นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพ

นวัตก
รรม
ภายใตบ้ ทกบาราสทรขา้ องงเสว

รชิ ิมาชสีพขุ ภกาาพรพ
ยาบาล

โครงการขับเคลื่อนวิชาชีพการพยาบาล

เพื่อการสร้างเสริมสุขภาพ

นวตั กรรมการสรา้ งเสรมิ สุขภาพ

ภายใต้บทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล


โครงการขบั เคล่ือนวชิ าชพี การพยาบาลเพ่ือการสร้างเสรมิ สขุ ภาพ


บรรณาธิการ

ศาสตราจารย์เกียรตคิ ณุ ดร.วจิ ติ ร ศรสี ุพรรณ

รองศาสตราจารย์วลิ าวณั ย์ เสนารัตน์

รองศาสตราจารย์ ดร. ขนิษฐา นันทบตุ ร





สนบั สนนุ โดย

สำนกั สนบั สนุนการพัฒนาระบบสุขภาพ (สำนัก 7)

สำนักงานกองทุนสนับสนนุ การสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

สภาการพยาบาล

คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั เชียงใหม่

คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลยั บูรพา

คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั มหิดล

คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลยั สงขลานครินทร์

คำนำ


สภาการพยาบาลและสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)โดยสำนักสนับสนุนการ
พัฒนาระบบสุขภาพ (สำนัก7) ได้มีความร่วมมือกันเพื่อดำเนินโครงการขับเคลื่อนวิชาชีพการพยาบาลเพื่อการ

สร้างเสริมสุขภาพ ดำเนนิ กิจกรรมต่างๆ 5 พ้ืนที่ โดยร่วมกับคณะพยาบาลศาสตร์ 5 แห่งในภาคต่างๆ ได้แก่ พ้ืนที่
ภาคเหนือ โดยคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ พื้นท่ีภาคกลางและกรุงเทพมหานคร โดย

คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยมหิดล พ้นื ทภ่ี าคตะวนั ออก โดยคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลยั บูรพา พ้ืนท่ี
ภาคใต้ โดยคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ และพ้ืนท่ีภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดย

คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น โดยมีเป้าหมายให้ศึกษากรณีประสบผลสำเร็จด้านการสร้างเสริม

สุขภาพตามบทบาทของพยาบาลจากระบบบริการสุขภาพทั่วประเทศ และสังเคราะห์ให้เห็นกระบวนการพัฒนา
งานการสร้างเสริมสุขภาพตามยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพ บทบาทของพยาบาล กระบวนการพัฒนางาน

จนเป็นนวัตกรรมที่ส่งผลกระทบทางบวกต่อประชาชนผู้รับบริการ สมรรถนะที่จำเป็นในการสร้างงานการสร้าง
เสรมิ สุขภาพ และทสี่ ำคญั คือ ปัจจยั ทสี่ นบั สนุนใหพ้ ยาบาลสามารถทำบทบาทดังกลา่ วได้ ซง่ึ เป็นความรพู้ ื้นฐานใน
การพฒั นาขอ้ เสนอเชงิ นโยบายเพือ่ สร้างการเปล่ียนแปลงในองค์กรทเ่ี กี่ยวขอ้ งตอ่ ไปทงั้ ในระดับพื้นที่ ระดบั องค์กร
และ ระดบั ชาติ ด้วย



เอกสารฉบับน้ีเป็นผลการทำกรณีศึกษาการปฏิบัติท่ีดีและนวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพภายใต้บทบาท
ของวิชาชีพการพยาบาล ใน 5 พื้นท่ีดังกล่าว ด้วยวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพเพ่ือแสดงเห็นกระบวนการพัฒนา

นวัตกรรม องค์ประกอบของนวัตกรรม คุณลักษณะสำคัญของนวัตกรรม ตลอดจนผลลัพธ์และผลกระทบต่อ
สุขภาพประชาชนและระบบบริการสุขภาพโดยรวม อันเป็นความรู้พื้นฐานท่ียืนยันสมรรถนะและปัจจัยเง่ือนไขที่
สนับสนุนการดำเนินการสร้างเสริมสุขภาพของพยาบาลในบริบทระบบบริการที่แตกต่างกัน 3 ระดับ คือ ระดับ
ปฐมภูมิ ทุติยภูมิ และ ตติยภูมิ และเป็นข้อมูลพ้ืนฐานเพ่ือการวิเคราะห์สู่การจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายเพ่ือการ

ขับเคลอื่ นบทบาทพยาบาลในการสร้างเสริมสขุ ภาพตอ่ ไป








คณะผดู้ ำเนนิ การโครงการ

กันยายน 2557

สารบัญ


ค
ำนำ 3

ส
ารบญั 4

ส
ารบัญตาราง 9

สารบัญภาพ 10



18


นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพ กรณีศกึ ษาภาคตะวันออกเฉยี งเหนอื
34

46

นวตั กรรมท่ี 1 สขุ กายสบายใจเมื่อใกลว้ ิสญั ญี 57


โรงพยาบาลสรรพสทิ ธปิ ระสงค์ อ.เมอื ง จ.อบุ ลราชธานี
70

นวัตกรรมที่ 2 ปงิ ปองจราจรชีวิต 7 สี เพอ่ื ปรบั เปล่ยี นสขุ ภาพในประชาชน 82


โรงพยาบาลศรเี มืองใหม่ อ.ศรเี มอื งใหม่ จ.อบุ ลราชธาน
ี 92

นวัตกรรมท่ี 3 กลอ่ งมหัศจรรย์ 103


รพ.สต.โพนเมอื ง อ.เหล่าเสอื โกก้ จ.อุบลราชธานี
114

นวตั กรรมที่ 4 ชมรมรักษ์สุขภาพ 125


โรงพยาบาลยโสธร อ.เมือง จ.ยโสธร

นวัตกรรมท่ี 5 โรงเรยี นผสู้ งู อายุ

โรงพยาบาลปา่ ติ้ว อ.ป่าต้วิ จ. ยโสธร

นวตั กรรมท่ี 6 หมอนวดน้อย

รพ.สต.สามแยก และ สสอ.เลงิ นกทา อ.เลิงนกทา จ.ยโสธร

นวัตกรรมท่ี 7 สวสั ดกิ ารด้านสขุ ภาพเพอ่ื การสร้างเสรมิ สุขภาพบคุ ลากร

โรงพยาบาลเลย อ.เมือง จ.เลย

นวตั กรรมที่ 8 โรงเรียนสง่ เสรมิ สุขภาพ

โรงพยาบาลวังสะพงุ อ.วงั สะพงุ จ.เลย

นวตั กรรมท่ี 9 งานศพปลอดเหล้า

โรงพยาบาลเอราวณั อ.เอราวณั จ.เลย

นวัตกรรมท่ี 10 ชมรมผสู้ งู อายุ

โรงพยาบาลรอ้ ยเอด็ อ.เมอื ง จ.ร้อยเอ็ด

สารบัญ


นวตั กรรมท่ี 11 โรงพยาบาลปลอดบหุ ร่ี 100% 137


โรงพยาบาลเกษตรวิสัย อ.เกษตรวสิ ัย จ.รอ้ ยเอด็
152

นวตั กรรมที่ 12 ตำบลปลอดลูกน้ำยงุ ลาย 168


รพ.สต.ขอนแกน่ อ.เมอื ง จ.รอ้ ยเอด็
180

นวตั กรรมท่ี 13 พยาบาลชมุ ชน : งานสร้างสขุ ภาวะชมุ ชนอยา่ งยั่งยืน 193


โรงพยาบาลนำ้ พอง อ.น้ำพอง จ.ขอนแก่น

นวัตกรรมที่ 14 ลำพ้ืนบ้านคมุ้ ครองผบู้ ริโภค 216


รพ.สต.โคกงาม อ.บา้ นฝาง จ.ขอนแก่น
232

นวัตกรรมท่ี 15 พยาบาลผสู้ ร้างสขุ ภาวะชุมชน 246


โรงพยาบาลขอนแกน่ อ.เมือง จ.ขอนแกน่
258

275


284




น
วตั กรรมการสร้างเสรมิ สขุ ภาพ กรณศี กึ ษาภาคตะวนั ออก


นวัตกรรมที่ 16 การพฒั นาระบบการดแู ลผู้ป่วยวณั โรคโรงพยาบาลวังน้ำเยน็ (4 Days เอาอยู)่

โรงพยาบาลวังนำ้ เยน็ อ.วังนำ้ เยน็ จ.สระแกว้

นวตั กรรมท่ี 17 ระบบการดูแลผู้ปว่ ยถงึ บา้ น ถึงใจ ในชุมชน (Home Ward)

โรงพยาบาลคลองใหญ่ อ.คลองใหญ่ จ.ตราด

นวัตกรรมท่ี 18 การประยุกต์ภูมปิ ญั ญาทอ้ งถิ่น รำกลองยาว
มาใชใ้ นการออกกำลังกายภายใต้โครงการหมบู่ า้ นปรับเปล่ยี นพฤติกรรม

ลดโรคมะเร็งความดันโลหติ สงู โรคหัวใจและหลอดเลอื ด


โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบา้ นหนองกรับ อ.บ้านค่าย จ.ระยอง

นวัตกรรมท่ี 19 สุขทุกวยั คนทา่ มะนาว

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลท่ามะนาว ต.ท่ามะนาว อ. ชยั บาดาล จ.ลพบุร
ี
นวัตกรรมที่ 20 การพัฒนารปู แบบการมีสว่ นรว่ มของชมุ ชนในการดแู ลผพู้ กิ าร: พิการไมท่ อ้

ศนู ยแ์ พทยช์ มุ ชน โรงพยาบาลบ้านบงึ อ.บา้ นบงึ จ.ชลบรุ
ี
นวัตกรรมที่ 21 เครอื ขา่ ยชุมชนร่วมใจดแู ลผปู้ ่วยโรคเรอื้ รงั King Narai’s Chronic Care Model

โรงพยาบาลพระนารายณม์ หาราช อ.เมือง จ.ลพบุรี

สารบญั


นวัตกรรมที่ 22 คู่หดู ูแลสขุ ภาพ โครงการหม่บู ้านปรบั เปลยี่ นพฤตกิ รรม เพ่ือลดโรคไม่ตดิ ต่อเร้ือรัง 298


โรงพยาบาลส่งเสรมิ สุขภาพตำบลตะกาง อ.เมอื ง จ.ตราด

นวตั กรรมท่ี 23 โครงการ“รู้ทนั มะเรง็ ” 307

โรงพยาบาลสมเด็จพระบรมราชเทวี อ.ศรีราชา จ.ชลบุรี



น
วัตกรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพ กรณีศึกษาภาคกลาง

นวัตกรรมที่ 24 “ดว ยรกั และอาสา” เพอื่ การดแู ลสขุ ภาพผ้ูสูงอายุบนฐานการพ่งึ พากนั ในชมุ ชน 318


ตําบลคลองนกกระทงุ อ.บางเลน จ.นครปฐม

นวัตกรรมท่ี 25 มาตรการ 3 ไม 335


โรงพยาบาลสง เสรมิ สขุ ภาพตําบลมหาสวัสด์ิ ต.มหาสวสั ดิ์ จ.นครปฐม

นวัตกรรมท่ี 26 การพฒั นาระบบการจัดการดูแลผูปว ยโรคเรอื้ รงั 343


เครือขา ยโรงพยาบาลพทุ ธมณฑล จ.นครปฐม

นวัตกรรมท่ี 27 ศนู ยก ูชีพนเรนทร โรงพยาบาลราชวถิ ี: 354

การฝกอบรมอาสาสมัครและการพฒั นาระบบบรกิ าร


โรงพยาบาลราชวถิ ี กรงุ เทพมหานคร

นวัตกรรมที่ 28 นวตั กรรมทางการพยาบาลเพ่ือการสรา งเสริมสุขภาพผปู วยที่มีออสโตมแี ละแผล 372


โรงพยาบาลศิริราช คณะแพทยศาสตร ศริ ริ าชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล

นวัตกรรมท่ี 29 Continuing Care ในรามาธบิ ด:ี ความยัง่ ยนื ในโรงพยาบาลตตยิ ภมู ิ 385

งานการพยาบาลปอ งกันโรคและสง เสริมสขุ ภาพ คณะแพทยศาสตร โรงพยาบาลรามาธิบดี





น
วตั กรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพ กรณศี ึกษาภาคเหนอื

นวตั กรรมท่ี 30 การจดั การท่ีดนิ โดยองค์กรชุมชน 402


ตำบลแมท่ า อ.แม่ออน จ.เชียงใหม่

นวัตกรรมที่ 31 การสรา้ งบ้านดินและการสร้างพนื้ ท่ีสเี ขยี วในโรงพยาบาล 410

เพ่อื เป็นทพี่ ักในการจดั โปรแกรมเสรมิ สรา้ งสขุ ภาพ


โรงพยาบาลแม่ลาว อ.แม่ลาว จ.เชียงราย

สารบญั
417

425

นวตั กรรมท่ี 32 รปู แบบการดำเนนิ งานการดแู ลสขุ ภาพผู้สงู อายรุ ะยะยาว 429


ต.ท่ากว้าง อ.สารภี จ.เชียงใหม่
445

นวตั กรรมท่ี 33 การพฒั นาเชงิ ระบบในการป้องกัน ดูแลแผลกดทบั

โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ อ.เมอื ง จ.เชยี งใหม
่ 454

นวตั กรรมท่ี 34 การพัฒนาคณุ ภาพระบบบริการการดูแลผูป้ ่วยเบาหวานแบบครบวงจร 457

โดยการมสี ่วนร่วมกับชมุ ชนทอ้ งถ่นิ
463


โรงพยาบาลบา้ นโฮ่ง ต.บ้านโฮ่ง อ.บา้ นโฮง่ จ.ลำพนู
469

นวตั กรรมท่ี 35 การพฒั นาแนวทางการคัดกรองเพอ่ื ลดความเสี่ยงในผปู้ ว่ ยทมี่ ารับ 472

บรกิ ารทแี่ ผนกผู้ปว่ ยนอก

476

โรงพยาบาลลำพูน อ.เมอื ง จ.ลำพนู







น
วตั กรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพ กรณีศึกษาภาคใต้


นวัตกรรมท่ี 36 นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพองค์รวมในหน่วยงาน

โรงพยาบาลสงขลานครนิ ทร์ ต.คอหงส์ อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา

นวตั กรรมท่ี 37 นวัตกรรมการจัดสิง่ แวดลอ้ มเพือ่ ปรบั เปล่ียนพฤติกรรมสุขภาพ

โรงพยาบาลสง่ เสรมิ สขุ ภาพเขาไม้แกว้ ต.เขาไมแ้ ก้ว อ.สเิ กา จ.ตรงั

นวัตกรรมท่ี 38 นวตั กรรมการการดแู ลผู้ป่วยเร้อื รงั โดยชุมชนมีส่วนรว่ ม

โรงพยาบาลกงหรา ต.คลองทรายขาว อ.กงหรา จ.พัทลงุ

นวตั กรรมท่ี 39 นวัตกรรมการส่งเสรมิ การเลยี้ งลูกด้วยนมแม่ กรณีหัวนมสนั้ ยาว ใหญ่

โรงพยาบาลสงขลานครนิ ทร ์ ต.คอหงส์ อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา

นวตั กรรมที่ 40 นวตั กรรม PSU Cat and Locked Upright Position

คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยสงขลานครินทร์




ภาคผนวก


รายชื่อคณะทำงานนวตั กรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพกรณีศึกษา 5 พ้นื ท ี่

สารบัญ
ตาราง


ตารางที่ 1 เปรียบเทยี บผลลพั ธ์ของโครงการดแู ลผู้ปว่ ยวณั โรคของโรงพยาบาลวงั นำ้ เยน็ 228

ตารางท่ี 2
ตารางที่ 3 ผลลพั ธ์ตามยทุ ธศาสตรข์ องการดำเนนิ การพัฒนาระบบการดแู ล ถึงบ้านถึงใจในชมุ ชน 242

ตารางท่ี 4
ผลลพั ธ์ของนวัตกรรม “King Narai’s Chronic Care Model” 295

ตารางท่ี 5
เปรียบเทียบผลลัพธ์ของกจิ กรรม “คู่หดู ูแลสุขภาพ โครงการหมู่บา้ น 305

ตารางที่ 6 ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพ่ือลดโรคไมต่ ดิ ตอ่ เรอื้ รงั ”

ตารางท่ี 7
ตารางท่ี 8 องค์กรภาคกี บั บทบาทหน้าทีก่ ารดำเนินงานในการพฒั นาระบบการจดั การ 326

ตารางท่ี 9 ดูแลสุขภาพผสู้ งู อาย ุ




การวเิ คราะหข์ ้อมูลจากรพ.พุทธมณฑลให้ไปรบั การรกั ษายังรพ.สต.คลองโยง 2 350



แนวทางการประเมนิ ผลลัพธข์ องนวตั กรรม 375


การเช่อื มประสานงานกบั หลายภาคสว่ น 379


แสดงคณุ ลกั ษณะของนวตั กรรมทางการพยาบาล 435

สารบญั

ภาพ


ภาพที่ 1 เส้นทางการพฒั นานวตั กรรมโครงการสขุ กายสบายใจเมื่อใกล้วสิ ญั ญหี รือคลนิ ิกวิสญั ญสี รรพสิทธ์ 22


ภาพที่ 2 แผนภาพความคดิ นวตั กรรมโครงการสุขกายสบายใจเมอื่ ใกล้วสิ ัญญหี รือคลินิกวิสัญญีสรรพสิทธ ์ 24


ภาพท่ี 3 สถานที่ใหบ้ รกิ ารสขุ ภาพนวตั กรรมโครงการสขุ กายสบายใจเมอื่ ใกล้วสิ ัญญี 28


ภาพที่ 4 ตัวอยา่ งสื่อสำหรับใหค้ ำแนะนำ 29


ภาพท่ี 5 แนวทางการปฏบิ ัติในการให้บรกิ ารผปู้ ว่ ยเบาหวาน (standard order for preoperative DM) 32


ภาพที่ 6 เสน้ ทางการพฒั นานวตั กรรมปงิ ปองจราจรชีวติ 7 สี เพื่อปรบั เปลี่ยนสุขภาพในประชาชน 37


ภาพที่ 7 การพฒั นานวตั กรรมปงิ ปองจราจรชีวิต 7 สี เพ่ือปรบั เปล่ียนสุขภาพของประชาชน 38


ภาพที่ 8 การคัดกรองเรง็ ปากมดลกู ก่อนใช้นวัตกรรม 49


ภาพที่ 9 กลอ่ งมหัศจรรย์และอุปกรณ์ภายในกล่องมหศั จรรย ์ 50


ภาพที่ 10 การเดนิ ทางตรวจคัดกรองนอกสถานท ี่ 50


ภาพท่ี 11 การตรวจคดั กรองมะเร็งปามดลูกด้วยกล่องมหศั จรรย์นอกสถานท่ี 51


ภาพท่ี 12 เส้นทางพัฒนานวัตกรรมกลอ่ งมหัศจรรย์ 52


ภาพท่ี 13 กระบวนการพฒั นานวัตกรรม 53


ภาพท่ี 14 เสน้ ทางการพัฒนานวตั กรรมชมรมรักษส์ ขุ ภาพ 60


ภาพท่ี 15 กระบวนการพัฒนานวตั กรรมชมรมรกั ษส์ ุขภาพ 62


ภาพท่ี 16 เส้นทางการพฒั นานวตั กรรมโรงเรียนผู้สงู อาย ุ 74


ภาพที่ 17 แสดงกระบวนการพฒั นานวตั กรรมโรงเรียนผ้สู งู อายุ 76


ภาพท่ี 18 เสน้ ทางการพฒั นานวตั กรรมหมอนวดน้อย 85


ภาพที่ 19 กระบวนการพัฒนานวัตกรรมหมอนวดนอ้ ย 87


ภาพที่ 20 เส้นทางการพฒั นานวัตกรรมสวัสดิการสขุ ภาพบคุ ลากร 94


ภาพท่ี 21 กระบวนการพัฒนานวัตกรรมสวสั ดกิ ารสขุ ภาพบุคลากร 96


ภาพที่ 22 เรือนพยาบาล และโรงอาหาร 107


ภาพที่ 23 ธนาคารขยะและสิง่ ประดษิ ฐจ์ ากขยะและวัสดุเหลือใช้ 107

ภาพท่ี 24 เส้นทางการพฒั นาโรงเรียนส่งเสรมิ สุขภาพ 109

110

ภาพท่ี 25 กระบวนการพฒั นานวัตกรรมโรงเรยี นส่งเสรมิ สขุ ภาพ 117

119

ภาพที่ 26 ปา้ ยงานศพ-งานบญุ ปลอดเหล้า 121

128

ภาพที่ 27 เส้นทางการพฒั นานวตั กรรมงานศพปลอดเหลา้ 130

131

ภาพท่ี 28 กระบวนการพฒั นานวตั กรรมงานศพปลอดเหลา้ 132

136

ภาพท่ี 29 กเสรน้ ะทบาวงนกกาารรพพฒั ัฒนนาานนววตั ัตกกร

รรรมมชชมมรรมมผผู้สู้สงู ูงออาายย ุ ุ 141

ภาพท่ี 30 143

145

ภาพที่ 31 การประชุมประจำเดอื นของชมรมผู้สงู อายุเพ่อื จดั ทำแผนกิจกรรม 145

155

ภาพท่ี 32 ตัวอย่างภาพกิจกรรมโครงการเพ่ือนชว่ ยเพอ่ื นและผู้ด้อยโอกาส 157

174

ภาพท่ี 33 ตัวอยา่ งผ้สู ูงอายทุ ไี่ ด้รบั รางวลั ผสู้ งู อายุดีเด่น 182

186

ภาพที่ 34 เส้นทางพัฒนานวตั กรรม โรงพยาบาลปลอดบุหร่ี 100% 200

205

ภาพที่ 35 กระบวนการของนวัตกรรมโรงพยาบาลปลอดบุหร่ี 100 % 225

229

ภาพท่ี 36 นโยบายโรงพยาบาลปลอดบุหรี่ 100% 238

239

ภาพที่ 37 การจัดสภาพแวดล้อมเป็นเขตปลอดบุหรี่ 100% 243


ภาพท่ี 38 เสน้ ทางการพัฒนาตำบลปลอดลูกน้ำยงุ ลาย

ภาพท่ี 39 กระบวนการพัฒนานวัตกรรมตำบลปลอดลกู น้ำยุงลาย

ภาพท่ี 40 กระบวนการพฒั นานวตั กรรมพยาบาลชุมชน

ภาพท่ี 41 เส้นทางพฒั นานวตั กรรมลำพืน้ บ้านค้มุ ครองผ้บู รโิ ภค

ภาพที่ 42 กระบวนการพฒั นานวัตกรรมลำพื้นบา้ นคมุ้ ครองผบู้ ริโภค

ภาพท่ี 43 เสน้ ทางการพัฒนาวัตกรรมพยาบาลผสู้ รา้ งสขุ ภาวะชมุ ชน

ภาพท่ี 44 กระบวนการพฒั นานวัตกรรมพยาบาลผู้สร้างสุขภาวะชมุ ชน

ภาพท่ี 45 เส้นทางการพัฒนานวัตกรรมการพฒั นาระบบการดแู ลผปู้ ่วยวณั โรค

ภาพที่ 46 กรอบแนวคิดนวัตกรรมการพัฒนาระบบการดแู ลผ้ปู ่วยวณั โรค

ภาพท่ี 47 ก เส้นทางการพฒั นานวัตกรรมระบบการดูแลผู้ปว่ ยถึงบ้าน ถงึ ใจ ในชมุ ชน (Home Ward)

ภาพที่ 47 ข เสน้ ทางการพัฒนานวัตกรรมระบบการดูแลผปู้ ่วยถงึ บ้าน ถึงใจ ในชุมชน (Home Ward)

ภาพท่ี 48 รูปแบบการดแู ลผู้ปว่ ยถึงบา้ น ถึงใจ ในชมุ ชน

ภาพที่ 49 เสน้ ทางพัฒนานวัตกรรมการประยุกตภ์ ูมิปญั ญาท้องถน่ิ 252


ภาพท่ี 50 เส้นทางการพฒั นานวัตกรรม“สขุ ทุกวยั คนท่ามะนาว” 265


ภาพท่ี 51 กรอบแนวคดิ นวตั กรรม“สุขทกุ วยั คนท่ามะนาว” 271


ภาพท่ี 52 กรอบแนวคิดองค์ประกอบนวัตกรรม “การมสี ว่ นร่วมของชมุ ชนในการดแู ลผพู้ กิ าร” 278


