Kajian Pelaksanaan Projek Rintis Diversion Bagi Kanak-Kanak Yang Mempunyai Konflik Dengan Undang-Undang Di Malaysia (2021)

KEMENTERIAN PEMBANGUNAN WANITA,
KELUARGA DAN MASYARAKAT

KAJIAN PELAKSANAAN
PROJEK RINTIS DIVERSION
BAGI KANAK-KANAK YANG
MEMPUNYAI KONFLIK DENGAN
UNDANG-UNDANG DI MALAYSIA

KAJIAN PELAKSANAAN PROJEK RINTIS
DIVERSION BAGI KANAK-KANAK YANG
MEMPUNYAI KONFLIK DENGAN UNDANG-

UNDANG DI MALAYSIA

2021

DISEDIAKAN OLEH:
UPUM SDN. BHD.

1.

Pasukan Perunding

Dr Farah Nini Dusuki *Ketua Perunding
Profesor Madya Dr Haris Abdul Wahab
Dr Najwa Rosli
Puan Aisyah Mohd Soberi

Pembantu Penyelidik

Sitti Najihah Rusli
Farah Nabihah Sofian

KANDUNGAN

SENARAI SINGKATAN KATA ................................................................................... i
SENARAI JADUAL................................................................................................... iii
SENARAI CARTA..................................................................................................... iv
RINGKASAN EKSEKUTIF ..................................................................................... viii

BAB 1: PENGENALAN ............................................................................................. 1
1.1 PENGENALAN .............................................................................................. 1
1.2 LATAR BELAKANG PROJEK RINTIS DIVERSION...................................... 3
1.3 LATAR BELAKANG KAJIAN ........................................................................ 4
1.4 OBJEKTIF-OBJEKTIF KAJIAN ..................................................................... 5
1.5 TAKRIFAN OPERASI.................................................................................... 7
1.5.1 Kanak-Kanak yang Mempunyai Konflik dengan Undang-Undang....7
1.5.2 Diversion........................................................................................... 8
1.6 PUNCA KUASA DAN GARIS PANDUAN AMALAN DIVERSION................. 8
1.6.1 Perundangan .................................................................................... 8
1.6.2 Garis Panduan Amalan..................................................................... 9
1.7 BATASAN KAJIAN ......................................................................................10
1.7.1 Kesukaran Mendapatkan Kelulusan daripada Pihak-Pihak Atasan
.................................................................................................................10
1.7.2 Kelewatan dan Kegagalan Mendapatkan Data Kes Secara
Terperinci ................................................................................................. 11
1.7.3 Kesan Pandemik Covid-19 yang Semakin Meruncing .....................12
1.8 KEPENTINGAN KAJIAN..............................................................................12

1.

BAB 2: SOROTAN LITERATUR ............................................................................. 13
2.1 KONSEP ASAS DIVERSION ..................................................................... 13
2.2 DIVERSION MENURUT KERANGKA PERUNDANGAN
ANTARABANGSA ......................................................................................19
2.3 DIVERSION MENURUT KERANGKA PERUNDANGAN DAN AMALAN
DI MALAYSIA ..............................................................................................23
2.4 ISU-ISU YANG MENDORONG KEPADA PELAKSANAAN DIVERSION
DI MALAYSIA ..............................................................................................25
2.4.1 Pengulangan Kesalahan................................................................ .26
2.4.2 Isu-Isu berkaitan Penahanan ..........................................................27
2.5 PANDANGAN-PANDANGAN TERHADAP PELAKSANAAN DIVERSION
DI MALAYSIA.................................................................................................32
2.5.1 Pemegang Taruh Sistem Keadilan Kanak-kanak .......................... .32
2.5.2 Kanak-Kanak .................................................................................. 36

BAB 3: KAEDAH KAJIAN........................................................................................39
3.1 PENGENALAN ........................................................................................... .39
3.2 LOKASI KAJIAN .......................................................................................... 39
3.3 REKA BENTUK KAJIAN.............................................................................. 39
3.4 POPULASI DAN SAMPEL KAJIAN............................................................. 40
3.4.1 Pensampelan Secara Bertujuan ..................................................... 42
3.4.2 Pensampelan Secara Rawak.......................................................... 43
3.5 TEKNIK PENGUMPULAN DATA................................................................ 45
3.5.1 Kajian Secara Literatur.................................................................... 45
3.5.2 Tinjauan Persepsi............................................................................ 46
3.5.3 Temu Bual Informan Utama.............................................................46
3.5.4 Perbincangan Fokus Berkumpulan..................................................47
3.6 INSTRUMEN DAN PROTOKOL................................................................. 48
3.6.1 Borang Soal Selidik dalam Talian................................................ ...48
3.6.2 Protokol Temu Bual Informan Utama (KII) dan Perbincangan
Fokus Berkumpulan (FGD) ......................................................................48
3.7 KAEDAH ANALISIS DATA ..........................................................................50

1.

BAB 4: KERANGKA PELAKSANAAN PROJEK RINTIS DIVERSION .................. 51
4.1 PENGENALAN ............................................................................................ 51
4.2 AGENSI-AGENSI UTAMA........................................................................... 51
4.2.1 Polis Diraja Malaysia (PDRM)......................................................... 51
4.2.2 Jabatan Peguam Negara (AGC) ..................................................... 52
4.2.3 Jabatan Kebajikan Masyarakat (JKM) ............................................ 52
4.3 PROSES DIVERSION DI BAWAH PROJEK RINTIS.................................. 52
4.3.1 Kelayakan Asas bagi Program Diversion ....................................... 53
4.3.2 Proses Amaran Polis ...................................................................... 57
4.3.3 Proses Amaran Keras..................................................................... 59
4.3.4 Proses Program Intervensi ............................................................. 62
4.4 KESAN DIVERSION................................................................................... 74

BAB 5: DAPATAN KAJIAN BAGI PELAKSANAAN PROJEK RINTIS DIVERSION
....................................................................................................................... 75

5.1 PENGENALAN ............................................................................................ 75
5.2 JUMLAH KES DIVERSION ......................................................................... 75

5.2.1 Bilangan Kes Amaran Polis ............................................................ 76
5.2.2 Bilangan Kes Amaran Keras ........................................................... 78
5.2.3 Bilangan Kes Dialihkan ke Program Intervensi................................ 79
5.2.4 Pertimbangan bagi Kes-Kes yang Layak untuk Diversion ................81
5.3 DAPATAN KAJIAN: UMUM ........................................................................ .84
5.3.1 Demografi Responden Soal Selidik................................................. 84
5.3.2 Demografi Responden Perbincangan Berkumpulan Fokus
(FGD) & Temu Bual Informan Utama (KII) ............................................. .86
5.4 PENGETAHUAN TENTANG PENGENALAN PROJEK RINTIS
DIVERSION................................................................................................. 87
5.5 LATIHAN UNTUK MELAKSANAKAN PROJEK RINTIS DIVERSION .........88
5.6 KEFAHAMAN UMUM .................................................................................. 89
5.7 DAPATAN KAJIAN: AMARAN POLIS ......................................................... 93

1.

5.7.1 Kefahaman..................................................................................... 93
5.7.2 Sikap ............................................................................................ 100
5.7.3 Amalan ......................................................................................... 107
5.8 DAPATAN KAJIAN: AMARAN KERAS..................................................... 118
5.8.1 Kefahaman................................................................................... 118
5.8.2 Sikap ............................................................................................ 125
5.8.3 Amalan ......................................................................................... 135
5.9 DAPATAN KAJIAN: PROGRAM INTERVENSI ........................................ 136
5.9.1 Kefahaman................................................................................... 136
5.9.2 Sikap ............................................................................................ 144
5.9.3 Amalan ......................................................................................... 156
5.10 DAPATAN KAJIAN: PERMASALAHAN YANG
MENGHALANG PELAKSANAAN DIVERSION SECARA EFEKTIF .........173
5.11 DAPATAN KAJIAN: CADANGAN UNTUK PENAMBAHBAIKAN ............. 181

BAB 6: DAPATAN KAJIAN MENGENAI KAPASITI DAN KEUPAYAAN SUMBER
BAGI PELAKSANAAN DIVERSION YANG BERKESAN..................................... 187

6.1 PENGENALAN ......................................................................................... 187
6.2 POLIS DIRAJA MALAYSIA (PDRM) ........................................................ 187

6.2.1 Masalah Kapasiti.......................................................................... 188
6.2.2 Prasarana yang Diperlukan.......................................................... 189
6.3 PEJABAT PEGUAM NEGARA (AGC) ...................................................... 192
6.3.1 Keputusan mengenai Kuasa Khusus bagi Menentukan
Tindakan yang Diambil bagi Kes ...........................................................192
6.3.2 Keperluan kepada Prosedur Operasi Standard (SOP)
Dalaman............................................................................................... .193
6.3.3 Keperluan kepada Senarai Program-Program Intervensi
oleh JKM.................................................................................................193
6.4 JABATAN KEBAJIKAN MASYARAKAT (JKM)..........................................193

1.

6.4.1 Memanjangkan Tempoh Menyediakan Laporan Penilaian Risiko
dari 7 kepada 14 hari ............................................................................. 194
6.4.2 Keperluan kepada Pegawai Akhlak yang Lebih Ramai Terutama
Sekali di Lokasi yang Berkepadatan Penduduk Lebih Tinggi ................ 194
6.4.3 Keperluan kepada Latihan-Latihan yang berkaitan
dengan Program Diversion ................................................................... 196
6.4.4 Keperluan untuk Menambah Bilangan Kaunselor di Daerah ........ 196
6.4.5 Keperluan kepada Sistem Pendataan yang Bersepadu
yang Menghubungkan Ketiga-Tiga Agensi terlibat dengan Diversion ...197

BAB 7: DAPATAN KAJIAN BAGI PERSEPSI TERHADAP KANAK-KANAK YANG
MEMPUNYAI KONFLIK DENGAN UNDANG-UNDANG DAN PENERIMAAN
TERHADAP DIVERSION....................................................................................... 200

7.1 PENGENALAN ......................................................................................... 200
7.2 PERSEPSI TERHADAP KANAK-KANAK YANG MEMPUNYAI

KONFLIK DENGAN UNDANG-UNDANG ..................................................201
7.2.1 Faktor-Faktor yang Mendorong Kanak-Kanak
Melakukan Kesalahan ........................................................................... 201
7.2.2 Jenis-Jenis Kesalahan yang Lazim Dilakukan oleh
Kanak-Kanak......................................................................................... 202
7.2.3 Pengaruh Utama terhadap Kehidupan Kanak-Kanak ................... 203
7.2.4 Langkah-Langkah yang Diambil untuk Menangani
Kanak-Kanak Apabila Membuat Kesalahan.......................................... 204

7.3 PERSEPSI TENTANG SISTEM KEADILAN JENAYAH YANG
SEDIA ADA .............................................................................................. 209

7.4 PENERIMAAN MENGENAI DIVERSION ................................................. 212

1.

7.4.1 Kewajaran Diversion sebagai Langkah Alternatif untuk
Mengendalikan Kanak-kanak yang Mempunyai Konflik dengan
Undang-Undang ................................................................................... 212
7.4.2 Kewajaran Amaran Polis .............................................................. 216
7.4.3 Kewajaran Amaran Keras............................................................. 216
7.4.4 Kewajaran Program Intervensi ..................................................... 217
7.4.5 Skop Kesalahan-Kesalahan yang Boleh Dipertimbangkan
untuk Diversion .......................................................................................218
7.4.6 Keperluan untuk Peruntukan Perundangan yang Khusus bagi
bagi Diversion .........................................................................................219

BAB 8: PENANDAARASAN AMALAN DIVERSION DI NEGARA-NEGARA
TERPILIH............................................................................................................... 221

8.1 PENGENALAN ......................................................................................... 221
8.2 NEW ZEALAND........................................................................................ 222

8.2.1 Perkembangan Diversion ........................................................... ..222
8.2.2 Kerangka Undang-Undang Diversion .......................................... 225
8.2.3 Kaedah-Kaedah Diversion............................................................ 228
8.2.4 Jenis Kesalahan yang Boleh Melalui Diversion ....................... .....237
8.2.5 Pengajaran................................................................................... 238
8.3 THAILAND................................................................................................ 240
8.3.1 Perkembangan Diversion ........................................................... ..240
8.3.2 Kerangka Undang-Undang Diversion ....................................... ...241
8.3.3 Kaedah-Kaedah Diversion.......................................................... ..245
8.3.4 Jenis Kesalahan yang Boleh Melalui Diversion ........................... 246
8.3.5 Pengajaran................................................................................... 247

1.

