, онлара бир гядяр дя ялавя пул вериб
буйурур ки, бирдян еля бир шей олар ки, щеч хябяриниз олмаз. Мяккяйя
гайыдыб эюрдцйц ишляр барядя Пейьямбяря(с) мялумат вердикдя щязрят
онун щярякятини алгышлайыр, сонра ися айаьа галхыб цзц гибляйя дайанараг
яллярини йухары галдырдыьы щалда буйурур: «Илащи, Халид ибн Вялидин
тюрятдийи жинайятдян Сяня пянащ апарырам! Мян она беля бир эюстяриш
вермямишдим.»1
Ямирял-мюминин Яли(я) зярярчякянляря мадди зийанларла йанашы
мяняви зийанларын да явязини юдяйир. Беля ки, Халидин щцжумундан
горханлара да бир мигдар пул веряряк онлардан щал-ящвал тутур.
Пейьямбяр(с) Ялинин(я) бу ядалятли щярякятиндян хябярдар олдугда
1 Сирейи Ибн Щишам, ж-2, с-430
550 Щязрят Мущяммяд (с)
буйурур: «Яли, мян сянин бу щярякятини чохсайлы гырмызы тцклц дявялярля дя
дяйишмярям.1 Яли, сян мяним разылыьымы жялб етдин, Аллащ сяндян разы
олсун! Яли, сян мцсялманларын рящбяри, бялядчисисян! Хошбяхт о адамдыр ки,
сянинля дост олуб сянин йолунла эетсин. Бядбяхт дя о адамдыр ки, сяня
дцшмян олуб сянин йолундан чыхсын. Сянин мяня олан мцнасибятин ейниля
Щарунун Мусайа олан мцнасибяти кимидир.2 Биржя фярг одур ки, мяндян
сонра Пейьямбяр олмайажаг.»3
1 Ял-Хисал, ж-2, с-125
2 Ямали (Шейх Туси), с-318
3 Ямали (Шейх Сядуг), с-105