นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพ

การประชุมระดับตำบล และมีเวทีแลกเปล่ียนเรียนรู้ระหว่างชาวบ้านและกับเจ้าหน้าที่ของรัฐอย่างต่อเนื่อง มีการ
ให้ความรู้ด้านสุขภาพทำให้ประชาชนได้รับการพัฒนาศักยภาพด้านสุขภาพอย่างต่อเน่ือง สามารถดูแลสุขภาพ
ตนเองได้ โดยเฉพาะกระบวนการพัฒนานวัตกรรม “คู่หูดูแลสุขภาพ” น้ันมีลักษณะของการพัฒนาศักยภาพส่วน
บุคคลเพ่ือการสร้างเสริมพฤติกรรมสุขภาพ ชัดเจนตั้งแต่การได้รับความรู้ข้อมูล การอบรมเชิงปฏิบัติการ Walk
Rally เพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมลดโรคเบาหวานความดันโลหิตสูง การจับคู่เพ่ือเป็นคู่หูชักชวนกันปฏิบัติการ

สรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ การกระตนุ้ เตอื น การใหก้ ำลงั ใจ ในการออกกำลงั กายและการรบั ประทานผกั ผลไม้ ลดของหวาน
ของมนั ของเคม็ เปน็ กลวธิ ใี หค้ หู่ มู กี ารพฒั นาศกั ยภาพอยา่ งตอ่ เนอื่ งจนเขม้ แขง็ สามารถปฏบิ ตั กิ ารสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ
ไดด้ ว้ ยตนเองในทีส่ ุด


3. มีแหล่งทรัพยากร แหล่งประโยชน์สนับสนุนในชุมชนท่ีหลากหลาย ซ่ึงประกอบไปด้วย 1) สถานที่

ออกกำลังกายสาธารณะของเทศบาล ที่ประกอบไปด้วย สนามกีฬา อาคารการ ออกกำลงั กาย 2) พ้นื ทสี่ าธารณะ
เพื่อการใช้ประโยชน์ส่วนรวมในการจัดทำแปลงสาธิตการปลูกผัก อาคารเอนกประสงค์ประจำหมู่บ้าน โรงสีชุมชน
โรงป๋ยุ หมกั ชุมชน 3) การรวมตัวเพือ่ ต้งั กลมุ่ อาชีพตา่ งๆ เช่น กลุม่ ทำป๋ยุ ชีวภาพอดั เม็ด กลมุ่ ปลูกผกั สวนครวั กลุ่ม
สขี ้าว เหล่าน้ีทำใหเ้ อือ้ ตอ่ การสรา้ งเสรมิ สุขภาพของคนในชมุ ชน






ส่วนที่ 2 กระบวนการพัฒนานวตั กรรม

และการจดั การเพ่ือใช้นวตั กรรม


ระยะเรม่ิ แรกกอ่ นพฒั นาเปน็ นวตั กรรม ในระยะเรมิ่ แรกกอ่ นเกดิ การพฒั นาเปน็ นวตั กรรม “คหู่ ดู แู ลสขุ ภาพ”
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลตะกาง ได้มีการจัดกิจกรรมเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพของคนในชุมชนมาโดย
ตลอด เช่น สร้างแกนนำการเต้นแอโรบิค การรณรงค์การออกกำลังกายของแต่ละหมู่บ้านตามสภาพปัญหาที่เกิด
ข้ึนในชุมชน และผ่านการประเมินเป็นตำบลแข็งแรง ในปี พ.ศ.2548 ยอกจากน้ียังได้รับรางวัลกิจกรรมการ

สร้างเสริมสุขภาพหลายรางวัล เช่น ในปี พ.ศ.2551 ชนะเลิศการประกวดการเต้นแอโรบิค (หมู่ 5) ชนะเลิศ
หมู่บ้านปลูกผักปลอดภัย ต่อมาในปีงบประมาณ พ.ศ.2552 กระทรวงสาธารณสุข มีนโยบายให้ชุมชนที่มีความ

เข้มแข็งนำร่องเข้าร่วมโครงการเฉลิม-พระเกียรติ 57 พรรษามหาวชิราลงกรณ์: หมู่บ้านปรับเปลี่ยนพฤติกรรมลด
โรคมะเร็ง โรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลตะกางจึงได้รับการ

คัดเลือกเปน็ ตัวแทนจังหวัดให้เขา้ รว่ มเป็นชุมชนนำรอ่ ง พยาบาลไดน้ ำเรอ่ื งเข้าทป่ี ระชุมตำบล โดยผู้นำชุมชนได้รับ
มตซิ ง่ึ ในปแี รกไดด้ ำเนินการท่ีหมู่ 2 บา้ นหวั หนอง ตำบลตะกาง เปน็ หมบู่ า้ นตน้ แบบ โดยการตั้งคณะกรรมการการ
ดำเนินงานมาจากภาคส่วนต่างๆ ในชุมชน และประกาศเป็นนโยบายสุขภาพตำบลตะกาง ได้แก่ 1) กินผักและ

ผลไม้ปลอดสารพิษวันละคร่ึงกิโล 2) ลดอาหารหวาน มัน เค็ม 3) ปลกู ผกั ปลอดสารพษิ โดยใชป้ ุ๋ยชวี ภาพหมบู่ ้าน

300 : นวตั กรรมการสร้างเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

4) ออกกำลงั กายถูกตอ้ งทกุ วัน วนั ละ 45 นาที 5) ทำจิตใจให้แจ่มใส ไม่โมโหงา่ ย ไม่เครยี ด 6) ไม่ดื่มสรุ า และ 7)
ไม่สบู บุหร
ี่
ระยะพัฒนาเป็นนวัตกรรม กิจกรรม “คู่หูดูแลสุขภาพ” เป็นนวัตกรรมการดำเนินงานท่ีได้จากการคิด
วิเคราะห์ปัญหาสุขภาพที่ได้จากการคัดกรองโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ของประชาชนในตำบล ซ่ึงออกเป็น

7 กลุ่มได้แก่ ตามสถานะสุขภาพจากสุขภาพดีหรือปกติ เป็นกลุ่มเสี่ยง กลุ่มผู้ป่วยและผู้ป่วยท่ีมีภาวะแทรกซ้อน
จากการประชาคมหมู่บ้าน มีแนวคิดริเร่ิมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพ่ือลดโรคในกลุ่มเสี่ยง โดยใช้แนวคิดกิจกรรม

3 อ 2 ส จึงเกิดแนวคิด“คู่หูดูแลสุขภาพ” ให้กลุ่มเสี่ยงจับคู่กับอาสาสมัครสาธารณสุข ชักชวนกันเป็นคู่หูปรับ
เปลี่ยน พฤติกรรมเพิ่มการออกกำลังกายและรับประทานผักผลไม้เพ่ิมขึ้น การสร้างการเรียนรู้ผ่านกิจกรรม/เกมส์
ปรับ เปลี่ยนพฤติกรรม Walk Rally 5 กจิ กรรม ได้แก่ 1) คาดไมถ่ ึง :การวัดรอบเอวและคำนวณดัชนมี วลกาย 2)
รู้ตัวหรือเปล่า: การคัดกรองโรคเบาหวาน ความดัน 3) หลากหลายวิธีพิชิตพุง: วิธีปรับพฤติกรรม 4) ของโปรด:
เลือกอาหารตามแคลอรี และ 5) อาหารมีสี: โซนสีอาหารน้ำตาลโซเดี่ยม ผลท่ีได้สร้างความสนใจ/จดจำได้ดีกว่า
การฟงั บรรยาย นอกจากนย้ี งั มกี ารทำพนั ธสญั ญา การจดั เวทแี ลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประกวดเมนสู ขุ ภาพ การรณรงค์
กระตุ้นเตือน การสร้างสิ่งแวดล้อมท่ีเอื้อต่อการสร้างเสริมสุข ภาพได้แก่การจัดให้มีพื้นท่ีการออกกำลังกายและ
การปลูกผักปลอดสารพิษให้ประชาชนสามารถเก็บรับประทานได้ จากเร่ิมแรกคู่หูที่สมัครใจเข้าร่วมกิจกรรม
จำนวน 21 คู่ ผลการดำเนินงานประสบความสำเร็จประชาชนให้ความสนใจและเข้าร่วมกิจกรรมมากขึ้นเป็น
กระแสความนยิ มในการออกกำลังกายจากกลุม่ เสย่ี งคู่หู สูก่ ลุ่มผสู้ ูงอายุ กลุ่มวัยทำงานและวยั รุ่น กิจกรรมคหู่ ูดูแล
สุขภาพประสบความสำเร็จ และได้รับรางวัลการพัฒนาการดำเนินงานดีเด่น/ดีเย่ียมระดับเขต ตามโครงการสนอง
น้ำพระราชหฤทัยฯ ในปี พ.ศ.2553 ต่อมาได้ดำเนินการขยายผลไปหมู่บ้านอื่นๆ จนครบทุกหมู่บ้านในตำบล

ส่งผลให้ประชาชนในชุมชนมีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพท่ีเหมาะสม โดยมีเส้นทางการพัฒนานวัตกรรม
“คหู่ ูดูแลสขุ ภาพ” สามารถสรปุ ไดด้ ังภาพที่ 56








กรณศี กึ ษา ภาคตะวันออก :
301

302 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล
ภาพท่ี 56 เส้นทางพฒั นานวตั กรรม“คหู่ ูดแู ลสุขภาพ โครงการหมู่บา้ นปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรม เพ่อื ลดโรคไม่ตดิ ตอ่ เรอ้ื รงั ”


đÿîš ìćÜÖćøóçĆ îćîüĆêÖøøö ĶÙŠĎĀéĎ ĒĎ úÿ×č õćóķ ×ĂÜēøÜó÷ćïćúÿŠÜđÿøĉöÿč×õćóêćĞ ïúêąÖćÜ ĂćĞ đõĂđöĂČ Ü ÝÜĆ ĀüĆéêøćé

ñúìęđĊ Öĉé ÙĆéÖøĂÜ ñéĉ ðÖêĉ ĒîąîĞć đ×ćš CVEEZ
êøüÝàĚĞć ĒîąîćĞ
êøüÝàĞĚć ÿŠÜóïĒóì÷Ť
ðúŘ ąÙøĚÜĆ Ăÿö Ēúąó÷ćïćúđüß
đéĂČ î
đéĂČ î
đéČĂî

ÖĉÝÖøøöÖćøÿøćš Üđÿøöĉ ÿč×õćó
ÿøćš ÜĒÖîîćĞ ÖćøĂĂÖÖćúĆÜĒïïĒĂēøïĉÖ ĀöŠĎ
ßîąđúĉý ðøąÖüéÖćø ÖøąïüîÖćøüĉđÙøćąĀŤðŦâĀć ÿøšćÜÙüćöÿîĔÝ ÖćøóçĆ îćøĎðĒïïÖÝĉ Öøøö
øèøÜÙÖŤ ćøĂĂÖÖćúĆÜÖć÷ĒêŠúąĀöĎïŠ šćî đêšîĒĂēøïĉÖ Āö ŠĎ
ÖćøÝĆéìĞćðøąßćÙöĀöĎïŠ ćš î
ÖćøÝĆéìćóĆîíąÿĆââćÖćøðøĆïđðúę÷Ċ îóùêĉÖøøö đø÷Ċ îøñšĎ ćŠ îđÖöÿŤ 8BML 3FBMMZ ðøĆïđðúęĊ÷î
ßîąđúĉýĀöïŠĎ šćîðúÖĎ ñÖĆ ðúĂéõ÷Ć óùêĉÖøøö åćî
øĂÜßîąđúĉý ĂĆîéĆï Öćø ÿč×õćó ĒðúÜñÖĆ ÖćÜöÜč ×ĂÜßöč ßîĒĀÜŠ ĔĀöŠ
đêîš ĒĂēøïĉÖ ÖćøÝéĆ đüìĊĒúÖđðúęĊ÷îđø÷Ċ îø šĎ ÝĞćĕééš Ċ ÙćéĕöŠëÜċ Ļ øĂïđĂü Ļ #.* ĀšĂÜĂĂÖÖćúĆÜÖć÷ ĒúąĂðč Öøè Ť
ÖćøøèøÜÙÖŤ øąêčšîđêĂČ î øĎšêĆüĀøČĂđðúŠć Ļ %59 Ļ #1
Öćøÿøćš ÜÿÜĉę ĒüéúšĂöìĊđę ĂČĂĚ êĂŠ Öćøÿøćš Üđÿøĉö Ĕîïøĉđüèđìýïćú
ÖÝĉ ÖøøöÖćøÿøšćÜđÿøöĉ ÿč×õćóĔîóĚČîìĊę ĀúćÖĀúć÷üíĉ óĊ ĉßĉêóčÜ Ļ ðøïĆ óùêÖĉ øøö ðøąđöîĉ ñŠćîđÖèæêŤ ćĞ ïú
ÖĉÝÖøøöÖćøĂĂÖÖćúÜĆ Öć÷ ÿč×õćó ēé÷ÖćøÝéĆ ĔĀöš ĊóîĚČ ìÖęĊ ćøĂĂÖÖćúĆÜÖć÷ ÝéĆ Öćøÿč×õćóøąéĆïéöĊ ćÖ
ĒúąóČĚîìęĊðúÖĎ ñÖĆ ðúĂéÿćøóþĉ ×ĂÜēðøé Ļ ÖćøđúĂČ ÖĂćĀćø êćöóúÜĆ
ÖÝĉ ÖøøöÿÜŠ đÿøĉöÖćøøĆïðøąìćî ÖćøóĆçîćøðĎ ĒïïÖÝĉ Öøøö
ĂćĀćøìëĊę ĎÖĀúÖĆ ĂîćöĆ÷ Ļ ÖÝĉ ÖøøöÙĀŠĎ ÿĎ č×õćó ĂćĀćøöÿĊ Ċ Ļ ēàîÿ×Ċ ĂÜĂćĀćøĂîĆ êøć÷
Ļ 8BML SFBMMZ ÿ×č õćó ×÷ć÷ÖĉÝÖøøöÙĎĀŠ Ďÿ×č õćó
ÖćøêøüÝøĆÖþćēøÙìüęĆ ĕð Ēúą ñćŠ îÖćøðøąđöîĉ đðîŨ êćïúĒ×ÜĘ ĒøÜ Ļ êøüÝÙéĆ ÖøĂÜÿ×č õćóĂ÷ćŠ Üđךö×îš
ÖĉÝÖøøöêćöõćøąÖÝĉ ĂČîę ė ßöøöñšĎÿÜĎ Ăć÷č øĆïøćÜüĆúßöđß÷ ÖćøĂĂÖ Ļ êøüÝÙéĆ ÖøĂÜîšćêćúĔîđúĂČ é Ēúą ÿŠĎĀöïĎŠ ćš îĂîČę
ÙüćöéîĆ ēúĀĉê
ÖćúÜĆ Öć÷ĒïïßĊęÖÜ ×ĂÜ øó êøćé Āö ŠĎ øĆïøćÜüúĆ ÖćøóçĆ îćÖćøéćĞ đîĉî
ÜćîéĊđéîŠ éđĊ ÷ęĊ÷ö øąéïĆ đ×ê êćö
ēÙøÜÖćøÿîĂÜîšćóøąøćßĀùì÷Ć Ą

ßîąđúýĉ êćïúîćĞ øĂŠ Ü ßöđß÷ ÖćøÝéĆ ïíĎ ĀöŠïĎ šćî
ēÙøÜÖćøÙîêøćéĕøšóčÜ úéēøÙĕöŠêĉéêŠĂ Ý êøćé

2543 2548 2551 2552 2553 2554 2555 2556 2557

đøöęĉ êîš ÖĉÝÖøøö ÝéĆ ēÙøÜÖćøýċÖþćøðĎ Ēïï êøüÝĀćøąéïĆ ÿćø ðøąÖüéđöîĎßĎ óĆçîćĒðúÜñÖĆ ÖćÜöčÜš
ÿøšćÜđÿøĉöÿč×õćó ÖćøÝéĆ ïøĉÖćøÿøšćÜđÿøöĉ ÿ×č đÙöĊĔîđúĂČ é ÿ×č õćó đךćøŠüöēÙøÜÖćøêćĞ ïú
õćóéšü÷Öćøđø÷Ċ îøÝĎš ćÖßöč ßî ÿ×č õćüą ÝĆéìćíøøöîâĎ
êćöîē÷ïć÷ øĆïÙéĆ đúĂČ ÖĔĀđš ×ćš øüŠ öēÙøÜÖćø ×÷ć÷ñúÙĀŠĎ ÿĎ ×č õćó ĕðĀöïŠĎ ćš îĂČîę ė ÝîÙøï
đÞúĉöóøąđÖĊ÷øê ĉ óøøþć ìÖč ĀöĎïŠ šćîĔîêćïú ÿ×č õćó
đĀêčÖćøèŤ đ×ćš øŠüöðøąÖüéÖćøđêîš öĀćüßĉøćúÜÖøèŤ ĀöïŠĎ šćî ðøĆïðøčÜÿëćîìęÿĊ ćíćøèą
ĒĂēøïĉÖ ×ĂÜÿÿÝ êøćé ðøĆïđðúĊę÷îóùêĉÖøøöúéēøÙöąđøÜĘ ĕéšøïĆ ÖćøÿîïĆ ÿîčîÜïðøąöćè ÝćÖ ÿÿÿ
ēøÙÙüćöéĆîēúĀĉêÿÜĎ ēøÙĀüĆ ĔÝ ĔîÖćøìćÖÝĉ Öøøö
ÖĉÝÖøøö /$% øðĎ Ēïïđéöĉ
ĒúąĀúĂéđúČĂé

1%$" ÖÝĉ Öøøö õć÷ĔêšĒîüÙĉé ĶđöČĂÜêøćéÿ×č õćóéķĊ

สว่ นท่ี 3 คุณลักษณะของนวตั กรรม

กบั ยุทธศาสตรก์ ารสร้างเสรมิ สขุ ภาพ


คุณลักษณะของนวัตกรรมมีความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพตาม กฎบัตรออตตาวา
(Ottawa Charter ((WHO, 2014)


1. การปรับระบบบริการสุขภาพ (Reoriented Health Service System) ลักษณะของนวัตกรรม
“คู่หูดูแลสุขภาพ”เป็นการปรับระบบบริการสุขภาพที่เน้นการส่งเสริมป้องกันสุขภาพในชุมชนโดย พยาบาล
รพ.สต. ได้กำหนดรูปแบบการดำเนินงานเชิงรุกร่วมกับชุมชน กำหนดจุดบริการในชุมชนในการคัดกรองภาวะ
สุขภาพของประชาชน วิเคราะห์แยกภาวะสุขภาพเป็นกลุ่มต่างๆ ตั้งแต่กลุ่มปกติ กลุ่มเส่ียง และผู้ป่วย เพื่อ
วางแผนแกไ้ ขปญั หาในแต่ละกลุ่ม ในกล่มุ เส่ยี งนำมาแกไ้ ขปัญหาโดยการสรา้ งแกนนำ “ค่หู ดู ูแลสุขภาพ” เพอ่ื ปรบั
เปล่ียนพฤติกรรม การรับประทานผักและผลไม้ และการออกกำลังกายเพ่ิมขึ้น เพ่ือลดรอบเอว ลดน้ำหนัก ดัชนี
มวลกายและลดโอกาสเส่ียงการเป็นโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง สำหรับกลุ่มผู้ป่วย ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม
เพ่อื ป้องกันภาวะแทรกซ้อนของโรค


2. การสร้างนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพ (Building Healthy Public Policy) ในปีงบประมาณ
พ.ศ.2552 กระทรวงสาธารณสุข มีนโยบายให้ชุมชนที่มีความเข้มแข็งนำร่องเข้าร่วมโครงการเฉลิมพระเกียรติ 57
พรรษามหาวชริ าลงกรณ:์ หมบู่ า้ นปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรมลดโรคมะเรง็ โรคความดนั โลหติ สงู โรคหวั ใจและหลอดเลอื ด
โรงพยาบาลส่งเสริมสขุ ภาพตำบลตะกางจงึ ได้รับการคัดเลือกเปน็ ตวั แทนจงั หวดั ให้เขา้ รว่ มเป็นชุมชนนำร่อง ดงั นนั้
พยาบาล ได้นำนโยบายเข้าสู่ท่ีประชุมเวทีประชาคมของตำบล ที่ประชุมมีมติให้กำหนดเป็นนโยบายสุขภาพตำบล
ตะกาง ให้ประชาชนรับประทานผกั และผลไม้ปลอดสารพิษวนั ละครึ่งกโิ ล ลดอาหารหวาน มัน เคม็ ปลูกผักปลอด
สารพิษโดยใช้ปุ๋ยชีวภาพหมู่บ้าน ออกกำลังกายถูกต้องทุกวัน วันละ 45 นาที ทำจิตใจให้แจ่มใส ไม่โมโหง่าย

ไมเ่ ครยี ด ไมด่ มื่ สรุ า ไมส่ บู บหุ รี และลงนามเปน็ พนั ธะสญั ญารว่ มกนั นบั เปน็ การรเิ รม่ิ นำประเดน็ ปญั หาทางสขุ ภาพ
ประกาศเป็นนโยบายสาธารณะเพอ่ื สขุ ภาพท่ดี ำเนินการโดยพยาบาลท่ปี ฏบิ ัตใิ นในชมุ ชน


3. การสร้างส่ิงแวดล้อมท่ีเอ้ือต่อสุขภาพ (Create Supportive Environment) นวัตกรรม“คู่หูดูแล
สุขภาพ” มีลักษณะของการสร้างสิ่งแวดล้อมท่ีเอ้ือต่อสุขภาพให้ประชาชนทั่วไปและคู่หูสุขภาพได้เข้าถึงสถานท
ี่
สง่ เสรมิ ใหอ้ อกกำลงั กาย และการรบั ประทานผกั เพม่ิ ขนึ้ ไดอ้ ยา่ งชดั เจน โดยมนี โยบายใหป้ ลกู ผกั สวนครวั รวั้ กนิ ได้ท่ี
เอ้ือให้ประชาชนไดร้ บั ประทานผกั พืน้ บ้าน ผักตามฤดกู าล ท่ีปลดสารพษิ ได้เป็นประจำทกุ วนั จดั ทำแปลงผักสาธติ
ปลอดสารพษิ ในหมบู่ า้ นประชาชนสามารถเกบ็ กนิ ไดฟ้ รี มกี ารปรบั ปรงุ สง่ิ แวดลอ้ มโดยจดั ใหม้ สี ถานทอ่ี อกกำลงั กาย
ในหมบู่ ้าน เช่น ถนนหมู่บา้ น ศาลาเอนกประสงคเ์ ทศบาล สนามเทศบาล และสนามโรงเรยี น


4. การเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน (Strengthen Community Action) นวัตกรรม “คู่หู
ดูแลสุขภาพ” เปน็ นวตั กรรมทส่ี ร้างเสรมิ ความเขม้ แข็งให้กับชมุ ชน จากปัญหาของการเจบ็ ปว่ ยด้วยโรคเรอื้ รัง ทใ่ี ช้

กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออก :
303

แนวคิดการจัดการโดยใช้แนวคิด 3 อ 2 ส จัดกิจกรรมหมู่บ้านปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ ครอบคลุมกลุ่ม

เป้าหมาย ได้แก่ กลมุ่ ปกติ กลมุ่ เส่ียง และผ้ปู ่วย พยาบาล รพ.สต พิจารณาแล้วเหน็ ว่าสาธารณสุขทำงานฝ่ายเดียว
ไม่ได้ จึงสร้างการมีส่วนร่วม ดึงทุกภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วม ได้แก่ กลุ่มนักวิชาการสาธารณสุข บุคลากร
สาธารณสขุ กล่มุ ผ้นู ำชมุ ชน แกนนำ อสม. กลุ่มโรงเรยี น กลุ่มวดั และกลมุ่ บ้าน โรงงาน เมอื่ ทกุ ภาคส่วนเข้ามามี
สว่ นรว่ ม สรา้ งเครอื ขา่ ยใหเ้ ขม้ แขง็ โดยทำใหร้ สู้ กึ เปน็ เจา้ ของและเสรมิ สรา้ งพลงั อำนาจใหก้ บั ชมุ ชน มกี ารบรู ณาการ
ทำงานร่วมกัน พัฒนาอย่างต่อเนื่องเป็นชุมชนท่ีเข้มแข็ง โดยได้รับการประเมินผ่านเกณฑ์ตำบลจัดการสุขภาพใน
ระดับดมี ากในปี พ.ศ.2556


5. การพัฒนาทักษะส่วนบุคคล (Develop Personal Skill) นวัตกรรมมีลักษณะของการพัฒนา
ศกั ยภาพของบุคคลโดยมีพยาบาล รพ.สต เป็นแกนนำการดำเนินการในกล่มุ ตา่ งๆ ในชมุ ชน ในระดับบคุ คล ได้แก่
พัฒนาทักษะส่วนบุคคลในการออกกำลังกายและรับประทานผักในคู่หูดูแลสุขภาพ สาธิตเมนูชูสุขภาพพัฒนา

“แมค่ รวั สขุ ภาพ” ประจำหม่บู ้าน ระดับกลุ่มบคุ คล ไดแ้ ก่ อบรม อสม. เปน็ แกนนำสขุ ภาพ ระดับองคก์ ร ไดแ้ ก่
โรงเรียน/ศูนย์เด็กเล็ก “พิชิตอ้วน พิชิตพุง”ปลูกฝังพฤติกรรมสุขภาพ ลดหวาน มัน เค็ม กินผักผลไม้ ให้กับเด็ก
นักเรยี นในโรงเรียน






ส่วนท่ี 4 ผลลัพธ์ของการพัฒนาระบบบริการ


ผลลัพธ์ของการพัฒนานวัตกรรม การให้ความรู้แก่กลุ่มแกนนำ การจัดกิจกรรมรณรงค์กระตุ้นเตือน และ
การพฒั นาศกั ยภาพสว่ นบคุ คล ทำใหเ้ กดิ การเปลีย่ นแปลงของภาวะสุขภาพของคนในชุมชน ดงั นี
้

1. ชุมชนมีมาตรการทางสังคมท่ีส่งเสริมให้คู่หูสุขภาพทุกคนมีการปรับเปล่ียนพฤติกรรรม คือ พันธสัญญา
ซ่ึงเกิดจากผลการทำประชาคมหมู่บ้านที่ทุกคนมีความคิดเห็นสอดคล้องกันว่าควรมีเอกสารที่เกิดจากการมีมติร่วม
กัน เพอื่ เป็นการยนื ยันขอ้ ตกลงในการปรบั เปลี่ยนพฤติกรรม ซ่งึ ถอื ว่าเปน็ มาตรการของชุมชนท่เี อ้ือให้เกิดการปรับ
เปลย่ี นพฤติกรรรม


2. ประชาชนกลุ่มเส่ียงทเ่ี ข้าร่วมนวตั กรรมมคี วามใส่ใจ กระตอื รอื รน้ ในการปรับเปล่ยี นพฤตกิ รรม เน่ืองจาก
มคี ใู่ นการกระตุ้น ส่งเสริมและใหก้ ำลงั ใจในการออกกำลงั กาย รวมท้งั มรี ะบบตดิ ตามภาวะสขุ ภาพ ซ่งึ แสดงให้พวก
เขาเห็นถึงการเปล่ียนแปลงของภาวะสุขภาพของตนเองไปในทางที่ดีขึ้น ทำให้ทุกคนท่ีเข้าร่วมกิจกรรมให้ความ
ร่วมมือในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเป็นอย่างดี โดยในระยะแรกทุกคนมีคู่หูในการออกกำลังกาย แต่หลังจากนั้น
ทุกคนก็สามารถออกกำลังกายได้ด้วยตนเอง และมีการปรับกิจกรรมตามความถนัดและความสนใจของแต่ละ
บคุ คล ทำใหท้ กุ คนมพี ฤตกิ รรมทคี่ งอยตู่ ลอดไป โดยสามารถสรปุ การดำเนนิ การตดิ ตามภาวะสขุ ภาพไดด้ งั ตารางท่ี 4