8.4 AUSTRALIA ............................................................................................. 249
8.4.1 Perkembangan Diversion ........................................................... ..249
8.4.2 Kerangka Undang-Undang Diversion ....................................... ...249
8.4.3 Kaedah-Kaedah Diversion.......................................................... ..257
8.4.4 Jenis Kesalahan Yang Boleh Melalui Diversion........................... 271
8.4.5 Pengajaran................................................................................... 272

8.5 ENGLAND DAN WALES.......................................................................... 274
8.5.1 Perkembangan Diversion ........................................................... ..274
8.5.2 Kerangka Undang-Undang Diversion ....................................... ...277
8.5.3 Kaedah-Kaedah Diversion.......................................................... ..284
8.5.4 Jenis Kesalahan Yang Boleh Melalui Diversion....................... ....288
8.5.5 Pengajaran................................................................................... 289

8.6 SINGAPURA............................................................................................. 290
8.6.1 Perkembangan Diversion ........................................................... ..290
8.6.2 Kerangka Undang-Undang Diversion .......................................... 291
8.6.3 Kaedah-Kaedah Diversion.......................................................... ..292
8.6.4 Jenis Kesalahan yang Boleh Melalui Diversion ........................... 296
8.6.5 Pengajaran................................................................................... 297

8.7 RUMUSAN PERBANDINGAN AMALAN TERBAIK DI NEGARA-
NEGARA PENANDAARASAN .......................................................... .........299

BAB 9: KESIMPULAN PENILAIAN PELAKSANAAN .......................................... 308
9.1 PENILAIAN TIGA JENIS KAEDAH DIVERSION ...................................... 308
9.1.1 Amaran Polis ................................................................................ 308
9.1.2 Amaran Keras............................................................................... 311
9.1.3 Program Intervensi ....................................................................... 313
9.2 PENILAIAN PENERIMAAN AGENSI-AGENSI TERLIBAT........................315
9.3 PENILAIAN PENERIMAAN KETUA-KETUA KOMUNITI,
PENGELOLA PERKHIDMATAN PENGADILAN, KANAK-KANAK DAN
AHLI KELUARGA.......................................................................................316
9.4 PENILAIAN KAPASITI DAN KEUPAYAAN SUMBER ............................... 318

1.

9.4.1 Pangkalan Data ........................................................................... 318
9.4.2 Bilangan Pegawai ........................................................................ 319
9.4.3 Latihan ......................................................................................... 320
9.4.4 Prosedur Operasi Standard (SOP) .............................................. 321
9.4.5 Sistem Petunjuk Prestasi Utama (KPI) ......................................... 323
9.5 PENILAIAN KEPERLUAN PINDAAN PERUNDANGAN .......................... 324
9.6 PENILAIAN STRATEGI KOMUNIKASI BAGI MENINGKATKAN
KESEDARAN DAN PENERIMAAN KOMUNITI DAN ORANG AWAM
TERHADAP PROGRAM DIVERSION...................................................... 326
9.6.1 Kesedaran terhadap Hak Kanak-Kanak dan Pengalaman yang
Ditempuhi Kanak-Kanak yang Mempunyai Konflik dengan Undang-
Undang..................................................................................................... 327
9.6.2 Advokasi di Tempat-Tempat Awam ................................................. 327
9.6.3 Mengenalpasti Individu-Individu, Badan-badan dan Agensi-
Agensi yang Mempunyai Kepakaran Khusus........................................... 328
9.6.4 Memperkasakan Laman Sesawang Agensi-Agensi yang
Terlibat....................................................................................................... 328
9.6.5 Menggunakan Media Sosial..............................................................329

9.6.6 Melibatkan Social Influencer dan Selebriti dalam Usaha Advokasi
dan juga Program Intervensi Diversion...................................................330
9.6.7 Penglibatan Guru-Guru Sekolah dan Persatuan Ibu Bapa dan Guru-
Guru (PIBG) ............................................................................................. 330
9.6.8 Program Ops Didik yang Dianjurkan oleh Pegawai Perhubungan
Awam BPJKK dan Sekolah-Sekolah.................................................. .......331
9.6.9 Topik mengenai Hak Kanak-Kanak, Sistem Pengadilan Kanak-
Kanak yang Mempunyai Konflik dengan Undang-Undang dan
Diversion Diajar melalui Pendidikan Sivik .................................................331
9.6.10 Program Kesedaran dengan Kerjasama Institut Pengajian
Tinggi Awam (IPTA) dan Institut Pengajian Tinggi Swasta (IPTS) ............332
9.6.11 Menjadikan Hak Kanak-Kanak, Sistem Pengadilan Kanak-
Kanak yang Mempunyai Konflik dengan Undang-Undang dan Diversion
sebagai Satu Topik dalam Seminar atau Webinar Keibubapaan ............ 332
9.6.12 Peranan Para Ahli Politik............................................................... 332

1.

9.6.13 Mengenalpasti Kekuatan Individu di dalam Komuniti Tersebut
.............................................................................................................. 333

BAB 10: CADANGAN-CADANGAN STRATEGIK BAGI PELAKSANAAN
PROGRAM DIVERSION KE SELURUH NEGARA ............................................... 334

10.1 STRATEGI JANGKAMASA PENDEK ......................................................... 335
10.1.1 Menyemak Prosedur Operasi Standard Antara Agensi (SOP
Antara Agensi) ........................................................................................... 335
10.1.2 Mengadakan SOP Dalaman Khusus bagi Timbalan Pendakwa
Raya (TPR) dan Menyemak Semula SOP Dalaman Polis Di-Raja Malaysia
(PDRM) dan Jabatan Kebajikan Masyarakat (JKM) ................................. 335
10.1.3 Membangun Sebuah Aplikasi atas Talian Khusus bagi Amaran
Polis.......................................................................................................... 336
10.1.4 Mengadakan Tempat Menunggu Khusus di Balai Polis ................ 337
10.1.5 Menyemak Semula Petunjuk Prestasi Utama (KPI) bagi Pegawai
Polis.......................................................................................................... 337
10.1.6 Mengkaji Keperluan Penambahan Pegawai Akhlak Khusus bagi
Diversion di Lokasi-Lokasi Tinggi Keterlibatan Kanak-Kanak dengan
Jenayah .................................................................................................... 337
10.1.7 Membuat Penilaian Khusus terhadap Keperluan Kapasiti Sumber
yang Bersesuaian dengan Kadar Jenayah Semasa bagi Penempatan
Pegawai oleh Ketiga-Tiga Agensi ............................................................. 338
10.1.8 Memberi Latihan-Latihan Pengenalan dan Persediaan mengenai
Diversion kepada Kesemua Pegawai di Ketiga-tiga Agensi yang
Terlibat ...................................................................................................... 339
10.1.9 Mengadakan Sistem Pendataan yang Bersepadu secara Digital
bagi Penyelarasan Kerjasama Antara Agensi........................................... 340

1.

10.2 STRATEGI JANGKA MASA SEDERHANA............................................... 341
10.2.1 Meminda Akta Kanak-Kanak 2001 ............................................. .341
10.2.2 Pendayaupayaan Pasukan Kebajikan Kanak-Kanak
di bawah Akta Kanak-Kanak 2001 ....................................................... .342

10.3 STRATEGI JANGKA MASA PANJANG .................................................... 344
10.3.1 Mengadakan Satu Agensi Khusus bagi Kanak-Kanak yang
Mempunyai Konflik dengan Undang-Undang ....................................... .345
10.3.2 Merangka Akta Khusus bagi Program Diversion ...................... ..345

10.4 CADANGAN-CADANGAN BAGI KAJIAN LANJUT DI MASA HADAPAN ...
.................................................................................................................. 346

PENGHARGAAN................................................................................................... 348
RUJUKAN.............................................................................................................. 350
LAMPIRAN 1: SOALAN SOAL SELIDIK ATAS TALIAN UNTUK POLIS,
TIMBALAN PENDAKWA RAYA & PEGAWAI AKHLAK ......................................... 357
LAMPIRAN 2: PROTOKOL PERBINCANGAN KUMPULAN BERFOKUS
BERSAMA PEGAWAI/ANGGOTA POLIS ............................................................. 390
LAMPIRAN 3: PROTOKOL TEMU BUAL INFORMAN UTAMA
BERSAMA TIMBALAN PENDAKWA RAYA .......................................................... 398
LAMPIRAN 4A: PROTOKOL TEMU BUAL INFORMAN UTAMA
BERSAMA PEGAWAI AKHLAK ............................................................................ 406
LAMPIRAN 4B: PROTOKOL TAMBAHAN TEMU BUAL INFORMAN
UTAMA BERSAMA PEGAWAI AKHLAK ................................................................409
LAMPIRAN 5: PROTOKOL TEMU BUAL BERSAMA UNIT JENAYAH SEKSUAL
DAN KEGANASAN RUMAHTANGGA, JABATAN PEGUAM NEGARA ................ 412
LAMPIRAN 6: PROTOKOL TEMU BUAL BERSAMA BAHAGIAN DASAR
& HUBUNGAN ANTARABANGSA, JABATAN KEBAJIKAN MASYARAKAT ..........418
LAMPIRAN 7: PROTOKOL TEMU BUAL BERSAMA KANAK-KANAK
YANG TERLIBAT DALAM PROGRAM INTERVENSI ............................................ 422
LAMPIRAN 8: PROTOKOL TEMU BUAL BERSAMA IBU BAPA/PENJAGA
KEPADA KANAK-KANAK YANG TERLIBAT DALAM PROGRAM INTERVENSI....429

1.

LAMPIRAN 9: PROTOKOL TEMU BUAL BERSAMA BEKAS MAJISTRET,
MAHKAMAH KANAK-KANAK.............................................................................. ..435
LAMPIRAN 10: PROTOKOL TEMU BUAL INFORMAN UTAMA BERSAMA BEKAS
PENGETUA, SEKOLAH TUNAS BAKTI................................................................ 438
LAMPIRAN 11: PROTOKOL PERBINCANGAN KUMPULAN BERFOKUS
BERSAMA PENGHULU & WAKIL-WAKIL MAJLIS PENGURUSAN KOMUNITI
KAMPUNG............................................................................................................. 441
LAMPIRAN 12: PROTOKOL PERBINCANGAN KUMPULAN BERFOKUS
BERSAMA GURU-GURU...................................................................................... 444
LAMPIRAN 13: PROTOKOL PERBINCANGAN KUMPULAN BERFOKUS
BERSAMA WAKIL-WAKIL MAJLIS PERWAKILAN KANAK-KANAK .................... 447
LAMPIRAN 14: PROTOKOL TEMU BUAL BERSAMA PEGAWAI-PEGAWAI POLIS
DIRAJA MALAYSIA ............................................................................................... 450
LAMPIRAN 15: JADUAL KERJA-KERJA LAPANGAN YANG DILAKUKAN PIHAK
PERUNDING.......................................................................................................... 456

1.

SENARAI SINGKATAN KATA

AADK Agensi Anti-Dadah Kebangsaan
AGC
APJ Pejabat Peguam Negara
BPJKK
Akta Pengangkutan Jalan 1987 (Akta 333)
BSJ
BSJN Bahagian Pencegahan Jenayah Dan Keselamatan
BSPT
CCYD Komuniti, PDRM
CRC
CYFA 2005 Bahagian Siasatan Jenayah, PDRM
CYPA 1974
CYPF 1989 Bahagian Siasatan Jenayah Narkotik, PDRM

CYPW 1989 Bahagian Siasatan dan Penguatkuasaan Trafik, PDRM
Children’s Court Youth Diversion Service (Australia)
DJOP
Convention on the Rights of the Child
FGC
FGD Children, Youth and Families Act 2005 (Australia)

GP Children and Young Persons Act 1974 (New Zealand)
IP
JKM Children, Young Persons and Their Families Act 1989
KII
KPI (New Zealand)
KPWKM
LASPO 2012 Children’s and Young Person’s Well-Being Act 1989

LPR (New Zealand)

2. Department of Juvenile Observation and Protection

(Thailand)

Family Group Conferencing (focus group

perbincangan kumpulan berfokus
discussion)

Guidance Program (Singapore)
kertas siasatan (investigation papers)

Jabatan Kebajikan Masyarakat
temu bual informan utama (key informant interview)
Petunjuk Prestasi Utama (Key Performance Indicator)

Kementerian Wanita, Keluarga dan Masyarakat

Legal Aid Sentencing and Punishment of Offenders Act

2012 (England & Wales)

Laporan Penilaian Risiko

i

MCYS Kementerian Pembangunan Masyarakat, Belia dan
Sukan (Singapura)
MSF Kementerian Pembangunan Sosial dan Keluarga
(Singapura)
NCR National Committee on Prevention, Rehabilitation and
Recidivism
NGO Badan Bukan Kerajaan/Non-Governmental Organisation
PAST Positive Adolescent Sexuality Treatment (Singapura)
PDRM Polis Diraja Malaysia
PKMD Pejabat Kebajikan Masyarakat Daerah
PKP Perintah Kawalan Pergerakan
PPN Pejabat Pendakwa Raya Negeri
SOP Prosedur Operasi Standard bagi Program Diversion bagi
Kanak-Kanak yang mempunyai Konflik dengan Undang-
SSA Undang
STB Agensi Khidmat Sosial (Singapura)
SUHAKAM Sekolah Tunas Bakti
SWP Suruhanjaya Hak Asasi Manusia
TPR Streetwise Programme (Singapura)
TS Timbalan Pendakwa Raya
UNICEF Triage System (Singapura)
YAO United Nations’ Children’s Fund
YJB Police Youth Aid Officers (New Zealand)
YJC Youth Justice Board (England & Wales)
YJS Youth Justice Coordinator (New Zealand)
YOA 1997 Youth Justice Services (England & Wales)
YOA 1993 Young Offenders Act 1997 (Australia)
YORST Young Offenders Act 1993 (Australia)
YOT Youth Offending Risk Screening Tool (New Zealand)
Youth Offending Teams (England & Wales)

ii

2.

