โครงการ KM Palliative ถอดบทเรียน..หลักสูตรนักสังคมสงเคราะห์เฉพาะ

การแพทยท์ าํ อะไรไดบ้ า้ ง
ทา้ ยรว่ มทมี สหวชิ าชพี

Social care&healing/rehav
/Empowerment
counseling /social work
counseling/Advocacy

MSW Discharge plan for
Social care /Family
support/Family
therapy/Family
meeting
ป่ วย Home visit

MSW Multidisciplinary

team/Patient Care
Team

W Co-worker
/communication
Advance care
plan

ตย. การวเิ คราะ

blocks plus

จดั บครลิกีนาริคสสังคงั คมมสสง
ประกอบดว้ ย

ะห์ six building
เพอื พฒั นาการ

สงเงคเรคาระาหะ์ดห้ า์ น คลีน ิค
ยอะไรบา้ ง









Six building bloc

จดั บริการสงั คมสงเ

Block ∙ การจดั
∙ การรับ
1.ระบบบริการ ∙ แพทย
สงเครา
(Service delivery) โภชนา
ระบบข
2.กาํ ลังคนด้านสุขภาพ การลง
การจัด
(Health workforce)

3.ระบบข้อมลู ข่าวสาร (Health ∙
information system)
∙

∙

cks plus การ
เคราะห์

รายละเอียด
ดบริการเชงิ รุก เชงิ รับ
บ-ส่งต่อ
ย์ พยาบาล นักจติ วทิ ยา นักสังคม
าะห์ทางการแพทย์ (941 คน) นัก
าการ ฯลฯ
ข้อมูล 43 แฟ้ม
งบนั ทกึ ข้อมลู โรคทางสังคม ICD 10
ดทาํ ข้อมลู พนื ฐาน สค 1

Six building blocks plus กา

Block

4 เทคโนโลยีทางการแพทย์ (Access ∙

to essential medicine)

∙

∙

5 ค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพ (Financing) ∙

∙

6 ภาวะผู้นํา ธรรมมาภบิ าล ∙
∙
(Leadership) ∙

ารจัดบริการสังคมสงเคราะห์

รายละเอียด
เครืองมือทางสังคมสงเคราะห์ทาง
การแพทย์
เครืองมือการประเมนิ PPS Score
โปรแกรมต่างๆ
งบ Non UC
สทิ ธปิ ระกนั สังคม สทิ ธขิ ้าราชการ
กองทุนสุขภาพตาํ บล
นโยบายผู้บริหาร
คณะกรรมการทเี กียวข้องในพนื ที
DHS, คปสอ, สภาสุขภาพ

Six building blocks plus

สงเคราะห์

Block

7 การมสี ่วนร่วม ∙ ความ

(participation) สวัส

∙ ความ
∙ ความ

เช่น

การจัดบริการสังคม

รายละเอียด
มร่วมมอื ของหน่วยงานด้านรัฐ
สดกิ าร
มร่วมมือภาคเอกชน ระดมทนุ
มร่วมมอื ของเครือข่ายในพนื ที
อปท. อาสาสมคั ร ฯลฯ





Pain S
เคร่ืองมอื วดั ระด

การฝึ กอบรมน

Scale
ดบั ความเจบ็ ปวด

อรณุ ลกั ษณ์ เหลก็ เพชร

งานสงั คมสงเคราะห์ โรงพยาบาลมหาราชนครเชยี งใหม่
คณะแพทยศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั เชยี งใหม่

นกั สงั คมสงเคราะหเ์ ฉพาะทางดา้ นการดแู ลผปู้ ่ วยระยะทา้ ย ระดบั ตน้
วนั ที่ 9-13 กรกฎาคม 2561 ณ โรงพยาบาลจฬุ าลงกรณ์

1

Pain Assessment a

การประเมนิ ความปวด คอื การรวบรวม
เช่น ความรู้สึกทาง กาย ความรุนแรง ผลต
รวมทั้งผลของการรักษาต่างๆท่ีเคยได้รับมา
และกลไกของความปวด เน่ืองจากความปว
แตกต่างกัน

ดังนัน้ การประเมนิ ความปวดท่ีถกู ต้อง
เหมาะสมต่อไป

and Measurement

มเอาข้อมูลท้งั หมดที่เกีย่ วข้องกับความปวด
ตรวจร่างกาย ผลการตรวจพิเศษที่เกี่ยวข้อง
าก่อน มาแปลผลเพื่อนํามาวินิจฉัยหาสาเหตุ
วดแต่ละชนิดมักตอบสนองต่อยาระงับปวด

