นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพ

ลกั ษณะพนื้ ทีๆ่ สามารถทำการเพาะปลกู ได้ เน่ืองจากมีแหลง่ น้ำ คูคลอง หนอง บึง ไหลผา่ นหมบู่ ้านจงึ เหมาะแก่

การเพาะปลกู ผกั ปลอดสารพิษ เพอ่ื เอาไวบ้ รโิ ภคภายในชุมชน

ระยะสรา้ งทมี ดำเนนิ งานหมู่บา้ นปรับเปลีย่ นพฤติกรรมลดโรคฯ

ปี พ.ศ.2554 ภายหลังจากหมู่ 5 บ้านมาบป่าหวาย ได้รับการเลือกเป็นหมู่บ้านต้นแบบ ได้มีการต้ังคณะ
ทำงานหมบู่ า้ นปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรมลดโรคฯ ผา่ นเวทปี ระชาคมหมบู่ า้ น โดยทางคณะทำงานไดม้ กี ารทำประชาคม
หมู่บ้านเพ่ือกำหนดกิจกรรม และออกแบบชุดกิจกรรม ได้แก่ กิจกรรมท่ี 1) การออกกำลังกายโดยใช้กลองยาว
ทั้งนี้เน่ืองจากประชาชนในหมู่บ้านเล็งเห็นว่ากลองยาวเป็นภูมิปัญญาท้องถ่ินท่ีมีอยู่เดิมและเป็นจุดเด่นของชุมชน
นอกจากสามารถนำมาผสมผสานกับท่าทางการออกกำลงั กายได้แลว้ ยังเป็นการสืบสานภมู ิปัญญาท้องถิ่นใหค้ งอยู่
ต่อไป กิจกรรมท่ี 2) แปลงผักรวมในหมู่บ้าน โดยเลือกพื้นท่ีๆ ทำการเพาะปลูกแปลงผักรวมและมีอาสาสมัคร
สาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ทำหน้าที่ดูแลแปลงผัก โดยแบ่งพ้ืนที่รับผิดชอบคนละส่วนๆ ปลูกผักที่มีความ
หลากหลาย เช่น ข้าวโพด แตงกวา ถ่ัวผักยาว เป็นต้น ภายหลังแปลงผักรวมของหมู่บ้านประสบความสำเร็จ
ประชาชนในหมูบ่ ้านสามารถมาซอื้ ผกั ปลอดสารพษิ เพือ่ นำไปบริโภคในครัวเรอื น จงึ ได้มกี ารขยายผลไปยงั โรงเรียน
โดยการนำเมล็ดพันธุ์ผักท่ีได้ไปมอบให้กับทางโรงเรียน เพื่อปลูกและนำมาทำเป็นอาหารกลางวันให้กับนักเรียน
นอกจากนีย้ ังขยายผลไปยงั โรงงานในพ้ืนที่หมู่ 5 เพอ่ื ปลกู เปน็ แปลงผกั ในโรงงานและขายใหก้ ับพนักงานในโรงงาน
อ
ีกด้วย

กิจกรรมดังกล่าวโดยได้รับความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ท้ังบ้าน วัด โรงเรียน รวมท้ังประชาชนในชุมชน
และการสนับสนุนจากหน่วยงานทั้งภาครัฐและภาคเอกชน ได้แก่ รพ.สต. บ้านหนองกรับ รพ.สต. ในพื้นท่ีตำบล
หนองบัว กองทนุ ระบบหลักประกันสขุ ภาพองค์การบรหิ ารส่วนตำบลหนองบัวและโรงงาน IRPC จนกระทั่งในวันท่ี
1 สิงหาคม 2554 ทางหมู่บ้าน ได้รับโล่พระราชทานระดับเขต จากสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราช
กุมาร และในวันท่ี 15 สิงหาคม 2554 ได้รับรางวัลชมเชยจากโครงการสนองน้ำพระราชหฤทัยในหลวง ห่วงใย
สุขภาพประชาชน จากกิจกรรมแปลงผักรวมของหมู่บ้านท่ีประสบความสำเร็จเป็นอย่างดี จนกระท่ังในช่วงเดือน
ตุลาคม – พฤศจกิ ายน 2554 เกิดเหตนุ ำ้ ท่วมภายในหมูบ่ า้ น ทำใหแ้ ปลงผักรวมเสียหายและตายเป็นจำนวนมาก
จงึ ไดม้ กี ารย้ายพ้ืนท่ีเพอ่ื ทำการเพาะปลกู ใหม่และซือ้ เมลด็ พนั ธผุ์ กั เพ่มิ เตมิ รวมทัง้ ซื้อสปรงิ เตอรเ์ พ่อื ติดต้ังในแปลง