SENARAI JADUAL

Jadual 1.1: Siri Latihan Training of Trainers (TOT) dan Latihan antara Agensi
bagi Persediaan Projek Rintis Diversion .................................................................... 4
Jadual 3.1: Saiz Sampel Responden ....................................................................... 40
Jadual 4.1: Kesalahan yang Layak Dipertimbangkan bagi Amaran Polis................. 54
Jadual 4.2: Contoh-Contoh Kesalahan yang Layak Dipertimbangkan bagi
Intervensi Diversion ................................................................................................. 56
Jadual 4.3: Jenis-Jenis Program di bawah Program Intervensi................................ 68
Jadual 5.1: Bilangan Amaran Polis Yang Dikeluarkan Disember 2019 Hingga
Julai 2021 ..................................................................................................................77
Jadual 5.2: Bilangan Amaran Keras Yang Dikeluarkan Disember 2019 Hingga
31 Julai 2021 ........................................................................................................... 79
Jadual 5.3: Bilangan Amaran Keras Yang Dikeluarkan Disember 2019 Hingga
31 Julai 2021............................................................................................................ 80
Jadual 5.4: Tindakan PDRM bagi Kesalahan Trafik di Ketiga-Tiga Lokasi Rintis..... 81
Jadual 5.5: Tindakan PDRM bagi Kesalahan Jenayah di Ketiga-Tiga Lokasi Rintis.83
Jadual 5.6: Tindakan PDRM bagi Kesalahan Narkotik di Ketiga-Tiga Lokasi Rintis..83
Jadual 5.7: Jumlah Responden Perbincangan Berkumpulan Fokus & Temu Bual
Informan Utama ....................................................................................................... 86
Jadual 5.8: Profil Kanak-Kanak yang Terlibat dengan Program Intervensi ............ 156
Jadual 5.9: Garis Masa Program Intervensi di Sepang .......................................... 167
Jadual 5.10: Garis Masa Program Intervensi di Port Dickson ................................ 168
Jadual 5.11: Garis Masa Program Intervensi di Seremban .................................... 168
Jadual 6.1: Penglibatan PDRM di dalam Proses Diversion.................................... 187
Jadual 6.2: Kes Pengulangan Semula Kesalahan yang Diberi Amaran Polis ........ 189
Jadual 6.3: Tempoh Proses Pertimbangan sehingga Keputusan Kes
Kanak-Kanak bagi Kesalahan Trafik, Narkotik dan Jenayah.................................. 199
Jadual 8.1: Perbandingan Nama Akta, Prinsip dan Pemakaian Diversion
di Australia.............................................................................................................. 250
Jadual 8.2: Pihak Berkepentingan dalam Pelaksanaan Diversion di Australia....... 254
Jadual 8.3 Kesalahan yang boleh dibawa kepada Diversion di Australia............... 271
Jadual 8.4 Pendekatan-pendekatan Diversion Pra-Perbicaraan............................ 296
Jadual 8.5 Perbandingan asas-asas Diversion di antara Malaysia dan
negara-negara penandaarasan .............................................................................. 299
Jadual 8.6 Perbandingan Amalan Terbaik Berhubung dengan Amaran Polis,
Amaran Keras dan Program Intervensi...................................................................302
Jadual 8.7 Perbandingan Amalan Terbaik Berhubung Tindakan Wajar ................. 306
Jadual 9.1: Contoh Kes-Kes Amaran Polis yang Berulang .................................... 309

iii

2.

SENARAI CARTA

Carta 4.1: Proses Pertimbangan Amaran Polis ....................................................... 59
Carta 4.2: Prosedur Timbalan Pendakwa Raya Selepas Menerima Kertas
Siasatan.................................................................................................................... 67
Carta 4.3: Prosedur Jabatan Kebajikan Masyarakat Setelah Menerima Arahan
untuk Menyediakan Laporan Penilaian Risiko ..........................................................67
Carta 5.1: Bilangan Amaran Polis Mengikut Jantina Dan Kumpulan Etnik.............. 78
Carta 5.2: Bilangan Amaran Keras Mengikut Jantina Dan Kumpulan Etnik ............ 79
Carta 5.3: Bilangan Kanak-kanak Dialihkan ke Program Intervensi menurut
Jantina...................................................................................................................... 80
Carta 5.4: Pekerjaan Responden ............................................................................ 84
Carta 5.5: Bahagian Penugasan Responden .......................................................... 85
Carta 5.6: Tempoh Responden Bertugas di Lokasi Semasa................................... 85
Carta 5.7: Jumlah Responden yang Mengetahui tentang Projek Rintis Diversion .. 87
Carta 5.8: Jumlah Responden yang Menerima Latihan Khusus untuk
Mengendalikan Diversion .........................................................................................88
Carta 5.9: Amaran Polis Sebahagian Daripada Diversion....................................... 89
Carta 5.10: Amaran Keras Sebahagian Daripada Diversion ................................... 90
Carta 5.11: Program Intervensi Sebahagian Daripada Diversion............................ 91
Carta 5.12: Kanak-Kanak Perlu Menerima Tanggungjawab ................................... 91
Carta 5.13: Kewujudan Punca Kuasa Khusus Dalam Undang-Undang .................. 92
Carta 5.14: Skor Keseluruhan Kefahaman Amaran Polis........................................ 93
Carta 5.15: Skor Mengenal pasti Kesalahan yang Layak untuk Amaran Polis........ 94
Carta 5.16: Sama ada Kanak-Kanak yang Diberi Amaran Polis perlu dibawa
ke Balai Polis ............................................................................................................95
Carta 5.17: Sama ada ibu bapa/penjaga perlu hadir semasa Amaran Polis ........... 95
Carta 5.18: Sama ada Ibu Bapa/Penjaga Perlu Dimaklumkan tentang
Amaran Polis............................................................................................................ 96
Carta 5.19: Sama ada Ibu Bapa/Penjaga Perlu Dimaklumkan Bersemuka
tentang Amaran Polis............................................................................................... 97
Carta 5.20: Sama ada Kanak-Kanak yang Diberi Amaran Polis Perlu
Menandatangani Dokumen...................................................................................... 97
Carta 5.21: Sama ada ibu bapa/penjaga kepada kanak-kanak yang diberi
Amaran Polis perlu menandatangani dokumen ........................................................98
Carta 5.22: Sama ada Rekod Amaran Polis Membentuk Rekod Jenayah .............. 99
Carta 5.23: Sama ada Rekod Amaran Polis Boleh Dirujuk dalam Laporan Akhlak . 99
Carta 5.24: Amaran Polis Wajar Dilaksanakan ..................................................... 100
Carta 5.25: Amaran Polis Berpotensi Meningkatkan Salah Laku .......................... 101
Carta 5.26: Amaran Polis Dapat Menghalang Stigma ........................................... 102
Carta 5.27: Amaran Polis Dapat Menghalang Pengaruh Kanak-Kanak dalam
Tahanan................................................................................................................. 103
Carta 5.28: Amaran Polis Berpotensi Menjejaskan Keselamatan Komuniti .......... 104
Carta 5.29: Amaran Polis Tidak Melahirkan Rasa Sesal....................................... 105
Carta 5.30: Kanak-Kanak yang Diberi Amaran Polis Mengulangi Kesalahan ....... 105
Carta 5.31: Amaran Polis Sesuai untuk Kesalahan Memandu Tanpa Lesen ........ 106

iv

2.

Carta 5.32: Amaran Polis Sesuai untuk Kesalahan Tidak Memakai Topi/
Tali Pinggang Keledar ............................................................................................106
Carta 5.33: Amaran Polis Sesuai untuk Kesalahan Gagal Mengemukakan
Kad Pengenalan ......................................................................................................07
Carta 5.34: Pegawai Polis Menjelaskan Amaran Polis kepada Kanak-Kanak....... 108
Carta 5.35: Kanak-Kanak Ditangkap dan Diletak di dalam Tahanan sebelum
Amaran Polis ..........................................................................................................109
Carta 5.36: Kanak-Kanak yang Diberi Amaran Polis Dibawa ke Balai Polis ......... 109
Carta 5.37: Kanak-Kanak Ditangkap dan Dilepaskan dengan Jaminan
sebelum Amaran Polis............................................................................................110
Carta 5.38: Ibu Bapa/Penjaga Diminta Hadir Semasa Amaran Polis .................... 111
Carta 5.39: Pegawai Polis Mengisi Borang dan Mendapatkan Tandatangan
untuk Amaran Polis.................................................................................................112
Carta 5.40: Pegawai Polis Mengepos Salinan Borang Amaran Polis
kepada Ibu Bapa/Penjaga.......................................................................................113
Carta 5.41: Pegawai Polis Menyimpan Salinan Borang Amaran
Polis dan Merekodkannya.......................................................................................114
Carta 5.42: Pegawai Polis Menjelaskan kepada Ibu Bapa/Penjaga
tentang Amaran Polis secara Bersemuka...............................................................115
Carta 5.43: Guru-Guru Sekolah dan Ketua-Ketua Komuniti Dimaklumkan
tentang Amaran Polis..............................................................................................116
Carta 5.44: Pegawai Polis Mempunyai Akses Kepada Rekod Amaran Polis
Semasa Menjalankan Tugas ...................................................................................117
Carta 5.45: Kanak-Kanak yang Diberi Amaran Polis Mengulangi Salah Laku ...... 118
Carta 5.46: Skor Keseluruhan Kefahaman Amaran Keras .................................... 119
Carta 5.47: Skor untuk Mengenal pasti Kesalahan yang Layak untuk
Amaran Keras.........................................................................................................120
Carta 5.48: Sama ada Ibu Bapa/Penjaga Perlu Hadir Semasa Amaran
Keras Diberi............................................................................................................ 120
Carta 5.49: Pihak Bertanggungjawab untuk Menentukan Sama Ada
Kanak-KanakPatut Diberi Amaran Keras................................................................ 121
Carta 5.50: Sama ada Ibu Bapa/Penjaga Perlu Dimaklumkan tentang
Amaran Keras......................................................................................................... 122
Carta 5.51: Sama ada Ibu Bapa/Penjaga Perlu Dimaklumkan tentang
Amaran Keras secara Bersemuka ......................................................................... 122
Carta 5.52: Sama ada Kanak-Kanak Perlu Menandatangani Sebarang Dokumen123
Carta 5.53: Sama ada Ibu Bapa/Penjaga Perlu Menandatangani
Sebarang Dokumenuntuk Amaran Keras................................................................ 123
Carta 5.54: Sama ada Amaran Keras Membentuk Sebahagian Rekod
Jenayah Kanak-Kanak............................................................................................124
Carta 5.55: Sama ada Amaran Keras Boleh Dirujuk dalam Laporan Akhlak......... 125
Carta 5.56: Amaran Keras Wajar Dilaksanakan .................................................... 125
Carta 5.57: Amaran Keras Berpotensi Meningkatkan Kadar Salah Laku .............. 126
Carta 5.58: Amaran Keras Dapat Menghalang Stigma ......................................... 127
Carta 5.59: Amaran Keras Dapat Menghalang Pengaruh Kanak-Kanak
di dalam Tahanan ...................................................................................................127

v

2.