งจะนําไปสูก่ ารรกั ษาที่ถกู ตอ้ ง และ

2 โดยทวั่ ไปการประเมนิ ความปวดมขี นั้ ตอ
คอื การซกั ประวัติ โดยเนน้ ประวตั คิ วา
การตรวจทางหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารหรอื ตรวจ

การซกั ประวตั ิ โดยทั่วไปจะแบง่ เปน็

1 ประวตั คิ วามเจบ็ ปว่ ยทัว่ ไ
ประวัตกิ ารแพย้ าและสาร

2 ประวัติหรอื ขอ้ มลู เกยี่ วกบั
การรวบรวมขอ้ มลู ความป

อนคลา้ ยกบั การตรวจวนิ จิ ฉัยโรคทวั่ ไป
ามปวดเปน็ พเิ ศษ การตรวจรา่ งกาย และ
จพเิ ศษตา่ งๆ

2 ส่วน

ไป ความเจบ็ ปว่ ยในอดตี ประวัตคิ รอบครัว
รเคมี ประวัตกิ ารทาํ งานและสงั คม

บความปวด ซง่ึ เปน็ สว่ นทส่ี าํ คญั มาก
ปวด ประกอบดว้ ย

3

การเรมิ่ ตน้ ของอาการปวด (onset) หมายถ

ตาํ แหนง่ ทม่ี อี าการปวด และขอบเขต (loc
อาจใหผ้ ปู้ ว่ ยชว่ ยชีบ้ อกตาํ แหนง่ ดว้ ยการบนั
สภาพได้

ลกั ษณะของความปวด (characters of pa
เชน่ ตือ้ รดั ต๊บุ บีบ เสียว รา้ ว แสบรอ้ น แ
อาจนาํ มาชว่ ยบอกกลไกความปวดได้ เช่น
ทําใหน้ กึ ถงึ อาการของ somatic pain ถ้า
ปวดแสบปวดรอ้ น แสบๆคนั ๆ มกั จะนกึ ถ
ปวดเสยี ดหรอื เปน็ ลกู วงิ่ จะนกึ ถงึ colicky
ถา้ ปวดเบ่ง (tenesmus) ปวดตุงทท่ี วารคล
เปน็ ตน้

ถงึ เวลาทผ่ี ปู้ ว่ ยรบั รวู้ ่ามอี าการปวดและหรอื การบาดเจบ็

cation) ควรบันทกึ ขอ้ มลู ในสว่ นนี้ โดยใชภ้ าพของรา่ งกายชว่ ย
นทกึ ขอ้ มลู สว่ นนี้ จะช่วยบอกถึงตาํ แหนง่ และลกั ษณะของพยาธิ

ain) เป็นคาํ ทใี่ หผ้ ปู้ ว่ ยบรรยายถงึ ลกั ษณะความปวด
แปล๊บ ตอด คลา้ ยมดี แทง คล้ายไฟชอ๊ ต อ่ืนๆ ลกั ษณะความปวด
ปวดตื้อ ปวดหนัก ปวดเมอ่ื ยปวดลา้ มกั จะ
าปวดเสยี ว ปวดชา ปวดแลน่ ปวดไปตามเสน้ ปวดแปลบ๊ ปวดจด๊ี
ถึงอาการของ neuropathic pain ถา้ ปวดทอ้ ง ปวดมวน ปวดบบี
y pain ของลาํ ไสห้ รอื ทอ่ ไต
ลา้ ยเวลาปวดอจุ จาระมกั นกึ ถงึ ปวดของ rectum หรอื vagina

4

ความรนุ แรงของอาการปวด ( pain sever
เปน็ สง่ิ สาํ คญั อกี ประการทผี่ ใู้ หก้ ารรกั ษาคว
เปน็ การบอกผลของการรกั ษาดว้ ย ซ่ึงการว
measurement of pain