ผกั อีกด้วย

ระยะปรับปรงุ และพฒั นานวตั กรรม

ปี พ.ศ.2555 ได้มีการพัฒนาท่าทางในการออกกำลังกายโดยใช้กลองยาว ให้สามารถออกกำลังกายได้ท้ัง

3 วยั ตง้ั แต่ วัยเด็ก วัยผู้ใหญ่ และวัยสงู อายุ รวมเปน็ “กลองยาว 3 วัย” ซง่ึ ผลทำให้มีสขุ ภาพรา่ งกายทด่ี ี ทง้ั ด้าน
ร่างกายและจิตใจ มีความเช่ือมโยงเกิดความสนุกสนานและความสมานฉันท์ในชุมชน นอกจากน้ียังได้มีการขยาย
โครงการไปยังพนื้ ท่ี หมู่ 3 บ้านหนองกรับ โดยการขยายโครงการหมบู่ ้านปรบั เปลีย่ นพฤติกรรมลดโรคฯ ดังกล่าว
โดยได้หมู่ 5 บา้ นมาบป่าหวายเปน็ พ้นื ที่ตน้ แบบ และได้เพิม่ เติมกิจกรรมการปลูกผกั โดยใช้ปอกบอ่ (วงบอ่ ซีเมนต)์


250 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

ปี พ.ศ.2556 ได้มีการขยายโครงการไปยังพื้นที่ หมู่ 6 บ้านหัวชวด โดยบ้านหัวชวดได้เน้นกิจกรรมการ

อ
อกกำลังกาย โดยใชก้ ลองยาวประกอบการรำวงย้อนยคุ

ปี พ.ศ.2557 มกี ารศกึ ษาดงู านเพ่ิมเติมเพอื่ การพฒั นาอย่างต่อเนื่อง และได้แนวคิดการปลูกดอกพังพวยไว้
รอบแปลงผักเพื่อเปน็ การไลย่ ุง และในปเี ดยี วกันนที้ าง ปตท. ได้มาถ่ายทำรายการโทรทศั น์ โดยเนือ้ หาเสนอเรอื่ ง
การออกกำลงั กายโดยใชก้ ลองยาว 3 วัย บวกฮลู าฮูป จากความสำเร็จของโครงการหม่บู า้ นปรบั เปลย่ี นพฤติกรรม
ลดโรคฯ ดงั กลา่ ว ทำใหห้ มู่ 5 บา้ นมาบปา่ หวายเปน็ ทร่ี จู้ กั และเปน็ แหลง่ ศกึ ษาดงู านใหก้ บั ชมุ ชนใกลเ้ คยี ง และชมุ ชน
อืน่ ๆ ท่ีสนใจกอ่ ให้เกดิ ความภาคภูมใิ จใหก้ บั คนในชมุ ชน และสามารถใชใ้ นงานบญุ ประเพณี งานเทศกาลประจำปี
การต้อนรับแขกผู้มาเยี่ยมเยือน และเป็นการเผยแพร่สู่สาธารณะอีกด้วย โดยสรุปตามกรอบแนวคิดนวัตกรรม

