Kajian Pelaksanaan Projek Rintis Diversion Bagi Kanak-Kanak Yang Mempunyai Konflik Dengan Undang-Undang Di Malaysia (2021)

sebagai ‘Peraturan Beijing’)39 adalah sama dengan CRC di mana ia menetapkan
bahawa pertimbangan harus diberi, sekiranya sesuai untuk berurusan dengan
pesalah kanak-kanak tanpa menjalani perbicaraan formal oleh pihak berkuasa.
Peraturan Beijing bukan sahaja menyokong pelaksanaan Diversion secara am malah
ia juga menyediakan kerangka yang terperinci bagi Negara-negara Pihak. Ini dapat
dilihat daripada Peraturan 11.2 yang menyatakan bahawa dalam mengaplikasikan
Diversion, pihak polis atau pendakwa raya dalam setiap negara patut dibenarkan
untuk menggunakan budi bicara mereka tertakluk kepada kriteria yang ditetapkan
dalam undang-undang tempatan, dan Peraturan 11.3 menetapkan bahawa
persetujuan para ibu bapa harus diperolehi dahulu. Selanjutnya, Peraturan 11.4
menitikberatkan keperluan untuk mengembangkan program komuniti seperti
pengawasan dan bimbingan sementara, restitusi dan pemberian pampasan kepada
mangsa.

Di samping itu, United Nations Standard Minimum Rules for Non-Custodial Measures
(juga dikenali sebagai ‘Peraturan Tokyo’) menyediakan suatu kerangka untuk
Diversion. Khususnya, Peraturan 5.1 menyatakan bahawa, “pihak polis, pendakwa
atau mana-mana agensi yang menangani kes-kes jenayah patut diberi kuasa untuk
membebaskan seseorang pesalah jika mereka berpendapat bahawa kes tersebut
tidak patut diteruskan…”. Untuk menentukan sama ada Diversion sesuai
dilaksanakan, peraturan tersebut memperincikan lagi bahawa, “…sesuatu kriteria
tetap hendaklah dibentuk dalam setiap sistem undang-undang”.40 Ia juga
menitikberatkan pengenaan hukuman tanpa penjara untuk kes-kes kecil.

Analisis United Nation Rules for the Protection of Juveniles Deprived of Their Liberty
(juga dikenali sebagai “Peraturan Havana”)41 juga mengandungi suatu arahan untuk
Diversion. Misalnya, Peraturan 2 menetapkan bahawa, “…perampasan kebebasan

39 United Nations Standard Minimum Rules for the Administration of Juvenile Justice 1985 (Diterima
pakai melalui resolusi Perhimpunan Agung 40/33 29 November 1985).

40 Aminuddin Mustafa, A Little Too Late?, supra 1, hal.137; Peraturan Minimum Standard Persatuan
Bangsa-bangsa Bersatu untuk Langkah-langkah Tanpa Penjara (Diterima pakai melalui resolusi
Perhimpunan Agung 45/110 14 Disember 1990).

41 United Nations Guidelines for the Prevention of Juvenile Delinquency: The Riyadh Guidelines
(A/RES/45/112) (Diterima pakai melalui resolusi Perhimpunan Agung 45/113 pada 14 Disember 1990).

20

3.

seseorang juvana harus menjadi pilihan yang terakhir dan untuk tempoh minimum
yang diperlukan sahaja dan patut dihadkan untuk kes-kes yang luar biasa,”.42

Tambahan lagi, para penulis juga mengetengahkan cadangan-cadangan yang
dikemukakan dalam United Nations Guidelines for the Prevention of Juvenile
Delinquency: The Riyadh Guidelines (juga dikenali sebagai ‘Garis Panduan
Riyadh’).43 Peraturan 5 menitikberatkan keperluan untuk Negara-Negara Pihak
menerapkan polisi yang progresif untuk menangani kanak-kanak. Ini termasuklah
mengelak, “kriminalisasi dan pendakwaan kanak-kanak yang tidak melakukan
kesalahan yang mempunyai impak yang serius terhadap sikap mereka sendiri atau
masyakarat”. Peraturan 6 pula menggalakkan “pembangunan servis dan program
yang berasaskan komuniti supaya kaedah-kaedah pengawalan sosial yang formal
dapat dijadikan langkah pilihan yang terakhir”. Peraturan 58 dalam Garis Panduan
Riyadh menetapkan bahawa, “penguatkuasa undang-undang atau mana-mana
pegawai yang relevan hendaklah dilatih dan mengenali sebaik yang mungkin tentang
cara pelaksanaan kaedah-kaedah Diversion”.

Konsep Diversion juga boleh didapati dalam CRC General Comment No. 24 (2019)
mengenai hak kanak-kanak dalam sistem keadilan kanak-kanak.44 Komen ini
mentakrifkan Diversion sebagai, “langkah-langkah untuk menjauhkan kanak-kanak
daripada sistem kehakiman, pada bila-bila masa sebelum atau semasa sesuatu
prosiding relevan”.45 Kemudian, ia menegaskan bahawa Diversion patut dijadikan

42 Aminuddin Mustafa, A Little Too Late?, supra 1, hal.139; Peraturan Persatuan Bangsa-bangsa
Bersatu untuk Perlindungan Juvana yang Dirampas Kebebasannya (Resolusi Perhimpunan Agung
45/113 pada 14 Disember 1990).

43 Aminuddin Mustaffa’s A Case of a Little Too Late?, supra 1, hal.139; Garis Panduan Persatuan
Bangsa-bangsa Bersatu untuk Mencegah Jenayah Juvana (Diterima pakai melalui Resolusi
Perhimpunan Agung 45/112 pada 14 Disember 1990).

44 CRC, General Comment No.24 (2019), Hak Kanak-Kanak dalam Keadilan Juvana, Dokumen
Jawatankuasa CRC Bangsa-bangsa Bersatu CRC/C/GC/24, 18 September 2019 telah menggantikan
CRC, General Comment No. 10 (2007), Hak Kanak-kanak dalam Keadilan Juvana, Dokumen
Jawatankuasa CRC Bangsa-bangsa Bersatu CRC/C/GC/10, 25 April 2007.

Perubahan yang utama ialah frasa ‘sistem keadilan juvana’ telah diggantikan dengan label ‘sistem
keadilan kanak-kanak’.

45 General Comment No. 24, supra 44, para 8.

21

3.

cara utama yang diguna pakai untuk menangani kanak-kanak dan Negara-Negara
Pihak patut memperluaskan jenis-jenis kesalahan yang boleh dilaksanakan Diversion,
termasuklah kesalahan-kesalahan serius sekiranya dianggap sesuai.46 General
Comment ini juga menegaskan keperluan untuk menyediakan Diversion bukan sahaja
di peringkat awal semasa seorang kanak-kanak didedahkan kepada sistem jenayah
tetapi juga sepanjang proses keadilan.47 Beberapa prinsip utama juga dititikberatkan
dalam pelaksanaan Diversion, antaranya:-

a. Terdapat bukti yang kukuh dan pengakuan sukarela untuk memikul
tanggungjawab sebelum Diversion dapat dilaksanakan. Sebarang
pengakuan tidak boleh digunakan terhadap kanak-kanak tersebut dalam
prosiding mahkamah yang selanjutnya;48

b. Pengakuan yang diambil daripada seorang kanak-kanak mesti berdasarkan
maklumat yang cukup dan spesifik berkenaan sifat, kandungan dan tempoh
langkah-langkah Diversion, dan berdasarkan pemahaman tentang akibat
sekiranya gagal untuk bekerjasama dengan langkah-langkah tersebut;49

c. Kesalahan-kesalahan yang boleh dikenakan Diversion patut dinyatakan
dalam undang-undang. Proses membuat keputusan oleh agensi yang
terlibat patut dilaraskan dan dibenarkan untuk disemak semula. Di samping
itu, pihak pegawai patut diberikan latihan dan sokongan;50

d. Bantuan dalam bentuk undang-undang atau lain-lain hendaklah ditawarkan
kepada kanak-kanak tersebut;51

e. Kaedah-kaedah Diversion tidak boleh merampas kebebasan seorang
kanak-kanak;52 dan

46 General Comment No. 24, supra 44, para 16. 22
47 Ibid.
48 General Comment No. 24, supra 44, para 18(a).
49 General Comment No. 24, supra 44, para 18(b).
50 General Comment No. 24, supra 44, para 18(c).
51 General Comment No. 24, supra 44, para 18(d).
52 General Comment No. 24, supra 44, para 18(e).

3.

f. Diversion tidak patut dianggap sebagai sabitan. Rekod Diversion boleh
disimpan untuk tujuan pentadbiran, semak semula, penyiasatan atau kajian
tetapi tidak boleh digunakan dalam prosiding mahkamah.53

2.3 DIVERSION MENURUT KERANGKA PERUNDANGAN DAN AMALAN DI
MALAYSIA

Menurut Aminuddin, Malaysia tidak mempunyai suatu peruntukan undang-undang
yang digubal khusus untuk menyelaraskan Diversion.54 Namun, beliau
mencadangkan bahawa walaupun sesuatu peruntukan yang khas tidak wujud,
Diversion mungkin boleh dilaksanakan berdasarkan seksyen 10 Kanun Prosedur
Jenayah (Akta 593) (KPJ),55 namun beliau tidak mengemukakan perbincangan yang
lebih mendalam mengenai cadangan tersebut.56 Secara ringkas, seksyen 110
memberi kuasa kepada pihak polis dan pendakwa raya untuk menggunakan budi
bicara mereka untuk menyelesaikan kes-kes yang melibatkan kesalahan yang tidak
boleh tangkap tanpa perlu melalui prosiding mahkamah.57

Proviso (a) seksyen 110 menetapkan bahawa apabila perkara yang dimaklumkan itu
adalah tentang seseorang yang disebutkan dengan namanya dan sifat kesalahan itu
tidaklah berat, maka pegawai polis yang menerima maklumat tersebut tidak
mempunyai tanggungjawab untuk menyiasat kesalahan tersebut dengan segera.58
Peruntukan yang paling relevan mengenai Diversion ialah proviso (b) yang

53 General Comment No. 24, supra 44, para 18(f).

54 Aminuddin Mustafa, A Little Too Late?, supra 1, hal.147; Aminuddin Mustafa, Compatibility with CRC,
supra 1, hal.180; MOWFC & UNICEF, supra 25, hal.81.

55 Kanun Prosedur Jenayah (Akta 593) (KPJ).
56 Aminuddin Mustafa, Compatibility with CRC, supra 1, hal.180-181.
57 Mengikut Seksyen 2 Kanun Prosedur Jenayah, “kesalahan yang tidak boleh ditangkap” ialah sesuatu
kesalahan yang mana biasanya pegawai polis tidak boleh menangkap tanpa waran mengikut Kolum
Ketiga bagi Jadual Pertama. Kolum tersebut khususnya menyatakan sama ada waran diperlukan untuk
mana-mana kesalahan di bawah Kanun Keseksaan. Bagi kesalahan yang tidak termaktub di bawah
Kanun Keseksaan, Kolum berkenaan menetapkan peraturan am bahawa kesalahan di bawah tiga
tahun dianggap sebagai kesalahan yang tidak boleh ditangkap dan waran yang dikeluarkan mestilah
dalam bentuk saman.

58 Seksyen 110(1) proviso (a), KPJ.

23

3.

menyatakan bahawa seorang pegawai polis yang menerima maklumat boleh memilih
untuk tidak meneruskan sesuatu perkara jika dia dapati tiada alasan yang mencukupi
untuk meneruskan prosiding.59 Walaupun ini tidak memberikan kuasa langsung
kepada pihak polis untuk mengalihkan seorang kanak-kanak, frasa “ia tidak ada
alasan yang mencukupi bagi meneruskan” memberikan “legal safety net” yang dapat
membolehkan pegawai polis untuk menyelesaikan kes-kes melibatkan kanak-kanak
bawah umur yang lebih mendapat manfaat daripada amaran. Ini boleh meliputi kes-
kes yang melibatkan pesalah buat kali pertama yang melakukan kesalahan yang tidak
mengakibatkan kemudaratan atau kecederaan yang serius.