304 : นวตั กรรมการสร้างเสรมิ สขุ ภาพภายใต้บทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

ตารางที่ 4 เปรยี บเทยี บผลลพั ธ์ของกิจกรรม “คู่หดู แู ลสุขภาพ โครงการหมูบ่ ้าน ปรับเปลย่ี น พฤติกรรม

เพือ่ ลดโรคไมต่ ดิ ตอ่ เรอื้ รงั ” (โรงพยาบาลสง่ เสริมสุขภาพตำบลตะกาง, 2557)


ประเดน็
ผลการดำเนินงานตาม พ.ศ. (รอ้ ยละ)

2555
2556
2557

รอบเอวมากกว่าคา่ เฉลี่ย

ดัชนมี วลกายเกิน
41.38
29.99
22.41

ผู้ป่วยเบาหวาทสี่ ามารถควบคุมระดบั น้ำตาลในเลือดได
้ 30.26
28.67
28.31

ผู้ป่วยเบาหวานรายใหม่
8.51
15.96
34.69

ผปู้ ่วยความดนั โลหิตสงู ทค่ี วบคุมระดบั ความดันโลหติ ได
้ 7.90
5.90
5.97

ผูป้ ่วยความดันโลหิตสงู รายใหม
่ ND
41.61
61.94

หมายเหตุ ND = ไม่มขี อ้ มลู
11.68
9.35
9.44


3. ชุมชนมกี ารปลูกผักปลอดสารพิษเพือ่ รบั ประทานภายในครวั เรอื น เพิ่มขนึ้ จากเดมิ 5 ครวั เรอื นในระยะ
เริ่มต้น เปน็ 34 ครัวเรือน


4. ชุมชนมีการขยายผลกิจกรรมคู่หูดูแลสุขภาพไปยังหมู่บ้านอื่นๆ ในตำบล เพ่ือส่งเสริมให้คนในชุมชนมี
สุขภาพท่ีดีด้วยการรับประทานผักท่ีปลอดสารเคมีเพ่ิมมากข้ึน ลดการรับประทานอาหาร หวาน มัน เค็ม มีการ
ออกกำลงั กายอยา่ งสมำ่ เสมอ การลดพฤตกิ รรมการสบู ุหร่ี ดื่มสรุ า และการมีจติ ใจที่แจ่มใส ไมเ่ ครียด


5. พยาบาลมีบทบาทในการทำงานร่วมกันกับชุมชนในการเป็นผู้ช่วยเหลือ ให้คำแนะนำกับชุมชนในการ
ดำเนินกิจกรรมปรับเปล่ียนพฤติกรรรมสุขภาพ โดยส่งเสริมให้ชุมชนเป็นผู้คิด วิเคราะห์ด้วยตนเอง ในการทำ
ประชาคมหมู่บ้าน และการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ ทำให้ชุมชนมีกระบวนการทำงานด้วยการค้นหาสาเหตุของ
ตนเอง ส่งผลใหก้ ิจกรรมต่างๆ สามารถดำเนนิ การได้ และคงอย่ตู ลอดไป


6. ชมุ ชนได้รบั รางวลั แหง่ ความภูมิใจ

6.1 ชนะเลศิ ตำบลนำรอ่ ง โครงการคนตราดไร้พงุ

6.2 หมู่ท่ี 2 ได้รับรางวัลการพัฒนาการดำเนินงานดีเด่น/ดีเย่ียม ระดับเขต 9 ตามโครงการสนองน้ำ
พระราชหฤทัย

6.3 รางวลั ชมเชย การจดั บูธ หมบู่ า้ นลดโรคไมต่ ิดตอ่ จ.ตราด

ผลการดำเนินงาน ทำใหเ้ กิดผลลัพธท์ งั้ ต่อบุคคล ครอบครวั และชุมชน รวมท้งั กระบวนการทำงาน
ของชุมชน ทำให้ชุมชนมีการคิด วิเคราะห์ต่อยอดกิจกรรม “คู่หูดูแลสุขภาพ” ในการปรับเปล่ียน
พฤตกิ รรมคนในชมุ ชน เพ่อื ใหท้ กุ คนมสี ขุ ภาพทด่ี ี และคุณภาพชวี ติ ทดี่ ี


กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออก :
305

ส่วนท่ี 5 ปจั จยั เงือ่ นไขของการพฒั นานวตั กรรม


1. พยาบาล เป็นผู้ที่มีความรู้ความสามารถและทักษะในศาสตร์ทางการพยาบาลและศาสตร์อื่นๆ ท่ี
เกยี่ วขอ้ งในชมุ ชน โดยจะต้องมคี วามรู้เกย่ี วกับโรคเร้ือรงั และโรคอ่ืนๆ ในชุมชน มที กั ษะในการใหค้ วามรูก้ ับ อสม.

และคนในชมุ ชนเกยี่ วกบั โรค การปฏบิ ตั ติ วั ไดอ้ ยา่ งถกู ตอ้ ง รวมทง้ั มกี ารพฒั นาความรแู้ ละทกั ษะอยา่ งตอ่ เนอื่ ง มที กั ษะ
ในการทำงานรว่ มกับชุมชนและหนว่ ยงานทเ่ี ก่ียวขอ้ งท้งั ภายในและภายนอกชมุ ชนได้ นอกจากน้ีพยาบาลจะตอ้ งมี
ทัศนคติท่ีดีต่อวิชาชีพและการทำงานในชุมชน สามารถสร้างแรงจูงใจในการทำงานของตนเองได้ มีกระบวนการ
ทำงานท่ีเป็นระบบ สามารถสร้างเครือข่ายในการทำงานในชุมชน มีการส่งเสริมให้มีการทบทวนกระบวนการ
ทำงานอย่างตอ่ เน่ือง สามารถสอื่ สารสขุ ภาพและส่งต่อขอ้ มลู ชมุ ชนได้ รวมท้งั มเี ปา้ หมายในการทำงานที่ชดั เจน


2. ผู้นำ มีปรัชญา นโยบายในการทำงานท่ีชัดเจน เป็นผู้นำที่เข้มแข็ง มีความกระตือรือร้นในการทำงาน
และเห็นความสำคัญของการส่งเสริมสุขภาพ โดยสนับสนุนให้บุคลากรในหน่วยงานได้รับการศึกษาหาความรู้

เพ่ิมเติมในทักษะท่ีสนใจท่ีเก่ียวข้องกับการทำงานในการส่งเสริมสุขภาพ รวมท้ังร่วมทำและสนับสนุนให้มีการ
ดำเนินงานดา้ นต่างๆ เชน่ งบประมาณ บคุ คล ครอบครัว และชมุ ชน เพ่ือส่งเสรมิ ให้มกี ารสง่ เสรมิ สขุ ภาพในชมุ ชน


3. ทมี มกี ารทำงานเปน็ ทมี ระหวา่ งพยาบาล ชมุ ชน หนว่ ยงานตา่ งๆ ทเ่ี กยี่ วขอ้ ง มกี ระบวนการทำงานทไ่ี ดร้ บั
การสนับสนุนระหว่างเครือขา่ ย มกี ารรว่ มมือกนั ระหว่างหนว่ ยงานในชุมชนและเจา้ หนา้ ทห่ี รอื ตวั แทนทุกภาคส่วน






เอกสารอ้างองิ


World Health Organization. (2011). Noncommunicable diseases country profiles 2011. Retrieved:
August 10, 2014, from: http://whqlibdoc.who.int/ publications/2011/9789241502283_
eng.pdf


World Health Organization. (2014). Health Promotion. Retrieved fromThe Ottawa Charter for
Health Promotion: First International Conference on Health Promotion, Ottawa, 21
November 1986: https://www.google.co.th/search?hl=en-TH&source=hp&q=ottawa+
charter+5+strategies&gbv=2&oq=Ottawa+Chater&gs_l=heirloom-hp.1.1.0i10l1
0.2558.6688.0. 10215. 13.12.0.1.1.0.159.1243.8j4.12.0....0...1ac.1.34.heirloom-hp..0.13.1260.
JKMMVhWo1f4.


โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลตะกาง. (2556). ถอดเทปเอกสารการสมั ภาษณ์ การประชมุ กลุ่มยอ่ ย

สุพัตรา ศรีวณิชชากร. (บรรณาธิการ). (2555). การจัดการโรคเรื้อรังในชุมชน เวทีเสวนา “ร่วมพัฒนาระบบ

สุขภาพชุมชน” ครั้งที่ 7. สำนักงานวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพชุมชน (สพช.) สถาบันพัฒนาสุขภาพ
อาเซียน มหาวิทยาลัยมหดิ ล; ทีควิ พี จำกัด.

 


306 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สขุ ภาพภายใต้บทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

กรณีศึกษา
โครงการ“รูท้ นั มะเรง็ ”

นวตั กรรมท่ี 23
โรงพยาบาลสมเด็จพระบรมราชเทวี อ.ศรรี าชา จ.ชลบรุ
ี

ความนำ


จากสถิติของสำนักนโยบายและยุทธศาสตร์ และกระทรวงสาธารณสุข (2556) พบว่า หญิงไทยวัยทำงาน
เสียชีวิตจากมะเร็งเต้านมสูงเป็นอันดับหน่ึง รองลงมาคือมะเร็งปากมดลูก ประกอบกับสำนักงานประกันสุขภาพ
แห่งชาติเร่ิมต้นให้มีนโยบายการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก เม่ือปี พศ.2553 โรงพยาบาลสมเด็จพระบรม
ราชเทวี ณ ศรีราชา อำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี จึงได้ดำเนินการโครงการดังกล่าวและพัฒนารูปแบบการให้
บริการตรวจคัดกรองมะเร็งในสตรีแบบเชิงรุกเข้าไปในชุมชนอย่างต่อเนื่องติดต่อกัน 4 ปี จนถึงปัจจุบัน โดยม
ี
จุดมุ่งหมายเพื่อค้นหาความผิดปกติของปากมดลูกและเต้านมในระยะก่อนเป็นมะเร็ง เพ่ือส่งต่อวินิจฉัย และรับ
การรกั ษาท่ไี ดม้ าตรฐานอย่างครบวงจร






บรบิ ทและสภาพปญั หาของพน้ื ท่ี


ชมุ ชนเทศบาลเมืองศรีราชา เป็นชมุ ชนก่งึ เมอื งทตี่ ั้งอยู่ในจังหวัดชลบุรี อยใู่ กล้นคิ มอตุ สาหกรรม แหลมฉบัง

จึงมีการอพยพย้ายถิ่นฐานจากภูมิภาคต่างๆ ของประเทศไทยเข้ามาทำงานในนิคมอุตสาหกรรมมากข้ึน ประชากร
ส่วนใหญ่จึงเป็นวัยทำงานและประกอบอาชีพรับจ้างในโรงงานอุตสาหกรรมและค้าขาย จากลักษณะของการ
ประกอบอาชีพที่ต้องทำงานในเวลาทำการ และทำงานเป็นกะ ทำให้ไม่สะดวกที่จะมารับบริการการตรวจได้ใน
เวลาราชการ เนื่องจากต้องลาหยุดงานท้งั วนั รวมท้งั ยังมีความกลัว วติ กกงั วล และอายที่จะมารบั การตรวจ






1. องคป์ ระกอบของนวตั กรรมทางการพยาบาล

กบั การสร้างเสรมิ สขุ ภาพ


ระบบการคัดกรองมะเรง็ ในสตรีของโรงพยาบาลสมเดจ็ พระบรมราชเทวี ณ ศรรี าชา เปน็ การพฒั นานวัตกร
รมในระดับทุติยภูมิ ดำเนินการโดยพยาบาลและเจ้าหน้าที่จากโรงพยาบาลสมเด็จพระบรมราชเทวี ณ ศรีราชา
รวมท้ังแกนนำสตรี และอาสาสมัครจิตอาสาของโรงพยาบาล โดยมุ่งเน้นการให้บริการแบบเชิงรุกเข้าไปในชุมชน

กรณศี ึกษา ภาคตะวันออก :
307

เพื่อค้นหาความผิดปกติของปากมดลูกและเต้านมในระยะก่อนเป็นมะเร็ง ตลอดจนการส่งต่อวินิจฉัย และได้รับ
การรักษาตามมาตรฐานอย่างครบวงจร สามารถสรุปองค์ประกอบของนวตั กรรมไดด้ งั น้ี


1. มุมมองของสตรีกลุ่มเส่ียง จากการสำรวจปัญหาและความต้องการของผู้รับบริการ พบว่า ผู้รับบริการ
ยงั มคี วามกลวั วติ กกงั วล และอายทจ่ี ะมารบั การตรวจ รวมทงั้ ไมส่ ะดวกทจี่ ะมารบั บรกิ ารการตรวจไดใ้ นเวลาราชการ
เนอื่ งจากต้องลาหยดุ งานทั้งวนั


2. ศักยภาพของพยาบาลและทีมงาน พยาบาลเป็นผู้ที่มีบทบาทสำคัญในการดำเนินงานโครงการซี่ง
พยาบาลจำเปน็ ต้องมีคุณลกั ษณะ ดงั น้ี


2.1 ความรู้และทักษะ ต้องมีการพัฒนาตนเองอยู่เสมอ สามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ในการปฏิบัติ
ไดจ้ ริง


2.2 ความเปน็ ผ้นู ำ โดยเฉพาะการเปน็ ผูน้ ำการเปล่ียนแปลง รวมทัง้ สามารถเป็นแบบอยา่ งแก่ผอู้ ่นื ได้


2.3 ความมีอิสระในการปฏิบัติงาน สามารถปฏิบัติงานได้อย่างเป็นอิสระตามความรู้ความชำนาญใน
วชิ าชีพของตน


2.4 ความคล่องตัวในการปฏิบัติงาน สามารถทำหลายบทบาทในเวลาเดียวกัน และจัดลำดับความ
สำคัญของงานได
้

2.5 ทกั ษะส่วนบคุ คล ต้องมีลักษณะเป็นผูน้ ำการเปล่ียนแปลง สามารถประสานความรว่ มมอื กบั ทีมงาน
สหวชิ าชพี แกนนำ อาสาสมัคร และภาคีเครอื ขา่ ยท้ังองค์กรภาครัฐและเอกชน


3. งบประมาณและแหล่งสนับสนุน ได้รับการสนับสนุนจากองค์กรต่างๆ จากภาครัฐและเอกชน ท้ังด้าน
กองทุน และเอื้อเฟ้ือสถานท่ีในการตรวจ ได้แก่ เทศบาล หา้ งสรรพสนิ ค้า สถานประกอบการในนคิ มอตุ สาหกรรม
เปน็ ตน้


4. กระบวนการในการดำเนินงาน


4.1 จัดระบบการคัดกรองมะเร็งในสตรีแบบเชิงรุกและครบวงจร โดยการออกตรวจนอกสถานบริการ

เพ่ือตรวจค้นหาความผิดปกติของปากมดลูกและเต้านมในระยะก่อนเป็นมะเร็ง เม่ือพบความผิดปกติจะได้ส่งต่อ
เพ่อื วนิ ิจฉัย และรบั การรกั ษาตามมาตรฐาน


4.2 ปรับระบบการบรกิ ารให้ผรู้ ับบรกิ ารได้รับความสะดวก และเขา้ ถึงบรกิ ารไดเ้ ท่าเทยี มกนั โดยมีการ
ประเมนิ ผล และพฒั นาปรับปรงุ ใหเ้ ป็นไปตามเปา้ หมาย ทุก 3 เดือน


308 : นวัตกรรมการสรา้ งเสรมิ สุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

4.3 การประสานความร่วมมือจากแกนนำ อาสาสมัครสตรี และจิตอาสา เพ่ือสร้างเครือข่ายในชุมชน
เทศบาลเมอื งศรรี าชา และพนื้ ทท่ี เ่ี กย่ี วขอ้ ง โดยการประชาสมั พนั ธแ์ ละรว่ มกจิ กรรมการตรวจคดั กรองอยา่ งตอ่ เนื่อง
รวมทัง้ พัฒนาศกั ยภาพของอาสาสมคั รสตรี และจิตอาสา ทกุ 6 เดือน



ภาพท่ี 57 กรอบแนวคิดนวัตกรรมรทู้ ันมะเรง็


กรณีศกึ ษา ภาคตะวนั ออก :
309

2. กระบวนการพัฒนานวัตกรรม

และการจัดการเพอ่ื ใช้และพฒั นา


กอ่ นเร่ิมโครงการคดั กรองมะเร็งในสตรีน้นั การให้บริการตรวจคดั กรองมะเรง็ มีเฉพาะในโรงพยาบาลเทา่ น้ัน

หลังจากรับนโยบายของสำนักงานประกันสุขภาพแห่งชาติมาดำเนินการ ได้มอบหมายให้มีคณะทำงานรับผิดชอบ
ออกแบบการใหบ้ รกิ ารเชงิ รกุ โดยปรบั กระบวนการใหบ้ รกิ ารทสี่ ะดวก ผรู้ บั บรกิ ารมคี วามเทา่ เทยี มกนั ในการเขา้ ถงึ
บริการ และอาศัยการมีส่วนร่วมจากแกนนำสตรี อาสาสมัครจิตอาสา องค์กรภาครัฐและเอกชน ซ่ึงเส้นทางการ
พฒั นานวตั กรรมมดี ังน้ี


1. ระยะเร่มิ ต้นโครงการ

โครงการคัดกรองมะเร็งในสตรีเริ่มดำเนินการในปี พ.ศ. 2553 อันเนื่องมาจากนโยบายของสำนักงาน
ประกันสุขภาพแห่งชาติได้กำหนดให้มีนโยบายการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกขึ้น ทางโรงพยาบาลจึงได้มอบ
หมายให้พยาบาลของงานชุมชน ศูนย์ประกันสุขภาพเป็นผู้รับผิดชอบ โดยมีการจัดต้ังทีมงานในการออกแบบการ
บริการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก ร่วมกับแกนนำสตรี และอาสาสมัครจิตอาสา รวมท้ังมีการสำรวจความ
ต้องการของผ้รู บั บริการ และประชาสัมพันธ์การใหบ้ รกิ ารตรวจคัดกรองนอกสถานบริการแกป่ ระชาชนในพ้นื ท่ี


2. ระยะพฒั นาโครงการ

เริ่มดำเนินการต้ังแต่ปี พ.ศ.2553 จนถึงปัจจุบัน โดยมีจุดมุ่งหมายหลักคือ การค้นหาความผิดปกติของ

ปากมดลกู และเต้านมในระยะกอ่ นเป็นมะเร็ง เพือ่ การสง่ ต่อวินจิ ฉยั และรบั การรักษาท่ไี ด้มาตรฐานอยา่ งครบวงจร
โดยมีการออกให้บริการตรวจนอกสถานบริการ รวมทั้งการสร้างเครือข่ายในชุมชน ร่วมกับการพัฒนาศักยภาพ
ของแกนนำสตรี และอาสาสมัครจิตอาสาเพื่อเตรียมพร้อมในการเป็นทีมงานให้บริการประชาชนนอกสถานบริการ
เชน่ การซกั ประวัติ การวัดสญั ญาณชพี การเตรียมเครอื่ งมือในการตรวจ เป็นต้น นอกจากนน้ั ยงั มีการดำเนนิ งาน
อย่างตอ่ เนื่องในการใหบ้ รกิ ารการตรวจคดั กรองครอบคลุมทง้ั การตรวจมะเรง็ ปากมดลูกและมะเรง็ เต้านมอีกดว้ ย


3. ระยะสรุปบทเรียนและขยายเครอื ขา่ ยโครงการ

โครงการนม้ี กี ารสรปุ บทเรียนโดยการประเมนิ ผลและปรับปรุงการดำเนินงานทกุ 3 เดอื น ดังน้ัน ในปี พ.ศ.
2556 จึงได้จัดวันในการให้บริการเพิ่มขึ้น ได้แก่ เวลาเย็นนอกเวลาราชการ วันหยุดทำการ วันหยุดนักขัตฤกษ์
เพ่ือให้ประชาชนมีทางเลือกและสามารถเข้าถึงบริการได้ ส่วนการขยายเครือข่ายโครงการนั้นเริ่มในปี พ.ศ.2554
จากในเขตเทศบาลเมืองศรีราชา ไปสพู่ ้ืนทใ่ี กล้เคยี ง เช่น เทศบาลตำบลบางพระ เทศบาลนครแหลมฉบงั เปน็ ต้น
พร้อมกันนั้นมีการประสานงานกับผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง เช่น ห้างสรรพสินค้า สถานประกอบการในนิคมอุตสาหกรรม
เพ่ือใช้เป็นสถานที่ในการให้บริการ และร่วมออกหน่วยบริการสุขภาพเคล่ือนท่ีร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน
เพอื่ ใหบ้ ริการรายกลุ่ม และผู้ดอ้ ยโอกาสในชุมชน


ซ่งึ ผู้เขยี นได้สรปุ เสน้ ทางการพฒั นานวตั กรรมโครงการ “รู้ทันมะเรง็ ” ดงั แผนภาพที่ 58


310 : นวตั กรรมการสร้างเสริมสุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

ภาพท่ี 58 เสน้ ทางการพฒั นานวตั กรรม


đÿîš ìćÜÖćøóçĆ îćîüêĆ ÖøøöĶøšĎìîĆ öąđøÜĘ ķ
ēøÜó÷ćïćúÿöđéĘÝóøąïøöøćßđìüĊ è ýøĊøćßć ÝĆÜĀüéĆ ßúïøč Ċ

ñúÖćøéĞćđîîĉ Üćî

ÖŠĂîđøęöĉ ēÙøÜÖćø ĒîüÙĉéÖćøĔĀš ìĞćÜćîøŠüöÖĆïĒÖî ðøĆïÖøąïüîÖćøĔĀš ðøąÿćîÜćîÖĆïßöč ßî ÝćĞ îüîñøšĎ ïĆ ïøÖĉ ćđóĉęö
ĔĀšïøÖĉ ćøêøüÝÙéĆ ïøÖĉ ćøđßÜĉ øÖč đóęČĂ îćĞ ĂćÿćÿöÙĆ øÿêø Ċ ïøÖĉ ćøìęĊÿąéüÖ óîČĚ ìĔĊę ÖúšđÙĊ÷Ü đßîŠ ×ċîĚ
êøüÝÙĆéÖøĂÜöąđøÜĘ ĒúąđÙøĂČ ×ćŠ ÷Ĕî
ÖøĂÜöąđøÜĘ ðćÖ ðćÖöéúÖĎ Ĕîßöč ßî ßčößî ñšøĎ ĆïïøÖĉ ćøĕéšøĆï đìýïćúîÙøĒĀúöÞïÜĆ ñšĎøïĆ ïøÖĉ ćøöÙĊ üćöóÜċ
öéúÖĎ đÞóćą Ĕîøó đìýïćúđöĂČ ÜýøøĊ ćßć ÖćøéĎĒúêŠĂđîČĂę Üêćö đìýïćúêćĞ ïúïćÜóøą óĂĔÝ
ÝćÖîē÷ïć÷×ĂÜ ĕéøš ïĆ ÖćøÿîĆïÿîîč öćêøåćîĂ÷ŠćÜÙøï đóöĉę ÖćøêøüÝÙĆéÖøĂÜ
ĂĂÖĒïïÖćøĔĀš ÝćÖĂÜÙŤÖøõćÙøĆå üÜÝø ĂčïêĆ Öĉ ćøèđŤ Öéĉ ēøÙ
ïøÖĉ ćøĒïïđßÜĉ øÖč ĒúąđĂÖßîđßîŠ öąđøĘÜúéúÜ
îĂÖÿëćî ĒÝÜš ñúÖćøêøüÝÖøèĊ
Āćš Üÿøøóÿîĉ Ùćš

2553 2554 2555 2556 2557
êĚÜĆ ÙèąìćĞ ÜćîĄ ÖćøöÿĊ üŠ îøüŠ öĔîßčößî ðøąđöĉîñúĒúąðøĆïðøÜč
ĂĂÖĒïïÖćø ßîąđúĉýøąéĆïÝÜĆ ĀüéĆ Üćî
ÝćÖĒÖîîćĞ ÿêøĊ ìÖč đéĂČ î öąđøÜĘ ðćÖöéúÖĎ Ēúąđêšćîö
éćĞ đîîĉ Üćî óĆçîćýÖĆ ÷õćóĒÖîîĞć đóĉęöýÖĆ ÷õćóĒÖîîĞćÿêøĊ
กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออก :
311 đĀêčÖćøèŤ ÿĞćøüÝ Ēúą ×÷ć÷đÙøĂČ ×ćŠ ÷ĕð÷ÜĆ éĞćđîîĉ ēÙøÜÖćøĂ÷ŠćÜ
ðøąßćÿĆöóĆîíŤ ĒúąÝĉêĂćÿć ĒúąÝĉêĂćÿćìÖč đéČĂî ßčößîóĚîČ ìęĊĔÖúšđÙ÷Ċ Ü êŠĂđîČęĂÜÙøĂïÙúčöìÜĚĆ
ÿøšćÜđÙøČĂ×ćŠ ÷Ĕîßöč ßî øèøÜÙ Ť đñ÷ĒóøŠÙüćöøšĔĎ î öąđøÜĘ ðćÖöéúĎÖĒú
đìýïćúđöĂČ ÜýøĊøćßć óĆçîćøðĎ ĒïïÖćø öąđøĘÜđêšćîö
ßöč ßî ÙĆéÖøĂÜöąđøĘÜĔî
ìÜĚĆ õćÙøĆåĒúąđĂÖßî ĕéøš ĎðĒïïÖćøÙĆéÖøĂÜ ÿêøĊ

öąđøĘÜĔîÿêøĊîĂÖÿëćî ÝĆéüĆîĔĀšïøĉÖćøđóęöĉ
ïøÖĉ ćø ×ċĚîĔîüîĆ Ā÷éč Ēúą
đüúćîĂÖøćßÖćø

3. คุณลกั ษณะของนวัตกรรม

กับยุทธศาสตร์การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ


โครงการคดั กรองมะเรง็ ในสตรี ของโรงพยาบาลสมเดจ็ พระบรมราชเทวี ณ ศรีราชา จงั หวัดชลบุรี เปน็ การ
พัฒนางานท่ีเริ่มตน้ จากพยาบาล และมีการดำเนินงานอย่างตอ่ เนอื่ งจนถึงปัจจุบนั โดยเรม่ิ จากการวเิ คราะหป์ ัญหา
การวางแผน และประเมินผลโครงการ โดยมีจุดมุ่งหมายสำคัญเพื่อลดอุบัติการณ์เกิดมะเร็งในสตรี ซึ่งคุณลักษณะ
ของการจัดระบบบริการน้ีสามารถเข้าได้กับยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพตามกรอบกฎบัตรออตตาวา (World
Health Organization, 1986) ดงั นี้


1. การปรบั ระบบบริการสุขภาพ

โครงการคัดกรองมะเร็งในสตรีน้ี เร่ิมต้นมาจากนโยบายของสำนักงานประกันสุขภาพแห่งชาติ และ

โรงพยาบาลสมเด็จพระบรมราชเทวี ณ ศรีราชา จึงได้มีการสำรวจความต้องการของผู้รับบริการ และมีการ
ออกแบบการใหบ้ รกิ ารแบบเชงิ รกุ เพอ่ื ตอบสนองความตอ้ งการของผรู้ บั บรกิ าร ซงึ่ ตอ้ งมกี ารปรบั ระบบการใหบ้ รกิ าร
ใหม่เป็นการออกแบบการให้บริการนอกสถานบริการ จึงจำเป็นต้องทำงานร่วมกับทุกภาคส่วน ทั้งบุคคล กลุ่ม
ภายในชุมชน บคุ ลากรสุขภาพ หน่วยงานบริการสุขภาพ และภาครัฐ เพ่ือให้ระบบบริการสขุ ภาพนำไปสู่สุขภาวะ
และเปดิ โอกาสใหภ้ าคสว่ นทด่ี แู ลสขุ ภาพไดเ้ ชอ่ื มโยงกบั ภาคสว่ นอน่ื เชน่ สงั คม การเมอื ง เศรษฐกจิ และสง่ิ แวดล้อม
ทางสุขภาพมากย่ิงขึน้