ดงั ภาพที่ 49






กรณศี ึกษา ภาคตะวันออก :
251

252 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล
ภาพท่ี 49 เสน้ ทางพัฒนานวัตกรรมการประยุกต์ภูมิปญั ญาท้องถ่นิ รำกลองยาว มาใชใ้ นการออกกำลงั กาย




đÿšîìćÜÖćøóĆçîćîüĆêÖøøö Ķðøą÷čÖêŤõöĎ ĉðâŦ âćìšĂÜëîęĉ ÖúĂÜ÷ćüöćĔßĔš îÖćøĂĂÖÖĞćúÜĆ Öć÷ķ ×ĂÜēøÜó÷ćïćúÿŠÜđÿøĉöÿč×õćóêĞćïúĀîĂÜÖøïĆ
ĂĞćđõĂïćš îÙćŠ ÷ ÝÜĆ ĀüéĆ øą÷ĂÜ

đĀ čêÖćø Ťè îē÷ïć÷ ĀöĎŠïšćîðøïĆ đðúĊ÷ę îóùêÖĉ øøöĄ ×ĂÜïðøąöćèÝćÖ Ăïê Ēúą 31$ ×÷ć÷ēÙøÜÖćøöćĀö ĎŠ ïšćîĀîĂÜÖøĆï đóęĉöđêĉö
øą÷ĂÜøĆïîē÷ïć÷ÝĆéìĞćĒñî ÙèąÖøøöÖćøēé÷ñćŠ îÖćøìĞćðøąßćÙö ÖÝĉ ÖøøöđéŠîđðîŨ ðúÖĎ ñĆÖēé÷Ĕßðš ĂÖïĂŠ
êĆĚÜÙèąÖøøöÖćø×ĂÜÝĆÜĀüĆéđóęĂČ ĀöïĎŠ ćš î
×ĆïđÙúČĂę îēÙøÜÖćø
đúČĂÖĀö ŠĎ ïćš îöćïðćś Āüć÷đðŨîêîš Ēïï

ךĂöúĎ ßčößîÝćÖÖćøòÖř ×÷ć÷ñúĕð÷ĆÜēøÜđø÷Ċ îĕéđš öúéĘ óĆîíŤñÖĆ đóęČĂ
ðøąÿïÖćøèüŤ ßĉ ćßóĊ ×ĂÜîĉÿĉê ìćĞ ðøąßćßÙö ðúÖĎ ĒúąìĞćĂćĀćøÖúćÜüĆîĔĀšÖĆïîĆÖđøĊ÷î ×÷ć÷ĕðĀö ŠĎ ïšćîĀĆü×üé
Ùèąó÷ćïćúýćÿêøŤ üĉì÷ćúĆ÷ êÜĚĆ ÙèąìćĞ ÜćîĀöĎïŠ šćî ðøïĆ ×÷ć÷ñúĕð÷ÜĆ ēøÜÜćî ÖĉÝÖøøöđĀöČĂîĀöŠ Ď
đîšî
ÿćíćøèÿč×ÿĉøĉîìø óïñĎšðśü÷ đðúĊ÷ę îóùêĉÖøøöúéēøÙĄñćŠ î ÖÝĉ ÖøøöĂĂÖÖĞćúÜĆ Öć÷ēé÷Ĕßš
ÖúčöŠ ēøÙ /$1 ĔîßčößîđðîŨ đüìðĊ øąßćÙö ÖúĂÜ÷ćüðøąÖĂïøćĞ üÜ÷šĂî÷Ùč ýċÖþćéĎÜćî
đÖĉéîćĞĚ ìüŠ öĒðúÜñĆÖ đóĉöę đêĉö