Selebihnya, terdapat laporan bahawa ada beberapa pegawai polis yang memberikan
amaran atau menawarkan mediasi apabila menguruskan kes-kes kecil seperti
pelanggaran trafik, pencurian kecil atau pergaduhan antara dua orang kanak-kanak.
Adakalanya pihak polis akan memberi amaran kepada kanak-kanak tersebut atau
cuba untuk mencapai resolusi yang baik antara kedua-dua pihak.60
Walaubagaimanapun, budi bicara ini jarang digunakan, tidak digalakkan secara
meluas, dan tidak dicatat secara formal.61

Tambahan lagi, terdapat cadangan bahawa pihak pendakwa raya sudah diberi kuasa
untuk melaksanakan Diversion di bawah undang-undang yang sedia ada. Kuasa ini
tersirat di bawah seksyen 376(1) KPJ yang memberikan mereka budi bicara umum
untuk memulakan, membawa, dan menamatkan mana-mana pendakwaan jenayah.62
Menurut laporan oleh Norbani Mohamed Nazeri, apabila seorang pendakwa raya
berpendapat bahawa sesuatu kesalahan tidak perlu didakwa, seperti kes-kes yang
melibatkan kesalahan kecil, kertas penyiasatan tersebut akan disampaikan kepada
ketua jabatan. Sekiranya ketua jabatan bersetuju dengan pendapat pendakwa raya
tersebut, suatu arahan rasmi akan dikeluarkan yang mengarahkan sebarang tindakan

59 Seksyen 110(1) proviso (b), KPJ.
60 KPWKM & UNICEF, supra 27, hal.81.
61 Aminuddin Mustafa, Compatibility with CRC, supra 1, hal.181.
62 N. M. Nazri, Report on Diversion: Opportunities and Challenges in Malaysia, laporan untuk UNICEF
dan Jabatan Kebajikan Masyarakat Malaysia yang tidak diterbitkan, Mei 2013, (“N.M. Nazri”). Lihat juga
UNICEF, Diversion Not Detention, supra 21, hal.42.

24

3.

selanjutnya dihentikan.63 Terdapat situasi di mana pendakwa raya juga menggunakan
suatu bentuk Diversion dengan mengarahkan pegawai penyiasat untuk merujukkan
sesuatu kes kepada Jabatan Kebajikan Masyarakat, dan menolak untuk memulakan
sebarang tindakan undang-undang.64 Walaubagaimanapun, apabila sesuatu tindakan
telah dimulakan terhadap seorang kanak-kanak, pihak pendakwa raya jarang menarik
balik tuduhan untuk mengalihkan kanak-kanak tersebut. Penarikan balik hanya
dilakukan dalam kes-kes khas di mana bukti tidak mencukupi.65

Menurut UNICEF, ia masih tidak jelas sama ada Diversion, apabila dilaksanakan oleh
pihak berkuasa, patut melibatkan ibu bapa kanak-kanak tersebut.66 Wajar
diperhatikan bahawa di beberapa negara asing, Diversion hanya boleh dilakukan
tertakluk kepada syarat-syarat yang melibatkan ibu bapa kanak-kanak tersebut.67
Syarat-syarat ini termasuklah mengarahkan pihak ibu bapa untuk mengawal selia
anak mereka dan memberi laporan kepada pihak berkuasa yang relevan, menghadiri
kursus keibubapaan, memberi pampasan kepada mangsa atau menyertai kaunseling
keluarga.68

2.4 ISU-ISU YANG MENDORONG KEPADA PELAKSANAAN DIVERSION DI
MALAYSIA

Semua literatur yang sedia ada mengenai Diversion di Malaysia menegaskan bahawa
isu-isu yang sedang berlaku dalam sistem pengadilan formal di peringkat yang
berbeza-beza, yang menjadikan pengenalan kepada Diversion suatu keperluan. Dua
isu utama yang dibincangkan oleh para penulis ialah: (a) pengulangan kesalahan; dan
(b) isu-isu berkaitan dengan penahanan. Keduanya dibincangkan seperti berikut:-

63 KPWKM & UNICEF, supra 27, hal.82. 25
64 Ibid.
65 Ibid; UNICEF, Diversion Not Detention, supra 21, hal.44.
66 UNICEF, Diversion Not Detention, supra 21, hal.45.
67 Ibid.
68 Ibid.

3.

2.4.1 Pengulangan Kesalahan

Taufik, et al. menonjolkan jurang pengetahuan di Malaysia berkaitan kadar residivisma
di kalangan kanak-kanak yang telah melalui sistem pengadilan. Hal ini membuatkan
penilaian keberkesanan sistem dalam menerapkan reformasi sukar untuk
dilaksanakan.69 Pada tahun 2016, Nadzriah Ahmad menjalankan suatu kajian
kuantitatif yang melibatkan 432 pesalah yang berumur di bawah 18 tahun yang
sedang menjalani hukuman mereka di seluruh Malaysia.70 Data kajian tersebut
menunjukkan bahawa 72.7% responden sebenarnya pernah melakukan kesalahan
sebelum ini tetapi tidak ditahan, manakala 16.9% pernah melakukan kesalahan yang
telah mengakibatkan sabitan oleh mahkamah.71 Ia didapati bahawa 64.4% responden
pernah disabitkan atas kesalahan terhadap harta benda, manakala 12.4% pernah
disabitkan atas kesalahan berkaitan dengan dadah dan 6.8% disabitkan atas
kesalahan terhadap manusia.72 Kajian ini juga menunjukkan bahawa 99.8%
responden sedang, sewaktu temu bual dijalankan, menjalani hukuman untuk
kesalahan terhadap harta benda, manakala 15.7% menjalani hukuman untuk
kesalahan yang melibatkan dadah dan 10.0% pula untuk kesalahan terhadap
manusia.73 Mengikut Nadzriah Ahmad, et al., keputusan kajian menunjukkan corak
pengulangan semula di kalangan responden walaupun mereka telah melalui proses
sistem keadilan.74

Oleh itu, Nadzriah Ahmad, et al. menyarankan penerapan Diversion di Malaysia
memandangkan trend di New Zealand, Amerika Syarikat, United Kingdom dan

69 Taufik Mohammad & Azlinda Azman, “Perspectives of Juvenile Offenders Undergoing Victim-
Offender Mediation with their Own Family Members: A Qualitative Study”, 2018 Victims & Offenders
13(7) 995-1012, hal.996 (“Taufik, et al”).

70 Nadzriah Ahmad, et al., supra 2, hal.7275.

Kajian ini juga menjadi asas tesis kedoktoran, Nadzriah Ahmad, Diversion of Child Offenders from the
Criminal Justice System in Malaysia and Reforms in the Child Act 2001: Lessons from New Zealand,
(Tesis PhD, Universiti Islam Antarabangsa, Gombak, 2017) hal.417, (“Nadzriah, Diversion of Child
Offenders”).

71 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.415.

72 Nadzriah Ahmad, et al., supra 2, hal.7276.

73 Ibid.

74 Ibid.

26

3.

Australia menunjukkan bahawa kanak-kanak yang dilaksanakan Diversion
menunjukkan kemungkinan yang lebih kecil untuk mengulangi kesalahan tersebut.75
Mereka juga merujuk kepada General Comment No. 10 oleh Jawatankuasa Hak
Kanak-kanak yang menitikberatkan keperluan untuk menerapkan Diversion,
khususnya kerana kebanyakan jenayah yang dilakukan oleh kanak-kanak ialah
kesalahan kecil terhadap harta benda.76

2.4.2 Isu-Isu berkaitan Penahanan

Isu lain yang ditekankan apabila menerokai keperluan untuk Diversion di Malaysia
ialah tiada pengasingan antara kanak-kanak dan orang dewasa di pusat-pusat
tahanan. Ini terbukti dalam anekdot oleh 10 orang kanak-kanak lelaki yang ditahan di
Sekolah Henry Gurney di Puncak Borneo, Sarawak apabila mereka ditanya oleh
Andrews tentang pengalaman mereka menjalani proses reman.77 Tambahan lagi,
peguam-peguam yang ditemu bual oleh Nadzriah Ahmad juga mengesahkan bahawa
ada kes-kes di mana pengasingan antara kanak-kanak dan orang dewasa tidak
dilaksanakan.78

Mengikut Aminuddin, hal ini juga disokong oleh aduan yang direkodkan oleh
Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) pada tahun 2008 mengenai
seorang kanak-kanak berumur 14 tahun.79 Pada tahun 2014, SUHAKAM juga
mendedahkan kes-kes tentang kanak-kanak yang ditahan dalam sel yang sama
dengan orang dewasa di pusat-pusat imigresen.80 Penilaian terhadap Laporan
Tahunan SUHAKAM yang terkini menunjukkan bahawa penahanan kanak-kanak di

75 Ibid.
76 Nadzriah Ahmad, et al., supra 2, hal.7277.

77 Andrews, supra 35, hal. 183. Untuk maklumat yang lebih terperinci mengenai kanak-kanak lelaki
yang telah ditemu bual, lihat hal.141.
78 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70 , hal.582-583.
79 Aminuddin Mustafa, A Little Too Late?, supra 1, hal.144; Suruhanjaya Hak Asasi Manusia, Report of
the Forum on Malaysia’s Reservations to the Convention on the Rights of the Child, (Kuala Lumpur,
2008). p 56.
80 Aminuddin Mustafa, A Little Too Late?, supra 1, hal.144; Suruhanjaya Hak Asasi Manusia, 2004
Annual Report (Kuala Lumpur, 2004), pp 1–232.

27

3.

pusat-pusat imigresen diteruskan sehingga tahun 2018.81 Aduan-aduan yang dibuat
oleh para tahanan adalah kerana mereka tidak diberikan akses kepada rawatan
kesihatan, namun tidak jelas sama ada kanak-kanak yang ditahan diasingkan
daripada tahanan orang dewasa.82

Aminuddin mengutarakan bahawa kegagalan untuk mengasingkan ini bukan sahaja
mendedahkan kanak-kanak kepada layanan buruk daripada orang dewasa yang
mereka bergaul bersama, tetapi sifat tempat-tempat tahanan ini sendiri menghalang
mereka daripada menerima penjagaan dan pendidikan yang diperlukan pada usia
mereka.83 Dari sudut undang-undang, ini juga mencerminkan ketidakpatuhan yang
nyata dengan seksyen 85(a) Akta Kanak-kanak 2001 yang menyasar untuk
menghalang percampuran antara tahanan kanak-kanak dan orang dewasa. Ia
diperhatikan bahawa penerapan Diversion untuk seorang kanak-kanak imigran atau
yang mencari suaka masih tidak diterokai dalam mana-mana bahan yang dikaji
mengenai Diversion di Malaysia.

Tambahan lagi, Aminuddin juga menyuarakan kebimbangannya terhadap
peningkatan jumlah kes yang melibatkan pesalah kanak-kanak. Beliau menjelaskan
bahawa pada tahun 2009, terdapat 3,862 kes yang melibatkan pelbagai jenis jenayah
yang dilakukan oleh pesalah kanak-kanak.84 Pada tahun 2010, jumlah ini meningkat
menjadi 4,465.85 Selain itu, data daripada Polis Diraja Malaysia menunjukkan bahawa
terdapat 9,509 kes yang dilakukan oleh pesalah kanak-kanak antara tempoh Januari
dan Oktober 2014; peningkatan daripada 7,647 kes dalam tempoh yang sama pada
tahun 2013.86 Aminuddin mengutarakan bahawa jumlah yang tinggi ini mencerminkan

81 Suruhanjaya Hak Asasi Manusia, 2018 Annual Report, (Kuala Lumpur, 2018), hal.101. (“Laporan
Tahunan SUHAKAM tahun 2018”)
82 Ibid.
83 Aminuddin Mustafa, A Little Too Late?, supra 1, hal.144-145.
84 Aminuddin Mustafa, A Little Too Late?, supra 1, hal.144.
85 Ibid.
86 Ibid.

28

3.

kegagalan sistem keadilan kanak-kanak di Malaysia.87 Beliau menerangkan lagi
bahawa kenaikan jumlah kes telah mengakibatkan peningkatan dalam jumlah kanak-
kanak yang ditahan di pusat tahanan.88 Seramai 207 orang kanak-kanak dihukum
penjara pada tahun 2009, kenaikan yang ketara berbanding dengan 6 orang kanak-
kanak sahaja pada tahun 2004.89 Seterusnya, 411 orang kanak-kanak telah dihantar
ke Sekolah Henry Gurney pada tahun 2009, jumlah yang meningkat daripada 398
orang pada tahun 2008.90 Selain itu, SUHAKAM mendedahkan bahawa 39 orang
kanak-kanak telah ditahan di Penjara Kluang semasa lawatan mereka pada 19 Julai
2018 di bawah undang-undang penahanan pencegahan. Kanak-kanak ini mengadu
bahawa mereka telah dikenakan, “reman rantaian, kekejaman polis dan pengakuan
secara terpaksa” yang amat merisaukan.91

Selain itu, proses keadilan kanak-kanak di Malaysia juga dikatakan mengambil masa
terlalu lama dan menyebabkan kanak-kanak ditahan untuk tempoh yang terlampau
lama.92 80% kanak-kanak yang ditahan di berlainan pusat tahanan di Malaysia pada
tahun 2006 hingga 2009 berada di peringkat pra-perbicaraan. 51% daripada kanak-
kanak ini telah ditahan kurang daripada enam bulan, 11% telah ditahan antara tempoh
enam hingga dua belas bulan dan 7% telah ditahan selama lebih daripada tiga
tahun.93 Jumlah ini termasuk kanak-kanak yang didakwa atas kesalahan kecil.94
Aminuddin juga menitikberatkan suatu Laporan SUHAKAM yang memaparkan kes
tentang dua orang kanak-kanak yang ditahan selama enam bulan sementara
menunggu perbicaraan. Kanak-kanak tersebut menunggu perbicaraan atas
kesalahan menjual VCD cetak rompak dan tidak membawa kad pengenalan,95 yang

87 Ibid. 29
88 Ibid.
89 Ibid.
90 Ibid.
91 Laporan Tahunan SUHAKAM tahun 2018, supra 81, hal.102.
92 Pre-Trial Detention, hal.1736; UNICEF, Diversion Not Detention, supra 21, hal.54.
93 Aminuddin Mustafa, A Little Too Late?, supra 1, hal.145.
94 Ibid.
95 Ibid.

