B10 SEm 2

1.3.1.1 Gergaji Tangan
Gergaji ialah sejenis alat yang digunakan untuk memotong sesuatu.Bilah gergaji
biasanya bergerigi dan bentuk gigi gergaji bergantung kepada bahan yang
dipotong,contohnya kayu dan logam.

Rajah 1.3 Menunjukkan Gergaji Tangan

i. Bahagian-bahagian Gergaji Besi Tangan
Bahagian-bahagian yang terdapat pada gergaji besi tangan ialah:
a) Bingkai
b) Hulu
c) Nat pelaras
d) Mata

Rajah 1.3.1 Menunjukkan Bahagian Gergaji Tangan

a) Bingkai

Bingkai gergaji kuat dan teguh untuk memegang mata gergaji semasa ianya
tegang dan terdapat dalam berbagai bentuk.Terdapat dua jenis bingkai iaitu
bingkai tetap dan bingkai boleh laras.Bingkai tetap hanya boleh memegang mata
gergaji yang sama panjangnya.Sementara bingkai boleh laras boleh memegang
mata yang berlainan panjangnya kerana ia boleh dilaraskan mengikut panjang
mata gergaji tersebut.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 344

b) Hulu

Hulu gergaji terdiri daripada berbagai-bagai jenis.Terdapat hulu berbentuk lurus
dan hulu berbentuk pistol.Pemilihan hulu adalah bergantung kepada keselesaan
pengguna.

c) Nat pelaras

Nat pelaras membolehkan mata gergaji yang panjangnya berlainan dipegang
pada bingkai.Ketegangan mata gergaji itu boleh dilaraskan dengan nat pelaras
yang berkepak.

d) Mata

Pemilihan mata gergaji amatlah penting untuk menggergaji sesuatu jenis logam
dengan baik.Beberapa faktor perlu diberi perhatian bagi memilih mata gergaji,
diantaranya ialah:

i. Bahan Mata Gergaji

Mata gergaji diperbuat daripada bahan seperti keluli
berkarbon tinggi,keluli tahan lasak,keluli aloi tungsten dan
keluli alaoi molibdenum.Pemilihan jenis mata gergaji yang
bergantung kepada kekerasan logam yang hendak
dipotong.Mata gergaji yang diperbuat daripada keluli
tahan lasak lebih ekonomi dan tidak cepat haus jika
dibanding dengan jenis yang lain.

ii. Kekerasan Mata Gergaji

Kebanyakan mata gergaji dikeraskan

keseluruhannya,tetapi bagi mat agergaji lentur, giginya

sahaja yang dikeraskan.Mata gergaji ini jarang patah dan

boleh memotong pada bahagian-bahagian yang sukar

dipotong.

iii. Saiz mata Gergaji

Panjang mata gergaji ialah antara 255mm hingga 300mm
untuk gergaji besi tangan.Jadual dibawah menunjukkan
kesesuaian dan jarak gigi mata gergaji untuk memotong
bahan-bahan tertentu.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 345

Jadual 1.3 Menunjukkan kesesuaian dan jarak gigi mata gergaji
iv. Bentuk Kuak Gigi
Rajah dibawah menunjukkan tiga bentuk dan kuak gigi
mata gergaji.Mata gergaji terkuak berselang seli kekiri
dan kekanan.Tujuannya ialah supaya mata gergaji ini
tidak tersepit semasa memotong dan juga untuk memberi
telusan kepada serbuk logam atau tatal keluar.

Rajah 1.3.2 Menunjukkan kuak gigi gergaji

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 346

1.3.1.2 Mata Gergaji Besi Tangan

Mata gergaji tangan dibuat daripada keluli berkarbon tinggi,keluli tahan lasak, keluli aloi
tungsten dan keluli aloi molibdenum.Bilah gergaji tangan terdiri daripada dua jenis iaitu
jenis keseluruhannya keras dan satu lagi jenis hanya matanya sahaja yang dikeraskan.
i. Bilah Mata Keras

Bilah mata keras dibuat dari keluli tahan lasak (high speed steel) dan digunakan untuk
memotong logam-logam yang keras seperti keluli pancalogam,besi tuangan kerana
logam-logam tersebut rapuh dan perlu potongan yang lurus dan tetap.Bahan kerja
yang dipotong perlu diapit dengan kemas pada pengapit (vise) ini kerana bilah
tersebut mudah patah kalau ia bergoyang semasa memotong dan selalunya
digunakan untuk pekerja mahir.
ii. Bilah Mata Lentur

Mata gergaji jenis ini melentur adalah lebih baik digunakan untuk memotong dicelah
yang sukar dan sempit pada benda kerja.Ia juga sesuai digunakan oleh pekerja-
pekerja yang kurang mahir mengendalikannya bagi mengelakkan bilah mata gergaji
patah.

1.3.1.2.1 Saiz Bilah Mata Gergaji

Saiz sesuatu bilah mata gergaji diambil kira dari:
 Panjang
 Tebal
 Lebar
 Jarak atau bilangan gigi dalam satu inci

Panjang bagi bilah mat agergaji tangan diukur dari jarak antar pepusat lubang pada
setiap hujungnya.Untuk bilah mata gergaji tangan yang biasa digunakan panjangnya
ialah 250mm dan 300mm,lebarnya 13mm dan 16mm serta tebalnya adalah 0.63mm dan
0.80mm.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 347

1.3.1.2.1 Penjagaan Gergaji
Mata gergaji akan mudah patah jika sekiranya tidak diambil langkah-langkah penjagaan
yang wajar.Untuk itu,perkara-perkara yang berikut harus diberi perhatian:

1. pilih mata gergaji yang jarak giginya sesuai untuk logam-logam tertentu.
2. Pasangkan mata gergaji dengan arah gigi yang tepat.
3. Logam yang hendak dipotong mestilah dipegang pada ragum dengan betul.
4. Ketegangan mata gergaji mestilah sesuai untuk jenis pemotongan.
5. Gunakan mata gergaji boleh lentur pada bahagian-bahagian yang rumit.
6. Kelajuan pemotongan mestilah sesuai.
7. Semasa menggergaji, tekanan pada bendakerja mestilah sesuai dengan jenis

logam yang digunakan,samada logam keras ataupun logam lembut.
1.3.1.3 Tukul Kejuruteraan

Tukul digunakan untuk mengetuk sesuatu kerja.Ia terdiri daripada berbagai
saiz,bentuk dan digunakan bergantung kepada kesesuaiannya.
Tukul adalah salah satu alatan yang digunakan dalm bengkel kejuruteraan.Pada
amnya, tukul dibahagikan kepada dua jenis:

i. Tukul besi
ii. Tukul lembut
i. Tukul Besi
Tukul besi digunakan untuk kerja-kerja menggegas dan menanda.Muka dan bongkol
kepala tukul dikeraskan dan dibaja dengan baik supaya tidak mudah sumbing dan
mengembang apabila ditukul.Berat tukul besi ialah antar 0.25kg hingga 1.5kg.Untuk
kerja-kerja am,tukul seberat 0.5kg hingga 1kg digunakan.Tukul yang ringan
digunakan untuk kerja-kerja menanda.Memukul juga boleh dilakukan dengan kuasa
jentera selain dengan cara biasa iaitu dengan tangan.
Terdapat tiga jenis tukul besi iaitu:
a) Tukul bongkol bulat
b) Tukul bongkol lurus
c) Tukul bongkol tirus

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 348

a) Tukul Bongkol Bulat
Bongkol kepala tukul ini berbentuk separuh bulat.Bahagian permukaan (muka) yang rata
digunakan untuk menatal dan membuat kerja-kerja am seperti menukul kepala pahat
dan alat-alat penanda.Bongkol bulat pula digunakan untuk meribet.
b) Tukul Bongkol Lurus
Kepala tukul ini searah dengan paksi hulunya.Tukul jenis ini digunakan untuk menukul
bahagian-bahagian yang tidak boleh dilakukan oleh tukul kepala bulat.
c) Tukul Bongkol Tirus
Kepala tukul ini bersudut tepat kepada pangkal hulunya.Ia digunakan sama seperti tukul
bongkol lurus kecuali sudut penggunaannya sahajayang berbeza.Tukul ini digunakan
jika tukul kepala lurus tidak boleh digunakan.

ii. Tukul Lembut
Tukul lembut digunakan untuk menukul bendakerja yang telah siap supaya
permukaan bendakerja tidak rosak.Tukul lembut terbahagi kepada tiga jenis,iaitu :

a) Tukul bongkol kulit
b) Tukul bonkol plastik
c) Tukul bongkol gangsa
a) Tukul Bongkol kulit
Tukul ini digunakan pada logam lembut atau loyang.Ia tidak akan meninggalkan kesan
pada bendakerja.
b) Tukul Bongkol Plastik
Tukul jenis ini boleh digunakan pada logam-logam yang biasa digunakan dalam
bengkel.Langkah berjaga-jaga hendaklah diambil jika digunakanpada logam yang lebih
lembut supaya tidak meninggalkan kesan.
c) Tukul Bongkol Gangsa
Apabila tukul ini dihentak,ia tidak akan melantun seperti kedua-dua jenis tukul yang
disebut diatas.Hentakan yang kuat boleh dibuat tetapi harus berhati-hati jika logam yang
dihentak itu adalah logam lembut.Ia juga digunakan semasa kerja-kerja pemasangan.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 349

Batang Tukul
Kayu jenis hickory,ash atau spotted gum digunakan untuk membuat batang tukul.Kayu
dari Malaysia yang paling sesuai digunakan ialah kayu kapur dan kayu cengal.Kayu-
kayu tersebut mempunyai lenturan yang boleh mengelakkan gegaran tangan apabila
hentakan dilakukan.Panjang tukul bergantung pada berat kepala dan juga kegunaannya.