2. การเสริมสร้างความเขม้ แขง็ ใหแ้ กช่ ุมชน

โครงการคัดกรองมะเร็งในสตรีมีการดำเนินงานภายใต้ความร่วมมือของแกนนำสตรี อาสาสมัครจิตอาสา
องค์กรภาครัฐ และภาคีเครือข่ายสนับสนุน โดยโครงการมีการดำเนินงานที่เร่ิมต้นจากการสำรวจและวิเคราะห์
ปัญหาและความต้องการของผู้รับริการ เพ่ือนำข้อมูลมาใช้ในการวางแผนการดำเนินงาน และหาแนวทางการ
จัดการกับปัญหา โดยมีพยาบาลเป็นผู้สนับสนุนการดำเนินโครงการ เป็นตัวกลางในการประสานงานกับทีมงาน
องค์กรภาครัฐและเอกชน ในการให้ข้อมูลข่าวสาร การจัดการความรู้ พัฒนาศักยภาพแกนนำและ อาสาสมัคร

จติ อาสา และฝึกทกั ษะให้กับสตรีกลมุ่ เสย่ี งสามารถตรวจมะเร็งเตา้ นมได้ด้วยตวั เอง


3. การพฒั นาทกั ษะสว่ นบุคคล

โครงการคัดกรองมะเร็งในสตรีมีการพัฒนาศักยภาพของแกนนำสตรี และอาสาสมัครจิตอาสา โดยการจัด
อบรมและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ประสบการณ์อย่างต่อเน่ือง รวมทั้งการให้ความรู้และทักษะการตรวจมะเร็งเต้านม
ด้วยตัวเองในสตรีกลุ่มเสี่ยงเป็นรายบุคคล และเป็นกลุ่ม ในส่วนของพยาบาลเองก็ต้องมีการพัฒนาตนเองให้มี
ความเชย่ี วชาญและทกั ษะในการตรวจ เพอื่ ใหผ้ ู้รับบริการมีความพงึ พอใจ และกลับมารบั บรกิ ารใหม่อย่างต่อเนือ่ ง


312 : นวตั กรรมการสร้างเสรมิ สขุ ภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

4. การสรา้ งส่งิ แวดลอ้ มเพอ่ื เอ้อื ตอ่ สขุ ภาพ

โครงการคดั กรองมะเร็งในสตรนี ี้ มีการดำเนนิ งานเพอ่ื อำนวยความสะดวกใหก้ บั รปู แบบการดำเนินชวี ิตของ
ผรู้ บั บรกิ าร โดยการออกให้บรกิ ารนอกสถานบรกิ าร ใกลส้ ถานที่ทำงาน หรอื ทพ่ี ักอาศัยของผรู้ ับบรกิ าร ทำใหผ้ ู้รบั
บริการสะดวกในการเดินทางมารับบริการ และสามารถเข้าถึงบริการได้ทุกกลุ่มในชุมชน ซึ่งสถานท่ีท่ีให้บริการก็
ตอ้ งมคี วามปลอดภัยและมิดชิด มอี ปุ กรณ์เคล่อื นท่ีต่างๆ และเครอื่ งมือท่ีพรอ้ มใช้ได้ทนั ที เช่น เตียงตรวจ ม่านกัน้
เปน็ ต้น


5. การสร้างนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพ

โครงการคัดกรองมะเร็งในสตรีแบบเชิงรุกน้ี ถือเป็นทางเลือกหน่ึงท่ีประสบความสำเร็จในการดำเนินงาน
เพ่ือการสร้างเสริมสุขภาพท่ีมีคุณภาพ สะดวก และเข้าถึงบริการได้ง่าย โดยอาศัยการความร่วมมือของพยาบาล
แกนนำสตรชี ุมชน อาสาสมัครจติ อาสา องคก์ รภาครฐั เอกชน และภาคีเครือข่ายสนบั สนุน อนั เปน็ ผลทำใหม้ กี าร
ผลักดันเป็นนโยบายการตรวจคัดกรองมะเร็งในสตรีแบบเชิงรุกในเขตเทศบาลเมืองศรีราชาและขยายไปสู่พื้นที่ใกล้
เคียงในอนาคต






4. ผลลพั ธ์และผลกระทบของนวตั กรรม


ผลลัพธ์ของโครงการคัดกรองมะเร็งในสตรี ส่งผลท้ังระบบบริการสุขภาพ ผู้รับบริการ และชุมชน โดย
สามารถลดอุบัติการณ์ของการเกิดมะเร็งในสตรีระยะลุกลาม ลดค่าใช้จ่ายจากการรักษาพยาบาล ผู้รับบริการเกิด
ความพึงพอใจในการบริการสูงขึ้น รวมทั้งยังปรับเปลี่ยนให้สตรีมีเจตคติท่ีดีต่อการมาตรวจคัดกรองอย่างสม่ำเสมอ
อีกด้วย ผลลัพธ์ดังกล่าวสอดคล้องกับความคิดเห็นของผู้รับบริการต่อการมารับบริการการตรวจคัดกรองมะเร็ง
ดงั น
้ี

“ .......ใช้เวลาไมน่ าน ไมน่ า่ กลัว คดิ ว่าเจบ็ แตไ่ ม่เจบ็ พูดจาเปน็ กนั เอง ผ่อนคลาย.....แตท่ น่ี ี่
ไม่เป็นนะ พูดจาดี รู้สกึ วา่ เค้าเป็นห่วงเรานะ.........ให้คะแนนความพงึ พอใจ 90%.......”

“........พดู จาดี อัธยาศยั ดี หนา้ ตาย้มิ แย้ม........”

“ ........ก็ดแี ลว้ .......ไมไ่ กล........”

”.....เคยตรวจท่ีคลินิกค่าใช้จ่ายสูงนิดหนึ่ง แต่ที่นี่ค่าใช้น้อย และสะดวก อยู่ใกล้ท่ีทำงาน
ดว้ ย.......”

“......โฮ ท่ีนีเ่ กิน 100 นะคะ ดที ุกอยา่ งเลย ถงึ ปีกม็ ีอบรม มอี ะไรก็โทรติดต่อเราโดยตรง เรา
ไม่ต้องไปหาเค้า เค้ามาหาเรา ..................ให้คำแนะนำกับเรา เราไม่ต้องตกใจ ให้กำลังใจทุก
อยา่ ง.......”




กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออก :
313

5. ปัจจัยเงื่อนไขในการพฒั นานวัตกรรม


จากการวิเคราะห์ปัจจัยเงื่อนไขในโครงการคัดกรองมะเร็งในสตรี ประกอบด้วยปัจจัยเง่ือนไขระดับบุคคล
ได้แก่ การพัฒนาศักยภาพของพยาบาลในการตรวจคัดกรองมะเร็ง ความเอื้ออาทร และการมีจิตบริการ และ
ปัจจัยเงือ่ นไขระดบั องค์กรและชมุ ชน ไดแ้ ก่ ระบบเครอื ข่ายในชุมชน ความสัมพันธภ์ ายในองคก์ รและชุมชน และ
ระบบการเมืองท้องถ่ินท่ีเน้นนโยบายด้านการสร้างเสริมสุขภาพ ดังน้ันพยาบาลที่จะสร้างนวัตกรรมการสร้าง
เสรมิ สขุ ภาพ จำเป็นต้องมีสมรรถนะที่สำคัญในการทำงานสง่ เสรมิ สขุ ภาพ ซ่ึง International Union for Health
Promotion and Education (อา้ งใน นติ ย์ ทัศนยิ ม, 2554) ไดส้ รปุ สมรรถะที่จำเป็นไว้ 8 ด้าน ดังน้ี


1) การกระตนุ้ ให้เกดิ การเปลีย่ นแปลงในผู้รบั บริการ เพอ่ื ให้สามารถพฒั นาสุขภาพของตนเอง


2) ภาวะผู้นำ ในการพัฒนากลวิธี จัดหาและใช้ทรัพยากรเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพ รวมท้ังการพัฒนา
ศกั ยภาพของผูท้ ่มี ีส่วนเก่ยี วข้อง และเปดิ โอกาสให้เกดิ การมสี ่วนร่วมในการพฒั นา


3) การประเมินปญั หาความตอ้ งการของชุมชน และวิเคราะหป์ ัญหาที่มีผลต่อการสรา้ งเสริมสขุ ภาพ


4) การวางแผน โดยการกำหนดเป้าหมายและตัวชี้วัด เพื่อให้สอดคล้องกับปัญหาและความต้องการของ
ผูร้ ับบรกิ ารและชุมชน


5) การปฏบิ ัตติ ามแผนอยา่ งมปี ระสทิ ธิภาพใหส้ อดคลอ้ งกับสภาพสังคม วัฒนธรรม และจริยธรรม


6) การประเมินผล โดยใช้การวิจัยและการประเมินผล เพื่อให้เห็นการเปล่ียนแปลงของโครงการความต่อ
เนอ่ื ง และความยง่ั ยนื รวมทงั้ มีการเผยแพรส่ ู่สาธารณะอกี ดว้ ย


7) การช้ีแนะสาธารณะ สนับสนนุ และให้ความสำคญั กับการทำงานร่วมกบั บุคคลและชุมชนเพื่อการพัฒนา
สขุ ภาพ และศกั ยภาพของชมุ ชน


8) การทำงานแบบเป็นหุ้นส่วน ต้องมีการประสานความร่วมมือกับภาคส่วนอ่ืนๆ และสหวิชาชีพ เพ่ือให้
เกิดการพัฒนาที่ยงั่ ยืน


ดงั จะเห็นไดว้ ่าในการพฒั นานวัตกรรม “รู้ทันมะเร็ง” ของโรงพยาบาลสมเดจ็ พระบรมราชเทวี ณ ศรรี าชา
พยาบาลเป็นผู้ท่ีมีบทบาทสำคัญในการพัฒนารูปแบบการคัดกรองมะเร็งในสตรี และมีส่วนร่วมในการบริหาร
จัดการให้โครงการสามารถดำเนินการได้อย่างต่อเนื่องและยั่งยืน รวมท้ังการได้รับการสนับสนุนจากองค์กรภาครัฐ
และภาคเี ครอื ข่าย




314 : นวตั กรรมการสรา้ งเสรมิ สุขภาพภายใต้บทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

เอกสารอา้ งอิง


ขนิษฐา นันทบุตร. (2557). การศึกษานวัตกรรมทางการพยาบาลเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพ. ในการประชุม
กำหนดแนวทางของการศึกษาและวเิ คราะห์สถานการณข์ องนวัตกรรมทางการพยาบาล ภายใตโ้ ครงการขบั
เคล่ือนวชิ าชีพการพยาบาลเพื่อการสร้างเสริมสขุ ภาพ. วันท่ี 12 พฤษภาคม 2557โรงแรมอมารี ดอนเมอื ง
แอรพ์ อร์ต กรงุ เทพมหานคร.


นิตย์ ทัศนิยม. (2554). การสอนวิชาการส่งเสริมสุขภาพโดยใช้ฐานคิดการสร้างพลังอำนาจ. วารสารสภาการ
พยาบาล, 26 (ฉบับพิเศษ), 17-29.


โรงพยาบาลสมเดจ็ พระบรมราชเทวี ณ ศรรี าชา. (2557). โครงการคดั กรองมะเร็งในสตรี. ศรรี าชา: โรงพยาบาล
สมเด็จพระบรมราชเทวี ณ ศรรี าชา.


World Health Organization. (1986). The Ottawa Charter for Health Promotion. Ottawa:

The annual meet


กรณศี ึกษา ภาคตะวันออก :
315



นวตั กรรม

การสร้างเสริมสุขภาพ


- ก ร ณี ศึ ก ษ า -


ภาคกลาง

กรณศี ึกษา
“ดวยรกั และอาสา” เพอื่ การดูแลสขุ ภาพผู้สงู อายุ
นวตั กรรมท่ี 24
บนฐานการพงึ่ พากันในชมุ ชน


ตําบลคลองนกกระทงุ อ.บางเลน จ.นครปฐม


การศึกษานวัตกรรมทางการพยาบาลเพื่อสร้างเสริมสุขภาพในครั้งนี้ เป็นการศึกษานวัตกรรมทางการ
พยาบาลเพ่ือการสร้างเสริมสุขภาพในระดับปฐมภูมิ ในประเด็นเรื่อง “ด้วยรักและอาสา...เพ่ือการดูแลสุขภาพ

ผ้สู งู อายบุ นฐานการพ่งึ พากันในชมุ ชน: พื้นท่ตี ำบลคลองนกกระทุง อำเภอบางเลน จังหวัดนครปฐม” โดยเปน็
นวัตกรรมทางการพยาบาลท่ีสอดคล้องกับยุทธศาสตร์หลักในการสร้างเสริมสุขภาพตามกรอบกฏบัตรออตตาวา
(Ottawa Charter) ท้ัง 5 ด้าน ซึ่งได้แก่ 1) การสร้างนโยบายสาธารณะเพ่ือสุขภาพในระดับพ้ืนท่ี 2) การสร้าง

สิ่งแวดล้อมท่ีเอื้อต่อสุขภาพ 3) การเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน 4) การพัฒนาทักษะส่วนบุคคล และ


5) การปรับระบบบริการสขุ ภาพ

ผู้ศึกษาได้ดำเนินการศึกษาและวิเคราะห์สถานการณ์การพัฒนานวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพตาม
บทบาทพยาบาล โดยนำวธิ กี ารศกึ ษาวจิ ยั เชงิ คณุ ภาพมาประยกุ ตใ์ ชใ้ นการศกึ ษาแบบรายกรณี ใชก้ ารสมั ภาษณเ์ ชงิ ลกึ
การสนทนากลุ่ม และการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม เป็นวิธีในการเก็บรวบรวมข้อมูล ผลจากการศึกษา สะท้อนให้
เห็นรูปธรรมของการนวตั กรรมทางการพยาบาลช้ินนี้ ดงั มรี ายละเอียด ตอ่ ไปนี้






1. องคป์ ระกอบของนวัตกรรมทางการพยาบาล


กับการสร้างเสรมิ สขุ ภาพ


1.1 พยาบาลชุมชนและทีมผพู้ ัฒนานวัตกรรม

คุณ พิมณภัทร์ โชติฐิติกุลธรณ์ พยาบาลวิชาชีพวัย 43 ปี ผู้เป็นส่วนหน่ึงในการพัฒนานวัตกรรมทางการ
พยาบาลเพ่ือการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ มีประสบการณ์ในการทำงานเป็นพยาบาลวิชาชีพมากว่า 20 ปี โดย

เร่มิ ตน้ ทำงานในแผนกฉกุ เฉนิ ของโรงพยาบาลชมุ ชน จนมีโอกาสได้ยา้ ยมาสมั ผสั งานในระดบั ปฐมภมู ิทโ่ี รงพยาบาล
ส่งเสริมสุขภาพตำบลคลองนกกระทุงมานานกว่า 8 ปี ทำให้เกิดความคิดว่า การทำงานชุมชนนั้น พยาบาลจะ

ต้ังรับอยู่ในสถานบริการแต่เพียงอย่างเดียวไม่ได้ เพราะจะทำให้ไม่สามารถเรียนรู้และทำความรู้จักกับประชาชน
ผ้รู ับบรกิ ารในพน้ื ที่ได้ การทำงานชมุ ชนจำเปน็ ตอ้ ง “เขา้ ถึง เขา้ ใจ” วถิ ีชวี ติ และความเป็นอยู่ของคนในชมุ ชน โดย
จะตอ้ งใหเ้ วลากบั การลงชมุ ชน การเขา้ ไปในพน้ื ที่ เขา้ ไปสมั ผสั ถงึ บา้ นของผรู้ บั บรกิ ารเพอ่ื ทำใหท้ ราบถงึ ปญั หาและ
ความต้องการทีแ่ ท้จรงิ ของผรู้ บั บริการและญาตผิ ดู้ ูแล


318 : นวตั กรรมการสร้างเสริมสุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

การทำงานชมุ ชน รวมถงึ การพฒั นานวตั กรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพในชุมชน พยาบาลไม่สามารถทำงานได้
เพียงลำพัง หากแต่ต้องอาศัยการทำงานเป็นทีม โดยเฉพาะการทำงานกับทีมบุคลากรสาธารณสุขในโรงพยาบาล
ส่งเสริมสุขภาพตำบล และท่ีสำคัญ คือ ทีมอาสาสมัครสาธารณประจำหมู่บ้าน (อสม.) ที่เป็นกำลังหลักในการ
ดำเนินงานเพื่อพัฒนาระบบสุขภาพชุมชน และในการพัฒนานวัตกรรมเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพในคร้ังนี้ อาจ
กล่าวได้ว่า เป็นผลงานความร่วมแรงร่วมใจของทีมบุคลากรสาธารณสุขและทีม อสม. ผู้มีจิตอาสาทำด้วยความรัก
และความมีใจอาสาในการพัฒนาสุขภาวะคนในชุมชน รวมถึงองค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินท่ีให้การเสริมหนุนใน
ด
้านต่า
เงมๆอ่ื
สอบถามถงึ ความสนใจ ลกั ษณะความเชยี่ วชาญในการทำงานของพยาบาลวชิ าชพี ผรู้ ว่ มพฒั นานวตั กรรม
พบว่า คุณคุณพิมณภัทร์ มคี วามสนใจและมคี วามชำนาญในงาน Home Health Care โดยเฉพาะการให้การดแู ล
ผู้ป่วยเร้ือรัง การเย่ียมบ้าน การให้สุขศึกษาท้ังรายกลุ่มและรายบุคคลเพ่ือปรับเปล่ียนพฤติกรรมการดูแลตนเอง
เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อน และคุณ พิมณภัทร์ ยังให้ความสนใจกับการดูแลประชากรกลุ่มเป้าหมายหลัก โดย
เฉพาะการดูแลกลุ่มผู้สูงอายุ ซ่ึงเป็นประชากรที่มีจำนวนมากในพื้นท่ี และกลุ่มผู้สูงอายุยังเป็นกลุ่มท่ีมีปัญหาเจ็บ

ป่วยโรครอ้ื รังอกี ดว้ ย

1.2 ลกั ษณะงานและกิจกรรมของนวตั กรรมทางการพยาบาล

นวัตกรรมการพยาบาลเพ่ือการส่งเสริมสุขภาพเร่ืองน้ี เป็นนวัตกรรมการดูแลผู้สูงอายุอย่างเป็นระบบใน
ชุมชน โดยมีงานและกิจกรรมของนวัตกรรม คือ การสร้างและพัฒนา อสม.กลุ่มจิตอาสา เพื่อการดูแลผู้สูงอายุ
โดยพยาบาลทำหนา้ ทีเ่ ปน็ พเ่ี ลีย้ ง เปน็ ผูใ้ หก้ ารสนบั สนุน ตดิ อาวธุ ทางปญั ญา สรา้ งองค์ความรใู้ นการดแู ลผสู้ งู อายุ
ใ
หแ้ กก่ ลุ่มจติ อาสา (อสม.) ในชุมชน

การทำแผนการดูแลผู้สูงอายุ ซ่ึงประกอบด้วย แผนการเยี่ยมบ้านโดยพยาบาล และอสม. การมอบหมาย

การดแู ลผสู้ งู อายโุ ดยอสม.ในลักษณะเจ้าของไข้ รายกรณี (case) เจา้ ของพืน้ ที่


การพฒั นานวตั กรรมท่เี ปน็ เครือ่ งมอื อุปกรณ์ในการสง่ เสรมิ สุขภาพผสู้ งู อายุและคนในชมุ ชน

การสรา้ งระบบการดแู ลผสู้ งู อายใุ นชมุ ชน โดยใชน้ โยบายสาธารณะเพอื่ สขุ ภาพแบบมสี ว่ นรว่ มเปน็ กลไกสำคญั
ในการเชอื่ มประสานภาคีเครอื ขา่ ย ทกุ ภาคสว่ นในการมสี ว่ นร่วมขบั เคล่อื นการพฒั นาระบบการดแู ลผสู้ ูงอาย
ุ

1.3 กลุ่มเป้าหมายของการใชน้ วตั กรรม

กลมุ่ ประชากรเปา้ หมายในการนำใชน้ วตั กรรมครง้ั นคี้ อื กลมุ่ วยั สงู อายุ โดยนวตั กรรมทางการพยาบาลครงั้ นี้

สามารถแบ่งไดเ้ ปน็ 2 ลกั ษณะ กลา่ วคอื


กรณีศึกษา ภาคกลาง :
319

1) นวัตกรรมเชงิ กระบวนการ/ระบบ หมายถงึ การออกแบบระบบการดแู ลผู้สูงอายุ ท่ีเชื่อมประสานการ
ทำงานร่วมกนั ทั้งภาคเี ครอื ขา่ ยภายในชมุ ชน ซึ่งมีองค์กรปกครองส่วนทอ้ งถ่ิน (องค์การบริหารส่วนตำบลคลองนก
กระทุง) เป็นภาคีหลัก ร่วมกับโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลคลองนกกระทุง กลุ่มเครือข่ายองค์กรชุมชน ที่
ประกอบด้วย อสม. แกนนำชุมชน และภาคีเครือข่ายภายนอก ได้แก่ สถาบันการศึกษา อาทิ มหาวิทยาลัย
เกษตรศาสตร์ ซ่ึงได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากประเทศญ่ีปุ่น โดยองค์กร JICA เข้ามาร่วมสนับสนุนพัฒนา

โครงการสร้างชมุ ชนต้นแบบดา้ นการดแู ลสขุ ภาพและสวัสดกิ ารเพ่อื สง่ เสริมคุณภาพชีวิตของผสู้ งู อายุ

2) นวัตกรรมเชิงเครื่องมือ อุปกรณ์เพื่อการส่งเสริมสุขภาพ พยาบาลวิชาชีพ ยังได้พัฒนานวัตกรรมเพ่ือ
การสรา้ งเสริมสขุ ภาพ คือ ลกู กลง้ิ ยางยดื สรา้ งสขุ อายุยนื โดยมเี ปา้ หมายคอื การส่งเสริมใหเ้ กดิ การบรหิ ารข้อ
และกล้ามเนื้อในผู้สูงอายุ มุ่งเน้นให้คนในชุมชนสามารถจัดหาวัสดุอุปกรณ์ได้ตามท้องถิ่นและสามารถทำลูกกลิ้ง

ยางยืดไว้ใช้เองได้ง่ายทงั้ อุปกรณแ์ ละทา่ ออกกำลังกาย

นวตั กรรมทงั้ สองลกั ษณะ สามารถกอ่ ใหเ้ กดิ ผลลพั ธท์ ด่ี ตี อ่ ภาวะสขุ ภาพของผสู้ งู อายุ ทงั้ ทางตรงและทาง
อ้อม กล่าวคือ ทางตรง ผู้สูงอายุที่ได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิดจากอสม. มีกำลังใจ มีสุขภาพจิตดีข้ึน ได้รับการ
สนับสนุนงบประมาณการดูแล และสวัสดิการที่ดีจากอบต.คลองนกกระทุง ในส่วนของลูกกลิ้งยางยืด นับเป็น
อ
ปุ กรณ์ออกกำลงั กายทเี่ หมาะสมกับผูส้ ูงอายเุ ปน็ อยา่ งย่งิ สามารถบริหารกล้ามเนื้อและข้อไดเ้ ปน็ อยา่ งดี

ทางออ้ ม ผลจากการพฒั นาและทำงานรว่ มกนั ของทุกภาคสว่ นในชมุ ชน ทำให้เกดิ การพลิกฟนื้ บรรยากาศ
สังคมของการช่วยเหลือเกื้อกูลกันของคนคลองนกกระทุง ที่มีความเป็นพี่เป็นน้อง เป็นเครือญาติ ทำให้ระบบจิต
อาสาที่มีอยู่ในชุมชนมาอย่างยาวนานได้ดำรงคงอยู่สืบต่อไป และท่ีสำคัญการยอมรับบทบาทหน้าที่ของทุกฝ่าย
ทำให้เกิดการการพัฒนาศกั ยภาพ และการยอมรบั ซง่ึ กันและกัน ทำให้เกิดการพัฒนาตอ่ ยอดไปส่กู ารดำเนนิ งานใน
เ
รอื่ งตา่ งๆ ของชมุ ชน


ผลพวงทตี่ ามมา...มากกวา่ การลดปจั จัยเสีย่ งทางสขุ ภาพ

กล่าวคือ เกิด 1) ระบบการดูแลสุขภาพผสู้ ูงอายุแบบเปน็ องคร์ วมและบูรณาการ คือ การดแู ลทีค่ รอบคลมุ
ท้ังทางด้านร่างกาย จติ ใจ และสงั คม โดยมี อสม. เป็นกลไกหลักในการใช้ “ใจทีอ่ าสา” ในการใหก้ ารดูแลผสู้ งู อายุ
แบบเครือญาติ เกิดความรักความผกู พันระหว่างผ้ใู ห้ (อสม. ผู้ให้การดูแล) กบั ผรู้ ับ (ผ้สู งู อายทุ ไี่ ดร้ บั การดแู ส) เกิด
การบูรณาการการทำงานสุขภาพของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลท่ีครบวงจร คือ การดูแลตั้งแต่ผู้สูงอายุที่มี
สขุ ภาพดี ผู้สูงอายทุ ี่มีภาวะเส่ียง และผู้สงู อายุท่เี จ็บปว่ ยช่วยเหลอื ตนเองได้น้อยหรือชว่ ยเหลือตนเองไม่ได้ 2) เกิด
การนำใช้ ภมู ปิ ญั ญาทอ้ งถน่ิ และทรพั ยากรทมี่ อี ยใู่ นชมุ ชน มาประยกุ ตใ์ ชใ้ นการพฒั นาเครอื่ งมอื ในการออกกำลงั กาย
คือ ลูกกล้ิงยางยืด ท่ีออกแบบมาเพ่ือให้ผู้สูงอายุได้ใช้ออกกำลังกาย และต่อมาได้แพร่หลายนำใช้ไปสู่กลุ่มวัยอื่นๆ
ท่ีต่างสะท้อนว่า “ลูกกล้ิงยางยืด เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ง่าย มีประโยชน์มาก เห็นผลได้ ถ้าปฏิบัติ แข้งขาไม่ปวด ข้อ


แข็งแรง”


320 : นวัตกรรมการสร้างเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

คุณพิมณภัทร์ ได้บอกเล่าถึงสถานการณ์สุขภาพของกลุ่มผู้สูงอายุในอดีตที่ผ่านมาว่า ในตำบลคลอง-