Carta 5.60: Amaran Keras Berpotensi Menjejaskan Keselamatan Komuniti......... 128
Carta 5.61: Amaran Keras Tidak Dapat Melahirkan Rasa Sesal........................... 129
Carta 5.62: Kanak-Kanak yang Diberi Amaran Keras Mengulangi Kesalahan...... 129
Carta 5.63: Amaran Keras Sesuai untuk Kesalahan Memandu Tanpa Lesen ...... 130
Carta 5.64: Amaran Keras Sesuai untuk Kesalahan Tidak Memakai
Topi/Tali Pinggang Keledar.....................................................................................131
Carta 5.65: Amaran Keras Sesuai untuk Kesalahan Gagal Mengemukakan
Kad Pengenalan .....................................................................................................131
Carta 5.66: Amaran Keras Sesuai untuk Kesalahan yang boleh Dihukum
dengan Denda Sahaja ........................................................................................... 132
Carta 5.67: Amaran Keras Sesuai Dilaksanakan untuk Kesalahan
yang boleh Dihukum dengan Penjara Tidak Lebih 1 Tahun .................................. 133
Carta 5.68 Amaran Keras Sesuai Dilaksanakan untuk Kesalahan
yang Boleh Dihukum Denda dan Penjara Tidak Lebih 14 Tahun............................134
Carta 5.69: Amaran Keras Sesuai untuk Kesalahan Rogol Statutori di mana
Kanak-Kanak yang Melakukan Kesalahan dan Mangsa Rapat dari Segi Umur
dan Suka Sama Suka..............................................................................................135
Carta 5.70: Skor Keseluruhan Kefahaman Program Intervensi............................. 137
Carta 5.71: Skor Mengenal pasti Kesalahan yang Layak untuk
Program Intervensi................................................................................................. 138
Carta 5.72: Sama ada Ibu Bapa/Penjaga Perlu Dilibatkan di Dalam
Persidangan Kes.................................................................................................... 138
Carta 5.73: Sekiranya Kanak-Kanak Perlu Dilibatkan Di Dalam Persidangan Kes 139
Carta 5.74: Sama ada Mana-Mana Ahli Komuniti yang Dapat Memberi
Sokongan Boleh Dilibatkan .....................................................................................140
Carta 5.75: Pihak yang Bertanggungjawab Menentukan Sama Ada
Kanak-Kanak Patut Menjalani Program Intervensi ..................................................141
Carta 5.76: Sama ada Kanak-Kanak yang Menjalani Program
Intervensi Perlu Menandatangani Dokumen ............................................................141
Carta 5.77: Sama ada Ibu Bapa/Penjaga Kanak-Kanak yang Menjalani
Program Intervensi Perlu Menandatangani Dokumen ............................................142
Carta 5.78: Sama ada Penglibatan Dalam Program Intervensi
Membentuk Sebahagian Rekod Jenayah ...............................................................143
Carta 5.79: Sama ada Program Intervensi Boleh Dirujuk Dalam Laporan Akhlak. 143
Carta 5.80: Program Intervensi Wajar Dilaksanakan............................................. 144
Carta 5.81: Program Intervensi Berpotensi Menjejaskan Keselamatan Komuniti . 145
Carta 5.82: Kanak-Kanak Melalui Program Intervensi Akan
Mengulangi Kesalahan............................................................................................145
Carta 5.83: Program Intervensi Tidak Dapat Melahirkan Rasa Sesal ................... 146
Carta 5.84:Program Intervensi Berpotensi Meningkatkan Kadar Salah
Laku Jenayah......................................................................................................... 147
Carta 5.85: Program Intervensi Dapat Menghalang Stigma .................................. 147
Carta 5.86: Program Intervensi Dapat Menghalang Pengaruh Kanak-Kanak
di Dalam Tahanan ...................................................................................................148
Carta 5.87: Program Intervensi Dapat Menyelesaikan Masalah-Masalah
Emosi Kanak-Kanak yang Mendorong Salah Laku .................................................149

vi

2.

Carta 5.88: Program Intervensi Dapat Menyelesaikan Masalah Keluarga
yang Mendorong Salah Laku ................................................................................. 150
Carta 5.89: Program Intervensi Dapat Menyelesaikan Masalah
Penyalahgunaan Bahan..........................................................................................150
Carta 5.90: Program Intervensi Sesuai untuk Kesalahan Memandu Tanpa Lesen151
Carta 5.91: Program Intervensi Sesuai untuk Kesalahan Gagal Mengemukakan
Kad Pengenalan ..................................................................................................... 152
Carta 5.92: Program Intervensi Sesuai untuk Kesalahan yang Boleh Dihukum
Dengan Denda Sahaja ........................................................................................... 152
Carta 5.93: Program Intervensi Sesuai Dilaksanakan untuk Kesalahan
yang Boleh Dihukum Dengan Penjara Tidak Lebih Satu Tahun ............................ 153
Carta 5.94: Program Intervensi Sesuai untuk Kesalahan yang Boleh Dihukum
dengan Denda dan Penjara Tidak Lebih 14 Tahun.................................................154
Carta 5.95: Program Intervensi Sesuai untuk Kesalahan Rogol Statutori di
mana Kanak-Kanak yang Melakukan Kesalahan dan Mangsa Rapat dari
Segi Umur dan Suka Sama Suka .......................................................................... 155
Carta 5.96: Pegawai Tidak Dilatih Secukupnya .................................................... 174
Carta 5.97: Komunikasi Tidak Berkesan Antara Agensi........................................ 175
Carta 5.98: Beban Kertas-Kertas Kerja dan Pentadbiran...................................... 176
Carta 5.99: Ibu Bapa/Penjaga Mengambil Ringan ................................................ 177
Carta 5.100: Kanak-Kanak Mengambil Ringan ..................................................... 178
Carta 5.101: Bilangan Pegawai Terhad................................................................. 180
Carta 5.102: Pegawai-Pegawai Tidak Percaya Diversion Cukup Serius............... 181
Carta 5.103: Pegawai-Pegawai Didedahkan Lebih Mendalam tentang
Kepentingan Diversion ........................................................................................... 182
Carta 5.104: Pegawai-pegawai Dilatih Tentang Pelaksanaan Diversion
dengan Lebih Baik ..................................................................................................183
Carta 5.105: Pengenalan Sistem Pendataan Bersepadu Digital ........................... 184
Carta 5.106: Pengenalan Perundangan Sebagai Punca Kuasa............................ 185
Carta 5.107: Menambah Bilangan Pegawai yang Terlibat .................................... 186
Carta 5.108: Pengurangan Kertas-Kertas Kerja dan Pentadbiran......................... 186
Carta 8.1: Carta Aliran Struktur Youth Justice Services ........................................ 278
Carta 8.2: Carta Aliran Tatacara Diversion oleh Cheshire..................................... 282
Carta 10.1: Cadangan-Cadangan Strategik bagi Pelaksanaan Diversion ............. 334
Carta 10.2: Peranan dan Tanggungjawab P3K ..................................................... 343

vii

2.

RINGKASAN EKSEKUTIF

Pengenalan

Kanak-kanak yang mempunyai konflik dengan undang-undang wajar diberi peluang
kedua sebagaimana mana termaktub di dalam Perkara 40(3)(b) Konvensyen
Mengenai Hak Kanak-Kanak yang mana Malaysia merupakan Negara Pihak sejak
1995. Diversion, iaitu suatu pendekatan alternatif untuk mengendalikan kanak-kanak
ini tanpa melalui sistem pengadilan jenayah konvensional merupakan salah satu
daripada usaha bagi mencapai matlamat ini. Program Rintis Diversion adalah satu
inisiatif yang dikemukakan oleh Kementerian Pembangunan Wanita, Keluarga dan
Masyarakat (KPWKM) dan dipersetujui oleh Pejabat Peguam Negara (AGC). Usaha
untuk mengadakan Program Rintis ini bermula sejak tahun 2013 dengan pelbagai
mesyuarat serta bengkel-bengkel pengenalan dan latihan mengenai Diversion yang
dikendalikan oleh pakar-pakar Diversion dari luar negara seperti England dan Wales,
Australia, New Zealand dan Hong Kong. Susulan dari bengkel-bengkel yang
diadakan, mesyuarat antara agensi telah giat berjalan termasuk lawatan kerja oleh
AGC ke Singapura untuk memahami lebih jelas perjalanan proses Diversion serta
pengendalian kanak-kanak yang mempunyai konflik dengan undang-undang. Sebuah
Prosedur Operasi Standard antara Agensi telah dibangunkan oleh pihak KPWKM,
AGC, PDRM dan JKM dengan diberi sokongan teknikal oleh UNICEF.

Mesyuarat Jemaah Menteri pada 11 September 2019 telah meluluskan konsep
Diversion bagi mengendalikan kanak-kanak yang mempunyai konflik dengan undang-
undang tanpa menggunakan pendekatan punitif, sebaliknya lebih menekankan
kepada pendekatan pelindungan dan pemulihan secara pemberian Amaran atau
mengalihkan ke Program Intervensi yang sesuai tanpa melibatkan mahkamah.

Tiga lokasi dipilih sebagai lokasi rintis bagi Projek ini iaitu Seremban, Port Dickson
dan Sepang. Tempoh pelaksanaan pada awalnya dicadangkan selama dua tahun
mulai 16 Disember 2019 sehingga 12 Disember 2021. Namun projek ini terpaksa
ditunda selama enam bulan dari Mac 2020 hingga September 2020 akibat pandemik

viii

2.

Covid-19 yang melanda seluruh dunia. Oleh kerana penundaan ini, Projek Rintis telah
dilanjutkan sehingga Jun 2022.

Bagi menilai pelaksanaan Projek Rintis Diversion ini dengan hasrat untuk meluaskan
pelaksanaannya ke seluruh negara maka Kajian Pelaksanaan Projek Rintis Diversion
bagi Kanak-Kanak yang Mempunyai Konflik dengan Undang-Undang telah dijalankan.

Kerangka Projek Rintis Diversion

Terdapat tiga kaedah di dalam Projek Rintis Diversion yang mana kanak-kanak boleh
dialihkan tanpa melibatkan sistem pengadilan jenayah konvensional, bergantung
kepada jenis kesalahan yang dilakukan. Pertama adalah pengalihan dengan cara
diberikan Amaran Polis bagi lima kesalahan, empat darinya merupakan kesalahan
trafik ringan, manakala satu lagi adalah kesalahan berkaitan tidak membawa kad
pengenalan diri. Bagi kesalahan yang lebih serius, kaedah kedua iaitu Amaran Keras
boleh diberikan atau pun dialihkan kepada kaedah ketiga iaitu ke Program Intervensi.
Kesalahan-kesalahan ini secara umumnya adalah kesalahan-kesalahan yang boleh
didenda sahaja atau dihukum penjara tidak melebihi 14 tahun. Satu kategori ditambah
iaitu kesalahan rogol statutori yang melibatkan kedua-dua kanak-kanak sebagai
pelaku dan mangsa.

Prosedur kerja bagi ketiga-tiga agensi Projek Rintis Diversion adalah berdasarkan
Prosedur Operasi Standard antara Agensi (SOP antara Agensi) dan bagi pihak PDRM
dan JKM, mereka melunaskan tatakerja Projek Rintis Diversion menurut SOP
dalaman yang dibangunkan oleh agensi masing-masing.

Bagi mengendalikan kaedah-kaedah Diversion ini, terdapat tiga agensi yang terlibat
secara khusus iaitu PDRM, Timbalan Pendakwa Raya (TPR) dan Pegawai Akhlak.
Bagi Amaran Polis, pihak PDRM sahaja yang berkenaan kerana ia hanya melibatkan
pemberian Amaran Polis dalam bentuk dokumen dan diberikan serta-merta sejurus
kesalahan dilakukan di lapangan. Bagi kesalahan-kesalahan yang layak diberi
Amaran Keras atau Program Intervensi, pertimbangan perlu dibuat oleh TPR

ix

2.

berdasarkan fakta kes dan juga Laporan Penilaian Risiko yang disediakan oleh JKM
bagi pertimbangan untuk Program Intervensi.

Sekiranya kanak-kanak diberikan Amaran Polis, atau Amaran Keras, atau dialihkan
ke Program Intervensi, langkah ini tidak memberi kesan langsung kepada masa depan
kanak-kanak tersebut. Ia hanya boleh dipertimbangkan oleh JKM sekiranya membuat
penilaian bagi LPR bagi kesalahan yang berulang.

Kaedah Kajian

Dua jenis kaedah utama telah diambil di dalam kajian ini. Pertama, kaedah sorotan
literatur terhadap bahan-bahan bertulis mengenai Diversion dan garis panduan-garis
panduan yang berkenaan dengan Projek Rintis Diversion. Kedua, kaedah kajian
lapangan secara soal selidik di atas talian, Perbincangan Fokus Berkumpulan (FGD)
dan Temu Bual Informan Utama (KII).

Kajian mengenai Pelaksanaan

Maklumat awal mengenai Projek Rintis Diversion diperolehi dari SOP-SOP yang
berkenaan serta bahan-bahan latihan yang digunakan untuk memberi pendedahan
dan latihan kepada pelaksana. Kajian seterusnya dibuat di ketiga-tiga lokasi rintis
secara memberi soal selidik di atas talian serta FGD dengan pihak PDRM dan KII
dengan pegawai-pegawai JKM dan TPR yang berkenaan. Kajian susulan tentang
pelaksanaan turut diadakan dengan sebahagian kanak-kanak dan ibu bapa atau
penjaga mereka.

Kajian mengenai Persepsi tentang Diversion dan Kanak-Kanak yang
Mempunyai Konflik dengan Undang-Undang

Kajian mengenai persepsi diperolehi daripada kanak-kanak, guru-guru, pegawai-
pegawai kanan PDRM, JKM dan TPR, ketua-ketua komuniti, mantan Majistret bagi
Mahkamah bagi Kanak-Kanak dan mantan pengetua-pengetua Sekolah Tunas Bakti
(STB), iaitu sebuah sekolah yang diluluskan.

x

2.

Kajian mengenai Kapasiti dan Keupayaan Sumber

Kajian mengenai kapasiti dan keupayaan sumber bagi pelaksanaan program
Diversion yang berkesan diperolehi daripada pegawai-pegawai kanan PDRM, JKM
dan TPR, mantan Majistret bagi Mahkamah bagi Kanak-Kanak dan mantan pengetua-
pengetua STB, sebuah sekolah yang diluluskan.

