E PORTFOLIO

UTHM/FPTV/LM/02/06-03


FAKULTI PENDIDIKAN TEKNIKAL DAN
VOKASIONAL UNIVERSITI TUN HUSSEIN ONN
MALAYSIA
86400 PARIT RAJA, BATU PAHAT, JOHOR DARUL TA’ZIM
TEL : 07- 4564114 /4011 FAX : 07-4536585
http://www.uthm.edu.my

LAPORAN LOG AKTIVITI
PROGRAM LATIHAN MENGAJAR

Tarikh/Hari 29/12/ 2022 (Khamis)

8.00 -8-30 Perbarisan Pagi– Kedatangan Pelatih

8.30-10.00 Aktiviti pelatih M12 A4

10.00 – 10.30 Rehat

10.30 – 12.00 Aktiviti pelatih M12 A4

12.00 – 1.00 Semakan Hasil Amali Pelatih

1.00 - 2.00 Rehat

2.00 – 3.30 Penyediaan RPH Teori M12 T3- Mencari kerosakan Elektrik Pepasangan
Elektrik 3 Fasa

3.45 Budaya bersih dan pulang




Tandatangan Pelatih Tandatangan
Pembimbing/
Penyelia


Nama : EZUL AFFIAN BIN ISA Nama/Cop :

Tarikh : 29/12/ 2022

UTHM/FPTV/LM/02/06-03



FAKULTI PENDIDIKAN TEKNIKAL DAN
VOKASIONAL UNIVERSITI TUN HUSSEIN ONN
MALAYSIA
86400 PARIT RAJA, BATU PAHAT, JOHOR DARUL TA’ZIM
TEL : 07- 4564114 /4011 FAX : 07-4536585
http://www.uthm.edu.my

LAPORAN LOG AKTIVITI

PROGRAM LATIHAN MENGAJAR


Tarikh/Hari 01/01/ 2023 (Ahad)

8.00 -8-30 Perbarisan Pagi– Kedatangan Pelatih

8.30-10.00 Pengajaran Teori M12 T3- Mencari kerosakan Elektrik Pepasangan Elektrik
3 Fasa
Edaran Helaian Tugasan- Pelatih menjawab soalan
10.00 – 10.30 Rehat

10.30 – 12.00 Penyediaan RPH Amali M12 A6 – Menjalankan kerja-kerja Baikpulih
Kerosakan Pepasangan Elektrik 3 Fasa
12.00 – 1.00

1.00 - 2.00 Rehat

2.00 – 3.00 Pengajaran Amali M12 A6 – Menjalankan kerja-kerja Baikpulih Kerosakan
Pepasangan Elektrik 3 Fasa
Edaran Worksheet – Pelatih melakukan aktiviti amali

3.00 – 4.00 Mengawasi Aktiviti Amali Pelatih M12 A6
4.00 – 5:00 Mengawasi Aktiviti Amali Pelatih M12 A6

5.15 Budaya bersih dan pulang


Tandatangan Pelatih Tandatangan
Pembimbing/
Penyelia


Nama : EZUL AFFIAN BIN ISA Nama/Cop :

Tarikh :01/01/ 2023

UTHM/FPTV/LM/02/06-03


FAKULTI PENDIDIKAN TEKNIKAL DAN
VOKASIONAL UNIVERSITI TUN HUSSEIN ONN
MALAYSIA
86400 PARIT RAJA, BATU PAHAT, JOHOR DARUL TA’ZIM
TEL : 07- 4564114 /4011 FAX : 07-4536585
http://www.uthm.edu.my

LAPORAN LOG AKTIVITI

PROGRAM LATIHAN MENGAJAR


Tarikh/Hari 02/01/ 2023 (Isnin)

8.00 -8-30 Perbarisan Pagi– Kedatangan Pelatih

8.30-10.00 Kuliah Pembangunan Insan

10.00 – 10.30 Rehat

10.30 – 12.00 Mengawasi Aktiviti Amali Pelatih M12 A6

12.00 – 1.00 Mengawasi Aktiviti Amali Pelatih M12 A6

1.00 - 2.00 Rehat

2.00 – 3.00 Menilai hasil amali pelatih

3.00 – 4.00 Menguruskan hal pentadbiran dan pengurusan

4.00 – 5:00 Menguruskan hal pentadbiran dan pengurusan
5.15 Budaya bersih dan pulang



Tandatangan Pelatih Tandatangan
Pembimbing/
Penyelia


Nama : EZUL AFFIAN BIN ISA Nama/Cop :

Tarikh : 02/01/ 2023

UTHM/FPTV/LM/02/06-03



FAKULTI PENDIDIKAN TEKNIKAL DAN
VOKASIONAL UNIVERSITI TUN HUSSEIN ONN
MALAYSIA
86400 PARIT RAJA, BATU PAHAT, JOHOR DARUL TA’ZIM
TEL : 07- 4564114 /4011 FAX : 07-4536585
http://www.uthm.edu.my

LAPORAN LOG AKTIVITI

PROGRAM LATIHAN MENGAJAR


Tarikh/Hari 03/01/ 2023 (Selasa)

8.00 -8-30 Perbarisan Pagi– Kedatangan Pelatih

8.30-10.00 Menguruskan hal pentadbiran dan pengurusan

10.00 – 10.30 Rehat

10.30 – 12.00 Menguruskan hal pentadbiran dan pengurusan

12.00 – 1.00 Menguruskan hal pentadbiran dan pengurusan

1.00 - 2.00 Rehat

2.00 – 3.00 Menguruskan hal pentadbiran dan pengurusan

3.00 – 4.00 Menguruskan hal pentadbiran dan pengurusan

4.00 – 5:00 Menguruskan hal pentadbiran dan pengurusan
5.15 Budaya bersih dan pulang



Tandatangan Pelatih Tandatangan
Pembimbing/
Penyelia


Nama : EZUL AFFIAN BIN ISA Nama/Cop :

Tarikh : 03/01/ 2023

UTHM/FPTV/LM/02/06-03


FAKULTI PENDIDIKAN TEKNIKAL DAN
VOKASIONAL UNIVERSITI TUN HUSSEIN ONN
MALAYSIA
86400 PARIT RAJA, BATU PAHAT, JOHOR DARUL TA’ZIM
TEL : 07- 4564114 /4011 FAX : 07-4536585
http://www.uthm.edu.my

LAPORAN LOG AKTIVITI
PROGRAM LATIHAN MENGAJAR


Tarikh/Hari 04/01/ 2023 (Rabu)

8.00 -8-30 Perbarisan Pagi– Kedatangan Pelatih

8.30-10.00 Ujian Teori Modul 12

10.00 – 10.30 Rehat

10.30 – 12.00 Semakan kertas jawapan pelatih

12.00 – 1.00 Memasukkan markah ke system GsPEL

1.00 - 2.00 Rehat

2.00 – 3.00 Menguruskan hal pentadbiran dan pengurusan

3.00 – 4.00 Menguruskan hal pentadbiran dan pengurusan

4.00 – 5:00 Menguruskan hal pentadbiran dan pengurusan
5.15 Budaya bersih dan pulang



Tandatangan Pelatih Tandatangan
Pembimbing/
Penyelia


Nama : EZUL AFFIAN BIN ISA Nama/Cop :

Tarikh : 04/01/ 2023

UTHM/FPTV/LM/02/06-03



FAKULTI PENDIDIKAN TEKNIKAL DAN
VOKASIONAL UNIVERSITI TUN HUSSEIN ONN
MALAYSIA
86400 PARIT RAJA, BATU PAHAT, JOHOR DARUL TA’ZIM
TEL : 07- 4564114 /4011 FAX : 07-4536585
http://www.uthm.edu.my

LAPORAN LOG AKTIVITI

PROGRAM LATIHAN MENGAJAR


Tarikh/Hari 05/01/ 2023 (Khamis)

8.00 -8-30 Perbarisan Pagi– Kedatangan Pelatih

8.30-10.00 Ujian Amali Modul 12

10.00 – 10.30 Rehat

10.30 – 12.00 Semakan hasil penilaian amali pelatih

12.00 – 1.00 Memasukkan markah ke system GsPEL

1.00 - 2.00 Rehat

2.00 – 3.30 Menguruskan hal pentadbiran dan pengurusan

3.45 Budaya bersih dan pulang





Tandatangan Pelatih Tandatangan
Pembimbing/
Penyelia


Nama : EZUL AFFIAN BIN ISA Nama/Cop :

Tarikh : 05/01/ 2023

9.0




Lampiran

(a)



Bahan



Pengajaran




&



ABBM

H HELAIAN PENERANGAN
ELAIAN PENERANGAN
( (I In nf fo or rm ma at ti io on n S Sh he ee et t) )



NAMA KURSUS PENDAWAI ELEKTRIK


TAJUK MODUL MEMBUAT PENDAWAIAN LITAR AKHIR KUASA
Mendawai Litar Akhir Kuasa Kurang Dari Lima Belas(15) Amp
TAJUK SUB MODUL Mengandungi Soket Alir Keluar Lima (5) Amp, Tiga Belas(13)
Amp Litar Jejari, Lima Belas(15) Amp Dan Pemanas Air .