นกกระทุงมีจำนวนผู้สูงอายุประมาณ 500 คน โดยผู้สูงอายุส่วนใหญ่ต้องอยู่บ้านตามลำพัง เน่ืองจากลูกหลานได้
ย้ายไปประกอบอาชีพในเมือง ทำให้ผู้สูอายุจำนวนหนึ่งขาดผู้ดูแล โดยเฉพาะผู้สูงอายุท่ีมีปัญหาสุขภาพ และเม่ือ
มองถงึ วถิ ีชวี ิตความเปน็ อยูข่ องคนในพน้ื ที่ พบว่า มวี ิถชี ีวติ บนฐานการผลติ แบบเกษตรกรรม คนสว่ นใหญ่ประกอบ
อาชพี ทำสวน เช่น เก็บดอกแค ปลกู ผกั โดยเฉพาะอาชพี เกบ็ ดอกแค เปน็ อาชีพหลักของกลมุ่ สตรีในชมุ ชน ซ่งึ จะ
ต่ืนแต่เช้าราวๆ ตี 3 เพ่ือไปเก็บดอกแค ช่วงสายๆ มักจะนอนหลับพักผ่อน ทำให้ขาดกิจกรรมการออกกำลังกาย
เช่นเดยี วกบั กลมุ่ แรงงงานเพศชาย ท่ีจะออกไปทำสวนนอกบ้าน ช่วงเย็นมกั จบั กลุ่มพูดคุยกัน และมกั จะดื่มเคร่อื ง
ดื่มอัลกอฮอล์กันอีกด้วย และเม่ือศึกษาถึงพฤติกรรมเส่ียงต่อสุขภาพ พบว่า คนส่วนใหญ่ในชุมชนนิยมบริโภค
อาหารที่มีรสหวานจัด เค็มจัด และใช้กะทิเป็นส่วนประกอบของอาหารทั้งอาหารคาวและหวาน นอกจากน้ีคนใน
ชมุ ชนยงั มีพฤติกรรมทเี่ รียกว่า “ติดกาแฟ ขาดกาแฟไมไ่ ด”้ ในแตล่ ะวันจะต้องดม่ื กาแฟสำเรจ็ ในลกั ษณะทรีอินวัน
เป็นประจำทุกเช้า รว่ มกับดมื่ น้ำอดั ลมในชว่ งเที่ยงหรือบา่ ยๆ ทมี่ อี ากาศร้อน ด้วยเหตผุ ลทวี่ า่ “หากไม่กินน้ำอดั ลม

ไม่มีแรง มนั รอ้ น กินแล้วมนั ชืน่ ใจ ทำสวน ทำนัน่ นไี่ ด้ดี”

ดังน้ันในช่วงเวลาท่ีผ่านมากว่า 5 ปี สถิติผู้ป่วยโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงได้เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
ซึ่งล้วนเป็นผลมาจากการมีพฤติกรรมการดูแลตนเองไม่เหมาะสม ทั้งในเรื่องการบริโภคอาหาร การขาดการออก
กำลงั กาย ด้วยเหตุผลท่ีว่า “การทำสวน ทำงานบ้านกอ็ อกกำลงั กายแลว้ ” “ไมร่ ู้จะออกกำลงั กายยังไง อปุ กรณ์ก็
ไม่มี” “แก่ขนาดน้ี ให้ไปเต้นแบบเด็กๆ ทำไม่ได้หรอก แล้วเป็นความดันอยู่ด้วย จะออกกำลังกายแบบไหนได้”
เป็นตน้ จากปญั หาทเ่ี กิดขน้ึ ทั้งในเรอ่ื งของผสู้ งู อายทุ ีไ่ มไ่ ด้รบั การดูแลจากลูกหลาน การไม่มกี ิจกรรมทำในยามวา่ ง
ผู้สูงอายุท่ีเจ็บป่วยถูกละเลยทอดทิ้งร่วมกับมีภาวะโรคเรื้อรัง ผู้สูงอายุท่ีเป็นกลุ่มเส่ียงและมีสุขภาพดีขาดการ

ส่งเสริมสุขภาพ ร่วมกับชุมชนไม่มีสวัสดิการทางสังคมที่ช่วยหนุนเสริมให้มีคุณภาพชีวิตท่ีดีได้นั้น ทำให้หลายภาค
ส่วนในพนื้ ทค่ี ลองนกกระทุงมองเหน็ ปัญหาดงั กล่าว และเกิดความตระหนักว่า กลุ่มผูส้ ูงอายคุ อื กลุม่ เปา้ หมายหลัก
ในชุมชนที่ต้องได้รับการดูแล การพัฒนาระบบการจัดการดูแลอย่างเป็นบูรณาการจากทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง

จึงเกิดการสร้างนโยบายสาธารณะเพ่ือสุขภาพแบบมีส่วนร่วม ในเรื่องการจัดการการดูแลผู้สูงอายุโดยชุมชน
เพื่อชุมชนข้ึน ผลจากการทำงานร่วมกันการเชื่อมประสานกัน ก่อให้เกิดผลลัพธ์อย่างเป็นรูปธรรมในเรื่องของ
การลดปัจจัยเส่ยี งทางสขุ ภาพ ทัง้ ในส่วนของการปรับเปล่ยี นพฤติกรรมสขุ ภาพทั้งพฤติกรรมการบรโิ ภค การออก
กำลังกาย เป็นต้น โดยใช้ข้อมูลและความรู้เชิงวิชาการผสานความรู้ท้องถิ่น การพัฒนาทักษะการดูแลตนเองท้ัง

ผู้ใหบ้ รกิ ารและผสู้ ูงอายผุ ้รู บั บริการ การสรา้ งสง่ิ แวดล้อมท่ีเอือ้ ตอ่ สุขภาพ โดยปรับเปล่ยี นการทำเกษตรแบบเคมสี ู่
วิถีเกษตรอินทรีย์เพื่อสร้างระบบอาหารปลอดภัยในชุมชนที่เอื้อต่อคนทุกกลุ่มวัย รวมถึงการจัดบ้านเรือน สถานท่ี
ต่างๆ ท่ีเอ้ือต่อการอยู่อาศัยและการทำกิจกรรมของผู้สูงอายุ การรณรงค์ให้เกิดการใช้นวัตกรรมลูกกลิ้งยางยืดท่ี
คิดค้นโดยพยาบาลในพ้ืนท่ี เพื่อให้เกิดการออกกำลังกายในผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียงและประชาชนทั่วไป การลด
พฤตกิ รรมเส่ยี งสขุ ภาพอื่นๆ เชน่ การใหส้ ขุ ศกึ ษาเพ่อื ผลเสยี ของการดืม่ นำ้ อัดลม การด่ืมเครอื่ งด่ืมอลั กอฮอล์ การ
ด่มื ชากาแฟท่ลี ้วนส่งผลต่อสขุ ภาพ เปน็ ต้น


กรณศี กึ ษา ภาคกลาง :
321

2. กระบวนการพฒั นานวตั กรรม


และการจัดการเพ่ือนำใชแ้ ละพัฒนา


2.1 เส้นทางการพฒั นานวัตกรรม

จากการศึกษาพบว่า พื้นท่ีคลองนกกระทงุ เรมิ่ ใหค้ วามสำคญั และสนใจในการพฒั นาระบบการดแู ลสขุ ภาพ
ผู้สูงอายุ ตง้ั แตเ่ ดอื น มถิ นุ ายน พ.ศ.2550 ไดจ้ ดั ตงั้ ชมรมผสู้ งู อายขุ น้ึ ในพน้ื ทโี่ ดยความรว่ มมอื กนั ระหวา่ งโรงพยาบาล
สง่ เสรมิ สขุ ภาพตำบล ตำบลคลองนกกระทงุ กบั องคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำบลคลองนกกระทงุ มกี ารเปดิ รบั สมคั รสมาชกิ
และมกี ารแตง่ ตง้ั ประธานชมรมในแตล่ ะหมบู่ า้ นโดยประธานชมรมแตล่ ะหมบู่ า้ นไดร้ บั การแตง่ ตงั้ เปน็ คณะกรรมการ
โดยมีตำแหน่งและการคัดเลือกประธานชมรมและรองประธานชมรมผู้สูงอายุ คณะกรรมการมีหน้าท่ีในการจัด
กิจกรรมเพ่ือสมาชิก ท่ีทำการตั้งอยู่ท่ีโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ตำบลคลองนกกระทุง ท้ังนี้การจัดตั้ง
ชมรมฯ มีวัตถุประสงค์เพ่ือเป็นศูนย์กลางแลกเปล่ียนความรู้ ความคิดเห็น การดูแลตนเองที่ถูกวิธี เผยแพร่ข้อมูล
ข่าวสารและการรักษาท่ถี กู ตอ้ งเพ่อื ใหส้ ขุ ภาพผู้สงู อายไุ ดร้ บั การดูแลอยา่ งถกู วิธี ปัจจบุ นั (ปี พ.ศ.2557) มสี มาชิก
ชมรมจำนวน 537 คน โดยปัจจุบันโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ตำบลคลองนกกระทุงได้ดำเนินการตาม
โครงการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุระยะยาว (Long term care) ตามนโยบายของกรมอนามัยการจัดกิจกรรมสำหรับ
สมาชกิ ดงั นคี้ อื 1) มกี ารประชมุ คณะกรรมการทกุ เดอื น 2) มกี ารตรวจสขุ ภาพทวั่ ไปเชน่ การชงั่ นำ้ หนกั วดั ความดนั
โลหติ ใหก้ บั สมาชกิ ทุกเดอื น 3) มีการจดั กิจกรรมสำหรับผสู้ งู อายตุ ามประเพณเี ชน่ การรดนำ้ ดำหัวในวนั สงกรานต์
4) ไดร้ บั สวสั ดกิ ารเมอื่ มกี ารเจบ็ ปว่ ยหรอื เสยี ชวี ติ สำหรบั เงนิ ทนุ ทใ่ี ชใ้ นกจิ กรรมตา่ งๆ ของชมรมสว่ นหนงึ่ ได้รับการ
สนับสนุนจากอบต.คลองนกกระทุงให้งบประมาณในการบริหารงานชมรมปีละ 50,000 บาท โดยมีการจัดตั้งเป็น


กองทุนชมรมผ้สู งู อายุเพอื่ วัตถุประสงค์ดังน้ี

1. เพอ่ื สนบั สนุนการดำเนนิ งานของชมรมผู้สงู อายตุ ำบลคลองนกกระทุง

2. เพอ่ื สนบั สนนุ การดำเนนิ งานคลนิ ิกผู้สูงอายุ ชมรมผสู้ งู อาย
ุ

3. เพอ่ื ยกระดบั คณุ ภาพชวี ติ ผสู้ ูงอายุตำบลคลองนกกระทุง

ในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน ราวปี 2551 องค์การบริหารส่วนตำบลคลองนกกระทุงได้เข้าร่วมโครงการกองทุน
หลักประกันสุขภาพ ซ่ึงเป็นกองทุนที่ได้จัดต้ังข้ึนตามนโยบายของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เพื่อ
เป็นการให้องค์กรการปกครองส่วนท้องถ่ินท่ีมีความพร้อมและประสงค์จะเข้าร่วมดำเนินการเพื่อส่งเสริมและ
สนับสนุนการจัดบริการสาธารณสุข เน้นการมีส่วนร่วมในการสร้างเสริมสุขภาพ ป้องกันโรคและการฟ้ืนฟูสภาพ
โดยสง่ เสรมิ ใหก้ ลมุ่ ประชากรเปา้ หมายสำคญั 5 กลมุ่ คอื กลมุ่ แมแ่ ละเดก็ กลมุ่ ผสู้ งู อายุ กลมุ่ ผพู้ กิ าร กลมุ่ ผปู้ ระกอบ
อาชีพท่ีมีความเสี่ยงและกลุ่มผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ให้สามารถเข้าถึงบริการการแพทย์และสาธารณสุขอย่างท่ัวถึงและมี
ประสิทธิภาพตามชุดสิทธิประโยชน์ที่คณะกรรมการหลักประกันสุขภาพแห่งชาติกำหนดและเพื่อพัฒนาสุขภาพ
ของคนในชุมชน ซ่ึงการดำเนินการในระยะแรกยังไม่มีการจัดการที่เป็นรูปธรรมเท่าใดนัก เน่ืองจากการทำความ
เขา้ ใจเรอ่ื งหลกั ประกนั สขุ ภาพนบั เปน็ เรอ่ื งใหมส่ ำหรบั องคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำบลในการบรหิ ารจดั การกองทนุ ดงั กล่าว

322 : นวัตกรรมการสรา้ งเสรมิ สุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

ใหเ้ กิดการเช่อื มประสานกบั สถานบรกิ ารสุขภาพในพ้ืนที่ ดงั น้ัน พยาบาลและบคุ ลากรสาธารณสุขในรพ.สต. จงึ ได้
เรม่ิ เขา้ มามสี ว่ นรว่ มในการรว่ มวางแผน ออกแบบการใหบ้ รกิ ารทเ่ี นน้ การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพและปอ้ งกนั โรคในผสู้ งู อายุ

และกลุ่มเป้าหมายหลกั อนื่ ๆ

ปี 2553 - 2554 โรงพยาบาลส่งเสรมิ สขุ ภาพตำบล (รพ.สต.) ตำบลคลองนกกระทงุ พฒั นาระบบการดแู ล

ผู้สูงอายุจากเดิมดแู ลสุขภาพในเรอ่ื งความเจบ็ ป่วยมากกวา่ มาเปน็ การดแู ลคุณภาพชวี ติ ร่วมดว้ ย ได้ดำเนนิ การตาม
โครงการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุระยะยาว (Long term care) ในการดูแลผู้สูงอายุของตำบลคลองนกกระทุง
รพ.สต.ได้จัดทำโครงการเพ่ือนช่วยเพ่ือน ซึ่งได้งบประมาณสนับสนุนจากกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ
(สสส.) โดยได้อบรมอาสาสมัครดูแลผู้สูงอายุ (อผส) จำนวน 38 คน ในการไปดูแลผ้สู ูงอายุที่ไม่สามารถชว่ ยเหลอื
ต
ัวเองได้และเปน็ ผสู้ งู อายทุ ี่อยใู่ นการดูแลของอผส. โดย อผส.1 คนดแู ลผสู้ ูงอายุ 5 คน

จนถึงในปี 2556 องค์การบริหารส่วนตำบลคลองนกกระทุงได้เห็นความสำคัญของการดูแลผู้สูงอายุอย่าง
เป็นระบบ จึงไดใ้ หก้ ารสนับสนนุ และเผลกั ดันใหเ้ กิดระบบการจัดการดูแลผ้สู งู อายใุ นลักษณะนโยบายสาธารณะใน
พ้ืนที่ โดยจัดทำโครงการพัฒนาการจัดการสุขภาพผสู้ ูงอายขุ ้นึ ทำใหผ้ สู้ ูงอายไุ ด้รบั การดแู ลอยา่ งทวั่ ถึง ลดการเกิด
ภาวะแทรกซ้อนต่างๆทำให้ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตที่ดี ข้ึน ได้รับการดูแลยามเจ็บป่วย ตลอดจนกระทั่งเสียชีวิต
โ
ดยมีกองทนุ 2 กองทนุ ท่ีจดั ต้ังขึน้ เพ่ือเปน็ การชว่ ยเหลือกันเองภายในตำบลคลองนกกระทุง คือ

1. กองทนุ สวัสดกิ ารชนุ ชนวนั ละ 1 บาท ผู้จะสมัครเป็นสมาชิกต้องเปน็ คนในชุมชน โดยเสยี ค่าสมคั รแรก
เข้า 20 และค่าเขา้ กองทนุ วนั ละบาท 30 บาท/เดอื น มีสวสั ดิการดังน้ี

1.1 กรณีเจบ็ ปว่ ยนอนพกั รักษาตัวในโรงพยาบาลได้คา่ สวสั ดิการวันละ 300 บาท ไมเ่ กิน 10 วนั

1.2 กรณีคลอดบุตร ไดค้ า่ สวัสดกิ ารคืนละ 200 บาท บตุ รได้ 500 บาท/คน(เกิดใหม)่

1.3 ทนุ การศึกษานกั เรยี นชน้ั อนุบาลถงึ ชัน้ มัธยมศึกษาป่ที ่ี 6 ได้ปีละ 400 บาท


1.4 กรณเี สยี ชีวิต สงเคราะห์ศพละ 5,000 บาทรวมพวงหรีดจำนวน 1 พวง

2. กองทุนสวัสดิการผู้สูงอายุตำบลคลองนกกระทุง โดยจัดให้มีอาสาสมัครดูแลผู้สูงอายุที่หมู่บ้าน หรือ
เรยี กกันวา่ “อผส.” เขา้ มาดแู ล ชว่ ยเหลือผสู้ งู วัยกลุ่มดงั กล่าวปัจจุบนั ผทู้ ำงานจิตอาสามที ้งั หมด 70 คน โดย อผส.
1 คนดูแลผู้สงู อายุ 5 คน อาสาสมคั รกล่มุ นจี้ ะต้องได้รบั การอบรม ใหม้ คี วามรดู้ า้ นการดูแลสขุ ภาพ ดา้ นการดแู ล

ผู้สูงวัยและการปรึกษาในเร่ืองทั่วๆไปได้ก่อนจะปฏิบัติงาน อผส.จะช่วยเหลือผู้สูงอายุในการทำกายภาพบำบัดโดย
ดูแลสุขภาพเบ้ืองต้นโดยรวม แนะนำในการรับประทานยา การปฐมพยาบาล การวัดความดันโลหิต การตรวจหา
ระดับน้ำตาล คอยเตือนให้ไปพบหมอตามนัดพาไปหาหมอหรือประสานงานให้บุคลากรทางการแพทย์มารักษาถึง
บ้านในกรณีท่ีผู้สูงอายุเดินทางไปไม่ได้และเย่ียมผู้ป่วยที่บ้าน ให้กำลังใจแก่ผู้สูงอายุ เป็นเพ่ือนพูดคุย พาไปร่วม

กจิ กรรมทว่ี ดั เป็นตน้


กรณีศกึ ษา ภาคกลาง :
323

ในสว่ นของพยาบาลวชิ าชพี เอง ในปี พ.ศ.2556 ยงั ไดพ้ ฒั นานวตั กรรมการสง่ เสรมิ สขุ ภาพ คอื ลกู กลงิ้ ยางยดื
บริหารข้อและกล้ามเน้ือในผู้สูงอายุ ข้ึนสืบเน่ืองมาจากการมองเห็นสถานการณ์ปัญหาจากการสำรวจปัญหาใน
กลุ่มผู้สูงอายุของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลคลองนกกระทุง พบว่า อาการปวดข้อและกล้ามเนื้อมาเป็น
อันดับ 1 ใน 3 ของกลุ่มโรคทง้ั หมดในผ้ปู ่วยท่ัวไป สาเหตคุ อื คดิ วา่ การทำงานคือการออกกำลังกาย ตอ้ งมอี ปุ กรณ์
ซึ่งมีราคาแพง ไม่มีเพื่อนออกกำลังกายด้วย มีความไม่เข้าใจเก่ียวกับการออกกำลังกายในผู้สูงอายุ จากสาเหต
ุ
ดังกล่าวนี้โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลคลองนกกระทุง ร่วมกับกลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุข จึงได้จัดทำ
นวัตกรรมเรื่อง”ลูกกล้ิงยางยืดบริหารข้อและกล้ามเนื้อในผู้สูงอายุ” ท่ีสามารถจัดหาวัสดุอุปกรณ์ได้ตามท้องถ่ิน
และสามารถทำเองได้ง่ายทั้งอุปกรณ์และท่าออกกำลังกาย เพื่อใช้ประกอบในการปฏิบัติงานเพื่อการสร้างเสริม


สุขภาพและปอ้ งกนั โรคในผู้สงู อายแุ ละประชาชนในพน้ื ท
ี่
จากท่ีกล่าวมาข้างต้น สามารถสรุป เส้นทางการพัฒนานวัตกรรมการจัดการดูแลผู้สูงอายุของพื้นที่ตำบล
คลองนกกระทุง ได้ดังแผนภาพต่อไปน้ี (แผนภาพที่ 59)








324 : นวตั กรรมการสร้างเสริมสุขภาพภายใต้บทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

แผนภาพที่ 59 เส้นทางการพฒั นานวัตกรรมการจดั การดูแลผ้สู ูงอายุของพื้นท่ีตำบลคลองนกกระทงุ


îē÷ïć÷×ĂÜÖøöĂîćöĆ÷ Ăïê ÙúĂÜîÖÖøąìÜč ĕéšđךć ĕéøš ïĆ Üïðøąöćè Ăïê ĕéÝš éĆ ìćĞ ēÙøÜÖćø
ÖøąìøüÜÿćíćøèÿ×č ĕéš øüŠ öēÙøÜÖćøÖĂÜìčîĀúĆÖ ÝćÖ ÿÿÿ ĔĀéš Ğćđîîĉ óçĆ îćÖćøÝéĆ Öćøÿ×č õćó
ÖćĞ ĀîéĔĀöš ÖĊ ćøÝĆéêÜĚĆ ðøąÖĆîÿč×õćóëšüîĀîćš ēÙøÜÖćøéĒĎ úñÿšĎ ÜĎ Ăć÷č ñÿĎš ĎÜĂć÷ č ĒúąÝéĆ ìĞćĒñî
ßöøöñšĎÿÜĎ Ăć÷×č ċĚîöîóĚČîìęĊ ×ĂÜÿĞćîĆÖÜćîĀúĆÖðøąÖîĆ ÷čìíýćÿêøđŤ óęČĂÖćøéĒĎ ú
ÿč×õćóĒĀŠÜßćêĉ ñšĎÿĎÜĂć÷×č îĚċ
ÝéĆ êĚÜĆ ßöøöñÿšĎ ĎÜĂć÷č
×ċĚî ēé÷ÙüćöøüŠ ööČĂ×ĂÜ ïčÙúćÖøĔîøó ÿê ĕéđš ×ćš ó÷ćïćúĒúąìöĊ øó ÿê ĕéš
øó ÿê ÖïĆ Ăïê øüŠ öđðŨîÖøøöÖćøÖĂÜìîč Ą øüŠ öÝĆéìćĞ ĒñîêćĞ ïú Ēúą
ĒñîììęĊ ćÜđéîĉ ÷ìč íýćÿêøŤ
ĔîÖćøóçĆ îćêćĞ ïú

2550 2551 2552 2553
ßöøöñšĎÿĎÜĂć÷ č đðŨîýîĎ ÷ÖŤ úćÜ
กรณศี ึกษา ภาคกลาง :
325 đÖĉéĒîüÙéĉ ĔîÖćøÝĆéïøĉÖćøÖúŠčö øó ÿê óĆçîćēÙøÜÖćø -POH êćĞ ïúÝéĆ êÜĚĆ ÖĂÜìčî ÖĂÜìîč
ĒúÖđðúĊ÷ę îÙüćöøĎš Ùüćö ðøąßćÖøđðćŜ Āöć÷ĀúĆÖ ÖúŠčö UFSN DBSF ĔîñĎšÿÜĎ Ăć÷ č Ēúą đóČęĂßüŠ ÷đĀúČĂñĎšÿĎÜĂć÷Ēč úąÙîĔî
ÙĉéđĀîĘ ÖćøéĎĒúêîđĂÜ ēé÷ ēÙøÜÖćøđóČęĂîߊü÷đóĂČę îĂïøö ßčößî ĕéšĒÖ Š ÖĂÜìîč ÿüÿĆ éÖĉ ćø
öĊó÷ćïćúĒúąïÙč úćÖøĔî ĕéšÝéĆ ÿøøÜïðøąöćèöćĔßĔš î ĂćÿćÿöĆÙøéĒĎ úñĎšÿÜĎ Ăć÷čìęĂĊ ÷ŠĔĎ î ßöč ßîüĆîúąïćì ÖĂÜìîč ÿüĆÿéÖĉ ćø
øó ÿê đðŨîñĎšđñ÷ĒóøŠ×šĂöĎú ÖćøéćĞ đîĉîÜćî×ĂÜßöøöñĎÿš ÜĎ ÖćøéĒĎ ú×ĂÜĂñÿ ēé÷ Ăñÿ Ùî ñšÿĎ ĎÜĂć÷č
×ćŠ üÿćøĒúąÖćøøĆÖþćìĊęëÖĎ êĂš Ü Ăć÷č ĒêŠúÖĆ þèąÖÝĉ Öøøö÷ÜĆ ĕöŠ éĎĒúñšĎÿĎÜĂć÷ č Ùî
đóęĂČ ĔĀšÿč×õćóñÿĎš ĎÜĂć÷čĕéøš Ćï ßĆéđÝî ñšÿĎ ÜĎ Ăć÷čĕéšøĆï÷ÖćøéĎĒúĂ÷ćŠ ÜöĊ
ÖćøéĎĒúĂ÷ćŠ ÜëÖĎ üĉíĊ ĒñîßĆéđÝî đßĂČę ðøąÿćîïìïćì
đÖĉéÖćøøüöÖúöŠč ìćĞ ÖĉÝÖøøö ó÷ćïćúĒúąïÙč úćÖø×ĂÜ õćÙìĊ Öč õćÙÿŠüî
ìÖč éšćî ÿ×č õćó üĆçîíøøö
øó ÿê ÝċÜĕéšÝéĆ ìĞćĒñî đ×Ċ÷î
ēÙøÜÖćøĔîÖćøéĎĒúÿč×õćóñĎšÿÜĎ ó÷ćïćúóçĆ îćîüĆêÖøøöÖćø
Ăć÷č ÿŠÜđÿøöĉ ÿ×č õćóĔîÖćøĂĂÖ
ÖćĞ úĆÜÖć÷ ĶúĎÖÖúÜĉĚ ÷ćÜ÷éČ ìĊĔę ßš
õĎöðĉ âŦ âćĒúąìøĆó÷ćÖøĔîìšĂÜëĉęî

ตารางท่ี 5 องคก์ รภาคกี บั บทบาทหน้าทกี่ ารดำเนนิ งานในการพัฒนาระบบการจดั การดูแลสุขภาพผู้สงู อายุ


องค์กร ภาคี
งานท่ีทำ
กจิ กรรม/การดำเนินงาน

องค์การบรหิ าร
สว่ นตำบลคลอง - จดั ทำแผนพฒั นา
- สนบั สนุนกจิ กรรมผู้สูงอาย
ุ
นกกระทงุ
ตำบล
- ผลกั ดนั ใหเ้ กิดขอ้ ตกลง กฎ กติกา นโยบายระดบั ท้องถ่นิ

รพสต./รพ.
- รบั รู้ข้อมูลปญั หา
- จัดเวทปี ระชาคม การประชมุ

- จดั สวสั ดิการ
- สนับสนนุ เบีย้ ยังชพี

ชมรมผู้สูงอายุ
ตำบล
- สงเคราะหผ์ ู้ยากจน

- การช่วยเหลอื เมื่อเสยี ชวี ติ

- กองทนุ หลกั ประกนั สขุ ภาพตำบล


- สรา้ งและพัฒนา - ร่วมประชุมประชาคมหมูบ่ า้ น ประชาคมสขุ ภาพตำบล จัดทำแผนสุขภาพ
ข้อมูล เปน็ ผู้ให้ ตำบล แผนยทุ ธศาสตร์ตำบล

ข้อมูลสถานการณ์ - พัฒนาระบบบริการท่ีสอดรับกบั ปญั หาและความตอ้ งการของผ้สู งู อายุ
ปัญหาและความ และกลมุ่ เป้าหมายต่างๆ

ต้องการการดูแล - ดแู ลผ้สู งู อายุทเ่ี จ็บปว่ ย

ของผู้สงู อาย
ุ - เฝา้ ระวงั การเจ็บป่วย


- ดูแลสขุ ภาพ
- ออกแบบกจิ กรรมสขุ ภาพและนวตั กรรมสุขภาพ

- ประสานการ - สง่ ตอ่ การรักษา


ทำงาน
- ผ้สู งู อายนุ อกพ้ืนทแี่ ลกเปลย่ี นประสบการณก์ ารดูแลตนเอง การออก
กำลงั กาย


- ประสานการทำงานร่วมกนั กบั อบต.ในการจดั ให้ผ้สู งู อายุได้รบั การตรวจ
สุขภาพ


- ประสานงานกับหน่วยงานนอกพ้ืนท่ีไดแ้ ก่สปสช.เพ่ือสนบั สนุนการจัด
กิจกรรมผสู้ ูงอายุ


- เป็นพเ่ี ล้ยี ง อบรม นิเทศ การทำงานด้านสุขภาพแก่อสม.