ภาพท่ี 53 เสน้ ทางการพฒั นานวตั กรรมการมีส่วนรว่ มของชมุ ชนในการดูแลผู้พิการ 280


ภาพท่ี 54 เสน้ ทางการพฒั นานวัตกรรมเครอื ขา่ ยชุมชนรว่ มใจดูแลผปู้ ่วยโรคเรือ้ รงั 289


ภาพท่ี 55 รปู แบบเครอื ข่ายชุมชนรว่ มใจดแุ ลผปู้ ว่ ยโรคเร้อื รงั 290


ภาพท่ี 56 เส้นทางพัฒนานวัตกรรม“คู่หดู แู ลสขุ ภาพ โครงการหมบู่ า้ นปรับเปลยี่ นพฤติกรรม 302

เพอื่ ลดโรคไม่ติดต่อเรอ้ื รงั ”


ภาพที่ 57 กรอบแนวคิดนวัตกรรมร้ทู นั มะเรง็ 309


ภาพที่ 58 เส้นทางการพัฒนานวัตกรรมรู้ทนั มะเรง็ 311


ภาพที่ 59 เส้นทางการพัฒนานวตั กรรมการจัดการดูแลผู้สงู อายขุ องพน้ื ทตี่ ำบลคลองนกกระทุง 325


ภาพท่ี 60 CUP พทุ ธมณฑล 344


ภาพที่ 61 เส้นทางการพัฒนานวตั กรรม“การพฒั นาระบบการจดั การดูแลผปู วยโรคเร้ือรัง 346


ภาพท่ี 62 เสน้ ทางการพัฒนานวตั กรรมทางการพยาบาลเพ่อื การสรา งเสรมิ สขุ ภาพผปู ว ยที่มอี อสโตมีและแผล 378


ภาพท่ี 63 นวตั กรรมเสรมิ สรา้ งสขุ ภาพ : Wound and Ostomy care 384


ภาพท่ี 64 เสน้ ทางการพัฒนานวตั กรรม 392

“Continuing care ในรามาธิบดี: ความย่งั ยืนในโรงพยาบาลตตยิ ภมู ิ”


ภาพที่ 65 Continuing care ในรามา: ความย่ังยนื ในโรงพยาบาลตติยภมู ิ 399



นวัตกรรม

การสร้างเสริมสขุ ภาพ

กรณศี ึกษา 5 พน้ื ท่ี


ความเปน็ มาและความสำคัญ




กระแสการสร้างสุขภาพ เป็นสิ่งที่ท้าทายในทุกภาคส่วนทั่วโลก และมีความสำคัญต่อการสร้างสุขภาวะที่
เปน็ ทยี่ อมรบั และมกี ารพฒั นามาโดยตลอดทง้ั ในระดบั โลกและระดบั ประเทศ โดยความรว่ มมอื ของนานาชาติ เรม่ิ ตน้
จากการให้ความสำคัญกับยุทธศาสตร์การสาธารณสุขมูลฐาน (International Primary Health Care
Conference, 1978, Alma-Ata Kazakhstan) ท่ีเน้นการพ่ึงตนเองด้านสุขภาพ การดูแลปฐมภูมิ (Primary
C
are) และการร่วมมือกับทกุ ภาคส่วน

ต่อมายุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพ ภายใต้แนวคิดสร้างนำซ่อม โดยการออกกฎบัตรออตตาวา
(Ottawa Charter) พ.ศ.2528 ส่วนที่สำคัญประกอบด้วยยุทธศาสตร์ทั้ง 5 ประการ คือ 1) การสร้างนโยบาย
สาธารณะที่เอ้ือต่อสุขภาพโดยเฉพาะระดับท้องถ่ิน 2) การสร้างสรรค์ส่ิงแวดล้อมท่ีเอ้ือต่อการสร้างเสริมสุขภาพ
ชมุ ชน 3) การเสรมิ สรา้ งชมุ ชนสขุ ภาพดี 4) การพฒั นาทกั ษะสว่ นบคุ คลทจ่ี ำเปน็ เพอ่ื การมสี ขุ ภาพดี 5) ปรบั เปล่ียน
ร
ะบบบริการสขุ ภาพที่เปน็ การรว่ มคดิ รว่ มทำของชุมชน องค์กรท้องถนิ่ และหนว่ ยบรกิ ารสุขภาพในระดบั ชุมชน

ตอ่ มาในปี พ.ศ.2548 จากการประชมุ การส่งเสรมิ สขุ ภาพโลกในประเทศไทย ได้มกี ารออกกฎบตั รกรงุ เทพ
(Bangkok Charter) และได้เสนอแนวทางการก้าวสู่สุขภาพดีประกอบด้วยยุทธศาสตร์ 3 ประการคือ 1) การมี
กจิ กรรมการเมอื งทเ่ี ขม้ แขง็ 2) การมสี ว่ นรว่ มอยา่ งกวา้ งขวาง 3) การสรา้ งกระแสทางสงั คมอยา่ งตอ่ เนอ่ื งและยงั่ ยนื
โดยประกอบดว้ ยกจิ กรรมหลกั 5 ประการคอื 1) การสรา้ งกระแสทางสงั คมเพอื่ สขุ ภาพบนพนื้ ฐานของสทิ ธมิ นษุ ยชน

และการชว่ ยเหลือเกอื้ กลู ซ่ึงกนั และกนั 2) การลงทุนดว้ ยการกำหนดนโยบาย แนวปฏบิ ตั ิและโครงสรา้ งพ้ืนฐานทมี่ ี
ผลต่อปัจจัยกำหนดภาวะสุขภาพอย่างย่ังยืน 3) การสร้างศักยภาพ 5 ด้านได้แก่ การพัฒนานโยบาย ภาวะผู้นำ
การดำเนินงาน องค์ความรู้ และการวิจัยเพ่ือการส่งเสริมสุขภาพ 4) การสร้างพันธมิตรด้านสุขภาพ 5) การใช้
มาตรการทางกฎหมายเพื่อคุ้มครองความปลอดภัยและเกื้อกูลให้ประชาชนมีโอกาสเข้าถึงการมีสุขภาพดีอย่าง

เท่าเทียมกันและต่อมาได้บรรจุเป็นวาระแห่งโลกท่ีทุกประเทศยอมรับเพื่อนำสู่การปฏิบัติด้วยการใช้กลไกองค์กร
นานาชาติผลักดันแนวคิดและการปฏิบัติเพ่ือให้ทุกประเทศร่วมกันส่งเสริมสุขภาพอย่างจริงจังภายใต้คำขวัญ

นวตั กรรมการสร้างเสริมสุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชีพการพยาบาล :
13

“พันธมิตรแห่งโลกสู่การ ปฏิบัติเพ่ืออนาคต” รัฐบาลทุกประเทศต้องให้ความสำคัญว่า “การสร้างสุขภาพคือการ
ล
งทนุ ”

จากรายงานขององค์กรอนามัยโลกใน พ.ศ.2551 ได้เสนอแนวทางการปฏิรูประบบสุขภาพ 4 ประการ

1) การลดความเหลอื่ มลำ้ ของการเขา้ ถงึ บรกิ ารสขุ ภาพ 2) การใหบ้ รกิ ารสาธารณสขุ เนน้ ความตอ้ งการของประชาชน
ชมุ ชน 3) เน้นการสง่ เสรมิ สขุ ภาพและการปอ้ งกนั โรค 4) ส่งเสรมิ ภาวะผนู้ ำเพอื่ การเปล่ยี นแปลงพฤติกรรมสุขภาพ
ข
องบุคคล กลุ่มและการสรา้ งนโยบายเพอ่ื สขุ ภาพ

พ.ศ.2553 วชิ าชพี พยาบาลในสหรฐั อเมรกิ าไดร้ บั การสนบั สนนุ จาก Robert Wood Johnson Foundation
และสถาบนั การแพทยท์ ำการศกึ ษาเก่ียวกับอนาคตของวชิ าชพี พยาบาลในทศวรรษท่ี 21 โดยมที ิศทางในการปรบั
เปลี่ยนการปฏิบัติ การศึกษาพยาบาล ภาวะผู้นำและการวิจัยกฎหมายและจริยธรรม และการพัฒนาฐานข้อมูล
เ
พ่ือการพัฒนากำลังคน เพ่อื สนบั สนุนการปฏริ ูปนโยบายด้านสุขภาพ

ในประเทศทั่วโลกรวมถึงประเทศไทยได้เกิดการเปลี่ยนแปลงหลายด้านท้ังการเปล่ียนแปลงด้านประชากร
อัตราเกิดและอตั ราตายลดลง อตั ราผู้สูงอายุ เพมิ่ สูงขนึ้ ถึง 14% ของประชากรหรอื ประมาณ 8.3 ล้านคน สาเหตุ
การตายของประชากรไทยส่วนใหญ่เกิดจากพฤติกรรมการดำเนินชีวิต ได้แก่ การบริโภคเหล้า บุหรี่ สารเสพติด
และพฤติกรรมสุขภาพ ซึ่งส่งผลให้เกิดโรคมะเร็ง ความดันโลหิตสูง เบาหวาน อุบัติเหตุและโรคติดเช้ือ เช่น

ไข้เลอื ดออก มอื เทา้ ปาก ซ่ึงมีสถติ ิสงู ขนึ้ เรอื่ ยๆ การด่มื สุรา และสารเสพติดเป็นปจั จยั กระตนุ้ ทำใหเ้ กิดความรุนแรง
ในครอบครัวและสังคม เกิดภาวะซึมเศร้า ฆ่าตัวตาย และฆ่ากันเพ่ิมมากข้ึน ด้านเทคโนโลยี พฤติกรรมการใช้
เทคโนโลยอี ยา่ งกว้างขวางในการทำงานและการดำเนนิ ชวี ติ ทำใหเ้ ข้าถึงขอ้ มูลขา่ วสารไดอ้ ยา่ งรวดเรว็ ส่ิงแวดลอ้ ม
ทถ่ี ูกทำลายจากพฤตกิ รรมมนุษย์ เช่น การตดั ไม้ทำลายปา่ การเผาขยะส่งผลตอ่ การเกิดหมอกควนั และภาวะโลก
รอ้ น เกิดภาวะนำ้ ท่วมใหญใ่ นปี พ.ศ.2554 การเปล่ียนแปลงดา้ นนโยบาย ไดแ้ ก่ นโยบายการปฏิรูประบบสุขภาพ
เพ่ือให้เกิดความครอบคลุมและความเท่าเทียมในการเข้าถึงบริการสุขภาพ การปฏิรูปทางด้านการศึกษา ทำให้
ประชาชนมีโอกาสทางการศึกษาสูงข้ึนมีการกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่นเพื่อให้เกิดการกระจายงบประมาณสู่ท้องถิ่น
และท้องถิ่นสามารถจัดการตนเองได้ นอกจากน้ีภายในปี 2558 ประเทศไทยจะเข้าสู่ ASEAN Community ซึ่ง
ประเทศไทยมีเป้าหมายท่ีจะเป็นศูนย์กลางด้านสุขภาพของเอเชียและประเทศไทยได้กำหนดให้สุขภาพรวมอยู่ใน
ท
กุ นโยบาย (Health in All Policy)

การส่งเสริมสุขภาพ เปน็ การเพ่ิมศกั ยภาพและความสามารถให้ประชาชนปรับเปลยี่ นพฤตกิ รรมสขุ ภาพเพื่อ
สร้างสุขภาพของตนเองให้เกิดความสมดุลท้ังด้านร่างกาย จิตใจและสังคม ฐานคิดในการสร้างเสริมสุขภาพของ
ประชาชนนั้น ต้องเชื่อว่าประชาชนมีศักยภาพที่จะเรียนรู้และสามารถดูแลสุขภาพตนเอง ครอบครัวและชุมชนได้
บุคลากรสุขภาพต้องมีความเข้าใจอย่างลึกซึ้งในแนวคิดการสร้างเสริมสุขภาพ การจัดการปัจจัยที่มีผลต่อสุขภาพ

มีหลักวิชาการและมีทักษะในการนำแนวคิดสู่การปฏิบัติ การส่งเสริมสุขภาพ จะช่วยให้ประชาชนมีคุณภาพชีวิต

ทีด่ ีได้นานข้ึน ลดคา่ ใชจ้ ่ายการให้บรกิ ารสาธารณสุข ทั้งภาครัฐ เอกชนและ ประชาชน


14 : นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพภายใต้บทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

การส่งเสริมสุขภาพสามารถบูรณาการในการบริการสุขภาพทุกระดับตั้งแต่ระดับปฐมภูมิ (Primary Care)
ทั้งในระดับบุคคล ครอบครัวและชุมชน ระดับทุติยภูมิ (Secondary Care) ทั้งในระดับโรงพยาบาลชุมชน และ
ระดบั ตตยิ ภมู ิ (Tertiary Care) ระยะนจ้ี ะเนน้ การเตรยี มผปู้ ว่ ยและญาตใิ หไ้ ดร้ บั ความปลอดภยั จากภาวะแทรกซอ้ น
นอกจากนี้ผู้ป่วยบางรายท่ีมีโรคร่วมมากกว่าสองโรคข้ึนไปจะต้องได้รับการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันผลกระทบ
จากภาวะที่เกิดจากโรคร่วม ซึ่งจะรวมถึงการดูและระยะยาวในผู้ป่วยเรื้อรัง และการดูแลแบบประคับประคองใน

ผปู้ ว่ ยทรี่ กั ษาไมห่ าย ใหม้ ีคณุ ภาพชวี ิตตามภาวะสขุ ภาพและยอมรบั ได้ การใหบ้ รกิ ารจะเนน้ ท่ี “สร้างนำซ่อม และ
ซ
่อมแล้วสรา้ ง”

สำหรับประเทศไทยถึงแม้พยาบาลจะมีบทบาทหน้าท่ีตามมาตรา 4 ใน พ.ร.บ. การพยาบาลและการ
ผดุงครรภ์ ในการดูแลและช่วยเหลือเมื่อเจ็บป่วย การฟื้นฟูสภาพ การป้องกันโรคและการส่งเสริมสุขภาพ แต่ใน
สภาพความเป็นจริงในการปฏิบัติ ภาระงานส่วนใหญ่ยังเน้นการดูแลรักษาผู้เจ็บป่วย การฟ้ืนฟูสภาพมากกว่าการ
สง่ เสรมิ สขุ ภาพ เชน่ เดยี วกับผู้ปฏิบตั วิ ชิ าชีพสุขภาพอนื่ ๆ ในปจั จุบัน ขาดการบรู ณาการการส่งเสริมสขุ ภาพในการ
ให้บริการแต่ละระดับ การดำเนินการปรับเปลี่ยนให้พยาบาลมีบทบาทและสมรรถนะในการเป็นนักสร้างเสริม

สุขภาพ จงึ ต้องดำเนนิ การอยา่ งเป็นระบบครอบคลมุ กล่มุ นักศกึ ษาทอ่ี ยใู่ นหลกั สตู รพยาบาลศาสตร์ (Pre-service)
กลุ่มพยาบาลวิชาชีพที่ให้บริการอยู่ในระบบสุขภาพ (In-service) กลุ่มพยาบาลเฉพาะทางด้านต่างๆ จึงจำเป็นท่ี
สภาการพยาบาลตอ้ งสรา้ งฉนั ทามตริ ว่ มกนั เพอื่ กำหนดสมรรถนะของพยาบาลดา้ นการสง่ เสรมิ สขุ ภาพในแตล่ ะกลุ่ม
และแต่ละระดบั ของการดแู ลสุขภาพ รวมท้งั สรา้ งหลักสูตร เพอื่ พัฒนาพยาบาล นักศกึ ษาพยาบาล ให้มสี มรรถนะ
ตามที่กำหนด ท้ังน้ีต้องอาศัยเครือข่ายท่ีมีอยู่ในการสนับสนุน ทั้งจากเครือข่ายสถาบันการศึกษาพยาบาลศาสตร์
เพื่อการสร้างเสริมสุขภาพและชมรมพยาบาลชุมชนเพ่ือการสร้างเสริมสุขภาพที่ สสส.ได้ให้การสนับสนุนอย่าง

ต่อเน่ืองตลอดมา ทำให้เกิดกรณีตัวอย่างดีๆอย่างมากมายสามารถนำมาใช้หรือพัฒนาเป็น Best Practices ใน
แต่ละระดับและนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดในการเรียนรู้และการพัฒนาศักยภาพของพยาบาลให้เกิดสมรรถนะ

ตามท่กี ำหนด โดยกระบวนการมสี ว่ นร่วมของทุกฝ่าย

สภาการพยาบาลเป็นองค์กรวิชาชีพที่มีบทบาทหน้าท่ีตามมาตรา 8 ใน พรบ.วิชาชีพการพยาบาลและการ
ผดุงครรภ์ และมีหน้าท่ีสำคัญในการให้ความเห็นชอบหลักสูตรวิชาชีพการพยาบาลและรับรอง เพ่ือเสนอต่อคณะ
กรรมการการอดุ มศกึ ษา ใหก้ ารรบั รองหลกั สตู รและรบั รองวทิ ยฐานะของสถาบนั ปจั จบุ นั ในประเทศไทยมพี ยาบาล
วชิ าชพี กวา่ 170,000 คน ซง่ึ ประมาณ 85% ของสมาชิกสภาการพยาบาล ทำหนา้ ท่ีให้บริการสุขภาพซึ่งกระจาย
อยใู่ นหนว่ ยงานทั้งภาครัฐและเอกชน และองคก์ รปกครองส่วนท้องถ่ิน มีสมาคม, ชมรมรวม 84 องคก์ ร, มีสถาบนั
การศึกษาจำนวน 82 แห่ง จัดการศึกษาต้ังแต่ระดับปริญญาตรีถึงปริญญาเอก ในแต่ละปีสามารถผลิตพยาบาล
ระดับปริญญาตรีได้ 8,000 คน ปริญญาโทประมาณ 600 คน และปริญญาเอกปีละ 30 คน รวมท้ังมีหลักสูตร

ฝกึ อบรมเฉพาะทาง 4 เดอื น ณ ปจั จบุ นั มี 40 สาขา มผี ผู้ า่ นการอบรมแลว้ 36,000 คน ซงึ่ จะเหน็ ไดว้ า่ ประเทศไทยมี
ทุนทางสุขภาพและสังคมเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพอยู่มาก หากการใช้ทรัพยากรเหล่าน้ีได้อย่างเกิดประโยชน์

นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล :
15

สงู สุด โดยการมสี ว่ นรว่ มและสนับสนนุ จากหน่วยงานทเี่ กยี่ วข้องอย่างเป็นรูปธรรมจะทำให้พยาบาลปฏิบตั ิบทบาท
ใ
นการส่งเสริมสขุ ภาพใหโ้ ดดเด่น และสอดคล้องกบั ทิศทางการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพให้บรรลเุ ปา้ หมายได
้
สภาการพยาบาลร่วมกับภาคเี ครือข่ายองคก์ รวิชาชีพพยาบาลทว่ั ประเทศได้แก่ เครือข่ายสถาบนั การศึกษา
พยาบาล ฝา่ ยการพยาบาล ผแู้ ทนสภาการพยาบาลประจำจงั หวดั สมาคมพยาบาลแหง่ ประเทศไทยในพระราชปู ถมั ภ์
และเครอื ขา่ ย 5 ภาค ชมรมพยาบาลเฉพาะทางฯ ใน ภาคเหนอื ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื ภาคกลาง ภาคตะวนั ออก
และภาคใต้ จึงได้จัดให้มีการดำเนินโครงการขับเคล่ือนวิชาชีพการพยาบาลเพ่ือการสร้างเสริมสุขภาพ โดยมี
วัตถุประสงค์ 1) เพ่ือพัฒนาสมรรถนะของพยาบาลวิชาชีพด้านการสร้างเสริมสุขภาพ 2) เพื่อพัฒนานักศึกษา
พยาบาลและพยาบาลวชิ าชพี ใหเ้ ปน็ นกั สรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ และ 3) เพอื่ ขบั เคลอ่ื นใหอ้ งคก์ รวชิ าชพี และภาคเี ครอื ขา่ ย

วชิ าชีพยาบาลใหม้ บี ทบาทโดดเด่นดา้ นการสรา้ งเสรมิ สุขภาพ

สำหรับการสังเคราะห์นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพ กรณีศึกษา 5 พ้ืนท่ี เป็นรายงานท่ีสะท้อนถึงการ
ปฏบิ ตั ทิ เี่ ปน็ ตวั อยา่ งทดี่ หี รอื นวตั กรรมในการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพในแตล่ ะระดบั ทงั้ ระดบั ปฐมภมู ิ ทตุ ยิ ภมู ิ และตตยิ ภมู ิ
ทั้งนี้ได้มีการคัดเลือกจากการปฏิบัติที่เป็นตัวอย่างที่ดีหรือนวัตกรรมในการสร้างเสริมสุขภาพในแต่ละระดับทั้ง
ระดบั ปฐมภมู ิ ทตุ ิยภูมิ และตตยิ ภูมิ จากพืน้ ที่ 77 จงั หวดั ทวั่ ประเทศ


16 : นวตั กรรมการสร้างเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

นวตั กรรม

การสรา้ งเสริมสุขภาพ


- ก ร ณี ศึ ก ษ า -


ภาคตะวันออก

เฉยี งเหนือ

กรณีศกึ ษา
สขุ กายสบายใจเม่อื ใกลว้ สิ ญั ญี

นวตั กรรมที่ 1
โรงพยาบาลสรรพสทิ ธิประสงค์ อ.เมือง จ.อบุ ลราชธานี



บทนำ


โรงพยาบาลสรรพสิทธิประสงค์มีผู้ป่วยมารับการผ่าตัดใหญ่มากกว่า 2,500 ราย/ ปี กระบวนการทำงาน
เดิมของวิสัญญีพยาบาลจะมีการประเมินและการเตรียมผู้ป่วยก่อนการผ่าตัดซึ่งจะจัดบริการในช่วงตอนบ่ายของ
วันก่อนผ่าตัด ผลจากการให้บริการเตรียมความพร้อมแบบเดิม พบว่า ผู้ป่วยมีอัตราการเล่ือน/งดผ่าตัดจาก

ความเสี่ยงต่อการให้ยาระงับความรู้สึกสูงถึง ร้อยละ 21 ของการเลื่อนผ่าตัดทั้งหมด นอกจากน้ีผู้ป่วยและญาต
ิ
ยังมคี วามวติ กกงั วลเกยี่ วกบั การผา่ ตดั จงึ นำสกู่ ารพฒั นาเพอ่ื ปรบั เปลยี่ นรปู แบบการบรกิ ารสขุ ภาพ ดว้ ยการประเมิน
และเตรยี มผปู้ ว่ ยสำหรบั ให้ยาระงับความรสู้ ึก ภายใต้ “โครงการสขุ กายสบายใจ เมอ่ื ใกลว้ ิสญั ญีหรอื คลินกิ วสิ ัญญี
ส
รรพสิทธ์” ดำเนนิ งานตามกรอบยุทธศาสตร์การสรา้ งเสริมสุขภาพ ดงั นี้




1. องค์ประกอบของนวัตกรรมทางการพยาบาล


กับการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ


นวัตกรรมโครงการสุขกายสบายใจเม่ือใกล้วิสัญญีโรงพยาบาลสรรพสิทธิประสงค์ จังหวัดอุบลราชธานี

มีองค์ประกอบสำคัญของการนวัตกรรม 5 ประเด็น ได้แก่ พยาบาลนักพัฒนานวัตกรรมทางการพยาบาล การ
ดำเนนิ งานและกจิ กรรมของนวตั กรรม เครอ่ื งมอื สำหรบั ใชใ้ นการดำเนนิ งานของนวตั กรรม การใชข้ อ้ มลู ทรพั ยากร

ใ
นการสนับสนนุ และมเี สน้ ทางการพฒั นานวตั กรรม ดงั น้
ี
1) พยาบาลนักพัฒนานวัตกรรมทางการพยาบาล มีวิสัญญีพยาบาลเป็นผู้พัฒนานวัตกรรม ซ่ึงเป็น
พยาบาลวชิ าชพี ทผี่ า่ นการอบรมพยาบาลวสิ ญั ญแี ละเปน็ ทมี ทมี่ ปี ระสบการณก์ ารทำงานวสิ ญั ญพี ยาบาล อยา่ งนอ้ ย

3 ปี เริ่มต้นจากเห็นสภาพปัญหาจาการทำงานของพยาบาลวิสัญญี เช่น การเล่ือนผ่าตัดหรือมีการงดผ่าตัด