Membuat pendawaian litar akhir kuasa kurang dari 15 Amp
menggunakan pelbagai jenis peralatan dan bahan yang sesuai
OBJEKTIF PRESTASI /
Performance Objective (PO) seperti soket alir keluar 5A, 13A litar jejari, 15A, pemanas air
dan lain-lain kelengkapan pemasangan supaya pendawaian
tersebut berfungsi dan mengikut standard ST, IEE dan MS IEC 60364.
KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M07/HP(1/6) MUKA: 1 DRP: 6

NAMA NO. K/P



TAJUK : Litar Akhir Kuasa Kurang Dari 15 Amp


TUJUAN :

Selepas mempelajari tajuk ini, Pelatih boleh menerangkan :

1. Definisi jenis jenis litar akhir kuasa
2. Standard pepasangan yang telah ditetapkan oleh ST
3. Peraturan IEE dan MS IEC 60364


PENERANGAN :


Litar Akhir Kuasa

Litar akhir ditakrifkan sebagai litar yang disambungkan keluar dari kotak fius agihan
(KFA) mengikut penghalaan pendawaian dan berakhir di beban pengguna
melalui soket keluaran atau kelengkapan perkakas elektrik di sesuatu pepasangan.
Ini bermakna bermula pepasangan pengguna dari pemutus litar (MCB) di kotak
fius agihan dan berakhir pada beban.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M07/HP(1/6) MUKA: 2 DRP: 6



2 JENIS LITAR PENDAWAIAN BAGI SOKET ALIR KELUAR

1. Litar jejari

Sambungan litar jejari bererti soket alir keluar itu disambung secara jejari ataupun
boleh juga dikatakan sebagai sambungan selari . Penggunaan arus nominal yang
biasa digunakan ialah 13 A, dan kebiasaannya digunakan untuk rumah domestik
tetapi ia juga sesuai digunakan untuk tempat selain rumah kediaman.

EARTH






NEUTRAL
LIVE

Gambarajah Soket Alir Keluar Litar Jejari

2. Litar gelang

Sambungan litar gelang ialah cara sambungan soket alir keluar yang bersambungan
antara satu sama lain dalam bentuk gelang. Bilangan soket yang hendak disambung
adalah tidak terhad tetapi dengan syarat ia mampu mengendalikan perlindungan arus
lebihan dan luas lantai kurang daripada yang ditetapkan.

Pendawaian bagi soket alir keluar ini dibuat dengan menggunakan kabel penebat kabel
2.5 mm² pvc atau menggunakan kabel penebat bahan galian berukuran 1.5 mm².







EARTH
LIVE
NEUTRAL
















Gambarajah Soket Alir Keluar Litar Gelang

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M07/HP(1/6) MUKA: 3 DRP: 6



Litar Akhir Kuasa Kurang Dari 15 Ampere

Jenis jenis litar akhir

Terdapat beberapa jenis litar akhir kuasa kurang daripada 15 A yang biasa
digunakan pada pepasangan bekalan satu fasa 230 Volt ( single phase ).

Di antaranya ialah :


a) LItar akhir bagi soket alir keluar 13 A ( litar jejari )

b) LItar akhir bagi soket alir keluar 5 A
c) LItar akhir bagi soket alir keluar pemanas air


Gambarajah satu garisan ( single line diagramme )di bawah menunjukkan
penyambungan litar akhir bagi litar litar berkenaan.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M07/HP(1/6) MUKA: 4 DRP: 6



Litar akhir bagi soket alir keluar 15 A

1. Biasanya soket jenis dipasang pada beban tetap seperti unit penyaman udara,
pemanas air dan dapur elektrik yang tidak melebihi 3 KW.



















2. Bagi pemasangan soket jenis ini hanya satu soket sahaja dibenarkan di pasang
dalam satu satu litar, arus máksima yang digunakan ádalah tertakluk kepada
beban yang digunakan.















Contoh soket alir keluar 15 A dan palam

3. Saiz fius yang digunakan mestilah tidak melebihi 15 A dan saiz kabel pula ialah
2.5 mm² pvc atau 1.5 mm² micc.

Litar akhir bagi soket alir keluar 13 A ( litar jejari )

1. Litar akhir jenis ini merupakan pepasangan yang biasa digunakan di mana
kabel LIVE , NEUTRAL dan EARTH di ambil daripada kotak fius agihan ( KFA )
pengguna melalui satu MCB bersaiz 16 atau 20 Amp.

2. Di hujung pendawaian berkenaan disambungkan kepada soket keluaran.

3. Saiz kabel minimum yang boleh digunakan untuk pendawaian litar kuasa jenis
jejari ialah 2.5 mm² pvc/pvc.

4. Bagi pepasangan satu fasa atau domestik biasanya digunakan keluaran jenis
tertutup ( shuttered ) iaitu jenis yang disahkan oleh Piawaian British BS 1363.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M07/HP(1/6) MUKA: 5 DRP: 6











Contoh soket alir keluar 13 A dan palam

5. Jumlah litar akhir yang perlu diagihkan dan saiz konduktor yang digunakan
serta luas lantai maksimum yang dibenarkan boleh ditentukan dengan
berpandukan jadual di bawah.
















6. Bagi ruangan / bilik yang tidak melebihi 30 m³, hanya 6 soket keluaran sahaja
yang dibenarkan ( litar jejari )dengan menggunakan fius ( MCB ) 20 A dan saiz
kabel hendaklah tidak kurang daripada 2.5 mm² pvc.

( Syarat ini tidak termasuk bilik dapur atau beban yang tetap seperti dapur
eletrik atau pemanas air eletrik )

7. Untuk litar jejari selain daripada di atas , hanya 2 soket keluaran sahaja yang
dibenarkan keluar dari satu litar akhir dan dikawal oleh fius ( MCB ) 20 A ( 15 A
kehendak TNB ) serta saiz kabel tidak kurang daripada 2.5 mm² pvc/pvc atau
1.5 mm² jenis MICC. ( rujuk gambarajah di bawah )

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M07/HP(1/6) MUKA: 6 DRP: 6



Litar akhir bagi soket alir keluar 5 A

1. Hanya 2 soket keluaran sahaja dibenarkan daripada satu litar akhir dengan saiz
fius ialah 10 A .

2. Bagi satu soket keluaran sahaja, ianya boleh dikawal menggunakan fius 5 A .

3. Tidak dibenarkan memasang 3 soket keluaran dikawal oleh fius 15 A . Saiz
minima kabel untuk pepasangan soket jenis ini mestilah tidak kurang daripada
1.5 mm² pvc




SOKET KELUARAN 5 A SOKET KELUARAN 5 A










10 A MCB ( FUSE )

Litar akhir bagi soket alir keluar pemanas air

1. Setiap pemanas air seharusnya dikawal oleh litar akhirnya sendiri daripada
papan agihan pendawaian itu seharusnya lengkap daripada papan agihan ke
radas tanpa memasukan sebarang soket alir keluar. Kawalan suis dua kutub
diperlukan bagi kemudahan pengasingan litar tersebut.

2. Untuk kegunaan di bilik air atau di dapur, suis ini sebenarnya diletakkan jauh
supaya tidak dicapai oleh orang yang menggunakan bilik mandi itu.
Pembumiannya mesti sempurna iaitu dari satu terminal bumi pada radas dan
kesambungan bumi umum .





RUJUKAN :



ASAS PENDAWAIAN,IBS BUKU SDN BHD,1988,NO 167991-P

H HELAIAN PENERANGAN
ELAIAN PENERANGAN
( (I In nf fo or rm ma at ti io on n S Sh he ee et t) )



NAMA KURSUS PENDAWAI ELEKTRIK

MEMBUAT PENDAWAIAN LITAR AKHIR KUASA
TAJUK MODUL
Mendawai Litar Akhir Kuasa Lebih Dari Lima Belas(15) Amp

TAJUK SUB MODUL Mengandungi Soket Alir Keluar Tiga Belas(13) Amp Litar
Gelang, Unit Kawalan Pemasak (CCU) Dan Penyaman
Udara.
Membuat pendawaian litar akhir lebih dari 15 Amp dengan

OBJEKTIF PRESTASI / menggunakan pelbagai jenis peralatan dan bahan yang sesuai
Performance Objective (PO) seperti Soket Alir Keluar 13A litar gelang , Unit Kawalan Pemasak
(CCU), penyaman udara dan lain-lain supaya pendawaian
tersebut berfungsi dan mengikut standard ST, IEE dan MS IEC 60364.
KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M07/HP(6/6) MUKA: 1 DRP: 5
NAMA NO. K/P


TAJUK : Litar Akhir Lebih Dari 15 Amp


TUJUAN :

Menerangkan jenis jenis litar akhir kuasa yang melebihi dari 15 Amp serta dapat
mengetahui undang undang yang berkaitan semasa membuat pendawaian
kelak.