- การบริหารจัดการ - บริหารชมรม

ชมรม
- ออกกฎระเบยี บปฏิบัต
ิ
- ใหข้ ้อมลู
- ประสานความรว่ มมือองค์กรในพ้นื ท่/ี นอกพ้ืนท่ี

- ค้นหาผูส้ งู อายุ - ประชาสมั พันธ์ใหผ้ ้สู ูงอายุและคนในชุมชนเข้าใจกระบวนการทำงาน

ปัญหาและความ - ชี้แจงผลประโยชนท์ ีส่ มาชกิ ไดร้ บั

ตอ้ งการ
- สำรวจขอ้ มูลจำนวนผสู้ ูงอายุ สทิ ธปิ ระโยชน์ทีผ่ สู้ ูงอายุไดร้ ับ

- สนับสนุนกจิ กรรม - คน้ หาผ้สู งู อายทุ ่ียากจน ไม่มีผดู้ แู ล

ผสู้ ูงอายุ
- รว่ มกจิ กรรมการดูแลผู้สูงอายกุ บั องค์การบริหารส่วนตำบลและประชาชน

- จดั สวัสดิการ
- จดั กจิ กรรมส่งเสริมสุขภาพใหก้ ับผสู้ ูงอายุ

- จัดสวสั ดิการการปว่ ย ตาย ประสบภัยและความชว่ ยเหลืออืน่ ๆ


326 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

องค์กร ภาคี
งานท่ีทำ
กจิ กรรม/การดำเนินงาน

อสม./จติ อาสา
- ดแู ลสุขภาพ
- เย่ยี มบ้านในครอบครัวทร่ี บั ผดิ ชอบ สอบถามอาการเจบ็ ปว่ ย

- สง่ เสริมสุขภาพ
- ประสานการสง่ ตอ่ ความช่วยเหลอื -ส่งตอ่ ขอ้ มลู สขุ ภาพ

ประชาคม
- ให้ขอ้ มูล
- เฝา้ ระวังโรค

สขุ ภาพตำบล
- ประสานงาน
- แบบอยา่ งการสง่ เสริมสุขภาพ


- สนับสนุนกจิ กรรมผสู้ งู อายุเชน่ กจิ กรรมรดน้ำดำหวั เปน็ ตน้

- จัดเวทปี ระชุม - ให้ความรู/้ คำแนะนำด้านสขุ ภาพ

ประชาคม
- เข้ารว่ มกิจกรรมในชุมชน

- ประชาสมั พนั ธ์

- พัฒนาระบบ - ประสานความร่วมมอื กับอบต., ผสู้ ูงอาย,ุ หนว่ ยบริการสุขภาพในการจัด
บริการสุขภาพ
การดแู ลสขุ ภาพ กิจกรรมต่างๆ ในชุมชน

ชมุ ชน
- สะทอ้ นข้อมูลปัญหาหาแนวทางแกไ้ ข

- จดั กิจกรรม/บรกิ ารสุขภาพท่ีสอดรบั กบั ปัญหาและความต้องการ


- ประสานความร่วมมือ

- ติดต่อประสานงานจัดทำแผนพัฒนาสุขภาพเสนอตอ่ อบต.

- จดั ทำโครงการดแู ลสขุ ภาพประชาชนเสนอขอรับการอดุ หนุนจาก

อบต.และกองทุน

- รบั เร่อื งร้องเรยี นบรกิ ารสขุ ภาพในชมุ ชน


จากตารางท่ีกล่าวมา ทำให้มองเห็นการเชื่อมประสานการทำงานร่วมกันขององค์กรภาคีในชุมชนตาม
บทบาทภารกจิ หลัก และภารกจิ ร่วม ซงึ่ การทำงานร่วมกนั น้เี อง ทำให้ทกุ ฝ่ายไดร้ ับผลประโยชน์ร่วมกนั ในลกั ษณะ

ของการ ร่วมคิด-ร่วมทำ-รว่ มรบั ประโยชน์ กล่าวคอื

1) การสรา้ งการเรียนรู้รว่ มกนั โดยมีกระบวนการหนนุ เสริมการเรียนรู้ ไดแ้ ก่ การประชุมประจำเดือนของ
อสม. อผส. จดั ให้มีการพดู คุยสรปุ บทเรยี นรูร้ ว่ มกนั โดยการเรียนรู้ดงั กลา่ วมีลักษณะดังน้
ี

- การแลกเปลย่ี นเรยี นรขู้ อ้ มลู โดยพยาบาล บคุ ลากรสาธารณสขุ ของรพ.สต. รวมถงึ ทมี อสม. ไดร้ ว่ ม
กันสำรวจข้อมูลประชากร โดยเฉพาะประชากรวัยสูงอายุ ดำเนินการสำรวจจำนวน ปัญหาและ
ความต้องการของผูส้ งู อายุ


- การเรียนรู้เพื่อการจัดการกับข้อมูล การออกแบบกิจกรรมการดำเนินงาน ทุกภาคส่วนนำชุด
ข้อมูลที่ได้มาจัดการ คิดวิเคราะห์ หาแนวทางการการแก้ปัญหาและความต้องการของผู้สูงอายุใน
พื้นท่ี ซึ่งสะท้อนให้เห็นได้ในรูปแบบของกิจกรรมที่มุ่งเน้น 1) การจัดสวัสดิการสำหรับผู้สูงอายุที่
เอื้อต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตและความเป็นอยู่ทางสังคม 2) การจัดต้ังชมรมผู้สูงอายุเพื่อส่งเสริม
การทำกิจกรรมทางสังคมร่วมกัน การสร้างเครือข่ายทางสังคมที่ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน 3) การจัดทำ
โครงการดูแลผู้สูงอายุระยะยาว (Long Term Care) เพื่อการดูแลสุขภาพ การให้คำแนะนำ การ
ปรับเปลีย่ นพฤตกิ รรม และการเยีย่ มบา้ นเพือ่ ใหก้ ารดูแลชว่ ยเหลือ เปน็ ต้น


กรณีศกึ ษา ภาคกลาง :
327

2) การเชอื่ มประสานงานและกจิ กรรม การดำเนินงานเพ่อื การพัฒนาระบบการดูแลผสู้ งู อายุในพนื้ ที่ตำบล
คลองนกกระทุง มีการเชื่อมประสานการทำงานร่วมกันตามภารกิจของทุกภาคส่วน ซึ่งได้แก่ องค์การบริหาร

ส่วนตำบลคลองนกกระทุง บุคลากรสาธารณสุขจากโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล อสม. องค์กรชุมชน
ประชาคมตำบล กลุ่ม/ชมรมผู้สูงอายุ ประชาชน โดยแต่ละภาคส่วนล้วนมีส่วนร่วมและมีบทบาทตามภารกิจหลัก
แ
ละภารกจิ รองตามบทบาทหน้าทข่ี องตน

ปัจจัยเสี่ยงที่มีผลกระทบต่อการจัดการทุกด้านของนวัตกรรม จากข้อมูลสามารถวิเคราะห์ได้ว่ามีปัจจัยท่ี
มผี ลกระทบตอ่ การพัฒนาและการจัดการของนวตั กรรมการส่งเสริมสขุ ภาพในพื้นที่ ดังน้
ี

• ปัจจัยด้านสังคม จากสังคมเกษตรกรรมทำให้คนในชุมชนมีความสัมพันธ์ท่ีดีในการช่วยเหลือกัน
ดูแลแบบเครือญาติเพราะคนสว่ นใหญ่เป็นพน่ี ้องกนั ทำให้เกดิ ความรักท่จี ะดูแลเอาใจใสก่ ัน


• ปัจจัยทางเศรษฐกิจ ส่วนใหญ่เป็นผู้มีฐานะปานกลาง บางส่วนมีฐานะยากจน ประชากรส่วนใหญ่
จึงประกอบอาชีพเกษตรกรรม เช่น ทำนาข้าว ทำสวน เล้ียงสัตว์ปีก เป็นต้น อาชีพรองลงมาคือ
รับจ้างโรงงานอุตสาหกรรมและรับจ้างทั่วไป คนวัยหนุ่มสาว วัยแรงงานให้ความสำคัญกับการ
ทำงานนอกบ้าน การทำงานในเขตเมือง ดังน้ันผู้สูงอายุจึงเป็นประชากรส่วนใหญ่ท่ีอยู่ติดบ้าน ติด
ชมุ ชน เปน็ กลุ่มวยั ทต่ี อ้ งการการดูแลช่วยเหลือจากชุมชน


• ปัจจัยด้านส่ิงแวดล้อม บริบทด้านสิ่งแวดล้อมของพื้นท่ีแวดล้อมไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติที่อุดม
สมบรู ณ์ มอี ากาศทส่ี ดชืน่ ทรพั ยากรธรรมชาติ เช่น ต้นไม้ พชื พรรณ ผัก สมนุ ไพรต่างๆ ล้วนชว่ ย
สง่ เสรมิ ใหเ้ กดิ บรรยากาศทดี่ ขี องการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ ทง้ั การบรโิ ภคอาหารในทอ้ งถนิ่ ทม่ี ปี ระโยชน์
ต่อสุขภาพ บรรยากาศและสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการออกกำลังกาย พักผ่อนหย่อนใจ รวมถึงการมี
ทรพั ยากรธรรมชาติ เชน่ ไมไ้ ผ่ ท่ีสามารถนำมาประยกุ ตใ์ ชใ้ นการประดิษฐน์ วตั กรรมลูกกล้งิ ยางยืด


ท่ีลว้ นช่วยเสริมหนนุ การพฒั นาระบบการดแู ลสุขภาพผู้สูงอายุทัง้ ระบบ

ปัจจัยด้านนโยบาย ท้ังนโยบายระดับชาติจากกระทรวงสาธารณสุข กระทรวงมหาดไทย กระทรวงพัฒนา
สังคมและความม่ันคงของมนุษย์ นโยบายระดับจังหวัดของจังหวัดนครปฐม (สุขภาพดีวิถีคนนครปฐม) ท่ีมุ่งเน้น
การพัฒนาชุมชนให้เข้มแข็ง การสร้างระบบสุขภาพท่ีเน้นการเข้าถึง เป็นธรรม ใช้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง
โดยมีคนในชุมชนร่วมเรียนรู้การจัดการปัญหาต่างๆ ด้วยทุนทางสังคมและทุนภูมิปัญญาของชุมชนเอง ดังน้ัน

นโยบายจงึ มีสว่ นชว่ ยผลักดนั ใหเ้ กิดรูปธรรมในการพฒั นานวัตกรรมสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพสำหรับผู้สงู อายขุ องพื้นที่

ปจั จัยดา้ นโครงสร้างกายภาพ เนอื่ งจากสภาพพน้ื ทเี่ ป็นทร่ี าบล่มุ ทำให้ไดร้ ับผลกระทบจากอทุ กภัยไดบ้ อ่ ย
ส่งให้ประชาชนได้รับความเสียหายในทรัพย์สินและการประกอบอาชีพ แต่สามารถฟื้นคืนได้ง่ายโดยความร่วมมือ

ของคนในชุมชน ทำให้คนในชุมชนแห่งน้ีมีความสามัคคีสมัครรักใคร่กันเป็นอย่างดี แต่เม่ือพิจารณาลักษณะทาง
กายภาพและทำเลท่ีต้ังของชุมชน พบว่า มีบ้านเรือนอยู่กระจายตัว และห่างไกลจากสถานบริการสุขภาพ

โรงพยาบาลชุมชนและโรงพยาบาลจังหวัดพอสมควร ดังนั้นจึงเกิดความยากลำบากในการเดินทางไปรับบริการ

328 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพภายใต้บทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

ของผู้รับบริการวัยสูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียง ด้วยเหตุนี้จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องพัฒนาระบบการจัดการดูแล
การสร้างระบบจิตอาสาเพื่อให้เกิดการดูแลกันเอง เน้นการสร้างระบบการช่วยเหลือเก้ือกูล การเฝ้าระวังภาวะ

เส่ยี งด้านสุขภาพ การสร้างเสริมสุขภาพ ปอ้ งกันโรคมากกว่าการใหก้ ารรกั ษาทีต่ อ้ งใช้เทคโนโลยขี น้ั สงู

ปัจจัยด้านศักยภาพและวิธีการทำงานของพยาบาล ถึงแม้โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลคลอง

นกกระทุงจะมีพยาบาลวิชาชีพเพียง 1 คน แต่พยาบาลวิชาชีพได้รับการพัฒนาศักยภาพ โดยได้รับการอบรมใน
เรื่องต่างๆ อาทิ การดูแลผู้สูงอายุ การดูแลผู้ป่วยเร้ือรัง และได้ศึกษาต่อในหลักสูตรพยาบาลเวชปฏิบัติทั่วไป
นอกจากนี้ยังได้มีส่วนร่วมเป็นคณะกรรมการต่างๆ ของชุมชน รวมถึงเข้าร่วมโครงการต่างๆ ที่มีสถาบัน องค์กร
ภายนอกเขา้ มาศกึ ษา พฒั นาโครงการต่างๆ ในพ้นื ที่ เชน่ เขา้ รว่ มโครงการสรา้ งชมุ ชนตน้ แบบด้านการดแู ลสขุ ภาพ
และสวัสดิการเพ่ือส่งเสริมคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ ของคณะศึกษาศาสตร์และพัฒนศาสตร์ มหาวิทยาลัย
เกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน เข้าร่วมเป็นผู้ถอดบทเรียนโครงการพัฒนานโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพใน
พื้นท่ี ของสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแหง่ ชาติ ร่วมพัฒนาโครงการเพ่อื นชว่ ยเพอ่ื น ของสสส. เปน็ ต้น การเขา้
ร่วมในกิจกรรมหรือโครงการของหน่วยงานทั้งภายในและภายนอกพื้นที่ ทำให้พยาบาลวิชาชีพ คุณพิมณภัทร์ ได้
รับโอกาสในการพัฒนาศกั ยภาพของตนเอง เรยี นรกู้ ารทำงานเป็นทมี การพฒั นาทักษะผู้นำ รวมถึงการนำแนวคิด
วธิ กี ารทำงานรว่ มกบั ชุมชนมาปรบั ใชใ้ นการทำงานในพน้ื ท่ีของตนเองอีกดว้ ย






3. คุณลักษณะของนวตั กรรม


กบั ยทุ ธศาตร์การสร้างเสิรมสขุ ภาพ


3.1 คุณลักษณะของนวัตกรรมทางการพยาบาลลักษณะของนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ “ด้วยรักและ
อาสา” เพ่ือการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุบนฐานการพ่ึงพากันในชุมชนตำบลคลองนกกระทุง อำเภอบางเลน จังหวัด

นครปฐม นั้น มีภาพรวมของนวัตกรรมในลักษณะดงั ต่อไปน้
ี
การสร้างและพัฒนานวัตกรรมเพ่ือการแก้ปัญหาท่ีสอดรับกับสถานการณ์ในพ้ืนที่ คือ สถานการณ์จำนวน

ผู้สูงอายุที่เพ่ิมมากข้ึน และอยู่ในวัยพ่ึงพา ต้องการการดูแลจากลูกหลานและระบบบริการสุขภาพ เนื่องจากมี
ป
ัญหาสุขภาพโดยเฉพาะการเกิดโรคเรอ้ื รงั

เน้นการบูรณาการและเชื่อมงานกับภาคส่วนต่างๆ ในพ้ืนที่ โดยเฉพาะการเช่ือมงานกับองค์การบริหาร
ส่วนตำบลในฐานะเจ้าภาพหลักในการบริหารจัดการกองทุนหลักประกันสุขภาพในพื้นท่ีที่ครอบคลุมการดูแล
ประชากรทุกกลุ่มวัย การเช่ือมงานการดูแลกับองค์กรชุมชน ท่ีมีอสม.เป็นบุคลากรหลักในการดูแลสุขภาพที่เน้น
ชมุ ชนเป็นฐาน




กรณีศึกษา ภาคกลาง :
329

เสริมสร้างศักยภาพพยาบาล ในการเรียนรู้การทำงานร่วมกับภาคส่วนต่างๆ การทำงานเป็นทีม การเป็น

ผคู้ ิดคน้ พฒั นานวตั กรรมบนฐานภูมปิ ญั ญาทอ้ งถนิ่ ศักยภาพในการบรหิ ารจดั การงบประมาณ การบริหารโครงการ
และการทำงานร่วมกับภาคีเครือข่ายยังทำให้พยาบาลเกิดการเรียนรู้ พัฒนาองค์ความรู้ต่างๆ ที่กว้างกว่าความรู้
เ
ชงิ วิชาชพี เชน่ ความรู้ในเรือ่ งการวิจัย การถอดบทเรียน ความร้เู ชงิ สงั คม

3.2 นวตั กรรรมทางการพยาบาลกบั ยทุ ธศาสตรก์ ารสร้างเสรมิ สุขภาพ

นวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ “ด้วยรักและอาสา” เพื่อการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุบนฐานการพ่ึงพากันใน
ชุมชน เป็นนวัตกรรมทางการพยาบาลท่ีสอดคล้องกับยุทธศาสตร์หลักในการสร้างเสริมสุขภาพตามกรอบกฎบัตร
อ
อตตาวา (Ottawa Charter) ทง้ั 5 ดา้ น ซ่งึ ไดแ้ ก่

1) การสร้างนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพในระดับพื้นท่ี โดยมุ่งหวังให้เกิดนโยบายระดับท้องถ่ินที่ให้
ความสำคญั กบั การจดั การดแู ลผสู้ งู อายทุ คี่ รอบคลมุ ทงั้ ดา้ นการดแู ลสขุ ภาพและการสรา้ งสวสั ดกิ ารชมุ ชนเพอื่ ผสู้ งู อายุ
โดยอาศัยการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนท่ีเห็นพ้องต้องกันถึงประเด็นดังกล่าง และมีกระบวนการในการสร้าง
นโยบายสาธารณะเพ่ือสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุ ซึ่งมีขั้นตอนสำคัญต้ังแต่การเห็นพ้องต้องกันในการกำหนด ค้นหา
ประเด็นในการพัฒนา การกำหนดบทบาทผู้ที่มีส่วนร่วมในการตัดสินใจในประเด็นนโยบายสาธารณะนั้นๆ การ
สร้างเวทีแลกเปลี่ยน การถกแถลงเพ่ือสร้างข้อตกลงร่วม การปฏิบัติตามข้อกำหนด กิจกรรมของนโยบายนั้นๆ

และการรว่ มประเมนิ ผลกจิ กรรมหรอื โครงการภายในแผนนโยบายสาธารณะนนั้ ๆ

2) การสร้างสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ เมื่อท้องถ่ินและชุมชนได้เห็นพ้องต้องกันในการดำเนินกิจกรรม
ภายใต้โครงการการจัดการดูแลผู้สูงอายุในชุมชนแล้วน้ัน ทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องต่างมีบทบาทร่วมกันในการ
กำหนดและสร้างสิ่งแวดล้อมทางสังคม และทางธรรมชาติให้เอื้อต่อการดูแล สร้างเสริมสุขภาพ ท้ังส่งเสริมให้ลด
การใช้สารเคมีในการเพาะปลูกในพื้นที่ และให้หันมาใช้แนวคิดชีวภาพเพื่อสร้างสุขภาวะแก่ผู้บริโภคและผู้ผลิต
รวมท้ังการปรับปรุงลักษณะทางกายภาพให้เหมาะสม การส่งเสริมให้ใช้ภูมิปัญญาในการดูแลตนเอง ท้ังการใช้พืช
สมุนไพรในชีวิตประจำวัน การนำไม้ไผ่มาใช้ในการทำนวัตกรรมลูกกล้ิงยางยืดไว้สำหรับออกกำลังกายบริหาร

กล้ามเนื้อและข้อ การสร้างสรรค์สิ่งแวดล้อมทางสังคม ที่ปลุกแนวคิดจิตอาสากลับคืนสู่ชุมชนในการมี อสม.


จติ อาสาใหก้ ารดูแลผู้สูงอายุแบบเจา้ ของเคส เปน็ ต้น

3) การเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน ชุมชนคลองนกกระทุงเป็นตัวอย่างของพื้นที่ท่ีมีการทำงาน
ร่วมกันระหว่างภาคีท่ีเกี่ยวข้อง โดยเฉพาะความโดดเด่นด้านการดูแลผู้สูงอายุ ที่เปิดเวทีให้ทุกภาคส่วนได้ม
ี
ส่วนร่วมในการกำหนด ร่วมกันวิเคราะห์ปัญหาสุขภาพและความต้องการของประชากรทุกกลุ่มวัย โดยเฉพาะ

วัยสูงอายุ ได้ร่วมกันวางแผนและมีการตัดสินใจ แสวงหาแนวทางในการจัดการกับปัญหาและความต้องการด้าน
ต่างๆ ของผู้สูงอายุและผู้ดูแล และท้ายสุดพยาบาลวิชาชีพในฐานะผู้มีบทบาทหลักในการเป็นผู้นำด้านการ

สร้างเสริมสุขภาพ และการพัฒนาคุณภาพชีวิตให้แก่ประชากรกลุ่มน้ี จึงได้พัฒนานตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพ

330 : นวตั กรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

ลกู กลง้ิ ยางยดื ซง่ึ เปน็ สว่ นหนงึ่ ของการพฒั นาระบบการจดั การดแู ลผสู้ งู อายซุ งึ่ เปน็ ภาพการทำงานรว่ มกนั ทง้ั ตำบลท่ี
นำแนวคิด “จิตอาสา” มาเป็นแนวคิดในการดำเนินงานท่ีสอดรับกับบริบททางสังคมของพ้ืนท่ีที่เป็นชุมชนชนบท
ที่มีความเป็นเครือญาตใิ กล้ชดิ ช่วยเหลือเกอ้ื กลู กนั ในชุมชน และระบบจติ อาสายงั ทำใหอ้ สม. ซึ่งถอื เปน็ กลไกหลัก
ในการดูแลผู้สูงอายุ ไดร้ ับการเสริมสร้างพลงั อำนาจและที่สำคญั ยงั ทำใหท้ กุ ภาคีเครอื ขา่ ยในชมุ ชนรสู้ ึกเปน็ เจา้ ของ
ป
ระเด็นเจา้ ของเรื่องในการจดั การชุมชนของตนเองให้เป็นชุมชนสุขภาวะอกี ด้วย

4) การพัฒนาทกั ษะส่วนบคุ คล พยาบาลวิชาชพี ยงั ได้หนุนเสริมใหเ้ กิดการพัฒนาทักษะส่วนบุคคลในเร่อื ง
การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพและการป้องกนั โรคทง้ั ในกลมุ่ ผูส้ งู อายทุ ีเ่ ป็นสมาชกิ ชมรมผสู้ งู อายุ กลุ่มผู้ดแู ล และกลมุ่ อสม.
โดยเน้นการเผยแพร่ข้อมูลด้านสุขภาพ ซ่ึงมีการให้สุขศึกษาทั้งรายบุคคลและรายกลุ่มในขณะที่ผู้สูงอายุเข้ามาร่วม
กิจกรรมของชมรมผู้สูงอายุท่ีจัดข้ึนทุกเดือน และให้สุขศึกษาขณะมารับการรักษาท่ีคลินิกโรคเร้ือรังประจำเดือน
รวมถึงชิ้นงานที่สำคัญคือการพัฒนานวัตกรรม “ลูกกลิ้งยางยืด” ซึ่งเป็นอุปกรณ์ในการออกกำลังกายสำหรับผู้สูง
อายุและประชาชนทวั่ ไป พยาบาลจะสง่ เสรมิ การใชอ้ ปุ กรณด์ ังกลา่ ว โดยจะผลติ และสอนการประดษิ ฐ์ใหก้ บั อสม.
โดยอสม.จะได้รับการอบรมท่าการบริหารที่ใช้ลูกกลิ้งและจะไปเผยแพร่ สาธิตให้กับผู้สงอายุตามบ้านในชุมชน

ตอ่ ไป


5) การปรับระบบบริการสุขภาพ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลคลองนกกระทุงมีการจัดระบบบริการ
สขุ ภาพทเี่ นน้ การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพทคี่ รอบคลมุ ทกุ กลมุ่ วยั โดยเฉพาะกลมุ่ วยั สงู อายแุ ละกลมุ่ ผปู้ ว่ ยโรคเรอ้ื รงั มงุ่ เนน้
การประสานความร่วมมือกับทุกภาคส่วน ได้แก่ องค์การบริหารส่วนตำบลคลองนกกระทุง ในการจัดทำโครงการ
สร้างเสริมสุขภาพในผู้สูงอายุภายใต้งบประมาณจากกองทุนหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า การเชื่อมประสานงาน
กับสถาบันการศึกษาในเร่ืองความรู้เชิงวิชาการและองค์กรจากต่างประเทศ (ญี่ปุ่น) ในการมาร่วมจัดทำโครงการ
พัฒนาชุมชนเขม้ แข็งเพ่ือพฒั นาสุขภาพและสวัสดกิ ารเพอื่ ผู้สงู อายุ การเขา้ ร่วมโครงการพฒั นาตำบลสุขภาวะ โดย
จดั ทำฐานขอ้ มลู ระบบสุขภาพชุมชน ภายใต้การสนับสนนุ ของสสส. เป็นตน้






4. ผลลพั ธ์และผลกระทบของนวตั กรรมกับการเพม่ิ คุณภาพ

บรกิ ารพยาบาลและการลดปจั จยั เสีย่ งดา้ นสุขภาพของ


ประชาชน รวมท้งั การพัฒนาระบบบรกิ ารสขุ ภาพของประเทศ


4.1 ผลลัพธ์และผลกระทบต่อขอบเขตการประกอบวชิ าชีพยาบาล

นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพของพ้ืนท่ีตำบลคลองนกกระทุงส่งผลกระทบต่อขอบเขตการประกอบ
วิชาชีพพยาบาลการพยาบาลและการผดงุ ครรภ์ พ.ศ.2528 ดังนี้ คือ




กรณีศกึ ษา ภาคกลาง :
331

บทบาทในการสอน การแนะนำ การให้คำปรึกษา และการแก้ปัญหาเก่ียวกับสุขภาพอนามัยของผู้สูงอายุ
การกระทำตอ่ รา่ งกายและจติ ใจของบคุ คล ในการใหก้ ารปฏบิ ตั กิ ารพยาบาลเพอื่ การฟนื้ ฟสู ภาพ การตรวจคดั กรอง
ภาวะเพื่อการป้องกันโรค รวมถึงการจัดสิ่งแวดล้อมเพ่ือการแก้ปัญหาความเจ็บป่วย เช่น การจัดสภาพแวดล้อม
ภ
ายในบ้านสำหรบั ผสู้ งู อายทุ ่ีปว่ ยเป็นโรคเร้อื รงั และเป็นผ้ปู ว่ ยตดิ เตียง

4.2 ผลลัพธแ์ ละผลกระทบตอ่ ประชากรกลุ่มเปา้ หมาย

กลุ่มเป้าหมายหลักที่ได้รับผลกระทบและเกิดผลลัพธ์ท่ีดีจากนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพในคร้ังนี้ คือ กลุ่ม
ผ
ู้สูงอายุ และกลุม่ ผู้ปว่ ยเรอื้ รังท่ีอยใู่ นวยั สูงอายุ

4.3 ผลลัพธ์และผลกระทบต่อบทบาทการสร้างเสรมิ สุขภาพตามกฏบัตรออตตาวา (Ottawa Charter)
นวัตกรรมทางการพยาบาลเพ่ือการสร้างเสริมสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุในครั้งน้ี เป็นการบริการพยาบาลในระดับ
ป
ฐมภมู ิ ซึง่ มีความสอดคล้องกับบทบาทพยาบาลในการสรา้ งเสริมสุขภาพตามกฏบัตรออตตาวา ดงั นี
้
1) การสร้างนโยบายสาธารณะเพ่อื สุขภาพในระดบั พน้ื ท่ี ในการพฒั นานวัตกรรมของพยาบาล พบวา่ ท้งั
ในส่วนของตัวพยาบาลเองและภาคีเครือข่ายมีการวิเคราะห์ กำหนดปัจจัยสุขภาพ ปัจจัยการเมือง สังคม
เ
ศรษฐกจิ สงิ่ แวดลอ้ ม มีการช้นี ำและผลกั ดนั นโนบายสุขภาพในหน่วยบรกิ ารตามความรบั ผิดชอบ