อัตรากำลังไม่เพียงพอไปเยี่ยมผู้รับบริการก่อนวันผ่าตัดท่ีหอผู้ป่วยใน ผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการท่ีรายงาน
ล่าช้า เป็นต้น ปัญหาเหล่านี้นำสู่การประชุมปรึกษาหารือการแก้ปัญหาในระดับทีมวิสัญญีเพ่ือหาแนวทางการ
จัดการปัญหา โดยการปรับบริการเดิมเป็นการจัดบริการเตรียมผู้ป่วยในการให้ยาระงับความรู้สึกในคลินิกผู้ป่วย
นอก ดำเนินงานภายใต้โครงการสุขภายสบายใจเม่ือใกล้วิสัญญีหรือคลินิกวิสัญญีสรรพสิทธ์ิและเชื่อมประสานหา

ผ้รู ่วมดำเนินการ จากหนว่ ยอ่ืน 5 หน่วยงาน ได้แก่ 1) แผนกผู้ป่วยนอกซงึ่ ร่วมดำเนินการโดยการเก็บขอ้ มูลระยะ

18 : นวตั กรรมการสร้างเสริมสุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

เวลา ข้ันตอนการมารับบริการเพื่อจัดทำ Flowchart ร่วมกับทีมวิสัญญีพยาบาลและการส่งต่อผู้รับบริการจาก
แผนกผู้ป่วยนอกไปยังคลินิกวิสัญญี 2) เจ้าหน้าท่ีห้องตรวจปฏิบัติการ พยาบาลนักพัฒนาได้ประสานให้เกิดการ
รายผลการตรวจทางห้องปฏิบัติสำหรับผู้มารับบริการผ่าตัดให้รายผลภายใน 1 ช่ัวโมง 3) ทีมวิสัญญีแพทย
์
และศัลยแพทย์ ทรี่ ่วมจัดทำแนวปฏบิ ัติ (Clinical practice guideline : CPG) และวางแผนการดแู ลผ้ปู ว่ ยร่วมกัน
และ4) เจ้าหน้าที่ห้องตรวจสอบสิทธิการรักษา ร่วมให้ข้อมูลเก่ียวกับสิทธิการรักษาแก่ผู้รับบริการท่ีต้องการทราบ
เกี่ยวกับสิทธิการรักษาเพิ่มเติม นอกจากนี้ยังมีผู้เก่ียวข้องท้ังภาคเอกชนท่ีเคยเป็นผู้มารับบริการได้บริจาค

งบประมาณในการจดั ซอื้ อปุ กรณส์ ำหนกั งาน ทมี บรกิ ารโรงพยาบาลทสี่ นบั สนนุ สถานทแี่ ละบคุ คลากรรว่ มดำเนนิ งาน
มีนโยบายการให้จัดบริการสุขภาพในคลินิกวิสัญญีได้ ส่งผลลัพธ์และผลกระทบต่อผู้มาใช้บริการและครอบครัว


ซึ่งครอบคลุมทกุ กลุ่มประชากร ทุกสถานะสุขภาพ ทกุ เพศทุกวยั

2) การดำเนินงานและกิจกรรมของนวัตกรรม การพัฒนานวัตกรรมเร่ิมต้นจากการวิเคราะห์ปัญหาของ
การเลื่อนหรอื งดผ่าตดั การมคี วามวติ กกงั วลของผู้ป่วยและญาตเิ กย่ี วกบั การผา่ ตดั จากการไม่ได้เตรียมความพรอ้ ม
ก่อนการได้รับยาระงับความรู้สึก จากน้ันได้มีการศึกษาช่องทางการออกแบบบริการสุขภาพร่วมกับทีมสหสาขา
วิชาชีพ การลงมือพัฒนาแนวทางการทำงานร่วมกับสหสาขาวิชาชีพด้วยการจัดทำ Flow chart การจัดทำ

แนวปฏบิ ตั ิ (Clinical practice guideline : CPG) และพัฒนาระบบฐานข้อมลู มีการปรับบริการสขุ ภาพดว้ ยการ
จัดบริการแบบคลินิกผู้ป่วยนอก ประกอบด้วย การประเมินความพร้อม การให้คำแนะนำในการปฏิบัติตัวก่อน


และหลังผ่าตดั การส่งต่อขอ้ มลู แกท่ มี สขุ ภาพกรณีพบความเสย่ี งในการให้ยาระงับความรสู้ ึก

3) เครื่องมือสำหรับใช้ในการดำเนินงานของนวัตกรรม ประกอบด้วย แบบซักประวัติและประเมิน

สภาพร่างกายทีมวิสัญญีพยาบาลใช้แบบประเมินเดิมของโรงพยาบาล การดำเนินงานมีการจัดทำ Flow chart
ร่วมกับแผนกบริการผู้ป่วยนอก การจัดทำแนวปฏิบัติ (Clinical practice guideline : CPG) ร่วมกับ

ทีมวิสัญญีแพทย์และศัลยแพทย์ การพัฒนาระบบฐานข้อมูลจากการเขียนข้อมูลท่ีต้องการและประสานแพทย์
วิสัญญีท่ีมีความสามารถในการเขียนโปรแกรมเป็นผู้เขียนโปรแกรม นอกจากน้ียังมีส่ือการสอนด้วยวีดีทัศน์ด้วย
ทฤษฎีการรับสมรรถนะตนเอง (Self-efficacy theory) เนื้อหาได้จากการทบทวนวรรณกรรมและบางส่วนได้รับ
ความอนุเคราะห์จากภาควิชาวิสัญญี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยและจากหน่วยงานต่างๆ ในโรงพยาบาล เช่น

เคร่ืองระงบั อาการปวดดว้ ยตนเอง แผน่ พับ เปน็ ต้น

4) การใช้ข้อมูล พบว่า ทีมวิสัญญีพยาบาลมีการใช้ข้อมูลจาก 2 ส่วน คือ 1) ข้อมูลจากการศึกษา
สถานการณ์ปัญหาและความต้องการ จากแบบสอบถามที่พัฒนาข้อคำถามจาการสนทนากลุ่มผู้มารับบริการที่
แผนกผู้ป่วยนอกและพยาบาลวิสัญญีที่มีประสบการณ์การไปเยี่ยมผู้รับบริการท่ีหอผู้ป่วย สนทนากลุ่มละ 7 คน
นำขอ้ มลู มาออกแบบข้อคำถามจากน้นั นำไปทดลองใช้กับผู้รับบรกิ ารทรี่ อคอยการผ่าตัด จำนวน 12 คน นำไปเก็บ
ข้อมูลจริง 40 คน พบปัญหาและความต้องการส่วนใหญ่คือ ต้องการข้อมูลในการเตรียมตัวและมีความวิตกกังวล
เกี่ยวกับการวางยาสลบแล้วไม่ฟื้น ทีมวิสัญญีพยาบาลจึงนำข้อมูลท่ีได้สู่การพูดคุยหาแนวทางแก้ไขท่ีเป็นไปได้


กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือ :
19

2) ระบบฐานข้อมูล ที่มีการบันทึกไว้เป็นสถิติเป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจของทีมในการปรับปรุงบริการ

สุขภาพและมีการนำข้อมลู นำเสนอในทมี การดูแลโดยสหสาขาวิชาชพี (Patient care term : PCT)

5) ทรัพยากรในการสนับสนนุ การดำเนินงานดังกลา่ วจำเป็นต้องมีการใชง้ บประมาณ สถานที่ อุปกรณ์ใน
การดำเนินงาน โดยในครั้งน้ีได้รับการสนับสนุนสถานท่ี บุคลากร นโยบายสนับสนุนการดำเนินงานจากโรง
พยาบาลสรรพสิทธิประสงค์ การสนับสนุนจากภาคเอกชนซ่ึงเป็นผู้ที่เคยมารับบริการท่ีคลินิกวิสัญญีมอบเงิน

บริจาคเพื่อจัดซ้อื อปุ กรณส์ ำนกั งาน

สำหรับเส้นทางการพัฒนานวัตกรรมของโครงการสุขกายสบายใจเม่ือใกล้วิสัญญีโรงพยาบาลสรรพสิทธิ
ประสงค์ มีเส้นทางการพัฒนามาเป็นระยะเวลา 7 ปี มีรายละเอียดของเส้นทางการพัฒนา ดังแผนภาพที่ 1

ท่ีสะท้อนให้เห็นสถานการณ์ท่ีเป็นสาเหตุให้มีการจัดกิจกรรมที่ตอบสนองและผลลัพธ์/ผลผลิตของการดำเนินการ
3
ระยะ ดงั นี้

• ระยะเริม่ คิด (พ.ศ.2543 – 2550) แบง่ เปน็ 2 ระยะ คือ ระยะเริ่มตน้ (พ.ศ.2543 – 2547) เน่อื งด้วย
การมีสถานการณ์ของทีมวิสัญญีพยาบาลท่ีเห็นปัญหาการที่ผู้ป่วยมารับบริการผ่าตัดมีการงดเลื่อนผ่าตัดจากการ

เตรียมผู้ป่วยไม่พร้อมเมื่อวิสัญญีพยาบาลไปเย่ียมประเมินท่ีหอผู้ป่วยแต่ผลตรวจทางห้องปฏิบัติการได้ช่วงเที่ยงคืน
หรือบางคร้ังพบผลตรวจท่ีผิดปกติไม่ทราบจะไปรายงานวิสัญญีอย่างไรเพราะยังไม่มีระบบรองรับจำเป็นต้องผ่าตัด
ทั้งท่ีผู้ป่วยอาจมีความเสี่ยงเนื่องจากไม่อยากงดหรือเลือนผ่าตัดซึ่งจะส่งผลให้เกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัด
กิจกรรมที่ตอบสนอง มีการพัฒนาระบบเยี่ยมก่อนผ่าตัด โดยการจัดบริการพยาบาล 3 กรณี ได้แก่ 1) การไป

เยี่ยมผู้รับบริการในช่วงบ่ายของทุกวัน โดยจะมีวิสัญญีพยาบาลเจ้าของห้องท่ีผู้ป่วยจะเข้าผ่าตัดเป็นผู้ไปเย่ียม

2) มอบหมายให้วิสัญญีพยาบาลที่ประจำห้องพักฟื้นหรือวิสัญญีพยาบาลที่ว่างไปเย่ียมแทน 3) มอบหมายให้
วิสญั ญพี ยาบาลเยี่ยมเฉพาะรายทม่ี โี รคร่วมหรือผ่าตดั ใหญ่ ผลผลติ /ผลลพั ธ์ ยงั ไม่ประสบผลสำเรจ็ ยงั มีผูป้ ่วยต้อง
ถูกงดหรือเล่ือนผ่าตัด การเย่ียมประเมินก่อนผ่าตัดยังไม่ครอบคลุม ตารางผ่าตัดออกช้ามีเวลาไม่เพียงพอในการ
เย่ียมประเมินขาดการให้ข้อมูลและการสร้างสัมพันธภาพท่ีดีกับผู้ป่วย ระยะต่อมา (พ.ศ.2548 – 2550) เร่ิมมี
การประชุมทีมของพยาบาลวิสัญญีต้องการหาแนวทางในการแก้ปัญหาที่ดำเนินการ ประเมินผู้ป่วยหน้าห้องรอ
ผ่าตัดก่อนเข้าห้องผ่าตัด ดำเนินกิจกรรมโดย ประเมินผู้ป่วยหน้าห้องรอผ่าตัดก่อนเข้าห้องผ่าตัดใช้กระบวนการ
การวิจัยเชิงปฏิบัติ โดยการเริ่มมีการประชุมทีม การสำรวจปัญหาและความต้องการของผู้ป่วยที่มารอคอยการ
ผ่าตัดท่ีโรงพยาบาล การสังเกตผู้ป่วยท่ีมารับบริการต้ังแต่ที่หน่วยบริการผู้ป่วยนอก (OPD) ผลผลิต/ผลลัพธ์
บริการสะดวกมากย่ิงขึ้นแต่ยังไม่สามารถตอบสนองปัญหาและความต้องการของผู้รับบริการได้ทันที การให้ข้อมูล
ไ
ม่ครอบคลมุ และขาดประสิทธผิ ล

• ระยะเรม่ิ พฒั นา (พ.ศ.2551 – 2553) แบง่ เปน็ 2 การดำเนนิ งาน คอื พ.ศ.2551 เปน็ ระยะแรก พบวา่
จากสถานการณ์พยาบาลวิสัญญีจึงมีแนวคิดใหม่ “คิดนอกกรอบ” ทำงานแก้ปัญหาเชิงรุก กิจกรรมที่ตอบสนอง

20 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพภายใต้บทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

ได้เชิญชวนทีมวิสัญญีพยาบาล วิสัญญีแพทย์และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องมีการดำเนินงานเชิงรุก คือ “โครงการสุขกาย
สบายใจเม่ือใกล้วิสัญญี หรือคลินิกวิสัญญี (OPD)” ประเมินและเตรียมความพร้อมผู้ป่วยทางด้านร่างกายและ
จติ ใจลว่ งหนา้ กอ่ นถึงวนั นดั ผา่ ตัด ผลผลติ /ผลลพั ธ์ ผ้ปู ว่ ยไดร้ ับการประเมนิ จากทีมวิสัญญไี ด้จำนวนมากขน้ึ ผูป้ ่วย
ได้ข้อมูลจากการมีเวลาตอบข้อซักถามของพยาบาลทำให้ผู้ป่วยเข้าใจข้ันตอนและให้ความร่วมมือขณะได้ยาระงับ
ความรู้สึก ระยะต่อมา (พ.ศ.2552 – 2553) ระหว่างการดำเนินการมีสถานการณ์ปัญหาคือการให้บริการยังไม่
ครอบคลุมกล่มุ ผู้ป่วยเดก็ ผปู้ ว่ ยศัลยกรรมกระดกู วิสัญญีพยาบาลจึงตอ้ งการพัฒนาเป็นแนวทางการปฏิบัตติ อ้ งการ
พัฒนาระบบบริการให้ดีข้ึน กิจกรรมท่ีตอบสนอง เริ่มให้บริการในผู้ป่วยเด็กที่เข้ามารับบริการผ่าตัดเตรียมเด็ก

พอ่ แมเ่ ดก็ โดยการใหด้ วู ดี ที ศั นช์ มอปุ กรณท์ เ่ี กยี่ วกบั การใหย้ าระงบั ความรสู้ กึ แผน่ พบั การใหค้ ำแนะนำจากพยาบาล
วิสัญญีมีการนำเครื่องควบคุมให้ยาระงับปวดได้ด้วยตนเอง (Patient-Controlled Analgesia : PCA) มาช่วยใน
การลดความปวดหลังผ่าตัดและการประเมินระดับความปวด (pain score) ผลผลิต/ผลลัพธ์ มีระบบประสานให้
เกิดการจัดการผู้ป่วยที่มีปัญหาสุขภาพก่อนผ่าตัดให้ได้รับการแก้ไขก่อนวันท่ีผู้ป่วยจะเข้านอนในโรงพยาบาล การ
ปรึกษาปัญหาผู้ป่วยทางโทรศัพท์ส่งผลทำให้ผู้รับบริการรู้สึกปลอดภัย การลดภาวะแทรกซ้อนและลดการเล่ือน
หรืองดผา่ ตดั โดยสง่ ข้อมลู ย้อยกลบั ใหศ้ ลั ยแพทย์พิจารณาเลอื่ นผ่าตัดห้องตรวจผ้ปู ่วยนอก (OPD) กอ่ นที่ผปู้ ่วยจะ
นอนโรงพยาบาล มแี นวทางในการปฏบิ ัติงาน (clinical practice guideline: CPG) ท่ชี ดั เจนและมีการจดั บรกิ าร

ครอบคลมุ ทุกประชากรเป้าหมาย

• ระยะเกิดของจริง (พ.ศ.2554 – ปัจจุบัน) เนือ่ งด้วยการมีสถานการณ์การบันทกึ ขอ้ มลู ผู้ป่วยและการให้
บริการยังไม่เป็นระบบและต้องการเผยแพร่ผลงานและสร้างชื่อเสียงแก่องค์กร กิจกรรมที่ตอบสนอง พัฒนาระบบ
การเก็บข้อมูลจากเล่มเวชระเบียนเป็นการนำใช้โปรแกรมเอ็กเซล (excel) ปัจจุบันใช้โปรแกรมไมโครซอฟท์
แอคเซส (Microsoft Access)และเผยแพร่ผลงานให้กับองค์กรท่ีเก่ียวข้อง ผลผลิต/ผลลัพธ์ มีระบบข้อมูลท่ีทัน
สมัยและนำใช้ได้ ผลงานได้นำเสนอในเวทีระดับนานาชาติและได้รับการคัดเลือกให้ส่งผลงานเข้าประกวดของ
องค์การสหประชาชาติ ขยายเครือข่ายโรงพยาบาลการนำรูปแบบของนวัตกรรมนำไปประยุกต์ใช้จำนวน 3 แห่ง
คือ รพ.อยธุ ยา รพ.เดชอุดมและรพ.วารนิ ชำราบ นอกจากนยี้ งั เปน็ แหลง่ ศึกษาดูงานของอกี หลายโรงพยาบาล




กรณีศกึ ษา ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื :
21

22 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล
õćóìĊę đÿšîìćÜÖćøóĆçîćîüêĆ ÖøøöēÙøÜÖćøÿč×Öć÷ÿïć÷ĔÝđöĂČę ĔÖúüš ÿĉ ĆââĊĀøĂČ ÙúĉîÖĉ üÿĉ âĆ âĊÿøøóÿĉìíŤ

ÿćđĀ čê ÿëćîÖćø Ťè Ļ đĀîĘ ðŦâĀćÖćøìĊñę Ďðš üś ÷öćøïĆ ïøĉÖćøñćŠ êéĆ öÖĊ ćø Ļ đøöęĉ öĊÖćøðøąßčö Ļ öĒĊ îüÙĉéĔĀöŠ ĶÙéĉ Ļ ÖćøĔĀšïøÖĉ ćø÷ĆÜĕöŠ Ļ ×Ăš öúĎ ñðĎš üś ÷Ēúą
ÜéđúČęĂîñŠćêĆéÝćÖÖćøđêø÷Ċ öñšðĎ üś ÷ĕöŠóøĂš ö ìöĊ ×ĂÜó÷ćïćú îĂÖÖøĂïķ ìćĞ Üćî ÙøĂïÙúöč ÖúöŠč ñðšĎ üś ÷ ÖćøĔĀšïøÖĉ ćø÷ĆÜĕöŠ
üÿĉ âĆ âĊêšĂÜÖćøĀć ĒÖðš ŦâĀć đßĉÜøčÖ×ĂÜ đéĘÖ ñðšĎ üś ÷ýĆú÷Öøøö đðîŨ øąïï
Ļ ĕðđ÷÷Ċę öðøąđöîĉ ìęĊĀĂñšðĎ üś ÷ ĒêŠñúêøüÝìćÜ ĒîüìćÜĔîÖćøĒÖš ìĊöüÿĉ âĆ âĊ ÖøąéÖĎ
ĀĂš Üðäïĉ êĆ Öĉ ćøĕéšßüŠ ÜđìĊę÷ÜÙîČ ĀøČĂïćÜÙøÜĆĚ ðâŦ ĀćìĊéę ĞćđîĉîÖćø Ļ êĂš ÜÖćøđñ÷ĒóøŠ
óïñúêøüÝìĊñę ĉéðÖêĉ ĕöìŠ øćïÝąĕðøć÷Üćî ĕéšÿąéüÖ Ļ óïĒîüìćÜĔîÖćø Ļ êĂš ÜÖćøóçĆ îćđðîŨ ñúÜćî Ēúąÿøćš Ü
üÿĉ ĆââĔĊ Ùø đóøćą÷ĆÜĕöŠöøĊ ąïïøĂÜøïĆ ĒÖðš ŦâĀćĔîóČîĚ ìęĊ ĒîüìćÜÖćøðäïĉ Ćêĉ ßęĂČ đÿĊ÷ÜĒÖĂŠ ÜÙŤÖø
ĂęČîÝćÖÖćøìïìüî
Ļ ÝćĞ đðŨîêšĂÜñćŠ êéĆ ìĚÜĆ ìęñĊ Ďšðśü÷ĂćÝöĊÙüćöđÿ÷ęĊ Ü üøøèÖøøö Ļ êĂš ÜÖćøóĆçîćøąïï ðÝŦ ÝčïĆî
đîĂČę ÜÝćÖĕöĂŠ ÷ćÖÜéĀøĂČ đúČĂîñŠćêéĆ àċÜę ÝąÿÜŠ
ñúĔĀšđÖéĉ õćüąĒìøÖàšĂî 2551 đøĉöę óĆçîć ïøĉÖćøĔĀšéĊ×îċĚ đÖĉé×ĂÜÝøĉÜ
ó ý đøĉęöÙĉé


ĉÖÝÖøøöìĊęêĂïÿîĂÜ Ļ ó÷ć÷ćöóĆçîćøąïïđ÷ęĊ÷öÖĂŠ îñŠćêĆé ĕðđ÷÷ęĊ ö Ļ ðøąđöîĉ ñĎšðśü÷ĀîšćĀšĂÜ Ļ éĞćđîĉîÜćîđßĉÜøÖč ÙĂČ Ļ đøöęĉ ĔĀïš øÖĉ ćøĔîñĎšðśü÷đéĘÖìęĊđ×ćš öć Ļ óçĆ îćøąïïÖćøđÖïĘ
ĔîߊüÜïćŠ ÷×ĂÜìÖč üĆîēé÷üĉÿâĆ âĊó÷ćïćú øĂñćŠ êĆéÖŠĂîđךćĀšĂÜ ēÙøÜÖćøÿ×č Öć÷ øĆïïøÖĉ ćøñŠćêéĆ đêø÷Ċ öđéĘÖ óŠĂĒöŠ ךĂöĎúÝćÖđúöŠ đüß
đÝćš ×ĂÜĀšĂÜìęĊñĎðš śü÷ÝąđךćñŠćêéĆ đðŨîñĎšĕðđ÷Ċę÷ö ñćŠ êéĆ ÿïć÷ĔÝđöĂęČ ĔÖúüš ÿĉ Ćââ Ċ đéĘÖēé÷ÖćøĔĀšéĎ 7$% éĎĂčðÖøèŤìęĊ øąđï÷Ċ îđðîŨ ēðøĒÖøö
ĀøČĂÙúĉîÖĉ üĉÿâĆ âĊ 01%
đÖ÷ęĊ üÖĆïÖćøĔĀ÷š ćøąÜïĆ ÙüćöøšÿĎ ċÖ FYDFM ĒúąðŦÝÝčïĆî
Ļ öĂïĀöć÷ĔĀšüĉÿâĆ âóĊ ÷ćïćúìðĊę øąÝćĞ ĀĂš Ü Ļ ĔßšÖøąïüîÖćøÖćøüÝĉ ÷Ć ĒñŠîóïĆ ÖćøĔĀšÙćĞ ĒîąîĞćÝćÖ đðŨîēðøĒÖøö NJDSP
óÖĆ ôŚîŪ ĀøČĂüĉÿĆââóĊ ÷ćïćúìĊęüćŠ Üĕðđ÷Ċę÷öĒìî đßĉÜðäĉïĆêēĉ é÷Öćøđøęöĉ öĊ Ļ ðøąđöîĉ ĒúąđêøĊ÷öÙüćö ó÷ćïćúüÿĉ ĆââĊ TPGU BDDFTT
Öćøðøąßöč ìöĊ ĒúąÖćø óøĂš öñðšĎ üś ÷ìćÜéćš î
Ļ öĂïĀöć÷ĔĀšüĉÿĆââĊó÷ćïćúđ÷Ċ÷ę öđÞóćąøć÷ ÿĆöõćþèŤ ÖćøÿÜĆ đÖê øŠćÜÖć÷ĒúąÝĉêĔÝúŠüÜ Ļ öÖĊ ćøîĞćđÙøČęĂÜ 1$" öćߊü÷Ĕî Ļ đñ÷ĒóøñŠ úÜćîĔĀÖš ïĆ
ìęĊöĊēøÙøüŠ öĀøČĂñŠćêĆéĔĀ⊠ñĎðš üś ÷ìęöĊ ćøĆïïøÖĉ ćø Āîćš ÖĂŠ îëċÜüĆîîéĆ ñćŠ êĆé ÖćøúéÙüćöðüéĀúÜĆ ñŠćêĆé ÿĂî ĂÜÙŤÖøìĊęđÖĊę÷üךĂÜ
Öćøðøąđöĉî QBJO TDPSF
êĆÜĚ ĒêŠìĊ ę 01% Ļ ÝéĆ ìćĞ ĒîüìćÜĔîÖćøðäïĉ êĆ Üĉ ćî $1(