øüö×ĂÜĀöŠĎïšćîêć÷
ßüŠ Üê Ù ó ÷

2553 2554 ÿ Ù ó ÷ 2555 2556 2557

ñú Ćúó Ťí ÖĉÝÖøøöĂĂÖÖćĞ úÜĆ Öć÷ēé÷Ĕßš üĆîìę Ċ ÿ Ù ĕéøš ïĆ ēúóŠ øąøćßìćî ÷ćš ÷ĒðúÜñĆÖĀöĎïŠ šćî đðŨîĒĀúŠÜ ĒîüÙéĉ ðúÖĎ éĂÖ
÷ćÜ÷Čé ĕöšóĂÜ ĒúąăĎúćăĎð øąéïĆ đ×êÝćÖóøąïćìÿöđéĘÝóøąïøö ĔĀöŠ àĂĚČ đöúéĘ óîĆ íŤčđóęĉö ýċÖþćéÜĎ ćî óĆÜóü÷ĕüøš ĂïĒðúÜ
ēĂøÿćíøĉ ćß ÿ÷ćööÖčãøćßÖöč ćø ×÷ć÷ĒðúÜñÖĆ ĒúąàĚĂČ ñĆÖđóĂČę ĕúŠ÷Üč
üîĆ ì ęĊ ÿ Ù øćÜüÜĆúßöđß÷ÝćÖ ÿðøÜĉ đêĂøŤ ðêì öćìćĞ øć÷ÖćøÖúĂÜ
ēÙøÜÖćøÿîĂÜóøąøćßĀùìĆ÷ĔîĀúüÜ ÷ćü ü÷Ć ïüÖăĎúćăĎð
ÙèąìĞćÜćîĂĂÖĒïï ßčéÖÝĉ Öøøö ĕéšĒÖŠ ĀŠüÜĔ÷ÿ×č õćóðøąßćßî
ĂĂÖÖćĞ úĆÜÖć÷ēé÷ĔßÖš úĂÜ÷ćü
ĒðúÜñÖĆ ĀöŠïĎ ćš î
ēøÜđø÷Ċ îÿč×ïĆââêĆ ĉ ðøąÖćø
ĒðúÜñĆÖĔîēøÜÜćîĒúą×ć÷ĔĀđÖïĘ óîĆÖÜćî
ÖÝĉ ÖøøöĂĂÖÖćĞ úÜĆ Öć÷ ßéč ìćŠ đêîš ÖúĂÜ÷ćü
ĒúąóĆçîćêĂŠ ĕðđðîŨ đêšî ü÷Ć

สว่ นท่ี 3 คณุ ลกั ษณะของนวัตกรรม


กับยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสขุ ภาพ


คุณลักษณะของนวัตกรรมมีความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพตามกฏบัตรออตตาวา

(Ottawa Charter) ดังนี้

การสรา้ งนโยบายสาธารณะเพอื่ สุขภาพ (Building Healthy Public Policy) พยาบาลโรงพยาบาลส่ง
เสริมสุขภาพตำบล หนองกรับ เล็งเห็นถึงปัญหาสุขภาพของคนในชุมชน การเจ็บป่วยด้วยโรคเร้ือรังท่ีเพิ่มสูงขึ้น
กอปกบั นโยบายของกระทรวงสาธาณสขุ ใน “โครงการเฉลมิ พระเกยี รติ 57 พรรษา มหาวชริ าลงกรณ : หมบู่ า้ นปรบั
เปลยี่ นพฤตกิ รรม ลดโรคมะเรง็ โรคความดนั โลหติ สงู โรคหวั ใจและหลอดเลอื ด” จงึ พยายามผลกั ดนั และสนบั สนนุ ให้
ชมุ ชนไดใ้ ชภ้ มู ปิ ญั ญาทม่ี อี ยใู่ นทอ้ งถน่ิ มาประยกุ ตก์ บั ทา่ ทางการกำลงั กาย และพฒั นาตอ่ ไปเปน็ การออกกำลงั กาย
โ
ดยใชก้ ลองยาว 3 วยั และนำไปสกู่ ารปฏิบัติของคนในชุมชน