PENERANGAN :

Litar Akhir Kuasa Lebih Dari 15 Amp.

Difinasi;

Litar kecil akhir bermaksud sesuatu litar yang keluar dari kotak fius ( k.f.a) dengan
fius atau m.c.b. yang berlainan untuk diagehkan keperalatan dan sebagainya
Penyambungan ini dibuat secara terus ataupun melalui pemegang lampu dan
juga melalui soket alir keluar.Terdapat beberapa jenis litar kuasa lebih dari 15 Amp
iaitu soket alir keluar 13 Amp litar gelang, unit pemasak elektrik (C.C.CU),
penyaman udara ,motor elektrik dan sebagainya.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M07/HP(6/6) MUKA: 2 DRP: 5


Contoh Gambarajah Skema Litar Kecil Akhir Lebih Dari 15Amp.



Unit Penyaman Udara




L
N E
S.A.K
K.F.A 13A
Penghidup Unit Kawalan
Pemasak




Litar kecil akhir lebih dari 15 Amp.

Bagi beban atau litar kecil akhir yang melebihi 15 Amp, hanya satu beban atau
mata dalam satu litar kecil akhir.Ini bererti hanya satu soket 15 Amp dan satu unit
pemasak elektrik yang tidak melebihi 15 Amp yang boleh di pasang. Terdapat
dua jenis mata yang dikecualikan iaitu;

a. Soket soket keluaran 13 Amp ( BS 1369 ).
b. Mata untuk litar pemasak.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M07/HP(6/6) MUKA: 3 DRP: 5


Litar gelang.

Litar gelang ialah merupakan satu pendawaian soket keluaran yang bermula
dari satu M.C.B. dikotak fius agehan dan disabung ke tiap tiap terminal soket
pertama, kedua dan seterusnya dan balik ke M.C.B. yang sama dikotak fius
agehan. Pendawaiannya mestilah mengikut syarat syarat berikut;
i. Pendawaian soket alir keluar 13 Amp litar gelang tidak lebih dari 10 mata.
.Dengan syarat bahawa jumlah spur atau sulur tidak melebihi jumlah soket alir

keluar yang ada.
ii. Jumlah soket tiada had jika pendawaian atau pemasangan dalam bilik tidak
melebihi100 meter persegi.

iii. Hanya dikhaskan untuk pendawaian dan pemasangan rumah kediaman sahaja.
Kabel yang digunakan ialah bersaiz 2.5mm dan fius kawalannya ialah 30 Amp.









Contoh Gambarajah Skema Litar Gelang.






Sulur

Kot

N E

Kotak fius agehan

Soket keluaran

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M07/HP(6/6) MUKA: 4 DRP: 5


Litar akhir pemasak elektrik

Bagi pendawaian alat pemasak elektrik ianya diambil terus dari dari satu M.C.B
dikotak fius agehan. Ia termasuk didalam pendawaoian litar kuasa. Bagi pemasak
yang tidak melebihi 3 kw ianya boleh disambung terus ke soket alir keluar yang
berkadar 15 Amp. Saiz kabelnya ialah 2.5mm.
Dan bagi unit pemasak yang besar dan tidak melebihi 8 kw hendaklah disambung
secara tetap dimana fius kawalannya ialah 30 Amp. Saiz kabelnya ialah 4mm.
Jarak pemasangan unit kawalan pemasak dengan alat pemasak ialah pada jarak
2 meter. Unit kawalan pemasak pula mestilah mempunyai soket alir keluar yang
berkadar 13 Amp.
Kadaran arus bagi litar akhir alat pemasak perumahan adalah berdasarkan
permintaan arus bagi alat pemasak tersebut dan berpandukan peruntukan
kepelbagaian iaitu;
10 A yang pertama.
+ 30 % daripada baki 10 A.
+ 5ª Jika terdapat soket dalam unit kawalan.



Contoh Gambarajah Skema Unit Pemasak.


2m




Unit Kawalan
Pemasak Unit
Pemasak

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M077/HP(6/6) MUKA: 5 DRP: 5


Unit Penyaman Udara.

Pendawaian unit penyaman udara juga merupakan satu pendawaian litar kuasa.Hanya satu unit
pendingin udara bagi satu litar kecil akhir . Bagi unit penyaman udara yang berkadar 11/4 k.k ,
pendawaian nya boleh disambung terus ke soket alir keluar berkadar 15 Amp beserta dengan
penghidup talian terus. Saiz kabelnya ialah 2.5mm. Pemasangannya boleh mengunalan kord
mudah lentur bersaiz tidak kurang daripada 50/0.25mm.
Manakala pendingin udara berkuasa 1.5 k.k hinnga 3 k.k hendaklah disambung secara tetap di
kotak fius agehan dengan kadar M.C.B.tidak melebihi30 Amp. Ianya memerlukan unit pengasing
dan penghidup yang bertanda tanpa gegelung voltan yang dipasang berdekatan..
Penggunaan kabel ialah 4mm.



Contoh Gambarajah Skema Unit Penyaman Udara




Unit
Penyaman
Udara






L

N E


Kotak Fius Agehan Penghidup
motor






RUJUKAN :


1. Pemasangan Dan Penyenggaraan Elektrik (ABD .SAMAD HANIF)
2. PANDUAN PENDAWAIAN ELEKTRIK DOMESTIK ( HAJI MD NASIR HAJI ABD.MANAN)

H HE EL LA AI IA AN N P PE EN NE ER RA AN NG GA AN N
( (I In nf fo or rm ma at ti io on n S Sh he ee et t) )



NAMA KURSUS PENDAWAI ELEKTRIK

MEMBUAT PENDAWAIAN PELBAGAI SUIS AUTOMATIK DAN
TAJUK MODUL
ELEKTRONIK
Mendawai 1 Photocell, mengawal 1 lampu Pijar, 1 Suis Sehala
TAJUK SUB MODUL mengawal 1 Lampu Kalimantang dan 1 Lampu Pijar dan
Punatekan Loceng mengawal 1 Loceng Elektrik
Membuat kerja-kerja pendawaian satu (1) fasa jenis permukaan
(PVC Casing) dengan menggunakan pelbagai jenis peralatan
OBJEKTIF PRESTASI / dan bahan-bahan yang sesuai seperti photocell, punatekan, suis
Performance Objective (PO) satu hala, lampu kalimantang, lampu pijar supaya kerja-kerja
pendawaian tersebut berfungsi serta mengikut standard ST, IEE
dan MS IEC 60364.
KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(3/6) MUKA: 1 DRP: 3

NAMA NO. K/P


TAJUK : Kipas Elektrik


TUJUAN :

Helaian ini menerangkan berkenaan kipas elektrik dari segi kegunaan, keperluan dan
pemasangan kepada pelatih agar segala aspek keselamatan diutamakan.


PENERANGAN :

Secara umum kipas elektrik terbina daripada motor elektrik yang menukarkan tenaga
elektrik kepada tenaga mekanikal untuk memutarkan bilah kipas untuk penghalaan
angin.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(3/6) MUKA: 2 DRP: 3


1. Kipas Elektrik

Secara umum kipas elektrik terbina daripada motor elektrik yang menukarkan tenaga
elektrik kepada tenaga mekanikal untuk memutarkan bilah kipas untuk penghalaan angin.

1.1 Jenis-Jenis Kipas Elektrik

Terdapat berbagai jenis kipas elektrik, di antaranya :

a) Kipas siling b) Kipas dinding











c) Kipas meja d) Kipas auto











e) Kipas pelawas











Ventilation = memasukkan atau dimasuki udara yang mengalir / pengaliran udara

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(3/6) MUKA: 3 DRP: 3


1.2 Litar Pendawaian Kipas Siling

Kelajuan kipas dikawal dengan menggunakan alat atur (regulator) kipas.
Suis sehala digunakan untuk mengawal alat atur kipas.

Alat atur kipas mempunyai lilitan-lilitan pengalir dan kebiasaannya terdapat lima punca
keluaran lilitan pengalir yang disambungkan pada terminal yang mengawal kelajuan kipas.
Terdapat juga alat atur (regulator)yang mengawal kelajuan kipas secara elektronik.