3.

kedua-duanya merupakan kesalahan kecil. Biarpun pengenalan tempoh masa di
bawah undang-undang untuk menyelesaikan kes yang melibatkan pesalah kanak-
kanak merupakan satu solusi, Aminuddin berpendapat bahawa pelaksanaan
Diversion boleh membantu kerana ia berusaha untuk menjauhkan kanak-kanak
daripada memasuki sistem kehakiman.96

Seorang Majistret untuk Mahkamah bagi Kanak-kanak yang ditemu bual oleh Andrews
juga melaporkan bahawa kanak-kanak digari bersama orang dewasa apabila dibawa
untuk perbicaraan reman dan mereka memakai pakaian reman berwarna ungu yang
sama seperti orang dewasa.97 Sepuluh orang kanak-kanak yang ditahan di Sekolah
Henry Gurney yang ditemu bual juga memberitahu bahawa mereka digari ketika
dijatuhkan hukuman dan apabila dibawa ke kompleks penjara.98 Seorang pegawai
pemulihan di Sekolah Henry Gurney mengaku bahawa amalan ini dipraktikkan kerana
pegawai-pegawai di sekolah-sekolah Henry Gurney mematuhi Akta Penjara 1995,99
peraturan dan prosedur operasi dengan ketat, dan berhadapan risiko ditegur
sekiranya tidak melakukan sedemikian.100

Menurut seorang penasihat di Mahkamah bagi Kanak-kanak yang ditemu bual,
setelah dimasukkan ke dalam pusat tahanan, pesalah kanak-kanak sering dibuli oleh
tahanan yang lebih tua.101 Di Sekolah Integriti, kanak-kanak dilucutkan rasa jati diri
kerana mereka diperuntukkan nombor yang menjadi identiti mereka sepanjang
penginapan mereka.102 Mereka juga diberikan uniform yang berbeza warna mengikut
tujuan penahanan mereka.103 Lawatan oleh orang luar dihadkan kepada setiap

96 Aminuddin Mustaffa & Nazli Nawang @ Ismail, “Pre-Trial Detention of Children: A Comparative
Analysis between Malaysian Juvenile Justice System and International Standards”, 2017 35(9) World
Applied Sciences Journal, hal.1736.
97 Andrews, supra 35, hal.90.
98 Ibid.

99 Akta 537.
100 Andrews, supra 35, hal.90.
101 Ibid.
102 Ibid.
103 Ibid.

30

3.

minggu bagi mereka yang direman dan menjalani hukuman yang panjang, setiap
bulan bagi mereka yang menjalani hukuman kurang daripada 6 bulan, sekali setiap 3
minggu bagi mereka yang menjalani hukuman lebih daripada tiga bulan dan sekali
setiap dua minggu bagi mereka yang menjalani hukuman lebih daripada setahun.104

Di samping itu, di Sekolah Henry Gurney, semua kanak-kanak dibotakkan dan mereka
perlu memakai pakaian seragam berwarna putih.105 Walaupun lawatan dibenarkan
setiap dua minggu, kanak-kanak yang ditemu bual memberi gambaran bahawa
lawatan oleh keluarga mereka jarang berlaku kerana masalah kos, yang bermakna
kanak-kanak ini tidak dapat menghubungi keluarga mereka bagi tempoh masa yang
lama.106 Jones, seorang pembela hak kanak-kanak, memerhatikan daripada
pengalaman peribadinya berinteraksi dengan kanak-kanak yang ditahan, bahawa
mereka sering mempamerkan ketidakpuasan hati selepas tempoh penahanan.
Mereka rasa distigma dan juga lebih senang mempercayai bahawa itu adalah takdir
mereka.107 Andrews juga melaporkan pengalaman peribadinya setelah merasakan
ketidakpuasan hati daripada kanak-kanak lelaki yang ditemu bual di Sekolah Henry
Gurney Puncak Borneo.108

Seperti yang dinyatakan di atas, penderaan kanak-kanak yang dalam tahanan amat
membimbangkan. 10 orang kanak-kanak lelaki yang ditemu bual oleh Andrews juga
menceritakan pengalaman mereka didera oleh pegawai polis.109 Daripada temu
bualnya bersama seorang pegawai polis, Andrews menganjurkan bahawa penderaan
kanak-kanak oleh polis disebabkan oleh ketidakberkesanan latihan polis.110
Contohnya, pegawai-pegawai polis tidak diajar daripada permulaan kerjaya mereka
(semasa latihan polis) bagaimana hendak melayan pesalah kanak-kanak. Sebaliknya,

104 Ibid. 31
105 Andrews, supra 35, hal.203.
106 Andrews, supra 35, hal.204.
107 Andrews, supra 35, hal.206.
108 Ibid.
109 Andrews, supra 35, hal.183-184.
110 Ibid.

3.

mereka hanya diberi latihan sebegitu semasa dipindahkan ke Bahagian Penyiasatan
Seksual, Wanita dan Kanak-kanak (D11).111 Dapatan Andrews menunjukkan bahawa
pemindahan pegawai dalam bahagian penyiasatan juga tidak strategik kerana tiada
pertimbangan diberikan tentang latar belakang pendidikan, pengalaman dan
kepakaran pegawai polis dalam berurusan dengan kanak-kanak.112

2.5 PANDANGAN-PANDANGAN TERHADAP PELAKSANAAN DIVERSION DI
MALAYSIA

2.5.1 Pemegang Taruh Sistem Keadilan Kanak-kanak

Temu bual yang dijalankan oleh Andrews dengan pegawai pemulihan, majistret dan
pegawai polis membayangkan pandangan positif yang menyeluruh mengenai
Diversion.113 Antara sebab-sebab yang diberikan ialah: (a) kanak-kanak layak
mendapat peluang kedua; (b) usaha reformasi mungkin gagal dalam sistem keadilan
kanak-kanak yang konvensional kerana kanak-kanak akan mengikut tingkah laku
orang-orang sekelilingnya dalam tahanan; dan (c) kesalahan yang kecil atau yang
dilakukan dalam keadaan yang terdesak seperti mencuri barang, mencuri motosikal
atau mengemis, tidak patut dihukum dengan berat.114

Terdapat sokongan untuk Diversion bagi menangani kes-kes rogol di bawah seksyen
375 Kanun Keseksaan, terutamanya dalam mana kesalahan tersebut melibatkan dua
remaja yang rela hati.115 Para responden berpendapat bahawa seksyen tersebut
ditujukan untuk situasi apabila pesalah ialah seorang dewasa dan mangsa ialah
seorang kanak-kanak dan pendakwaan untuk kes-kes sebegini selalunya dibuat atas
desakan pihak ibu bapa mangsa.116

111 Andrews, supra 35, hal.185.
112 Andrews, supra 35, hal.187.
113 Andrews, supra 35, hal.229.
114 Andrews, supra 35, hal.228-229.
115 Andrews, supra 35, hal.228. Lihat juga Farah Nini Dusuki et. al, A Critical Study On The Commission
Of Statutory Rape By Those Below 18 Years Old: Should Punishment or Protection Prevail?, hal.23,
laporan tidak diterbitkan untuk Bahagian Undang-undang, Jabatan Perdana Menteri, 2013.

32

3.

Walaubagaimanapun, terdapat juga beberapa kebimbangan yang dibangkitkan.
Kuasa undang-undang yang jelas untuk memberi kuasa kepada pegawai polis untuk
mengalihkan dan memperincikan jenis-jenis jenayah di mana Diversion boleh
dilaksanakan perlu diperkenalkan. Andrews merumuskan bahawa ini disebabkan
budaya mengambil arahan yang tersemat di kalangan pegawai polis dan risiko
ketidakpastian di kalangan mereka.117 Selain itu, ketiadaan kuasa undang-undang
khusus boleh menimbulkan konflik dengan ibu bapa yang mungkin menganggap
Diversion sebagai tindakan pasif atau ketidakcekapan pihak polis.118 Oleh itu, untuk
mengelak reaksi sedemikian, program-program mesti diperkenalkan untuk mendidik
bukan sahaja pihak berkepentingan tetapi juga seluruh masyarakat mengenai
Diversion.119

Isu lain yang dibangkitkan ialah berkenaan kerjasama antara agensi-agensi yang
terlibat dengan hal-hal berkaitan dengan kanak-kanak dan birokrasi.120 Tambahan
pula, walaupun bersetuju bahawa kebanyakan pihak berkepentingan menyokong
usaha untuk melaksanakan Diversion, seorang Ahli Majlis Penasihat dan Perundingan
Kebangsaan untuk Kanak-kanak yang terdahulu juga memberi peringatan bahawa
sokongan ini mungkin terhad kepada kaedah Diversion yang biasa sahaja vis-à-vis
amaran, berbanding dengan penggunaan program alternatif lain yang kurang
dikenali.121

Nadzriah Ahmad telah menemu bual seorang Timbalan Ketua Setiausaha daripada
Bahagian Dasar Kementerian Pembangunan Wanita, Keluarga dan Pembangunan
Masyarakat, 2 orang timbalan pendakwa raya, seorang ketua penjara, seorang ketua,
3 orang ahli tenaga pengajar dan 2 orang kaunselor di Sekolah yang Diluluskan, 2
orang Pegawai Akhlak, 2 orang penasihat mahkamah, 2 orang peguam bela, dan 3

116 Andrews, supra 35, hal.228-229. 33
117 Andrews, supra 35, hal.230.
118 Ibid.
119 Andrews, supra 35, hal.232.
120 Andrews, supra 33, hal.233.
121 Andrews, supra 33, hal.230.

3.

orang pegawai polis. Sama seperti dapatan Andrews, para pemegang taruh bersetuju
dengan pelaksanaan Diversion berdasarkan pelbagai sebab, antaranya:-

a. Diversion mengurangkan stigmatisasi kanak-kanak;122
b. Diversion mengurangkan pendedahan kepada budaya tidak sihat dan

pengaruh negatif di pusat tahanan;123
c. Diversion menanamkan rasa kesal dan bertanggungjawab;124
d. Diversion mengalakkan keinsafan diri;125
e. Diversion menjaga maruah dan kesihatan;126
f. Diversion mengurangkan kadar residivisme;127
g. Diversion melindungi privasi pesalah;128 dan
h. Diversion mempunyai kesan yang positif terhadap institusi keluarga.129

Pihak Timbalan Pendakwa Raya, polis dan peguam tidak bersependapat dengan
jenis-jenis jenayah yang sesuai untuk Diversion. Terdapat beberapa batasan yang

dikenal pasti, antaranya:-

a. Diversion tidak boleh dipertimbangkan untuk kesalahan-kesalahan yang boleh

dihukum penjara dan denda;
b. Diversion tidak boleh dipertimbangkan untuk kesalahan-kesalahan yang boleh

dihukum penjara melebihi 7 tahun; dan
c. Diversion tidak boleh dipertimbangkan untuk jenayah bunuh dan jenayah

menyebabkan kematian seseorang.130

122 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.622. 34
123 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.624.
124 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.625.
125 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.627.
126 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.628.
127 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.629.
128 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.630.
129 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.631.
130 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.639-640.

3.