Ļ ÷ÜĆ ĕöðŠ øąÿïñúÿĞćđøĘÝ Ļ ñšðĎ śü÷ĕéšøĆïÖćøðøąđöîĉ Ļ öĊøąïï×Ăš öúĎ ìĊęìîĆ
Ļ ÿąéüÖĒêĒŠ Öðš ŦâĀć ÝćÖìĊöüĉÿâĆ âĕĊ éš Ļ öĊøąïïÖćøðøċÖþćðŦâĀć ÿö÷Ć ĒúąîćĞ Ĕßĕš éš
ñúñúĉê ñú Ćúó Ťí Ļ ÷ÜĆ öñĊ ðšĎ śü÷êĂš ÜëĎÖÜé ĀøČĂđúĂČę îñćŠ êĆé ñðĎš üś ÷ĕöŠìĆî ĕéך Ăš öúĎ ÝćĞ îüîöćÖ×ċîĚ ñðšĎ śü÷ìćÜēìøýóĆ ì Ť ìćĞ ĔĀšñĎðš üś ÷
Ļ Öćøđ÷Ċ÷ę öðøąđöĉîÖĂŠ îñćŠ êéĆ ÷ÜĆ îĂš ÷ ĕöŠÙøĂïÙúčö×ćé Ļ ñĎšðśü÷ĕéš×šĂöúĎ ÝćÖöĊ ðúĂéõ÷Ć úéĒìøÖàĂš î Ēúą Ļ îćĞ đÿîĂĔîÜćîðøąßöč
Ļ êćøćÜñŠćêĆéĂĂÖßšć ðøąÿìĉ íñĉ ú đüúćêĂï×Ăš àĆÖëćö úéÖćøđúęČĂîĀøĂČ ÜéñŠćêĆé îćîćßćêĉ
Ļ öĊđüúćĕöŠđó÷Ċ ÜóĂĔîÖćøđ÷ę÷Ċ öðøąđöîĉ ìćĞ ĔĀñš Ďðš śü÷đךćĔÝ Ļ đÖĉéĒîüìćÜĔîÖćøðäĉïêĆ ĉÜćî
Ļ ×ćéÖćøĔĀš×šĂöúĎ ĒúąÿöĆ óîĆ íõćóìęéĊ ĊÖĆïñĎšðüś ÷ Ļ öÖĊ ćøÿøćš Ü ŴPX DIBSU ×ĆĚîêĂî ĒúąĔĀÙš üćö $1(
ìęßĊ ĆéđÝî Ļ ĕéöš ēĊ ĂÖćÿĕðîćĞ đÿîĂ
ĔîÖćøðäïĉ ĆêÜĉ ćî øŠüööĂČ ×èąĕé÷š ćøąÜĆï ñúÜćîìÖĊę øčÜđïĂøŤúĉî

ÙüćöøšĎÿÖċ Ļ ×÷ć÷đÙøĂČ ×Šć÷ĕéš
ÝĞćîüî øó

2. กระบวนการพัฒนานวตั กรรมและการจดั การ


เพ่ือการนำใชแ้ ละพัฒนา


นวัตกรรมโครงการสุขกายสบายใจเม่ือใกล้วิสัญญีหรือคลินิกวิสัญญีสรรพสิทธ์ จำเป็นต้องอาศัยการ
ประสานการทำงานหลายหน่วยบริการในโรงพยาบาล เช่น หน่วยบริการผู้ป่วยนอก ศัลยแพทย์ วิสัญญีแพทย์/
พยาบาล พยาบาลแผนกผู้ป่วยนอก เจ้าหน้าที่ห้องตรวจปฏิบัติการ เป็นต้น การจัดการงานและกิจกรรมของทีม
วสิ ญั ญพี ยาบาลตอ้ งอาศยั ศกั ยภาพของพยาบาลในการจดั การงาน จากเสน้ ทางกอ่ เกดิ กระบวนการพฒั นานวตั กรรม

ใน 3 ระยะ ไดแ้ ก่ 1) เหน็ สภาพปญั หา 2 ) การทา้ ทายความคดิ และออกแบบบรกิ ารสขุ ภาพ และ 3) การดำเนนิ การ

พฒั นาและปรับปรงุ การดำเนินงาน อธิบายไดด้ ัง แผนภาพที่ 2


กรณีศกึ ษา ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื :
23

24 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล
ภาพท่ี 2 แผนภาพความคดิ นวตั กรรมโครงการสขุ กายสบายใจเมอ่ื ใกล้วสิ ญั ญีหรอื คลนิ กิ วสิ ญั ญีสรรพสิทธ์


ÿ×č Öć÷ÿïć÷ĔÝđöĂęČ ĔÖúüš ÿĉ âĆ â Ċ ēøÜó÷ćïćúÿøøóÿìĉ íðĉ øąÿÜÙŤ Ý ĂčïúøćßíćîĊ

2543 ĶđøęĉöÙéĉ ķ Ķđøĉöę óĆçîćķ 2550 ĶđÖéĉ ×ĂÜÝøĉÜķ 2557

Ļ ÖćøđúČĂę îñŠćêéĆ đÖéĉ ×îċĚ ïŠĂ÷ ðøąöćè
Ļ ýÖċ þćÿëćîÖćøèìŤ ęĊđÖ÷ęĊ ü×Ăš Ü ĶÙúîĉ ĉÖüĉÿâĆ âĊõć÷ĔêĒš îüÙéĉ Öćø÷ĂöøïĆ
Ļ ĕöŠöđĊ üúćĕðđêø÷Ċ öñĎðš śü÷ìĀęĊ ĂñĎðš śü÷ ÿćöćøëĕð Ļ ìïìüîüøøèÖøøö ĀćĀúÖĆ åćîÖćøðäïĉ êĆ Üĉ ćîìéęĊ Ċ ÿ×č Öć÷ÿïć÷ĔÝđöČĂę ĔÖúšüÿĉ âĆ âķĊ ÝćÖĀîŠü÷Üćî
Ļ ĀćĒîüøüŠ ö ĶÖøąïüîÖćøđêøĊ÷öÙüćöóøšĂö ĂÜÙŤÖøêćŠ Üė
đ÷ęĊ÷öĕéđš ó÷Ċ Ü
Ļ Ķ×ć÷ķÙüćöÙĉéÖćøðøĆïđðú÷ęĊ îüĉíĊÖćøìćĞ Üćî ÿćĞ ĀøĆïÖćøĔĀš÷ćøąÜïĆ ÙüćöøĎÿš ċÖķ
Ļ ĕéøš ïĆ ×šĂÙĉéđĀĘîÝćÖÖćøðøąđöĉîēé÷ĀîŠü÷Üćî Ļ øąéöÿöĂÜĔîìĊöüĉÿâĆ âóĊ ÷ćïćú øĎðĒïï ÖćøÝéĆ Öćøøć÷ÖøèĊ

õć÷îĂÖüŠćñðĎš śü÷ìÖč ÙîÙüøĕéšøĆïÖćøđêø÷Ċ ö ĒîüøŠüö ýĆú÷Ēóì÷Ť üĉÿâĆ âĊĒóì÷Ť ó÷ćïćú ÖĉÝÖøøö ðøąđöîĉ ðŦÝÝĆ÷đÿęĊ÷ÜêĂŠ Öćøéö÷ć ĔĀš
ÙüćöóøšĂöÿćĞ ĀøïĆ Öćøéö÷ć ó÷ćïćúĒñîÖñĎšðśü÷îĂÖ đÝćš ĀîšćìęĊĀšĂÜêøüÝ -BC ÙĞćðøċÖþć ĔĀך Ăš öúĎ Öćøđêø÷Ċ öêîđĂÜ ÿĂîÖćø
Ļ ñðšĎ śü÷öĊðŦâĀćĒêŠĕöìŠ øćï öćìøćïêĂîÝąđøĉęö ðäïĉ ĆêĉêîĀúĆÜñŠćêéĆ
éö÷ć ×ĂÜñðĎš śü÷đìŠćîĚîĆ ìĊęĕéšøÖĆ ćøđêø÷Ċ ö ñúúĆóí Ť ñĎðš śü÷öÙĊ üćöóøšĂöìĞćĔĀšÿćöćøëĔĀÖš ćø
Ļ üíĉ ĊÖćøìĞćÜćîđéöĉ ĕöŠđĂČĚĂĔĀšđÖĉéÙüćöðúĂéõ÷Ć ñćŠ êĆéĕéšêćöêćøćÜÖćøñŠćêĆé ÙüćöóÜċ óĂĔÝ×ĂÜ
ÿĞćĀøïĆ Öćøéö÷ćđìćŠ ìĊÙę üø ÖćøĔĀïš øĉÖćøĒïï DMJOJD üĉÿâĆ âĊ ēé÷đðîŨ DMJOJD ñðšĎ üś ÷ ÙüćöõćÙõĎöĔĉ Ý×ĂÜđÝćš Āîćš ìęĊ
Ļ đÝćš Āîćš ìðęĊ śü÷ ìĂš ĒìšĔîÖćøìćĞ Üćî ñðšĎ üś ÷îĂÖ ÖćøóçĆ îć Ēïïðøąđöîĉ ÙüćöóøšĂöÿĞćĀøĆïÖćø

ßčé×Ăš öĎú ĂĂÖĒïï DMJOJD éö÷ć ÿćøÿîđìýĔîÖćøĔĀך šĂöúĎ ĒîüìćÜðäĉïêĆ ĉ
öĊåćîךĂöĎú
ÖćøîćĞ đÿîĂĔîêćŠ Üðøąđìý
óĆçîćìĆÖþąÿüŠ îïÙč Ùú ÖćøðøĆïøąïïïøĉÖćø øćÜüúĆ ÝćÖ Öóø
óĚČîìÖĊę ćøýċÖþćéÜĎ ćî

ìćš ìć÷ÙüćöÙéĉ Ēúą đóöęĉ ÙčèõćóïøÖĉ ćøĒúąēĂÖćÿÖćøïøÖĉ ćøēé÷ ÖćøóçĆ îćÙüćöÿćöćøë×ĂÜüĉÿâĆ âĊó÷ćïćú
ĂĂÖĒïïïøÖĉ ćøÿč×õćó ÖćøĔĀšÙćĞ ĒîąîćĞ ñšĎðüś ÷Ēúąâćêĕĉ éøš ïĆ ÖćøđêøĊ÷öÙüćö ĔîÖćøđðŨîñÝĎš éĆ Öćøøć÷ÖøèĊĒúąóçĆ îć
Öćøñúêĉ ÿęČĂÖćøÿĂî óøĂš öÿĞćĀøĆïÖćøĔĀš÷ćøąÜĆïÙüćöøÿĎš ċÖ
ÖćøĔĀÙš ćĞ ĒîąîĞćĂčðÖøèŤ đÙøęČĂÜöĂČ ÿćĞ ĀøĆïĔĀšïøÖĉ ćø

ÖćøòÖř ÖćøĔßđš ÙøĂęČ ÜøąÜĆïÙüćöðüé ðäïĉ êĆ ĉĒúąðøĆïðøÜč ĀćךĂÿøčð

จากแผนภาพความคิดจะเห็นได้ว่ากระบวนการของการพัฒนานวัตกรรมโครงการสุขกายสบายใจเมื่อใกล้

วิสัญญีแบง่ ออกเป็น 3 กระบวนการ ดังนี
้
1) การเห็นปญั หา

การเห็นปัญหาของวิสัญญีพยาบาลนำสู่การร่วมประชุมของทีมวิสัญญีพยาบาลเก่ียวกับข้อมูลที่ได้จากการ
วิเคราะห์ข้อมูลสถานการณ์จากแบบสอบถามที่สำรวจปัญหาและความต้องการ การรับบริการสุขภาพของผู้ป่วยท่ี
รอคอยการผา่ ตดั พบวา่ ผปู้ ว่ ยมคี วามตอ้ งการขอ้ มลู สำหรบั การเตรยี มตวั ไดร้ บั ยาระงบั ความรสู้ กึ การเหน็ สถานการณ์
ปัญหาการเล่ือนการผ่าตัดเน่ืองจากความไม่พร้อมของผู้ป่วย จากสถานการณ์ดังกล่าวน้ีทำให้มีการรวบรวมข้อมูล
การเล่ือนผา่ ตัดของผูป้ ่วย พบว่า การเลื่อนผ่าตดั เกิดขึ้นบอ่ ย ประมาณ รอ้ ยละ 20 ทำใหม้ ีการย้อนกลับไปมองหา
สาเหตุที่เช่ือมโยงซึ่งได้มีการวิเคราะห์แล้วพบว่า ส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากการที่วิสัญญีพยาบาลไม่ได้ไปเตรียมความ
พรอ้ มผปู้ ว่ ยในวันกอ่ นผา่ ตดั การไปเตรียมความพร้อมทำไดเ้ พียง ร้อยละ 7 เท่าน้ัน และการได้รบั คำแนะนำจาก
คณะผู้ประเมินคุณภาพได้รับข้อคิดเห็นจากการประเมินโดยหน่วยงานภายนอกว่าผู้ป่วยทุกคนควรได้รับการเตรียม
ความพร้อมสำหรับการให้ยาระงับความรู้สึก ยังพบผู้ป่วยมีปัญหาสุขภาพแต่ไม่ทราบ มาทราบตอนจะเร่ิมได้รับ

ยาระงบั ความรู้สกึ พบว่ามีผู้ปว่ ยเพียง รอ้ ยละ 50 ของผูป้ ่วยเท่าน้นั ทไี่ ดร้ บั การเตรยี มความพรอ้ ม สะทอ้ นวิธีการ
ท
ำงานเดิมไม่เออื้ ใหเ้ กดิ ความปลอดภัยเทา่ ทคี่ วร

เมื่อเห็นสถานการณ์ดังที่กล่าว ประกอบกับจากการวิเคราะห์ปัญหาและอุปสรรค ทำให้เกิดการสะท้อนคิด
ว่า “ระบบการทำงานเดิม” ของวิสัญญีพยาบาลเป็นปัจจัยสำคัญประการหนึ่งที่ทำให้เกิดปรากฏการณ์ดังท่ีกล่าว
โดยระบบการทำงานเดมิ นนั้ ศลั ยแพทยจ์ ะเปน็ ผกู้ ำหนดวนั ผา่ ตดั และนดั หมายใหผ้ ปู้ ว่ ยมานอนโรงพยาบาลไมน่ อ้ ยกวา่
1 วนั หลงั จากนน้ั พยาบาลทหี่ อผู้ปว่ ยจะทำการเตรียมความพรอ้ มในเบ้อื งตน้ เชน่ การสง่ ตรวจทางหอ้ งปฏิบัติการ
การอธบิ ายเกยี่ วกบั วธิ กี ารผา่ ตดั และการปฏบิ ตั ติ วั หลงั การผา่ ตดั อยา่ งไรกด็ ี เมอื่ วสิ ญั ญพี ยาบาลเหน็ ตารางการผา่ ตดั
ทจ่ี ะออกมาแบบวันตอ่ วนั แล้ว ก็จะไปพบผปู้ ว่ ยท่ีหอผู้ปว่ ย ซง่ึ มกั จะไปในชว่ งหลงั เลิกงานประจำวนั ในช่วง 15.00-
1
7.00 น. หากวันใดทีม่ กี ารผา่ ตดั ลา่ ช้ากจ็ ะไม่ได้ไปพบผปู้ ่วย

เมอื่ ถงึ วนั ผา่ ตดั ผปู้ ว่ ยจะถกู สง่ มาทหี่ อ้ งผา่ ตดั ในโอกาสนวี้ สิ ญั ญพี ยาบาลจงึ จะไดพ้ บผปู้ ว่ ยและเมอ่ื ตรวจสอบ
ความพร้อมของผู้ป่วยแล้วพบว่า ผู้ป่วยบางคนมีระดับน้ำตาลในเลือดสูง บางคนมีระดับความดันโลหิตสูง บางคน

มีระดับเม็ดเลือดแดงต่ำ เหล่าน้ีเป็นปัจจัยด้านผู้ป่วยท่ีจะเป็นอันตรายได้หากได้รับยาระงับความรู้สึก นอกจากน้ี

ยังพบว่ามีสาเหตุของการการเล่ือนหรืองดการผ่าตัดเน่ืองจากผู้ป่วยบางคนมีขนาดช่องปากและท่อหลอดลมที
่
ไม่เหมาะสมกับที่จะใช้อุปกรณ์ในการดมยาสลบตามปกติได้ จึงไม่มีการเตรียมอุปกรณ์พิเศษสำหรับการการให
้
ย
าระงบั ความร้สู ึกไว้ ทำใหเ้ กิดการเลอื่ นผา่ ตดั ขึน้ ดงั ทกี่ ล่าว

จะเหน็ ได้ว่า มีสถานการณ์ปญั หาและความต้องการทจ่ี ำเปน็ ตอ้ งมีการปรับระบบบริการแบบเดมิ เช่น กรณี
พบความเส่ียงของการให้ยาระงับความรู้สึกล่าช้า ความต้องการบริการที่จำเป็นโดยการได้รับข้อมูลในการ ปัญหา

กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนอื :
25

การจดั สรรอตั รากำลงั ในการเยย่ี มกอ่ นผา่ ตดั ทหี่ อผปู้ ว่ ยไมเ่ พยี ง เปน็ ตน้ เหลา่ นสี้ ง่ ผลใหเ้ กดิ การงดหรอื การเลอ่ื นผา่ ตดั
ทำให้ผู้ป่วยเกิดความสูญเสียด้านสุขภาพและเศรษฐกิจตามมา ทีมวิสัญญีพยาบาลจึงได้ร่วมปรึกษาหารือเพ่ือหา

แนวทางการแกป้ ญั หา ทา้ ทายความคดิ ของการแก้ปัญหากับทมี สขุ ภาพเพือ่ สรา้ งแนวรว่ มดำเนนิ งานต่อไป

2) การทา้ ทายความคิดและออกแบบบรกิ ารสุขภาพ

จากการเห็นปัญหาดังที่กล่าว ได้มีการดำเนินการโดยได้ปรึกษาหารือกับศัลยแพทย์ วิสัญญีแพทย์ รวมถึง

ผู้อำนวยการโรงพยาบาล แผนกผู้ป่วยนอกและห้องตรวจปฏิบัติการ ร่วมระดมความคิดเห็นเพื่อหาแนวทางแก้ไข
อย่างไรก็ดี ได้มีการทบทวนวรรณกรรมเก่ียวกับแนวทางการดำเนินการเก่ียวกับวิธีการเตรียมความพร้อมของ

ผู้ป่วยสำหรับการให้ยาระงับความรู้สึก ก็พบว่า มีการปฏิบัติในต่างประเทศเกี่ยวกับการมีคลินิกวิสัญญี โดยมี
วัตถุประสงค์เพื่อการเตรียมความพร้อมสำหรับการให้ยาระงับความรู้สึกสำหรับผู้ป่วยที่จะได้รับการผ่าตัด ดังน้ัน
ในการประชุมปรึกษาหารือกับคนท่ีเก่ียวข้องดังท่ีกล่าวข้างต้น จึงได้มีการเสนอความคิดการจัดตั้งหน่วยงานของ
กลุ่มงานวิสัญญีเพ่ิมข้ึนคือ “คลินิกวิสัญญี” มีการให้ข้อคิดเห็นหลากหลายเกี่ยวกับความคิดในการจัดต้ังคลินิก
วิสัญญี โดยมีทั้งท่ีเห็นด้วยและไม่เห็นด้วยและมีคำถามว่าจะมีการดำเนินการอย่างไร ใครจะเป็นผู้รับผิดชอบ
บทบาทหน้าท่ีของคลินิกจะครอบคลุมเรื่องใดบ้าง หลังจากมีข้อเสนอดังที่กล่าว ได้มีการดำเนินการและออกแบบ
เกี่ยวกับการจัดการของคลินิกวิสัญญี และนำเสนอต่อผู้เกี่ยวข้องอีกคร้ังหนึ่งท้ังนี้ ในการออกแบบคลินิกวิสัญญี

มอี งค์ประกอบต่างๆ ดังน
้ี

• ผู้รับผิดชอบและปฏิบัติงานหลักในคลินิกคือวิสัญญีพยาบาล ท้ังน้ีในส่วนของบุคลากรวิสัญญี
พยาบาลน้ัน มีบุคลากรที่มีปัญหาสุขภาพและไม่เหมาะสมกับการทำหน้าที่ในการให้ยาระงับความ
รู้สึกในขณะผ่าตัดได้แต่บุคคลเหลา่ นยี้ งั มอี งคค์ วามรเู้ รอ่ื งดงั กลา่ วเปน็ อยา่ งดี อกี ทงั้ มวี สิ ญั ญพี ยาบาล
ทเี่ ปน็ อาสาสมคั รทจ่ี ะมาปฏบิ ตั งิ านตามเวลาการปฏิบัติงานของคลินิก


• กิจกรรมในคลินิกเป็นการจัดการรายกรณี ประกอบด้วย การประเมินและเตรียมความพร้อมผู้ป่วย
เพื่อการให้ยาระงับความรู้สึก ได้แก่ การตรวจสอบและพิจารณาข้อมูลท่ีจำเป็นสำหรับการดมยา
ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการได้รับการให้ยาระงับความรู้สึกและการผ่าตัด การประเมินสภาพ
ร่างกาย การคัดกรอง ดักจับปัญหา (Double check) การประสานจัดการปัญหา การให้ข้อมูล

คำแนะนำ การฝึกปฏิบัติการดูแลตนเองก่อนและหลังผ่าตัด การบันทึกข้อมูลในระบบฐานข้อมูล
เป็นต้น


• แนวทางการปรึกษาหารือเพื่อพิจารณาความพร้อมของผู้ป่วยกับผู้เกี่ยวข้อง ได้แก่ ศัลยแพทย์
วิสัญญีแพทย์ เป็นต้น โดยกำหนดแนวทางในการส่งข้อมูลเพื่อการปรึกษาหารือผ่านทางโทรศัพท์


ผ่านระบบเทคโนโลยแี ละสารสนเทศ เช่น ไลน์ เป็นต้น

หลังจากได้องค์ประกอบของคลินิกวิสัญญีดังกล่าวแล้ว ทีมวิสัญญีพยาบาลได้นำเสนอแนวคิดน้ีต่อผู้บริหาร
โรงพยาบาลอีกครั้งหนึ่งเพ่ือพิจารณาความเป็นไปได้ในการดำเนินการ ซึ่งผู้บริหารได้พิจารณาและเห็นชอบให้

26 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

ดำเนินการนำร่อง โดยให้ใช้พื้นที่ว่างเป็นพ้ืนที่ในการดำเนินการคลินิกและมีการจัดทำ Flowchart ร่วมกับแผนก

ผู้ปว่ ยนอกและแนวปฏบิ ตั ิ (Clinical practice guideline: CPG) ในการดำเนินงานรว่ มกันระหวา่ งวสิ ัญญแี พทย์
ศ
ัลยแพทย์ นำสูก่ ารดำเนินการพฒั นาและปรบั ปรุงการดำเนินงานอย่างต่อเน่อื ง

3) การปฏิบตั ิและปรบั ปรุงหาขอ้ สรปุ

เมื่อแผนการดำเนินงานถูกกำหนดและชัดเจน ได้มีการดำเนินการตามแผนงานที่ออกแบบ โดยคลินิก
วิสัญญีได้เปิดให้บริการระหว่างเวลา 08.30-16.30 น. ตามเวลาในการให้บริการของแผนกผู้ป่วยนอก เม่ือ
ศัลยแพทย์มีแนวทางในการรักษาผู้ป่วยด้วยการผ่าตัด ก็จะส่งผู้ป่วยมาที่คลินิกวิสัญญีเพื่อให้วิสัญญีพยาบาล
พิจารณาข้อมูลและตรวจสอบความพร้อมของผู้ป่วย ได้แก่ ผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการ ผลเอกซเรย์ สภาพ
ช่องปาก - จมูก เป็นตน้ เมอื่ วสิ ญั ญีพยาบาลทำการพิจารณาข้อมูลและตรวจสอบความพร้อมของผ้ปู ่วยแลว้ กจ็ ะ
การบนั ทกึ ในฐานขอ้ มลู ของคลนิ กิ ทอ่ี อกแบบไว้ และสง่ ผลการพจิ ารณาไปใหผ้ เู้ กยี่ วขอ้ งทราบ หากพบวา่ มขี อ้ มลู และ
สภาพรา่ งกายทอ่ี าจจะเปน็ อนั ตรายตอ่ ผปู้ ว่ ยในระหวา่ งการไดร้ บั ยาระงบั ความรสู้ กึ แลว้ จะสง่ ขอ้ มลู ไปปรกึ ษาหารอื
วิสัญญีแพทย์ เช่นตัวอย่างท่ีปรากฏได้แก่ การขอถ่ายภาพโพรงจมูกและช่องปากของผู้ป่วยรายหน่ึงที่วิสัญญี
พยาบาลประเมินและพิจารณาว่าอาจจะเป็นปัญหาสำหรับการใส่ท่อช่วยหายใจได้ แล้วส่งภาพไปให้วิสัญญีแพทย์
พิจารณาซึ่งวิสัญญีแพทย์ก็จะให้ความเห็นมาทำให้วิสัญญีพยาบาลนำมาใช้วางแผนขนาดท่อช่วยหายใจและ