Dapatan mengenai Pelaksanaan Projek Rintis Diversion

Dapatan mengenai pelaksanaan wajar dibahagikan menurut tiga kaedah yang
berbeza:-

❖ Amaran Polis
Amaran Polis diberikan di lapangan secara terus kepada kanak-kanak yang terlibat
sejurus ditahan, menggantikan sistem saman yang akan memberi natijah
pembayaran saman di mana keingkaran akan membawa kepada tuduhan di
mahkamah. Pihak pelaksana adalah pegawai PDRM sahaja. Kesemua mereka
berpendapat bahawa Amaran Polis tidak menimbulkan sebarang keinsafan
kepada kanak-kanak kerana mereka sekadar mendapat sekeping kertas sahaja
dan salinan dihantar kepada ibu bapa mereka. Walaupun mereka bersetuju
bahawa keingkaran membayar saman mungkin menyebabkan kanak-kanak
dituduh di mahkamah dan ini bukan langkah yang terbaik bagi kanak-kanak,
namun mereka merasakan perlu ada sekurang-kurangnya satu Aplikasi digital
secara ringkas bagi tujuan perekodan dan pemantauan. Jadi sekiranya kanak-
kanak yang sama mengulangi kesalahan, pihak polis akan maklum dan mengambil
tindakan yang lebih tegas. Statistik juga mendapati bahawa terdapat pengulangan
semula bagi kes-kes yang sudah diberikan Amaran Polis. Walaupun peratusannya
adalah rendah iaitu 5% dari jumlah 566 kes, ia jelas menunjukkan keberanian
kanak-kanak mengulang kesalahan walaupun tindakan terhadap mereka pernah
diambil. Terdapat kes di mana kesalahan yang sama diulang dalam masa dua
hari berturut-turut. Sekiranya Amaran Polis ingin diteruskan sebagai satu kaedah,
Aplikasi digital ini mesti dibangunkan segera. Terdapat juga cadangan untuk

xi

2.

mengeluarkan kesalahan tidak mempunyai lesen dari kategori ini kerana
keingkaran ini membahayakan bukan diri mereka sendiri malahan orang lain juga.

❖ Amaran Keras
Dapatan awal menunjukkan bahawa Amaran Keras bukan merupakan kaedah
yang lazim digunakan sekiranya pertimbangan untuk mengalihkan berpihak
kepada kanak-kanak. Menurut polis di bahagian narkotik, memberi Amaran Keras
tidak sesuai langsung di dalam dua jenis kes yang boleh dipertimbangkan iaitu
memasukkan dadah ke dalam badan dan memiliki dadah. Amaran Keras hanya
diberikan kepada enam orang kanak-kanak sepanjang tempoh kajian dibuat dan
kesemuanya adalah kesalahan jenayah.

❖ Program Intervensi
Dapatan di peringkat akhir kajian mendapati bahawa Program Intervensi
merupakan kaedah pilihan setelah pertimbangan menunjukkan kanak-kanak layak
untuk dialihkan. Secara total terdapat 16 kanak-kanak yang telah diarahkan untuk
dialihkan ke Program Intervensi. Kebanyakan pelaksana merasakan pendekatan
Program Intervensi lebih berpotensi untuk menimbulkan keinsafan dan sesal
dalam kalangan kanak-kanak yang melakukan kesalahan. Bagi lima kanak-kanak
di mana Program Intervensi sudah berakhir, kesemua yang terlibat telah memberi
maklum balas yang menggalakkan tentang kejayaan Program Intervensi dalam
mengubah sikap dan kelakuan kanak-kanak tersebut. Yang lebih membanggakan
adalah bagi kanak-kanak yang tidak pergi ke sekolah sebelum Program Intervensi
berlangsung telah memilih untuk menyambung pendidikan mereka di kolej
kemahiran.

Permasalahan Pelaksanaan

Bagi kedua-dua kaedah Amaran Keras dan Program Intervensi, masalah utama yang
dihadapi adalah masa yang lama diambil bagi menyelesaikan kes. Terdapat kes-kes
yang mengambil masa sehingga 11 bulan dan satu setengah tahun. Kekangan
kakitangan dan masa di pihak JKM di dalam menyediakan Laporan Penilaian Risiko
(LPR) merupakan faktor utama, namun dari penilaian yang dibuat terhadap perjalanan

xii

2.

kes, kelewatan waktu turut diakibatkan oleh masa yang diambil oleh TPR untuk
membuat keputusan seterusnya. Kejadian ini berlaku kerana tidak ada garis panduan
yang jelas membantu TPR daerah dan juga tuntutan tugas di mana mereka perlu
merujuk kepada pegawai atasan mereka dan ini ada kalanya melibatkan dua tahap
pegawai atasan. Kelewatan secara umum juga berlaku kerana pergerakan fail kes
berlaku secara manual dan banyak membuang masa kepada polis terutamanya
kerana perlu membawa fail kes dari balai di Sepang ke pejabat TPR di Shah Alam
dan mengambilnya balik setelah arahan dibuat. Ada kalanya kerana tuntutan tugasan
lain, fail kes tidak diambil berhari-hari lamanya.

Dapatan mengenai Keupayaan Kapasiti dan Sumber

Kajian mendapati bahawa kapasiti sumber manusia lebih terkesan di pihak JKM
kerana mereka mempunyai skop kerja yang sangat luas. Bagi PDRM dan TPR, oleh
kerana kes secara umumnya adalah tidak tinggi di ketiga-tiga lokasi, mereka
merasakan bahawa mereka tidak mempunyai masalah kekurangan sumber manusia.
Walau bagaimanapun, mereka menghadapi kekangan dari segi kurang pendedahan
tentang kebaikan Diversion dan tidak yakin dengan kebaikannya berbanding dengan
sistem pengadilan jenayah konvensional. Bagi menangani masalah kelewatan yang
disebabkan pergerakan fail kes, perlu ada sistem pendataan bersepadu secara digital
di antara ketiga-tiga agensi.

Dapatan Persepsi tentang Diversion dan Kanak-Kanak yang Mempunyai Konflik
dengan Undang-Undang

Secara umumnya majoriti responden berpendapat bahawa mendedahkan kanak-
kanak kepada sistem pengadilan jenayah konvensional adalah tidak wajar kerana
berpotensi untuk meninggalkan stigma kepada mereka. Kanak-kanak yang
mempunyai konflik dengan undang-undang lazimnya tidak mempunyai sokongan
sosial yang kuat dan mudah terpengaruh dengan unsur negatif. Jika mereka tidak
dikendalikan dengan sewajarnya mereka berkemungkinan untuk menjadi pesalah
yang tegar di masa hadapan. Mereka ramai berpendapat bahawa pendekatan

xiii

2.

Diversion adalah langkah yang baik untuk memberi peluang kedua kepada kanak-
kanak.

Dapatan Kajian Penandaarasan

Dapatan utama yang didapati dari kajian penandaarasan lima negara terpilih adalah
kejayaan program Diversion berpaksi kepada tiga faktor utama iaitu pertama, terdapat
agensi atau pasukan yang khusus mengendalikan Program Diversion ini di peringkat-
peringkat yang terlibat tanpa ada pertindanan dengan kerja-kerja lain. Kedua, adanya
garis panduan yang jelas dan terperinci bagi setiap agensi yang bertanggungjawab
serta garis panduan antara agensi. Perundangan bukan merupakan keperluan asas
namun sekiranya ada, ia lebih berbentuk ‘enabler’ dan maklumat terperinci adalah di
dalam garis panduan yang dibangunkan bersama. Ketiga, pelaksana-pelaksana
mesti diberi latihan mengenai hak-hak kanak-kanak dan Program Diversion dengan
secukupnya bagi memastikan kelicinan perjalanan program.

Arah Ke Hadapan

Kajian Pelaksanaan Projek Rintis Diversion telah mencadangkan tiga strategi
berdasarkan jangka masa pendek, sederhana dan panjang. Sebelum meluaskan
Program Diversion ke seluruh negara, kesemua agensi utama perlu mengambil kira
dan mengukuhkan strategi jangka masa pendek. Tindakan ini amat penting dan kritikal
kerana kegagalan menumpukan kepada strategi tersebut bukan sahaja akan
menjejaskan keberkesanan Program Diversion, malah ia akan bercanggah serta
menidakkan tujuan asal dan kelebihan Diversion dalam menjamin kepentingan
terbaik kanak-kanak yang mempunyai konflik dengan undang-undang.

Strategi jangka masa sederhana pula menumpukan kepada pemerkasaan Program
Diversion menerusi Akta Kanak-Kanak 2001. Dengan adanya pindaan masuk
peruntukan bersifat ‘enabling’ kepada pihak-pihak terlibat bagi pelaksanaan intervensi
Diversion, serta pendayaupayaan Pasukan Kebajikan Kanak-Kanak (Child Welfare
Teams) di bawah Akta Kanak-Kanak 2001, Program Diversion akan dapat
dikembangkan dengan penglibatan komuniti.

xiv

2.

Dari segi strategi jangka masa panjang pula, bagi kelangsungan Program Diversion
pada masa hadapan, terdapat keperluan untuk mewujudkan satu agensi khusus
bagi mengendalikan kanak-kanak yang mempunyai konflik dengan undang-undang
supaya permasalahan sumber manusia dan kapasiti dapat diatasi dan kepentingan
terbaik kanak-kanak untuk mendapat peluang kedua dan disokong dapat diadakan.
Sekiranya Program Diversion ingin diluaskan pengendaliannya di antara golongan
komuniti yang lain sebuah akta khusus perlu diwujudkan juga. Dengan pewujudan
akta dan agensi khusus ini, pengendalian kanak-kanak yang berkonflik dengan
undang-undang di Malaysia dapat dipertingkatkan kepada tahap setanding dengan
negara-negara terpilih lain.

xv

2.

BAB 1
PENGENALAN

KAJIAN PELAKSANAAN PROJEK RINTIS DIVERSION BAGI KANAK-KANAK
YANG MEMPUNYAI KONFLIK DENGAN UNDANG-UNDANG DI MALAYSIA

1. BAB 1
PENGENALAN

1.1 PENGENALAN

Diversion merupakan satu pendekatan alternatif yang mengalihkan kanak-kanak yang
mempunyai konflik dengan undang-undang tanpa melalui sistem keadilan jenayah
sedia ada. Inisiatif ini terkandung dalam Artikel 40(3) (b) Konvensyen Mengenai Hak
Kanak-Kanak (Convention on the Rights of Child/CRC) yang mana Malaysia
merupakan Negara Pihak (State Party) sejak tahun 1995.

Inisiatif alternatif yang dimaksudkan adalah merangkumi pemberian amaran atau
program-program berasaskan pemulihan (kaunseling individu dan keluarga,
kemahiran hidup, dan lain-lain), pampasan (pembayaran pampasan, pemulangan
barang yang dicuri, dan lain-lain), dan akauntabiliti (kerja khidmat masyarakat).

Model pelaksanaan Diversion pada tahap rintis yang dibangunkan oleh KPWKM
bersama AGC, Kementerian Dalam Negeri dan PDRM telah memperkenalkan tiga
kaedah Diversion seperti berikut:-

a. Amaran Polis: Sekiranya First Information Report (FIR) belum
didaftarkan bagi jenis kesalahan berkaitan lesen kenderaan, lesen
memandu, pemakaian tali pinggang dan topi keledar, dan kad
pengenalan diri, maka pegawai polis boleh menggunakan budi bicara
untuk memberi amaran serta-merta (on the spot) kepada kanak-kanak
tersebut.

1

3.

b. Amaran Keras: Berdasarkan Kertas Siasatan (IP), Timbalan Pendakwa
Raya (TPR) boleh menggunakan budi bicara untuk mengarah pegawai
polis memberi Amaran Keras kepada kanak-kanak tersebut.

c. Program Intervensi: Berdasarkan IP dan Laporan Penilaian Risiko
(LPR) yang disediakan oleh JKM, TPR boleh menggunakan budi bicara
untuk mengarahkan kanak-kanak tersebut menjalani Program Intervensi
oleh JKM. Program Intervensi ini tidak lebih daripada 6 bulan dan
melibatkan program khidmat masyarakat, kaunseling, psikoterapi, dan
program rehabilitasi. Pematuhan kepada Program Intervensi ini turut
dipantau oleh pegawai JKM. Program Intervensi ini bertujuan mengubah
tingkah laku kanak-kanak melalui pendekatan sosial. Apabila kanak-
kanak ini dialihkan daripada sistem kehakiman sedia ada kepada sistem
sosial, beban kerja turut dialihkan dari mahkamah dan institusi tahanan
kepada pihak JKM. Namun, sebelum Projek Rintis ini, peranan baru ini
belum pernah dilaksanakan oleh JKM.

Seperti yang digambarkan di atas, agensi-agensi utama dalam pelaksanaan Projek
Rintis Diversion adalah terdiri daripada PDRM, TPR dan JKM.

Projek Rintis Diversion ini telah mula dilaksanakan di daerah Sepang, Seremban dan
Port Dickson sejak 16 Disember 2019. Pelaksanaan Projek ini telah dihentikan buat
sementara waktu selama enam bulan dari bulan Mac hingga 31 Ogos 2020 kesan dari
pandemik Covid-19 di mana seluruh negara berada di bawah Perintah Kawalan
Pergerakan (PKP) pelbagai peringkat. Kesan daripada ini, tempoh pelaksanaan
Projek Rintis Diversion telah dilanjutkan hingga ke Jun 2022.

2

3.