Bagi kipas siling, alat atur kipas dipasang berhampiran dengan suis yang mengawal kipas
tersebut.
Manakala kipas dinding pula alat atur kipasnya dibina pada kipas tersebut dan
pemasangan alat atur tidak perlu, hanya suis sahaja dipasang untuk menghidup dan
mematikannya.













Rajah : Alat atur kipas


 Litar kipas boleh digabung dengan litar akhir lampu dan kadaran kuasa kipas
mestilah tidak melebihi 100W.
 Kipas angin siling mestilah mematuhi standard MS 1219 : 2002 pada klausa 2.1.101
iaitu test on suspension system of ceiling fan.








RUJUKAN :
Abd. Samad Hanif . Pemasangan dan Penyenggaraan ELEKTRIK. Dewan Bahasa dan Pustaka
Kuala Lumpur (2004)

999


H HE EL LA AI IA AN N P PE EN NE ER RA AN NG GA AN N
( (I In nf fo or rm ma at ti io on n S Sh he ee et t) )



NAMA KURSUS PENDAWAI ELEKTRIK

MEMBUAT PENDAWAIAN PELBAGAI SUIS AUTOMATIK DAN
TAJUK MODUL
ELEKTRONIK
Mendawai 1 Photocell, mengawal 1 lampu Pijar, 1 Suis Sehala
TAJUK SUB MODUL mengawal 1 Lampu Kalimantang dan 1 Lampu Pijar dan
Punatekan Loceng mengawal 1 Loceng Elektrik
Membuat kerja-kerja pendawaian satu (1) fasa jenis permukaan
(PVC Casing) dengan menggunakan pelbagai jenis peralatan
OBJEKTIF PRESTASI / dan bahan-bahan yang sesuai seperti photocell, punatekan, suis
Performance Objective (PO) satu hala, lampu kalimantang, lampu pijar supaya kerja-kerja
pendawaian tersebut berfungsi serta mengikut standard ST, IEE
dan MS IEC 60364.
KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(4/6) MUKA: 1 DRP: 7

NAMA NO. K/P


TAJUK : Loceng Elektrik


TUJUAN :

Helaian ini menerangkan berkenaan Loceng Elektrik dari segi kegunaan, keperluan dan
pemasangan kepada pelatih agar segala aspek keselamatan diutamakan.


PENERANGAN :

Kebanyakan loceng dan penggera elektrik berfungsi dari kesan magnet yang terhasil
daripada pengaliran arus melalui satu gegelung yang dipanggil elektromagnet.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(4/6) MUKA: 2 DRP: 7


1. Jenis-Jenis Loceng Dan Binaan

1.1 Loceng Bunyi Tunggal

Loceng bunyi tunggal mengandungi dua gegelung yang dililit dengan pengalir yang
bertebat dan diletakkan diatas
Sekeping besi lembut berbentuk ‘U’ dimasukkan ke dalam kedua-dua gelendong dan
bertindak sebagai laluan medan magnet dan rangka bagi meletakkan gong.
Angker yang dipasangkan dengan besi pegas bertindak sebagai pelengkap litar magnet.
Pada hujung angker diletakkan pemukul yang bertindak memukul gong tersebut.



punatekan

P1 P2

bateri pegas

gegelung
magnet angker




gong pemukul


Rajah dan binaan loceng bunyi tunggal

Kendalian :

 Apabila punatekan ditekan
 Arus akan mengalir melalui `P2` dan ‘P1’ ke kedua-dua gegelung
 Gegelung akan menjadi elektomagnet lalu menarik angker serta pemukul, untuk
memukul gong dan hanya sekali pukulan sahaja, iaitu apabila punatekan loceng
ditekan.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(4/6) MUKA: 3 DRP: 7


1.2 Loceng Bergetar

Binaan loceng bergetar hampir sama dengan loceng bunyi tunggal. Perbezaanya
terdapat satu set skru pelaras yang dipasang pada angker bagi menyentuhkan litar luar
dengan gegelung.



P1 punatekan P2




angker
gegelung
elektromagnet skru pelaras





gong pemukul

Rajah dan binaan loceng bergetar

Kendalian :

 Apabila punatekan ditekan
 Arus akan mengalir melalui ‘P1’dan ‘P2’ ke kedua-dua gegelung
 Gegelung akan menjadi elektomagnet lalu menarik angker serta pemukul, untuk
memukul gong
 Apabila angker ditarik oleh gegelung, litar akan terbuka lalu melepaskan sentuhan
angker disebabkan tiada kesan elektromagnet
 Angker yang berbalik pada kedudukan asal akan bersentuhan dengan skru pelaras,
litar menjadi lengkap semula
 Gegelung akan menjadi elektomagnet lalu menarik angker serta pemukul, untuk
memukul gong
 Proses ini akan berulang sehinggalah punatekan dilepaskan

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(4/6) MUKA: 4 DRP: 7


1.3 Loceng Bunyi Berterusan

Binaanya hampir sama dengan loceng bergetar, perbezaanya terdapat tambahan skru
pelaras (C2), sebatang tuas, pegas yang mengawal kedudukan batang tuas, tali
pembalikan dan satu bahagian tambahan di atas angker.






















Kendalian :

 Apabila punatekan ditekan, gegelung akan menjadi elektomagnet lalu menarik
angker serta pemukul, untuk memukul gong
 Batang tuas (M) yang diletakkan di atas bahagian tambahan pada angker akan
terjatuh ke atas skru pelaras (C2)
 Litar loceng menjadi lengkap walaupun punatekan dilepaskan
 Loceng akan terus berdering disebabkan pengaliran arus yang berterusan ke punca
skru pelaras
 Bagi menghentikan deringan loceng, tali pembalikan (reset) hendaklah ditarik
 Loceng akan berhenti berdering kerana batang tuas (M) dikembalikan pada
kedudukan asal

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(4/6) MUKA: 5 DRP: 7


2. Penunjuk Loceng

Penunjuk loceng digunakan bagi menunjukkan dari mana kedudukan atau tempat
panggilan atau kecemasan dibuat. Sebagai contoh penggunaanya ialah di hospital.
Penunjuk loceng diletakkan diatas meja yang berhampiran dengan jururawat atau
doktor yang sedang bertugas. Jika panggilan dibuat dari bilik no. 3, maka penunjuk
akan menunjuk no. 3. Di dalam kotak penunjuk terdapat beberapa angka penunjuk dan
suis pembalikan (reset) dipasang berhampiran dengan kotak penunjuk bagi
mengembalikan angka penunjuk ke kedudukan asal.

Kendalian Litar Loceng Kawalan Selari

 Penunjuk loceng jenis ini mempunyai dua gegelung iaitu gegelung penunjuk dan
gegelung pembalikan
 Apabila punatekan ditekan, gegelung penunjuk menjadi elektromagnet dan
menarik angker penunjuk (nombor) ke arahnya
 Bagi mengembalikan penunjuk pada kedudukan asalnya, punatekan atau suis
pembalikan hendaklah ditekan, gegelung pembalikan menjadi elektromagnet dan
menarik angker penunjuk (nombor) ke arahnya


loceng penunjuk
A = gegelung B = gegelung




punca 1 2 3 4

bekala
A A A A
B B B B

240V∼ 0-12V
suis
penunjuk


pengubah

loceng suis


Rajah litar lengkap penunjuk loceng pembalikan elektrik dengan kawalan selari


Terdapat juga penunjuk loceng bandul dan pembalikan mekanik.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(4/6) MUKA: 6 DRP: 7


3. Pembaz

Binaan pembaz adalah hampir sama dengan loceng bergetar. Perbezaanya pembaz
tidak mempunyai gong dan pemukul. Pembaz mengeluarkan bunyi melalui getaran
pergerakan angker (ditarik dan dilepaskan) setelah gegelung menjadi elektromagnet.
Kendalian pembaz adalah sama dengan kendalian loceng bergetar. tetapi ia tidak
mempunyai gong dan pemukul.


















4. Pengubah Loceng

Pengubah loceng mempunyai dua jenis lilitan iaitu lilitan primer dan lilitan skunder.
Pengubah loceng berfungsi seperti pengubah penurun. Lilitan primer disambung ke
bekalan masuk 240V, manakala lilitan skunder mengeluarkan voltan yang bersesuaian
dengan loceng.