Sama seperti para pemegang taruh yang ditemu bual oleh Andrews, sepuluh daripada
dua belas orang pemegang taruh bersetuju dengan keperluan untuk memperkenalkan
kerangka untuk Diversion dalam Akta Kanak-kanak 2001, sebelum ia dilaksanakan.131
Seterusnya, para pemegang taruh juga menyatakan apa yang mereka anggap
sebagai cabaran-cabaran utama untuk melaksanakan Diversion di Malaysia.
Cabaran-cabaran utama yang dikenal pasti termasuk:-

a. Kesukaran untuk mengubah pemikiran masyarakat tentang Diversion;
b. Kekurangan kepakaran dan sumber manusia dalam sistem keadilan jenayah;
c. Kekurangan sumber kewangan untuk mengendalikan program Diversion; dan
d. Kekurangan badan penyelia untuk memantau pelaksanaan program

Diversion.132

Tambahan lagi, Taufik telah melaporkan bahawa majoriti daripada 12 orang Pegawai
Akhlak yang ditemu bualnya bersetuju dengan implementasi langkah-langkah
keadilan restoratif untuk kanak-kanak. Majoriti daripada pegawai-pegawai ini
bersetuju bahawa kanak-kanak patut berjumpa dengan mangsa mereka untuk
membolehkan mereka untuk memahami perbuatan mereka sebelum bermula
prosiding jenayah.133 Taufik juga melaporkan bahawa majoriti daripada para pegawai
bersetuju bahawa kanak-kanak tersebut hendaklah meminta maaf kepada mangsa
mereka atas alasan seperti keperluan sesuatu pengakuan untuk mengambil
bertanggungjawab.134

131 Ibid.

132 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.642.

133 Mohd Taufik bin Mohammad, The Readiness of Stakeholders in the Criminal Justice System on the
Implementation of Restorative Justice in Malaysia, (PhD Tesis, Universiti Sains Malaysia, Pulau Pinang,
2015) hal.189, (“Taufik”).

134 Taufik, supra 133, hal.190-191.

35

3.

2.5.2 Kanak-Kanak

Selain daripada mengkaji sejarah silam jenayah di kalangan 432 kanak-kanak yang
sedang menjalani hukuman penjara seperti yang dinyatakan di atas, Nadzriah Ahmad
juga mengumpulkan data tentang pandangan kanak-kanak tersebut mengenai
Diversion. Dapatan beliau menunjukkan persetujuan yang menyuluruh dengan
langkah-langkah Diversion. Khususnya, para responden bersetuju dengan
pelaksanaan program-program berikut sebagai langkah Diversion:-

a. 81.3% responden bersetuju dengan amaran polis;135
b. 79.8% responden bersetuju dengan kanak-kanak melakukan sesuatu kerja

untuk mangsa atau keluarga mangsa, dan khidmat masyarakat;136
c. 82.7% responden bersetuju dengan program-program rawatan khusus untuk

membantu kanak-kanak yang mengalami ketagihan;137
d. 82.9% responden bersetuju dengan program-program kaunseling yang

khusus;138 dan
e. 86.7% responden bersetuju dengan pendidikan dan menerima bantuan

daripada institusi keagamaan.139

Taufik mendapati bahawa 33 daripada 38 orang kanak-kanak yang ditemu bualnya
menyatakan bahawa mereka ingin meminta maaf kepada mangsa mereka jika diberi
peluang untuk melakukan sedemikian.140 26 daripada 38 orang kanak-kanak juga
menyatakan bahawa mereka ingin memperbaiki kemudaratan yang dikenakan
terhadap mangsa mereka.141 30 daripada 38 orang kanak-kanak juga menyatakan
bahawa mereka lebih suka menjalani masa tahanan mereka dalam masyarakat

135 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.462. 36
136 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.464.
137 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.466.
138 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.468.
139 Nadzriah, Diversion of Child Offenders, supra 70, hal.470.
140 Taufik, supra 133, hal.177.
141 Taufik, supra 133, hal.179.

3.

berbanding dengan pusat tahanan, atas alasan seperti keinginan untuk bersama
dengan keluarga mereka, keinginan untuk kebebasan, adanya lebih banyak aktiviti
(seperti bekerja) di luar tahanan.142

Selain daripada kajian PhDnya, Taufik juga menjalankan sebuah projek untuk menilai
implementasi mediasi mangsa-pesalah yang melibatkan 11 orang kanak-kanak lelaki
yang berumur antara 14 hingga 17 tahun dan keluarga mereka.143 Projek tersebut
berdasarkan usul bahawa keluarga kanak-kanak juga merupakan mangsa jenayah
yang dilakukan kerana pergolakan yang diakibatkan. Ini termasuk kecaman
masyarakat terhadap keluarga mereka, masalah kewangan dan perubahan keluarga
yang dapat menyebabkan keluarga pesalah mengelak untuk menghubungi pesalah
tersebut.144 Sesi tersebut melibatkan para penyelidik yang menjadi perantara seorang
kanak-kanak individu dan keluarga mereka dengan objektif untuk mencapai
persetujuan mengenai komitmen kanak-kanak tersebut selepas dibebaskan dan
membantu untuk menyampaikan permohonan maaf yang ikhlas dan kemaafan
(bergantung kepada kerelaan kedua-dua pihak).145 Walaupun latar belakang kajian ini
melibatkan kanak-kanak yang sedang menjalani hukuman penjara, dapatan ini
penting untuk menganggar pandangan umum pesalah kanak-kanak dan keluarga
mereka untuk melaksanakan mediasi keluarga sebagai bahagian daripada proses
Diversion.

Kanak-kanak yang menyertai projek ini mempunyai pandangan yang positif yang
menyeluruh terhadap proses Diversion kerana mereka berpendapat bahawa ia
bermanfaat untuk mereka dan ia menawarkan mereka peluang untuk menjadi ‘telus
dan jujur’.146 Majoriti daripada kanak-kanak ini juga menyatakan bahawa sesi mediasi
tersebut telah membantu mereka rasa bertanggungjawab atas tindakan mereka,147

142 Taufik, supra 133, hal.183-187. 37
143 Taufik, et al., supra 69, hal.999.
144 Taufik, et al., supra 69, hal.997.
145 Taufik, et al., supra 69, hal.998.
146 Taufik, et al., supra 69, hal.1000.
147 Taufik, et al., supra 69, hal.1004.

3.

membantu dalam membolehkan mereka menetapkan niat untuk apabila mereka
dibebaskan ke dalam masyarakat,148 dan untuk memberitahu keluarga mereka
tentang perspektif mereka berkenaan situasi tersebut serta memohon maaf, yang
tidak mungkin dapat dilakukan tanpa sesi tersebut.149 Dapatan ini menyerlahkan
potensi langkah-langkah keadilan restoratif sebagai cara untuk melaksanakan
Diversion di Malaysia.

Walau bagaimanapun, Andrews tidak mendapati pandangan positif yang sama di
kalangan kanak-kanak tentang Diversion. Data kualitatif yang diambil daripada 10
orang kanak-kanak lelaki di Sekolah Henry Gurney menunjukkan bahawa mereka
tidak menerima sepenuhnya pelaksanaan Diversion.150 Alasan-alasan yang diberi
oleh mereka termasuk: (i) selepas dialihkan, kanak-kanak masih boleh terdedah
kepada pengaruh rakan-rakan yang lebih nakal; dan (ii) sesetengah kanak-kanak
mungkin akan merasa sukar untuk berubah kerana mereka mempunyai latar belakang
yang tidak stabil. Andrews juga melaporkan bahawa kebanyakan kanak-kanak lelaki
yang ditemu bual sebenarnya bersyukur dengan persekitaran yang disediakan oleh
Sekolah Henry Gurney dan mereka mempercayai bahawa mereka tidak akan berubah
sekiranya mereka tidak ditahan.151 Hanya dua orang kanak-kanak lelaki sahaja yang
menyuarakan sokongan yang kuat untuk Diversion dan ini kerana mereka mempunyai
anak mereka sendiri yang ingin mereka hubungi lebih kerap.152

148 Taufik, et al., supra 69, hal.1001. 38
149 Taufik, et al., supra 69, hal.1002 & 1005.
150 Andrews, supra 35, hal.231-232.
151 Andrews, supra 35, hal.231.
152 Ibid.

3.

BAB 3
KAEDAH KAJIAN

3. BAB 3
KAEDAH KAJIAN

3.1 PENGENALAN

Kaedah kajian yang digunapakai terbahagi kepada dua bahagian utama iaitu Kajian
Secara Literatur (Desk Review Mode) dan Kajian di Lapangan (Fieldwork). Kajian
Secara Literatur adalah penting bagi mendapatkan pengetahuan dan maklumat asas
berkenaan dengan perancangan dan amalan Projek Rintis Diversion secara bertulis
manakala Kajian di Lapangan adalah mustahak bagi memahami perjalanan
pelaksanaan Projek Rintis dan mendapatkan persepsi serta penerimaan mengenai
Diversion. Pada peringkat awal, pegawai-pegawai pelaksana, iaitu pegawai-pegawai
di tiga agensi utama yang telah dijelaskan di dalam Bab 1, diminta memberi maklum
balas kepada satu soal selidik atas talian, yang mengajukan soalan-soalan berkenaan
kefahaman, sikap dan amalan mereka terhadap Projek Rintis Diversion. Maklumat
kualitatif kemudiannya dikumpul sama ada dengan mengadakan sesi temu bual
informan utama (key informant interview/ KII) atau FGD untuk mendapatkan maklumat
yang lebih terperinci tentang situasi dan pengalaman di lapangan.

3.2 LOKASI KAJIAN

Kajian ini dijalankan di tiga daerah yang terlibat dalam pelaksanaan program rintis
Diversion untuk kanak-kanak yang mempunyai konflik dengan undang-undang.
Daerah yang terlibat ialah daerah Sepang dalam negeri Selangor, Seremban dan Port
Dickson dalam Negeri Sembilan.

3.3 REKA BENTUK KAJIAN

Kajian ini menggunakan reka bentuk “convergent parallel mixed-method”. Reka
bentuk ini membantu membukti dan mengesahkan data kuantitatif (melalui soal
selidik) dan kualitatif (KII dan FGD). Melalui reka bentuk ini data kuantitatif dan
kualitatif dikumpul serentak dan dianalisis bersama-sama agar saling melengkapi.
Pendekatan kuantitatif yang menggunakan kaedah survei dan teknik lapor-sendiri

39

3.

(self-report). Teknik ini membolehkan responden kajian melaporkan secara bebas
pandangan, pengalaman, serta perlakuan atau tingkah laku sosial mereka.

Melalui kaedah tinjauan ini, pada peringkat awalnya memerlukan pegawai-pegawai
memberi maklum balas kepada satu soal selidik dalam talian, yang mengajukan
soalan-soalan berkenaan kefahaman, sikap dan amalan mereka terhadap Projek
Rintis Diversion. Maklumat kualitatif kemudiannya dikumpul sama ada dengan
mengadakan sesi KII atau FGD untuk mendapatkan maklumat yang lebih terperinci
tentang situasi dan pengalaman di lapangan. Tarikh-tarikh kerja-kerja pengumpulan
maklumat secara kualitatif diperincikan di Lampiran 15.

3.4 POPULASI DAN SAMPEL KAJIAN

Populasi kajian ini adalah terdiri daripada pegawai dan anggota PDRM, Pegawai dari
Pejabat Peguam Negara, Pegawai dari Jabatan Kebajikan Masyarakat, Ketua
Kampung/Komuniti, Guru-guru, kanak-kanak dan keluarga dan pemegang taruh.
Senarai kategori dan bilangan sampel kajian ini adalah seperti yang ditunjukkan dalam
Jadual 3.1 di bawah:-

Jadual 3.1: Saiz Sampel Responden

RESPONDEN LOKASI BILANGAN JUMLAH
2
1 PERINGKAT DASAR 1

a Ketua Unit Keganasan Seksual Pejabat Peguam 2 8
dan Domestik Negara, Putrajaya

b Bahagian Dasar dan Putrajaya 1

Antarabangsa, Jabatan

Kebajikan Masyarakat, KPWKM

ca Ketua-Ketua BSJ, BSN dan Sepang 4
BPJKK, PDRM (peringkat Seremban 2
pertama : di lapangan Mac/April) Port Dickson 2

cb Ketua-Ketua/Wakil Ibu Pejabat IPK Selangor 5 12
Kotinjen Polis Negeri bagi Sepang 3
JPJKK, JSPT, JSN dan JSJJ, Seremban 3
PDRM (peringkat kedua : di Port Dickson 1

3. 40

lapangan dan secara maya pada
bulan Ogos 2021l)

d Polis Diraja Malaysia Bukit Aman 4 4
6
2 PELAKSANA KAEDAH PROGRAM RINTIS DIVERSION 2 76
2 63
a Pegawai Akhlak Sepang 2 3
- 91
*Untuk soal selidik dan juga temu Seremban -
-
bual Port Dickson 20

ba Pegawai/Anggota Polis Sepang 22
*Untuk soal selidik Seremban
21
Port Dickson
1
bb Pegawai/Anggota Polis Sepang 1
*Untuk Perbincangan Fokus 1
Berkumpulan
Seremban 15
67
Port Dickson 9

c Timbalan Pendakwaraya Sepang
*Untuk soal selidik dan juga Seremban
temu bual Port Dickson

3 KETUA-KETUA KOMUNITI Sepang
Seremban
a Ketua Kampung/Wakil Majlis Port Dickson
Pengurusan Kampung

b Guru-guru Sekolah Menengah Sepang 4

Seremban 10 17

Port Dickson 3

4 KANAK-KANAK DAN IBU BAPA/PENJAGA YANG TERLIBAT DALAM PROGRAM

INTERVENSI

a Kanak-Kanak Sepang 4

Seremban 7
2

Port Dickson 1

b Ibu Bapa/Penjaga Sepang 3

Seremban 2
6

Port Dickson 1

41

3.