เวลานานและรอบของความปวด (duratio
ลกั ษณะของรอบความปวดอาจแตกต่างกนั
บนั ทกึ ถงึ รปู แบบและระยะเวลาการปวด จ
ส่วนใหญ่ somatic pain มกั ปวดตลอดเวล
เสียวแปลบ๊ มาเปน็ ระยะๆ เปน็ ช่วงสน้ั ๆ ไม

rity) การวดั ปรมิ าณความปวด (measurement of pain)
วรทาํ อยา่ งละเอยี ดและตอ่ เนอื่ ง ทั้งเพอ่ื วนิ จิ ฉยั และ
วดั ปรมิ าณความปวดได้กลา่ วโดยละเอยี ดในหวั ขอ้

on and frequency or temporal pattern of pain)
นไป เชน่ ปวดตลอดเวลาหรอื เปน็ ระยะๆ การซกั และ
จะชว่ ยใหเ้ กิดภาพความเข้าใจของอาการปวดได้ดขี ้ึน
ลา แต่ neuropathic pain มกั มอี าการปวดลกั ษณะ
มแ่ นน่ อนในขณะทมี่ กั มปี วดแสบรอ้ นอยตู่ ลอด เป็นตน้

5

ปัจจยั ทที่ าํ ใหป้ วดมากขน้ึ (aggravating fa
ควรบันทกึ ไวเ้ พอื่ หลกี เลย่ี งและปอ้ งกนั ไมใ่ ห

ปัจจยั ทท่ี าํ ใหป้ วดนอ้ ยลง (relieving facto
การทํากายบรหิ าร และยาแก้ปวดชนดิ ตา่ ง
ละเอยี ดถงึ ลกั ษณะ ชนิด ขนาด และ การต

ประวตั ทิ างดา้ นจติ ใจ อารมณ์ สังคม คุณภ
ท่ีพบรว่ มดว้ ยควรบันทกึ โดยละเอยี ด เชน่

actors) มปี ัจจยั บางอยา่ งทาํ ใหอ้ าการปวดมากขึ้น
หม้ เี หตุการณท์ ท่ี าํ ใหป้ วดมากขนึ้

ors) เชน การนวด ประคบรอ้ น หรอื เย็น การพกั ผอ่ น
งๆ ถา้ ผปู้ ่วยเคยไดร้ บั ยาระงบั ปวดมากอ่ นตอ้ งบนั ทกึ ให้
ตอบสนองของยาดว้ ย

ภาพชวี ติ การทาํ กจิ วตั รประจาํ วนั และอาการอนื่ ๆ
คล่ืนไส้ อาเจยี น นอนไมห่ ลบั การชา เบอ่ื อาหาร และ อ่นื ๆ

6

การตรวจรา่ งกาย เป็นขน้ั ตอนพนื้ ฐานทผี่ ใู้ หก้
ควรตรวจรา่ งกาย โดยละเอยี ด ซึง่ ก็ไมต่ า่ งจาก
การตรวจ ร่างกายควรตรวจตามระบบโดยมกั
ผู้ปว่ ยเหน็ วา่ ปญั หาความปวดของ เขากาํ ลงั ได
โดยละเอยี ดดว้ ย

การตรวจทางหอ้ งปฏบิ ัตกิ ารและการตรวจพเิ
เรยี บรอ้ ยแลว้ การตรวจทางหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารเป
ยงั ช่วย ในการติดตามโรคบางชนดิ

นอกจากนค้ี วามปวดเรอ้ื รังยงั เปน็ สาเหตทุ ที่ าํ ใ
มผี ลเสยี ตอ่ จิตใจของผปู้ ่วย ควรตอ้ งมกี ารประ

การรกั ษาตอ้ งทาํ ภายหลงั ซกั ประวตั ิเรยี บรอ้ ยแลว้
กการตรวจรา่ งกายทวั่ ไป คือ การดู คลํา เคาะ ฟัง
กตรวจจดุ ทป่ี วดกอ่ นเสมอ ซึง่ จะสอื่ ให้
ดร้ บั การดแู ล และอยา่ ลมื ตรวจรา่ งกายทางระบบประสาท

เศษตา่ งๆควรทาํ หลงั จากซักประวตั แิ ละตรวจรา่ งกาย
ปน็ ตวั ช่วยวนิ จิ ฉยั สาเหตขุ องอาการปวดได้ และบางครงั้

ใหช้ วี ิตของผปู้ ่วยเปลยี่ นไป ความเครยี ดทเี่ กดิ ขน้ึ ยงั
ะเมนิ ผลกระทบทเ่ี กดิ จากความปวดด้วยเชน่ กัน