0V
6V
240V 0 ~ 15V 240V
9V
15V


Lilitan primer Lilitan skunder Lilitan primer Lilitan skunder
Pengubah loceng pada lilitan skunder Pengubah loceng pada lilitan skunder
mengeluarkan voltan tetap
mengeluarkan pelbagai nilai voltan

Rajah pengubah loceng

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(4/6) MUKA: 7 DRP: 7
























Rajah G : Litar Pendawaian Kawalan Loceng Elektrik


Peraturan Pemasangan Pengubah Loceng :

a) Pengubah loceng tidak memerlukan suis untuk kawalannya kerana ia merupakan
langkah turun.
b) Pendawaian loceng voltan lampau rendah hendaklah mempunyai penebatan yang
mencukupi untuk mengelakkan bahaya sentuhan dengan sistem pemasangan voltan
lain seperti kabel-kabel kuasa atau lampu dipisahkan agar tidak tersentuh.
c) Satu daripada belitan sekunder dan bekas logam pengubah hendaklah dibumikan.
d) Pengubah hendaklah dari jenis dua belitan.







RUJUKAN :
 Abd. Samad Hanif . Pemasangan dan Penyenggaraan ELEKTRIK. Dewan Bahasa dan Pustaka
Kuala Lumpur (2004)
 ASAS PENDAWAIAN – Mohd Isa Idris & Ramli Harun
PENDAWAIAN DOMESTIK – Mohamed Nazi Bin Mustafa & Abdul Ghani Bin Ihwan

H HE EL LA AI IA AN N P PE EN NE ER RA AN NG GA AN N
( (I In nf fo or rm ma at ti io on n S Sh he ee et t) )



NAMA KURSUS PENDAWAI ELEKTRIK

MEMBUAT PENDAWAIAN PELBAGAI SUIS AUTOMATIK DAN
TAJUK MODUL
ELEKTRONIK
Mendawai 1 Photocell, mengawal 1 lampu Pijar, 1 Suis Sehala
TAJUK SUB MODUL mengawal 1 Lampu Kalimantang dan 1 Lampu Pijar dan
Punatekan Loceng mengawal 1 Loceng Elektrik
Membuat kerja-kerja pendawaian satu (1) fasa jenis permukaan
(PVC Casing) dengan menggunakan pelbagai jenis peralatan
OBJEKTIF PRESTASI / dan bahan-bahan yang sesuai seperti photocell, punatekan, suis
Performance Objective (PO) satu hala, lampu kalimantang, lampu pijar supaya kerja-kerja
pendawaian tersebut berfungsi serta mengikut standard ST, IEE
dan MS IEC 60364.
KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(5/6) MUKA: 1 DRP: 9

NAMA NO. K/P



TAJUK : Lampu Kalimantang / Pendarflour


TUJUAN :

Helaian ini menerangkan berkenaan lampu Kalimantang dari segi kegunaan, keperluan
dan pemasangan kepada pelatih agar segala aspek keselamatan diutamakan.


PENERANGAN :

Lampu Kalimantang juga dikenali sebagai lampu Pendarflour. Lampu kalimantang boleh
didapati 10 watt, 18/20 watt dan 36/40 watt.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(5/6) MUKA: 2 DRP: 9


1. Lampu Kalimantang / Pendarfluor

Lampu Pendarfluor adalah jenis lampu nyahcas. Cahayanya terhasil daripada gerakan
elektron gas tertentu.

1.1 Komponen-Komponen Lampu Kalimantang / Pendarflour

Binaan lampu kalimantang / pendarflour terdiri daripada :

a) Rangka lampu
Diperbuat daripada bahan logam untuk menempatkan komponen-komponen lampu
dan kabel pendawaian.








b) Pemegang tiub lampu Pendarflour
Dipasang pada kedua-dua hujung rangka lampu.
Memegang tiub lampu Pendarflour dan sebagai punca penyambungan bekalan di
antara litar lampu dengan punca di kedua-dua hujung tiub.










c) Pemegang pemula (starter)
Dipasang pada lubang yang disediakan di bahagian tepi rangka lampu untuk
memegang pemula (starter) lampu.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(5/6) MUKA: 3 DRP: 9

d) Tiub lampu Pendarflour

Tiub lampu Pendarflourbboleh didapati dalam berbagai bentuk seperti lurus, bulat
gelang dan padat “Compact”. Tiub lampu compact sangat popular kerana ia dapat
menjimatkan tenaga dengan pencahayaan yang sama berbanding lampu lain.









Lampu pendarfluor lurus Lampu pendarfluor bulat









Lampu bentuk pelbagai

Rajah : Jenis-jenis tiub lampu Pendarflour

Tiub lampu Pendarflour mengandungi dua filamen yang menjadi elektrod.
Tiub lampu mengandungi gas argon dan sedikit wap raksa.
Dinding tiub disapukan dengan salutan pendarfluor.
Cahaya yang dihasilkan oleh aliran elektron adalah dalam bentuk ultraungu (tidak
boleh dilihat). Apabila cahaya ultraungu ini terkena salutan Pendarflour pada dinding
tiub itu, cahaya pendarkilau (cahaya yang boleh dilihat) akan dipancarkan keluar.

Kebaikan lampu jenis compact :
a) Boleh menjimat tenaga sehingga 80% dibanding lampu biasa.
b) Memberi jangka hayat ketahanan sehingga lapan kali ganda.
c) Boleh diganti dengan lampu biasa.







Lampu compact

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(5/6) MUKA: 4 DRP: 9


e) Pencekik / Cok / Ballast

Bagi membolehkan elektron mengalir di dalam tiub, suatu voltan permulaan yang tinggi
diperlukan untuk memanaskan elektrod lampu seterusnya memanaskan gas.

Kegunaan pencekik ialah untuk :
a) Menghasilkan denyutan voltan tinggi untuk memulakan tindakbalas discas lampu.
Mengalirkan arus untuk memanaskan elektrod lampu.
b) Mengawal arus setelah lampu menyala.









Cok gegelung Cok elektronik



f) Suis pemula (starter)

Lampu Pendarflour memerlukan ‘starter’ untuk menghidupkannya.
Starter mengandungi suis bara dua pin berkualiti tinggi.









Terdapat 2 jenis pemula pemula (starter) :
i) Suis pemula jenis nyalaan
ii) Suis pemula jenis terma/haba

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(5/6) MUKA: 5 DRP: 9


i) Suis pemula jenis nyalaan














 Apabila bekalan diberikan, voltan sebanyak 240V akan tertumpu pada suis ini
dan menyebabkan nyalaan berlaku antara dwilogam
 Dwilogam itu akan melentur dan bersentuhan
 Sentuhan ini menyebabkan litar lampu lengkap seterusnya voltan pada suis
kembali rendah
 Dwilogam akan sejuk dan sentuhannya terbuka semula
 Pada ketika itu nyahcas mula berlaku dalam tiub kerana pada ketika itu juga
voltan tiub amat tinggi, hasil tindak balas cok (aruhan diri)
 Voltan pada suis tetap rendah dan tidak berupaya menjalankan suisnya kembali
 Suis terus berada pada keadaan terbuka di sepanjang nyalaan lampu
 Setelah menyala voltan di tiub akan malar hasil kawalan cok
 Kapasitor (pemuat) yang terkandung di dalam pemula untuk mengurangkan
gangguan radio. Kadar pemuat ini kira-kira 0.02 mikrofarad


ii) Suis pemula jenis terma/haba









 Mengandungi pemanas untuk membolehkan suisnya berkendali
 Semasa lampu mula dihidupkan sesentuh berkeadaan tertutup
 Semasa proses nyahcas berlaku, penyentuh dwilogam menjadi panas dan
melengkung dan litar akan terbuka serta lampu menyala

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(5/6) MUKA: 6 DRP: 9


g) Pemuat / Kapasitor

Membaiki faktor kuasa bekalan di dalam litar lampu serta menyimpan cas elektrik.
Kapasitor di sambung secara selari dengan punca bekalan.













2. Kesan Stroboskop

Kesan ini merupakan kelemahan lampu Pendarflour. Lampu akan menyala dan padam
mengikut frekuensi bekalan.
Walaupun kelip-padam dan menyala lampu ini tidak begitu ketara pada mata kasar,
tetapi keadaan ini amat bahaya pada penggunaan di tempat-tempat perusahaan.
Mesin-mesin yang dibekalkan dengan frekuensi yang sama akan kelihatan tidak
bergerak disebabkan oleh pancaran kelipan lampu-lampu Pendarflour.

Masalah ini akan dapat diatasi dengan dua cara iaitu:

a) Memasang dua tiub lampu supaya dapat berkendali secara mendahulu dan
menyusul. Katakan lampu pertama menyala dahulu. Apabila lampu ini hampir
padam, lampu kedua akan menyala pula. Dengan cara ini kecerahan keseluruhan
lampu itu akan menjadi malar. Untuk membolehkan lampu yang pertama menyala
lebih dahulu daripada lampu yang kedua, pemuat perlu dipasang sesiri dengan litar
lampu yang pertama. Dengan berbuat demikian bermakna arus pada litar lampu
yang berpemuat didahulukan.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(5/6) MUKA: 7 DRP: 9


b) Memasang tiub-tiub itu pada fasa-fasa yang berlainan hasilnya lampu itu terus
menerus menyala berselang seli, tidak ada yang padam kerana dua lampu lain
akan sentiasa membantu setiap kali satu daripada lampu itu padam oleh
perubahan frekuensi bekalan.