1.2 LATAR BELAKANG PROJEK RINTIS DIVERSION

KPWKM dengan disokong oleh United Nation’s Children Fund (UNICEF) telah
memulakan inisiatif bagi Diversion khususnya dan keadilan restoratif amnya seawal
tahun 2013 dengan mengadakan perbincangan-perbincangan awal bersama
pemegang-pemegang taruh dan selanjutnya di antara 2014 dan 2015 menganjurkan
beberapa siri bengkel berkenaan Diversion di bawah pengendalian fasilitator-
fasilitator yang dibawa khusus dari Hong Kong, New Zealand, Queensland dan United
Kingdom. Ini disusuli dengan beberapa siri mesyuarat sehingga 2016 berkenaan
pendekatan-pendekatan dan program-program yang sesuai yang boleh dibuat bagi
Projek Diversion dan juga bagi menentukan kesalahan-kesalahan yang sesuai dan
layak untuk dipertimbangkan bagi Diversion. Bengkel-bengkel bagi penyediaan SOP
serta borang-borang berkaitan Diversion turut diadakan. Bermula tahun 2017,
perbincangan-perbincangan mengenai pelaksanaan Diversion serta usaha untuk
merangka peruntukan sebagai punca kuasa Diversion di dalam Akta Kanak-Kanak
2001 telah dibuat namun keputusan kemudiannya dibuat untuk menjalankan Projek
Rintis Diversion secara pentadbiran. Lawatan kerja ke Singapura telah dibuat pada
tahun 2018 oleh beberapa orang TPR dari AGC bagi melihat dan memahami amalan
Diversion yang tidak berlandaskan sebarang pindaan atau penggubalan peruntukkan
perundangan. Cadangan model baharu dan senarai kesalahan baharu bagi program
Diversion berdasarkan lawatan kerja ke Singapura telah dibuat dan dibentangkan oleh
Ketua Unit Jenayah Seksual dan Keganasan Domestik, Jabatan Peguam Negara. Ini
diikuti oleh beberapa siri mesyuarat bagi memantapkan hala tuju Projek Diversion
serta memuktamadkan Prosedur Operasi Standard di Antara Agensi (SOP Antara
Agensi) yang akan digunapakai semasa Projek Rintis. Pada 11 September 2019,
Mesyuarat Jemaah Menteri telah bersetuju program ini dilaksanakan secara rintis di
Malaysia. Ini disusuli oleh beberapa sesi latihan bagi menyediakan pegawai-pegawai
yang terlibat seperti yang diperincikan di bawah:-

3

3.

Jadual 1.1: Siri Latihan Training of Trainers (TOT) dan Latihan antara Agensi bagi
Persediaan Projek Rintis Diversion

BIL TARIKH LATIHAN

1 10 & 11 September 2019 Sesi Latihan Training Of Trainers Pegawai JKM untuk Projek
Rintis Diversion

2 5 & 6 November 2019 Sesi Latihan Interagency Training of Trainers untuk pegawai

AGC, PDRM dan JKM

3 9 Disember 2019 Latihan Inter-Agency untuk Projek Rintis Diversion Peringkat

Negeri Sembilan (Seremban dan Port Dickson)

4 10 Disember 2019 Latihan Inter-Agency untuk Projek Rintis Diversion Peringkat

Selangor (Sepang)

1.3 LATAR BELAKANG KAJIAN

Mesyuarat Jemaah Menteri pada 11 September 2019 telah bersetuju dengan
cadangan pelaksanaan Projek Rintis Diversion bagi kanak-kanak yang mempunyai
konflik dengan undang-undang selama dua tahun, iaitu bermula tahun 2019 hingga
2021.

AGC juga turut berhasrat supaya Diversion ini dilaksanakan secara menyeluruh
sebelum tempoh pelaksanaan Projek Rintis ini berakhir. Oleh itu, bagi
mempertimbangkan hasrat tersebut, satu kajian mengenai pelaksanaan Projek Rintis
Diversion perlu dilaksanakan bagi menilai kebolehlaksanaan model Diversion ini ke
seluruh negara.

Kajian pelaksanaan ini juga diperlukan untuk meninjau penerimaan program Diversion
oleh kanak-kanak, serta penerimaan dan penglibatan keluarga dan masyarakat.
Penilaian ini juga penting untuk mengenal pasti jurang dalam pelaksanaan sedia ada
serta bagaimana pelaksanaan projek rintis ini boleh ditambah baik pada tahun kedua
pelaksanaan.

4

3.

1.4 OBJEKTIF-OBJEKTIF KAJIAN

Objektif utama Kajian ini adalah untuk menilai pelaksanaan model Diversion yang
sedang berjalan di Sepang, Seremban dan Port Dickson. Objektif-objektif khusus
adalah seperti berikut:-

a. Menilai penerimaan pegawai di lapangan, kanak-kanak, ketua-ketua
komuniti, keluarga, komuniti setempat, pengelola perkhidmatan keadilan
dan pembekal perkhidmatan yang terlibat dengan program Diversion;

b. Menilai kapasiti dan keupayaan sumber bagi melaksanakan Diversion
dengan berkesan;

c. Mengkaji pelaksanaan tiga kaedah Diversion (Amaran Polis, Amaran
Keras, Program Intervensi); dan

d. Mengkaji keperluan pindaan atau penggubalan perundangan baru
sebagai punca kuasa pelaksanaan program Diversion.

Skop perkhidmatan perunding ditetapkan seperti berikut:

a. Mendapatkan data dan membuat analisis mengenai pengetahuan dan
kemahiran pegawai di lapangan bagi menjalankan program Diversion
pada awal tempoh kajian;

b. Menilai persepsi golongan profesional keadilan kanak-kanak dan ketua-
ketua komuniti bagi tiga perkara:-
i. Kemungkinan sebab-sebab kanak-kanak terlibat dengan
jenayah;
ii. Cara-cara bagaimana keterlibatan kanak-kanak terlibat dengan
jenayah wajar dikendalikan; dan
iii. Kejayaan atau kegagalan pilihan hukuman yang ada sekarang
(termasuk Diversion);

c. Menilai penerimaan Diversion dalam kalangan ketua-ketua komuniti,
kanak-kanak yang terlibat dengan program Diversion, keluarga kanak-

5

3.

kanak tersebut, pengelola perkhidmatan keadilan dan juga pembekal
perkhidmatan keadilan;
d. Mendapatkan data serta membuat analisis mengenai pelaksanaan
kaedah-kaedah Diversion;
e. Mengkaji profil kanak-kanak yang terlibat dengan program Diversion;
f. Mendapatkan data dan membuat analisis mengenai kapasiti dan
keupayaan sumber-sumber bagi melaksanakan Diversion;
g. Membuat penandaarasan bagi amalan terbaik di negara lain; dan
h. Membuat cadangan penambahbaikan termasuk pindaan atau keperluan
perundangan baru terhadap model pelaksanaan Diversion.

Hasil kajian ditetapkan agar perlu merangkumi, namun tidak terhad kepada cadangan
utama bagi melaksanakan program Diversion secara menyeluruh di Malaysia seperti
berikut:

a. Penambahbaikan terhadap model pelaksanaan Diversion;
b. Strategi komunikasi bagi meningkatkan kesedaran serta penerimaan

komuniti setempat dan orang awam terhadap program Diversion;
c. Penambahbaikan pelaksanaan Amaran oleh PDRM;
d. Penambahbaikan pelaksanaan Amaran Keras oleh PDRM;
e. Penambahbaikan pelaksanaan modul intervensi oleh JKM;
f. Keperluan pembangunan kapasiti pegawai dilapangan (Timbalan

Pendakwaraya, pegawai JKM, pegawai PDRM) bagi menjalankan
model Diversion selanjutnya; dan
g. Keperluan sumber manusia dan sumber kewangan bagi menjalankan
model Diversion secara menyeluruh.

6

3.

1.5 TAKRIFAN OPERASI

1.5.1 Kanak-Kanak yang Mempunyai Konflik dengan Undang-Undang

Kanak-kanak ditakrifkan sebagai seseorang yang di bawah umur 18 tahun seperti
yang termaktub dalam CRC. Seksyen 2 Akta Kanak-Kanak 2001 (Akta 611)
mentakrifkan kanak-kanak sebagai:-

a. Seseorang yang di bawah 18 tahun; dan
b. Berhubung dengan prosiding jenayah, seseorang yang sudah mencapai

umur bagi tanggungjawab jenayah sebagaimana yang ditetapkan di
dalam seksyen 82 Kanun Keseksaan.

Menurut seksyen 82 Kanun Keseksaan (Akta 574), seseorang kanak-kanak dianggap
tidak mampu membuat sebarang kesalahan sehingga mencapai usia 10 tahun.
Seksyen 83 seterusnya memperuntukkan bahawa tidak menjadi suatu kesalahan jika
sesuatu kesalahan dibuat oleh seseorang di antara 10 hingga 12 tahun sekiranya
belum mencapai kematangan untuk memahami sifat dan kesan perbuatannya.

Berdasarkan peruntukan perundangan di atas, kanak-kanak yang mempunyai konflik
dengan undang-undang merupakan kanak-kanak yang sudah mencapai 10 tahun dan
di bawah 18 tahun.

Frasa ‘kanak-kanak yang mempunyai konflik dengan undang-undang’ lazim
digunakan di dalam Laporan ini. Frasa ‘pesalah kanak-kanak’ cuba dielakkan kerana
penggunaannya tidak digalakkan oleh komuniti antarabangsa bagi memelihara
kepentingan terbaik kanak-kanak dengan tidak menggunakan istilah yang membawa
konotasi negatif. Namun terdapat juga beberapa penggunaan frasa ‘pesalah kanak-
kanak’ di dalam Laporan ini memandangkan SOP antara agensi dan SOP dalaman
PDRM mengunakan frasa ‘pesalah kanak-kanak’ di dalam tajuk dan kandungan.
Frasa ‘child offender’ turut digunakan oleh negara-negara lain yang dirujuk bagi kajian
penandaarasan.

7

3.

Terma orang muda, juvana, belia dan remaja turut digunakan bersilih ganti di dalam
perbincangan di dalam Kajian ini apabila merujuk kepada amalan di luar negara
kerana lazimnya di negara-negara lain, terma kanak-kanak dan orang
muda/juvana/belia/remaja digunakan di dalam undang-undang dan amalan mereka
bagi merujuk kepada dua kumpulan kanak-kanak yang berbeza. Takrifan bagi kedua-
dua terma ini juga berbeza di antara satu negara dan negara yang lain.

1.5.2 Diversion

Diversion merujuk kepada pengalihan kanak-kanak yang mempunyai konflik dengan
undang-undang daripada sebarang proses sistem pengadilan jenayah. Di dalam
konteks penggunaan bagi Projek Rintis di Malaysia, ia hanya merujuk kepada
pengalihan yang berlaku di peringkat pra-perbicaraan dan tidak merujuk kepada
pengalihan di peringkat pengadilan jenayah yang lain seperti pengalihan setelah
dituduh di mahkamah, atau pengalihan setelah didapati bersalah secara diberi bon
berkelakuan baik atau dijatuhkan perintah khidmat komuniti. Diversion di dalam Projek
Rintis juga hanya merujuk kepada tiga kaedah yang digunapakai di dalam Projek
Rintis iaitu Amaran Polis, Amaran Keras dan Program Intervensi. Oleh kerana tidak
ada istilah rasmi yang telah ditakrifkan dan dimuktamadkan bagi Diversion,
penggunaan istilah Bahasa Inggeris ini dikekalkan penggunaaannya di dalam
Laporan, melainkan apabila merujuk kepada SOP dalaman PDRM yang
menggunakan istilah ‘penyimpangan.’

1.6 PUNCA KUASA DAN GARIS PANDUAN AMALAN DIVERSION

1.6.1 Perundangan

Projek Rintis Diversion dijalankan berasaskan budi bicara luas yang diberikan kepada
Peguam Negara yang juga Pegawai Pendakwa Raya untuk memulakan,
mengendalikan dan menghentikan prosiding jenayah di bawah Perkara 145(3)
Perlembagaan Persekutuan. Bagi kategori kes-kes yang layak untuk dialihkan secara
diberi Amaran Keras atau pun Program Intervensi, hanya TPR sahaja yang berhak
untuk memberi arahan bagi setiap kes selepas Kertas Siasatan dibuka. Bagi kes-kes
yang layak diberikan Amaran Polis secara langsung oleh anggota atau pegawai polis,

8

3.

kuasa ini diambil dari peruntukan yang memberikan budi bicara kepada polis untuk
mengkompaun. Seksyen 120 Akta Pengangkutan Jalan 1987 (Akta 333) (APJ)
memberikan pihak polis kuasa dengan budi bicara untuk mengkompaun mana-mana
kesalahan terhadap APJ atau mana-mana perintah atau kaedah yang dibuat oleh
pihak berkuasa dengan mendapatkan daripada orang yang disyaki secara
munasabah sejumlah wang tidak melebihi tiga ratus ringgit.