1.3.1.3.1 Penjagaan Tukul
1. Hentakan tukul mestilah dilakukan pada muka tukul dan bukan pada tepinya.
2. Kepala tukul mestilah sentiasa ketat pada batangnya.
3. Gunakan tukul yang sesuai untuk sesuatu jenis kerja.
4. Pegang tukul berhampiran dengan hujung batang tukul supaya hentakan yang
tepat dan padat dapat dilakukan.
5. Fokuskan mata anda pada tempat yang akan dibuat hentakan,bukannya pada
kepala tukul.

1.3.1.4 Kikir
Kikir adalah sejenis alat pemotong yang selalu digunakan dalam kerja-kerja kejuruteraan
terutamanya dalam operasi menggegas.Ia boleh merata serta melicinkan
permukaan,Membesarkan lubang, membentuk sudut dan pelbagai jenis bentuk
bendakerja.
Kikir adalah alatan tangan yang diperbuat daripada keluli bermutu tinggi. Permukaan
kikir dibuat dengan cara menghentakkan pahat yang dikenakan pada blank yang telah
disepuh lindap terlebih dahulu.Selepas gigi kikir habis dipotong, batang kikir dikeraskan
pada suhu 800 darjah celcius dan kemudiannya dilakukan penormalan dengan larutan
khas.Kegunaan kikir ialah untuk memotong, menipiskan dan melicinkan permukaan
sesuatu komponen atau bendakerja.Proses memotong, menipiskan dan melicinkan ini
dinamakan mengikir.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 350

1.3.1.4.1 Pengelasan Kikir
Kikir berbeza dari segi panjang, bentuk, jenis potongan gigi dan kasar atau halus gigi.
1. Panjang

Panjang sesuatu kikir diukur dari hujung hingga kebahunya. Panjang kikir ialah antara
100mm hinggalah 400mm dengan kadar tambahan 50mm

Rajah 1.3.3 Menunjukkan bahagian kikir
2. Bentuk

Kikir yang biasa digunakan berbentuk segiempat sama, segiempat tepat, segitiga
tirus, bulat dan separuh bulat.
3. Jenis Potongan Gigi
Terdapat empat jenis pemotongan gigi kikir iaitu:

a) Gigi Selari
b) Gigi Bersilang
c) Gigi Lengkung
d) Gigi Parut
a) Gigi Selari
Gigi selari dipotong condong pada sudut 65 darjahhingga 85 darjah pada permukaan
kikir.Kikir jenis ini biasanya digunakan untuk kerja-kerja penyudahan.
b) Gigi Bersilang
Gigi junam dipotong pada sudut 45 darjah manakala gigi dongak dipotong pada sudut
70 darjah hingga 80 darjah.Kikir jenis ini digunakan untuk kerja-kerja am. Dengan
menggunakan kikir ini logam dapat dibunag dengan cepat.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 351

c) Gigi Lengkung

Kikir jenis gigi lengkung digunakan untuk mengikir logam yang lembut seperti
aluminium,kuprum (tembaga), kerana kerak-kerak bahan tersebuttidak mudah
melekat pada gigi kikir jenis ini.

d) Gigi Parut

Kikir jenis gigi parut digunakan untuk membuang bahan-bahan yang lembut dengan
cepat. Bahan-bahan yang sangat lembut seperti timahdan kayu boleh dikikir dengan
kikir jenis ini. Bentuk gigi parut ini membolehkan bahan yang dipotongkeluar dengan
mudah.

1.3.1.4.2 Kasar atau halus gigi kikir

Kasar atau halusnya gigi kikir bergantung pada berapa rapatnya gigi-gigi tersebut
dipotong pada permukaan kikir. Gred kehalusan gigi kikir boleh dikelaskan seperti
berikut :

a) Paling kasar

b) Kasar

c) Sederhana

d) Halus

e) Sangat halus

Banyaknya bilangan gigi untuk satu-satu gred kikir bergantung pada panjangnya kikir.
Jadual menunjukkan bilangan gigi pada kikir yang dikira pada jarak 1cm. Gigi
kikiryang lebih halus dikelaskan mengikut nombor iaitu 00,0,1,2,3 hinggalah 8.
Nombor 8 menunjukkan gred yang paling halus.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 352

1.3.1.4.3 Jenis-Jenis Kikir
Untuk menghasilkan sesuatu kerja dengan tepat,cepat dan permukaan yang licin,
pemilihan kikir mestilah dibuat dengan betul.Kikir-kikir berikut digunakan dalam
bengkel-bengkel kejuruteraan:
a) Kikir pipih tirus
b) Kikir pipih kasar
c) Kikir belah rotan
d) Kikir bulat
e) Kikir segiempat sama
f) Kikir segitiga
g) Kikir pipih nipis
h) Kikir bentuk pisau

a) Kikir pipih tirus
Kikir pipih tirus digunakan dalam kerja-kerja am yang melibatkan berbagai-bagai jenis
kerja yang berlainan. Gigi kikir ini dikelaskan kepada gred kasar, sederhana, halus
dan sangat halus. Pada satu permukaan kikir,giginya dipotong bersilang intan dan
terdapat gigi lurus pada kedua-dua belah tepi. Dua pertiga panjangnya dari pangkal
berbentuk selari dan satu pertiga panjangnya kehujung berbentuk tirus.

b) Kikir pipih kasar

Ia digunakan untuk kerja-kerja penyudahan rata. Salah satu daripada tepi kikir
tersebut tidak ada gigi dan tepi ini disebut tepi selamat. Gred kikir pipih kasar terdiri
daripada gred kasar sehingga sangat halus.

c) Kikir belah rotan

Kikir belah rotan dipanggil juga kikir separuh bulat, digunakan untuk menyudahkan
bahagian-bahagian yang telah siap.Gigi pada permukaan yang rata berbentuk wajik
dan gigi pada permukaan yang melengkung berbentuk silang. Gigi kikir ini digredkan
kepada kasar, halus dan sangat halus.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 353

d) Kikir bulat
Kikir bulat kadangkala disebut juga kikir ekor tikus. Kegunaannya ialah untuk
membesarkan lubang yang berbentuk bulat dan lubang melengkung. Gred kikir ini
terdiri daripada kasar hinggalah sangat halus. Giginya berbentuk lurus dan bersilang.

e) Kikir segiempat sama
Ia digunakan untuk membesarkan lubang yang berbentuk segiempat sama secara
kasar. Kikir jenis ini juga boleh digunakan untuk mengikir lurah atau alur berbentuk
segiempat sama dan juga berbagai-bagai bentuk sudut pada sesendal. Kikir ini
digredkan kepada kasar sehingga sangat halus.

f) Kikir segitiga
Kikir ini digunakan untuk mengikir sudut-sudut dalam yang tajam. Ia juga digunakan
untuk membersihkan penjuru yang bersudut. Giginya bersilang dan terdapat dalam
gred kasar sehingga sangat halus.

g) Kikir pipih nipis
Kikir pipih nipis digunakan untuk mengikir celah-celah yang nipis seperti untuk
memotong celah-celah pada kunci. Kikir ini tirus pada hujung tetapi tebalnya sama
pada keseluruhan panjangnya. Kikir jenis ini Cuma terdapat dengan panjang yang
terhad iaitu 100mm, 150mm dan 200mm. Giginya bersilang dan grednya dari kasar
hingga sangat halus.

h) Kikir bentuk pisau
Kikir bentuk pisau digunakan untuk menajamkan gigi-gigi yang terdapatpada gergaji
dan alat-alat pemotong. Bentuknya sama seperti pisau dengan bersudut 15 darjah.
Grednya pula daripada kasar hingga sangat halus.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 354

Penjagaan Kikir
Kikir hendaklah dijaga dengan baik untuk menjamin hasil kerja yang memuaskan
disamping mebolehkan kikir tersebut tahan lebih lama. Berikut beberapa senarai
panduan untuk menjaga kikir :

1. Sebelum menggunakan kikir, pastikan kikir itu dipasang dengan hulu yang baik
dan sesuai. Terdapat dua jenis hulu iaitu hulu biasa dan hulu khas yang
digunakan untuk mengikir permukaan yang lebar.

2. Kikir mestilah sentiasa dalam keadaan bersih. Kerak-kerak besi yang dibiarkan
melekat pad kikir akan merosakkan kikir dan juga permukaan yang dikikir. Kikir
boleh dibersihkan dengan menggunakan berus kikir.

3. Selepas digunakan, kikir hendaklah disimpan dengan cermat supaya ia tidak
mudah rosak. Letakkan kikir pada rak dan tiap-tiap satu hendaklah disusun
berasingan.

4. Jangan gunakan kikir selain mengikir
5. Gunakan kikir yang sesuai dengan sesuatu bahan tertentu. Kikir yang lebih halus

digunakan untuk mengikir bahan yang lebih keras.
6. Elakkan kikir daripada terkena air dan minyak. Jika terkena air akan berkarat dan

jika terkena minyak ia mudah tergelincir semasa mengikir.