3. Kelebihan dan Kelemahan Lampu Pendarflour

KELEBIHAN KELEMAHAN


− Mempunyai kecekapan yang − Kos mahal
tinggi − Menghasilkan kelip-padam setiap
− Dapat memberi banyak warna kitaran frekuensi 50Hz
− Penyinarannya sejuk − Menyebabkan faktor kuasa rendah
− Kurang silauan − Banyak gangguan atau kerosakan
− Tahan lama penggunaannya

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(5/6) MUKA: 8 DRP: 9


4. Litar Lampu Pendarflour















Rajah : Litar lampu Pendarflour tiub tunggal



























Rajah : Litar lampu Pendarflour tiub kembar

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL04/M08/HP(5/6) MUKA: 9 DRP: 9



































Rajah: Cara pemasangan lampu Pendarflour






RUJUKAN :
 Abd. Samad Hanif . Pemasangan dan Penyenggaraan ELEKTRIK. Dewan Bahasa dan Pustaka
Kuala Lumpur (2004)
 Md. Nasir Haji Abd. Manan - Panduan pendawaian elektrik domestik/Md. Nasir Haji Abd.
Manan. – I.E.E. Edisi 16BS7671:1992 pindaan 2, 1997 ISBN 967-950-181-7
 ASAS PENDAWAIAN – Mohd Isa Idris & Ramli Harun
PENDAWAIAN DOMESTIK – Mohamed Nazi Bin Mustafa & Abdul Ghani Bin Ihwan

H HELAIAN PENERANGAN
ELAIAN PENERANGAN
( (I In nf fo or rm ma at ti io on n S Sh he ee et t) )



NAMA KURSUS PENDAWAIAN ELEKTRIK


TAJUK MODUL MEMASANG PAPAN AGIHAN DAN SISTEM PEMBUMIAN

TAJUK SUB MODUL Mendawai Turutan Kawalan Litar Pengguna

Membuat piawaian turutan kawalan litar pengguna dengan
menggunakan pelbagai jenis peralatan dan bahan yang sesuai
OBJEKTIF PRESTASI /
Performance Objective (PO) seperti Kotak Fius Agihan (KFA), Jangka KwJ, Cut Out, Neutral link
dan lain-lain kelengkapan pemasangan supaya pendawaian
tersebut berfungsi dan mengikut standart ST, IEE dan MS IEC 60364.
KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL/PEL04/M09/HP 1/9 MUKA: 1 DRP: 19
NAMA NO. K/P


TAJUK : Sistem Bekalan Tenaga

TUJUAN :
Selepas mempelajari tajuk ini, peserta boleh menerangkan difinasi Sistem Bekalan
Tenaga dan peringkatnya. Faham tentang susunatur turutan kawalan serta litar
kecil akhir ( Kotak Fius Agihan ).





PENERANGAN :
Terdapat peringkat – peringkat pengagihan Sistem Bekalan Tenaga di Malaysia.
Dari mula tenaga tersebut diperolehi hingga kepada pengguna. Beberapa faktor
perlu di beri perhatian seperti susun atur turutan kawalan dan pepasangan litar
kecil akhir dimana disitulah tempat akhir sebelum bekalan tersebut digunakan oleh
pengguna. Dengan mengikut kaedah yang betul kita akan dapat menggunakan
bekalan tenaga dengan mudah dan selamat.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL/PEL04/M09/HP 1/9 MUKA: 02 DRP: 19

SISTEM BEKALAN TENAGA


Di dalam memproses pembekalan tenaga elektrik oleh pihak pembekal berkuasa bagi
memenuhi keperluan pengguna ia perlu dijalankan berperingkat-peringkat. Tetapi tiga
peringkat utama yang perlu diketahui seperti berikut:

1. SISTEM PENJANAAN
2. SISTEM PENGHANTARAN
3. SISTEM PENGAGIHAN

Sistem penjanaan

Sistem penjanaan ialah suatu sumber pengeluaran tenaga elektrik dengan banyaknya
yang diperolehi daripada janaelektrik hasil pergerakan oleh tenaga air, enjim, stim, gas,
solar dan sebagainya.


Proses pertukaran tenaga

Tenaga Stim
Tenaga Ai r Tenaga Tenaga
Mekanikal
Tenaga Angin Elektrik
Tenaga Solar
Tenaga Gas


Teori asas penghasilan daya gerak elektrik

Di dalam penjana (janaelektrik) terdapat pengalir (rotor) dan kutub magnet (stator).
Apabila pengalir rotor berpusing (ataupun stator) maka pemotongan urat daya magnet
akan berlaku. Hasil daripada pemotongan urat daya magnet oleh pengalir maka daya
gerak elektrik dikeluarkan.

Jenis-Jenis Stesen Janaelektrik

(i) Stesen janaelektrik stim
(ii) Stesen janaelektrik hidro
(iii) Stesen janaelektrik gas
(iv) Stesen janaelektrik disel
(v) Stesen janaelektrik solar

Pemilihan Stesen Janaelektrk

Bagi mendirikan sesebuah stesen janaelektrik banyak faktor yang perlu difikirkan. Di antara
factor -faktor yang penting adalah seperti berikut:
(i) kos perbelanjaan pembangunan
(ii) kawasan (lokasi)
(iii) penjagaan (maintenance)
(iv) keperluan tenaga elektrik

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL/PEL04/M09/HP 1/9 MUKA: 03 DRP: 19

Stesen Janaelektrik Stim

















Turbin Stim bagi stesen penjana yang menghasilkan tenaga elektrik daripada bahan
bakar

Proses kendalian
1. Bahan api seperti arang batu dibakar supaya dapat memanaskan air yang telah
disalurkan kedalam dandang.
2. Hasil daripada pemanasan air ia akan mengeluarkan stim tekanan tinggi.
3. Stim tekanan tinggi itu akan disalurkan ke penggerak tarbin dan memutarkan kipas
tarbin
4. Apabila kipas tarbin berputar dengan melalui aci maka rotor pengalir penjana juga
akan berputar.
5. Dengan terputarnya penjana maka ia akan memotong urat daya magnet dan
seterusnya menghasilkan daya gerak elektrik.
6. Tekanan stim yang keluar dari tarbin akan menjadi rendah dan ia akan disalurkan ke
kondenser supaya ditukar menjadi air. Air tersebut dimasukkan kedalam takungan
air.Akhirnya pam akan mengepam air semula ke dandang. Dengan ini proses
berulang semula seperti di atas

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL/PEL04/M09/HP 1/9 MUKA: 04 DRP: 19

Stesen Janaelektrik Hidro




















































Sebuah empangan hidroelektrik Lapangan Suis Di Stesen Janakuasa Hidro


LAPANGAN SUIS DI STESEN JANAKUASA HIDRO
Proses Kendalian
1. Air diempangkan pada suatu paras yang tinggi dan luas supaya dapat menghasilkan
suatu tenaga yang kuat bagi mengerakkan kipas tarbin.
2. Air akan disalurkan menerusi saluran masuk ketarbin menpunyai suatu tekanan yang
kuat dan laju. Injap pintu air akan mengawal tekanan air.
3. Tekanan air dan laju akan mengerakkan kipas tarbin.
4. Apabila kipas tarbin berputar maka pengalir rotor dalam penjana juga akan bergerak.
5. Dengan berputarnya pengalir rotor maka urat daya magnet pun dipotong dan
dengan ini terhasilnya daya gerak elektrik. Air yang keluar dari tarbin akan disalurkan ke
sungai.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL/PEL04/M09/HP 1/9 MUKA: 05 DRP: 19

Stesen Janaelektrik Gas













































Proses kendalian
1. Udara yang disedut dan dimampat oleh pemampat dari luar disalurkan
keruang pembakaran.
2. Bahan api dimasukkan kedalam ruang pembakaran dan dibakar bersama
aliran udara.
3. Hasil daripada pembakaran ini gas tekanan tinggi dikeluarkan.
4. Gas tekanan tinggi yang dihasilkan akan disalurkan ke tarbin. Di sini
sebahagian daripada gas akan berfungsi untuk menggerakkan kipas tarbin
dan sebahagian yang lain akan menggerakkan kipas pemampat.
5. Oleh kerana kipas tarbin berputar maka pengalir rotor juga berputar dan ini
menghasilkan daya gerak elektrik.
6. Sebahagian daripada gas yang menggerakkan kipas pemampat akan
membolehkan udara berlebihan lalu disedut bagi proses pembakaran.
7. Gas yang keluar dari tarbin akan disalurkan keluar menerusi saluran gas lawas.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL/PEL04/M09/HP 1/9 MUKA: 06 DRP: 19

SISTEM PENGHANTARAN DAN PENGAGIHAN

Sistem Penghantaran
Sistem Penghantaran ialah suatu proses penyebaran tenaga elektrik yang
bermula dari janaelekrik hinggalah kepunca pencawang voltan tinggi.
Sistem Pengagihan
Sistem pengagihan ialah suatu proses penyebaran tenaga elektrik yang bermula
dari pencawang voltan tinggi hingga ke punca pemasangan pengguna.