1.6.2 Garis Panduan Amalan

Lazimnya bagi memastikan kelancaran program yang berjalan secara kerja sama di
antara beberapa agensi, terdapat garis panduan di peringkat antara agensi dan garis
panduan dalaman bagi setiap agensi.

a. Prosedur Operasi Standard (SOP) Antara Agensi

Sebuah ‘Prosedur Operasi Standard bagi Program Diversion bagi Pesalah Kanak-
Kanak’ telah dibangunkan secara usaha sama di antara KPWKM, AGC, PDRM dan
JKM dengan sokongan daripada UNICEF. Maklumat asas mengenai dasar, proses
dan tatacara kaedah-kaedah Diversion yang dilaksanakan bagi Program Rintis
Diversion ini terkandung di dalam SOP ini. SOP ini bersifat antara agensi (inter-agency
guideline) kerana ia dibangunkan bagi tujuan memudahcara koordinasi dan kolaborasi
pelaksanaan Program Rintis Diversion di antara ketiga-tiga agensi yang terlibat.

b. Prosedur Operasi Standard (SOP) Dalaman

PDRM melalui Pejabat Ketua Polis Negara telah mengeluarkan sebuah garis panduan
dalaman yang terperinci di bawah arahan Ketua Polis Negara No.140 dan dipanggil
Prosedur Projek Rintis Penyimpangan Pesalah Kanak-Kanak (Diversion). SOP
Dalaman ini dibangunkan khusus bagi anggota dan pegawai PDRM sahaja dan
mengandungi prosedur kerja secara terperinci, carta-carta aliran, borang-borang
berkenaan serta statistik-statistik pengeluaran borang-borang Amaran Polis dan
Amaran Keras di peringkat balai, daerah, kontinjen dan Bukit Aman.

9

3.

JKM mempunyai Prosedur Kerja khusus bagi Pegawai Akhlak yang
bertanggungjawab bagi prosedur kerja berkaitan Diversion. Prosedur Kerja ini terdiri
dari lapan bahagian dan mempunyai lampiran-lampiran berkenaan yang
mengandungi buku, daftar, borang-borang serta templat surat-surat bagi melicinkan
perjalanan kerja berasaskan SOP Antara Agensi yang sedia ada.

AGC menjalankan tugas mereka di dalam Program Diversion berasaskan SOP Antara
Agensi dan tata kerja lazim diamalkan di AGC.

1.7 BATASAN KAJIAN

Kajian ini telah menghadapi beberapa kekangan yang membataskan perkembangan
kajian menurut perancangan yang sudah dibuat. Kekangan-kekangan ini adalah
seperti berikut:-

1.7.1 Kesukaran Mendapatkan Kelulusan daripada Pihak-Pihak Atasan

Secara lazimnya, kajian lapangan memerlukan pengesahan dan kelulusan daripada
pihak-pihak atasan agensi-agensi yang terlibat. Permohonan-permohonan telah
dibuat sejak Laporan Insepsi siap dibentangkan pada bulan Januari 2021, setelah
mengambil kira segala maklum balas yang diberi. Kelulusan awal hanya diperolehi
pada pertengahan bulan Mac dan kajian lapangan telah dilaksanakan serta-merta
pada minggu berikut di ketiga-tiga lokasi yang terbabit. Maklumat-maklumat dari kajian
lapangan ini telah menjadi asas utama kepada dapatan-dapatan kajian bagi
pelaksanaan Projek Rintis, persepsi dan penerimaan terhadap Diversion serta
kapasiti dan keupayaan sumber. Pihak Perunding akur bahawa kelewatan tersebut
tidak disengajakan kerana bahagian yang bertanggungjawab juga merupakan
bahagian yang turut terlibat dalam penyelenggaraan awal Ordinan Darurat yang juga
diluluskan pada bulan Januari 2021. Sehingga kajian ini selesai, pihak perunding tidak
diberikan keizinan oleh Pejabat Pendaftar Mahkamah Rendah untuk menemuramah
bekas-bekas Majistret serta Majistret-Majistret bagi Mahkamah bagi Kanak-kanak.
Walaupun pihak mahkamah tidak terlibat secara langsung dengan pelaksanaan
Diversion, pihak mahkamah merupakan antara pengelola perkhidmatan keadilan
kanak-kanak dan terdapat keperluan bagi memahami persepsi Majistret berkenaan

10

3.

kanak-kanak yang mempunyai konflik dengan undang-undang dan penerimaan
mereka terhadap Diversion. Pihak perunding walaubagaimanapun berjaya
mendapatkan maklum balas yang diperlukan daripada seorang bekas Majistret yang
berpengalaman selama enam tahun mengendalikan kanak-kanak yang mempunyai
konflik dengan undang-undang kerana beliau sekarang berkhidmat di bawah AGC
dan keizinan telah diperolehi untuk menemu bual beliau.

Selain itu, terdapat juga cabaran dari sambutan responden terhadap pelawaan untuk
menyertai kajian. Kebanyakan sekolah yang dihubungi menolak jemputan perunding
untuk menyertai Perbincangan Fokus Berkumpulan (Focus Group Discussion/FGD)
yang diadakan. Kanak-kanak sekolah juga tidak dapat ditemu bual kerana kegagalan
mendapatkan keizinan rasmi. Bagi mendapatkan maklum balas daripada kanak-
kanak, pihak perunding telah mendapatkan kerja sama daripada JKM untuk
mengadakan FGD dengan wakil-wakil Majlis Perwakilan Kanak-Kanak Kebangsaan
yang terdiri daripada pelbagai bangsa, latar belakang dan pengalaman dan bukan
terhad kepada ketua-ketua pelajar dan pelajar yang cemerlang akademik sahaja.

1.7.2 Kelewatan dan Kegagalan Mendapatkan Data Kes Secara
Terperinci

Di dalam permohonan yang sama, pihak perunding turut meminta data-data bagi kes-
kes Diversion secara terperinci bagi tujuan membuat kajian kes khusus dan juga bagi
menilai penerimaan kanak-kanak dan ibu bapa yang terlibat secara langsung dengan
Diversion. Data-data bagi kes kanak-kanak yang diberi Amaran Polis dan Amaran
Keras telah diperolehi dua hari sebelum pembentangan Laporan Akhir dibuat. Namun,
pihak Perunding tidak dapat menghubungi kanak-kanak dan keluarga mereka kerana
ketiadaan maklumat terperinci, kesuntukkan masa dan kesukaran lazim dijangka
untuk mendapatkan kerjasama daripada kanak-kanak dan keluarga mereka.
Walaupun maklumat ini penting bagi pihak Perunding bagi tujuan menilai penerimaan,
pelaksanaan dan profil kanak-kanak bagi kedua-dua kaedah Amaran namun pihak
perunding juga akur dengan sifat kerahsiaan data-data peribadi kanak-kanak ini yang
merupakan kes-kes jenayah yang tertakluk kepada prinsip kerahsiaan.

11

3.

1.7.3 Kesan Pandemik Covid-19 yang Semakin Meruncing
Sejurus selesai kajian dibuat di Sepang bersama-sama dengan ketua-ketua komuniti
pada bulan April 2021, jangkitan wabak Covid-19 menjadi semakin meruncing,
sehinggakan pelbagai tahap PKP telah diadakan oleh Kerajaan. Ini memberi kesan
secara langsung kepada pengendalian FGD dengan kumpulan-kumpulan selanjutnya
seperti ketua-ketua agama dan ketua-ketua kampung di mana perjumpaan di atas
talian tidak sesuai diadakan dengan kumpulan-kumpulan ini. Oleh kerana PKP 3.0
masih diteruskan semasa Laporan Akhir disediakan, pihak perunding meneruskan
kajian dengan kumpulan-kumpulan komuniti yang lain yang mampu untuk berjumpa
secara maya.
1.8 KEPENTINGAN KAJIAN
Pelaksanaan secara rintis ini sememangnya memberi ruang kepada Kerajaan untuk
memastikan sumber-sumber mencukupi serta mengenal pasti amalan terbaik
sebelum pelaksanaannya dijalankan secara menyeluruh. Hasil dapatan projek rintis
ini turut dapat membantu Kerajaan dalam usaha dan persediaan untuk
memperluaskan skop pelaksanaan program Diversion secara menyeluruh di
Malaysia.

12

3.

BAB 2
SOROTAN LITERATUR

2. BAB 2
SOROTAN LITERATUR

Diversion di Malaysia bukan merupakan suatu topik yang telah dikaji secara meluas
dan ini menjadi alasan kekurangan literatur tempatan khusus mengenainya. Kajian
literatur ini bertujuan untuk merumuskan perspektif yang dikemukakan dalam bahan-
bahan terhad yang sedia ada. Untuk memudahkan analisis, kajian literatur ini akan
dibahagikan kepada beberapa kategori penting berdasarkan apa yang lazim dan
signifikan dalam perbincangan yang dikemukakan. Kategori-kategori tersebut ialah
konsep asas Diversion, Diversion dalam instrumen antarabangsa, status Diversion di
Malaysia dan amalan semasa, isu-isu tempatan yang mengharuskan pelaksanaan
Diversion dan pandangan-pandangan tentang pelaksanaan Diversion di Malaysia.

2.1 KONSEP ASAS DIVERSION

Walaupun kebanyakan literatur umumnya adalah komprehensif dalam
membincangkan Diversion, para penulis biasanya tidak membentuk takrifan mereka
sendiri tentang praktis ini. Sebaliknya, dan mungkin sebab Diversion lebih banyak
dikaji dan pelaksanaannya yang mantap di negara-negara lain, para penulis lebih
cenderung untuk menerima sudut pandangan pelbagai sarjana luar negara.

Untuk mengikhtisarkan beberapa definisi yang diterima, Aminuddin Mustaffa
menggunakan definisi yang dikemukakan oleh Evans. Beliau telah meringkaskan
definisi Diversion oleh Evans sebagai, “…alternatif pendakwaan untuk kanak-kanak
dan orang muda”. Beliau juga merujuk kepada definisi Heilbrun yang diringkaskan
sebagai, “…proses undang-undang yang mengalihkan kanak-kanak dan orang muda
daripada dikenakan hukuman formal di bawah sistem keadilan juvana.”1

1Aminuddin Mustafa, “Diversion under the Malaysian Juvenile Justice System in Malaysia: A Case of a
Little Too Late?”, (2016) 11 Asian Criminology 135-153, (“Aminuddin Mustafa, A Little Too Late”);
Aminuddin Mustafa, Rights of Children in Criminal Proceedings: A Comparative Analysis on the
Compatibility of the Malaysian Juvenile Justice System with the Standards of the Convention on Rights
of Children (CRC), (PhD Tesis, University of Lancaster, United Kingdom, 2016), (“Aminuddin Mustafa,
Compatibility with CRC”).

Lihat juga Evans, R. in B. Goldson (Ed.), Dictionary of youth justice. Devon: Willan Publishing, 2008)
dan Heilbrun, K., Sevin, Goldstein, N. E., & Redding, R. E. (Eds.), Juvenile Delinquency: Prevention,
Assessment, and Intervention (New York: Oxford University Press, 2005), hal.1368.

13

3.

Selain itu, Nadzriah Ahmad, et al. menerima definisi yang diberikan oleh Hasseltine
dan Howells, yang disimpulkannya sebagai, “…proses di mana pesalah kanak-kanak
dijauhkan daripada sistem keadilan yang formal dengan menjalani program-program
yang dapat menangani tingkah laku pesalah.”2

Muzaffar Syah Mallow merujuk kepada definisi Diversion yang dihuraikan oleh
Jackson dan Knepper serta Krisberg dan Austin, yang dirumuskannya sebagai,
“…menghantar seorang kanak-kanak jauh daripada sistem keadilan yang formal
kepada sesuatu proses alternatif yang berasaskan komuniti yang bertujuan untuk
menyelesaikan jenayah tersebut…kesalahan tersebut ditangani dengan segera
melalui amaran polis, mediasi, atau rujukan kepada sesuatu program Diversion atau
kaunseling, daripada ditangkap dan dibicara secara rasmi”.3

Berdasarkan pelbagai sudut pandangan yang diterima, Diversion dapat ditakrifkan
secara ringkas sebagai sesuatu proses yang menjauhkan kanak-kanak yang
mempunyai konflik dengan undang-undang daripada sistem keadilan yang
konvensional. Sebagai alternatif kepada proses penangkapan dan perbicaraan dan
penghukuman yang formal, pesalah kanak-kanak yang didakwa boleh dibebaskan
dengan amaran, sama ada bersyarat atau pun tidak setelah ditahan oleh pihak
berkuasa, atau mereka boleh disalurkan ke sesuatu proses keadilan yang berasaskan
komuniti.

Mengikut Aminuddin, terdapat pelbagai bentuk Diversion yang dipraktikkan oleh
berlainan negara, namun langkah-langkah tersebut boleh dikategorikan kepada dua:

2 Nadzriah Ahmad, Abdul Ghafur Hamid dan Saodah Wok, “Reoffending among the Child Offenders in
Malaysia: It’s Time to Open Our Doors to the Theories Underpinning Diversionary Measures”, (2016)
11 (Special Issues 6) Social Sciences, 7274-7278 (“Nadzirah Ahmad, et al.”).

Lihat juga Hasseltine, K. & Howells, K., Community-Based Corrections, Crime & Justice: A Guide to
Criminology, Marmo, M., Lint, W.D. & Palmer, D. (Eds), (Canada: Thompson Reuters, 2012), hal.507.