การเตรียมอุปกรณ์พเิ ศษสำหรับการใสท่ ่อช่วยหายใจได้ เปน็ ตน้

กรณีท่ีพิจารณาแล้วว่าไม่มีข้อมูลที่เป็นปัญหาและอุปสรรคต่อการใช้ยาระงับความรู้สึก ผู้ป่วยและญาติจะ
ได้รับข้อมูลที่เกี่ยวข้องได้แก่ การทำความเข้าใจการผ่าตัด การการใช้ยาระงับความรู้สึก วิธีการการใช้ยาระงับ
ความรู้สึกท่ีผู้ป่วยจะได้รับ ตลอดจนการปฏิบัติตัวก่อน ระหว่างและหลังได้รับยาระงับความรู้สึกและการผ่าตัด

ซึ่งมีทั้งการให้ข้อมูลโดยวิดีทัศน์ การให้ข้อมูลรายบุคคล เอกสาร แผ่นพับต่างๆ เป็นต้น และรวมถึงการตอบ

ข้อซักถามของผู้ป่วยและญาติ หากพบกรณีผู้ป่วยท่ีมีความเสี่ยงจะมีการรายงานผ่านระบบไลน์ (line) ทันทีต่อ

ท
มี แพทยเ์ พอื่ วางแผนการดำเนินงานต่อไป

การดำเนินการดังที่กล่าว ได้ผ่านการนำร่องมาประมาณ 1 ปี มีการปรับปรุงแนวทางการดำเนินงานจาก
การนำใช้ฐานข้อมูลท่ีจัดเก็บ โดยนำข้อมูลเข้าสู่การประชุมในทีมวิสัญญีพยาบาลและทีมผู้บริหารโรงพยาบาล
ปัจจุบันดำเนินงานต่อเนื่องมาเป็นระยะเวลา 7 ปี นอกจากน้ียังมีการพัฒนาต่างๆ ข้ึนมาควบคู่จำนวนมาก เช่น
แนวปฏิบัติในการบอกถึงความพร้อมของผู้ป่วย แนวปฏิบัติการการปรึกษาหารือกับวิสัญญีแพทย์และศัลยแพทย์

การพฒั นาสอ่ื ใหข้ ้อมลู และความรู้ การพัฒนาฐานขอ้ มลู ของหน่วยงาน เป็นตน้

คลินิกวิสัญญีภายใต้แนวคิด สุขกายสบายใจเม่ือใกล้วสิ ัญญี เป็นการจัดบริการในรูปแบบคลินิก (ภาพที่ 3)
ใหบ้ รกิ ารพยาบาลเพอื่ “การเตรยี มความพรอ้ มสำหรบั การใหย้ าระงบั ความรสู้ กึ ” โดยมรี ปู แบบการจดั การรายกรณี
ด้วยกิจกรรมประเมินปัจจัยเสี่ยงต่อได้รับยาระงับความรู้สึก ให้คำปรึกษา ให้ข้อมูลการเตรียมตนเอง สอนการ

กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออกเฉยี งเหนือ :
27

ภาพที่ 3 สถานที่ใหบ้ ริการสุขภาพนวัตกรรมโครงการสุขกายสบายใจเมอื่ ใกล้วิสญั ญี





ปฏิบัติตนหลังผ่าตัดก่อให้เกิดผลลัพธ์ให้ผู้ป่วยมีความพร้อมทำให้สามารถให้การผ่าตัดได้ตามตารางการผ่าตัด
ทำให้เกิดความพึงพอใจของผู้ป่วย ความภาคภูมิใจของเจ้าหน้าท่ีส่งผลให้เกิดการพัฒนา แบบประเมินความพร้อม
สำหรับการให้ยาระงับความรสู้ ึก สารสนเทศในการให้ขอ้ มูลและมกี ารจัดทำแนวทางปฏิบัติ






3. คุณลักษณะของนวตั กรรม


กับยุทธศาสตร์การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ


จากการวิเคราะห์กระบวนการพัฒนานวัตกรรมโครงการสุขกายสบายใจเม่ือใกล้วิสัญญี สะท้อนวิธีการ
ดำเนนิ งานทมี่ กี ารใชแ้ นวคดิ การหาแนวรว่ มปฏบิ ตั ิ ไดแ้ ก่ ศลั ยแพทย์ วสิ ญั ญแี พทย/์ พยาบาล พยาบาลแผนกผปู้ ว่ ย
นอก เจ้าหน้าที่ห้องตรวจตรวจปฏิบัติการ เริ่มจากการเห็นปัญหาในการปฏิบัติงานของพยาบาลวิสัญญี นำสู่การ
ศึกษาสถานการณ์ การทบทวนวรรณกรรมเพื่อหาแนวปฏิบัติท่ีเหมาะสมโดยการระดมสมองของวิสัญญีพยาบาล
เม่ือได้แนวทางในการจัดการท่ีเหมาะสมด้วยการจัดบริการในคลินิกพยาบาลวิสัญญีจึงการนำแนวทางและท้าทาย
ความคดิ ในทมี สขุ ภาพเพอ่ื หาแนวรว่ มในการดำเนนิ การและปรบั ระบบบรกิ ารสขุ ภาพสำหรบั ผรู้ บั บรกิ ารทตี่ อ้ งรกั ษา
ดว้ ยการผ่าตัด

กระบวนงานและกจิ กรรมในคลนิ กิ วสิ ญั ญี เรมิ่ ตน้ จากประเมนิ ความพรอ้ มของผปู้ ว่ ยกอ่ นใหย้ าระงบั ความรสู้ กึ
ครอบคลุมทุกกลุ่มประชากร ทุกเพศ ทุกวัยท่ีต้องมารับการรักษาในโรงพยาบาลด้วยการผ่าตัด โดยได้มีการ

28 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใต้บทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

ภาพที่ 4 ตัวอย่างสอื่ สำหรบั ให้คำแนะนำ


ประเมนิ ดว้ ยการซกั ประวตั ิ ตรวจรา่ งกาย ประเมนิ ผลหอ้ งตรวจปฏบิ ตั กิ าร หลงั จากนน้ั จงึ มกี ารใหค้ ำแนะนำเกยี่ วกบั
การเตรียมความพร้อมสำหรับการให้ยาระงับความรู้สึกด้วยส่ือ แผ่นพับ วีดีทัศน์และอุปกรณ์สำหรับให้คำแนะนำ
(ภาพที่ 4) ระบบการคำปรึกษาทางโทรศพั ท์ การสง่ ขอ้ มลู ยอ้ นกลบั และการปรับเปลี่ยนระบบการทำงานของห้อง
ตรวจปฏิบัติการให้รวดเร็วขึ้น มีระบบการบันทึกข้อมูลและการรายงานทีมผู้ดูแลท่ีเก่ียวข้อง ได้แก่ ทีมพยาบาล

วิสญั ญี แพทยศ์ ัลยศาสตร์ และแพทยว์ ิสัญญีเพอ่ื วางแผนการักษาต่อไป

สอดคล้องกับยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพ 2 คือ การพัฒนาทักษะส่วนบุคคลและการปรับปรุงระบบ
บริการสุขภาพ โดยมีการพัฒนาทักษะส่วนบุคคลของผู้ป่วยให้มีความพร้อมในการเตรียมตัวก่อนให้ยาระงับความ
รู้สึกและการปรับปรุงระบบบริการสุขภาพด้วยการสร้างวิธีการทำงานแบบใหม่ด้วยการทำงานวิสัญญีเชิงรุกใน


รูปแบบการดำเนนิ การแบบคลนิ กิ

ภาพรวมของนวัตกรรมโครงการสุขกายสบายใจเม่ือใกล้วิสัญญีเป็นการดำเนินงานและกิจกรรมเพื่อการ
แก้ไขปัญหาของการงดหรือเลื่อนผ่าตัด การจัดสรรอัตรากำลังของพยาบาลที่ไม่เพียงพอต่อการไปเย่ียมผู้ป่วยที
่
หอผู้ป่วยก่อนผ่าตัด ผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการปฏิบัติไม่เรียบร้อยก่อนพยาบาลไปเย่ียมที่ตึก นอกจากน้
ี
ยังเป็นการเสริมสร้างศักยภาพของพยาบาล จากการสะท้อนการทำงานร่วมกับทีมสุขภาพอ่ืน การจัดทำ Flow
chart และแนวปฏบิ ตั ใิ นการการดำเนินงาน พยาบาลได้มปี ระเมินความพรอ้ มของผู้ปว่ ยกอ่ นการใหย้ าระงับความ

รู้สึกและการคำแนะนำในการเตรยี มความพรอ้ มในการให้ยาระงบั ความรสู้ ึก


กรณศี ึกษา ภาคตะวันออกเฉยี งเหนือ :
29

สะทอ้ นคณุ ลกั ษณะของนวตั กรรม 5 ลกั ษณะ ไดแ้ ก่ 1) การเปน็ งานใหมเ่ นอ่ื งจากเปน็ การปรบั เปลย่ี นรปู แบบ
การบริการเดิมจากการบริการเตรียมความพร้อมของการใช้ยาระงับความรู้สึกท่ีหอผู้ป่วยมาเป็นการให้บริการ

ในคลินิกวิสัญญีสรรพสิทธิ์ 2) การเสริมสมรรถนะพยาบาล จะเห็นได้ว่าพยาบาลวิสัญญีได้มีศึกษาสถานการณ
์
การทบทวนวรรณกรรมเพ่ือค้นหาแนวทางในการแก้ปัญหาโดยนำใช้รูปแบบการวิจัยเชิงปฏิบัติการดำเนินตาม
กระบวนการวิจัย โดยมีศึกษาสถานการณ์และการจัดประชุมสะท้อนปัญหาและหาแนวร่วมในการดำเนินงาน การ
ออกแบบระบบบรกิ ารจดั ทำเครอ่ื งมอื ในการดำเนนิ งาน เช่น การพัฒนาส่ือสอน การจดั ทำฐานข้อมลู เปน็ ต้น และ
การประเมินผลและการปรับปรุงการทำงาน ในข้ันตอนน้ีพยาบาลวิสัญญีได้มีการนำข้อมูลปัญหาและอุปสรรคจาก
ฐานขอ้ มูลและจากดำเนนิ งานในคลินิกวิสญั ญี เสนอในท่ปี ระชมุ หนว่ ยงานเพอื่ หาแนวทางการแกไ้ ขปัญหาและนำสู่
การปรับปรุงการดำเนินงานและกิจกรรมของนวัตกรรม 3) เป็นการเพิ่มขั้นตอนการทำงาน การดำเนินงานและ
กิจกรรมของพยาบาลวิสัญญีเป็นการเพิ่มการบริการในคลินิกวิสัญญี เน้นกระบวนการเตรียมความพร้อมสำหรับ
การใหย้ าระงบั ความรสู้ กึ ประกอบดว้ ยกจิ กรรม การประเมนิ ความพรอ้ มของผปู้ ว่ ย การใหค้ ำแนะนำในการเตรยี มตัว
ในการให้ยาระงับความรู้สึก และการบันทึกข้อมูลในฐานข้อมูล การส่งต่อข้อมูลในกรณีผู้ป่วยท่ีพบความเสี่ยงต่อ
การได้รับอันตรายจากการได้รับยาระงับความรู้สึก แล4) การสร้างเคร่ืองมือในการทำงาน และ 5) เพิ่มการม
ี
ส่วนรว่ มในการดำเนินการ การดำเนินงานครง้ั ไดม้ ีการจดั ทำ flow chart รว่ มกบั แผนกบริการผปู้ ่วยนอก การจดั
ทำแนวปฏบิ ตั ิ (clinical practice guideline: CPG) รว่ มกบั ทมี การดแู ลโดยสหสาขาวชิ าชพี (Patient care term:
PCT) การพฒั นาระบบฐานข้อมูล นอกจากน้ียังมสี อ่ื การสอนดว้ ยวดี ที ศั น์ การจัดหาสือ่ การสอนอน่ื ๆ ซ่ึงไดร้ บั การ

อนเุ คราะหจ์ ากหน่วยงานในโรงพยาบาล เชน่ เคร่ืองระงับอาการปวดดว้ ยตนเอง แผน่ พบั เป็นต้น


“…เราเห็นปัญหาของการงดหรือเล่ือนการผ่าตัด อัตรากำลังของพยาบาลท่ีไม่เพียงพอใน
การไปเยี่ยมผู้ป่วยที่ตึก ความล่าช้าของผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการ บางทีเราไปเยี่ยมบนตึกแล้ว
ผลการตรวจยังไมอ่ อก…เราจึงคิดนอกกรอบหาวิธใี หมใ่ นการแก้ไขปญั หา ศกึ ษาสถานการณค์ วามเปน็
ไปได้…จดั ทำ flow chart โดยมีแผนกผู้ปว่ ยนอกชว่ ยเก็บข้อมลู และจัดทำรา่ งแนวปฏบิ ตั ินำเสนอทีม
การดแู ลผปู้ ว่ ยของโรงยาบาล เกดิ บริการในคลนิ กิ ของเรา…”


นางศริ ทิ ิพย์ สงวนวงศว์ าน, 1 กรกฎาคม 2557



จะเห็นได้ว่านวัตกรรมโครงการสุขกายสบายใจเม่ือใกล้วิสัญญีดำเนินงานและกิจกรรมเพื่อการแก้ปัญหา
จากการเลื่อนผ่าตัดหรือการงดผ่าตัดนำสู่การปรับเปล่ียนระบบบริการสุขภาพของวิสัญญีพยาบาลมีการนำใช้
นวตั กรรมดว้ ยการประเมนิ ความพรอ้ มในการเตรยี มความพรอ้ มสำหรบั การให้ยาระงับความรสู้ ึก การให้คำแนะนำ
ในการเตรยี มตวั และการรายงานแพทยก์ รณที พ่ี บความเสยี่ งตอ่ การไดร้ บั อนั ตรายจากการใหย้ าระงบั ความรสู้ กึ สง่ ผล
ให้ผู้รบั บรกิ ารท่ีตอ้ งผ่าตัดได้รบั บรกิ ารท่มี ีคณุ ภาพ




30 : นวัตกรรมการสร้างเสริมสขุ ภาพภายใต้บทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

4. ผลลพั ธแ์ ละผลกระทบของนวัตกรรม


การดำเนินโครงการสุขกายสบายใจเม่ือใกล้วิสัญญี ส่งผลลัพธ์และผลกระทบของนวัตกรรม 5 ประเด็น
ไดแ้ ก่ สถานการณข์ องการบริการสุขภาพ ความสอดคลอ้ งกับยทุ ธศาสตรก์ ารสรา้ งเสรมิ สุขภาพ การลดปจั จยั เส่ียง
ด
้านสขุ ภาพ กลุม่ ประชากรเป้าหมายและการแสดงบทบาทของพยาบาล ดงั นี้

• แนวทางการพัฒนาวิชาชพี พยาบาล ใน 2 ลักษณะ คอื 1) การเพมิ่ คุณภาพและโอกาสการบรกิ าร จาก
การเตรียมความพร้อมสำหรับการให้ยาระงับความรู้สึก การดำเนินงานของนวัตกรรมส่งผลให้ลดจำนวนการงด
หรอื การเลอื่ นการผา่ ตดั การสรา้ งความรใู้ หแ้ กผ่ ปู้ ว่ ยและญาตแิ ละ 2) การพฒั นากำลงั คน มกี ารจดั ทำแนวปฏบิ ตั งิ าน
(clinical practice guideline: CPG) และ Flowchart dการผลิตสื่อการสอนสำหรับการให้คำแนะนำในการ

เตรยี มตวั กอ่ นผา่ ตดั การฝกึ และสอนผปู้ ว่ ยเกยี่ วกบั ใชอ้ ปุ กรณส์ ำหรบั การใหย้ าระงบั ความรสู้ กึ การประเมนิ ความปวด

และการใช้เคร่ืองควบคุมความปวดดว้ ยตนเอง (PCA)และการพฒั นาระบบฐานขอ้ มลู เป็นตน้

• ความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพ พบว่า สอดคล้องกับญูยุทธศาสตร์ 2 ประเด็น
ได้แก่ 1) การพัฒนาทักษะส่วนบุคคล จากข้อมูลสะท้อนให้เห็นว่าของผู้ป่วยได้รับการเตรียมความพร้อมในการ

เตรียมตัวก่อนให้ยาระงับความรู้สึกด้วยการได้รับคำแนะนำในการปฏิบัติตัว การฝกึ การประเมินอาการปวดและ
การใช้เครื่องระงับอาการปวดด้วยส่ือการสอนที่พยาบาลผลิตและจัดหามาบริการ เป็นต้น 2) การปรับปรุงระบบ
บริการสุขภาพ กระบวนการเตรียมผู้ป่วยก่อนผ่าตัด ภายในคลินิกวิสัญญีสะท้อนให้เห็นบทบาทของพยาบาล
วิชาชีพในการส่งเสริมสุขภาพ โดยการปรับเปลี่ยนบริการสุภาพจากการบริการเตรียมความพร้อมสำหรับการให้ยา
ระงับความรู้สึกบนหอผู้ป่วย สู่การเตรียมความพร้อมในคลินิกวิสัญญี สร้างวิธีการทำงานแบบใหม่ด้วยทำงาน
ว
สิ ัญญเี ชิงรุกในรูปแบบการดำเนนิ การแบบคลนิ ิก

• การลดปัจจัยเส่ียงด้านสุขภาพ นวัตกรรมส่งผลลัพธ์และผลกระทบส่งผลกระทบต่อปัจจัยเส่ียง

2 ประเด็น คือ 1) ระบบสุขภาพ การจัดบริการในคลินิกวิสัญญีเพ่ือเตรียมความพร้อมของผู้ป่วยท่ีต้องได้รับการ
ผ่าตัดในการให้ยาระงับความรู้สึก การปฏิบัติตัวก่อนและหลังผ่าตัด ออกแบบระบบบริการสุขภาพภายในคลินิก
วสิ ญั ญแี ละมีการสร้างความรู้ โดยการจดั ทำแนวปฏบิ ตั ิทงั้ กรณีทัว่ ไปและกรณที เ่ี ปน็ โรคเรอื้ รงั (ภาพที่ 5) การเก็บ
รวบรวมข้อมูลผ่านการพัฒนาระบบฐานข้อมูลและนำใช้ฐานข้อมูลในการประชุมของหน่วยงาน การร่วมวิเคราะห์
สถานการณ์ปัญหา การจัดทำแนวปฏิบัติงาน (clinical practice guideline) และ Flowchart ร่วมกับของสห
สาขาวิชาชีพ การนำใช้ศักยภาพของหน่วยงานอ่ืน เช่น ห้องตรวจปฏิบัติ หน่วยบริการผู้ป่วยนอก เสริมสร้าง
ศักยภาพของพยาบาลวิชาชีพ เป็นตน้ และ 2) การลงทนุ เพือ่ สขุ ภาพ ผ่านกระบวนการประชมุ วางแผนการทำงาน
การจัดทำสื่อ การจัดอัตรากำลัง การพัฒนาระบบฐานข้อมูล การจัดสภาพแวดล้อมและสถานท่ีสำหรับให้บริการ
สุขภาพ เป็นตน้




กรณีศึกษา ภาคตะวันออกเฉยี งเหนือ :
31

ภาพที่ 5 แนวทางการปฏบิ ตั ิในการใหบ้ รกิ ารผู้ป่วยเบาหวาน (standard order for preoperative DM)


• กลมุ่ ประชากรเป้าหมาย ผลลพั ธแ์ ละผลกระทบตอ่ ประชากรเป้าหมายพบวา่ การดำเนินงานและกจิ กรรม
ของทีมวิสัญญีพยาบาล ส่งผลให้ประชากรทุกเพศ ทุกวัยได้ต้องมารับการรักษาด้วยการผ่าตัดจำเป็นต้องได้รับ

การเตรียมความพร้อมสำหรับใหย้ าระงบั ความรู้สกึ เพอื่ ให้ผ้ปู ่วยและญาตไิ ด้รบั บริการทม่ี ีคุณภาพ

• บทบาทของพยาบาล ประกอบดว้ ย 2 ส่วน คอื 1) การพัฒนาทกั ษะสว่ นบคุ คลของผู้สงู อายุ ด้วยการให้
คำแนะนำในการเตรียมความพร้อม มีการเผยแพร่ข้อมูลการเตรียมความพร้อมด้วยการผลิตสื่อการสอนและฝึก
การใชเ้ คร่ืองระงับความปวดด้วยตนเอง เปน็ ตน้ และ 2) การปรับระบบบริการสขุ ภาพ ด้วยการปรับบรกิ ารเดมิ บน
หอผู้ป่วยมาเป็นการจัดบริการในคลินิกวิสัญญี มีการพัฒนาระบบฐานข้อมูลของผู้ป่วยและมีสร้างความร่วมมือกับ
หน่วยงานภายอ่ืนๆนำสกู่ ารปรับระบบบรกิ ารสขุ ภาพ






5
. ปัจจัยเงื่อนไขของการพฒั นานวตั กรรม


การดำเนินงานและกิจกรรมของ “นวัตกรรมโครงการสขุ กายสบาย เม่อื ใกล้วสิ ัญญ”ี เป็นการพฒั นาทกั ษะ
ส่วนบุคคลและปรับเปล่ียนบริการสุขภาพท่ีมีคุณภาพ ส่งผลกระทบต่อทุกประชากรเป้าหมาย ทุกเพศ ทุกวัยการ
ด
ำเนินการดังกลา่ วมปี ัจจัยเงอื่ นไขของการดำเนินงานใหป้ ระสบความสำเรจ็ ดงั น
้ี

32 : นวตั กรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

• การจดั ทำและนำใชร้ ะบบฐานขอ้ มูลในการทำงานของพยาบาล

• การพฒั นาเครอื่ งมอื ในการทำงานรว่ มกบั สหสาขาวชิ าชพี เชน่ พยาบาลวสิ ญั ญไี ดก้ ารจดั ทำแนวปฏบิ ตั ิ

งาน (CPG) การจัดทำ Flowchart และการผลติ สอ่ื การสอน

• มกี ารพฒั นาระบบบรกิ ารสขุ ภาพจากฐานการวจิ ยั ทางการพยาบาล เชน่ กรณกี ารศกึ ษาสถานการณ์

ปญั หา การออกแบบระบบบริการสุขภาพ ปฏิบัติและข้อสรุปในการดำเนินงาน ด้วยกระบวนการ
ดำเนินการวจิ ัยเชิงปฏิบตั กิ าร เปน็ ต้น

• การพฒั นาศกั ยภาพของพยาบาลวชิ าชพี ไดแ้ ก่ ดา้ นการบรหิ าร ดา้ นการพฒั นาเครอื ขา่ ย ดา้ นการ
วจิ ยั และจัดการความรู้และด้านการปฏิบัติกิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพ ด้วยกระบวนการสะท้อนคิด
และแลกเปล่ียนความรใู้ นการทำงาน