Sistem Penghantaran Pengagihan dan Pembekalan Arus Ulang Alik
Biasanya sesebuah janaelektrik akan menghasilkan voltan janaan 11KV. Oleh
itu bagi kepentingan penghantaran, voltan janaan akan ditingkatkan dengan
menggunakan pengubah (Tranformer) peninggi ke nilai 66 KV, 132KV, 275KV, dan
400KV. Di antara tujuan meninggikan voltan janaan bagi sistem penghantaran ialah
seperti berikut:
Tenaga elektrik yang terhasil faripada proses penjanaan kemudiannya
dibahagikan kepada beberapa peringkat lagi sebelum sampai kepada pengguna.
Peringkat-peringkat itu ialah penghantaran, pengagihan dan pembekalan.
Biasanya tenaga elektrik yang dikeluarkan oleh sesebuah stesen janakuasa
adalah kira-kira 33 KV, 22KV atau 11 KV. Daripada janakuasa tersebut dihantar ke
bebarapa buah transformer peninggi melalui talian rentang atas dengan berbagai-
bagai cara sambungan seperti sistem gelang, sistem jejari, sistem rangkaian dan
sebagainya. Voltan yang terjana itu dinaikkan ke nilai yang dikehendaki seperti
seperti 132 KV,127 KV atau 440 KV. Tujuan menaikkan voltan ini ialah untuk
mengurangkan perbelanjaan pada kegunaan saiz kabel yang besar kerana saiz
kabel yang digunakan berdasarkan besarnya arus yang mengalir. Besarnya kuasa
bergantung kepada nilai arus, voltan dan faktor kuasa (W=I x V X Cos θ. Jika kuasa
ditetapkan,arus boleh dikecilkan dan nilai voltan mestilah dinaikkan untuk
mendapatkan kuasa yang sama. Sebagai contoh (faktor kuasa diabaikan)

W = I x V
11 000 = 20 x 550
(Asal)

W = I x V
11 000 = 10 x 1100
(Baru)

Dengan ini,saiz kabel dan suis peralatan serta alat-alat kawalan lain dapat
dikecilkan berbanding dengan arus yang asal,iaitu daripada iaitu daripada 20 amp
kepada 10 Amp. Setelah ditinggikan, voltan ini dihantarkan ke transformer penurun
melalui talian rentang atas atau dalam tanah kembali kepada nilai voltan janajuasa
iaitu sama ada 33 KV,22 KV atau 11 KV. Seterusnya bermulalah peringkat
pengagihan. Biasanya transformer ini terletak di luar bilik ( tidak berumah ),
kemudian voltan sekundernya dibawa ke stesen pencawang dan kemudiannya
dibahagikan kepada beberapa peringkat pembekalan.
Pihak pembekal akan menurunkan voltan yang diterimanya dari stesen
pencawang kepada nilai voltan yang diperlukan oleh pengguna seperti 240 V,415 V,
650 V, 2 KV, 3KV atau sebagainya. Kadangkala pihak pembekal menyediakan juga
voltan arus terus untuk pengguna-pengguna tertentu. Pihak pengguna boleh juga
mendapatkan bekalan arus terus melalui penukaran voltan arus ulang alik ke arus

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL/PEL04/M09/HP 1/9 MUKA: 07 DRP: 19

terus di peringkat pengguna, Namun begitu terdapat beberapa sistem seperti sistem
bekalan 2 dawai, 3 dawai, atau 4 dawai. Semua ini adalah untuk memenuhi
kehendak berbagai-bagai jenis pengguna sama ada agensi yang besar atau kecil.
Bagi rumah-rumah kediaman serta perkampungan, sistem bekalan 2 dawai sudah
memadai untuk membekalkan tenaga elektrik kerana sistem ini hanya memerlukan
satu julatan voltan sahaja memandangkan beban yang digunakan hanya kecil
( 240 V ) .
Sebuah kilang pula mungkin memerlukan sistem bekalan 3 dawai atau 4 dawai
dan voltan yang diperlukan sehingga 415 V hingga 2 KV. Rajah di bawah
menunjukkan susunan dalam sistem penghantara. Sistem penghantaran ini
dibekalkan oleh satu janakuasa arus ulang alik. Kadaran voltan yang diberikan itu
merupakan anggaran daripada berbagai-bagai jenis stesen janakuasa. bagi
pengguna yang memperoleh bekalan dari rektifier, sebenarnya ia mendapat voltan
bekalan arus terus yang telah ditukarkan darpada bekalan asal iaitu voltan arus
ulang alik. Pengguna menggunakan voltan yang berbeza julatannya kerana tidak
semua pengguna memerlukan voltan yang sama. Di kilang-kilang perusahaan,
voltan sebanyak 240 V tidaklah sesesuai, sebaliknya voltan sebesar itu hanya sesuai
untuk kediaman sahaja. Voltan yang sesuai untuk kilang-kilang perusahaan ialah
kira-kira 600 volt sehingga 1 KV. Gambarajah di bawah dan di sebelah adalah Cara
untuk memudahkan pemahaman bagaimana tenaga elektrik di hantar kepada
pengguna (voltan bekalan yang diberi ialah voltan arus ulang alik).

SISTEM PENGHANTARAN,PENGAGIHAN DAN PEMBEKALAN

11 kV
22 kV
PENGGERAK STESEN JANAKUASA 33 kV
PYLON / MENARA
TRANSFORMER 123 kV
275 kV
PENINGGI 400 kV PENGHANTAR

TALIAN RENTANG
ATAS / DALAM
TRANSFORMER 11 kV TANAH
22 kV
PENURUN 33 kV

STESEN
PENCAWANG PENGAGIH
RAJAH 1 TALIAN RENTANG
11 kV ATAS / DALAM
TANAH
TRANSFORMER 415 kV
PENURUN 240 kV
1 Kv
TALIAN RENTANG PEMBEKAL
ATAS / DALAM
TANAH

P.1 P.2 P.3 P.4 P.5
415 V 415 V
240 V 600V 240 V PENGGUNA
P.6 Rectifier PENGGUNA


240 V 340/460 A.T

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL/PEL04/M09/HP 1/9 MUKA: 08 DRP: 19








RAJAH 2 Transmission (Penghantaran)

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL/PEL04/M09/HP 1/9 MUKA: 09 DRP: 19

MENGENAL JENIS SISTEM ELEKTRIK

Voltan yang diterima oleh pengguna dapatlah dianggapkan sebagai voltan
bekalan. Terdapat dua jenis voltan bekalan iaitu voltan arus terus dan voltan arus
ulang alik. Kedua-dua jenis ini mempunyai keistimewaan dan keburukan yang
tersendiri.

Bekalan Arus Terus ( A.T )
Arus terus bermakna arus yang dialirkan pada satu arah sahaja. Sebagai contoh
pengeluar bekalan arus terus ialah bateri. Arus bekalan jenis ini banyak digunakan
untuk alat-alat elektronik dan alat-alat yang tertentu misalnya lampu kecemasan,
sistem amaran kebakaran, pengecas bateri dan sebagainya. Walaupun bekalan ini
mudah diperoleh dan mudah di bawa ke mana-mana tetapi penggunaanya
tidaklah meluas sebagaimana bekalan arus ulang alik, jika bekalan jenis ini
diperlukan kita dapat memperolehnya dengan mudah melalui bekalan arus terus
melalui berbagai kaedah penukaran seperti rektifier separuh pengalir, penukar
berputar dan sebagainya. satu daripada keistimewaan bekalan ini ialah
kebolehannya memberikan kawalan kelajuan yang baik pada motor elektrik.