2) การสร้างส่ิงแวดล้อมที่เอ้ือต่อสุขภาพ ทั้งสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ ทางสังคมท่ีให้กับผู้สูงอายุ
ครอบครวั หรอื ชมุ ชนตามปัญหาและความต้องการทส่ี อดคลอ้ งกบั บริบท วถิ ีชวี ิต รวมถงึ การจดั โครงการทเ่ี นน้ การ
ป
รับรูปแบบการดำเนินชีวิตให้กบั ประชาชนและการทำงานให้มีความปลอดภัย

3) การเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน ด้วยการสร้างการมีส่วนร่วมของภาคีในชุมชนในการกำหนด
ปัญหาสุขภาพ วางแผน และตัดสินใจ หาแนวทางในการจัดการกับปัญหาสุขภาพซ่ึงเป็นปัญหาที่คนในชุมชนให้
ค
วามสนใจ พฒั นากระบวนการให้คนในชมุ ชนรสู้ กึ เปน็ เจ้าของประเดน็ เพ่ือให้ชุมชนจัดการตนเองได้

4) การพัฒนาทักษะส่วนบุคคล ด้วยการเผยแพร่ข้อมูลด้านสุขภาพ สร้างนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ
พัฒนาทักษะให้ผู้สูงอายุ ครอบครัวผู้ดูแล และอสม. ให้สามารถปฏิบัติตัวได้อย่างถูกต้องเพ่ือสร้างเสริมสุขภาพ
ปอ้ งกันโรค เผชญิ กับโรคและปรบั ตัวไดเ้ มือ่ เกิดความเจ็บปว่ ย รวมถงึ การจดั โครงการหรือกจิ กรรมท่ีสร้างโอกาสให้
ป
ระชาชนมีสว่ นรว่ มในการจัดการส่ิงแวดลอ้ มทส่ี ง่ ดีต่อสขุ ภาพ

5) การปรับระบบบรกิ ารสุขภาพ จดั ระบบบรกิ ารสุขภาพท่สี ร้างการเข้าถงึ บริการสรา้ งเสรมิ สุขภาพแก่คน
ทุกกลุ่มวัย โดยเฉพาะวัยสูงอายุด้วยการจัดตั้งชมรมผู้สูงอายุ การจัดกิจกรรมเพ่ือการสร้างเสริมสุขภาพ การสร้าง
ภาคีเครือข่ายท้ังในและนอกพ้ืนที่เพื่อร่วมจัดบริการสุขภาพที่ครอบคลุมปัญหาและความต้องการของผู้สูงอายุและ
ชุมชน


332 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

4.4 ผลลัพธแ์ ละผลกระทบตอ่ แนวทางการพัฒนาวชิ าชพี


นวตั กรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพที่พฒั นาข้ึนยงั ได้กอ่ ใหเ้ กิดการเสรมิ สร้างความเข้มแข็งของวิชาชีพ ดงั นี้ คือ

1) สร้างพ้ืนท่ีเรียนรู้ เพ่ือการจัดการดูแลผู้สูงอายุด้วยระบบจิตอาสาและการมีส่วนร่วมของชุมชนอย่าง

แท้จรงิ

2) สร้างความรู้ในการดูแลผู้สูงอายุ ด้วยการใช้ทรัพยากรและภูมิปัญญาท่ีมีอยู่ในท้องถิ่นให้เกิดประโยชน์

สงู สุด

3) สร้างผู้นำการเปล่ียนแปลงและผู้นำวิชาชีพในการสร้างเสริมสุขภาพ ด้วยการเป็นแบบอย่างในการ
ป
ฏบิ ัตติ วั เพื่อการสร้างเสริมสุขภาพ การรว่ มคิด ร่วมทำ ร่วมประเมนิ ผลการดำเนนิ งานของชุมชน

4) สรา้ งการมีสว่ นรว่ มให้เกิดขึ้นในภาคีเครอื ขา่ ยของชุมชน






5
. ปัจจัยเงอื่ นไขของการพฒั นานวัตกรรม


5.1 ปัจจัยเงื่อนไขที่เกี่ยวข้องกับเคร่ืองมือและกลไกที่สนับสนุนการปฏิบัติงานของพยาบาลในการ
พัฒนานวัตกรรมทางการพยาบาล

• เคร่ืองมือและกลไกท่ีสนับสนุนการปฏิบัติงานของพยาบาลในการสร้างเสริมสุขภาพในระดับปฐมภูมิ
ไดแ้ ก่


1) เครอื่ งมอื ทช่ี ว่ ยเสรมิ หนนุ การปฏบิ ตั งิ านของพยาบาล ใหส้ ามารถพฒั นานวตั กรรมสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ
สำหรับประชากรกลุ่มเป้าหมายหลักได้ ได้แก่ แผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ของตำบล แผนพัฒนา
ตำบลทกี่ ำหนดแนวทางการจดั การสขุ ภาพของประชาชนกลมุ่ เปา้ หมายหลกั ในชมุ ชน เวทแี ลกเปลย่ี น
เรียนรู้ เช่น เวทีประชาคมหมู่บ้าน เวทีประชุมอสม.ประจำเดือน เครื่องมือที่สร้างข้ึนเพื่อเก็บ
รวบรวมข้อมลู ชุมชน


2) กลไกท่ีช่วยหนุนเสริมการปฏิบัติงานของพยาบาล ได้แก่ การมีระบบการบริหารจัดการที่ดี การได้
รับการสนับสนุนจากองค์การบริหารส่วนตำบล ทั้งในส่วนของงบประมาณ กำลังคน การมีระบบ
การสนับสนุน การสร้างแรงจูงใจในการพัฒนานวัตกรรมจากหน่วยงานหรือองค์กรต่างๆ ท้ังระดับ


ประเทศและพืน้ ท่ี การไดร้ ับความร่วมมอื จากองค์กรชุมชนและประชาชนในพ้ืนที
่

กรณีศึกษา ภาคกลาง :
333

5.2 ปัจจัยเง่ือนไขท่ีเก่ียวข้องกับการพัฒนาสมรรถนะของพยาบาลในการสร้างเสริมสุขภาพในการ
พฒั นานวัตกรรมทางการพยาบาล

จากการศกึ ษาพบว่า สมรรถนะของพยาบาลในการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพท่ีเกยี่ วข้องในลกั ษณะของการไปหนนุ
เสริมหรอื เปน็ ปจั จัยเงอ่ื นไขของการพัฒนางานและกจิ กรรมในการนวัตกรรมทางการพยาบาล มีดังนี
้

• ด้านคุณลักษณะส่วนบุคคลในการสร้างเสริมสุขภาพ ได้แก่ การมีทัศนคติท่ีดีต่ออาการสร้างเสริม

สุขภาพ พร้อมในการปฏิบัติตนเป็นแบบอย่างท่ีดีในการสร้างเสริมสุขภาพ พัฒนาตนเองอยู่เสมอ
โดยการแสวงหาความรู้อยา่ งตอ่ เน่ือง สนใจท่ีจะคดิ รเิ รมิ่ ในกรสรา้ งสรรค์งานใหมๆ่ เช่น การพฒั นา
นวตั กรรมหรือเคร่ืองมือการทำงานด้านการสรา้ งเสริมสขุ ภาพใหม่ๆ


• ด้านการบริหารจัดการในการสร้างเสริมสุขภาพ สามารถวางแผนงานด้านการสร้างเสริมสุขภาพได้
มีคุณสมบัติท่ีพร้อมเป็นผู้นำด้านการสร้างเสริมสุขภาพ สามารถทำงานร่วมกับผู้อ่ืนในการดำเนิน
การใหเ้ กิดการสร้างเสรมิ สขุ ภาพ เป็นผนู้ ำในการจัดกิจกรรมและจัดทำโครงการตา่ งๆ เพอ่ื การสร้าง
เสริมสุขภาพได
้

• ด้านการปฏิบัติกิจกรรมการสร้างเสริมสุขภาพ สามารถประเมินพฤติกรรมและภาวะสุขภาพได้
ประเมินสภาพแวดล้อมที่มีผลกระทบต่อสุขภาพ ให้ความสำคัญกับการปรับเปล่ียนพฤติกรรม
สุขภาพของผู้รับบริการในระดับบุคคล ครอบครัว กลุ่มคน สอนและให้ความรู้ด้านการสร้างเสริม

สุขภาพแกค่ นในชุมชนได้ จัดทำโครงการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพและลดความเส่ียงด้านสขุ ภาพได้


• ด้านการพัฒนาภาคีเครือข่ายการสร้างเสริมสุขภาพ สามารถทำงานและสร้างเครือข่ายด้านการ
สร้างเสริมสุขภาพได้ เน้นการเสริมพลังอำนาจให้กับบุคคล ครอบครัว กลุ่มคนและชุมชนในการ
สรา้ งสุขภาพ รวมถงึ แสวงหาและใชท้ รัพยากรจากแหล่งประโยชนต์ า่ งๆ ได้





334 : นวตั กรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใต้บทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

กรณศี กึ ษา
มาตรการ 3 ไม

นวตั กรรมท่ี 25
รพ.สต.มหาสวัสดิ์ ต.มหาสวัสด์ิ จ. นครปฐม


1. องคป์ ระกอบนวัตกรรมทางการพยาบาล

กบั การสร้างเสริมสุขภาพ


1.1 ผูพ้ ัฒนานวตั กรรมทางการพยาบาล

ผู้คิดค้นและพัฒนานวัตกรรม 3 ไม่ คือ คุณสมยงค์ ทุ่งสาร พยาบาลวิชาชีพโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ
ตำบล (รพ.สต) มหาสวัสด์ิ ซึ่งมีประสบการณ์การทำงานด้านสาธารณสุขและการดูแลสุขภาพของประชาชนใน
พ้ืนที่ตำบลมหาสวัสด์ิมากว่า 15 ปี มีผลงานเด่นเก่ียวกับการสร้างเสริมสุขภาพและการป้องกันโรคท้ังโรคติดเชื้อ
และไม่ติดเช้ือ ในรูปแบบของการให้ความรู้และทักษะในการดูแลสุขภาพแก่ประชาชนท้ังกลุ่มปกติ กลุ่มเสี่ยงและ
กลมุ่ ผ้ปู ว่ ย การเยี่ยมบา้ น การจัดโครงการรณรงค์ในประเด็นต่างๆ ตามนโยบายสุขภาพ ยทุ ธศาสตรช์ าตแิ ละตาม
ประเด็น/ปัญหาสุขภาพท่ีเกิดข้ึนในชุมชน เช่น การปรับเปล่ียนพฤติกรรมสุขภาพเพ่ือสร้างเสริมสุขภาพและ
ป้องกันโรค เช่น การออกกำลังกาย การบริโภคอาหารท่ีเหมาะสม การลด ละ เลิกการบริโภคสุราและยาสูบ
เป็นตน้


1.2 งานและกิจกรรมของนวัตกรรมทางการพยาบาล

นวัตกรรม 3 ไม่ เป็นนวัตกรรมท่ีเก่ียวข้องกับการสร้างแบบอย่างที่ดี การสร้างกระแสสังคม การจัดสิ่ง
แวดล้อมและการสร้างมาตรการชุมชนท่ีกระตุ้นให้ประชาชนปรับเปล่ียนพฤติกรรมสุขภาพโดยเน้นการลดบริโภค
อาหารท่ีหวานและเค็มเกินความต้องการของร่างกาย ตลอดจนการปรับเปลี่ยนทัศนคติเกี่ยวกับการดื่มน้ำอัดลม
และปรับวิถีชีวิตที่เอ้ือต่อการสร้างเสริมสุขภาพ ลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคเร้ือรัง เช่นโรคความดันโลหิตสูง โรค
เบาหวาน โรคหวั ใจและโรคแทรกซอ้ นต่างๆ ทีเ่ กิดจากการควบคมุ การดำเนนิ การของโรคเร้ือรังไม่ได
้

กิจกรรมของ 3 ไม่ ประกอบดว้ ย

- การให้ความรู้เรื่องอาหารและโภชนาการ อาหารหลัก 5 หมู่ การสร้างความตระหนักให้ประชาชนเห็น
ความสำคัญของอาหารต่อการสร้างเสริมสุขภาพ ประโยชน์ของการบริโภคอาหารที่อ่อนหวาน มัน เค็ม
ต่อภาวะสขุ ภาพและการควบคุมการดำเนนิ การของโรคเรือ้ รงั ที่ใช้อาหารเป็นตวั บำบัดและควบคุมโรค

- การจัดมหกรรมสขุ ภาพดี วิถชี าวมหาสวสั ด์ิ ทร่ี วมกิจกรรมย่อยต่างๆ เช่นการตรวจคัดกรองโรคความดนั
โลหติ สงู เบาหวาน อว้ นลงพงุ การใหค้ วามรแู้ ละสาธติ อาหารทเี่ สรมิ สรา้ งสขุ ภาพใหแ้ ขง็ แรง การใหข้ า่ วสาร

กรณีศึกษา ภาคกลาง :
335

ท่ีมีสาระต่อการสร้างเสริมสุขภาพและการสร้างกระแสสังคมเก่ียวกับการปรับเปล่ียนพฤติกรรมการ

รบั ประทานอาหารในชีวิตประจำวัน เนน้ การไมด่ ื่มนำ้ อัดลม การรับประทานผลไมโ้ ดยไมจ่ ม๋ิ พรกิ น้ำตาล
เกลือและการงด/ลดการเตมิ พรกิ นำ้ ปลาเพม่ิ ในอาหารท่ีปรุงเสรจ็ แลว้

- การสร้างความมีส่วนร่วมของในประชาชนในชุมชนต่อโครงการ 3 ไม่ โดยการชักชวนกลุ่มบุคคลและ
องคก์ รตา่ งๆ เชน่ ครใู นโรงเรยี นประถม พเี่ ลย้ี งเลก็ ในศนู ยเ์ ดก็ เลก็ ผบู้ รหิ ารขององคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถนิ่
และส่วนภูมิภาค กลุ่มแม่บ้าน อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านให้เห็นความสำคัญของการไม่ดื่ม
นำ้ หวาน นำ้ อดั ลม ชา กาแฟ 3 in 1 ไม่จ้มิ พรกิ น้ำตาลเกลือเม่ือรับประทานผลไม้ และการงด/ลดการ
เตมิ พรกิ นำ้ ปลาเพมิ่ ในอาหารทป่ี รงุ เสรจ็ และไมม่ กี ารจดั นำ้ หวาน นำ้ อดั ลมและเครอื่ งปรงุ สว่ นเกนิ เหลา่ น้ี
แกผ่ มู้ าเยย่ี มเยียนโรงเรียน ศูนยเ์ ด็กเลก็ และรพ.สต

- การปฏบิ ตั เิ ปน็ ตวั อยา่ งทด่ี ขี องเจา้ หนา้ ท่ี ในโรงพยาบาลสง่ เสรมิ สขุ ภาพตำบล และอาสาสมคั รสาธารณสขุ
ประจำหมู่บ้าน ในการสร้างกระแสสังคมโดยเน้นการละ ลด เลิก พฤติกรรมบริโภคอาหารที่หวาน มัน
เคม็ จดั ใหเ้ ปน็ ทป่ี ระจกั ษแ์ กบ่ คุ คล กลมุ่ คนทมี่ าตดิ ตอ่ หรอื รว่ มงานกบั โรงพยาบาลสง่ เสรมิ สขุ ภาพตำบล

- จดั ทำปา้ ยประชาสัมพันธ์โครงการ 3 ไม่ พร้อมเสนอแนวปฏบิ ตั ิใหป้ ระชาชน บคุ คลและองคก์ รต่างๆ ให้
รับทราบ

- การจัดงานเล้ียงปลอดน้ำอัดลม โดยขอความร่วมมือจากเจ้าภาพงานเล้ียง การเสริมแรงจูงใจในการลด
การด่ืมน้ำอัดลม โดยใช้ค่าใช้จ่ายที่เสียไปกับการซ้ือน้ำอัดลมมาซื้อของท่ีมีประโยชน์เพ่ือจับฉลากสร้าง
ความร่นื เริงแทนการดม่ื น้ำอัดลม

- การจัดเขตปลอดน้ำอัดลม เช่น ในโรงเรียน ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ในสถานท่ีราชการท่ี
สนับสนุนโครงการ 3 ไม่


กจิ กรรมตา่ งๆ ในโครงการ 3 ไม่ ทำใหป้ ระชาชน ผมู้ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี ในชมุ ชน เชน่ ผบู้ รหิ ารองคก์ รและบคุ คล
กลุ่มต่างๆ ที่ติดต่อและเกี่ยวข้องกับ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล มหาสวัสดิ์ ได้รับรู้ถึงประโยชน์ของการ
บรโิ ภคอาหารทไ่ี มห่ วาน มัน เค็มจดั การปรับเปลยี่ นพฤติกรรมการบรโิ ภค เช่น การด่ืมน้ำเปล่าแทนน้ำอดั ลม การ
ด่ืมน้ำสมุนไพรแทนการดื่มชา กาแฟ การบริโภคผลไม้โดยไม่ต้องจ้ิมพริกน้ำตาลเกลือ การลดและเลิกเติมพริก

น้ำเปล่าเพิ่มในอาหารที่รับประทานในชีวิตประจำวัน ตลอดจนการปฏิบัติตัวเป็นตัวอย่างของเจ้าหน้าที่ของ

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ให้ประชาชนในชุมชนเห็นว่าทำจริง เช่น การปฏิเสธการเสริฟน้ำอัดลม ชา
กาแฟแก่บุคคลต่างๆ ที่เข้ามาร่วมกิจกรรม ร่วมปฏิสัมพันธ์ในงานราชการ งานบุญ งานเล้ียง ของโรงพยาบาล

ส่งเสริมสุขภาพตำบล เป็นการสร้างสิ่งแวดล้อมท่ีเอื้อต่อการสร้างเสริมพฤติกรรมการบริโภคที่ดีให้ประชาชนและ
บุคคลที่เกีย่ วขอ้ งไดป้ ระจักษ์ นอกจากน้ี เจ้าหนา้ ทขี่ อง โรงพยาบาลสง่ เสริมสุขภาพตำบล ปฏิเสธการดื่มน้ำหวาน
น้ำอัดลม กาแฟซอง การเติมพริกน้ำปลาเพ่ิมในอาหาร การไมจ่ ้ิมพริกน้ำหวานเกลือเม่ือรับประทานผลไม้ ในงาน
ต่างๆ ที่เจ้าหน้าที่ไปร่วมงาน แม้มีการจัดพริกเกลือน้ำตาลในถาดผลไม้ เมื่อเจ้าหน้าที่ไปร่วมงานที่จัดขึ้นในชุมชน
แมไ้ ดร้ บั การเสรฟิ ดว้ ยนำ้ อดั ลม เครอื่ งจม้ิ เครอื่ งปรงุ อาหาร เชน่ นำ้ ปลาพรกิ เจา้ หนา้ ทก่ี จ็ ะปฏเิ สธทจ่ี ะรบั เปน็ การ

336 : นวตั กรรมการสร้างเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

สรา้ งแบบอยา่ งทดี่ ใี หป้ ระชาชนและผเู้ กย่ี งขอ้ งไดป้ ฏบิ ตั ติ าม การจดั การสงิ่ แวดลอ้ มใหเ้ ออื้ ตอ่ การไมด่ มื่ ไมจ่ ม้ิ ไมเ่ ตม็
และการปฏิบัติตัวเป็นแบบอย่างน้ีถือเป็นการสร้างกระแสการปรับเปล่ียนพฤติกรรมการบริโภคท่ีช่วยสร้างเสริม

สุขภาพ เป็นการการสร้างแนวปฏิบัติที่ดีและทำได้จริงเป็นท่ีประจักษ์ ประชาชนในชุมชนได้เห็นประโยชน์และ
ตระหนกั ในความสำคัญของการไมด่ ่มื ไม่จ้มิ ไม่เติม และนำไปในในชีวติ ประจำวัน


1.3 กลุ่มเปา้ หมายของการใชน้ วตั กรรม

ประชาชนในชุมชน ท้ังกลุม่ สขุ ภาพปกติ กลุ่มเส่ยี ง และกล่มุ ทีเ่ ป็นโรคเรอื้ รงั แล้ว โครงการ 3 ไม่ ได้รับการ
ตอบสนองเป็นอยา่ งดใี นกลุม่ ตา่ งๆ ดงั นี
้

- กลุ่มครูและนักเรียนโรงเรียน โดยผู้บริหารของโรงเรยี นไมม่ กี ารจดั จำหนา่ ยนำ้ อดั ลม ขนมขบเคย้ี วตา่ งๆ
แมไ้ มเ่ คม็ แตม่ ปี รมิ าณเกลอื และไขมนั คอ่ นขา้ งสงู ในโรงเรยี น การขอความรว่ มมอื จากครู พเี่ ลยี้ ง ตลอดจน

ผปู้ กครองไมส่ นบั สนนุ ในเดก็ ในปกครองดมื่ นำ้ อดั ลมหรอื รบั ประทานอาหารขบเคยี้ วทไ่ี มเ่ ปน็ ประโยชน์


- กลมุ่ อสม ทป่ี รบั เปลย่ี นพฤตกิ รรมการบรโิ ภคของตนเอง โดยการปฏเิ สธการดม่ื นำ้ หวาน นำ้ อดั ลม ชาและ
กาแฟซอง ไมเ่ ตมิ พรกิ นำ้ ปลาเพมิ่ ในอาหาร การไมจ่ ม้ิ พรกิ นำ้ ตาลเกลอื เมอื่ รบั ประทานผลไม้ เชน่ เดยี วกบั
เจา้ หนา้ ทใ่ี นโรงพยาบาลสง่ เสรมิ สขุ ภาพตำบล


- ผปู้ กครองและผบู้ รหิ ารของชมุ ชนขานรบั 3 ไมแ่ ละไดล้ งมอื ปฏบิ ตั จิ รงิ ในงานประชมุ งานเลยี้ งทจี่ ดั ขนึ้ โดย
อบต งานเลยี้ งโตะ๊ จนี งานบญุ ทจ่ี ดั ขนึ้ ในโรงเรยี นไมเ่ สรฟิ นำ้ อดั ลม


- ประชาชนในชุมชนรับรู้โครงการ 3 ไม่ ผู้ขานรับโครงการยินดีปฏิบัติตามเพราะเห็นประโยชน์ของการ

ลด ละ เลิกบริโภคส่ิงท่ีไม่มีประโยชน์ต่อร่างกาย อย่างไรก็ตาม ยังมีประชาชนอีกจำนวนหนึ่งที่ไม่ยอม
รับโครงการ เกดิ การวพิ ากษ์ วิจารณแ์ ละไมพ่ อใจทถี่ กู จำกดั สิทธิใ์ นการด่ืม จ้มิ เติมเมอื่ เขา้ ไปในงานเลี้ยง
ที่มีการเสียค่าบัตร ซึ่งเจ้าภาพลำบากใจ แต่พยาบาลและเจ้าหน้าท่ีของ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ
ตำบล ที่ไปร่วมงานจะทำหน้าท่ีแจ้งวัตถุประสงค์และการดำเนินงานโครงการ 3 ไม่ ให้แก่ผู้มาร่วมงาน
รับทราบ ตลอดจนการประชาสมั พนั ธก์ ารนำโครงการ 3 ไม่ ไปใชก้ ับงานบุญ งานเล้ียง ให้มากทีส่ ุดและ
หวังให้โครงการสามารถยกระดบั เปน็ มาตรการของชุมชนในอนาคต







2. กระบวนการพัฒนานวตั กรรม

และการจดั การเพอื่ การนำใชแ้ ละพฒั นา


2.1 เส้นทางการพัฒนานวตั กรรมทางการพยาบาล

จากการเยี่ยมบ้าน การสำรวจชุมชน การตรวจสุขภาพเด็กนักเรียนและการเก็บสถิติเก่ียวกับภาวะสุขภาพ
ของประชาชนในพื้นที่ตำบลมหาสวัสด์ิ ในปี 2553 ทำให้ทราบว่าในชุมชนตำบลมหาสวัสดิ์ ประชาชนมีโรคเร้ือรัง
ท้ังความดันโลหิตสูง เบาหวาน หัวใจรวมถึงภาวะน้ำหนักเกิน/อ้วน โดยเฉพาะมีเด็กอ้วนในโรงเรียนเกินมาตรฐาน

กรณีศึกษา ภาคกลาง :
337

โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ ทำให้พยาบาลคิดค้นและพัฒนาโครงการ 3 ไม่ ถือเป็นการพัฒนางานใหม่ให้สอดคล้อง
กับปัญหาสุขภาพของพ้ืนที่และบริบทของชุมชนและตอบสนองตามนโยบายของรัฐในการจัดให้บริการเชิงรุกแทน
เชิงรับ โดยเริ่มต้นท่ีโรงเรียนประถมศึกษาของตำบลเป็นลำดับแรกเพ่ือแก้ไขภาวะเด็กอ้วนเกินมาตรฐานโรงเรียน
สร้างเสรมิ สขุ ภาพ นอกจากน้ี กจิ กรรมการช่วยเหลือและการแกป้ ญั หายงั ดงึ ภาคแี ละเครอื ข่าย ทงั้ ครู บุคลากรใน
โรงเรียน และนักเรียนเข้าร่วมกิจกรรมโดยทุกส่วนมีส่วนร่วมในการช่วยแก้ปัญหา ท้ังการให้ความรู้และทักษะการ
ปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรมการบรโิ ภค การยกเลกิ การขายนำ้ อดั ลมและขนมขบเคย้ี วแคลอรส่ี งู ในโรงเรยี น การตดิ ตามผล
ต่อมาในปี 2554 พยาบาลได้นำยุทธศาสตร์ “สุขภาพดีวิถีไทย 2554-2563” มาประยุกต์ให้เข้ากับบริบทของ

ชาวมหาสวัสดิ์ ในการแก้ไขปัญหาโรคเรื้อรังท่ีมีเพิ่มข้ึน โดยเน้นการให้ความรู้และทักษะในการดูแลอาหารการกิน
ให้เหมาะกับบริบทของชุมชน การสร้างกระแสสังคมและจัดสภาพ แวดล้อมในท่ีทำงานด้วยการไม่ด่ืม (น้ำหวาน
น้ำอัดลม ชา กาแฟสำเร็จรูป) ไม่จิ้ม(พริกน้ำตาลเกลือกับผลไม้) ไม่เติม (พริกน้ำปลาเพ่ิมในอาหารที่ปรุงสำเร็จ)
การสร้างความตระหนักในการบริโภคที่เหมาะสม/ไม่เหมาะสมต่อภาวะสุขภาพ โดยเจ้าหน้าที่สุขภาพจะปฏิบัติตัว
เป็นแบบอย่างที่ดีแก่ประชาชนในแง่การไม่ด่ืม ไม่จิ้ม ไม่เติม การประชาสัมพันธ์โครงการ 3 ไม่ให้ประชาชนรับรู้
ตลอดจนการผลักดันให้ประชาชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมและสนับสนุนโครงการ 3 ไม่
และสนบั สนนุ โครงการ 3 ไม่ ใหย้ กระดับเป็นมาตรการดูแลสขุ ภาพของชมุ ชน ซึง่ ส่งเสรมิ การการสรา้ งวิถชี ีวติ และ
การปรับเปล่ียนพฤติกรรมการบริโภคท่ีเอื้อต่อการสร้างเสริมสุขภาพ ผู้เข้าร่วมกระบวนการคือพยาบาลผู้คิดค้น
นวัตกรรม 3 ไม่ นำเสนอแนวคดิ และแนวปฏบิ ตั ติ ่อผอู้ ำนวยการ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล และไดร้ ับการ
อนมุ ัติในการปฏบิ ตั แิ ละจัดกจิ กรรมตา่ งๆ ตง้ั แต่ ปี 2553 เมอ่ื โรงพยาบาลสง่ เสริมสขุ ภาพตำบล ขานรับนวตั กรรม
จึงมีการขยายไปสู่โรงเรียน อสม อบต ผู้ใหญ่บ้านและกำนันเพ่ือผลักดันให้นวัตกรรมนำสู่การยอมรับและปฏิบัติ
จริงในพ้ืนที่