กรณศี กึ ษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนอื :
33

กรณศี ึกษา
ปงิ ปองจราจรชวี ติ 7 สี เพอ่ื ปรบั เปลยี่ นสขุ ภาพในประชาชน

นวัตกรรมท่ี 2
โรงพยาบาลศรเี มืองใหม่ อ.ศรเี มืองใหม่ จ.อุบลราชธาน
ี


บทนำ


โรงพยาบาลศรเี มอื งใหม่ จงั หวดั อบุ ลราชธานี พบปัญหามีผู้ปว่ ยโรคเรื้อรังมากขึ้น จากข้อมูลของ NCD พบ
ผู้ป่วยโรคเบาหวานเพิ่มมากข้ึน ปี 2555 – ปจั จุบนั เป็น 2,163 , 2434, 2444 รายตามลำดับ และจำนวนผูป้ ว่ ย
โรคความดนั โลหติ สูงทีข่ ึ้นทะเบยี นมากขน้ึ ปี 2555 – ปจั จบุ ันเป็น 1428, 1808, 2068 รายตามลำดับ จากการ
เฝ้าติดตามพบว่าเป็นผู้ป่วยกลุ่มเดิม ซ่ึงมาติดตามการรักษาตามนัดทุกครั้ง แต่ระดับน้ำตาลในเลือดและค่าระดับ
ความดันโลหิตสูงไม่ลดลงเลย อีกทั้งยังพบคนท่ีมีความเส่ียงเพิ่มขึ้น ทำให้ทีมพยาบาลคลินิกโรคเรื้อรังได้วิเคราะห์
หาสาเหตุจากการสังเกต สอบถามผู้ป่วยและญาติ ถึงพฤติกรรมการปฏิบัติตัว รวมถึงการทบทวนการแฟ้มประวัติ
สมุดประจำตัวผู้ป่วยเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และจากการที่จำนวนผู้ป่วยมากข้ึนทำให้เกิดประเด็นปัญหาใน
การใหบ้ รกิ ารตามมา พนื้ ทกี่ ารให้บริการไมเ่ พียงพอ มีความแออัด จำนวนผปู้ ่วยท่มี มี ากทำให้บรกิ ารไดช้ ้า ผปู้ ่วยที่
มีรับการตรวจรักษาต่างมีความต้องการเร่งรีบกลับบ้าน จำนวนเจ้าหน้าที่ที่ให้บริการในโรงพยาบาลมีจำกัด จัดได้
ร่วมคิด พัฒนาหาแนวทางในการปรับระบบบริการสุขภาพท่ีเอ้ือต่อการดูแลผู้ป่วย ภายใต้นวัตกรรมปิงปองจราจร
ชวี ิต 7 สี เพือ่ ปรบั เปลย่ี นสขุ ภาพในประชาชน





1. องค์ประกอบของนวตั กรรมทางการพยาบาล


กบั การสร้างเสริมสขุ ภาพ


• พยาบาลนกั พัฒนานวัตกรรม คอื พยาบาลวชิ าชีพในคลินิกโรคเรอ้ื รงั ทผี่ า่ นการอบรมการพยาบาลเฉพาะ
ทางสาขาเวชปฏบิ ตั ทิ ว่ั ไป (การรกั ษาโรคเบอ้ื งตน้ ) และผา่ นการอบรมพยาบาลเฉพาะทางการจดั การผปู้ ว่ ยเบาหวาน
รายกรณี และมีทีมงานที่มีประสบการณ์ในการทำงานดูแลผู้ป่วยเบาหวาน ความดันโลหิตสูงในคลินิกโรคเร้ือรัง
อ
ยา่ งน้อย 3 ปี ผรู้ ่วมดำเนินการคอื แพทย์ เภสชั กร เจา้ หนา้ ท่หี อ้ งปฏิบตั กิ าร นกั โภชนากร

• การดำเนินงานของนวัตกรรม ประกอบด้วย 3 ระยะ คือการวิเคราะห์ หาสาเหตุของปัญหา โดยใช้การ
สังเกต สัมภาษณ์ผู้ป่วยและญาติถึงพฤติกรรมการปฏิบัติตัว การบริโภค ทบทวนจากแฟ้มประวัติ สมุดประจำตัว

ผู้ป่วย เกิดความต้องการการพัฒนางานให้บริการ นำสู่ระยะการออกแบบบริการ กำหนดแนวทางการดูแลรักษา


34 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

ผู้ป่วยเบาหวาน ความดนั โลหติ สงู โดยใชส้ ีเปลยี่ นชวี ติ ปิงปองจราจรชวี ิต 7 สี ร่วมประชมุ กบั NCD Board ระยะ
พัฒนาต่อเน่ือง เกิดแนวทางการดูแลร่วมกันของ NCD Board ขยายสู่ รพ.สต.และชุมชน เกิดการปฏิบัติ

ครอบคลมุ ทกุ รพ.สต.เครือขา่ ย CUP ศรเี มืองใหม่

• การใชข้ อ้ มูล พบวา่ ทีมพยาบาลคลินิกโรคเรอื้ รงั มีการใชข้ อ้ มูลจาก 3 สว่ น คอื 1) ข้อมลู จากการศึกษา
สถานการณ์ปัญหาโดยการสังเกต สอบถามผู้ป่วยและญาติ 2) แฟ้มประวัติ สมุดประจำตัวผู้ป่วย เพื่อดูค่าระดับ


นำ้ ตาลและคา่ ระดับความดนั โลหติ 3) ระบบฐานขอ้ มลู ที่มีการบันทกึ ขอ้ มูลผูป้ ้วยเบาหวาน ความดันโลหติ สงู

• เคร่ืองมือสำหรับใช้ในการดำเนินงานของนวัตกรรม ปิงปองจราจรชีวิต 7 สี เพ่ือปรับเปล่ียนสุขภาพใน
ประชาชนคือเคร่ืองมือในการจำแนกคนตามกลุ่มสี และจำแนกการให้บริการสุขภาพ โดยใช้ค่าระดับน้ำตาลใน
เ
ลือด และค่าความดนั โลหติ

• ทรัพยากรในการสนับสนุน การดำเนินงานในครั้งนี้ได้รับการสนับสนุนสถานที่ บุคลากร นโยบาย
ส
นบั สนนุ การดำเนินงานจากผ้บู ริหารโรงพยาบาล และ NCD Board และ CUP ศรีเมืองใหม
่
เสน้ ทางการพัฒนานวัตกรรมปงิ ปองจราจรชีวติ 7 สี เพ่ือปรบั เปล่ียนสุขภาพในประชาชน รพ.ศรเี มืองใหม่
มีรายละเอียดของเส้นทางการพัฒนา (ภาพท่ี 6) ดังนี้ ระหว่างปี พ.ศ.2547-2548 พยาบาลผู้ปฏิบัติงานที่คลินิก
โรคเรื้อรัง ร่วมกันประชุมและขอการปรึกษาจากผู้อำนวยการโรงพยาบาล ตลอดจนทีมสหสาขาวิชาชีพ ได้แก่
แพทย์ เภสัชกร นกั โภชนากร พยาบาล จงึ ไดค้ วามคิดว่า น่าจะต้องหาแนวทางในการจำแนกกลุ่มผู้ป่วยใหช้ ัดเจน

เนน้ ให้เกดิ ความเขา้ ใจกับผ้ปู ่วย โดยใชแ้ นวทางสีเปลยี่ นชีวติ

ความคิดในการจำแนกกลุ่มผู้ป่วยคิดจากค่าระดับน้ำตาลในเลือดและค่าความดันโลหิตสูง กลุ่มท่ีมีค่าระดับ
น้ำตาลและค่าความดันโลหิตสูงอยู่ในเกณฑ์ท่ียอมรับได้ ให้ได้เป็นกลุ่มสีเขียว ในขณะท่ีกลุ่มท่ีมีค่าระดับน้ำตาล
และค่าความดันโลหิตสูงเกินเกณฑ์ท่ียอมรับได้แต่ไม่เข้าข่ายที่จะเกิดอันตราย จัดให้เป็นกลุ่มสีเหลือง กลุ่มท่ีมีค่า
ระดับน้ำตาลและค่าความดันโลหิตสูงมีการเปลี่ยนแปลงข้ึนลงและเกิดขึ้นบ่อยๆครั้ง จัดให้เป็นกลุ่มสีฟ้า และกลุ่ม
ท่ีมีค่าระดับน้ำตาลและค่าความดันโลหิตสูงในระดับสูงและมีความเสี่ยงต่อการเกิดอันตราย ตลอดจนมีภาวะ
แ
ทรกซ้อนรุนแรง เกิดขน้ึ เช่น ไตเส่อื ม แผลเร้ือรงั อาการชา อมั พฤกษอ์ มั พาต เปน็ ตน้ จัดให้เปน็ กลุ่มสแี ดง

เม่อื จดั กลมุ่ ผู้ป่วยโดยใชส้ ดี ังที่กล่าวแล้ว ไดม้ ีการร่วมประชมุ ปรกึ ษาหารอื กบั สถานบริการสขุ ภาพ (รพ.สต.)
ท่ีเป็นเครือข่ายใน CUP ศรีเมืองใหม่ และมีการพัฒนาสมรรถนะในการดูแลผู้ป่วยให้กับพยาบาล เจ้าหน้าที่ท่ีอยู่
รพ.สต. โดยมีการกำหนดแนวปฏิบัติร่วมกันในการดูแลรักษาผูป้ ว่ ยเร้ือรัง (เบาหวาน ความดันโลหติ สงู ) และมกี าร
กำหนดให้ผู้ป่วยกลุ่มสีเขียวได้ถูกส่งให้ไปใช้บริการจาก รพ.สต.ตามความสมัครใจ ท้ังน้ีในระยะแรกๆ ของการ
ดำเนนิ การ ผปู้ ว่ ยยงั ไมเ่ ขา้ ใจ ใหค้ วามรว่ มมอื คอ่ นขา้ งนอ้ ย และขาดความมนั่ ใจทจ่ี ะไปรบั บรกิ ารกบั รพ.สต.ใกลบ้ ้าน


กรณีศกึ ษา ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนือ :
35

อย่างไรก็ดี เม่ือมีการทำความเข้าใจกับผู้ป่วยมากขึ้น รวมทั้งการพัฒนาศักยภาพพยาบาลเจ้าหน้าท่ีท่ี

ปฏิบัติงานใน รพ.สต. ในขณะเดียวกัน ก็เกิดการเรียนรู้จากผู้ป่วยท่ีถูกส่งไปใช้บริการสุขภาพท่ี รพ.สต. ทำให้

ผู้ป่วยเห็นประโยชน์ สามารถลดค่าใช้จ่ายจากการเดินทาง ไม่เสียเวลามาก ทำให้ผู้ป่วยที่ถูกจัดเป็นกลุ่มสีเขียวให้
ค
วามรว่ มมอื ในการไปใช้บรกิ ารสขุ ภาพที่ รพ.สต.มากขึน้

ต่อมาในปี พ.ศ.2554-2555 กระทรวงสาธารณสุขได้กำหนดแนวปฏิบัติที่มีลักษณะเช่นเดียวกับที่

โรงพยาบาลศรีเมืองใหม่ใช้อยู่ โดยใช้สีเป็นเคร่ืองมือจำแนกกลุ่มของผู้ป่วยเช่นเดียวกัน แต่มีการจำแนกท่ีม
ี
ความละเอยี ดมากขน้ึ เปน็ ใชส้ ี 7 สี และเรยี กวธิ กี ารนวี้ า่ “ปงิ ปองจราจร 7 ส”ี ทงั้ นโ้ี รงพยาบาลศรเี มอื งใหมจ่ งึ ไดใ้ ช้

สี 7 สี และเรียกแนวปฏิบัติใหม่ว่า “ปิงปองจราจรชีวิต 7 สี เพ่ือปรับเปลี่ยนสุขภาพของประชาชน” ต้ังแต่ปี
พ.ศ.2557 จนถึงปัจจุบัน เส้นทางการพัฒนานวัตกรรมปิงปองจราจรชีวิต 7 สี เพื่อปรับเปล่ียนสุขภาพใน
ประชาชน แสดงดังภาพท่ี 6






2. กระบวนการพฒั นานวตั กรรมและการจัดการ


เพื่อการนำใช้และพฒั นา


นวัตกรรม “ปิงปองจราจรชีวิต 7 สี เพ่ือปรับเปลี่ยนสุขภาพของประชาชน” โรงพยาบาลศรีเมืองใหม
่
อ.ศรีเมืองใหม่ จ.อุบลราชธานี มีกระบวนการของการพฒั นานวตั กรรม 2 ระยะ คือ 1) การสรา้ งนวัตกรรม และ
2) การนำใช้นวตั กรรม อธิบายได้ดงั ภาพที่ 7




36 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใต้บทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

ภาพท่ี 6 เส้นทางการพฒั นานวัตกรรมปงิ ปองจราจรชีวิต 7 สี เพ่ือปรับเปลี่ยนสขุ ภาพในประชาชน





øą÷ąüđĉ ÙøćąĀðŤ ŦâĀć øą÷ąĂĂÖĒïïïøĉÖćø øą÷ąóĆçîćêĂŠ đîČęĂÜ

ÿćđĀ čê ÿëćîÖćø Ťè óïðŦâĀćÝćÖÖćøìöęĊ ĊÙüćöđÿ÷Ċę Ü Ùîðśü÷ đïćĀüćî ĕéøš Ćïîē÷ïć÷ÝćÖÖøąìøüÜ ÿćĞ îÖĆ Üćîÿćíćøèÿč×ÝÜĆ ĀüĆéĂčïúøćßíćîĕĊ éîš ćĞ ēÙøÜÖćø
ÙüćöéîĆ ēúĀêĉ ÿÜĎ
öćøĆïïøÖĉ ćøìÙĊę úĉîĉÖēøÙĕöêŠ ĉéêĂŠ ÿćíćøèÿ×č ĔĀšöĊöćêøÖćø ÿøćš Üÿ×č õćóé Ċ üĉëĊĕì÷úéõĆ÷ēøÙĕöŠêĂĉš éêŠĂđøĚĂČ øÜĆ ĶđòćŜ
đøĂĚČ øĆÜ ēøÜó÷ćïćúýøĊđöĂČ ÜĔĀö Š öÝĊ Ğćîüîđóöęĉ ×Ěîċ ÿøćš Üđÿøĉöÿ×č õćóēé÷öĊ øąüÜĆ éüš ÷ðŗÜðĂÜÝøćÝøßĊüêĉ ÿĊķ đðîŨ îē÷ïć÷Ēúąĕéš
öćøïĆ ïøĉÖćøÖćøêøüÝøÖĆ þć ìćĞ ĔĀšÿëćîìïĊę øĉÖćøöĊ đðćŜ Āöć÷ đóęĂČ úéĂêĆ øć éćĞ đîîĉ ÖćøÙøĂïÙúčö ÿëćîïøĉÖćøìĊęđðŨîÝéč ìĞćÿâĆ âćđóęČĂ
ÙüćöĒĂĂĆé đîĂęČ ÜÝćÖÙîöÝĊ ćĞ îüîöćÖ×ċĚî ìćĞ ĔĀđš Öĉé ðüś ÷ êć÷ ĒúąñúÖøąìï ÝéĆ ïøĉÖćøðåöõĎö ĉ $POUSBDUJOH 6OJU GPS 1SJNBSZ $BSF
ÖćøïøĉÖćøìĊúę Šćßšć øĂîćîìĞćĔĀđš ÿ÷Ċ đüúć đÿ÷Ċ ÙćŠ ÝćÖēøÙêĉéêŠĂĕöŠđøĂČĚ øÜĆ $61

ĔîÝÜĆ ĀüéĆ Ăïč úøć×íćîĊ
ĔßÝš ćŠ ÷ÙćŠ đéîĉ ìćÜĒúąìÖč ÙîĂ÷ćÖøĆÖþćìĔęĊ Öúïš šćî

ó ý

ÖĉÝÖøøöìĊęêĂïÿîĂÜ 2547-2548 2554-2555 ðŦÝÝïč îĆ

ÙĉéĀćĒîüìćÜēé÷ÖćøĔß š ÖúŠöč Öćøó÷ćïćú øó ýøđĊ öČĂÜĔĀö Š Ă ýøđĊ öĂČ ÜĔĀö Š ÖúčöŠ Öćøó÷ćïćú øó ýøĊđöČĂÜĔĀöŠ
ĶÿđĊ ðúę÷Ċ îßüĊ êĉ ķ ēé÷ĔßšÿÝĊ ćĞ ĒîÖ Ý Ăïč úøćßíćîĊ ĕéöš ĊÖćøðøąßčöúąÝĆéĔĀšìĞćēÙøÜÖćø Ă ýøĊđöČĂÜĔĀö Š Ý Ăïč úøćßíćîĊ ĕéšéĞćđîĉî
ñšĎðśü÷ ēé÷öĊÿĊđ×Ċ÷ü ÿĊđĀúĂČ Ü ÿĊôŜć ïøĎ èćÖćøÿøćš Üÿč×õćóéĊüëĉ ĕĊ ì÷úéõ÷Ć ēøÙĕöŠêČéêŠĂđøĂĚČ øĆÜ ÖćøĂ÷ćŠ ÜêĂŠ đîĂČę Ü Ēúąĕéóš ĆçîćĂĂÖĒïï
ÿĒĊ éÜ ĒúąĔĀÙš üćöøšĎÙćĞ ĒîąîĞć ĶđòćŜ øąüĆÜéšü÷ðÜŗ ðĂÜÝøćÝøßĊüĉê ÿķĊ ìĊęÙúĉîÖĉ ēøÙĕöŠ ÖćøĔĀïš øĉÖćøĂ÷ŠćÜđðŨîøðĎ íøøö
êćöÿĊ êĉéêĂŠ đøĂČĚ øĆÜõć÷ĔêšßęĂČ îüĆêÖøøöðŗÜðĂÜÝøćÝø ÿĊ
đóęĂČ ðøïĆ đðúę÷Ċ îÿč×õćóĔîðøąßćßîēé÷ÖćøĔßÿš Ċ ÝĞćĒîÖ
กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื :
37 ÙîĒúąïøÖĉ ćø

ñúñúĉê ñúúĆó Ťí ÷ĆÜĕöðŠ øąÿïÙüćöÿćĞ đøÝĘ đóøćą÷ĆÜĕéš đÖéĉ ÖćøÝćĞ ĒîÖÙîĒúąïøÖĉ ćø ÙîìĊęöÙĊ üćöđÿęĊ÷Ü Ùîðüś ÷ đïćĀüćî ÙüćöéĆîēúĀĉêÿĎÜ
öĊÙüćöøĒšĎ úą
øïĆ ïøÖĉ ćøÿ×č õćóĒïïđéöĉ ĕéšøĆïïøÖĉ ćøÿ×č õćóêćöÿĊ đòćŜ øąüĆÜêîđĂÜ đÖéĉ ÖćøÖøąêÖč ĔĀšÙéĉ ĕéšøïĆ ÖćøøÖĆ þćĒúąÖćøÝéĆ Öćø
ïøÖĉ ćøÿ×č õćóìĊđę Āöćąÿö úéÙŠćĔßÝš Šć÷ úéÙüćöĒĂĂéĆ ×ĂÜÿëćîì ęĊ Ēúą
ĕéøš ïĆ ÖćøÿŠÜêĂŠ ĕðøÖĆ þćìĊęÿëćîïøĉÖćøÿ×č õćóĔÖúïš šćî đÖĉéÖćøÿøćš ÜÖćø
öĊÿŠüîøŠüöĔîÖćøéĎĒúĒúąđÖéĉ åćî×Ăš öúĎ ĔîÖćøéĎĒú

38 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล
ภาพที่ 7 การพัฒนานวตั กรรมปงิ ปองจราจรชีวิต 7 สี เพ่ือปรับเปล่ยี นสุขภาพของประชาชน


ĶðŗÜðĂÜÝøćÝøßĊüĉê ÿ Ċ đóĂęČ ðøïĆ đðúĊę÷îÿ×č õćóðøąßćßîķ ÿĊ ĶÝćĞ ĒîÖÙîĒúąïøÖĉ ćøķ ēøÜó÷ćïćúýøđĊ öČĂÜĔĀö Š Ý ĂčïúøćßíćîĊ

ÙîöÙĊ üćöđÿ÷Ċę Ü ßéč ×Ăš öúĎ ÖĕéćÜšøćŠð÷ø×ĆïĚċîøĒąúïąïđĀïĘîøÖĉ ßćĆéøđìÝîęđĊ ĂČĂĚ êŠĂÖćøéĎĒúñšĎðśü÷ ēđóé÷öęĉ ñÙĎšðčèśüõ÷ćĕóéøšïïĆ øÖÖĉ ććøøïĒúøÖĉąēćĂøÖêććÿöÖðćÝŦ øÝï÷Ć øđÖĉÿć÷Ċę øÜ
Ùîðśü÷ đïćĀüćî
ÙüćöéĆîēúĀêĉ ÿÜĎ


ðüś ÷ ïøĉÖćøĔĀöŠ đòćŜ øąüĆÜ øó ÿê øĒÿŠüúøöćšąÜößđĂČöčÙÖßøĆïČĂî×øóćŠ ÷ ÿÙêü ć ö
ïøÖĉ ćøÿ×č õćóđéöĉ øßÿĔîąöčøÖĀćšßÜćüîÙøŠć ÿüÜĒćēŠÜúøöêąÜĂŠøó Šüøñ÷öóðšĎ ćö śüïÿĂČ÷êćú
ÙîìüęĆ ĕð ÿÜŠ êĆüøĆÖþćĔÖúïš ćš î øó ÿê
öćøïĆ ÖćøêøüÝøĆÖþć ÿÜŠ êüĆ øĆÖþćĔÖúïš šćî øó ÿê
Ùîðśü÷ đïćĀüćî
ÝćĞ îüîđóęĉö×îċĚ ÙüćöéĆîēúĀêĉ ÿÜĎ
øĆïĕüšøĆÖþćĔĀšÿÜŠ ēøÜó÷ćïćú
øĆïĕüšøĆÖþćĀøČĂÿÜŠ êŠĂĕðøĆÖþć
ÿëćîìęĔĊ ĀšïøĉÖćøĒĂĂĆé øĆïĕüšøĆÖþćĀøĂČ ÿŠÜêŠĂĕðøÖĆ þć
Ă÷ćÖøĆÖþćĔÖúïš šćî
đÿ÷Ċ ÙŠćđéîĉ ìćÜ
ßéč ךĂöúĎ đÿĊ÷đüúć

ĕéÖš úĆïïšćîßšć

üđĉ ÙøćąĀŤ ĂĂÖĒïï ñúúĆóíŤ úéÙüćöĒĂĂĆé úéÙćŠ ĔßÝš Šć÷
ðŦÝÝĆ÷Āîîč đÿøöĉ öĊÖćøÝéĆ ÖćøøÖĆ þćìęđĊ Āöćąÿö
øĎšĒúąđòŜćøąüÜĆ êîđĂÜ ÖøąêÖč ĔĀšÙĉé
ÿøšćÜÖćøöĊÿüŠ îøŠüö đÖĉéåćîךĂöúĎ ĔîÖćøéĎĒú
ÝéĆ ïøÖĉ ćøìęđĊ ×ćš ëċÜĕéĂš ÷ćŠ ÜđĀöćąÿö

îē÷ïć÷ ĒîüÙéĉ ÖćøéĎĒúĔÖúšïćš îĔÖúšĔÝ ĒîüÙĉéÖćøöÿĊ üŠ îøŠüö ðâŦ ĀćĒúąÙüćöđéĂČ éøšĂî×ĂÜĀîüŠ ÷ïøĉÖćø

นวัตกรรม “ปิงปองจราจรชีวิต 7 สี เพื่อปรับเปลี่ยนสุขภาพของประชาชน” โรงพยาบาลศรีเมืองใหม่

อ.ศรีเมอื งใหม่ จ.อบุ ลราชธานี มีกระบวนการของการพฒั นานวัตกรรม 2 ระยะ คอื 1) การสรา้ งนวตั กรรม และ
2
) การนำใชน้ วตั กรรม อธบิ ายได้ดังน
ี้
1) สรา้ งนวตั กรรม

จากการพบเห็นปัญหา ข้อมูล NCD ของคลินิกโรคเรื้อรังพบว่าจำนวนผู้ป่วยเบาหวานที่ข้ึนทะเบียนมี
จำนวนมากขนึ้ จากปี พ.ศ.2555 - ปจั จบุ ัน จำนวน 2,163 ,2,434, และ 2,444 ตามลำดบั จำนวนผู้ปว่ ยโรคความ
ดนั โลหิตสงู ท่ขี ้ึนทะเบียนมากขึ้น ปี พ.ศ.2555 - ปจั จุบนั จำนวน 1,428, 1,808, 2,068 ตามลำดบั จากจำนวน