การสร้างส่ิงแวดล้อมท่ีเอ้ือต่อสุขภาพ (Create Supportive Environment) โดยการจัดให้มีแปลง

ผักรวมปลอดสารพษิ ข้นึ ในชุมชน โดยมี อสม. ทำหนา้ ที่ดูแลรบั ผิดชอบแปลงผัก และเมือ่ ได้ผลผลิตจงึ นำมาขายให้
กับคนในชุมชนได้บริโภคผักปลอดสารพิษ นอกจากนี้ยังมีการแจกจ่ายเมล็ดพันธ์ุผักให้กับคนในชุมชนเพื่อสามารถ
น
ำไปปลูกไว้บรโิ ภคในครวั เรอื น

การเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน (Strengthen Community Action) พยาบาลเป็น

ผสู้ นับสนุนให้คนในชมุ ชน ได้ใช้ภูมิปัญญาทอ้ งถ่นิ ทีม่ ีอยู่ เปน็ การแสดงศกั ยภาพของตนเอง คอื “การรำกลองยาว”
มาผสมผสานกับท่าทางการออกกำลังกาย จนเกิดเป็นนวัตกรรมกลองยาวประยุกต์ท่าทางการออกกำลังกาย ซึ่ง
การรำกลองยาวนั้น ก่อให้เกิดความเพลินเพลินสนุกสนาน ความสามัคคี นอกจากน้ียังสามารถนำไปใช้ในงาน
เทศกาล พธิ ตี อนรับตา่ ง ๆ ไดอ้ กี ดว้ ย อีกท้งั ยังเปน็ การสบื สานวัฒนธรรมสู่ชนรุ่นหลังซ่งึ ถอื เป็นความภาคภมู ใิ จของ
ค
นในชุมชน

การพัฒนาทักษะส่วนบุคคล ( Develop Personal Skill) เน้นการพัฒนาทักษะส่วนบุคคลของคนใน
ชุมชน ดังนี้ ผู้ท่ีทำหน้าท่ีตีกลองยาวซึ่งจะต้องมีการฝึกฝนจนเกิดความชำนาญ ทั้ง 15 คน และมีการถ่ายทอด
เทคนิควิธีการใหก้ ับชนรนุ่ หลังท่สี นใจ อสม. ผคู้ ิดค้นทา่ ทางการออกกำลงั กายโดยการประยุกต์การแพทย์แผนไทย
ฤา ษีดดั ตน และผู้ที่รำกลางยาวประกอบท่าทางการออกกำลงั กายท้งั วัยเด็ก วัยผ้ใู หญ่ และวยั สงู อายุ


กรณีศึกษา ภาคตะวันออก :
253

สว่ นที่ 4 ผลลพั ธ์และผลกระทบของนวตั กรรมกับการเพมิ่
คณุ ภาพบริการพยาบาลและการลดปจั จัยเสีย่ งดา้ นสุขภาพของ
ป
ระชาชน รวมทัง้ การพัฒนาระบบบริการสุขภาพของประเทศ



นวัตกรรมทำใหเ้ กดิ ผลลพั ธ์ ดังน้ี

ด้านสุขภาพ : จากการศึกษานวัตกรรม“โครงการหมู่บ้านปรับเปลี่ยนพฤติกรรมลดโรคมะเร็ง โรคความดัน
โลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด” พบว่าการประเมินผลลัพธ์ทางด้านสุขภาพของประชาชนน้ันยังไม่มีการ
ประเมินผลท่ีเห็นอย่างชัดเจน แต่จากการบอกเล่าพบว่าประชาชนมีสุขภาพที่ดีขึ้น โดยสังเกตได้จากสุขภาพท่ีแข็ง
แรงการเจ็บป่วยที่น้อยลง นอกจากนี้ประชาชนท่ีออกกำลังกายประกอบกลองยาวให้ข้อมูลว่ามีรูปร่างที่กระชับ
แ
ละนำ้ หนักลดลง เป็นต้น