1.3.2 Jenis Peralatan Kuasa Elektrik

a) GERUDI TANGAN ELEKTRIK
Alatan kuasa ini digerakkan dengan menggunakan kuasa elektrik.Gerudi tangan
elektrik ini digunakan untuk mengerudi logam , kayu dan bahan-bahan plastik. Rajah
1 menunjukkan gambarajah gerudi tangan elektrik.

Rajah 1.3.4 Menunjukkan bahagian kikir

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 355

b) GUN PEMANAS PENGECUTAN SLEEVING (HEATSHRINK SLEEVING GUN)
Alatan kuasa ini adalah gun pemanas udara ( hot air gun ) yang mempunyai dua
langkah kepanasan yang digunakan iaiatu mengecutkan sleeving. Selain itu apabila
dibekalkan kuasa tinggi iaitu 1500 W ianya juga boleh digunakan untuk
membengkokkan dan menegakkan PVC. Ianya juga boleh menanggalkan cat atau
menanggalkan gam pada bendakerja.menunjukkan gambarajah gun pemanasan
pengecutan sleeving (heatshrink sleeving gun)

Rajah 1.3.5 : Heatshrink Sleeving Gun ( gun pemanasan pengecutan sleeving )

c) JIG SAW ATTACHMENT
Jig saw attachment boleh digunakan untuk memotong PCB , papan lapis ( plywood )
,kepingan aluminium dan sebagainya yang bersesuaian dengan alatan kuasa ini. Ia
juga boleh memotong bendakerja mengikut sudut yang dikehendaki. Rajah 4
menunjukkan gambarajah jig saw attachment.

B10-32-23-LA1-IS Rajah 1.3.6: Jig saw Attachment 356
Rujukan https://www.amazon.com

WIM/B10/32012/S02/P2(12019)

d)TWO SPEED HAMMER DRILL
Alatan kuasa ini menggunakan 24V , 300W dan mempunyai dua kelajuan iaitu 0 –
500 r.p.m dan 0 - 1080 r.p.m . Two speed hammer drill mepunyai keupayaan untuk
mengerudi 10mm ketebalan bagi logam , 25mm bagi kayu dan 14mm bagi konkrit.
Rajah 5 menunjukkan gambarajah two speed hammer drill.

Rajah 1.3.7: Two Speed Hammer Drill.

e) MINI DRILL
Mini drill digunakan untuk mengerudi lubang untuk PCB. Alatan tangan ini mempunyai
mata drill yang pelabagai saiz mengikut lubang yang hendak digerudi. Rajah 6
menunjukkan gambarajah mini drill.

Rajah 1.3.8 Mini Drill

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 357

1.3.2.1 PENJAGAAN ALATAN KUASA

Penjagaan sesuatu alatan kuasa sebelum , semasa dan selepas digunakan adalah
sangat penting bagi mempastikan alatan tangan sentiasa dalam keadaan yang baik dan
selamat untuk digunakan Diantara langkah-langkah yang perlu diambil dan diikuti adalah
:

1. Pastikan alatan kuasa berkeadaan baik dan selamat sebelum ianya digunakan

2. Pastikan alatan kuasa yang hendak digunakan adalah bersesuaian dengan kerja
kerja yang hendak dibuat.

3. Jangan sesekali menggunakan sesuatu alatan tangan jika anda tiada
pengetahuan dan teknik menggunakannya.

4. Pastikan alatan kuasa digunakan mengikut langkah yang telah ditentukan dan
selamat

5. Letakkan alatan kuasa ditempat yang sesuai dan selamat sepanjang
penggunaannya.

6. Bersihkan alatan kuasa daripada sebarang habuk serta kotoran selepas
digunakan

7. Simpan alatan kuasa yang telah digunakan ditempat yang telah disediakan
dengan teratur dan kemas.

1.4 Mengenal pasti Jenis Peralatan Pemasangan Sistem Automasi Mekanikal

1.4.1 Peralatan Gerudi
Terdapat jenis mesin gerudi yang digunakan dibengkel kejuruteraan untuk
berbagai-bagai operasi kerja yang dijalankan.

1.4.1.1 Jenis-jenis mesin gerudi
Fungsi utama mesin gerudi ialah untuk menggerudi lubang, disamping itu juga ia
digunakan untuk kerja-kerja seperti melulas, melubang benam, melubang sengat,
membenang dalam dan meratakan permukaan bintik-bintik. Terdapat berbagai
jenis mesin gerudi seperti :
a) Mesin gerudi tekan atau mesin gerudi sensatif
b) Mesin gerudi tiang

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 358

c) Mesin gerudi jejarian (radial)

d) Mesin gerudi mudah alih

e) Mesin gerudi kerja khas

a) Mesin gerudi tekan

Mesin ini dinamakan juga mesin gerudi sensatif kerana hantarannya dibuat dengan
tangan, jadi kawalan hantaran yang betul ditentukan dengan merasa gerakan
pemotongan yang dibuat oleh mata gerudi. Mesin ini terdiri daripada dua jenis iaitu
jenis meja dan jenis lantai. Jenis meja mempunyai turus yang pendek dan dipasang
diatas meja, sementara jenis lantai mempunyai turus yang panjang dan dipasang
terus diatas lantai. Ia mempunyai tapak yang besar dan berat supaya stabil dan ia
boleh memegang gerudi yang mempunyai saiz sehingga 13mm sahaja.

b) Mesin gerudi tiang

Mesin ini boleh memegang gerudi yang lebih besar saiznya jika dibandingkan dengan
gerudi yang dipegang oleh mesin gerudi sensatif. Ia boleh digunakan untuk kerja-
kerja berat. Tapaknya dan kedudukannya stabil. Bentuk mesin ini hamper sama
dengan mesin gerudi sensatif kecuali terdapat pesawat-pesawat pembolehubah dan
hantaran berkuasa automatik, dan pada kebanyakan mesin gerudi tiang, kawalan
kelajuan spindal tidak lagi menggunakan takal dan tali sawat sebaliknya
menggunakan gear.

c) Mesin gerudi jejarian

Mesin gerudi jejarian sesuai digunakan untuk menggerudi lubang pada komponen-
komponen yang besar, kerana ia mempunyai beberapa kemudahan seperti
spindalnya boleh bergerak keluar atau kedalam diatas lengan jejarian ini dipasang
diatas turus tegak mesin itu. Gerakan berpandu ini membolehkan spindal gerudi
ditempatkan pada seberang arah lokasi diatas permukaan bendakerja.

d) Mesin gerudi mudah alih

Mesin ini dinamakan demikian kerana ia mudah dibawa kemana-mana. Kegunaannya
ialah untuk menggerudi lubang yang kecil dan dikendalikan dengan kuasa elektrik.
Terdapat dua jenis mesin mudah alih :

i. Jenis pistol

Jenis ini adalah ringan da boleh dipegang dengan sebelah tangan sahaja. Ia
sesuai digunakan untuk kerja-kerja ringan.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 359

ii. Jenis kerja berat
Jenis ini adalah lebih berat dan terpaksa dipegang dengan kedua-dua belah
tangan. Ia digunakan untuk kerja-kerja berat

e) Mesin gerudi khas
Mesin gerudi khas digunakan dalam kerja-kerja pengeluaran khusus untuk berbagai-
bagai kegunaan, bergantung pada jenis mesin gerudi khas itu. Jenis mesin gerudi
khas ialah :
i. Mesin gerudi berbilang spindal
ii. Mesin gerudi regu
iii. Mesin gerudi turret
iv. Mesin gerudi kawalan angka komputer

1.4.2 Peralatan Bending

Mesin lenturan adalah alat mesin pembentuk.Tujuannya adalah untuk memasang
selekoh pada bahan kerja. Selekoh dibuat dengan menggunakan alat lentur semasa
langkah linier atau berputar. Klasifikasi terperinci boleh dilakukan dengan bantuan
kinematik.

Alat Lenturan

Dalam kes alat lentur diklasifikasikan oleh jenis lengkung yang dijana. Mereka boleh
dibina untuk menyesuaikan sudut lenturan dengan rujukan, pengukuran stroke atau
pengukuran sudut.

Mesin CNC biasanya menjauhkan diri dari bahagian rujukan. Mereka memberikan
ketepatan lenturan yang tinggi bermula dengan kerja pertama. Terdapat berbagai jenis
bending iaitu :

a) Standard bends

Semua lengkungan tanpa geometri luar biasa tergolong dalam lengkungan standard.
Jarak antara bengkok dan hujung bahan agak tinggi dengan memberikan ruang galas
yang mencukupi. Begitu juga dengan satu bengkok untuk seterusnya.

Alat tipikal adalah bekas lenturan yang digabungkan dengan prisma dengan ukuran
sudut elektronik atau prisma biasa.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 360

b) U-bending

Untuk U-bends di mana lenturan yang ketat dan sempit diperlukan, bekas lenturan
digantikan oleh mandrel lenturan. Mandrel lenturan mempunyai geometri sempit.

c) Offset Bending

Alat lenturan mengimbangi digunakan untuk memasang dua lengkungan dengan
jarak yang kecil antara satu langkah.

d) Edgewise bending

Alat lentur tepi digunakan jika paksi lentur diletakkan selari dengan bahagian ketat
bahagian kerja. Alat untuk lenturan di tepi mungkin termasuk ukuran sudut elektronik
yang membolehkan ketepatan lenturan yang tinggi.