5 KANAK-KANAK WAKIL MAJLIS PERWAKILAN KANAK-KANAK 73
KEBANGSAAN 3

6 LAIN-LAIN PEMEGANG TARUH 1
a Mantan Majistret di Mahkamah Kanak- 2

Kanak
b Mantan Pengetua Sekolah Tunas Bakti

Kajian ini menggunakan dua teknik pensampelan data iaitu:-

3.4.1 Pensampelan Secara Bertujuan
Kaedah ini melibatkan empat kumpulan utama, iaitu:-

a. Para Pelaksana Kaedah-Kaedah Diversion bagi Ketiga-Tiga
Agensi

Nama-nama mereka yang terlibat telah diperolehi dari ibu pejabat agensi masing-
masing dan keizinan perlu, dan telah diperolehi terlebih dahulu. Sampel ini dibentuk
atas dasar mereka terlibat secara langsung di dalam pelaksanaan kaedah-kaedah
rintis di lokasi rintis. Mereka terdiri daripada anggota dan pegawai polis di Bahagian
Siasatan Jenayah (BSJ), Bahagian Siasatan Jenayah Narkotik (BSJN), Bahagian
Siasatan & Penguatkuasaan Trafik dan Bahagian Pencegahan Jenayah &
Keselamatan Komuniti (BPJKK), TPR dan pegawai-Pegawai Akhlak di ketiga-tiga
lokasi rintis.

b. Pembuat Polisi di Ketiga-Tiga Agensi yang Terlibat

Sampel ini pula dibentuk atas dasar mereka telah terlibat secara langsung di dalam
perancangan dan pelaksanaan Projek Rintis Diversion di Sepang, Seremban dan Port
Dickson dan mereka berupaya untuk mengenal pasti isu-isu berkenaan prospek
meluaskan pelaksanaan Diversion di seluruh negara. Golongan ini terdiri daripada
TPR yang merupakan Ketua dan Penolong Ketua Unit Keganasan Seksual dan
Domestik, AGC; Ketua-Ketua Bahagian, PDRM dan Timbalan Penolong Pengarah,
Bahagian Dasar dan Antarabangsa, Jabatan Kebajikan Kanak-Kanak, JKM.

42

3.

c. Kanak-kanak dan Keluarga yang Terlibat secara Langsung

Sampel ini melibatkan kanak-kanak dan ibu bapa/penjaga yang terlibat secara
langsung dengan kaedah-kaedah Diversion yang dialihkan selepas pertimbangan
bagi Diversion dibuat. Golongan ini adalah kecil kerana jumlah yang sudah selesai
Program Intervensi pada waktu temu bual dibuat adalah tidak ramai kerana kadar
kanak-kanak melakukan kesalahan di ketiga-tiga lokasi rintis ini adalah pada dasarnya
tidak tinggi dan pelaksanaan Projek Rintis turut terhenti selama enam bulan
disebabkan oleh pandemik Covid-19. Maklumat mengenai kanak-kanak yang
dialihkan secara Amaran Polis dan Amaran Keras diperolehi lewat dan terhad kepada
maklumat kes sahaja.

d. Pemegang Taruh di dalam Sistem Pengadilan Jenayah
Kanak-Kanak

Sampel ini ditentukan berdasarkan mereka yang berpengalaman mengendalikan
kanak-kanak yang mempunyai konflik dengan undang-undang bagi mendapatkan
persepsi mereka mengenai kanak-kanak tersebut dan sistem pengadilan jenayah
konvensional serta penerimaan mereka terhadap Diversion sebagai suatu
pendekatan tanpa melibatkan sistem pengadilan jenayah yang konvensional.
Golongan ini terdiri dari mantan Majistret bagi Kanak-Kanak dan mantan Pengetua
institusi di mana kanak-kanak dihantar selepas didapati bersalah oleh Mahkamah.

3.4.2 Pensampelan Secara Rawak

Pensampelan Secara Rawak melibatkan dua kumpulan responden utama yang
penting untuk mendapatkan persepsi mengenai kanak-kanak yang mempunyai konflik
dengan undang-undang dan sistem pengadilan jenayah konvensional serta
penerimaan mereka terhadap Diversion sebagai suatu pendekatan tanpa melibatkan
sistem pengadilan jenayah yang konvensional iaitu:

43

3.

a. Wakil Kanak-Kanak dari Majlis Perwakilan Kanak-Kanak
Kebangsaan

Kumpulan ini dikenalpasti sebagai golongan yang mampu memberi maklum balas
yang strategik memandangkan mereka merupakan kanak-kanak dari latar belakang
dan usia yang pelbagai dan mewakili setiap negeri dan Wilayah Persekutuan di
Malaysia. Pihak JKM telah membuat undangan bagi pihak Perunding melalui JKM
setiap negeri. Senarai nama kanak-kanak yang terlibat dalam Majlis Perwakilan
Kanak-Kanak Kebangsaan digunakan sebagai kerangka pemilihan sampel kajian.
Seramai 73 orang kanak-kanak telah dipilih secara rawak sebagai sampel dalam
kajian ini.

b. Ketua-ketua Komuniti

Penghulu, wakil Majlis Pengurusan Komuniti dan guru-guru sekolah menengah
mewakili ketua-ketua komuniti di setiap lokasi rintis. Kaedah pensampelan dibuat
secara menggunakan senarai nama yang didapati secara berhubung dengan Pejabat
Daerah dan Bahagian Pendidikan Daerah bagi guru-guru sekolah. Oleh kerana
ketiga-tiga lokasi rintis berada di bawah Perintah Kawalan Pergerakan, senarai nama
bagi wakil-wakil agama tidak dapat diperolehi kecuali bagi komuniti Islam kerana
adanya majlis-majlis agama peringkat daerah. Bagi agama-agama lain maklumat
untuk menghubungi mereka tidak dapat diperolehi dari atas talian dan telah
dicadangkan kepada pihak perunding untuk pergi ke tempat-tempat pemujaan
agama masing-masing namun ini tidak mungkin dilakukan semasa PKP berjalan.
Senarai nama ketua-ketua kampung dan guru-guru ini digunakan sebagai kerangka
persempalan kajian. Secara keseluruhannya seramai 91 orang ketua kampung/wakil
pengurusan kampung dan 17 orang guru telah dipilih secara rawak sebagai sampel
dalam kajian ini.

44

3.

3.5 TEKNIK PENGUMPULAN DATA

Terdapat 4 teknik pengumpulan data yang digunapakai bagi tujuan Kajian iaitu:-

3.5.1 Kajian Secara Literatur/Desk Review Mode

Sorotan Literatur telah dibuat bagi tujuan berikut: -

a. Sorotan Literatur mengenai konsep dan amalan umum Diversion;
b. Sorotan Literatur mengenai amalan lazim Diversion di Malaysia (dari lapuran-

laporan rasmi agensi-agensi berkaitan; laporan-laporan kajian; makalah-
makalah akademik); dan
c. Sorotan Literatur Penandaarasan dengan lima negara terpilih turut dibuat
secara menganalisa lima aspek tertentu iaitu perkembangan Diversion,
peruntukan undang-undang atau garis panduan pentadbiran, kaedah-kaedah
Diversion, kesalahan-kesalahan yang boleh dipertimbangkan untuk Diversion
serta pengajaran-pengajaran yang diperolehi.

Maklumat asas mengenai dasar, proses dan tatacara kaedah-kaedah Diversion yang
dilaksanakan bagi Projek Rintis Diversion ini diperolehi dari SOP Antara Agensi, yang
bersifat garis panduan antara agensi (inter-agency guideline) kerana ia dibangunkan
bagi tujuan memudahcara koordinasi dan kolaborasi pelaksanaan Projek Rintis
Diversion di antara ketiga-tiga agensi yang terlibat.

SOP Dalaman yang dibangunkan khusus bagi agensi yang berkenaan turut dianalisa
bagi menyemak keselarasan di antara SOP Antara Agensi dan SOP Dalaman Agensi.

Statistik kes diperolehi dari setiap agensi yang terlibat mengikut tarikh data
dikumpulkan oleh agensi masing-masing.

Bagi memahami dasar dan prinsip Diversion dan kaedah-kaedah yang diguna pakai,
rujukan juga dibuat kepada bahan-bahan latihan (Training Materials) yang digunakan
di dalam sesi latihan-latihan ‘Training of Trainers’ yang diberikan kepada agensi-

45

3.

agensi sebagai persediaan kepada pelaksanaan Projek Rintis. Selain dari latihan
antara agensi ini terdapat juga latihan dalaman (in-house training) bagi pegawai-
pegawai JKM. Walau bagaimanapun, tiada latihan di peringkat dalaman agensi yang
dilaksanakan bagi PDRM dan AGC (khususnya bagi TPR). Statistik terkini bagi
jumlah kes bagi ketiga-tiga kaedah diperolehi secara terus dari ketiga-tiga agensi yang
terlibat.153

3.5.2 Tinjauan Persepsi/Perception Study

Tinjauan Persepsi telah diadakan melalui soal selidik di atas talian yang telah
diedarkan kepada para pelaksana Projek Rintis Diversion di ketiga-tiga lokasi rintis
iaitu anggota dan pegawai PDRM, TPR dan pegawai-Pegawai Akhlak. Kelebihan
menjalankan kajian soal selidik ini adalah untuk merangka suatu garis dasar (baseline)
mengenai Kefahaman (Knowledge), Sikap (Attitude) dan Amalan (Practice) para
pelaksana kaedah-kaedah Diversion ini.

3.5.3 Temu Bual Informan Utama/Key Informant Interview

KII secara mendalam merupakan salah satu dari dua kaedah pengumpulan data yang
diadakan bersama dengan responden yang disenaraikan di dalam Jadual 3.1 di
bawah. KII dibuat berpandukan protokol yang tetap. Temu bual secara mendalam ini
dibuat dengan semua yang disenaraikan di dalam sampel kajian. Kesemua perunding
menjalankan KII ini sendiri dengan bantuan pembantu penyelidik. Maklumat yang
diperolehi dari KII bergantung kepada individu yang ditemubual. Protokol bagi KII
dirangka bagi lima tujuan yang berbeza. Pertama, bagi mendapatkan pandangan
individu mengenai keterlibatan kanak-kanak dengan pelakuan jenayah; kedua, bagi
mendapatkan pandangan tentang kesesuaian sistem pengadilan jenayah bagi
mengendalikan kanak-kanak yang mempunyai konflik dengan undang-undang;
ketiga, penerimaan mereka terhadap Diversion serta kaedah-kaedah yang berbeza;
keempat, input pelaksana mengenai kaedah dan proses-proses yang terlibat; dan

153 Statistik Amaran Polis dan Amaran Keras dan Program Intervensi adalah setakat 31 Julai 2021.

46

3.

kelima, pendapat mereka berkaitan tentang keperluan pindaan perundangan serta
keupayaan kapasiti dan sumber. Bagi golongan pelaksana-pelaksana Projek Rintis di
lapangan dan pembuat-pembuat polisi, mereka terlibat dengan kelima-lima skop di
atas. Bagi golongan kanak-kanak yang terlibat secara langsung dengan Projek Rintis
dan ahli keluarga mereka, bahagian-bahagian yang terlibat hanya pertama hingga
keempat manakala bagi pemegang taruh mereka hanya ditaya tentang kesemua di
atas kecuali tujuan keempat kerana mereka tidak terlibat langsung dengan proses-
proses yang terlibat.

3.5.4 Perbincangan Fokus Berkumpulan/Focus Group Discussion

FGD dibuat bersama dengan kumpulan yang agak ramai seperti pegawai dan anggota
polis di lapangan; ketua-ketua komuniti dan kanak-kanak yang merupakan wakil-wakil
Majlis Perwakilan Kanak-Kanak Kebangsaan. Terutama sekali bagi ketua-ketua
komuniti dan kanak-kanak, mengadakan perbincangan menurut kaedah ini adalah
bermanfaat memandangkan pengetahuan mereka mengenai Diversion adalah agak
terhad. Melalui perbincangan secara bersama ini, mereka boleh berkongsi pendapat
mereka dengan lebih berkesan. Cara ini juga berguna kerana elemen-elemen norma-
norma sosial dapat dikesan secara mereka bersetuju atau pun tidak sesama sendiri.
Maklumat yang diperolehi dari FGD bergantung kepada kumpulan yang ditemu bual.
Bagi golongan kanak-kanak dan ketua-ketua komuniti, soalan-soalan yang dirangka
di dalam protokol adalah berkisar tentang keterlibatan kanak-kanak dengan pelakuan
jenayah; pandangan mereka tentang kesesuaian sistem pengadilan jenayah bagi
mengendalikan kanak-kanak yang mempunyai konflik dengan undang-undang serta
penerimaan mereka terhadap Diversion. Bagi golongan polis pula, protokol turut
mengandungi soalan-soalan berkaitan di atas serta input terperinci mereka tentang
pelaksanaan ketiga-tiga kaedah Diversion di dalam Projek Rintis ini.