ด้านสังคม : พบว่าเกิดผลลัพธ์ทางด้านสังคม ท้ังสังคมภายในและภายนอก คือสังคมภายในชุมชนมีความ
สมานฉันท์ ความร่วมมือในการดำเนินโครงการจนประสบความสำเร็จ คนในชุมชนเกิดความรักความสามัคคี มี
การทำกิจกรรมการออกกำลังกายร่วมกันโดยใช้ภูมิปัญญาเดิมท่ีมีอยู่ในท้องถิ่น คือรำกลองยาวมาผสมผสานกับ
ท่าทางการออกกำลังกายจนพัฒนามาเป็นกลองยาวสามวัยที่ให้คนในชุมชน ต้ังแต่วัยเด็ก วัยกลางคน และวัยสูง
อายุไดม้ าออกกำลังกายร่วมกนั นอกจากน้ดี า้ นภายนอกชุมชน เกิดการยอมรับและเปน็ ที่รู้จักของชมุ ชนตา่ งๆ จาก
การได้รับรางวัลและได้มีการถ่ายทำรายการโทรทัศน์ทำให้ชุมชนเป็นที่รู้จักมากข้ึน เกิดการยอมรับจากบุคคล

ภายนอกและเปน็ แหลง่ ศกึ ษาดงู านของชมุ ชน รว่ มทงั้ เปน็ ตน้ แบบชมุ ชนอนื่ ๆ ใกลเ้ คยี งเพอื่ ตอ่ ยอดและพฒั นาตอ่ ไป

4.1 การจัดการงานและกิจกรรมของพยาบาลนักพัฒนานวัตกรรม เทียบเคียงกับประชากรเป้าหมาย
13 กลุ่มและบทบาทของพยาบาล นวัตกรรมรำกลองยาวประกอบท่าทางการออกกำลังกาย เป็นกิจกรรมการ
อ
อกกำลังกายที่มีประชากรเป้าหมายเปน็ ทกุ กลมุ่ ประชากร โดยพยาบาลมบี ทบาทหน้าที่ คอื

4.1.1 การสอน การแนะนำ การให้คำปรึกษา และการแก้ปัญหาเก่ียวกับสุขภาพอนามัย การให้

คำแนะนำ และเป็นที่ปรึกษาในการคิดท่าทางการออกกำลังกาย ประกอบกลองยาว 7 ท่า เพื่อช่วยให้กล้ามเนื้อ
ส่วนต่างๆ ของร่างกายแข็งแรง ลดการติดของข้อและกระชับสัดส่วน และสนับสนุนให้เกิดการถ่ายทอดผลงานไป
ย
งั หมู่บา้ นใกล้เคียง เพอื่ ใหเ้ กิดการแลกเปลย่ี นเรียนรแู้ ละพัฒนาตอ่ ยอดนวัตกรรม

4.1.2 การกระทำต่อร่างกาย และจิตใจของบุคคล รวมทง้ั การจดั สภาพแวดลอ้ ม พยาบาลมบี ทบาทใน
การให้กำลังใจ คอยอำนวยความสะดวก ประสานงานเพ่ือหาสถานที่ในการออกกำลังกาย คอยกระตุ้นเตือนให้
คนในชุมชนเห็นความสำคัญของการออกกำลังกาย และเกิดการออกกำลังกายร่วมกันของคนในชุมชนเพิ่มมากขึ้น
รวมทั้งสนบั สนนุ ใหม้ กี ารนำเสนอผลงานนวตั กรรม ทำใหเ้ กดิ ความภาคภมู ิใจของคนในชมุ ชน