1.4.3 Peralatan Memotong
OPERASI MESIN KISAR
Untuk mendapatkan hasil kerja yang lebih tepat, maka setiap mesin perlulah disejajarkan
keselariannya. Kertas penerangan ini menerangkan teknik penjajaran meja dan ragum
mesin.
1.4.3.1 Kerja-Kerja Penjajaran Meja dan Ragum Mesin Pengisar Universal
Sebelum kerja mengisar dimulakan, meja mesin dan ragum perlu dijajarkan.Tujuanya
ialah supaya alat tersebut dapat mengisar permukaan bendakerja dengan tepat
mengikut penandaan yang dibuat. Penjajaran termasuklah:
i. Penjajaran meja selari dengan turus.
ii. Penjajaran ragum selari dengan penghantaran meja.
iii. Penjajaran ragum bersudut tepat dengan penghantaran meja.
i. Penjajaran Meja Selari dengan Turus

1.4.3.2 Tatacara
a. Bersihkan permukaan turus dan meja
b. Pasangkan penunjuk dail dan letakkan diatas meja
c. Gerakkan meja kepada turus dan setkan penunjuk dail kepada angka 0 .

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 361

d. Gerakkan meja kekiri atau kekanan untuk memerhatikan bacaan yang ditunjukkan
oleh penunjuk dail .

e. Jika terdapat perbezaan bacaan dari satu kesatu hujung turus, bermakna meja dan
turus tidak sejajar. Laraskan meja dengan melonggarkan nat perumah meja berkilas.

f. Ulang langkah ( d ) dan pastikan tidak terdapat perbezaan bahagian penunjuk dail
disepanjang muka .

1.4.3.3 JENIS-JENIS MESIN PENGISAR.
A) Mesin Pengisar Ufuk.
Mesin ini dinamakan mesin pengisar ufuk kerana spindalnya terletak dalam kedudukan
ufuk. Mata alat pula dipasangkan kedalam arbor yang dipasangkan mengufuk pada
hujung spindal yang terletak pada permukaan turus. Mesin pengisar ufuk terdiri daripada
dua jenis yang asas iaitu :
B) Mesin pengisar ufuk biasa .
Kedua dua jenis mesin ini mempunyai bentuk yang serupa , bezanya hanya dari segi
meja mesin pengisar. Meja mesin pengisar ufuk biasanya tidak boleh dikilas , sementara
meja mesin pengisar universal boleh dikilas kepada sebarang sudut sehingga 45 darjah.
Ini membolehkan kerja kerja mengisar sudut dan heliks dapat dilakukan, umpamanya
lurah heliks, gear, gerudi dan pelulas.

Rajah 1.3.9 Mesin pengisar ufuk biasa
Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 362

C) Mesin Pengisar Tegak .

Mesin pengisar tegak mempunyai spindal yang berkedudukan tegak ( seperti kedudukan
spindal mesin gerudi ). Ciri ciri yang lain serupa dengan mesin pengisar ufuk.. Begitu
juga dengan kebanyakan alat tambah dan aksesorinya yang bole bertukar ganti.

Rajah 1.3.10 Mesin Pengisar Tegak
Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

D) Mesin Pengisar Turret.
Rajah menunjukkan mesin pengisar tegak jenis turret, kepalanya boleh dikilas dan
dijongketkan. Ini membolehkan kerja-kerja mengisar bersudut atau melubang condong
dapat dilakukan dengan mudah. Satu daripa kelebihan mesin jenis ini ialah dapat
melakukan kerja kerja melubang dengan jitu terutama dalam menempatkan jarak pusat
lubang.

Rajah 1.3.11 Mesin Pengisar Turret
Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 363

E) Mesin Kisar Pengeluaran.

Terdapat banyak jenis mesin pengeluaran dalam industri. Ada yang automatik dan ada
yang lain separuh automatik. Mesin ini digunakan untuk menghasilkan komponen-
komponen yang sama bentuk dalam bilangan yang banyak. Pelbagai jenis pemegang
mata alat, alat tambah serta kelengkapan lain digunakan supaya dalam masa yang
singkat, produktiviti yang tinggi dihasilkan. Tiga ciri penting mesin jenis ini adalah litar
automatik untuk operasi mengisar, pergerakan cepat atau pantas keposisi mengisar dan
penghentian automatik spindal bila operasi tamat.

Rajah 1.3.12 Mesin Kisar Pengeluaran
Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

F) Mesin Kisar Maksud Khas dan CNC.
Mesin maksud khas (Mesin penghobahan gear).
Mesin jenis ini hanya digunakan untuk memotong pelbagai jenis gear termasuk gear taji
dan gear heliks. Mesin ini memotong dengan dengan menggunakan alat pemotong yang
digunakan untuk memotong alur pada bakal gear ( gear kosong ) yang telah disiapkan
terlebih dahulu.

Rajah 1.3.13 Mesin Kisar Maksud Khas dan CNC
Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 364

Mesin ini amat jitu dan digunakan khas untuk melakukan operasi membuat lubang pada
kedudukan yang tepat dan jitu sekali. Mesin ini juga biasanya disimpan ditempatyang
berhawa dingin supaya bebarang penukaran suhu atau cuaca tidak menjejaskan kejituan
operasi yang dilakukan dengan mesin.

G) Mesin kisar CNC.
Mesin kisar yang terbaru ini dilengkapkan dengan komputer. Ia digunakan secara
meluas dalam industri pengeluaran. Sebelum operasi kerja dijalankan semua langkah
kerja hendaklah dirancang dan dirakamkan kedalam komputer mesin. Dengan ini ianya
dapat menghasilkan kerja dengan cepat dan banyak.

Rajah 1.3.14 Mesin Kisar CNC
Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

1.4.3.4 BAHAGIAN MESIN PENGISAR.
Fungsi tapak ialah untuk menyokong mesin supaya tegap kedudukannya. Ia juga
menjadi tempat letaknya takungan bendalir pemotong.
i) Turus.
Turus menjadi tulang belakang kepada mesin pengisar, ia dipasang tegak pada tapak
dan berfungsi untuk menyokong dan memegang lutut dan meja. Turus juga
menempatkan motor, gear penukar kelajuan dan hantaran mesin.
ii) Lutut.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 365

Lutut dipasangkan pada turus menerusi landasan vee dan digerakkan menaik dan
menurun secara manual atau automatik. Lutut juga menempatkan bahagian bahagian
lain iaitu sela dan meja.

iii) Sela.

Sela dipasangkan pada lutut menerusi landasan vee dan boleh berkesot keluar atau
masuk dari turus (bergerak melintang ) secara manual atau automatik. Dibahagian
atasnya dipasang meja mesin. Bagi mesin pengisar biasa, meja dipasang terus pada
sela, tetapui bagi jenis universal, meja dipasang diatas tapak berkilas, ini membolehkan
ia dikilas kepada sudut maksimum 45 darjah dari paksinya.

iv) Meja mesin.

Meja mesin dipasang diatas tapak berkilas atau turus pada sela. Dengan bantuan
landasan , ia boleh berkesot kekiri atau kekanan ( bergerak membujur ) secara manual
atau automatik. Binaan yang sedemikian membolehkan meja bergerak membujur dan
melintang. Kesemua pergerakkan meja dan lutut mesin pengisar dapat dapat diukur
dengan tepatnya dengan adanya relang petunjuk yang disenggat dengan micrometer
sehingga 1/100 mm ( 0.01 ).

v) Overarm.

Ia merupakan bahagian mesin yang paling atas bagi mesin pengisar ufuk dan
dipasangkan pada turus menerusi tanggam bajang dan boleh berkesot. Overarm
berfungsi sebagai penyokong dan menetaokan penjajaran arbor dan alat tambah yang
lain. Kedudukannya pula bole dilaraskan mengikut panjang arbor dan kedudukan mata
alat.

vi) Spindal.

Spindal berfungsi sebagai pemacu kepada arbor, mata alat dan pelbagai alat tambah
mesin pengisar . Dial petunjuk kelajuan pula menunjukkan tingkat kelajuan yang dibuat
oleh spindal.

vii) Penyokong arbor.

Ia dipasang pada overarm dan boleh pula ditempatkan dimana mana kedudukan
disepanjang overarm. Fungsinya ualah untuk menyokong dan menjajar berbagai bagai
jenis arbor dan alat tambah mesin pengisar.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 366

Rajah 1.3.15 Bahagian-bahagian mesin pengisar ufuk
Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

1.4.3.5 KELAJUAN PEMOTONGAN DAN KADAR HANTARAN (CUTTING SPEED
AND FEED)

Kelajuan dan hantaran untuk setiap jenis mata kisar bergantung kepada beberapa faktor.
Jika kelajuandan hantaran ini terlalu laju atau terlalu perlahan ia akan meninggalkan
kesan kepada mata alat atau benda kerja.
a) Kelajuan Pemotongan
Faktor-faktor yang mempengaruhi pemilihan kelajuan pemotongan adalah seperti
berikut

i.Jenis bahan kerja yang dimesin.
ii.Jenis bahan mata alat.
iii.Garispusat mata kisar.
iv.Kedalaman dan lebar pemotongan.
v.Jenis penyudahan kerja yang diperlukan.
vi.Ketegapan mesin dan kaedah bahan kerja diikat

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 367

b) Kadar hantaran

Hantaran adalah kadar pergerakan bahan kerja ke mata kisar yang sedang berputar.
Kadar hantaran bergantung kepada faktor-faktor berikut :

i.Lebar dan kedalaman pemotongan

ii.Rekabentuk dan jenis mata kisar.

iii.Bahan yang digunakan untuk membuat bahan kerja.

iv.Ketajaman mata kisar.

v.Jenis penyudahan yang diperlukan .

vi.Ketegapan mesin dan kaedah bahan kerja dipegang.