Bekalan Arus Ulang Alik ( A.U )
Apabila voltan bekalan berulang alik pada satu kadaran frekuensi, arus juga
turut sama berulang alik dan akan berterusan menterbalikkan ( mengubah ) arah
perjalanannya. Berapa kali ia akan berubah bergantunglah pada frekuensi voltan
bekalan itu. Di negara kita biasanya frekuensi ini ialah 50 Hz. Ini bermakna arus terus
itu akan berubah arah sebanyak 50 kali dalam satu saat. Voltan bekalan jenis ini
amatlah luas digunakan pada hari ini kerana voltannya mudah diubah menjadi
besar atau kecil, mengikut keperluan penggunaan dengan menggunakan
transformer.
Di samping itu alat-alat yang dikendalikan oleh voltan ini memberikan
kecekapan yang lebih baik berbanding dengan alat-alat bekalan arus terus pada
ukuran yang sama. Alatan untuk mengendalikan voltan ini lebih sedikit berbanding
dengan voltan arus terus,walau bagaimanapun perbelanjaan masih dapat
dijimatkan.
Voltan ulang alik ini agak susah untuk dihasilkan dan biasanya voltan yang
dihasilkan adalah besar dan tidak boleh dibawa ke mana-mana seperti bateri
(dalam bekalan arus terus), namun begitu beberapa cara lain telah dapat
mengatasi perkara ini seperti menggunakan pengalih, pengetar berbilang dan
sebagainya. Satu contoh penukaran bekalan arus terus menjadi bekalan arus ulang
alik yang digunakan hari ini dalam penda flour kendalian bateri untuk kereta tolak.

Mengenal Bekalan A.U.dan A.T
Bagi mengenali sama ada bekalan itu A.U atau A.T memang terdapat
beberapa cara di antaranya ialah menggunakan asid sulfurik dan cara ujian Hans
Christian Oeristed.

Menggunakan Asid Sulfurik
Pasangkan bekalan itu ke sebuah lampu dan tinggalkan dua punca untuk
direndamkan dalam larutan asid sulfurik. Asid tersebut akan terurai elektrik lalu
membebaskan gas oksigen dan hidrogen. Pada punca negatif, gas itu menjadi dua
kali ganda banyaknya berbanding dengan pada punca positif jika bekalan itu arus
terus. Tetapi jika bekalan itu arus ulang alik, tidak ada sebarang kesan yang berlaku
di kedua-dua punca itu.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL/PEL04/M09/HP 1/9 MUKA: 10 DRP: 19














Ujian Hans Christian Oeristed
Ujian ini menggunakan kompas yang diletakkan berhampiran denan kabel
yang hendak diuji itu. Sebenarnya ujian ini adalah untuk menunjukkan medan
magnet di sekeliling kabel. Jika sekiranya bekalan itu arus terus, jaruk kompas akan
bergerak. Sebaliknya, jika arus ulang alik ia akan bergoyang - goyang atau tetap
bergantung kepada jaraknya dari kabel itu.

KOMPAS U


KABEL
Voltan Piawaian
Oleh kerana kesukaran untuk mengadakan sesuatu peraturan pada voltan
yang tidak tentu nilainya, pihak I.E.E dengan persetujuan Suruhanjaya Tenaga telah
mengadakan satu julatan voltan untuk kemudahan peraturan selanjutnya. Voltan
piawaian ini telah diubahsuai pada tahun 1976.

Voltan Piawaian 1970
Voltan Piawaian pada tahun 1970 dibahagikan kepada 5 julatan voltan iaitu:
a) Voltan Lampau Rendah – 50 V.T atau 30 V A.U antara pengalir dan bumi atau
50 V anatar pengalir.
b) Voltan Rendah – 250 V dan kurang antara pengalir atau antara pengalir dan
bumi.
c) Voltan Sederhana – 250 V hingga 650 V antara pengalir atau antara pengalir
dan bumi.
d) Voltan Tinggi – 650 V hingga 3000 V antara pengalir atau antara pengalir dan
bumi.
e) Voltan lampau Tinggi – 3000 V ke atas antara pengalir atau pengalir dan
bumi.

Voltan Piawaian 1976
Pada tahun 1976 voltan piwaian yang dibuat semenjak tahun 1937-1970 telah
ditukarkan menjadi dua bentuk julatan sahaja iaitu:

a) Voltan Lampau Rendah – tidak melebihi 50 V (100 V.A.T) antara pengalir atau
antara pengalir dan bumi
b) Voltan Rendah - lebih tinggi daripada voltan lampau rendah tetapi tidak
melebihi 1000 V (1500 V.A.T) antara pengalir atau 600 V (900 V.A.T) antara
pengalir dan bumi.
Voltan Rendah / Sederhana meskipun penetapan julatan voltan rendah telah
dibuat dari kadar 50 V hingga 1000 V, tetapi untuk kemudahan pengguna umum
pihak pembekal telah menetapkan beberapa nilai voltan iaitu:

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL/PEL04/M09/HP 1/9 MUKA: 11 DRP: 19

a) Arus Terus 230 V voltan rendah dan 460 V voltan sederhana.
b) Arus Ulang Alik 240 V 1 Fasa voltan rendah dan 240 V hingga 415 V 3 fasa 4
dawai 50 Hz dan 60 Hz voltan sederhana.

Perubahan Voltan dan Frekuensi

Voltan bekalan arus ulang alik atau arus terus yang dibekalkan kepada
pengguna tidak semestinya sama dengan nilai yang telah ditetapkan oleh
pembekal kerana semasa proses penghantaran, pengagihan dan bekalan terdapat
sedikit susutan voltan. Oleh kerana itu pada tahun 1937 Persatuan Pembekal Elektrik
telah membenarkan susutan voltan ini lebih atau kurang 6% daripada voltan yang
sepatutnya dan perubahan frekuensi pula lebih atau kurang 1% daripada frekuensi
yang sepatutnya.

Contoh 1 . Voltan yang diberikan sepatutnya 230 V A.T tetapi oleh kerana susutan,
voltan yang dibenarkan berada dalam talian hanya 216.2 V minimum dan 243.8 V
maksimum iaitu lebih atau kurang 6 % daripada 230 V.

Contoh 2 . Frekuensi bekalan sepatutnya 50 Hz. Oleh sebab-sebab tertentu pihak
I.E.E membenarkan nilainya berada di antara 49.5 Hz minimum iaitu lebih kurang 1%
daripada frekuensi 50 Hz.

Jika susutan voltan dan perubahan frekuensi lebih daripada kadar yang
dibenarkan, kecekapan alat-alat yang dibekalkan oleh voltan itu akan berkurang.
Maka di sebahagian tempat lampu di rumah akan menjadi malap pada awal
malam dan terang kembali di akhir malam. Langkah meninggikan voltan ini perlu
dibuat, di antaranya ialah dengan memasang penggalak.

KOD RUJUKAN GM/SW/KEL/PEL/PEL04/M09/HP 1/9 MUKA: 12 DRP: 19

SISTEM PEMBEKALAN PENGGUNA

Pihak pembekal tidak terus memberikan sebarang voltan bekalan yang
diperlukan oleh pengguna,sebaliknya pembekal telah menetapkan beberapa
sistem bekalan untuk pengguna antaranya ialah:
1) Pengguna kecil – Arus Terus atau arus ulang alik satu fasa dengan
menggunakan 2 dawai sebagai penghantar bekalan pengguna.
2) Pengguna sederhana – Arus Ulang Alik 3 dawai sebagai penghantar
bekalan kepada pengguna.
3) Pengguna besar Arus Ulang Alik 4 dawai sebagai penghantar bekalan
kepada pengguna.

Sistem bekalan ini dibuat dengan cara talian rentang atas atau dalam tanah
mengikut penyesuaian keadaan dan untuk penjimatan belanja

PENGGUNA KECIL ARUS TERUS
Bekalan A.T bagi pengguna kecil dapat dibahagikan kepada 2 jenis
1) Bekalan 2 dawai negatif berbumi dan
2) Bekalan 2 dawai negatif tidak berbumi

Kedua-dua jenis bekalan itu memberikan satu julatan voltan sahaja iaitu 230
V Rajah 1 menunjukkan bagaimana kawalan bekalan pengasing dan pelindung
lebihan arus yang perlu bagi pengguna yang menggunakan voltan bekalan 2
dawai neutral berbumi dan 2 dawai neutral tidak berbumi. Masing-masing
mempunyai Peraturan I.E.E yang tersendiri.
Kita dapati pada Rajah 2, voltan janakuasa ditinggikan sedikit daripada
voltan pengguna, tujuannya ialah untuk menampung susutan voltan pada talian
sebelum ia sampai kepada pengguna dan sebab itulah voltan pengguna tidak
semestinya 230 V. Kadangkala ia berubaha lebih atau kurang 6% dari 230 V yang
dibenarkan. Pembekalan kecil arus terus ini biasanya digunakan di kawasan
pedalaman seperti di lombong bijih,di lombong arang batu dan sebagainya.

P1 F1

+ +
Bekalan 2 dawai neutral
berbumi
- -



P1 F1

+ + Bekalan 2 dawai neutral
tidak berbumi

- -



RAJAH 1: Pengasing dan pelindung lebihan arus bekalan 2 dawai