47

3.

3.6 INSTRUMEN DAN PROTOKOL

3.6.1 Borang Soal Selidik dalam Talian

Instrumen kuantitatif bagi kajian ini ialah borang soal selidik dalam talian. Borang soal
selidik dalam talian ini mengandungi beberapa maklumat utama, iaitu maklumat latar
belakang, pengetahuan, sikap dan amalan berkenaan dengan pelaksanaan Program
Diversion responden yang terlibat dalam pelaksanaan program Diversion untuk
kanak-kanak. Maklumat terperinci borang soal selidik dalam talian adalah seperti di
Lampiran 1.

3.6.2 Protokol Temu Bual Informan Utama (KII) dan Perbincangan Fokus
Berkumpulan (FGD)

Terdapat beberapa protokol KII dan FGD yang digunakan dalam kajian ini:-

a. Protokol FGD dengan pegawai dan anggota PDRM mengandungi maklumat
tentang pemerhatian umum tentang sistem keadilan kanak-kanak yang
konvensional, polisi dan amalan semasa serta terdahulu, dan persepsi tentang
Diversion dan kesediaan (Lampiran 2).

b. Protokol FGD dengan Penghulu/wakil Majlis Pengurusan Komuniti Kampung
mengandungi maklumat tentang pemerhatian dan amalan berkenaan kanak-
kanak mempunyai konflik dengan undang-undang dan persepi tentang
Diversion (Lampiran 11).

c. Protokol FGD dengan wakil Majlis Kanak-Kanak Kebangsaan mengandungi
maklumat pendapat umum berkenaan kanak-kanak yang mempunyai konflik
dengan undang-undang dan pendapat umum tentang Diversion (Lampiran 13).

d. Protokol FGD dengan guru-guru mengandungi maklumat tentang pemerhatian
dan amalan dan persepsi tentang Diversion dan kesediaan (Lampiran 12).

e. Protokol KII dengan Pegawai Akhlak mengandungi maklumat pemerhatian
umum tentang sistem keadilan kanak-kanak yang konvensional dan persepsi
tentang Diversion dan kesediaan (Lampiran 4).

48

3.

f. Protokol KII dengan TPR mengandungi maklumat tentang pemerhatian umum
tentang sistem keadilan kanak-kanak yang konvensional, polisi dan amalan
semasa, polisi dan amalan terdahulu, serta persepsi tentang Diversion dan
kesediaan (Lampiran 3).

g. Protokol KII dengan bekas Majistret, Mahkamah Kanak-Kanak, mengandungi
maklumat tentang pemerhatian umum tentang sistem keadilan kanak-kanak
yang konvensional dan persepsi tentang Diversion dan kesediaan (Lampiran
9).

h. Protokol KII dengan bekas pengetua Sekolah Tunas Bakti, mengandungi
maklumat tentang pemerhatian umum tentang sistem keadilan kanak-kanak
yang konvensional dan persepsi tentang Diversion dan kesediaan (Lampiran
10).

i. Protokol temu bual untuk kanak-kanak yang terlibat dalam Program Intervensi,
mengandungi maklumat latar belakang kanak-kanak, pengalaman semasa
proses pertimbangan, pengalaman melalui Program Intervensi, kesan Program
Intervensi, pendapat umum mengenai Program Intervensi dan pendapat
umum tentang kanak-kanak mempunyai konflik dengan undang-undang
(Lampiran 7).

j. Protokol temu bual untuk ibu bapa/penjaga kepada kanak-kanak yang terlibat
dalam Program Intervensi, mengandungi maklumat latar belakang ibu
bapa/penjaga dan kanak-kanak, pengalaman semasa proses pertimbangan,
pengalaman semasa anak/jagaan mereka melalui Program Intervensi,
pengalaman selepas Program Intervensi, kesan Program Intervensi, pendapat
umum mengenai Program Intervensi dan pendapat umum tentang kanak-
kanak mempunyai konflik dengan undang-undang (Lampiran 8).

k. Protokol temu bual untuk Pegawai Kanan Polis Di-Raja Malaysia/wakil Ibu
Pejabat Kontijen/wakil Bukit Aman yang mengandungi maklumat tentang
permasalahan sepanjang pelaksanaan Diversion dan penilaian kapasiti
(Lampiran 14).

49

3.

3.7 KAEDAH ANALISIS DATA
Maklumat kuantitatif yang diperoleh melalui soal selidik secara dalam talian dianalisis
menggunakan program SPSS versi 28. Manakala maklumat kualitatif yang diperoleh
melalui temu bual informan utama dan FGD dianalisis secara naratif mengikut tema-
tema dan objektif kajian. Hasil kajian dibentangkan dalam bentuk jadual, carta dan
perbincangan naratif.

50

3.

BAB 4
KERANGKA
PELAKSANAAN PROJEK
RINTIS DIVERSION

4. BAB 4
KERANGKA PELAKSANAAN PROJEK RINTIS DIVERSION

4.1 PENGENALAN

Kerangka pelaksanaan Projek Rintis melibatkan perincian maklumat mengenai dua
skop utama iaitu agensi-agensi utama yang terlibat dan proses pelaksanaan Projek
Rintis Diversion.

4.2 AGENSI-AGENSI UTAMA

Agensi-agensi utama yang terlibat secara langsung di dalam Projek Rintis Diversion
adalah PDRM, AGC dan JKM.

4.2.1 Polis Diraja Malaysia (PDRM)

Pihak PDRM merupakan agensi pertama di barisan hadapan di dalam proses Projek
Rintis Diversion kerana mereka berhadapan dengan kanak-kanak yang mempunyai
konflik dengan undang-undang secara terus, tidak kira jenis kesalahan. Mereka
berhadapan dengan kanak-kanak sama ada secara langsung semasa melaksanakan
kerja-kerja penguatkuasaan di lapangan atau sebagai langkah susulan kepada
laporan polis yang dibuat terhadap kanak-kanak tersebut. Agensi ini melibatkan
kedua-dua anggota dan pegawai polis. Kebanyakan yang terlibat secara langsung di
lapangan adalah anggota-anggota polis yang bertugas di bawah pemantauan
pegawai-pegawai polis di unit yang sama.

Seperti yang dijelaskan di Bab 3, terdapat empat bahagian di PDRM yang terlibat
secara langsung di dalam program ini iaitu:-

a. Bahagian Siasatan dan Penguatkuasaan Trafik (BSPT);
b. Bahagian Pencegahan Jenayah Dan Keselamatan Komuniti (BPJKK);
c. Bahagian Siasatan Jenayah (BSJ); dan

51

3.

d. Bahagian Siasatan Jenayah Narkotik (BSJN).

4.2.2 Jabatan Peguam Negara (AGC)

Pejabat Peguam Negara, atau secara khususnya Unit Jenayah Seksual Dan
Keganasan Domestik, Bahagian Pendakwaan merupakan agensi utama yang
bertanggungjawab di dalam sebarang keputusan berkenaan prosiding yang
melibatkan kesalahan-kesalahan jenayah, selaras dengan kuasa yang diberikan di
dalam Perlembagaan Persekutuan, Perkara 145(3).

Di dalam Projek Rintis Diversion ini, pihak yang terlibat secara langsung adalah TPR
yang bertanggungjawab ke atas lokasi-lokasi yang terbabit. Di dua lokasi iaitu
Seremban dan Port Dickson terdapat seorang TPR khusus yang mengendalikan kes-
kes yang melibatkan kanak-kanak manakala di Sepang, kes-kes akan dirujuk kepada
TPR di Pejabat Pendakwa Raya Negeri (PPN)) di Shah Alam, Selangor.

4.2.3. Jabatan Kebajikan Masyarakat (JKM)

JKM, khususnya Bahagian Kanak-Kanak adalah pihak yang bertanggungjawab di
atas pelindungan kanak-kanak secara umum tidak kira kanak-kanak yang menjadi
mangsa atau pun kanak-kanak yang mempunyai konflik dengan undang-undang.

Pegawai-pegawai JKM yang terlibat secara langsung di dalam Projek Rintis adalah
mereka yang diwartakan sebagai Pegawai Akhlak di bawah seksyen 10, Akta
Kanak-Kanak 2001. Terdapat dua orang Pegawai Akhlak di setiap lokasi yang
terlibat yang mengendalikan kes-kes yang dirujuk kepada mereka oleh pihak PDRM
dan/atau TPR.

4.3 PROSES DIVERSION DI BAWAH PROJEK RINTIS

Terdapat tiga kaedah utama di mana program Diversion dilaksanakan iaitu sama ada
kanak-kanak diberikan Amaran Polis atau Amaran Keras atau pun dialihkan ke
Program Intervensi. Penglibatan agensi-agensi di dalam ketiga-tiga kaedah ini adalah
tertakluk kepada proses Projek Rintis ini. Sebagai contoh, hanya pihak PDRM sahaja

52

3.

yang terlibat di dalam memberi Amaran Polis manakala bagi tujuan menjalankan
Amaran Keras dan Program melibatkan ketiga-tiga agensi.

Seperti yang dinyatakan di atas, untuk memudahcara koordinasi dan kolaborasi
pelaksanaan Projek Rintis Diversion di antara ketiga-tiga agensi yang terlibat, sebuah
SOP Antara Agensi telah dibangunkan. Proses yang ditetapkan bagi ketiga-ketiga
kaedah ini akan dijelaskan berasaskan SOP ini. Kejayaan pelaksanaan ketiga-tiga
kaedah ini amat bergantung kepada keberkesanan SOP yang dirangka serta amalan
oleh agensi-agensi tersebut.

4.3.1 Kelayakan Asas bagi Program Diversion1

Terdapat dua perkara asas yang menentukan sama ada seseorang tersebut layak
bagi dipertimbangkan untuk Projek Rintis Diversion seperti berikut:-

a. Melepasi Syarat-Syarat Umum

Untuk sebuah kes dipertimbangkan untuk Diversion, kanak-kanak yang terlibat mesti
berada di Malaysia dan melepasi syarat-syarat umum seperti berikut:-

a. Kanak-kanak berusia di bawah 18 tahun semasa kesalahan dilakukan;
b. Kanak-kanak menerima tanggungjawab di atas kesalahan tersebut;
c. Kanak-kanak melakukan mana-mana kesalahan yang layak untuk

dipertimbangkan bagi Diversion seperti yang disenaraikan di Jadual 4.1 dan
Jadual 4.2 di bawah;
d. Sebagai rujukan untuk Akujanji Diversion, kanak-kanak dan ibu bapa/penjaga
harus memberi kebenaran bermaklum (informed consent) kepada syarat-
syarat Akujanji Diversion. Diversion adalah berdasarkan persetujuan – hanya
mahkamah yang boleh mengenakan syarat ke atas seorang pesalah tanpa
persetujuan; dan
e. Pihak yang berkuasa untuk mengalihkan (PDRM atau TPR) berpuas hati
bahawa kepentingan awam dan kepentingan terbaik kanak-kanak tersebut

1 Bahagian 2, Prosedur Operasi Standard. 53

3.

boleh dicapai secara memberi amaran tidak bersyarat, Amaran Keras atau
Program Intervensi yang bersesuaian setelah pertimbangan sewajarnya dibuat
terhadap latar belakang kanak-kanak dan fakta-fakta kes.

b. Kesalahan yang Dilakukan Layak untuk Dipertimbangkan
untuk Diversion

Selain dari syarat-syarat umum, kesalahan-kesalahan yang dilakukan mesti
merupakan kesalahan yang layak untuk dipertimbangkan di dalam Projek Rintis
Diversion. Pada dasarnya kesalahan-kesalahan tersebut boleh dibahagikan kepada
dua iaitu kesalahan-kesalahan yang boleh diberi Amaran Polis, dan kesalahan-
kesalahan yang boleh dipertimbangkan sama ada untuk diberi Amaran Keras ataupun
dialihkan ke Program Intervensi di bawah JKM, bergantung kepada pertimbangan
yang dibuat oleh TPR berasaskan fakta-fakta kes yang terlibat.

i. Amaran Polis

Terdapat lima jenis kesalahan di mana Amaran Polis layak diberikan seperti
yang tertera di Jadual 4.1 berikut:-

Jadual 4.1: Kesalahan yang Layak Dipertimbangkan bagi Amaran Polis

AKTA/PERATURAN HUKUMAN DIPERUNTUKAN KESALAHAN

1 Akta Pengangkutan Denda tidak melebihi RM2000 s. 15: Tidak

Jalan 1987 (Akta 333) atau pemenjaraan tidak lebih 6 mempamerkan cukai

(APJ) bulan, dan bagi kesalahan jalan

kedua atau berikutnya, didenda

tidak melebihi RM4000 atau

pemenjaraan tidak melebihi 12

bulan atau kedua-duanya [s.119

APJ].