7

ข้นั ตอนในการประเมนิ ความ

มปวด

8

ขนั้ ตอนในการประเมนิ ควา

สรุปข้ันตอนในการประเม
NRS = Numerical Rat
VAS = Visual Analogu
QOF = Quality of life

ามปวด

มนิ ความปวด
ting Scale
ue Scale
e

9

Measurement of Pa

การประเมนิ ความรนุ แรงของความป
ของผปู้ ว่ ย (selfreport) เปน็ สาํ คญั ซงึ่ บางครง้ั
เก่ียวขอ้ ง เช่น สภาพจิตใจ อารมณ์ การนอนไ

เคร่อื งมอื วัดความรนุ แรงของความป
เหมาะสมกบั ผปู้ ว่ ยใน หลายประเภท

เครอื่ งมอื วดั ความรนุ แรงของความป
(unidimensional tool) และ การวัดความป

ain

ปวดในผปู้ ว่ ยโดยทว่ั ๆไป ตอ้ งอาศยั การบอกเลา่
งการบอกเลาของผปู้ ว่ ยกม็ ปี จั จยั ตา่ งๆเขา้ มา
ไมห่ ลบั หรอื ยาทผ่ี ปู้ ่วยรับประทาน
ปวดทดี่ คี วรใชง้ ่าย น่าเชอ่ื ถอื และมีความ

ปวดมตี ง้ั แตก่ ารวดั ความปวดในดา้ นเดยี ว
ปวดในหลายดา้ น (multidimensional tool)

10
เครอ่ื งมอื วดั ความปวดในด้านเด

Categorical scale

ให้ผปู้ ว่ ยบอกวา่ มอี าการปวดหรอื ไม่
จนถงึ ปวดมากทสี่ ดุ เรยี กเปน็ verbal
(VRS) โดยทว่ั ไปนยิ มแบง่ เปน็ no pa

เหมาะสาํ หรบั บคุ ลากรทดี่ แู ลผปู้ ว่ ยในห
โดยถามผปู้ ่วย บ่อยๆ เชน่ ทุก 15 นาท
สามารถดผู ลรวมในการบําบัดรกั ษาอา

ดยี ว (Unidimensional Tool)

โดยบอกเป็นความปวดตง้ั แตไ่ ม่ปวด
l descriptor scale (VDS) หรอื verbal rating scale
ain mild moderate severe pain
หอ้ งพกั ฟนื้ ซึง่ บางคร้งั ผปู้ ว่ ยยงั ตน่ื ไมเ่ ตม็ ท่ี
ที และบันทึกในใบรายงาน ทําใหแ้ พทยผ์ ใู้ หก้ ารรกั ษา
าการปวดของผปู้ ่วยได้

11
เคร่ืองมอื วดั ความปวดในดา้ นเด

Numerical rating scale (NR

คือ การใชต้ วั เลขมาชว่ ยบอกระดบั คว
อธิบาย ใหผ้ ู้ป่วยเขา้ ใจกอ่ นว่า O หมาย
ใหผ้ ปู้ ่วยบอกถึงตวั เลขทแี่ สดง ถึงความ
เปรยี บเทยี บความปวดในผปู้ ่วยรายนน้ั

การตีความหมายของตวั เลขกบั Categorical scale

ดยี ว (Unidimensional Tool)

RS)

วามรนุ แรงของอาการปวด ใชต้ ัวเลขตง้ั แต่ 0 1 2… 10
ยถึง ไมม่ ีอาการปวด และ 1O คือปวดมากทส่ี ดุ
มปวดที่ผปู้ ่วยมขี ณะนั้นๆ ขอ้ มลู ทไ่ี ดส้ ามารถนาํ มา
นไดร้ ะหวา่ ง การรกั ษา

มีดังน้ี 0 = no pain
1-3 = mild pain
4-6 = moderate pain
7-10 = severe pain

12
เครื่องมอื วดั ความปวดในด้านเด

Visual analogue scale (VA

เป็นเคร่ืองมอื วัดความปวดทป่ี ระกอบด
โดยซ้ายสุด จะเขียนว่าไม่ปวด และ
กากบาทหรือชี้ไปบนเส้นแล้วผู้ประเม
ดา้ นหลงั สเกลตวั เลขดา้ นหลงั จะแบง่ เ
ละเอียดของระดับความปวดเป็นตัวเล
ตําแหนง่ เดยี ว การตคี วามหมายของตวั