ผู้ป่วยท่ีมากขึ้น ส่งผลให้สถานท่ีให้บริการมีสภาพแออัด การให้บริการล่าช้า เสียเวลาผู้ป่วยท่ีมารอรับบริการเสีย
เวลา รอนาน ดังน้ันพยาบาลในคลินิกโรคเรื้อรังจึงได้ค้นหาสาเหตุของการจัดบริการท่ีล่าช้า โดยการสังเกตการจัด
บรกิ ารของคลนิ กิ และพบวา่ ผปู้ ว่ ยทมี่ ารอรบั บรกิ ารนนั้ ยงั ไมส่ ามารถลดระดบั นำ้ ตาล และระดบั ของความดนั โลหิต
ได้ จากปัญหาการปฏิบัติไม่ถูกต้อง เช่น พฤติกรรมการบริโภคอาหาร การไม่ออกกำลังกาย นำมาสู่การออกแบบ
บริการใหม่โดยการใช้”สีเปลี่ยนชีวิต” ในการจำแนกกลุ่มผู้ป่วยคิดจากค่าระดับน้ำตาลในเลือดและค่าความดัน
โลหิตสูง กลุ่มที่มีค่าระดับน้ำตาลและค่าความดันโลหิตอยู่ในเกณฑ์ท่ีรับได้จัดเป็นกลุ่มสีเขียว จะได้เข้าพบและ
ตรวจรกั ษากบั พยาบาลเวชปฏบิ ตั แิ ละมกี ารนดั ตดิ ตามผลการรกั ษา จำนวน 2 ครงั้ จะไดร้ บั การสง่ ออกรบั บรกิ าร รพ.
ใกลบ้ า้ น ถา้ ค่าระดับน้ำตาล หรอื ค่าระดบั ความดันโลหิต ยังไมล่ ดลง จะส่งพบแพทย์ กลุ่มที่มคี า่ ระดับน้ำตาลและ
ค่าความดันโลหิตสูงเกินเกณฑ์ที่ยอมรับได้แต่ไม่เข้าข่ายท่ีจะเกิดอันตราย จัดให้เป็นกลุ่มสีเหลือง กลุ่มที่มีค่าระดับ
น้ำตาลและค่าความดันโลหิตสูงมีการเปล่ียนแปลงข้ึนลงและเกิดข้ึนบ่อยๆ ครั้ง จัดให้เป็นกลุ่มสีฟ้าและกลุ่มที่ม
ี
คา่ ระดบั นำ้ ตาลและคา่ ความดนั โลหติ สงู ในระดบั สงู และมคี วามเสย่ี งตอ่ การเกดิ อนั ตราย ตลอดจนมภี าวะแทรกซอ้ น
รนุ แรง เกิดขึ้น เชน่ ไตเสอ่ื ม แผลเร้อื รัง อาการชา อัมพฤกษอ์ มั พาต เปน็ ต้น จัดใหเ้ ปน็ กลมุ่ สีแดง โดยผู้ป่วยกลุ่ม

สีเหลือง สีฟ้า สีแดง จะเข้ารับการรักษากับแพทย์ เม่ือได้ดำเนินการจัดกลุ่มผู้ป่วยโดยใช้สีดังกล่าวแล้ว ได้มีการ
ประชุมปรกึ ษาหารอื กบั CUP ศรีเมืองใหม่และมีการพัฒนาสมรรถนะในการดูแลผ้ปู ่วย ตลอดจนมกี ารกำหนดแนว

ปฏบิ ตั ิร่วมกนั


“ปัญหาอย่ทู วี่ ่า ผ้ปู ว่ ยเบาหวาน ความดนั โลหิตสูงเรามากข้นึ ทง้ั ๆทม่ี าตรวจตามนัด และเรา
ส่งออกผู้ป่วยยังได้น้อยอยู่ ด้วยเร่ืองของการจัดการข้อมูลการส่งต่อการรักษา และต้องการลดความ
แออดั ในโรงพยาบาล”

“เรามาลองแบ่งกลมุ่ ผูป้ ว่ ยโดยใชเ้ กณฑว์ า่ ระดบั น้ำตาลและค่าความดนั โลหิตสูงอยใู่ นเกณฑ์
ที่ยอมรับได้ ระดับน้ำตาลท่ีไม่เกินร้อยยี่สิบให้สีเขียว ถ้ามากกว่าร้อยย่ีสิบแต่ไม่เกินร้อยห้าสิบให้สี
เหลือง ถ้ามากกว่าร้อยห้าสิบระดับน้ำตาลขึ้นๆ ลงๆ ให้สีฟ้า แต่ถ้าเมื่อไหร่ ระดับน้ำตาลสองร้อย
เปน็ สีแดงจะให้รปู ระเบิดเลย จะปม๊ั ทส่ี มุดประจำตวั ผปู้ ว่ ย”

นางสงกรานต์ ยอดศิริ,พยาบาลเวชปฏบิ ตั ิ คลนิ ิกเบาหวาน, 2 กรกฎาคม 2557




กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื :
39

2) การนำใชน้ วตั กรรม

• โรงพยาบาลศรีเมืองใหม่ ได้รับนโยบายจากกระทรวงสาธารณสุข ให้มีมาตรการสร้างเสริมสุขภาพโดยมี
เป้าหมายเพ่ือลดอัตราป่วย ตาย และผลกระทบจากโรคติดต่อไม่เรื้อรัง ทางทีมพยาบาลคลินิกโรคเร้ือรัง จึงได้นำ
โครงการ “เฝา้ ระวงั ดว้ ยปงิ ปองจราจรชวี ติ 7 ส”ี มาสวมทบั งานเดมิ “สเี ปลยี่ นชวี ติ ” ทด่ี ำเนนิ การอยู่ มาพฒั นาภาย
ใตช้ อ่ื นวัตกรรมปิงปองจราจร 7 สี เพ่ือปรับเปล่ียนสุขภาพในประชาชน โดยการใช้สี เกิดการจำแนกคนและการ
ได้รบั บริการสขุ ภาพตามสี กลมุ่ สขี าว คนทวั่ ไป อายุ 15 ปีขนึ้ ไป FBS ≤ 100 mg%, BP ≤ 120/80 mmHg กลุ่ม

สีเขียวอ่อน คนท่ัวไป กลุ่มเส่ียง FBS 100-125 mg%, BP120-139/80-89 mmHg กลุ่มสีเขียวเข้ม คนป่วย

(เบาหวาน ความดันโลหิตสูง) ปกติ FBS <125 mg%, BP<139/89 mmHg กลุ่มสีเหลือง คนป่วย (เบาหวาน
ความดันโลหิตสูง) ระดับ 1 FBS126-154 mg%, BP140-159/90-99 mmHg กลุ่มสีส้ม คนป่วย (เบาหวาน
ความดนั โลหิตสงู ) ระดับ 2 FBS155-182 mg%, BP160-179/100-109 mmHg กลุม่ สีแดง คนป่วย (เบาหวาน
ความดนั โลหติ สูง) ระดับ 3 FBS>183 mg%, HbA1C>8, BP>180/110 mmHg กลมุ่ สดี ำ คนปว่ ย (เบาหวาน
ค
วามดนั โลหติ สงู ) ทมี่ ภี าวะแทรกซ้อน หวั ใจ/หลอดเลือด สมอง ตา ไต เทา้

• หลังจากจำแนกคนเป็นกลุ่มสีแล้ว ได้กำหนดกิจกรรมในการปรับเปล่ียนพฤติกรรม ตามกลุ่มสี โดยทุก
กลมุ่ สีใหค้ วามรูเ้ ร่อื งโรค พฤติกรรมการบรโิ ภค 3 อ 2 ส (อารมณ์ ออกกำลังกาย อาหาร สุรา ยาเสพตดิ และบหุ ร่ี)
กลุ่มสีเขียวอ่อน มีการเฝ้าระวัง ส่งต่อ อสม และ รพ.สต. กลุ่มสีเขียวเข้ม และสีเหลือง ให้ความรู้ 3อ.2ส, ทำ
กจิ กรรมการออกกำลงั กายโดยใช้สมาธิบำบดั (SK-T 7) ส่งตอ่ ผปู้ ว่ ยให้ไดร้ บั การดูแลใกลบ้ ้านใกล้ใจ รพ.สต./ อสม.
กลุ่มสีส้มและสีแดง ท่ีไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลได้ ให้ความรู้ 3อ.2ส, ทำกิจกรรมการออกกำลังกายโดยใช้
สมาธิบำบัด (SK-T ) ส่งพบโภชนากร และพยาบาลจัดการรายกรณี รับตัวไว้ในโรงพยาบาลหรือส่งต่อไปรักษา
กลุ่มสีดำ ผู้ป่วยท่ีมีภาวะแทรกซ้อน ได้แก่ ตา ไต หัวใจ และเท้า ส่งพบโภชนากรและพยาบาลจัดการรายกรณ
ี
ม
กี ารรบั ไวใ้ นโรงพยาบาลหรอื สง่ ตอ่ ไปรกั ษา มกี ารตดิ ตามเยย่ี มบา้ น, และสง่ ตอ่ ระบบHHC (Home Health Care)

• จากการนำใช้นวัตกรรม ทำให้ลดปัญหาในการให้บริการ โดยมีการส่งต่อผู้ป่วยไปรักษาท่ี รพ.สต. ทำให้

ผู้ป่วยได้รับบริการใกล้บ้าน ลดค่าใช้จ่าย ลดเวลาในการรอพบแพทย์ ลดเวลาการเดินทาง สอดคล้องกับวิถีชีวิต
บริบทสังคมวัฒนธรรม ทำให้ผู้ป่วยมารับบริการท่ีคลินิกโรคเรื้อรังลดจำนวนลง ลดความแออัดในพ้ืนท่ีบริการ อีก
ท้ังพยาบาลและแพทย์มีเวลาให้ผู้ป่วยในการตรวจรักษามากขึ้น เมื่อจัดกลุ่มผู้ป่วยและการให้บริการโดยใช้สีดังที่
กล่าวแล้วขา้ งต้น ได้มีการประชมุ ปรึกษาหารอื กับสถานบรกิ ารสุขภาพที่เป็นเครือขา่ ย CUP ศรเี มืองใหม่ ไดม้ กี าร
อบรมพัฒนาสมรรถนะในการดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรัง เบาหวาน ความดันโลหิตสูง กรณีส่งต่อผู้ป่วยไปรับการรักษาท่ี
รพ.สต. และกำหนดแนวทางปฏิบัติร่วมกัน ประกอบกับ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุบลราชธานี ได้นำโครง
การบูรณาการสร้างสขุ ภาพดีวถิ ไี ทยลดภยั โรคไม่ตดิ ตอ่ เรอื้ รัง “เฝา้ ระวังด้วยปิงปองจราจรชวี ิต 7 ส”ี เป็นนโยบาย
และได้ดำเนนิ การครอบคลมุ CUP จงั หวดั อบุ ลราชธานี กลุม่ การพยาบาล โรงพยาบาลศรเี มืองใหม่ ไดด้ ำเนนิ การ
ต่อเนอื่ งจนถึงปัจจุบนั


40 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใต้บทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

3. คุณลักษณะของนวัตกรรมกบั ยทุ ธศาสตร์


การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ


• ภาพรวมของนวตั กรรม เป็นการแกป้ ญั หาในผู้ปว่ ยโรคเรื้อรงั (เบาหวาน ความดันโลหิตสูง) เปน็ การเสริม
สร้างศักยภาพพยาบาล สะท้อนคุณลักษณะ 5 อย่างคือ นวัตกรรมน้ีเป็นงานใหม่ การเสริมสมรรถนะพยาบาล
ก
ารเพม่ิ ข้นั ตอนในการทำงาน การสรา้ งเครอ่ื งมือในการทำงาน และการมีส่วนร่วมในการดำเนนิ การ

• ความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพตาม Ottawa Charter ในประเด็นการปรับระบบ
บริการสุขภาพ มีการจัดระบบบริการสุขภาพให้การสร้างเสริมสุขภาพครอบคลุมกลุ่มผู้ป่วยเร้ือรัง (เบาหวาน
ความดันโลหิตสูง) โดยการจัดระบบบริการโดยการจำแนกคน(ผู้ป่วย) จำแนกการให้บริการ โดยใช้สี ประสาน
ความร่วมมือระหว่างบุคคล ครอบครัว สู่ชุมชน รพ.สต.โดยใช้แนวทางการดูแลรักษาที่เป็นมาตรฐานเดียวกันท้ัง
CUP ศรีเมืองใหม่ อีกท้ังพยาบาลคลินิกโรคได้สร้างความร่วมมือกับสหสาขาวิชาชีพ ในการร่วมเป็นภาคีเครือข่าย
ในรว่ มกันจัดระบบบรกิ ารสขุ ภาพผปู้ ว่ ยเบาหวาน ความดนั โลหติ สูงใหค้ รอบคลมุ มติ ิทางสังคมและวฒั นธรรม และ
ได้มีการจัดทำฐานข้อมูลของผู้ป่วยเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และสนับสนุนให้มีการจัดทำฐานข้อมูลครอบคลุม

ทงั้ พนื้ ที่ CUP ศรีเมอื งใหม่


“เวลาเขาเห็นสีเขียว สีแดง เหมือนจะอวดกัน จะคุยกัน ถ้าเป็นสีแดงเขาจะตกใจ เขาจะ
บอกว่าแดงอีกแล้ว ถ้าเป็นเขียวก็ดีลงมาหน่อย “โอ๊ะ!!รุ้แล้วว่าข่อยกินอีหยัง” เขาจะรู้ตัวค่ะ เขาจะ
บอกว่าเหตุท่ีเป็นสีแดงว่าเขาไปกินอะไรมา ก่อนหน้าท่ีจะมีการแบ่งกลุ่มสีแบบนี้ เขาจะไม่บอกเรา

แต่ตอนนี้อย่างเช่นเขากินมะม่วงมา ค่าน้ำตาลยังสูงอยู่ เขาก็จะรู้ว่าปัญหาของเขาคืออะไร การแบ่ง
เป็นกลุ่มสีน้ีมันจะเป็นตัวกระตุ้นให้เขาพูดว่า พฤติกรรมอะไรที่ทำให้เขาเป็นแบบน้ี เราไม่ต้องถาม
อะไรมากแล้วเราก็จะถามว่าแล้วรู้ไหมว่าจะต้องทำยังไง เขาจะรู้ตัว จะกินอะไรยังไงเขามีความรู้ใน
การปฏิบัติตัวอยู่แล้ว”


นางสงกรานต์ ยอดศริ ,ิ พยาบาลเวชปฏบิ ัติ คลนิ กิ โรคเร้ือรงั , 2 กรกฎาคม 2557




“ตวั ของกลมุ่ สี จะทำใหเ้ ราจำแนกกลุม่ คนไข้ได้ชดั เจนขนึ้ เราจะกลมุ่ ท่ตี ้องใหก้ ารใสใ่ จอย่าง
มาก มันจะเห็นชดั เจนข้นึ ซึ่งแตก่ อ่ นเราไมม่ กี ารดำเนินการแบบน้ี เดี๋ยวน้มี นั ก็ทำให้เราช่วยแกป้ ญั หา
คนไข้ไดม้ ากขึ้น พวกกลุ่มสีแดงก็กลายไปสู่พวกซบั ซ้อน เคสเมเนเจอรต์ อ้ งแสดงบทบาททีต่ รงนี”้


นางสริ ินทร สนู านนท,์ พยาบาลจดั การรายกรณี คลินกิ โรคเรื้อรัง, 2 กรกฎาคม 2557




กรณศี กึ ษา ภาคตะวันออกเฉยี งเหนือ :
41

4. ผลลัพธแ์ ละผลกระทบของนวัตกรรม


ผลการดำเนินการของนวตั กรรมปงิ ปองจราจรชวี ิต 7 สี เพ่ือปรับเปลย่ี นสขุ ภาพในประชาชน โรงพยาบาล
ศ
รีเมอื งใหม่ ส่งผลให้เกดิ ปรบั บรกิ ารทม่ี ศี กั ยภาพมากขนึ้ จากการดำเนินการดงั ต่อไปน
้ี
• การนำใช้สมรรถนะของพยาบาลในการสร้างเสริมสุขภาพ พยาบาลมีคุณลักษณะส่วนบุคคลในการสร้าง
เสริมสุขภาพ มีความรู้ แนวคิดในการต้องการที่จะปรับเปล่ียนระบบบริการสุขภาพผู้ป่วยโรคเร้ือรัง (เบาหวาน
ความดันโลหิตสงู ) โดยมเี ป้าหมายคอื ประชาชนมสี ุขภาวะที่ดี ไดร้ ับบริการสุขภาพท่ถี ูกต้อง เหมาะสม มคี วามคิด
ริเร่ิมสร้างสรรค์การบริการสุขภาพ มีทัศนคติท่ีดีต่อวิชาชีพพยาบาลและการสร้างเสริมสุขภาพ ปฏิบัติตนเป็น
ตัวอย่างที่ดีในเร่ืองพฤติกรรมการบริโภค การออกกำลังกาย มีการแสวงหาความรู้อย่างต่อเนื่อง เช่นการศึกษา
อบรมเพ่ิมเติมในหลักสูตรการพยาบาลเฉพาะทาง สาขาเวชปฏิบัติทั่วไป (การรักษาโรคเบ้ืองต้น) และหลักสูตร
การพยาบาลเฉพาะทาง การจัดการผู้ป่วยเบาหวานรายกรณี รวมท้ังติดตามนโยบายระดับชาติท่ีเกี่ยวข้องกับการ

สร้างเสริมสขุ ภาพอย่างตอ่ เน่ือง


“เราได้มกี ารพฒั นาสมรรถนะพยาบาลอย่างต่อเนือ่ ง เช่น ส่งคุณสงกรานต์ไปอบรมพยาบาล
เวชปฏิบัติ คุณสิรินทรไปอบรมพยาบาลผู้จัดการรายกรณี(เบาหวาน) และได้เชิญพยาบาลจาก
รพ.สต.มาอบรมเร่ืองการดูแลผู้ป่วยเสมอๆ”


นางเพ็ญพักตร์ พมิ พ์จนั ทร์, หัวหนา้ กลมุ่ การพยาบาล, 2 กรกฎาคม 2557

• คุณลักษณะด้านปฏิบัติกิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพ พยาบาลคลินิกเบาหวานมีการประเมินพฤติกรรมและ
ภาวะสุขภาพของผู้ป่วย โดยการสังเกต สอบถาม และทบทวนจากแฟ้มประวัติผู้ป่วย สมุดคู่มือผู้ป่วย มีการ

คัดกรอง ค่าระดับน้ำตาลในเลือดและค่าความดันโลหิต โดยใช้กลุ่มสี จำแนกผู้ป่วย จำแนกการให้บริการ
ครอบคลุม 4 มิติคือ การส่งเสริมสุขภาพ การป้องกันโรค การรักษาพยาบาลและการฟื้นฟูสภาพ มีการวางแผน
กจิ กรรมตามกล่มุ สี ขยายไปสรู่ ะดับบุคคล ครอบครัว ชมุ ชน โดยใชแ้ นวทางการดแู ลรักษาผูป้ ว่ ยเบาหวาน ความ
ดันโลหิตสูง ในแนวทางเดียวกัน ครอบคลุม 18 รพ.สต.ใน CUP ศรีเมืองใหม่ มีการจัดทำโครงการในการสร้าง
เสรมิ สขุ ภาพและลดปจั จัยเสย่ี งดา้ นสขุ ภาพในผูป้ ่วยเรอ้ื รงั (เบาหวาน ความดนั โลหิตสูง) เช่น โครงการปรับเปล่ยี น
พฤติกรรมสุขภาพ 3 อ. 2ส. ปิงปองจราจรชีวิต 7 สี, โครงการ ผลการติดตามระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วย

เบาหวานภายหลังกิจกรรมการให้โภชนศึกษาโดยนักโภชนากร เป็นต้น โดยใช้สื่อต่างๆ ในการให้ข้อมูล ข่าวสาร
ความรแู้ กป่ ระชาชนไดเ้ หมาะสม เชน่ จดั บอรด์ นทิ รรศการ เกย่ี วกบั โรคเบาหวาน ความดนั โลหติ สงู เปน็ ตน้ รวมถงึ

มกี ารประเมนิ สภาพแวดลอ้ มในคลนิ กิ มกี ารปรบั สภาพแวดลอ้ ม โดยการขยายเครอื ขา่ ยการสง่ ตอ่ การรกั ษาผปู้ ว่ ยไป
ยัง รพ.สต. ผู้ป่วยได้รับบริการที่ใกล้บ้านใกล้ใจ เป็นการลดความแออัดในคลินิกโรคเร้ือรัง แพทย์และพยาบาลมี
เวลาในการให้การดูแลรักษาผู้ป่วยมากข้ึน มีเวลาให้ผู้ป่วยมากข้ึน จึงเป็นการปรับสภาพแวดล้อมท่ีเหมาะสมกับ
การใหบ้ รกิ ารสุขภาพ


42 : นวตั กรรมการสร้างเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

• ในด้านการพัฒนาภาคีเครือข่ายการสร้างเสริมสุขภาพ พยาบาลคลินิกโรคเรื้อรัง ได้มีการประชุมร่วมกับ
NCD BOARD ของ CUP ศรเี มอื งใหม่ มีการดำเนินการเชื่อมตอ่ การดูแลรักษาผปู้ ว่ ยโรคเร้อื รัง (เบาหวาน ความดัน
โลหิตสูง) สู่ รพ.สต. และเปน็ ทปี่ รึกษาให้กับเครอื ขา่ ย เสรมิ พลังอำนาจใหก้ ับพยาบาล เจา้ หนา้ ที่ รพ.สต. โดยการ
ประชุม อบรมชี้แจงแนวทางในการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคเรื้อรัง (เบาหวาน ความดันโลหิตสูง) ที่เป็นแนวทาง
เดียวกัน ในส่วนของ อสม. ได้อบรมพัฒนาศักยภาพของ อสม.ในการคัดกรอง ดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรัง (เบาหวาน
ความดนั โลหติ สงู ) และไดแ้ สวงหาทรพั ยากรจากแหลง่ ประโยชนอ์ นื่ ๆ เชน่ การขอรบั ทนุ จาก สปสช.ในการดำเนนิ การ
ส
รา้ งเสรมิ สขุ ภาพผ้ปู ่วยโรคเรอื้ รงั (เบาหวาน ความดนั โลหิตสงู )


“กรณีที่เราส่งคนไข้ออกไป ชุมชน หรือ รพ.สต.นะคะ จะมีในเร่ืองท่ีเราสามารถท่ีจะให้
ชุมชนไดม้ สี ่วนรว่ ม คอื ในการพัฒนาศกั ยภาพไม่ว่าจะเปน็ เจา้ หนา้ ทอี่ ยู่ในระดับ รพ.สต., อสม หรือว่า
คนดูแลสามารถที่จะดูแลตัวเองจัดการปัญหาสุขภาพด้วยตัวเองได้ ซึ่งมันมันจะเป็นภาพของการเกิด
ความยง่ั ยนื นะคะ”


นางสงกรานต์ ยอดศิริ,พยาบาลเวชปฏิบัติ คลินิกโรคเรื้อรัง, 2 กรกฎาคม 2557

• ความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพตาม Ottawa Charter ในประเด็นของการปรับ
ระบบบรกิ ารสขุ ภาพ มกี ารจดั ระบบบรกิ ารสขุ ภาพใหก้ ารสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพครอบคลมุ กลมุ่ ผปู้ ว่ ยเรอื้ รงั (เบาหวาน
ความดันโลหิตสูง) โดยการคดั กรอง และจดั ระบบบรกิ ารโดยการจำแนกคน(ผู้ป่วย) จำแนกการให้บริการ โดยใช้สี
โดยดูจากค่าระดับน้ำตาลในเลือดและค่าระดับความดันโลหิต เทียบเคียงหลักวิชาการ ประสานความร่วมมือ
ระหวา่ งบคุ คล ครอบครวั สชู่ มุ ชน รพ.สต.โดยใชแ้ นวทางการดแู ลรกั ษาทเ่ี ปน็ มาตรฐานเดยี วกนั ทงั้ CUP ศรเี มอื งใหม่
ซง่ึ นบั ไดว้ า่ เปน็ รปู แบบการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพแบบมสี ว่ นรว่ ม อกี ทง้ั พยาบาลคลนิ กิ โรคเรอ้ื รงั ไดส้ รา้ งความรว่ มมอื กับ
สหสาขาวิชาชีพ แพทย์ เภสัชกร นักโภชนากร ในการร่วมเป็นภาคีเครือข่ายในร่วมกันจัดระบบบริการสุขภาพ

ผปู้ ว่ ยเบาหวาน ความดนั โลหติ สงู ใหค้ รอบคลมุ มติ ทิ างสงั คมและวฒั นธรรม และไดม้ กี ารจดั ทำฐานขอ้ มลู ของผปู้ ว่ ย
เ
บาหวาน ความดันโลหิตสงู และสนบั สนุนใหม้ ีการจัดทำฐานขอ้ มลู ครอบคลมุ ทง้ั พืน้ ที่ CUP ศรีเมอื งใหม่

“เป็นการให้ประชาชนเข้าถึงการบริการท่ีเหมาะสมต่อปัญหาสุขภาพของตนเอง ไม่ใช่แบบ
ว่า อะไรก็มาโรงพยาบาล ถ้าเขารู้ว่าภาวะสุขภาพเขาจะทราบว่าควรจะไปที่ไหน ดูแลตัวเองด้วย

ตัวเอง อย่ทู ี่บ้านหรอื ไปที่ รพ.สต หรอื จะมาท่โี รงพยาบาล”