2 Denda tidak kurang RM300 dan s. 26: Tidak membawa

tidak lebih daripada RM2000 lesen memandu

atau pemenjaraan tidak melebihi

3 bulan atau kedua-duanya

[s.26(2) APJ]

54

3.

3 Peraturan Topi Keledar Denda tidak melebihi RM2000 Perenggan 4: Tidak

Keselamatan Motosikal atau pemenjaraan tidak lebih 6 memakai topi keledar

1973 bulan, dan bagi kesalahan

(P.U. (A) 43/1973) kedua atau berikutnya, didenda

tidak melebihi RM4000 atau

4 Peraturan Kenderaan Pemenjaraan tidak melebihi 12 Perenggan 4: Tidak

Bermotor (Tali Pinggang bulan atau kedua-duanya [s.119 memakai tali pinggang

Keledar) 1978 (P.U. (A) APJ dan Perenggan 4A di kedudukan hadapan

378/1978) (Peraturan Peraturan Kenderaan kenderaan.

Kenderaan Bermotor) Bermotor].

Perenggan 4A: Tidak

memakai tali pinggang

di kedudukan belakang

kenderaan.

5 Peraturan-Peraturan Pemenjaraan tidak melebihi Perenggan 25(1)(n):

Pendaftaran Negara tempoh 3 tahun atau didenda Tidak membawa kad

1990 (P.U. (A) 472/1990) tidak melebihi RM20,000 atau pengenalan

kedua-duanya [s. 25(1)]

***s. 120 memberikan pihak polis kuasa dengan budi bicara, untuk mengkompaun
mana-mana kesalahan terhadap APJ atau mana-mana perintah atau kaedah yang
dibuat oleh pihak berkuasa dengan mendapatkan daripada orang yang disyaki secara
munasabah sejumlah wang tidak melebihi tiga ratus ringgit. Lazimnya, bagi
kesalahan-kesalahan di atas, polis akan menggunakan kuasa untuk mengkompaun
di bawah s. 120 APJ 1987.

Amaran Polis merupakan kaedah Diversion yang paling banyak dan kerap
dilaksanakan kerana ia melibatkan kesalahan-kesalahan ringan yang lazim dilakukan
bukan sahaja oleh kanak-kanak malahan orang dewasa juga. Sebelum program
Diversion dijalankan, lazimnya kesalahan-kesalahan ini boleh disaman dan boleh juga
didenda. Dengan adanya Program Diversion ini, pihak polis memberikan Amaran Polis
kepada kanak-kanak yang terlibat, sekiranya laporan polis belum didaftarkan.

55

3.

Amaran Polis akan diberi secara serta-merta tanpa melibatkan pihak TPR atau pun
JKM.

ii. Amaran Keras atau Program Intervensi

Kesalahan-kesalahan yang layak dipertimbangkan bagi Amaran Keras atau Program
Intervensi merupakan kesalahan-kesalahan yang lebih berat dari kesalahan-
kesalahan yang layak diberi Amaran Polis dan merangkumi skop yang lebih besar,
namun tertakluk kepada budi bicara TPR sama ada untuk dialihkan dengan diberi
Amaran Keras, atau pun ke Program Intervensi.

Kesalahan-kesalahan yang terbabit merupakan:-

• Mana-mana kesalahan yang layak untuk diberi Amaran Polis namun polis tidak
memberi Amaran Polis atau Laporan Maklumat Pertama (FIR/First Information
Report) sudah difailkan;

• Kesalahan yang dihukum dengan denda sahaja;
• Kesalahan yang dihukum dengan pemenjaraan minimum tidak kurang 1 tahun;
• Kesalahan yang dihukum dengan denda dan pemenjaraan selama tempoh

tidak melebihi 14 tahun, kecuali kesalahan yang berkaitan dengan imigresen;
dan
• Rogol statutori di bawah perenggan 375 (g) dan seksyen 376(1) Kanun
Keseksaan di mana kedua-dua tertuduh dan mangsa adalah kanak-kanak, usia
yang berdekatan dan tiada unsur paksaan.

Secara umumnya, kesalahan-kesalahan lazim yang boleh dipertimbangkan adalah
seperti yang berikut:-

Jadual 4.2: Contoh-Contoh Kesalahan yang Layak Dipertimbangkan bagi Intervensi
Diversion

CONTOH-CONTOH KESALAHAN

BOLEH DIALIHKAN TIDAK BOLEH DIALIHKAN

Kemudaratan/kerosakan Kesalahan menyebabkan kematian

Memandu secara merbahaya Kesalahan keganasan

56

3.

Sengaja melibatkan Sengaja menyebabkan kecederaan dengan
kecederaan/kecederaan parah senjata merbahaya
Serangan Penjualan dan pemerdagangan dadah
merbahaya
Kecurian Kesalahan di bawak Akta Senjata Api
(Penalti Lebih Berat)
Memiliki harta curi Kesalahan Imigresen
Pecah rumah
Mencuri kenderaan bermotor
Rompakan
Mengambil dadah
Memiliki dadah
Seksual – Rogol statutori bersyarat

4.3.2 Proses Amaran Polis

Amaran Polis merupakan amaran segera yang diberi serta-merta tanpa tindakan
lanjut. Keputusan dibuat oleh Pegawai Polis yang bertugas di lapangan iaitu anggota
atau pegawai dari BPST dan BPJKK.

FIR tidak dibuat dan kanak-kanak juga tidak ditangkap atau dibawa ke balai polis.
Amaran dan penjelasan untuk amaran tersebut harus diberi dalam bahasa mudah
yang difahami oleh kanak-kanak tersebut, dan mengelak daripada menggunakan
istilah undang-undang.

Sebelum Projek Rintis Diversion ini dilaksanakan, amalan lazim bagi pihak PDRM di
dalam kelima-lima kesalahan yang layak dipertimbangkan bagi Amaran Polis adalah
dengan memberi saman terhadap kesalahan yang dilakukan dan kompaun boleh
dikenakan sebanyak RM300. Setelah dikaji, amalan ini berdasarkan peruntukan di
bawah APJ. Seksyen 120 memberikan pihak polis, kuasa dengan budi bicara untuk
mengkompaun mana-mana kesalahan terhadap APJ atau mana-mana perintah atau
kaedah yang dibuat oleh pihak berkuasa dengan mendapatkan daripada orang yang
disyaki secara munasabah sejumlah wang tidak melebihi RM300. Menurut seksyen
119(2), mana-mana orang yang disaman untuk menjawab pertuduhan terhadap

57

3.

kesalahan-kesalahan yang boleh dikompaunkan, boleh hadir di mahkamah sama ada
dengan sendirinya atau melalu peguam bela dan peguam cara atau boleh juga melalui
surat yang dihantar kepada mahkamah melalui pos berdaftar, mengaku bersalah
terhadap pertuduhan tersebut. Seksyen 119(3) pula menetapkan bahawa mana-mana
saman yang dikeluarkan mengenai sesuatu pertuduhan mesti mengandungi suatu
notis yang memberitahu seseorang tersebut akan haknya dan amaun denda yang
akan dikenakan ke atasnya dan jumlah denda tersebut mesti disertakan di dalam surat
pengakuan bersalah terhadap kesalahan itu.2

Langkah-langkah di dalam SOP memberi kuasa kepada pihak polis untuk membuat
pertimbangan semasa mengendalikan kes tentang kesesuaian melaksanakan
Amaran Polis berdasarkan kepada syarat-syarat kelayakan yang disenaraikan di
dalam SOP, dan yang telah dibincangkan tadi. Sekiranya pihak polis merasakan
bahawa kanak-kanak itu sesuai untuk menerima Amaran Polis, tatacara di bawah
SOP adalah seperti berikut:-

a. Jelaskan bahawa tindakan kanak-kanak tersebut merupakan sebuah
kesalahan, dan apakah hukuman sewajarnya di bawah undang-undang;

b. Pastikan bahawa kanak-kanak memahami keseriusan perkara ini dan yang
ia mungkin boleh berakhir dengan tangkapan dan dakwaan;

c. Jelaskan bahawa kanak-kanak sedang diberi peluang kedua kali ini, tetapi
sebarang salah laku di masa hadapan boleh mengakibatkan kesan-kesan
jenayah yang lebih serius; dan

d. Maklumkan kepada kanak-kanak bahawa amaran tersebut akan disimpan
dalam fail oleh pihak polis.

e. Selepas penjelasan lisan tersebut:-
i. Lengkapkan Borang 1A – Amaran Polis (warna putih);
ii. Berikan sebuah salinan Borang 1A (warna putih) yang telah
dilengkapkan kepada kanak-kanak dan poskan sebuah salinan
(warna kuning) kepada ibu bapa/penjaga kanak-kanak; dan

2 Seksyen ini perlu dibaca bersama dengan seksyen 137(2), Kanun Prosedur Jenayah di mana
kehadiran orang kena tuduh tidak diperlukan di mahkamah dan boleh digantikan dengan kehadiran
peguam atau melalui surat yang dihantar kepada mahkamah.

58

3.

iii. Failkan sebuah salinan Borang 1A (warna biru) yang telah
dilengkapkan dengan pihak polis.

Carta aliran berikut menggambarkan proses kes yang melibatkan pertimbangan bagi
Amaran Polis.

Carta 4.1: Proses Pertimbangan Amaran Polis

Setelah Amaran Polis diberikan, tiada tindakan lanjut (NFA) akan diambil berkaitan
dengan kesalahan tersebut.

4.3.3 Proses Amaran Keras
Bagi kesalahan-kesalahan selain dari kesalahan-kesalahan yang layak untuk diberi
Amaran Polis, pihak PDRM akan:-

a. Memaklumkan ibu bapa/penjaga dan JKM (seperti di bawah seksyen 83A Akta
Kanak-Kanak 2001);

b. Melepaskan kanak-kanak dengan jaminan (seksyen 84 Akta Kanak-Kanak
2001) serta menyiapkan penyiasatan mengikut prosedur-prosedur asas; dan

c. Menghantar IP kepada TPR, dalam masa 14 hari bekerja dari tarikh
tangkapan dibuat.

59

3.

Dalam tempoh 7 hari sebagai sasaran (sehingga tempoh 14 hari untuk kes yang
rumit), TPR akan mengkaji semula segala maklumat yang ada dan membuat
keputusan bagi langkah seterusnya. Keputusan akan dibuat berdasarkan
pertimbangan seperti berikut:-

a. Jika terdapat bahan bukti yang mencukupi untuk membuktikan elemen-
elemen jenayah, TPR patut terus mempertimbangkan sama ada kepentingan
awam dan kepentingan terbaik kanak-kanak boleh dipelihara dengan
mengeluarkan sebuah Amaran Keras ke atas kanak-kanak tersebut.
Sekiranya tiada bukti mencukupi, pihak TPR boleh mengarah polis
menutup kes (fail) dan NFA seperti kebiasaannya.

b. Jika TPR membuat keputusan untuk mengeluarkan sebuah Amaran Keras,
ia akan diminitkan dalam IP dan dikembalikan kepada pihak polis untuk
menyampaikan amaran tersebut.

c. Di mana perlu, TPR boleh mengarahkan Pegawai Penyiasat terlebih dahulu
untuk bercakap dengan mangsa dan mendapatkan pandangan mereka
sebelum memutuskan sama ada untuk memberi Amaran Keras atau tidak.

d. Amaran Keras mesti disampaikan sebaik sahaja arahan daripada TPR
diterima.

Sebelum mengeluarkan Amaran Keras ke atas kanak-kanak tersebut, Pegawai Polis
seharusnya:-

a. Menghubungi ibu bapa/penjaga kanak-kanak dan menentukan masa
untuk mengeluarkan amaran itu.

b. Menentukan tempat yang sesuai dalam balai polis atau lokasi lain untuk
mengeluarkan amaran. Amaran Keras biasanya dilakukan di balai polis,
di lokasi yang senyap dan tidak terbuka serta tentunya bukan di sekolah
kanak-kanak tersebut atau mana-mana tempat yang boleh
mendedahkan kanak-kanak kepada stigma atau diskriminasi.

c. Semasa memberi Amaran Keras, Pegawai Polis mesti:-

60

3.

i. Menjelaskan bahawa tindakan kanak-kanak tersebut merupakan
satu kesalahan, dan apakah hukuman sewajarnya di bawah
undang-undang;

ii. Memastikan bahawa kanak-kanak memahami keseriusan
perkara tersebut dan yang ianya mungkin boleh berakhir dengan
tangkapan dan dakwaan;

iii. Menjelaskan bahawa kanak-kanak sedang diberi peluang kedua
kali tersebut, namun sebarang salah laku di masa hadapan boleh
mengakibatkan kesan-kesan jenayah yang lebih serius;

iv. Menekankan tanggungjawab ibu bapa/penjaga untuk mencegah
pengulangan salah laku tersebut;

v. Memaklumkan kepada kanak-kanak bahawa amaran tersebut
akan disimpan dalam fail oleh pihak polis.