Kadar hantaran yang terbaik ditentukan dengan mendarabkan saiz tatal per gigi (tpg)
dengan mata gigi pada mata kisar dan putaran per minit (ppm) mata kisar. Tatal per gigi
adalah kuantiti bahan yang perlu dipotong oleh setiap gigi mata kisar apabila mata kisar
berputar dan bergerak kedalam bahan kerja. Jadual 8.2 dan jadual 8.2 menunjukkan
tatal per gigi (tpg) yang dicadangkan.

BAHAN KISAR KISAR MUKA KISAR HELIX KISAR TEPI KISAR KISAR
DAN ALUR HUJUNG MENGERAT

mm mm mm mm mm

Aluminium 0.55 0.45 0.35 0.28 0.13

Loyang dan 0.35 0.28 0.20 0.18 0.08

Gangsa

Besi Tuangan 0.33 0.25 0.18 0.18 0.08

Keluli Mesin 0.30 0.25 0.18 0.15 0.08

Keluli Alat 0.25 0.20 0.15 0.13 0.08

Keluli Tahan 0.15 0.13 0.10 0.08 0.05

Karat

Jadual 1.3 Kuantiti bahan yang perlu dipotong oleh setiap gigi mata kisar apabila
mata kisar berputar dan bergerak kedalam bahan kerja

Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 368

BAHAN KISAR KISAR MUKA KISAR HELIX KISAR TEPI KISAR KISAR
DAN ALUR HUJUNG MENGERAT
mm mm
mm mm mm
Aluminium 0.50 0.40 0.30 0.25 0.13
0.18 0.15 0.08
Loyang dan 0.30 0.25
Gangsa 0.25 0.20 0.10
0.23 0.20 0.10
Besi Tuangan 0.40 0.33 0.20 0.18 0.08
0.15 0.13 0.08
Keluli Mesin 0.40 0.33

Keluli Alat 0.35 0.28

Keluli Tahan 0.25 0.20
Karat

Jadual 1.3.1 Menunjukkan tatal per gigi (tpg) yang dicadangkan
Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

Hantaran yang telah dihitungkan diatas hanya sesuai digunakan dalam keadaan mesin
dan peralatan yang paling sesuai sekali. Untuk kerja harian adalah dicadangkan
menggunakan hantaran 1/3 atau ½ daripada hantaran yang telah dihitungkan.
Seterusnya kadar hantaran boleh ditambahkan dengan beransur-ansur mengikut
prestasi atau kemampuan mesin dan penyudahan yang diperlukan.

c) Kedalaman pemotongan

Untuk mendapat hasil kerja yng persis dengan penyudahan yang licin, amalanya adalah
melakukan satu potongan kasar dan satu potongan penyudahan .

(a) Untuk pemotongan kasar, buat pemotongan sedalam yang mampu dilakukan pada
mesin itu. Mata kisar jenis heliks yang mempunyai bilangan gigi yang sedikit boleh
melakukan potongan kasar dengan cekap kerana ia kuat dan mempunyai ruang
yang cukup untuk mengeluarkan tatal.

(b) Untuk potongan penyudahan , kedalaman pemotongan mestilah halus tetapi tidak
kurang daripada 0.4 mm. Potongan halus dengan kadar hantaran yang terlalu
perlahan tidak digalakan kerana tatal yang dihasilkan itu nipis dan boleh
menyebabkan mata kisar menggesel pada permukaan bahan kerja. Untuk

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 369

mendapat penyudahan yang licin, kurangkan kadar hantaran dan bukan
menambahkan kelajuan spindal mesin. Biasanya mata kisar cepat tumpul
disebabkan oleh kelajuan mesin berlebihan dan bukan hantaran yang pantas.
d) Sebab kegagalan dan kerosakkan mata kisar
i. Haba yang terlalu tinggi menyebabkan mata kisar kehilangan sifat kekerasan dan ini

mengurangkan kecekapan pemotongan mata kisar.
ii. Lelasan terbentuk apabila mata kisar menggesek dengan bahan kerja. Lelasan

menyebabkan lilitan pada mata kisar menjadi tumpul dan geseran bertambah.
iii. Tatal yang tersekat pada lurah mata kisar menyebabkan lubang tersumbat dan

mata kisar menjadi rosak.
iv. Gigi mata kisar yang menyerpih kerana beban potongan berlebihan. Lilitan mata

kisar menjadi tumpul.
v. Pelekukan oleh tatal yang terlalu panas pada permukaan berhampiran dengan

hujung pemotong akan melemahkan mata kisar.

1.4.3.6 JENIS MATA ALAT MESIN PENGISAR
Mata alat pengisar terdapat dalam berbagai-bagai bentuk dan saiz dan boleh
disesuaikan dengan berbagai-bagai jenis pemegang. Ini membolehkan berbagai-bagai
kerja mengisar dilakukan.
Mata alat pengisar biasanya padu dan berbatang. Mata alat padu , dilengkapka dengan
lubang supaya ia boleh masuk kedalam pemegangnya (arbor). Bahan yang digunakan
untuk membuat mata alat pengisar ialah keluli berkarbon tinggi, keluli tahan lasak, aloi
tuangan dan karbida (karbida terikat, tungsten karbida dan tantalum karbida).
Mata alat yang diperbuat daripada karbida dikenali sebagai mata alat jenis tip kerana tip
karbida seperti tungsten karbida dikimpalloyangkan pada keluli aloi (badan mata alat)
ataupun ditumpangkan dengan menggunakan skru allen pada badan mata alat.
Mata alat pengisar dibahagikan kepada dua jenis yng utama, iaitu :

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 370

i) Jenis Piawai

Bagi jenis ini , dimensi mata alat seperti garispusat, lebar, saiz lubang dan saiz alur kunci
dibuat mengikut saiz dimensi yang ditetapkan oleh piawai tertentu seperti piawai
Amerika iaitu American Standards Association ( ASA).

ii) Jenis Khas.

Jenis khas dibuat mengikut kegunaan tertentu. Dimensinya tidaklah terikat kepada
mana-mana piawaian. Apa yang penting ialah saiz dan bentuknya dibuat mengikut
kesesuaian kerja. Dalam unit ini , kita akan memberi tumpuan kepada mata alat jenis
piawai sahaja.

Mata Alat Pengisar Biasa

Mata alat ini berbentuk selinder, matanya dibuat pada muka lilitanya sahaja. Ia
digunakan untuk mengisar permukaan rata. Mata alat ini mempunyai ketebalan dan garis
pusat yang berbeza-beza.

Rajah 1.3.16 Mata Alat Pengisar Biasa

Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

Untuk membolehkan mata pengisar diatas memotong bahan dengan sempurna,
matanya (pinggir pemotong) mestilah mempunyai kelegaan sudut yang sesuai. Terdapat
dua sudut kelegaan bagi mata alat pengisar iaitu :

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 371

Rajah 1.3.17 Pelbagai sudut kelegaan mengikut jenis logam

Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

BAHAN SUDUT KELEGAAN SUDUT KELEGAAN SUDUT SADAK
UTAMA SEKUNDER
KELULI LEMBUT 5 8 15
KELULI ALOI 3 6 15
BESI TUANG 7 10 8
ALUMINIUM 10 13 10
LOYANG 10 13 10

Jadual 1.3.2 Menunjukkan bahan serta sudut kelegaan

1.4.4 Peralatan Penyambungan

1.4.4.1 Mengikat

Satu proses menyambung dua atau lebih komponen dengan mengunakan
pengikat. Bagi memudahkan kerja memasang dan menanggalkan komponen
yang telah diikat.Contoh jenis pengikat adalah bolt,nat,skru dan stand

1.4.4.2 Penyambungan

Proses mencantumkan dua atau lebih komponen. Penyambungan
melibatkan bahan logam dan bukan logam boleh dilakukan dengan keadah
mengikat atau merivet,memateri dan mengimpal

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 372

1.4.4.3 Jenis peralatan pengikat
Didalam aktiviti penyambungan, terdapat pelbagai kelengkapan atau peralatan
untuk menyambungkan sesuatu benda kerja kepada benda kerja yang lain,
antaranya ialah :
i. Riveter
ii. Pateri
iii. Kimpalan
iv. Glu
v. Paku
vi. Skru
vii. Bolt dan Nut

i. Riveter
Rivet merupakan alat pengikat kekal yang dibuat daripada logam. Rivet sering
diguna dalam pembinaan dandang dan kapal. Merivet pula merupakan proses
menyambung dua atau lebih kepingan logam. Proses ini memberikan ikatan
atau sambungan yang kuat.Riveter merupakan satu alat bagi pin logam untuk
melepasi lubang dalam dua atau lebih plat atau kepingan untuk memegangnya
bersama-sama, biasanya dibuat dengan kepala pada satu hujung, ujung yang
lain dipukul menjadi kepala selepas penyisipan. untuk mengikat dengan rivet.