2.2 แนวทางการจัดการงานและกิจกรรมของนวัตกรรมทางการพยาบาล


2.2.1 การสรา้ งการเรยี นรู้

ในโรงเรยี น พยาบาลคิดคน้ กระบวนการและกิจกรรมปรับเปล่ยี นพฤตกิ รรมการลด ละ เลิกบรโิ ภคนำ้ อัดลม
และขนมขบเคี้ยวแคลอร่ีสูง นำเสนอโครงการกับผู้อำนวยการโรงเรียนและบุคคลอ่ืนๆ ท่ีเกี่ยวข้อง เพ่ือนำสู่การ
ปฏบิ ตั จิ รงิ ผา่ นการใหค้ วามรู้ และเสรมิ ทกั ษะการปฏบิ ตั ิ การกำหนดเปน็ นโยบายของโรงเรยี นทไี่ มจ่ ำหนา่ ยนำ้ อัดลม


ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล การกำหนดมาตรการด่ืมน้ำเปล่าเป็นวัฒนธรรมขององค์กร การเสริฟ
น้ำเปล่า น้ำสมุนไพรแทนเคร่ืองดื่มชนดิ อืน่ แกผ่ มู้ าติดตอ่ กับโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล การตดิ ป้าย การส่ง
เสียงตามสาย การประชาสัมพันธ์ให้ผู้เก่ียวข้องรับทราบโครงการ 3 ไม่ และการลงมือปฏิบัติจริงทั้งไม่ดื่มไม่จิ้ม

ไม่เติม ให้เหน็ เปน็ ประจักษ์ ซ่งึ กระทำอยา่ งตอ่ เนอ่ื งมาจนถึงปัจจบุ ัน


338 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใต้บทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

ในองคก์ รบรหิ ารสว่ นทอ้ งถน่ิ พยาบาลไดน้ ำเสนอแนวคดิ และแนวปฏบิ ตั ขิ องโครงการ 3 ไมต่ อ่ ผบู้ รหิ ารชมุ ชน
ผา่ นการเขา้ รว่ มประชมุ ตามวาระตา่ งๆ ของโรงพยาบาลสง่ เสรมิ สขุ ภาพตำบล เมอื่ ไดร้ บั การเหน็ ดแี ละผบู้ รหิ ารชมุ ชน
สนับสนุนโครงการ 3 ไม่ จึงมีการนำแนวคิดและแนวปฏิบัตลิ งกระทำจรงิ ในพนื้ ท่ี โดยการให้ความรู้และทกั ษะการ
บริโภค การงดเสริฟน้ำอัดลมในงานเล้ียงและงานบุญ ของชุมชน ถือเป็นการสร้างมาตรการทางส่ิงแวดล้อมท่ีเอ้ือ
ให้ประชาชนมีสุขภาพดี นวัตกรรม 3 ไม่ ช่วยให้ประชาชนที่ใส่ใจในการดูแลสุขภาพเห็นความสำคัญของการ
บรโิ ภคอาหารทด่ี แี ละหนั มาปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรมการบริ โภคทไี่ มเ่ หมาะสม เชน่ การลดการบรโิ ภคอาหารหวาน มนั
และเคม็ จดั ประชาชนเหน็ ประโยชนจ์ ากการลดความสนิ้ เปลอื งคา่ ใชจ้ า่ ยในการซอ้ื และบรโิ ภคอาหารและเครอื่ งด่ืม

ท่ีไม่มีประโยชน์ ทำให้ชีวิตอยู่ได้อย่างมีสุขภาวะ ถือเป็นผลกระทบที่ดี อย่างไรก็ตาม ยังมีประชาชนอีกส่วนที่ไม่
ยอมรบั ยงั คงอยากดมื่ นำ้ อดั ลม อยากจมิ้ พรกิ เกลอื นำ้ ตาลกบั ผลไมต้ า่ งๆ อยากเตมิ พรกิ นำ้ ปลาลงในอาหารโดยไมช่ มิ
ก่อนอยู่ โดยเฉพาะเม่ือไปร่วมงานบุญ งานเลี้ยง จะรู้สึกไม่พอใจหากเจ้าภาพไม่จัดให้น้ำหวาน น้ำอัดลม พริก
น้ำปลาต่างๆ เพราะถือว่าสิ่งเหล่าน้ีเป็นวิถีชีวิตท่ีเคยชิน จึงทำให้นวัตกรรม 3 ไม่ ยังใช้ได้ไม่ครอบคลุมประชาชน
ทกุ คนในพ้นื ท่ี


2.2.2 การเชอ่ื มประสานงานและกจิ กรรม

พยาบาลและเจา้ หนา้ ทใี่ นโรงพยาบาลสง่ เสรมิ สขุ ภาพตำบล ไดเ้ ชอ่ื มประสานงานโครงการ 3 ไมก่ บั สาธารณสุข
อำเภอ สาธารณสุขจังหวัด อบต กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน แกนนำอื่นๆ ในชุมชนในการรณรงค์และประชาสัมพันธ์
โครงการ 3 ไม่ ให้มีการปฏิบัติจริงท่ัวตำบลและขยายผลออกไปตำบลใกล้เคียงโดยการนำโครง การไปปฏิบัติจริง
ในพนื้ ทที่ เ่ี กยี่ วขอ้ งกบั สว่ นราชการ และขอความรว่ มมอื กบั ภาคเอกชนในการสง่ เสรมิ การจดั งานเลย้ี งปลอดนำ้ อดั ลม
เป็นต้น โดยรวม โครงการ 3 ไม่กอ่ ใหเ้ กิดผลกระทบในดา้ นที่ดคี ือผบู้ ริหารและประชาชนส่วนใหญ่เห็นความสำคัญ
และประโยชนข์ องลด ละ เลิก การบริโภคอาหารและเครอ่ื งดื่ม เคร่ืองจมิ้ และเครือ่ งปรงุ ทไ่ี มม่ ีประโยชน์ ซึ่งส่งผลดี
ต่อสุขภาพและเศรษฐกจิ ทั้งภาวะปกติ เสีย่ ง และเจบ็ ป่วยท้งั ในระยะสั้นและระยะยาว






3. คณุ ลกั ษณะของนวัตกรรม

กับยุทธศาสตร์การสรา้ งเสริมสขุ ภาพ


3.1 คุณลกั ษณะของนวัตกรรมทางการพยาบาล


นวตั กรรม 3 ไม่ เปน็ นวตั กรรมทม่ี งุ่ แก้ปัญหาการบรโิ ภคอาหารและเครือ่ งด่ืมทก่ี ่อให้เกดิ โทษทงั้ ในระยะสัน้
และระยะยาว การบรโิ ภคอาหารและเครอ่ื งดม่ื เกนิ ความจำเปน็ กอ่ ใหเ้ กดิ ผลเสยี ตอ่ อวยั วะและการทำงานของอวยั วะ
ของรา่ งกาย ทำใหเ้ กดิ ความเส่ือมและกอ่ ให้เกดิ โรคเร้ือรังต่างๆ จงึ เป็นนวัตกรรมท่ีสง่ เสรมิ ให้ประชาชนมีสุขภาพดี
ลดภาวะเส่ียงต่อการเกิดโรคและภาวะเส่ียงที่อาจเกิดขึ้นเมื่อเป็นโรคแล้ว วิธีการดำเนิน การคือการให้ความรู้และ
ทักษะการเลอื กบรโิ ภคอาหาร ลด ละ เลกิ บรโิ ภคอาหารและเครอ่ื งดมื่ ที่มีไม่มปี ระโยชน์ เจา้ หน้าทใี่ น โรงพยาบาล

กรณศี กึ ษา ภาคกลาง :
339

ส่งเสริมสุขภาพตำบล ปฏิบัติตัวเป็นแบบอย่างท่ีดี การสร้างการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในชุมชนต่อการ
ลด ละ เลกิ การด่ืมน้ำอดั ลม การจิ้มพรกิ นำ้ ตาลเกลือ การเติมน้ำปลาทม่ี ากเกนิ ความจำเป็น การขยายแนวปฏบิ ตั ิ
และมาตรการทางสงั คมเพอื่ สรา้ งสงิ่ แวดลอ้ มและวฒั นธรรมการบรโิ ภคทกี่ อ่ ใหเ้ กดิ ประโยชนต์ อ่ การรกั ษาสขุ ภาพทด่ี ี
และย่ังยนื


3.2 ยุทธศาสตร์การสรา้ งเสรมิ สุขภาพ

นวัตกรรม 3 ไม่ พัฒนาขนึ้ เพ่อื แกป้ ัญหาสขุ ภาพของประชาชนในพืน้ ท่ี เชื่อมตอ่ กบั การดงึ ภาคีเครอื ขา่ ยให้
เข้ามามีส่วนร่วมในการดำเนินการและขยายผลในวงกว้าง คุณสมบัติของนวัตกรรมเน้นการให้ความรู้ ฝึกทักษะ
การเลือกบริโภคอาหารท่ีดี และลด ละ เลิกบริโภคอาหารและเครื่องดื่มท่ีเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรค ถืออยู่ใน
หมวดของการจดั การดแู ลสุขภาพ






4. ผลลพั ธแ์ ละผลกระทบของนวัตกรรม

กับการเพ่มิ คณุ ภาพบรกิ ารและลดปจั จยั เสยี่ งด้านสขุ ภาพ


4.1 ผลลัพธแ์ ละผลกระทบตอ่ ขอบเขตการประกอบวิชาชพี การพยาบาล


นวตั กรรม 3 ไม่ สง่ เสริมบทบาทของพยาบาลในมิตขิ องการสร้างเสรมิ สขุ ภาพและการปอ้ งกนั โรค เปน็ การ
ดูแลสุขภาพของประชาชนในทุกสภาวะต้ังแต่ภาวะสุขภาพปกติ จนถึงการเจ็บป่วย เน้นการให้ความรู้และฝึก
ทกั ษะแกป่ ระชาชนในการบรโิ ภคอาหารทม่ี ีประโยชน์และลด ละ เลิกบรโิ ภคอาหารทีไ่ ม่มีประโยชน์ การเป็นแบบ
อยา่ งทดี่ ดี า้ นไมด่ ม่ื ไมจ่ ม้ิ ไมเ่ ตมิ การสรา้ งกระแสสงั คมใหต้ ระหนกั ถงึ โทษของการดม่ื จม้ิ เตมิ อาหารและเครอื่ งปรงุ
ท่ีไม่มีประโยชน์ และก่อให้เกิดโทษหากบริโภคมากเกิน การจัดสิ่งแวดล้อมที่เอ้ือต่อการไม่ดื่ม ไม่จ้ิม ไม่เติมและ
การสร้างมาตรการชุมชนที่กระตุ้นให้ประชาชนปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคเพ่ือให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี และมี
สุขภาวะ กิจกรรมต่างๆ กระทำในกลุ่มเด็กนักเรียนประถม อายุ 6-12 ปี ผู้ใหญ่วัยทำงาน ผู้สงู อายุ ผู้ป่วยเร้ือรัง
โดยเฉพาะจากโรคความดนั โลหติ สงู เบาหวาน หวั ใจ เมือ่ ประชาชนเข้าใจแนวคดิ และยอมรับได้ สามารถปฏบิ ตั ิได้
จริง ก็จะเห็นผลจริงโดยเฉพาะการลดการบริโภคเกลือและน้ำตาลท่ีเกินความต้องการของร่างกาย การปฏิบัติได้ดี
ในระยะยาวช่วยลดภาวะเสี่ยงต่อการเป็นโรคเร้ือรัง ช่วยควบคุมโรคให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี ประหยัดค่าใช้จ่ายที่ต้อง
เสยี ไปกบั การซ่อมแซมและรกั ษารา่ งกายเมื่อเกิดโรคแลว้


4.2 ผลลพั ธแ์ ละผลกระทบตอ่ ประชากรกล่มุ เปา้ หมาย

ประชาชนกลมุ่ เดก็ นักเรยี นประถม อายุ 6-12ปี ผู้ใหญ่วัยทำงาน ผ้สู งู อายุ ผปู้ ว่ ยเรอื้ รงั โดยเฉพาะจากโรค
ความดันโลหิตสูง เบาหวาน หัวใจ จะได้รับประโยชน์จากกิจกรรม (การให้ความรู้และการฝึกทักษะการเลือก
บริโภคอาหารท่ีดี) ในโครงการ 3 ไม่ นำไปสู่การปรับเปล่ียนวิถีชีวิตและพฤติกรรมการบริโภคที่เอ้ือต่อการสร้าง
สุขภาพให้ดีสำหรับประชาชนท่ีมีภาวะสุขภาพปกติ ลดความเสี่ยงต่อการเป็นโรคเร้ือรังท่ีเกิดจากการมีพฤติกรรม

340 : นวัตกรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

การบริโภคท่ไี มเ่ หมาะสมสำหรับประชาชนกลมุ่ เสีย่ ง ตลอดจนช่วยให้ประชาชนกลมุ่ ปว่ ยควบคมุ อาการดำเนนิ การ
ของโรคได้ดีข้ึนเม่อื เลือกบริโภคอาหารท่เี หมาะสมรว่ มกบั การรกั ษาที่ถกู ต้อง


4.3 ผลลัพธ์และผลกระทบต่อบทบาทการสร้างเสรมิ สขุ ภาพตาม Ottawa charter

นวตั กรรม 3 ไม่ เปน็ นวตั กรรมท่ีเกยี่ วข้องกับการสรา้ งเสริมสขุ ภาพและการปอ้ งกนั โรค และสอดคล้องกบั
Ottawa charter ในแง่ของการสร้างสิ่งแวดล้อมที่เอ้ือต่อการสร้างเสริมสุขภาพ เช่น การไม่จำหน่ายน้ำอัดลมแก่
นักเรียนในโรงเรียน การไม่เสริฟน้ำอัดลมในงานเล้ียง งานบุญ ในสถานที่ราชการ ส่ิงแวดล้อมนี้มีส่วนช่วยใน
ประชาชนลด ละ เลิกการบรโิ ภคเคร่อื งด่ืมท่ไี ม่มปี ระโยชน์ และกอ่ ให้เกดิ โทษตอ่ อวัยวะของร่างกาย นวัตกรรม 3
ไมข่ อง โรงพยาบาลส่งเสริมสขุ ภาพตำบล มหาสวสั ด์ิ เป็นนวัตกรรมที่พฒั นาเพือ่ แกไ้ ขปัญหาสุขภาพของประชาชน
ในพื้นที่ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในชุมชนได้ประโยชน์จากการลด ละ เลิกบริโภคอาหารและเคร่ืองดื่มท่ีไม่มีประโยชน์
นวัตกรรมนี้สำเร็จได้ผ่านการร่วมมือข้ามหน่วยงานและเครือข่าย หมายถึงผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในชุมชน ทั้ง
ประชาชน พยาบาล เจา้ หนา้ ทส่ี ุขภาพอ่ืนๆ ผนู้ ำชุมชน ไดร้ ่วมกันสนับสนุนใหน้ วตั กรรมใชไ้ ด้จริงอย่างย่ังยืน โดย
เริ่มจากประชาชนกลุ่มเล็กๆ 1 กลุ่มคือเด็กอ้วน แผ่ขยายไปสู่ผู้ใหญ่วัยทำงาน ผู้สูงอายุ ผู้ป่วย ประชาชนและผู้
บริหารให้การยอมรับ เมื่อทำอย่างต่อเนื่องจะสามารถกำหนดเป็นมาตรการและนโยบายสาธารณะของชุมชนใน
อนาคต เชน่ เดียวกับนโยบายคมุ้ ครองผไู้ มส่ บู บุหรีซ่ งึ่ ประสบความสำเรจ็ ในระดบั หน่ึง


4.4 ผลลพั ธ์และผลกระทบต่อแนวทางการพฒั นาวิชาชพี

นวตั กรรม 3 ไม่ เปน็ การนวัตกรรมท่สี ร้างความร้แู ละปรับวิธีการให้ความรทู้ ส่ี อดคล้องกบั บริบทของชุมชน
โดยพยาบาลเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง ปรับเปล่ียนพฤติกรรมการบริโภคที่ไม่เหมาะสมแก่ประชาชน การสร้าง

สง่ิ แวดลอ้ มทเ่ี ออ้ื ตอ่ การไมด่ ม่ื ไมจ่ ม้ิ ไมเ่ ตมิ เปน็ การปดิ โอกาสประชาชนตอ่ สง่ิ เรา้ ทมี่ ากระตนุ้ การบรโิ ภคไมเ่ หมาะสม
เช่น การรับประทานผลไม้ที่ไม่เสริฟพร้อมพริกเกลือน้ำตาล และสร้างการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียใน
ชุมชนให้เห็นความสำหรับของการบริโภคอาหารที่เหมาะสมและลดการบริโภคอาหารที่เหมาะสม ก่อให้เกิดการ
ยอมรบั และการสรา้ งมาตรการชุมชนในการปรบั เปลย่ี นพฤติกรรมการบรโิ ภคและคุ้มครองผู้บรโิ ภค ซ่งึ มผี ลกระทบ
ตอ่ การปรับเปลย่ี นการบริโภคทีไ่ มเ่ หมาะสมโดยการสรา้ งโอกาสและส่ิงแวดลอ้ มท่ีเออ้ื ใหเ้ ลอื กบรโิ ภคทเ่ี หมาะสม






5. ปจั จยั เงื่อนไขของการพัฒนานวัตกรรม


5.1 ปัจจัยเงื่อนไขท่ีเกี่ยวข้องกับการเคร่ืองมือและกลไกที่สนับสนุนการปฏิบัติงานของพยาบาลในการ

พฒั นานวัตกรรม

การสนับสนุนจากผู้บังคับบัญชาและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในชุมชน ช่วยให้การพัฒนาและการนำนวัตกรรมไป
ใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ประสิทธิผลและคุ้มค่าเงินทุนจากกองทุนสุขภาพช่วยให้การดำเนินการต่างๆ เป็นไปได้
และบรรลวุ ัตถปุ ระสงค์ การลงทนุ ตอ่ คนในการสรา้ งเสริมและป้องกันเทา่ กบั 148 บาท ซึ่งถอื ว่าคุม้ ค่ามากในการ

กรณศี กึ ษา ภาคกลาง :
341

ช่วยให้ประชาชนตระหนักถึงประโยชน์ของการบริโภคท่ีเหมาะสมและสามารถปรับเปล่ียนพฤติกรรมการบริโภคท่ี
ลดความเสี่ยงต่อการเกดิ โรคเรื้อรังในอนาคต นวตั กรรม 3 ไม่ พัฒนาเพือ่ แก้ไขปัญหาเด็กอ้วน และการเพิ่มจำนวน
ผู้ป่วยด้วยโรคความดันโลหิตสูง โดยรูปแบบการปฏิบัติมีการให้ความรู้ การสร้างความตระหนัก รูปแบบการให้
ความรู้และปฏิบัติสามารถในใช้ได้จริง การเข้าถึงวิถีชีวิตของประชาชนที่มีงานบุญ งานเล้ียงท่ีเสริฟน้ำอัดลมอย่าง
มากมายไมจ่ ำกดั วิธกี ารสรา้ งขอ้ จำกดั ในการเสรฟิ การไม่เสริฟน้ำอดั ลมตามสถานที่ราชการ ชว่ ยลดการ expose
ต่อสิ่งล่อใจ เมื่อลดโอกาสและสถานที่ในการเข้าถึงสิ่งล่อใจ ก็ช่วยให้ประชาชนลดการบริโภคเครื่องดื่มท่ีไม่มี
ประโยชน์ เม่อื ปฏิบัติจนชนิ กไ็ ม่รูส้ กึ อยากดื่ม

5.2 ปัจจัยเง่ือนไขที่เก่ียวข้องกับสมรรถนะของพยาบาลในการสร้างเสริมสุขภาพในการพัฒนานวัตกร
รมทางการพยาบาล

สมรรถนะที่หนุนในการสร้างเสริมสุขภาพคือการที่พยาบาลมีความรู้ ความเข้าใจในแนวคิดการสร้าง
เสริมสุขภาพ ประเมินปัญหาสุขภาพของประชนได้และวางแผนการแก้ไขปัญหาโดยยึดบริบทของชุมชนเป็นตัวตั้ง
และปรบั วิธกี ารให้ความรู้ให้เหมาะสมและสอดคล้องกับความต้องการของประชาชน อีกท้งั พยาบาลเป็นแบบอยา่ ง
ท่ีดีในการสร้างเสริมสุขภาพ โดยไม่ด่ืม ไม่จิ้ม ไม่เติม แบบอย่างท่ีกระทำให้ประชาชนเห็นท้ังต่อหน้าและลับหลัง
สามารถใช้ส่ือท้ังส่ือรูปภาพ เสียง ช่วยประชาสัมพันธ์โครงการให้ประชาชนรับรู้เจตนารมณ์ในการสร้างเสริมสุข
ภาพ สามารถเจรจาต่อรองกับภาคีเครือข่าย ผู้นำ ให้เห็นความสำคัญ และให้การสนับสนุน สถานที่และงบ
ประมาณในการจัดโครงการอย่างต่อเนื่อง อีกท้ังยังสร้างเครือข่ายประชาชนให้เข้ามามีส่วนร่วมในการจัดทำ
โครงการ ประชาสมั พนั ธโ์ ครงการ และการชว่ ยเดนิ ทางการจดั กจิ กรรมตา่ งๆ ใหม้ คี วามตอ่ เนอื่ งและเขา้ ถงึ ประชาชน
กลุ่มเป้าหมายได้




342 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใต้บทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

กรณศี กึ ษา
การพฒั นาระบบการจดั การดแู ลผปู ว ยโรคเรอื้ รงั

นวตั กรรมท่ี 26
เครือขา ยโรงพยาบาลพุทธมณฑล จ.นครปฐม


1. องค์ประกอบของนวัตกรรมทางการพยาบาล

เพ่ือการสรา้ งเสริมสขุ ภาพ


1.1 ผู้พฒั นานวตั กรรมทางการพยาบาล

นวัตกรรมการพัฒนาระบบการจัดการดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรัง เครือข่ายโรงพยาบาลพุทธมณฑล จังหวัด
นครปฐม ริเร่ิมโดยพยาบาลนักพัฒนาระดับบุคคล คือ นางนิตยา ถนอมศักดิ์ศรี ซ่ึงเป็นพยาบาลวิชาชีพระดับ
ชำนาญการ ที่มีความโดดเด่นและเชี่ยวชาญในเรื่องการดูแลผู้ป่วยโรคเร้ือรัง คุณนิตยา ถนอมศักดิ์ศรี สำเร็จการ
ศึกษาพยาบาลศาสตรมหาบณั ฑิต เป็นพยาบาลผปู้ ฏิบัติการข้นั สูงสาขาการพยาบาลเวชปฏบิ ตั ิชมุ ชน (APN CNP)
และสำเร็จการศึกษาเฉพาะทางด้านการจดั การผู้ปว่ ยรายกรณีโรคเบาหวานและความดันโลหติ สงู


โดยในระยะเริ่มต้น ภายหลังจากที่ได้ทำการวิเคราะห์ข้อมูลสุขภาพของผู้ป่วยโรคเร้ือรังท่ีมีอยู่ คุณนิตยา
ถนอมศักด์ิศรี พบว่า ผู้ป่วยโรคเรื้อรังในอำเภอพุทธมณฑลมีแนวโน้มของการเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการเป็นโรค
เบาหวานและความดันโลหิตสูงมากย่ิงข้ึน โดยเฉพาะอย่างย่ิงความเส่ียงต่อการเกิดโรคไตวายเร้ือรังในระยะต่างๆ
เมื่อพบปัญหาดังกล่าว คุณนิตยา ถนอมศักดิ์ศรี จึงได้แจ้งให้แพทย์ พยาบาลและเจ้าหน้าที่ในทีมท่ีให้การดูแล

ผู้ป่วยโรคเรื้อรังรับทราบถึงปัญหาท่ีเกิดขึ้น รวมทั้งนำเสนอข้อมูลกับคณะกรรมการบริหารโรงพยาบาล และคณะ
กรรมการประสานงานสาธารณสุขระดับอำเภอ (คปสอ.) โดยคุณนิตยา ถนอมศักด์ิศรี ได้เขียนโครงการเร่ืองการ
พฒั นาระบบการจดั การดแู ลผปู้ ว่ ยโรคเรอ้ื รงั ขนึ้ แลว้ เสนอโครงการดงั กลา่ วไปยงั ผอู้ ำนวยการโรงพยาบาลพทุ ธมณฑล
ซ่ึงได้ให้การสนับสนุนเรื่องงบประมาณ และเวลาในการไปนำเสนอโครงการและอนุมัติให้เกิดโครงการ

ดังกล่าวข้ึน โดยทางโรงพยาบาลพุทธมณฑลสนับสนุนให้มีการจัดตั้งคลินิกเฉพาะเพื่อให้การดูแลผู้ป่วยโรคเร้ือรัง
(เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และหอบหืด) ข้ึนในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ.2555 ทำให้คุณนิตยา ถนอมศักดิ์ศร
ี
และทีม ประกอบดว้ ย พยาบาลวิชาชพี 2 คน (คุณนติ ยา ถนอมศักดิ์ศรี และคณุ สนุ ทรี ชืน่ ชม) แพทยห์ ญงิ พึง่ พร
วงศ์วรรณ นางสาวปาลิตา แสงมงกุฎ เจ้าหนา้ ท่ีบนั ทกึ ขอ้ มลู และนางสาวอารี พุ่มแก้ว ผู้ชว่ ยเหลือคนไข้ สามารถ
ให้การดูแลผู้ป่วยกลุ่มน้ีได้อย่างเป็นระบบมากย่ิงขึ้น ท้ังน้ีในขณะท่ีดำเนินการจัดตั้งคลินิก ณ โรงพยาบาลพุทธ
มณฑล คุณนิตยา ถนอมศกั ดิ์ศรี ได้นำเสนอนวตั กรรมนใี้ หท้ างสาธารณสขุ จังหวัดนครปฐม (สสจ. นครปฐม) ทราบ
เพ่อื ขอรับการจัดสรรงบประมาณสนบั สนนุ ซง่ึ กไ็ ดร้ ับการจัดสรรงบประมาณในส่วนของงบสง่ เสรมิ และปอ้ งกันโรค
(PP: Prevention and Promotion) จึงทำให้นวัตกรรมนี้เกิดข้ึนและดำเนินการอย่างต่อเน่ืองมาเป็นระยะเวลา
ประมาณ 2 ป
ี

กรณีศึกษา ภาคกลาง :
343

สำหรับการดำเนินงานของนวัตกรรมน้ัน คุณนิตยา ถนอมศักดิ์ศรี ได้ริเร่ิมการส่งเสริมสุขภาพเพื่อป้องกัน

การเกิดภาวะไตวายเรื้อรังในผู้ป่วยโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูงท่ีมารับการรักษาในโรงพยาบาล


พทุ ธมณฑล (โรงพยาบาลแม่ข่าย) และโรงพยาบาลส่งเสรมิ สุขภาพตำบล (รพ.สต.) ทงั้ 5 แหง่ ท่ีอยใู่ นอำเภอพุทธ

มณฑล ได้แก่ รพ.สต.บ้านสาลวัน รพ.สต.มหาสวัสด์ิ รพ.สต.คลองโยง 1 รพ.สต.คลองโยง 2 แ
ละรพ.สต.