นางสริ นิ ทร สูนานนท์,พยาบาลจัดการรายกรณี คลนิ ิกโรคเร้ือรงั , 2 กรกฎาคม 2557

“มีการจัดการเข้าสู่ระบบ Home Health Care เราก็จะแบ่งการเยี่ยมบ้าน ว่าเป็นการให้
เฉพาะเครือข่ายเยี่ยม หรือว่าเมื่อไหร่ท่ีทีมจากโรงพยาบาลจะต้องไป เมื่อไหร่จะต้องเชิญผู้นำชุมชน
ผนู้ ำทอ้ งถิน่ ท้องทเี่ ข้ามามีส่วนรว่ มในการทจ่ี ะดูแล”


นางสงกรานต์ ยอดศิร,ิ พยาบาลเวชปฏิบัติ คลนิ กิ โรคเรือ้ รัง, 2 กรกฎาคม 2557


กรณศี กึ ษา ภาคตะวันออกเฉยี งเหนอื :
43

• การลดปจั จัยเสยี่ งต่อระบบการดูแลสขุ ภาพ และการลงทนุ สุขภาพ ตอ่ กลุ่มประชากรเป้าหมาย คือกลมุ่ ผู้

สูงอายุ และกลมุ่ ผปู้ ่วยโรคเร้ือรงั

• เกิดผลกระทบต่อบทบาทของพยาบาล ในด้านการสอน การแนะนำ การให้คำปรึกษาและแก้ปัญหาใน
เรอื่ งเบาหวาน ความดันโลหติ สูง ในด้านการกระทำตอ่ ร่างกายและจติ ใจ การจัดพืน้ ที่บรกิ าร ปรบั สภาพแวดล้อม
ใหเ้ หมาะสมกับกลุ่มสี และในด้านการกระทำตามวิธที ี่กำหนดไว้ในการรกั ษาโรคเบ้ืองต้น ได้รบั การตรวจรกั ษาจาก

พยาบาลท่ผี ่าน การอบรมหลักสตู รการพยาบาลเฉพาะทาง สาขาเวชปฏิบัติทั่วไป (การรกั ษาโรคเบือ้ งต้น)


“คือ อันแรกส่ิงสำคญั ยงิ่ กค็ ือตัวผู้ป่วย ผ้ปู ่วยจะไดร้ ู้ตัวเอง อนั ทสี่ องตามมากค็ ือ เร่อื งความ
แออัด ส่ิงสุดท้ายก็คือผู้ป่วยได้รับบริการใกล้บ้าน ซ่ึงก็เป็นท่ี รพ.สต มีการตรวจน้ำตาลผู้ป่วย

เบาหวานก่อนที่ผู้ป่วยเบาหวานจะมาคลินิก แล้วคนไข้ก็มาตรวจภายหลังก็จะทำให้ได้รับบริการที่เร็ว
ขึ้น ถ้าเขาอยู่ในโรงพยาบาล เขาก็จะมาเจอท้ังกลุ่มหลายๆสี ทำให้ผู้ป่วยบางคนมีความไม่สบายใจ

ผูป้ ว่ ยบางคนรอตรวจนาน”


นางเยาวรัตน์ ศรีคำ,พยาบาลคลินิกโรคเรอ้ื รัง, 2 กรกฎาคม 2557







5. ปัจจัยเงื่อนไขของการพฒั นานวตั กรรม


การดำเนินการนวัตกรรมปิงปองจราจรชีวิต 7 สี เพ่ือปรับเปลี่ยนสุขภาพในประชาชน ของโรงพยาบาล

ศรีเมืองใหม่ นับว่าประสบความสำเร็จ และมีแนวทางการดูแลรักษาผู้ป่วยเร้ือรัง (เบาหวาน ความดันโลหิตสูง)

ไ
ด้ครอบคลุม 18 รพ.สต. ใน CUP ศรเี มืองใหม่ ผลสำเร็จดังกล่าวเปน็ ผลมาจากหลายปัจจัย ดังรายละเอียด

• การพฒั นาแนวทางการปฏบิ ตั ิงาน (CPG) ในการดแู ลรักษาผ้ปู ่วยโรคเรอ้ื รัง (เบาหวาน ความดันโลหติ สูง)

รวมถงึ การผลิตสอ่ื ในการใหค้ วามร
ู้

“จากปัญหาที่พบว่าเรามีผู้ป่วยเบาหวาน ความดันโลหิตสูงเพ่ิมข้ึน เรามีการประชุมทีมสห
วิชาชีพ กรรมการ NCD Board อำเภอศรีเมืองใหม่ และได้มีการกำหนดเป็นแนวนโยบายเป็น
แนวทางการดูแลรักษาผู้ป่วยเบาหวาน ความดันโลหิตสูงรว่ มกนั ของ CUP ศรเี มอื งใหม่”


นางเพ็ญพกั ตร์ พมิ พจ์ นั ทร,์ หัวหนา้ กลุ่มการพยาบาล, 2 กรกฎาคม 2557

• การพฒั นาระบบบรกิ ารสขุ ภาพ โดยการนำใช้ Problem Solving นำสกู่ ารแกไ้ ขปัญหา และปรบั ระบบ
ก
ารใหบ้ รกิ าร


44 : นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

• การพฒั นาศกั ยภาพพยาบาลวิชาชีพ ในการร่วม จดั ระบบบริการสุขภาพผปู้ ว่ ยเบาหวานความดนั โลหิตสูง
โดยให้การสร้างเสริมสุขภาพครอบคลุมในกลุ่มเป้าหมาย ผู้ป่วยสูงอายุท่ีป่วยเร้ือรัง และกลุ่มผู้ป่วยเร้ือรัง โดยการ
ใช้สีจำแนกคน จำแนกผู้ป่วย และจำแนกการรับบริการสุขภาพอย่างครอบคลุมและเข้าถึงได้ง่าย ประสารความ
ร่วมมือรระหว่างผู้ป่วยกับญาติ ครอบครัว ชุมชน และได้ทำงานร่วมกันหลายฝ่าย ท้ังในส่วนของ NCD BOARD
จงั หวดั อบุ ลราชธานี NCD BOARD ศรเี มอื งใหม่ รพ.ศรเี มอื งใหม่ และ รพ.สต.ทเ่ี ปน็ เครอื ขา่ ย โดยหนว่ ยงานเหลา่ นี้
ต่างมีบทบาทหน้าท่ีหลากหลายและแตกต่างกัน ซึ่งในการดำเนินของนวัตกรรมดังที่กล่าว มีความจำเป็นต้องใช้
หน้าท่ีความรับผิดชอบที่ต่างกัน การส่งต่อผู้ป่วยและการให้การบริการมีความแตกต่างกันในผู้ป่วยในแต่ละกลุ่มสี
เปน็ การสรา้ งความรว่ มมอื และชว่ ยเหลอื กนั ในการสง่ ตอ่ การดแู ลผปู้ ว่ ยในเครอื ขา่ ยวชิ าชพี การพยาบาล สรา้ งรปู แบบ
ก
ารสรา้ งเสริมสขุ ภาพแบบมสี ่วนร่วม และพฒั นาเครือขา่ ยอย่างต่อเนื่อง โดยครอบคลุมทง้ั มติ สิ ังคมและวัฒนธรรม

• การจัดทำและนำใช้ระบบฐานข้อมูลผู้ป่วยโรคเร้ือรัง เบาหวาน ความดันโลหิตสูง)ในการทำงานของ
พยาบาลวิชาชีพ และขยายสู่เครอื ขา่ ย รพ.สต.




กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออกเฉยี งเหนือ :
45

กรณศี ึกษา
กลอ่ งมหศั จรรย์

นวัตกรรมท่ี 3
รพ.สต.โพนเมอื ง อ.เหล่าเสือโก้ก จ.อบุ ลราชธาน
ี


บทนำ


โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโพนเมือง อำเภอเหล่าเสือโก้ก จังหวัดอุบลราชธานี รับผิดชอบดูแล
ประชาชนครอบคลุมพื้นที่ 9 หมบู่ า้ น จำนวน 1,196 หลงั คาเรือน มีประชากรท้ังสิ้น5,593 คน ประชาสว่ นใหญ่
ประกอบอาชีพเกษตรกรรม และมีกลุ่มอาชีพเสริมท่ีสำคัญ เช่น การทอผ้า และหัตถกรรม เป็นต้น เจ้าหน้าท่ี
ร
พ.สต. ประกอบด้วย นกั วิชาการสาธารณสขุ 2 คน พยาบาลวชิ าชีพ 2 คน ทนั ตสาธารณสุข 1 คน

สำหรบั การให้บริการดูแลสุขภาพของ รพ.สต.โพนเมือง ครอบคลมุ ทงั้ 4 มิติ ได้แก่ การรกั ษาโรคทัว่ ไป การ
ป้องกันโรค การสง่ เสริมสขุ ภาพ และการฟนื้ ฟสู ขุ ภาพ แกป่ ระชาชาทุกกลมุ่ อายุ กลมุ่ โรค กลุ่มเสี่ยง ผพู้ กิ าร หรอื

ผดู้ อ้ ยโอกาส โดยไดม้ กี ารพฒั นานวตั กรรมทางการพยาบาลมากมาย อาทเิ ชน่ กลอ่ งมหศั จรรย์ เพอ่ื การตรวจคดั กรอง
มะเร็งปากมดลูก หินมหัศจรรย์ เป็นอุปกรณ์สามารถพกพาบริหารเท้าสำหรับผู้ป่วยเบาหวาน นวัตกรรมเปล่ียน

วิถีชีวีเป็นสุข เป็นการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมผู้ป่วยเบาหวานด้วยต้นแบบ ปฏิทินอัจฉริยะ สำหรับการลงรหัสโรค
(ICD10) นวัตกรรมกล่องช่วยชาติ ด้วยการรับคืนยาท่ีเหลือจากผู้ป่วย นวัตกรรมหมอครอบครัว นวัตกรรมการ

ส่งเสริมสุขภาพในชุมชนด้วยสมุดบันทึกการแปรงฟัน และ น้ิวผ้าอ้อม ทำความสะอาดช่องฝันเด็ก เหล่านี้เป็น
น
วัตกรรมทางการพยาบาลที่สร้างเสรมิ สุขภาพประชาชนในพน้ื ท
ี่
การคัดกรองมะเร็งปากมดลูก เป็นภารกิจหน่ึงของ รพ.สต. ที่ต้องคัดกรองให้ครอบคลุมตามนโยบาย
กระทรวงสาธารณสุข เนือ่ งจากพบว่า ปี 2554 พบว่าคดั กรองได้รอ้ ยละ 20 เท่านน้ั ซงึ่ ปญั หาการไมม่ าตรวจเกิด
จากอาย ไม่มีเวลา ไม่สะดวกท่ีจะมาตรวจ และไม่ตระหนัก ดังน้ัน นางเพ็ญพร กลีบเกษร จึงพัฒนากล่อง
มหัศจรรยเ์ พอ่ื โน้มน้าวให้การคดั กรองผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูกและแกป้ ัญหาดงั กลา่ ว โดยมีรายละเอียดดงั น
ี้

46 : นวัตกรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

1. องค์ประกอบของนวตั กรรมทางการพยาบาล


กับการสรา้ งเสริมสุขภาพ


การสร้างเสริมสุขภาพประชาชนเป็นบทบาทหน่ึงที่สำคัญทางการพยาบาล และพยาบาลได้ใช้นวัตกรรม
เป็นเครื่องมือสำคัญชิ้นหน่ึงในการสร้างสร้างเสริมสุขภาพประชาชนกลุ่มเป้าหมาย นวัตกรรมกล่องมหัศจรรย์
ป
ระกอบดว้ ยหลายองค์ประกอบ ได้แก่ บคุ คลผู้เก่ียวขอ้ ง เครอ่ื งมอื และข้อมลู สถานการณ
์
บุคคลผู้เกี่ยวข้องกับนวัตกรรม ได้แก่ ผู้คิดริเร่ิม เกิดจาก นางเพ็ญพร กลีบเกสร พยาบาลวิชาชีพประจำ
รพ.สต.โพนเมือง ที่ต้องการหาปัญหาสาเหตุการไม่มาตรวจคัดกรอง ไดแก่ การอายท่ีเปิดเผยอวัยวะแก่สายตา

คนอ่ืน การไม่มีเวลาว่าง สถานที่ตรวจไม่คุ้นเคย และความไม่ตระหนัก และต้องแก้ปัญหาดงกล่าว ในส่วนของ

กลุ่มคนท่ีเป็นผู้ร่วมดำเนินการ ได้แก่ เจ้าหน้าที่อื่นประจำ รพ.สต. ที่มีบทบาทการจัดการด้านการจัดการข้อมูล
การเก็บรวบรวม การวเิ คราะหข์ ้อมลู อสม. เปน็ ผ้สู ำรวจคน้ หาหญงิ วัย 30-60 ปี ท่อี าศัยอยูจ่ ริงในพืน้ ที่ แจ้งขา่ ว
และนัดตรวจคัดกรอง ผู้นำชุมชน ผู้ใหญ่บ้าน มีบทบาทในการแจ้งข่าวสารทางหอกระจายข่าว และอำนวยความ
สะดวกในการตรวจคัดกรองนอกเวลา สำหรับกลุ่มผู้รับผลกระทบจากนวัตกรรม คือ หญิงช่วงอายุ 30-60 ปี

ท
่อี าศยั อยู่จริงในพ้นื ที่ ท้ังมชี ือ่ และไม่มีชอ่ื ในทะเบียนบา้ นที่ตอ้ งตรวจคัดกรอง

เครื่องมือในการทำงาน คือการสร้างการมีส่วนร่วม ทั้งจากเจ้าหน้าที่ รพ.สต.โพนเมือง อสม. ผู้นำชุมชน
และชาวบ้าน ในการหาปัญหา ออกแบบบริการ และใหบ้ รกิ าร และแนวทาการคัดกรองมะเร็งปากมดลกู สำหรบั
อุปกรณ์ในการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก ประกอบด้วย กล่องมหัศจรรย์สำหรับบรรจุอุปกรณ์การตรวจ
ภายใน ไฟฉายคาดศีรษะ อุปกรณ์ตรวจปากมดลูก และกางเกงขาก๊วยตัดเย็บพิเศษติดซิบตรงกลางเป้าให้สะดวก
ต่อการเปดิ เฉพาะที่ นอกจากนก้ี ารพฒั นานวตั กรรมตอ้ งมีเคร่ืองมือในการดำเนินงาน ได้แก่ แนวทางการคดั กรอง
มะเร็งปากมดลกู แนวทางการรายงานผลการตรวจคดั กรองมะเร็งปากมดลูก และการส่งต่อผู้ปว่ ยเพ่ือรับการรักษา
ต
่อไป ทพ่ี ยาบาลใช้เป็นเครอ่ื งมือหนง่ึ ในการดำเนนิ กิจกรรมด้วย

ส่วนข้อมูลสถานการณ์ รพ.สต. โพนเมือง รับผิดชอบดูแลมีผู้หญิงท่ีมีอายุ 30-60 ปี ท่ีเป็นกลุ่มเป้าหมาย
การคัดกรองมะเร็งปากมดลูก ในปี 2554 มีประชากรกลุ่มเป้าหมายจำนวน 488 คน พบว่า มีผู้มารับการตรวจ

คดั กรองมะเรง็ ปากมดลูก 111 คน คดิ เปน็ รอ้ ยละ 22.75 ซง่ึ ถือว่ายงั อยู่ในเกณฑท์ ่ตี ำ่ กวา่ เป้าหมายท่กี ระทรวงสา
ธารสขุ กำหนดท่รี อ้ ยละ 80




กรณศี กึ ษา ภาคตะวันออกเฉยี งเหนือ :
47

2. กระบวนการพฒั นานวตั กรรม


และการจดั การเพ่อื การนำใช้และพฒั นา


กล่องมหัศจรรย์จึงเป็นนวัตกรรมที่พัฒนาข้ึน ในปี 2554 เพื่อช่วยให้เจ้าที่ รพ.สต. ให้บริการตรวจมะเร็ง
ปากมดลูกในลักษณะการบริการเชิงรุกถึงบ้านของผู้กลุ่มผู้หญิงอายุ 30-60 ปี ที่ต้องได้รับการตรวจมะเร็งปาก
มดลูกได้สะดวก ลดการอายจากการตรวจ และเพ่ือให้ผู้หญิงกลุ่มเป้าหมายมารับการตรวจมะเร็งปากมดลูกครบ
ทุกคน 100 เปอร์เซ็นต์ สำหรับเส้นทางการพัฒนานวัตกรรมกล่องมหัศจรรย์ เพ่ือแก้ปัญหาการตรวจคัดกรอง
มะเร็งปากมดลูก จะนำเสนอให้เห็นกระบวนการพัฒนานวัตกรรม ประกอบด้วย การค้นหาปัญหา การออกแบบ

บริการ การบรกิ ารคดั กรอง และการติดตามประเมินผล

ระยะแรกของการพัฒนากล่องนวัตกรรม เกิดจากอัตราการตรวจมะเร็งปากมดลูกของสตรีกลุ่มเป้าหมาย
อายุ 30-60 ปี กอ่ น ปี 2554 อยใู่ นเกณฑ์ตำ่ เพยี งร้อยละ 22.75 จากประชากรกล่มุ เป้าหมายหญิงวยั 30-60 ปี
จำนวน 488 คน ทต่ี อ้ งการตรวจคดั กรองมะเรง็ ปากมดลกู แตม่ ารับการตรวจคัดกรองเพียง 111 คน ประกอบกบั
มีกระทรวงสาธารณสุขและสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติมีนโยบายให้เร่งด่วนให้มีการตรวดคัดกรอง
มะเรง็ ปากมดลกู อย่างครอบคลุม ร้อยละ 80 ของประชากรกลุ่มเปา้ หมาย นอกจากนี้ สปสช. ยังไดป้ รับเปลยี่ นวิธี
การจ่ายเงินส่งเสริมสุขภาพป้องกันโรคที่เน้นการทำงานเชิงรุกและจ่ายตามผลงานการตรวจคัดกรองมะเร็งปาก
มดลูก ส่งผลให้พยาบาลประจำ รพ.สต. ท่ีรับผิดชอบงานการคัดกรองมะเร็งปากมดลูกริเร่ิมเพ่ือท่ีแก้ปัญหาการไม่
มาตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกของกลุ่มดังกล่าวด้วยการจัดเวทีประชาคม ซ่ึงประกอบด้วย อสม. ผู้นำชุมชน
ชาวบา้ น และกล่มุ หญิงวัย 30-60 ปี และ พยาบาล เจ้าหนที่ รพ.สต. และ อบต. ได้มาพูดคุย แลกเปลี่ยนความคดิ
เห็น และถกแถลงบนข้อมูล สถานการณ์ ปัญหาการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกของหญิงกลุ่มวัย 30-60 ปี
และร่วมกันหาแนวทางให้การตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกครอบคลุมกลุ่มประชากรเป้าหมายและให้บรรลุตาม
น
โยบายการตรวจคดั กรองมะเร็งปากมดลูก

ผลจากเวทีประชาคม ชว่ ยใหเ้ ป็นปญั หาและสาเหตุของการไมม่ าตรวจคดั กรองมะเร็งปากมดลูก เชน่ ความ
ไม่สะดวกที่ต้องมารับการตรวจที่ รพ.สต. และต้องตรวจในเวลาราชการ เน่ืองจากชาวบ้านส่วนใหญ่มีอาชีพ
เกษตรกรรมท่ีต้องออกจากบา้ นตงั้ แตเ่ ช้าตรแู่ ละกลับจนคำ่ บางคนเดินทางลำบากจากการมีข้อจำกัดทางกาย และ
เป็นผู้สูงอายุ นอกจากน้ีหญิงบางคนยังไม่เข้าใจและไม่ตระหนักถึงความสำคัญของการตรวจคัดกรองมะเร็งปาก
มดลูก และท่ีสำคัญการตรวจมะเร็งปากมดลูกยังเป็นเร่ืองท่ีน่าอายสำหรับผู้หญิงหลายคน เพราะการสวมผู้ถุงใน
การตรวจภายในนั้นต้องถลกผ้าถุงข้ึนเหนือเข่าทำให้เปิดเผยอวัยวะในส่วนท่ีต้องปกปิดต่อสายตาเจ้าหน้าท่ี ถึงแม้
จะเป็นการตรวจในห้องที่มิดชิด แต่ผู้ถูกตรวจก็ยังรู้สึกว่าเป็นการ “แก้ผ้า” ให้คนอื่นดูอยู่ดี อีกท้ังการมาตรวจท่ี
รพ.สต.ชาวบ้านก็จะซักถามกันว่าไปตรวจอะไรหรือเจ็บป่วยเป็นอะไร ผู้หญิงบางคนถือเป็นเร่ืองน่าอายท่ีจะตอบ
นอกจากนี้ยังพบว่า เวลาที่ รพ.สต.กำหนดให้มาตรวจน้ัน เป็นเวลาท่ีไม่สะดวกกับผู้มาตรวจเพราะต้องไปทำงาน
ดังนั้นจึงปรากฏจำนวนผู้มาตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกมีน้อย ซึ่งการออกแบบบริการควรแก้ปัญหาการเข้าถึง
บริการและการลดอาย


48 : นวตั กรรมการสร้างเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

ภาพที่ 8 การคัดกรองเรง็ ปากมดลูกก่อนใชน้ วตั กรรม


การออกแบบบรกิ ารคัดกรองมะเร็งปากมดลูกท่เี หมาะสมกบั บรบิ ทชุมชนโพนงาม เปน็ การออกแบบเพือ่ แก้
ปัญหาความไมส่ ะดวกของการเข้ารบั การตรวจท่สี ถานบริการ และการลดอายจากตรวจ เวทีประชาคมและการพูด
คุยของพยาบาล เจ้าหน้าที่ อสม. ผู้นำชุมชน และกลุ่มหญิงวัย 30-60 ปี ทำให้ได้ข้อเสนอแนะเพ่ือการออกแบบ
บริการที่เหมาะสมกับวิถีชีวิต การทำงาน และข้อจำกัดของชาวบ้าน ซ่ึงไมสะดวกท่ีจะตรวจในเวลาราชการ นำสู่
ข้อเสนอให้มีการปรับระบบบริการที่ชาวบ้านสะดวก เช่น การหลังเลิกงานในช่วงค่ำๆ หรือเป็นวันท่ีชาวบ้านไม่ได้
ไปทำงาน สถานตรวจควรเปน็ ทบ่ี า้ นหรือในสถานท่ที สี่ ะดวกและมีไฟสว่างเพียงพอ และการตรวจน้ันทำอย่างไรจึง
จะทำให้ไม่ให้เกิดความรู้สึกเหมือนการเปลือยกาย หรือการถอดผ้าให้คนอ่ืนดู ดังน้ัน การออกแบบนวัตกรรมโดย
การปรบั ระบบบรกิ ารจากการตงั้ รบั ในสถานบรกิ ารทใี่ หก้ ลมุ่ เปา้ หมายเดนิ ทางมาตรวจเปลย่ี นเปน็ การบรกิ ารเคลอ่ื นท่ี
โดยพยาบาลให้การบริการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกในชุมชน โดยให้บริการตรวจท่ีศาลาเอนกประสงค์
ประจำหมู่บ้าน และการบริการตรวจถงึ บา้ นสำหรบั ผทู้ ไ่ี ม่สะดวกมาทศ่ี าลา และไดพ้ ัฒนาอปุ กรณส์ ำหรับการบรรจุ
เครื่องมอื และวสั ดอุ ุปกรณ์ในการตรวจคดั กรองมะเร็งปากมดลูกทเ่ี รยี กว่า “กล่องมหศั จรรย”์ เพื่อความสะดวกใน
การให้การบริการตรวจคัดกรองเคลื่อนในชุมชนท่ีต้องเดินทางด้วยรถจักรยาน หรือจักรยานยนต์ ภายในกล่อง
เอนกประสงค์จะบรรจุ ไฟฉายแบบมีสายคาดที่ศีรษะ(ไฟส่องกบ) แทนการใช้โครมไฟแบบขาต้ังที่ไม่สะดวกในการ
เคลอ่ื นย้าย speculum ชดุ อุปกรณต์ รวจมะเร็งปากมดลกู ทสี่ ามารถเคลื่อนยา้ ยไปตรวจนอกสถานท่ไี ดโ้ ดยเฉพาะ
ทบี่ ้านของผหู้ ญงิ กลมุ่ เปา้ หมาย สำหรับการแกป้ ัญหาการเปดิ เผยอวยั วะร่างกายเกินจำเป็นตอ่ เจา้ หนา้ ที่ และทำให้

กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือ :
49