3 Muzaffar Syah Mallow, “Juvenile Deliquency in Malaysia: Current Issues and Promising Approaches”,
Proceedings of INTCESS15- 2nd International Conference on Education and Social Sciences,
(Istanbul, Turkey, 2-4 February 2015), hal.264.

Lihat juga Jackson, M. S. dan Knepper, P. Delinquency and justice: A cultural perspective, (United
States of America: Pearson Education Inc, 2003), hal.341; Krisberg, B. dan Austin, J. F. Reinventing
Juvenile Justice. (United States of America: Sage Publications, 1993), hal.176.

14

3.

(a) program tanpa intervensi; dan (b) Program Intervensi yang formal.4 Program tanpa
intervensi melibatkan pengeluaran amaran oleh pihak berkuasa penguatkuasaan
undang-undang, iaitu pihak polis atau pihak yang mendakwa pesalah kanak-kanak,
dan selepas pengeluaran tersebut dibuat, kanak-kanak itu akan dibebaskan.5
Sebaliknya, pihak berkuasa boleh memilih untuk melakukan intervensi secara formal
dengan memasukkan pesalah kanak-kanak tersebut dalam pelbagai kaedah alternatif
keadilan kanak-kanak.6

Para penulis menyatakan bahawa kaedah-kaedah Diversion yang dipraktikkan di
pelbagai negara asing merangkumi kaunseling, khidmat masyarakat, persidangan
keluarga, mediasi mangsa-pelaku dan latihan vokasional, yang boleh dijalankan oleh
jawatankuasa belia, badan swasta atau pertubuhan bukan kerajaan.7 Pihak berkuasa
penguatkuasaan undang-undang juga boleh diberikan kuasa untuk mengenakan
denda komuniti atau mengarahkan bayaran pampasan tanpa memaksa seseorang
kanak-kanak untuk melalui prosiding dan perbicaraan mahkamah, dan tanpa sabitan.8

Diversion juga boleh merangkumi mekanisma-mekanisma yang diperkenalkan
berdasarkan konsep keadilan restoratif. Prinsip-prinsip yang mendasari mekanisma-
mekanisma ini bersandarkan prinsip: (a) memperbaiki kemudaratan yang dilakukan
terhadap mangsa dan masyarakat, di samping mengatasi punca-punca mengapa
kesalahan tersebut dilakukan vis-à-vis kemudaratan yang dialami oleh pesalah-
pesalah; (b) membuat pesalah menanggung tanggungjawab secara langsung atas
tindakan mereka terhadap mangsa dan masyarakat; dan (c) penyertaan semua pihak
yang terkesan dengan kesalahan tersebut.9 Nadzriah Ahmad menegaskan bahawa

4 Aminuddin Mustafa, A Little Too Late?, supra 1, hal.135-153; Aminuddin Mustafa, Compatibility with
CRC, supra 1, hal.27.
5 Ibid.

6 Aminuddin Mustafa, A Little Too Late?, supra 1, hal.137; Aminuddin Mustafa, Compatibility with CRC,
supra 1, hal.27.

7 Aminuddin Mustafa, A Little Too Late?, supra 1, hal.137; Aminuddin Mustafa, Compatibility with CRC,
supra 1, hal.27.
8 Ibid.

9 Nadzriah Ahmad, “The Administration of Juvenile Justice System in Malaysia”, (June 2011) 1 Jurnal
Intelek (6) No. 1, hal. 4.

15

3.

mekanisma-mekanisma keadilan restoratif kini membentuk sebahagian daripada
sistem Diversion di New Zealand. Ini bermakna pesalah kanak-kanak harus, antara
lain, meminta maaf atau memberi pampasan kepada mangsa mereka, atau
melengkapkan program rehabilitasi sekiranya penyalahgunaan bahan, masalah
kesihatan mental atau seksual merupakan pendorong bagi mereka melakukan
jenayah tersebut.10

Sebagai tambahan kepada kaedah-kaedah Diversion yang telah dibincangkan di atas,
alternatif lain yang telah dicadangkan dalam literatur yang ditaksir termasuklah
program pengisian agama dan kerjaya serta program perkembangan diri dan
kompetensi.11

Aminuddin berpendapat bahawa Diversion boleh dilaksanakan di mana-mana
peringkat dalam proses keadilan kanak-kanak.12 Ini boleh termasuk sebelum seorang
kanak-kanak didakwa lagi; yang bermaksud kanak-kanak tersebut tidak akan melalui
sistem perbicaraan dan hukuman.13 Seorang kanak-kanak juga boleh dialihkan
setelah sesuatu dakwaan telah dikenakan terhadapnya.14 Pada peringkat ini,
Diversion beroperasi untuk mencegah kanak-kanak tersebut daripada dikenakan
hukuman yang formal dengan memasukkannya dalam program-program yang dapat
mempunyai impak yang lebih baik untuk mereformasikan kanak-kanak tersebut.15

Walau bagaimanapun, Shelly Casey menegaskan bahawa perbezaan yang jelas
harus dibuat antara Diversion dan hukuman tanpa penjara.16 Usul ini disokong oleh
UNICEF dalam penilaiannya tentang amalan Diversion di Asia Timur dan Pasifik pada

10 Nadzriah Ahmad, et al., supra 2, hal.7277 & 7275.
11 Nadzriah Ahmad, et al. supra 2, hal.7277.
12 Aminuddin Mustafa, A Little Too Late?, supra 1, hal.137; Aminuddin Mustafa, Compatibility with
CRC, supra 1, hal.27.
13 Ibid.
14 Ibid.
15 Ibid.
16 Shelly Casey, Diversion of Children in Conflict with the Law: International Standards and Practises,
(UNICEF), hal.3 (“Shelly Casey”). [Ini merupakan kertas yang tidak diterbitkan]

16

3.

tahun 2017.17 Seorang kanak-kanak hanya dianggap telah dialihkan sekiranya dia
tidak melalui proses kehakiman dan dijatuhkan hukuman.18 Denda, perintah khidmat
masyarakat atau bon jaminan berkelakuan baik yang dikeluarkan melalui proses
kehakiman tidak dianggap sebagai Diversion.19

Para penulis menegaskan bahawa terdapat beberapa prasyarat yang pihak berkuasa
(pegawai polis, pendakwa atau hakim, bergantung pada siapa yang diberi kuasa),
perlu mempertimbangkan apabila memutuskan sama ada Diversion patut
dilaksanakan.20 Prasyarat-prasyarat ini berbeza mengikut setiap negara. Shelly Casey
memberi contoh bahawa di Kanada, misalnya, seorang kanak-kanak mesti
merupakan pesalah buat kali pertama dan kesalahan yang dilakukan tiada unsur
keganasan,21 manakala di Afrika Selatan, Diversion masih boleh dilaksanakan untuk
kes-kes jenayah yang lebih berat seperti rogol atau bunuh, dengan syarat wujudnya
keadaan yang luar biasa.22 Di New South Wales, Queensland dan Filipina, persoalan
sama ada Diversion patut dilaksanakan bergantung pada keberatan hukuman yang
boleh dijatuhkan.23

Terdapat pelbagai objektif Diversion. Secara amnya, Diversion bertujuan untuk
melindungi kanak-kanak di bawah umur daripada sebarang impak buruk dari sistem
keadilan kanak-kanak.24 Antara impak-impak buruk ini ialah kesan psikologi yang

17 UNICEF, Diversion Not Detention – Alternative Measures for Children in Conflict with the Law in East
Asia and Pacific, hal.49 (“UNICEF, Diversion Not Detention”).
18 Ibid.
19 Ibid.
20 Shelly Casey, supra 16, hal.10-11.
21 Shelly Casey, supra 16, hal.10.
22 Ibid.
23 Ibid.
24 Aminuddin Mustafa, Compatibility with CRC, supra 1, hal.26.
Lihat juga Chapin, D.A dan Griffin, P.A. Juvenile Diversion, dalam Heilbrun, K., Sevin Goldstein, N. E.
dan Redding, R. E., (eds)., Juvenile Delinquency: Prevention, Assessment, and Intervention, (New
York: Oxford University Press, 2005). hal.161.

17

3.

timbul daripada pelabelan kanak-kanak,25 iaitu akibat yang biasa daripada sistem
keadilan konvensional. Kebimbangan ini berasaskan teori pelabelan dalam bidang
psikologi yang menetapkan bahawa individu yang dicopkan sesuatu label akan
mempamerkan kecenderungan untuk berkelakuan secara konsisten dengan label
tersebut.26 Apabila dilayan seperti pesalah, kanak-kanak yang dipenjarakan dikatakan
lebih cenderung untuk mengenal pasti diri mereka dengan dunia jenayah, dan oleh
itu, lebih cenderung untuk jatuh dalam residivisma.27 Dengan mengurangkan kontak
seorang kanak-kanak dengan sistem keadilan, Diversion dapat membantu
menghalang perkara ini.28

Tambahan pula, ‘low-level deviant behaviour’ juga telah dibuktikan sebagai perkara
yang normal pada zaman kanak-kanak dan kanak-kanak didapati matang daripada
sikap begitu.29 Oleh itu, memberi kanak-kanak yang melakukan kesalahan gred
rendah sesuatu amaran atau apa-apa bentuk intervensi yang tidak formal dikatakan
memadai untuk mencegah kanak-kanak daripada mengulangi kesalahan tersebut.30

Nadzriah Ahmad, et al. juga mengetengahkan teori ‘differential association’, yang
menetapkan bahawa kanak-kanak mempunyai kecenderungan untuk mengikuti
tingkah laku gaulan rapat mereka.31 Mereka boleh mempelajari tingkah laku yang anti-
sosial melalui pemerhatian atau berkelakuan sebegitu apabila terdapat kemungkinan
untuk mendapat ganjaran atau hukuman.32 Oleh itu, pesalah kanak-kanak yang
ditempatkan di institusi tahanan boleh membentuk corak tingkah laku yang sama

25 Nadzriah Ahmad, et al., supra 2, hal.7275-7276; Aminuddin Mustafa, A Little Too Late?, supra 1,
hal.147; Aminuddin Mustafa, Compatibility with CRC, supra 1, hal.275-276.
26 Ibid.
27 Kementerian Pembangunan Wanita, Keluarga dan Masyarakat & UNICEF Malaysia, The Malaysian
Juvenile Justice System: A Study of Mechanism for Handling Children in Conflict with the Law, 2013,
hal.50, (“KPWKM & UNICEF”).
28 Nadzriah Ahmad, et al., supra 2, hal.7275-7576.
29 KPWKM & UNICEF, supra 27, hal.50.

30 Ibid.
31 Nadzriah Ahmad, et al., supra 2, hal.7276.
32 Ibid.

18

3.

seperti rakan sebaya mereka yang lebih anti-sosial.33 Nadzirah Ahmad, et al.
berpendapat bahawa Diversion dapat membantu mencegah hal ini kerana kanak-
kanak akan dijauhkan terus daripada institusi sebegitu.34

2.2 DIVERSION MENURUT KERANGKA PERUNDANGAN ANTARABANGSA

Dalam membincangkan Diversion, kebanyakan literatur yang diteliti mendapati
bahawa patut untuk melihat kedudukan Diversion dalam instrumen antarabangsa. Ini
mungkin dilakukan dengan tujuan untuk mengenal pasti standard antarabangsa.

Titik permulaan yang biasa ialah diskusi tentang CRC. Malaysia telah meratifikasikan
CRC pada tahun 1995, 6 tahun selepas penerimaan instrumen tersebut di peringkat
antarabangsa.35 Peruntukan dalam CRC yang sering dirujuk dalam konteks Diversion
ialah Artikel 40(3)(b) yang menyatakan bahawa Negara-negara Pihak hendaklah, di
mana sesuai dan wajar, berurusan dengan kanak-kanak tanpa melalui prosiding
kehakiman.36 Peruntukan CRC lain yang sering dipetik kerana mencerminkan seruan
Diversion di peringkat antarabangsa ialah Artikel 37 CRC yang menetapkan bahawa
kanak-kanak patut ditangkap hanya sebagai langkah terakhir. Walaubagaimanapun,
penting untuk diketahui bahawa Malaysia telah meletakkan pengecualiannya
(reservation) secara rasmi terhadap peruntukan ini kerana undang-undang tempatan
masih membenarkan hukuman rotan sebagai salah satu tindakan disiplin di sekolah.37
Sebagai tambahan kepada CRC, para penulis menekankan bahawa Jawatankuasa
CRC Bangsa-Bangsa Bersatu telah menerima beberapa resolusi lain yang
mengandungi peruntukan untuk Diversion.38 Peraturan 11.1 dalam United Nations
Standard Minimum Rules for the Administration of Juvenile Justice 1985 (juga dikenali

33 Ibid.

34 Nadzriah Ahmad, et al., supra 2, hal. 7275-7276.

35 Paul Linus Andrews, Children in Conflict with the Law: Is There a Basis for a Rights-Based Argument
for Diversion in Malaysia? (PhD Tesis, University of Lancaster, United Kingdom, 2018), hal.26,
(“Andrews”).

36 Andrews, supra 35, hal.110.

37 Andrews, supra 35, hal.110.

38 Andrews, supra 35, hal.28.

19

3.