Rivet digunakan kerana
• sambungan yang kuat dan tahan lama diperlukan,
• terdapat bahagian yang tidak boleh dikimpal dan,
• bahagian kepingan logam yang tidak dapat dibuat kelim dan dipateri.

B10-32-23-LA1-IS Rajah 1.4 Riveter 373

WIM/B10/32012/S02/P2(12019)

ii. Pateri Timah
Kepala alat pemateri dibuat daripada kuprum. Kuprum adalah pengalir haba
yang balk dan membolehkan haba dialirkan daripada kepala alat pemateri ~
kepada logam yang hendak dipateri. Kuprum mudah dialoi dengan timah. Sifat
ml membolehkan hujung kepala alat pemateri disalut dengari satu lapisan pateri
lembut. Proses ini dinamakan menimah. Jenis alat pemateri yang lazim
digunakan ialah:

a. Alat pemateri kepala lurus
b. Alat pemateri kepala kapak
c. Alat pemateri elektrik

Rajah 1.4.1 Pemateri

iii. Kimpalan
Kimpalan merupakan satu proses penyambungan bahan-bahan logam atau
bukan logam menggunakan haba atau tekanan.

1.4.4.4 JENIS KIMPALAN
i. KIMPALAN ARKA LINDUNGAN LOGAM (SMAW).
Dalam proses kimpalan ini, dimana arus elektrik dibekalkan melalui mesin kimpal.
Elekrod bersalut bahan lakur digunakan sebagai bahan penambah. Apabila
elektrod disentuhkan pada permukaan logam, arka akan wujud diantara hujung
elektrod dengan logam. Bahan lakur bertindak sebagai gas pelindung ke atas
kawasan mengimpal.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 374

ii. KIMPALAN ARKA GAS TUNGSTEN (GTAW).
Dalam proses kimpalan ini dimana arus elektrik dibekalkan melalui mesin kimpal.
Elektrod tungsten digunakan dan bertindak sebagai tempat untuk mengujudkan
arka. Rod penambah adalah sebagai bahan penambah pada kawasan kimpal.
Gas argon digunakan untuk melindungi anduk (kolam) kimpal semasa proses
kimpalan dijalankan.

iii. KIMPALAN ARKA LOGAM GAS (GMAW).
Dalam proses kimpalan ini, dimana arus elektrik dibekalkan melalui mesin
kimpal.dawai penambah bentuk gelungan dibekalkan dan apabila hujung dawai
disentuhkan,ia akan mewujudkan arka. Gas karbon dioksida digunakan untuk
melindungi anduh (batas) kimpal semasa proses kimpalan dijalankan.

iv. KIMPALAN ARKA TENGGELAM (SAW)
Dalam proses ini dimana arus elektrik dibekalkan melalui mesin kimpal. Elektrod
gunahabis digunakan dan bertindak sebagai bahan penambah. Bahan lak
berbutir yang lengkap menutupi tanggam dan kawasan kimpal. Proses kimpalan
ini dikelaskan sebagai proses kimpalan automatik.
Kepelbagaian jenis sambungan kimpalan, disini terdapat beberapa jenis
sambungan dan kimpalan yang disertakan pada rajah dibawah:

Rajah 1.4.2 Kimpalan

iv. Glu

Glu merupakan bahan yang berbentuk cecair yang mempunyai kebolehan

untuk mencantumkan dua bahan yang sama atau lain. Penggunaan serta

pemilihan glu yang betul adalah penting untuk memastikan ketahanan bahan

yang diperekatkan.Terdapat pelbagai jenis glu yang terdapat di pasaran untuk

pelbagai kegunaan.Jenis jenis glu :

– Glu Kayu.

– Glu Logam.

– Glu Binatang

– Glu PVC

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 375

v. Paku

Paku merupakan salah satu jenis penyambung yang biasa digunakan untuk

kerja-kerja sambungan umum. Ia biasanya diperbuat daripada logam

lembut.Terdapat pelbagai jenis paku di dalam pasaran dan kegunaanya yang

tersendiri. - Paku Venir
– Paku Biasa - Paku Payung
– Paku Kotak - Paku Berkepala Dua
– Paku Kekemasan - Paku Bergelugur
– Paku Panel

vi. Skru

Skru diperbuat daripada loyang atau besi lembut dan di gunakan untuk

memasang engsel atau barang lain pada kayu. Ada skru yang mempunyai

alur dan alur berpalang ( kepala Philip).Skru terdiri daripada beberapa

bahagian:
– Kepala.
– Batang bajak (shank)
– Benang.
– Hujung skru

Terdapat pelbagai jenis skru di dalam pasaran dan kegunaanya yang

tersendiri.
– Skru Kepala Rata (Counter Sunk)
– Skru Kepala Bulat
– Skru Kepala Timbul
– Skru Kepala Segi Empat

B10-32-23-LA1-IS Rajah 1.4.3 Bahagian skru 376

WIM/B10/32012/S02/P2(12019)

vii. Bolt dan Nut

Bolt dan Nat digunakan untuk mengikat bahagian kayu atau logam. Terdapat
pelbagai jenis Bolt dan Nat di dalam pasaran dan kegunaannya yang
tersendiri.
a. Bolt Bengkok.
b. Bolt Nat.
c. Bolt Gerigi (Rag Bolt).

Rajah 1.4.4 Bolt dan nut

1.5 Menentukan Spesifikasi Peralatan Pelindung Diri

1.5.1 Jenis jenis alat perlindungan diri ( PPE )

Dalam setiap pekerjaan PPE mestilah dipakai bagi menjamin keselamatan pekerja
yang melakukan kerja. Pihak majikan juga perlu menyediakan peralatan PPE yang
sesuai mengikut keadaan kerja yang dilakukan dalam industry yang berkenaan.
“apa-apa kelengkapan yang dimaksudkan untuk dipakai atau dipegang oleh
seseorang yang sedang bekerja dan yang melindunginya terhadap satu atau lebih
risiko kepada kesihatan atau keselamatannya dan apa-apa aksesori tambahan
yang direka bentuk untuk memenuhi matlamat itu”

Merujuk USECHH 2000, Langkah-Langkah Kawalan Risiko (Penghapusan,
Penggantian, Pengasingan, Kawalan Kejuruteraan, Kawalan Pentadbiran dan
Kelengkapan Pelindung Diri), kelengkapan pelindung diri merupakan langkah terakhir
yang diambil bagi mencegah kecederaan/kemalangan yang disebabkan oleh hazard
pekerjaan. Penggunaan PPE hanya untuk digunakan apabila langkah-langkah yang lain
tidak sesuai atau tidak boleh akan dilaksanakan. Selain itu, penggunaan PPE juga

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 377

dipraktikkan bagi melengkapkan atau menambah cara lain kawalan risiko dan
seterusnya mengurangkan risiko kecederaan. Bagaimanapun, penggunaan PPE
merupakan pendekatan yang perlu apabila langkah kawalan kejuruteraan, kawalan
pentadbiran dan prosedur kerja tidak dapat melindungi pekerja daripada hazard dan
kecederaan yang mungkin timbul daripada pekerjaan yang dijalankan.

Keperluan dalam menggunakan PPE turut disebut di dalam akta bagi memastikan
seseorang pekerja dilindungi daripada kecederaan yang mungkin timbul akibat daripada
kerja yang dijalankan. Merujuk Seksyen 24, Akta Kilang Dan Jentera, 1974 :

“Jika dalam mana-mana kilang orang terdedah kepada proses yang basah atau
berhabuk, kepada bunyi bising, kepada bahang atau kepada apa-apa bahan beracun,
mengakis atau peralatan yang boleh memudaratkan lain yang boleh menyebabkan
kecederaan pada tubuh badan orang itu, Menteri boleh menetapkan peruntukan dan
penyelenggaraan bagi penggunaan orang yang sesuai dan pakaian dan peralatan
keselamatan peribadi yang mencukupi termasuklah di mana perlu gogal, sarung tangan,
sarung balut kaki, topi, kasut dan salap atau losen pelindung”

Isu yang sering timbul semasa penggunaan PPE termasuklah ketidakselesaan,
peralatan sesuai dengan fisiologi badan pengguna atau tidak diselenggara (kotor
dsbnya). Kesesuaian PPE adalah bergantung kepada fisiologi pengguna dan berbeza
mengikut individu. Sehubungan itu, pemilihan PPE adalah merupakan faktor penting
bagi memastikan keberkesanan dalam penggunaannya selain faktor penyelenggaraan
yang turut memainkan peranan penting dalam memastikan penggunaan PPE .

1.5.2 Kaedah Aplikasi Peralatan Perlindungan Peribadi

1.5.2.1 KATEGORI KELENGKAPAN PELINDUNG DIRI MENGIKUT BAHAGIAN
BADAN

a. Pelindung Badan.

b. Pelindung Pernafasan.

c. Pelindung Tangan.

d. Pelindung Kaki.

e. Pelindung Mata.

f. Pelindung Kepala.

g. Pelindung Pendengaran

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 378

a) PELINDUNG BADAN.

Pelindung badan merupakan peranti yang digunakan apabila seorang pekerja
perlu menjalankan kerja di mana dedahan kepada hazard yang diterima adalah
meliputi seluruh tubuh seperti :

i. Mengendalikan bahan kimia dalam makmal atau menangani tumpahan
bahan kimia.

ii. Mengendalikan bahan biologi dalam skala besar atau menangani
pelepasan bahan biologi.