วัดสุวรรณ โดยเรียกชื่อว่า “CUPพุทธมณฑล” (ดังแผนภาพที่ 60) โดยได้นำกระบวนการในการดูแลผู้ป่วย


โรคเรื้อรังที่เรียกว่า “การบริหารจัดการเครือข่ายหน่วยบริการปฐมภูมิ” (Contracted Unit of Primary Care

Management) หรือเรียกโดยย่อว่า “CUP Management” และแนวคิดรูปแบบการดูแลผู้ป่วยโรคเร้ือรัง

(Chronic Care Model) มาประยุกตใ์ ช้





แผนภาพที่ 60 CUP พุทธมณฑล









øó ÿê üĆéÿčüøøè øó ÿê ÙúĂÜē÷Ü







øó óìč íöèæú


øó ÿê ïšćîÿćúüĆî øó ÿê ÙúĂÜē÷Ü






øó ÿê öĀćÿüĆÿéĉĝ









1.2 งานและกจิ กรรมของนวตั กรรมทางการพยาบาล


พยาบาลผู้พัฒนานวัตกรรมการพัฒนาระบบการจัดการดูแลผู้ป่วยโรคเร้ือรัง เครือข่ายโรงพยาบาล


พุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม มีการจัดงานและกิจกรรมท่ีก่อให้เกิดประโยชน์โดยตรงกับประชากรกลุ่มเป้าหมาย

คือ ผู้ป่วยโรคเรื้อรังในเขตอำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม โดยเน้นท่ีการลดปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพของผู้ป่วย


โรคเบาหวานและความดนั โลหติ สงู ในดา้ นการชะลอการเกดิ ภาวะแทรกซอ้ น เชน่ การเกดิ ตอ้ กระจก การเกดิ ไตวาย-

เรื้อรัง และการป้องกันการเกิดแผลที่เท้า ด้วยการนำระบบการดูแลแบบการจัดการรายกรณีมาใช้ ซึ่งงานและ

ก
จิ กรรมท่พี ยาบาลผพู้ ัฒนานวัตกรรมและทมี งานปฏบิ ัติอยูเ่ สมอ มดี ังน้ี


344 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

วันจนั ทร์ เวลา 7.00-16.00 น. ใหก้ ารดแู ลผู้ป่วยโรคความดนั โลหิตสงู ท่ีคลนิ ิกในโรงพยาบาลพุทธมณฑล

วันอังคาร และวันพฤหัสบดี เวลา 7.00-12.00 น. ให้การดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวาน ที่คลินิกในโรงพยาบาลพุทธ
ม
ณฑล ช่วงบา่ ยลงขอ้ มูลผปู้ ่วย วิเคราะห์และวางแผนในการให้การดูแลแบบการจัดการรายกรณี

วันพุธ ลงปฏิบัติงานใน รพ.สต. ทุกแห่ง โดยพยาบาลผู้พัฒนานวัตกรรมจะปฏิบัติงานที่รพ.สต.ทั้ง 5 แห่ง
หมุนเวียนไปทุกวันพุธ สัปดาห์ละ 1 แห่ง วันศุกร์ เวลา 7.00-12.00 น. ให้การดูแลผู้ป่วยโรคหอบหืด ทั้งนี้
พยาบาลผพู้ ัฒนานวตั กรรมและทมี งาน ไดจ้ ดั กจิ กรรมต่างๆ เช่น จัดโปรแกรมการส่งเสรมิ การจัดการตนเอง และ
จดั กจิ กรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพ เช่น การออกกำลังกายท่เี หมาะสม อาหารทีเ่ หมาะสมกับโรค การฝึกจติ การทำ
สมาธิ การสอนการตรวจเทา้ ดว้ ยตนเองในกลุม่ ผ้ปู ว่ ยโรคเบาหวาน การปรบั เปลี่ยนพฤตกิ รรมสุขภาพโดยใช้หลัก 3
อ
2 ส ในการลดโรคให้กับกล่มุ ผปู้ ่วยโรคเบาหวานและความดนั โลหติ สูงอยา่ งสมำ่ เสมอ

1.3 กลมุ่ เปา้ หมายของการใช้นวัตกรรม

กลุ่มประชากรเป้าหมายของนวัตกรรมน้ี คือ ผู้ป่วยโรคเรื้อรังที่เป็นโรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวานท้ัง
เครือข่าย ในเขตอำเภอพุทธมณฑล รวมทั้งญาตผิ ูด้ ูแลและอาสาสมคั รทใี่ หก้ ารดแู ลผูป้ ่วย






2. กระบวนการพฒั นานวัตกรรม


และการจัดการเพื่อการนำใช้และพัฒนา


2.1 เสน้ ทางการพัฒนานวัตกรรมทางการพยาบาล

แนวคิดในการก่อต้ังหรือพัฒนานวัตกรรมน้ี มีสาเหตุหรือแรงจูงใจที่สำคัญมาจากข้อมูลท่ีคุณนิตยา ถนอม-
ศักด์ิศรี วิเคราะห์แล้วพบว่า มีผู้ป่วยโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูงจำนวนมากท่ีผ่านการตรวจคัดกรอง
ประจำปี มีผลการตรวจเลอื ดท่ีผิดปกติในระดับสูงร่วมกบั พบวา่ มผี ู้ปว่ ยจำนวนมากทม่ี รี ะดบั อัตราการกรองของไต
ท่ีประเมินได้จากค่า eGFR ผิดปกติจำนวนมากขึ้นทุกๆปี ซึ่งการตรวจคัดกรองในผู้ป่วยโรคเบาหวานนั้น จะได้รับ
การตรวจเลือดเพื่อหาระดับ FBS, Cholesterol, TG, HDL, LDL, Creatinine และ Micro-albumin สำหรับ

ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสงู จะไดร้ บั การตรวจเลอื ดเพือ่ หาระดบั FBS, Cholesterol, TG, HDL, LDL, Creatinine
และ BUN จากผลการตรวจคัดกรองดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า ผู้ป่วยกลุ่มนี้อยู่ในระยะที่มีความผิดปกติของไตใน

ระยะเร่ิมต้นจนถึงอาจมภี าวะไตวายในระยะที่รุนแรงได้

นอกจากน้ี ยังพบว่า สถิติของผู้ป่วยท่ีเป็นโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูงในพ้ืนที่ดูแลทั้งหมดใน
อำเภอพุทธมณฑลมีจำนวนเพ่ิมสูงข้ึน มีผู้ป่วยท่ีเป็นโรคความดันโลหิตสูงมากถึง 3,000 รายและมีจำนวนผู้ป่วย
โรคเบาหวานจำนวนมากถึง 1,500 ราย (สถิติปี พ.ศ.2555-2556) และพบว่า ผู้ป่วยจำนวนหน่ึงเกิดภาวะ
แทรกซอ้ นทางไตทรี่ นุ แรง ซึง่ จำเปน็ ต้องสง่ ต่อผู้ป่วยไตเสอ่ื มระยะท่ี 4 (eGFR 15 -29 ซีซี/นาท/ี 1.73 ตารางเมตร)

กรณศี กึ ษา ภาคกลาง :
345

ให้ได้รบั การดแู ลจากอายรุ แพทย์ และสง่ ตอ่ ผ้ปู ว่ ยไตเส่ือมระยะที่ 5 (eGFR < 15 ซซี /ี นาท/ี 1.73 ตารางเมตร) ให้
พบอายุรแพทย์โรคไต โดยสาเหตุอาจเน่ืองมาจากที่ผ่านมาบุคลากรทางสุขภาพประเมินการทำงานของไตของ

ผู้ป่วยด้วยระดับครีเอตินินเท่านั้น รวมท้ังที่ผ่านมา รพ.พุทธมณฑลและรพ.สต.ทั้ง 5 แห่ง ในอำเภอพุทธมณฑล
ทำการประเมนิ ภาวะสุขภาพของผ้ปู ่วยแยกกัน ไม่ได้ใช้ระบบ “CUP Management” จึงไมเ่ ห็นปัญหาสขุ ภาพของ
ผปู้ ว่ ยในภาพรวม ดังนน้ั ด้วยปัญหาสขุ ภาพของผปู้ ว่ ยโรคเบาหวานและความดันโลหิตสงู และระบบการดูแลผ้ปู ว่ ย

แบบเก่า จงึ นำมาสู่การริเรมิ่ นวตั กรรมซึง่ สามารถสรปุ เป็นแผนการดำเนินการได้ ดังแผนภาพที่ 61


แผนภาพที่ 61 เส้นทางการพัฒนานวตั กรรมทางการพยาบาล


øĉđøęĉöēÙøÜÖćø ÝéĆ êĚĆÜÙúîĉ ĉÖēøÙ ðøąÿćîÜćîĒúąĔĀš×šĂöĎúñúÖćø ÿøðč Ēúąðøąđöĉî
Ēúąðøąßöč ßĊĚĒÝÜ đøĂĚČ øÜĆ Ĕîøó ÙéĆ ÖøĂÜõćüąĕêüć÷ÖïĆ øó ÿê ìĆÜĚ ñúÖćøéćĞ đîĉî
óìč íöèæúĒúąđøöĉę ĒĀÜŠ Ēúąøóý îÙøðåö ēé÷ÿŠÜêŠĂñšðĎ ü÷
ĒîüìćÜÖćø éćĞ đîîĉ ÖćøÙéĆ ÖøĂÜ ìęĊöõĊ ćüąĕêüć÷đøĚČĂøĆÜĔîøą÷ąìĊ ę Ēúą ēÙøÜÖćø
éćĞ đîîĉ ÜćîÖïĆ õćüąĕêüć÷đøČĚĂøĆÜ ĕð÷ĆÜøó ÿê ìĆĚÜ ĒĀŠÜ
đÙøČĂ×ćŠ ÷Ĕîđ×ê ĔîñšĎðśü÷ìčÖøć÷ ó÷ćïćúîÖĆ óçĆ îćĒúąìĊöĔĀÖš ćøéĒĎ ú
ĂĞćđõĂóìč íöèæú ñšĎðśü÷ìęĊöõĊ ćüąĕêüć÷đøĚČĂøĆÜĔîøą÷ąì ęĊ
ĒúąÿÜŠ êŠĂñšĎðśü÷ìęĊöõĊ ćüąĕêüć÷đøĚČĂøÜĆ
Ĕîøą÷ąìę Ċ Ēúą ĕð÷ÜĆ øóý îÙøðåö
êøüÝÙéĆ ÖøĂÜñšðĎ üś ÷àćĚĞ

ê Ù ó ÷ ö Ù í Ù ÿ Ù Ö ÷


2.2 แนวทางการจดั การงานและกิจกรรมของนวัตกรรมทางการพยาบาล

1) การสร้างการเรียนร
ู้
นวัตกรรมการพัฒนาระบบการจัดการดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรัง เครือข่ายโรงพยาบาลพุทธมณฑล จังหวัด
นครปฐม เป็นกระบวนการเรียนรู้ ท่ีเริ่มจากการท่ีหัวหน้านวัตกรรมซึ่งเป็นพยาบาลเวชปฏิบัติ ได้ศึกษาข้อมูลท่ีมี
อยู่ รวมทั้งเห็นข้อด้อยของระบบการดูแลสุขภาพของผู้ป่วยเรื้อรังในเขตอำเภอพุทธมณฑลแบบเดิม จากน้ันได้
วเิ คราะหป์ ญั หาทเี่ กดิ ขนึ้ อยา่ งละเอยี ด แลว้ หาแนวทางการแกไ้ ขโดยการนำกระบวนการในการดแู ลผปู้ ว่ ยโรคเรอ้ื รงั

ที่เรียกว่า “การบริหารจัดการเครือข่ายหน่วยบริการปฐมภูมิ” (Contracted Unit of Primary Care
Management) หรอื เรยี กโดยยอ่ วา่ “CUP Management”และแนวคดิ รปู แบบการดแู ลผปู้ ว่ ยโรคเรอ้ื รงั (Chronic
Care Model) มาใช้ ร่วมกับการประสานความรว่ มมือกบั เครอื ข่ายทเ่ี กี่ยวข้องในการแลกเปลยี่ นข้อมูลทางสุขภาพ
ท่ีสำคัญของผู้ป่วยในเขตอำเภอพุทธมณฑล แล้วนำข้อมูลดังกล่าวมาเรียนรู้ร่วมกันเพ่ือแก้ปัญหาและพัฒนาให้เกิด
แนวทางในการส่งเสริมสุขภาพและการดูแลสุขภาวะของผู้ป่วยเหล่าน้ี ท้ังน้ีเพื่อป้องกัน และ/หรือชะลอการเกดิ
ภาวะแทรกซอ้ นทอ่ี าจจะเกดิ ขนึ้ โดยเนน้ ทกี่ ารใหก้ ารดแู ลผปู้ ว่ ยแบบการจดั การรายกรณี เพอื่ สง่ เสรมิ ใหผ้ ปู้ ว่ ยและ


346 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

ผู้ดูแลสามารถให้การดูแลผู้ป่วยได้อย่างเหมาะสมกับสภาวะของโรค นอกจากน้ี ยังพัฒนาทักษะพื้นฐานให้กับ


อาสาสมัครสาธารณสขุ เพือ่ ใหส้ ามารถชว่ ยเหลอื ผู้ปว่ ยในแตล่ ะชมุ ชนไดอ้ ยา่ งถูกต้องอีกด้วย

2) การเชื่อมประสานงานและกจิ กรรม

นวัตกรรมทางการพยาบาลน้ี มีการเช่ือมประสานงานและกิจกรรมกับหลายหน่วยงานที่เก่ียวข้องในเขต
อำเภอพุทธมณฑล โดยมโี รงพยาบาลพุทธมณฑลเป็นโรงพยาบาลแม่ข่าย ซ่ึงเปน็ ศูนย์กลางหลักในการให้การรกั ษา
และรวบรวมข้อมูลภาวะสุขภาพของผู้ป่วยโรคเรื้อรังท้ังหมดในเขตอำเภอพุทธมณฑล โดยรับและส่งข้อมูลทาง

สขุ ภาพของผู้ปว่ ยกบั รพ.สต.ทั้ง 5 แห่ง ผ่านทางการสง่ อีเมลลแ์ ละไลน์ (Line)

สำหรับการประสานงานกบั เครอื ข่ายอ่ืนในชมุ ชน เพือ่ แจ้งขอ้ มูลและประชาสัมพันธ์กจิ กรรมตา่ งๆ เพอ่ื การ
ส่งเสริมสุขภาพของผู้ป่วยและ/หรือรวมถึงการสร้างเสริมสุขภาพของประชาชนท่ัวไปในท้องถ่ิน หัวหน้านวัตกรรม
ได้ใช้วิธีการจดั ประชมุ กับเครือขา่ ยทีเ่ กี่ยวขอ้ ง เช่น คปสอ. กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน อปท. อบต. มหาวิทยาลยั มหิดลและ
โรงพยาบาลสังกัดอ่นื ในพนื้ ท่ี โดยมกี ารกำหนดนดั หมายลว่ งหน้าที่ชดั เจน เช่น จัดประชุมกบั คปสอ. อบต. และวดั

2 เดอื น/ครง้ั และประชมุ กบั ผสู้ นบั สนนุ การดำเนินการในทอ้ งถ่ิน ไดแ้ ก่ กำนนั ผใู้ หญ่บ้าน 3 เดือน/ครั้ง

ทง้ั นี้ กระบวนการในการดำเนนิ การนวตั กรรมน้ี มปี จั จยั ทมี่ ผี ลกระทบตอ่ การจดั การดำเนนิ งาน ดงั นี้ 1) ปจั จยั
ด้านนโยบาย นวัตกรรมนี้ได้รับการสนับสนุนจากโรงพยาบาลพุทธมณฑล ในการจัดตั้งคลินิกโรคเร้ือรัง และ
สอดคลอ้ งกบั นโยบายของ สสจ.ของจังหวัดนครปฐม ทำใหไ้ ดร้ ับการสนับสนุนด้านงบประมาณ นอกจากนย้ี ังไดร้ ับ
การสนับสนุนทีด่ ียิ่งจากหนว่ ยงานทเี่ กย่ี วขอ้ งในท้องถน่ิ 2) ปจั จัยด้านศักยภาพและวธิ ีการทำงานของพยาบาล ซ่ึง
เป็นปัจจัยท่ีสำคัญเพราะนวัตกรรมน้ีมีพยาบาลท่ีเป็นผู้พัฒนานวัตกรรมและพยาบาลผู้ร่วมทีมทั้ง 2 คนเป็น
พยาบาลเวชปฏิบัติ (NP) และสำเร็จการศึกษาเฉพาะทางด้านการจัดการรายกรณีในการดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวาน
และความดันโลหิตสูงโดยเฉพาะ ทำใหส้ ามารถวเิ คราะห์ปญั หาและให้การดแู ลผปู้ ว่ ยไดอ้ ยา่ งชัดเจน






3. คณุ ลักษณะของนวัตกรรม


กบั ยทุ ธศาสตร์การสรา้ งเสริมสุขภาพ


3.1 คณุ ลกั ษณะของนวัตกรรมทางการพยาบาล

นวัตกรรมน้ีเปน็ นวตั กรรมกระบวนการ (process innovation) ที่ทำให้ผู้ป่วยท่ีเป็นโรคเรอื้ รังในเขตอำเภอ
พุทธมณฑล โดยเฉพาะผู้ป่วยโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงและผู้ดูแล สามารถดูแลตนเองเพ่ือป้องกันและ/
หรือชะลอความเส่ียงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดข้ึนได้ โดยพยาบาลที่ให้การดูแลผู้ป่วยกลุ่มน้ีเน้นการ
ดแู ลแบบการจดั การรายกรณี เพอื่ ใหผ้ ปู้ ว่ ยแตล่ ะคนและผดู้ แู ลไดท้ ราบภาวะสขุ ภาพของตนเอง และสามารถสง่ เสรมิ
ภาวะสุขภาพของตนเองได้อย่างเหมาะสม ท้ังน้ี หัวหน้านวัตกรรมได้นำรูปแบบการบริการสุขภาพท่ีเหมาะสมมา

กรณีศึกษา ภาคกลาง :
347

ใช้ในการปรับระบบบริการสุขภาพเดิมที่มีอยู่ เพ่ือส่งเสริมให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่อง เหมาะสม และ
สามารถเข้าถึงบริการได้มากขึ้น รวมท้ังได้รับการส่งต่อในการดูแลอย่างมีประสิทธิภาพ โดยอาศัยการประสาน
ความร่วมมือระหว่างเครือข่ายวิชาชีพ และเครือข่ายอื่นๆ ที่สำคัญในชุมชนเป็นส่วนช่วยในการพัฒนาระบบสร้าง

เสริมสขุ ภาพ

3.2 ยุทธศาสตรก์ ารสร้างเสรมิ สขุ ภาพ

3.2.1 สง่ เสรมิ ใหผ้ ปู้ ว่ ยโรคเรอื้ รงั ในเขตอำเภอพทุ ธมณฑลไดร้ บั การดแู ลและสง่ เสรมิ สขุ ภาพอยา่ งถกู ตอ้ ง
เหมาะสม โดยเน้นท่ีการให้การดูแลแบบการจัดการรายกรณี เพื่อป้องกันและ/หรือชะลอการเกิดภาวะแทรกซ้อน

ตา่ งๆ ทอ่ี าจเกดิ ข้นึ กบั ผปู้ ว่ ย

3.2.2 พัฒนาศักยภาพของพยาบาลทั้งในรพ.พุทธมณฑล และพยาบาลที่ปฏิบัติงานในรพ.สต.ทั้ง 5
แห่งท่ีให้การดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ให้มีแนวคิด ความรู้และทักษะในการดูแลผู้ป่วยโรคเร้ือรังที่ถูกต้อง รวมท้ัง
ประสานงานในการดูแลผู้ป่วยโรคเร้ือรังกับเครือข่ายอื่นๆ เช่น แพทย์ เภสัชกร นักกายภาพบำบัดท่ีให้การดูแลผู้
ปว่ ยโรคเรื้อรัง โดยนำแนวทางการปฏิบตั ทิ เ่ี ป็นมาตรฐานเดียวกัน (clinical practice guideline: CPG) มาใชใ้ น

การให้การดแู ลและสร้างเสริมสขุ ภาพแกผ่ ้ปู ว่ ย

3.2.3 พัฒนาระบบการเข้าถึงบริการทางสุขภาพ ด้วยการจัดตั้งคลินิกสำหรับให้การดูแลรักษาผู้ป่วย
โรคเรื้อรังท่ีชัดเจน โดยมีพยาบาลเวชปฏิบัติท่ีมีความเชี่ยวชาญในด้านการจัดการผู้ป่วยรายกรณีในการให้การดูแล
ผ
ปู้ ่วยโรคเบาหวานและโรคความดนั โลหติ สงู ถงึ 2 คน เป็นผู้ใหก้ ารตรวจรักษาร่วมกับแพทยป์ ระจำบา้ น

3.2.4 พัฒนาระบบการดูแลและการส่งต่อผู้ป่วยโรคเรื้อรังในเขตอำเภอพุทธมณฑลให้มีประสิทธิภาพ
โดยการประสานความร่วมมอื กันระหวา่ งองคก์ ร สหสาขาวิชาชีพ ไดแ้ ก่ พยาบาล แพทย์ นักกายภาพบำบัด และ
เภสัชกรของรพ.พุทธมณฑล และรพ.สต.ท้ัง 5 แห่ง และองค์กรอ่ืนๆ ในชุมชนท่ีเกี่ยวข้อง โดยร่วมกันวางแผนใน
การส่งเสริมสุขภาพของประชาชนในเขตอำเภอพุทธมณฑล ในด้านการส่งเสริมศักยภาพของบุคลากรทางสุขภาพ
การจดั สรรงบประมาณ การสง่ ต่อผู้ป่วยอย่างเป็นระบบ เพื่อใหส้ อดคล้องกบั ความตอ้ งการของชุมชน






4. ผลลพั ธแ์ ละผลกระทบของนวตั กรรมกับการเพิ่มคณุ ภาพ

บริการพยาบาลและการลดปัจจยั เสี่ยงดา้ นสขุ ภาพของ


ประชาชน รวมทั้งการพัฒนาระบบบรกิ ารสุขภาพของประเทศ


4.1 ผลลัพธ์และผลกระทบตอ่ ขอบเขตการประกอบวิชาชีพการพยาบาล

ผลลัพธ์จากการรเิ รม่ิ นวตั กรรมน้ี ทำใหผ้ ูป้ ว่ ยโรคเร้อื รงั โดยเฉพาะผู้ป่วยโรคเบาหวานและโรคความดนั โลหิต
สูงแต่ละบุคคลได้รับผลกระทบโดยตรง คือ ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมจากพยาบาลเวชปฏิบัติที่มีความรู้ ความ

348 : นวตั กรรมการสร้างเสริมสขุ ภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

สามารถและมีความเช่ียวชาญในการให้การดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงโดยเฉพาะ รวมท้ังเกิด
ความรว่ มมือกนั ระหวา่ งสหสาวิชาชีพ ไดแ้ ก่ แพทย์ พยาบาล เภสัชกรและนักกายภาพบำบดั ซึง่ พยาบาลผู้พฒั นา
นวตั กรรมไดน้ ำบทบาททางการพยาบาลทงั้ ในดา้ นการสอน การแนะนาํ การใหค้ าํ ปรกึ ษาและการแกป้ ญั หาเกย่ี วกับ
สุขภาพอนามัย การกระทำต่อร่างกายและจิตใจของบุคคล รวมท้ังการจัดสภาพแวดล้อม การกระทำตามวิธีที่
กำหนดไว้ในการรักษาโรคเบ้ืองต้นและการให้ภูมิคุ้มกันโรค รวมท้ังการช่วยเหลือแพทย์กระทำการรักษาโรค โดย
อาศัยหลักวิทยาศาสตร์ และศิลปะการพยาบาลมาใช้ จึงทำให้ผู้ป่วยโรคเร้ือรังในพื้นที่สามารถชะลอการเกิดภาวะ
แทรกซอ้ นตา่ งๆ ลงได้ ทง้ั น้ี การไดร้ บั การสนบั สนนุ จากองคก์ รเครอื ขา่ ยในชมุ ชนทเี่ กยี่ วขอ้ งยงั ชว่ ยใหก้ ารปฏบิ ตั งิ าน

ของบุคลากรทางสขุ ภาพดำเนินการไดอ้ ยา่ งมีประสทิ ธิภาพอกี ด้วย

4.2 ผลลัพธ์และผลกระทบต่อประชากรกลุ่มเปา้ หมาย

กลุ่มเป้าหมายที่ได้รับประโยชน์โดยตรงจากงานและกิจกรรมของนวัตกรรมทางการพยาบาลน้ี คือ ผู้ป่วย
โรคเร้ือรังที่เป็นโรคความดันโลหิตสูงและโรคเบาหวานท้ังเครือข่าย ในเขตอำเภอพุทธมณฑล ซึ่งสามารถสรุป
ผ
ลลพั ธไ์ ด้ ดงั น้
ี
4.2.1 ผลลพั ธ์ทางคลนิ กิ (clinical outcome)


- อตั ราการตรวจคัดกรองภาวะแทรกซอ้ นทางไต เพม่ิ ข้ึนจากร้อยละ 69.12 ในปี พ.ศ.2556
เปน็ รอ้ ยละ 79.39 ในปี พ.ศ. 2557


- รอ้ ยละของผปู้ ว่ ยเบาหวาน ความดนั โลหติ สงู ทมี่ ไี ตเสอื่ มระยะที่ 3 สามารถ maintain stage
ได้รอ้ ยละ 78.64


- ร้อยละของผู้ป่วยเบาหวาน ความดันโลหิตสูงท่ีมีไตเสื่อมระยะท่ี 3 สามารถเพ่ิมอัตราการ
กรองของไตเป็นระยะที่ 2 ไดร้ อ้ ยละ 21.36


- อัตราผู้ป่วยเบาหวานท่ีมีระดับ HbA1C น้อยกว่า 7 เพ่ิมข้ึนจากร้อยละ 45.51 ในปีพ.ศ.
2556 เปน็ รอ้ ยละ 47.79 ในปีพ.ศ. 2557


- อัตราผู้ป่วยความดันโลหิตสงู มีระดับความดันโลหติ น้อยกวา่ 140/90 mmHg เพม่ิ ข้ึนจาก
รอ้ ยละ 58.69 เป็นร้อยละ 64.78 ในปีพ.ศ. 2557


- จำนวนผู้ป่วยท่ีส่งต่อไปรับการดูแลท่ีรพ.สต. เพิ่มขึ้นจากร้อยละ 19.39 ในปีพ.ศ. 2556

เปน็ รอ้ ยละ 33.33 ในปีพ.ศ. 2557

4.2.2 ผลลัพธ์ด้านค่าใช้จ่าย (จากนโยบายกระจายผู้ป่วยลงสู่รพ.สต.) การวิเคราะห์ข้อมูลจากผู้ป่วย
จำนวน 23 ราย ทสี่ ง่ ตอ่ จากรพ.พทุ ธมณฑลใหไ้ ปรบั การรกั ษายงั รพ.สต.คลองโยง 2 พบวา่ ผปู้ ว่ ยทไี่ ดร้ บั การสง่ ตอ่
ไปยงั รพ. สต.เครอื ขา่ ย เสยี คา่ ใชจ้ า่ ยในการมารบั บรกิ ารทางสขุ ภาพลดลง ดงั ขอ้ มลู เปรยี บเทยี บแสดงในตารางที่ 6




กรณศี ึกษา ภาคกลาง :
349