ดยี ว (Unidimensional Tool)

S)

ดว้ ยเสน้ ตรงยาว 10 เซนตเิ มตร ไม่มีตวั เลขใหเ้ หน็
ะขวาสุดเขียนว่าปวดมากจนทนไม่ได้ ผู้ป่วยจะ
มิน จะวัดคะแนนความปวดโดยดูจากสเกลท่ีอยู่
เปน็ 10 ช่อง ช่องละ 10 มลิ ลิเมตร ทําใหไ้ ดค้ วาม
ลข 2 ตําแหน่ง ในขณะท่ี NRS เป็นตัวเลขโดดๆ
วเลขกับ categorical scale เหมือนกันกับ NRS

13
เคร่ืองมอื วดั ความปวดในดา้ นเด

Visual analogue scale (VA

ไม่ปวด

ดยี ว (Unidimensional Tool)

S)

ปวดรนุ แรงมากทส่ี ดุ

14

Pain S

Pain Scales ท่ีเป็น Visual rating sc
มีการอธิบายใหผ้ ปู้ ่วยฟงั ถงึ ลาํ ดบั การใ

ผปู้ ่วยใหค้ ะแนนความปวด (Pain

0-1 = ยอมรับไ
2-3 = พอราํ คา
4 = มอี าการ
5 = ปวดปาน
6-7 = ปวดมาก
8-9 = ปวดจนไ
10 = ปวดมาก

Scales

cales ผทู้ ่ใี ห้คะแนนความเจบ็ ปวด คือผ้ปู ่วย
ใหค้ ะแนนและความหมาย ดังนี้

Score)

ได้
าญ
รปวดเลก็ นอ้ ยพอทนได้
นกลาง
กพอสมควร
ไมอ่ ยากทาํ อะไร
กทสี่ ดุ

15

การใช้ pain measurement sc
ของความปวดไดล้ ะเอยี ดขน้ึ สามารถเป
ไดร้ ับ หรือ scale ท่ีแต่ละจุดเวลา scal
สามารถมองภาพรวมของระดบั ความปวด

ในผ้ปู ่วยเดก็ โตขนึ้ มาท่สี อ่ื สารไดร้
ไดม้ ีการนําเอารปู ของใบหนา้ ทแี่ สดงถงึ อ
เปรยี บเทยี บความปวดของตนเทยี บกบั ใบ
ต้งั แต่ 3 ถึง 7 ปี ได้

cales นน้ั ช่วยใหส้ ามารถประเมินความรนุ แรง
ปรยี บเทยี บ scale ก่อนและหลงั การรักษาท่ี
le ขณะมี activity เป็นตน้ ทําให้ผ้ปู ระเมนิ
ดของผปู้ ว่ ยได้

รเู้ ร่อื งแตไ่ มส่ ามารถบอกความปวดเปน็ ตวั เลขได้
อารมณต์ า่ งๆ กนั มาให้เดก็ ดู และให้ เด็ก
บหน้า ของเครอ่ื งมอื สามารถใชใ้ นเดก็ ทม่ี อี ายุ

16



17 มผี ปู้ ว่ ยบางกลมุ่ ทไ่ี มส่ ามารถใชแ้ บบการประเ

ได้แก่ ผู้ป่วยทารก และ เดก็ เล็ก ผ้ปู ว่ ยอายมุ าก กลุ่มผปู้
หรือผปู้ ว่ ย ปญั ญาออ่ น ผู้ป่วยโรคจติ ผู้ป่วยหนกั เชน่
ไมป่ กติ ซง่ึ ในกลมุ่ ผปู้ ว่ ยเหลา่ นจี้ ําเปน็ ตอ้ งใชเ้ ครอ่ื งมอื ท

Newborn & Infant Pain Scale (NIPS) สําหรบั เด็ก

ตัวชีว้ ดั 0

สีหน้า เฉยๆสบาย แสยะ

ร้องไห้ ไม่รอ้ ง ร้องค

การหายใจ หายใจสมา่ํ เสมอ หายใ

แขน วางสบายๆ งอ

ขา วางสบายๆ งอ/เห

ระดบั การตนื่ หลบั /ตน่ื กระส

คะแนนทมี่ ากกวา่ ≥ 4 หมายถงึ มคี วามปวดตอ้ งใหย้ า