Setelah pemakluman dibuat, Pegawai Polis mesti:-

a. Melengkapkan Borang 1B Amaran Keras;
b. Meminta kanak-kanak dan ibu bapa/penjaga menandatangani borang

untuk mengakui bahawa kanak-kanak telah diberi amaran;
c. Memberikan sesalinan Borang 1B yang telah dilengkapkan kepada

kanak-kanak;
d. Memfailkan sesalinan Borang 1B yang telah dilengkapkan dengan pihak

polis;
e. Melampirkan Borang 1B yang asal dalam Kertas Siasatan untuk

disimpan dalam fail; dan
f. Menghantarkan sesalinan Borang 1B kepada JKM melalui e-mel.

Seperti juga Amaran Polis, setelah Amaran Keras diberikan, tiada tindakan lanjut akan
diambil berkaitan dengan kesalahan tersebut.

61

3.

4.3.4 Proses Program Intervensi

Langkah-langkah awal Amaran Keras pada tahap penyiasatan juga terpakai untuk
Program Intervensi. Pihak polis akan memaklumkan ibu bapa/penjaga kanak-kanak
yang terlibat dan melepaskan mereka dengan jaminan. Pihak polis kemudiannya
menghantar IP kepada TPR untuk penilaian. Apabila menerima IP daripada pihak
polis, pihak TPR menilai sama ada kanak-kanak akan lebih mendapat manfaat
daripada Program Intervensi. Keputusan sama ada kanak-kanak wajar dialih ke
Program Intervensi Diversion bergantung kepada pertimbangan utama di dalam
mencapai kepentingan awam dan kepentingan terbaik kanak-kanak tersebut. Faktor-
faktor di dalam pertimbangan TPR adalah seperti berikut:-

a. Usia kanak-kanak dan tahap kematangan;
b. Sejarah salah laku kanak-kanak, termasuk sebarang Amaran Polis atau

dapatan bersalah yang diketahui sebelum ini;
c. Keseriusan kesalahan dan keadaan apabila kesalahan dilakukan;
d. Sama ada kesalahan dilakukan secara bersendirian atau secara

berkumpulan;
e. Impak jenayah ke atas mangsa/atau komuniti, termasuk tahap kerosakan

atau kemudaratan yang disebabkan;
f. Tahap penglibatan kanak-kanak dalam kesalahan tersebut;
g. Sama ada mangsa setuju yang kanak-kanak tersebut dialihkan;
h. Kekerapan berlakunya kesalahan di dalam kalangan komuniti dan

keperluan untuk pencegahan;
i. Impak berkemungkinan akibat pendakwaan ke atas kanak-kanak,

termasuk sebarang penggangguan dalam kehidupan dalam rumah,
pendidikan atau pekerjaan; dan
j. Laporan Penilaian Risiko Diversion (LPR) daripada JKM (jika dimohon).

Dalam melakukan penilaian, SOP menjelaskan perkara-perkara berikut:-

a. Pandangan Mangsa
Pandangan mangsa merupakan faktor yang penting untuk
dipertimbangkan, tetapi bukan merupakan penentu. Keputusan sama

62

3.

ada untuk mengalihkan kanak-kanak atau mendakwanya berada di
dalam tangan TPR. Ini adalah untuk melindungi kanak-kanak daripada
mangsa yang tidak munasabah atau ingin membalas dendam.
Keputusan harus mengimbangi kepentingan terbaik kanak-kanak,
pandangan mangsa, dan apa yang berada di dalam kepentingan
keadilan.

b. Pengulangan Kesalahan
Diversion tidak terhad kepada pesalah kali pertama. Sejarah perlakuan
kesalahan/salah laku lampau tidak menolak kemungkinan Diversion,
terutamanya jika kesalahan sebelum ini berlaku lama dahulu atau di
mana ia menunjukkan bahawa Diversion lebih berkemungkinan
memadai untuk mengubah tingkah laku kanak-kanak. Namun begitu,
TPR patut mempertimbangkan sama ada kesalahan baharu adalah
sebahagian daripada pola perlakuan kesalahan yang memerlukan
respons yang lebih serius seperti dakwaan.

Tempoh yang diberikan kepada TPR adalah 7 hingga bagi kes yang tidak rumit dan
14 hari bagi kes yang rumit, untuk membuat pertimbangan terhadap sifat dan fakta
kes dan membuat keputusan berkenaan tindakan seterusnya seperti yang dinyatakan
di atas.

Berdasarkan sifat dan fakta kesalahan, TPR boleh menimbangkan untuk mengalihkan
seseorang kanak-kanak tersebut ke Program Intervensi. Untuk tujuan ini, TPR akan
mengarahkan polis untuk memohon Laporan Penilaian Risiko daripada JKM. Arahan
TPR ini akan diminitkan di dalam Kertas Siasatan. Sekiranya TPR merasakan bahawa
Program Intervensi tidak sesuai, maka TPR boleh terus memulakan prosiding
mahkamah terhadap kanak-kanak.

Sekiranya menerima arahan daripada TPR bahawa kanak-kanak akan dialihkan ke
Program Intervensi, polis mesti memfailkan melalui e-mel satu permohonan bagi LPR
daripada JKM menggunakan Borang 2 dalam masa 24 jam. Dalam masa 7 hari

63

3.

setelah menerima Borang 2 daripada pihak polis, JKM mesti membuka fail berkenaan
kanak-kanak tersebut dan menugaskan seorang pegawai untuk menyediakan
Penilaian Risiko menggunakan Borang 3. Dalam mengendalikan penilaian risiko
tersebut, pegawai JKM akan mengaturkan sebuah Persidangan Kes, yang mesti
dihadiri oleh:-

a. Kanak-kanak;
b. Sekurang-kurangnya salah satu atau sebaik-baiknya kedua-dua ibu

bapa/penjaga; dan
c. Mana-mana ahli komuniti yang sesuai dan dapat memberi sokongan kepada

kanak-kanak atau keluarganya.

Tujuan persidangan kes adalah untuk:-

a. Memastikan bahawa kanak-kanak mengaku bersalah tanpa sebarang
paksaan;

b. Menilai risiko kanak-kanak untuk mengulangi kesalahan;
c. Menilai sikap kanak-kanak terhadap intervensi dan kerelaan mereka untuk

mengambil bahagian dalam rancangan intervensi Diversion; dan
d. Menjelaskan, dalam bahasa yang mudah, pilihan-pilihan Diversion yang ada

dan implikasi perundangan Diversion.

Penilaian risiko Diversion adalah sebuah penilaian ringkas yang cepat dan tidak akan
dikira sebagai sebuah laporan akhlak yang menyeluruh seperti yang disediakan untuk
prosiding di mahkamah. LPR yang disediakan:-

a. Akan berdasarkan maklumat yang dikumpulkan daripada kanak-kanak dan ibu
bapa semasa persidangan kes, dengan beberapa semak silang dengan
sekolah atau pihak lain di mana perlu dan praktikal.

b. Lawatan rumah dan pemeriksaan kesihatan tidak akan dijalankan.

64

3.

Pegawai Akhlak mesti merujuk kepada Panduan Penilaian Risiko3/Borang 4 bagi
tujuan mengendalikan Persidangan Kes. Beberapa faktor risiko diambil kira, iaitu
sama ada:-

a. Kanak-kanak berusia kurang daripada 15 tahun semasa melakukan
kesalahan;

b. Kanak mempunyai sekurang-kurangnya satu kesalahan lampau;
c. Kanak-kanak berusia kurang 15 tahun apabila keluar daripada sekolah;
d. Ibu bapa kanak-kanak sama ada bercerai atau berpisah, atau ibu atau

bapa telah meninggal dunia;
e. Kanak-kanak pernah dipindahkan keluar daripada rumah dalam tempoh

5 tahun ke belakang;
f. Kanak-kanak mempunyai rakan-rakan yang bermasalah;
g. Kanak-kanak menggunakan atau pernah menggunakan arak, dadah

atau apa-apa bahan haram yang lain; dan
h. Kanak-kanak tidak terlibat dalam aktiviti-aktiviti masa lapang yang positif

atau berstruktur.

Setiap faktor yang dipenuhi dikira sebagai 1 mata risiko. Berdasarkan jawapan-jawapan
kepada soalan tersebut, kanak-kanak akan dikategorikan mengikut skor yang
diperolehi, seperti berikut:-

a. 0-2 Mata: Risiko Rendah;
b. 3-4 Mata: Risiko Sederhana;
c. 5-6 Mata: Risiko Sederhana Tinggi; dan
d. 7-8 Mata: Risiko Tinggi.

Pegawai Akhlak kemudiannya menilai sama ada wujudnya faktor-faktor yang
mengatasi faktor-faktor yang telah dinilai (overriding factors) dan memberi impak

kepada skor penilaian. Selanjutnya, skor akhir akan diberi kepada kanak-kanak. Kanak-

kanak yang mempunyai Risiko Sederhana Tinggi dan Tinggi tidak layak untuk
Diversion. Pegawai JKM harus menghantar LPR (Borang 5) yang sudah siap secara

3 Juga dipanggil alat saringan Diversion. 65

3.

e-mel kepada pihak polis dalam tempoh 7 hari setelah menerima permintaan daripada
pihak polis.

Selain daripada SOP Antara Agensi yang menjadi rujukan asas, JKM juga bertindak
menurut lapan (8) Prosedur Kerja yang diguna pakai secara dalaman oleh JKM dalam
melaksanakan Projek Rintis Diversion. Salah satu prosedur ini (7 lagi adalah berkenaan
pelaksanaan Program Intervensi setelah diberi kelulusan oleh TPR), iaitu Prosedur
Kerja Terima Permohonan Laporan Penilaian Risiko Diversion daripada PDRM juga
menyatakan keperluan-keperluan yang sama, iaitu:-

a. Pihak PDRM merujuk kes kanak-kanak ke JKM bagi menilai kesesuaian kanak-
kanak menjalani Intervensi Diversion.

b. Persidangan kes bersama kanak-kanak dan ibu/bapa/ penjaga kanak-kanak
diadakan.

c. JKM menyedia dan mengemukakan Laporan Penilaian Risiko kepada PDRM.

Selepas menerima Laporan Risiko Diversion, polis harus melampirkan Laporan
Penilaian Risiko Diversion bersama IP untuk dihantar kepada TPR untuk
pertimbangan. Dalam tempoh 7 hari (untuk kes tidak rumit) atau 14 hari (untuk kes
yang rumit) setelah menerima LPR bersama-sama IP, TPR boleh:-

a. Meluluskan pengalihan kanak-kanak ke sebuah Program Intervensi; atau
b. Menolak pengalihan dan memulakan dakwaan jenayah berkaitan dengan

kesalahan tersebut.

Keputusan TPR akan diminitkan dalam IP dan Pegawai Penyiasat akan menghantar
satu pemberitahuan melalui e-mel, kepada JKM. Jika Diversion telah diluluskan, IP
akan disimpan oleh polis sambil menunggu penyelesaian intervensi Diversion
(maksimum 6 bulan). Dalam masa 7 hari bekerja setelah menerima keputusan
daripada TPR, JKM mesti membentuk sebuah pelan intervensi yang dipersetujui untuk
kanak-kanak tersebut, digambarkan dalam Akujanji Untuk Mengambil Bahagian
Dalam Program Diversion (Borang 6).

66

3.

Ringkasan prosedur-prosedur bagi Program Intervensi adalah seperti carta-carta
berikut:-

Carta 4.2: Prosedur Timbalan Pendakwa Raya Selepas Menerima Kertas Siasatan

Carta 4.3: Prosedur Jabatan Kebajikan Masyarakat Setelah Menerima Arahan untuk
Menyediakan Laporan Penilaian Risiko

Tugas-tugas pelaksanaan Program Intervensi dijalankan hampir sepenuhnya oleh
Pegawai Akhlak JKM. Pra-syarat sesuatu Program Intervensi Diversion adalah
sebuah Akujanji dalam bentuk Borang 6, seperti yang telah dinyatakan di atas, yang
merupakan sebuah perjanjian yang ditandatangani oleh kanak-kanak dan ibu

67

3.