Contoh pelindung badan yang biasa digunakan ialah baju makmal, coverall,apron
berplumbum (lead apron) dan sebagainya.

Rajah 1.5 Apron

b) PELINDUNG PERNAFASAN
Pelindung pernafasan merupakan peranti yang digunakan apabila seorang pekerja
perlu menjalankan kerja di kawasan kerja yang berisiko seperti :
i. Kandungan oksigen dalam udara yang rendah seperti ruang terkurung dan
sebagainya.
ii. Pendedahan kepada bahan kimia berbahaya seperti hidrogen sulfida.
iii. Pendedahan kepada bahan biologi seperti bakteria, spora dsbnya.
Contoh pelindung pernafasan yang biasa digunakan adalah seperti topeng
gas, alat bantuan pernafasan (respirator) dan sebagainya.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 379

Rajah 1.5.1 Respirator

c) PELINDUNG TANGAN

Pelindung tangan merupakan peranti yang digunakan apabila seorang pekerja
perlu menjalankan kerja yang melibatkan hazard kepada bahagian tangan seperti :

i. Mengendalikan bahan suhu lampau seperti sampel panas dan cecair
kriogenik.

ii. Mod kemasukan hazard melalui tangan seperti kejutan elektrik, dedahan
kepada bahan radioaktif dan sebagainya.

Contoh pelindung tangan yang biasa digunakan adalah seperti sarung tangan
getah dan sebagainya.

Rajah 1.5.2 Sarung tangan kain

d) PELINDUNG KAKI

Pelindung kaki merupakan peranti yang digunakan apabila seorang pekerja perlu
menjalankan kerja yang mempunyai risiko seperti berikut :

i. Bekerja di bengkel mekanikal yang mempunyai risiko terpijak/tertusuk
benda tajam dan objek terjatuh mengenai kaki.

ii. Bekerja di makmal dimana ianya mempunyai risiko tumpahan bahan kimia
dan sebagainya.

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 380

iii. Bekerja di kawasan yang licin dan mempunyai risiko tergelincir.
Contoh pelindung kaki yang biasa digunakan adalah seperti kasut keselamatan,
pelindung kasut (shoe cover) dan sebagainya.

Rajah 1.5.3 Kasut Keselamatan

e) PELINDUNG MATA
Pelindung mata merupakan peranti yang digunakan apabila seorang pekerja
perlu menjalankan kerja yang melibatkan hazard berikut :
i. Menggunakan bahan kimia yang merengsa kepada mata.
ii. Menjalankan kerja pateri (welding) yang menghasilkan tahap cahaya yang
boleh menyebabkan kerosakan pada mata.
iii. Menjalankan kerja menggunakan peralatan laser berkeamatan tinggi.
iv. Kawasan kerja mempunyai hazard partikel beterbangan, habuk dan
sebagainya.

Contoh pelindung mata yang biasa digunakan adalah seperti pelindung muka, cermin
mata keselamatan dan sebagainya.

B10-32-23-LA1-IS Rajah 1.5.4 Pelindung mata 381

WIM/B10/32012/S02/P2(12019)

f) PELINDUNG PENDENGARAN

Pelindung pendengaran merupakan peranti yang digunakan apabila seorang
pekerja perlu menjalankan kerja sama ada :

- Peralatan yang digunakan menghasilkan kebisingan yang melebihi aras yang
ditetapkan seperti mesin gerudi . Atau;

- Bekerja di kawasan yang mempunyai tahap kebisingan yang tinggi seperti di
bengkel dan sebagainya.

Contoh pelindung pendengaran yang biasa digunakan adalah seperti palam telinga
(ear plug), penutup telinga (ear muff) dan sebagainya.

Rajah 1.5.5 Pelindung telinga

g) PELINDUNG KEPALA
Pelindung kepala merupakan peranti yang digunakan apabila seorang pekerja
perlu menjalankan kerja di mana bahagian kepala merupakan bahagian tubuh
yang berpotensi menerima kecederaan akibat kerja yang dijalankan. Antara contoh
kawasan kerja yang memerlukan pelindung kepala adalah seperti :
i. Kawasan yang berisiko objek jatuh dan terkena kepala pekerja di kawasan
berkenaan seperti kawasan pembinaan.
ii. Seseorang pekerja berisiko terhantuk kepada kepada objek pegun/ tetap
seperti menjalankan kerja pembaikan di bahagian bawah kereta dan
sebagainya

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 382

Contoh pelindung kepala yang biasa digunakan adalah seperti topi keselamatan dan
sebagainya.

Rajah 1.5.6 Topi Keselamatan

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 383

LATIHAN
1. Berikan definisi perintah kerja (work order).
2. Nyatakan jenis-jenis alatan tangan didalam bengkel anda.
3. Berikan cara pengjanggan kikir.
4. Apakah kegunaan pelindung mata ?

RUJUKAN :

1. Matthew P. Stephens, Purdue University Press, 2010 Productivity and Reliability-
based Maintenance Management, ISBN: 9781557535924

2. WIM MEKATRONIK JPK

B10-32-23-LA1-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 384

LA2 PERFORM INDUSTRIAL AUTOMATION MECHANICAL SYSTEM
ASSEMBLING WORK

2.1 MENENTUKAN LUKISAN SISTEM PEMASANGAN MEKANIKAL

2.1.1 Lukisan Kejuruteraan Berbantu Komputer 3D
Pengenalan
Lukisan kejuruteraan dilukis di atas satah yang merupakan hamparan rata berkedudukan
tepat dari pandangan. Ukuran yang diberi dalam menentukan saiz lukisan umumnya
dalam bentuk panjang dan lebar. Ukuran ini ialah ukuran 2 dimensi atau dikenali sebagai
lukisan 2D. Proses hamparan lukisan dipandang atau dilihat melalui dua paksi, iaitu
paksi X dan paksi Y Sebarang lukisan yang dilukis di atas satah adalah binaan dalam
bentuk 2D. Oleh itu, lukisan ini diberi nama binaan lukisan 2D.

Rajah 2.1 Pandangan arah dari paksi X dan paksi Y
Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

B10-32-23-LA2-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 385

Kaedah lukisan 2D mudah difahami kerana keadaan lukisan ditunjukkan pada satah
yang sama. Pada keadaan yang sebenar objek tidak dilukis dengan hanya menyatakan
panjang dan lebar, malah ketinggian objek perlu juga ditunjukkan. Untuk menghasilkan
lukisan kepada bentuk objek, kaedah pembinaan isometric boleh digunakan.

Kaedah isometrik membenarkan pindahan jarak untuk panjang, lebar dan tinggi pada
paksi garisan isometrik yang masih lagi dibina pada satah yang sama. Bentuk objek
yang dihasilkan bukan merupakan bentuk sebenar objek. Bentuk sebenar objek
dijelaskan dalam bentuk panjang, lebar dan tinggi yang berada pada tiga paksi, iaitu
paksi X, paksi Y dan paksi Z. Objek ini akan memaparkan bentuk di atas tiga satah untuk
memberi pandangan sebenar objek. Objek ini ialah objek 3D yang menggunakan tiga
paksi dan tiga satah untuk membentuk satu model. Oleh itu, lukisan objek sebenar 3D
dikenali sebagai pemodelan 3D. menunjukkan lukisan objek sebenar 3D dalam tiga
paksi utama.

Rajah 2.1.1 Lukisan objek sebenar dari paksi X , paksi Y dan paksi Z
Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

B10-32-23-LA2-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 386

2.1.2 Pemodelan 3D
Asas pemodelan 3D penting dan merupakan lanjutan kepada kaedah penyediaan
lukisan 2D. Pembinaan model 3D dapat dihasilkan dengan menggunakan tiga satah
utama yang berada pada paksi X, Y, dan Z. Satah pada paksi X dan Y dipanggil satah X-
Y, iaitu satah yang dilihat dari atas atau satah pelan. Satah yang yang terbentuk oleh
paksi Z dengan X dan Z dengan Y, iaitu satah Z-X dan Z-Y mewakili tinggi sesuatu
model untuk membentuk pandangan yang dilihat dari hadapan dan sisi objek.

Rajah 2.1.2 Unjuran Orthografik
Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

B10-32-23-LA2-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 387

Berbantukan pemodelan 3D, bentuk objek lebih mudah dan jelas untuk difahami. Objek
boleh dilihat dari pelbagai pandangan dan unjuran, dan boleh dilakukan mengikut satah
yang dikehendaki. menunjukkan unjuran objek 3D untuk memperoleh lukisan pelbagai
pandangan 2D. Asas pemodelan kerangka 3D ialah binaan model 3D dengan
menggunakan elemen asas lukisan, iaitu titik (point), garisan (line), bulatan (circle) dan
lingkungan (arc). Rajah dibawah menunjukkan keempat-empat ikon tersebut merupakan
asas lukisan yang terdapat pada Tool bar Draw.

Rajah 2.1.3 Tool Bar Draw

Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

2.1.3 Penyediaan Paparan Asas Pemodelan 3D

Objek sebenar hanya dapat dilihat dengan cara menukar mod paparan 2D kepada mod
paparan 3D. Sebelum sesuatu lukisan dilakukan, asas mengetahui sesuatu sistem
AutoCAD beroperasi dan memahami setiap fungsi bagi tool bar dan ikon-ikonnya adalah
penting bagi memudahkan segala kerja yang dilakukan supaya tidak timbul sebarang
masalah sama ada sebelum atau selepas penggunaan panel alat (Tool Bar) tersebut.
Setelah memahami kaedah pembinaan lukisan 2D, maka tibalah masanya untuk
membina model sebenar 3D. Sepertimana yang telah dipelajari dalam pembinaan
lukisan isometrik, ia bukanlah kaedah sebenar untuk menghasilkan model sebenar 3D.
Lukisan isometrik adalah lukisan 2D yang dilukis pada satu satah sahaja iaitu satah X
dan Y. Dengan berbantukan komputer pembinaan model 3D dapat dihasilkan dengan
menggunakan tiga satah utama X, Y, dan Z. Pada paksi satah X dan Y mewakili satah
X-Y adalah satah yang dilihat dari atas atau bertindak sebagai satu dasar atur plan dan
satah yang berada pada paksi Z iaitu satah Z-X dan Z-Y akan mewakili tinggi sesuatu
model iaitu satah yang dilihat dari hadapan atau sisi.

B10-32-23-LA2-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 388

Pada peringkat awal pembinaan model 3D tertumpu kepada pembinaan model kerangka
sahaja. Dengan adanya asas tersebut maka ia akan dipergunakan di peringkat
penghasilan model 3D termaju dengan menggunakan kaedah permodelan pepejal.
Dengan adanya bentuk sebenar sesuatu rekabentuk, maka ia dapat dipergunakan di
dalam simulasi kajian kekuatan bahan dengan menggunakan perisian analisa tidak
terhingga atau untuk digunakan dalam sektor pengeluat termaju berkomputer. Oleh yang
demikian untuk membina model tersebut, maka arahan-arahan yang akan digunakan
untuk membari bentuk sebenar 3D akan dijelaskan dibahagian berikutnya.

2.1.3.1 Permodelan Pepejal

Permodelan pepejal adalah kaedah termaju kepada pereka bentuk dalam membentuk
objek 3D berbantukan komputer. Pemodelan ini dapat dipersembahkan bentuk sebenar
sesuatu objek fizikal dengan menggunakan segala data-data pengawalan bentuk model.
Kaedah permodelan pepejal akan mempermudahkan pembentukan objek 3D disamping
penentuan terhadap sifat fizikal objek dan bahan boleh dilakukan. Disamping itu
penganalisaan terhadap objek tersebut seperti tentuan titik tetengah jisim graviti, momen
initial pada satah X-X, Y-Y, Z-Z, isipadu objek pepejal primitif seperti bentuk kotak,
silinder atau sfera, pereka bentuk akan dapat membentuk beberapa reka bentuk objek
yang lebih kompleks. Antara konsep prsembahan model pepejal yang biasa digunakan
adalah Persembahan sempadan (Boundary Representation - B.Rep) dan Binaan pepejal
geometri (Contructive Solid Geometry - CSG). Bagi pemodelan persembahan sempadan
akan mengunakan konsep pembentukan model pepejal menerusi penentuan bentuk
setiap permukaan objek dengan menggunakan maklumat dari bentuk muka geometri,
sempadan dan vertik yang diperlukan dalam menjelaskan bentuk dan hubung kait
diantaranya. Manakala kaedah binaan pepejal geometri akan menggunakan operasi
Boolean (Union, Subtraction, Intersection) dari beberapa set objek komposit yang dibina
dari bentuk objek primitif. Sebagai contoh untuk membentuk lubang di dalam kotak boleh
dihasilkan dari bentuk selinder yang ditolakan dari bentuk kotak Berdasarkan kepada
kaedah pemodelan tersebut, secara amnya pembentukan modelan pepejal dimulai
dengan menggunakan kaedah pembentukan blok bentuk asas pepejal seperti kekotak
(box), silinder (cylinder), Sfera (sphere), kon (cone) dan baji (wedge).

B10-32-23-LA2-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 389

Di samping itu, pembentukkan pepejal boleh dilakukan dari objek 2D dengan
menggunakan arahan “extrude” dengan memberi penambahan ketinggian objek atau
menggunakan arahan “revolve” untuk membentuk pepejal kisaran yang dibentuk
berdasarkan kepada garis “profile” dan paksi yang ditetapkan. Beberapa objek pepejal
boleh juga diperolehi. Pemodelan pepejal akan dibentuk dari model kerangka garisan
dan pembentukan jejaring permukaan dapat dilakukan secara automatik. Perbezaan di
antara pemodelan pepejal dengan pemodelan kerangka garisan atau permukaan adalah
dari segi pembentukan objek 3D di mana ia boleh dilakukan pada ruangan 3D yang
berkemampuan untuk melakukan perubahaan secara pantas di dalam penganalisaan
model.

2.1.3.2 Arahan-Arahan Pemodelan Pepejal

Rajah 2.1.4 Kotak dialog untuk mereka bentuk pepejal primitif daripada pemilihan
menu yang berkaitan

Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

B10-32-23-LA2-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 390

Rajah 2.1.5 Kotak tool bar yang digunakan untuk mereka bentuk pepejal primitif.

Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

Berdasarkan kepada gambarajah tersebut, pembinaan objek primitive
boleh dilakukan dengan memilih menu dan toolbar seperti yang ditunjukkan dalan Rajah
1.2.3-1 dan Rajah 1.2.3-2 di atas dan tindakbalas seterusnya akan kelihatan pada
kawasan arahan. Arahan-arahan yang melibatkan pembentukkan objek primitive adalah
seperti kekotak (box) , silinder (cylinder) , kon (cone) , baji (Wedge) , dan sfera (sphere)
yang akan diterangkan di dalam bahagian berikutnya.
a) Pandangan Untuk Objek
Setiap objek yang dilukis akan memberikan pandangan yang berbeza bergantung
kepada mod pandangan yang dipilih. Pandangan Standard adalah pandangan di mana
objek itu akan kelihatan seperti lukisan kerangka dawai. Pandangan yang tersembunyi
“hide” , bahagian objek yang tersembunyi tidak akan kelihatan. Pandangan objek yang
padu atau solid iaitu “shade” merupakan bahagian objek yang ditunjukkan adalah
bentuk objek sebenar.
b) Kotak Pepejal (Box)
Arahan box atau pepejal kekotak digunakan untuk membentuk kotak 3 dimensi dengan
menetapkan titik pepenjuru kotak dan ketinggian kotak atau pembentukannya boleh
dilakukan dengan memberi panjang (length), lebar (width) dan tinggi (height) .Tapak
kotak akan dibentuk pada satah XY selari dengan kedudukan UCS.
Command: Box <enter>
Corner of box : <P1> ( tentukan titik pepenjuru pertama)
Cube/length/<other Corner> : <P2> ( tentukan titik pepenjuru kedua)
Height: < nilai ketinggian kotak > < enter >
c) Kon Pepejal (Cone)
Objek primitif kon (cone) mempunyai tapak berbentuk bulatan atau elips yang selari
dengan UCS ( sistem kordinat pengguna) dan ketinggian kun pada paksi Z ditentukan.
Rajah 9 menunjukkan objek Primitive Cone

B10-32-23-LA2-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 391

Rajah 2.1.6 Objek Kon
Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

Command: cone <enter>
Elliptical / <Center point>: <P1> ( tentukan titik tengah kun)
Specify radius for base of cone or [Diameter]: <P2> < masukkan nilai positif untuk
ketinggian kun>
Height of cone : <masukkan nilai positif untuk ketinggian kun>

d) Cylinder ( Pepejal Selinder )
Arahan selinder pepejal (cylinder) akan membolehkan pembinaan pepejal dengan
memberi garispusat atau jejari tapak dan pemberian ketinggian selinder yang
dikehendaki. Arahan ini mempunyai kesamaan dengan arahan penarikan pepejal
(extrude) dari bentuk bulatan atau elip.

Rajah 2.1.7 Objek Silinder
Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

B10-32-23-LA2-IS WIM/B10/32012/S02/P2(12019) 392

Command : Cylinder <enter>
Elliptical / <Center point>: <P1> ( tentukan titik tengah selinder)
Specify radius for base of Cylinder or [Diameter]: <P2> < masukkan nilai positif untuk
ketinggian selinder>
Height of Cylinder : <masukkan nilai positif untuk ketinggian selinder >

e) Sphere (Pepejal Spera)
Arahan pepejal sfera (sphere) digunakan untuk membentuk objek 3Dsphere di mana
kesemua titik pada permukaan mempunyai jarak yang sama dari titik objek.

Rajah 2.1.8 Objek Sfera

Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

Command: sphere <enter>
Specify center of sphere <0,0,0>: <P1> -{ tentukan titik tengah sfera}
Specify radius of sphere or [Diameter]: <P2> - { Tentukan diameter atau jejai untuk sfera}
< enter>

f) Pyramid
Objek Primitive Pyramid mempunyai tapak berbentuk segiempat atau lebih
yang selari dengan UCS (User Coordinate System / Sistem Koordinat Pengguna) dan
ketinggian kon pada paksi Z ditentukan.

B10-32-23-LA2-IS Rajah 2.1.9 Objek Piramid 393
Rujukan WIM B10-01WIM/B10/12009/S01/P0

WIM/B10/32012/S02/P2(12019)