254 : นวตั กรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

4.2 นวตั กรรมทางการพยาบาลกบั การสรา้ งผลกระทบต่อประชากรเปา้ หมาย

4.2.1 นวัตกรรมการรำกลองยาวประยกุ ตท์ ่าทางการออกกำลังกาย สร้างผลกระทบต่อประชากรกลุ่ม
เป้าหมาย ต้ังแต่ วัยเด็ก วัยผู้ใหญ่ และวัยสูงอายุ เกิดเป็นกลองยาว 3 วัย สามารถมาร่วมกันออกกำลังกายโดย
การรำกลางยาว ประกอบท่าทางการออกกำลังกายได้ ทำให้สุขภาพร่างกายแข็งแรง กล้ามเนื้อกระชับ และลด

ปญั หาการเจ็บป่วยด้วยโรคเร้ือรัง


4.3 นวัตกรรมทางการพยาบาลกบั การสรา้ งผลกระทบตอ่ การสร้างความเข้มแขง็ ขององค์กร หนว่ ยงาน

4.3.1 สร้างการเรียนรู้ มีการสร้างการเรียนรู้ร่วมกัน คือ มีการถ่ายทอดความรู้เรื่องการตีกลองยาว
ก
ารคดิ ค้นท่าทางในการออกกำลงั กาย

4.3.2 สร้างความรู้สึกเป็นเจ้าของ สร้างการมีส่วนร่วม สร้างศักยภาพ คือ คนในชุมชนมีการทำ
ประชาคมเปน็ ประจำทกุ เดอื น เพอ่ื รบั ทราบปญั หาและหาแนวทางแกไ้ ขปญั หารว่ มกนั โดยมกี ารจดั ตงั้ คณะกรรมการ
ต่างๆ ในการดำเนินงานแก้ไข เช่น คณะกรรมการโครงการผู้บ้านปรับเปลี่ยนพฤติกรรมลดโรคฯ มีหน้าที่ชี้แจง
ประชาสมั พันธ์โครงการ จัดทำแผน เป็นต้น





ส
่วนท่ี 5 ปัจจัยเง่ือนไขของการพฒั นานวัตกรรม


ซ่ึงอาจได้แก่ การผลิต การกระจาย การพัฒนากำลังคนทางการพยาบาล วิธีปฏิบัติการและเครื่องมือ
ทางการพยาบาลในการสร้างผลลัพธ์และผลกระทบของการบริการพยาบาล การวิจัยและการจัดการความรู้
ทางการพยาบาล การพัฒนารูปแบบการทำงานของพยาบาลในประชากรกลุ่มต่างๆ ตลอดจนระบบข้อมูลสาร
ส
นเทศทมี่ ีประสิทธภิ าพ เป็นต้น

5.1 พยาบาลเป็นผู้สนับสนุนมีความรู้ความสามารถในการพัฒนานวัตกรรม นวัตกรรมรำกลองยาว
ประกอบทา่ ทางการออกกำลงั กาย ไดร้ ับการสนับสนนุ และผลักดนั จากพยาบาล ในการประยุกต์ภูมปิ ัญญาทอ้ งถน่ิ
(รำกลองยาว) ที่มีอยู่เดิมให้คงความยั่งยืนสู่ชนรุ่นหลัง นอกจากนี้ยังประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อสุขภาพของ
ประชาชนในชุมชน ท้ังทางด้านร่างกายและจิตใจ โดยไม่ต้องส้ินเปลืองค่าใช้จ่ายในการจัดกิจกรรมแต่อย่างใด
เพราะเป็นส่ิงท่ีมีอยู่แล้วในชุมชน ทั้งยังเป็นท่ีนิยมช่ืนชอบของประชาชนในชุมชน และยังเป็นการแก้ไขปัญหาด้าน

สขุ ภาพของประชาชนในพน้ื ท่ใี หไ้ ดม้ ีการออกกำลังกายอย่างสมำ่ เสมออีกด้วย


กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออก :
255

5.2 ความมุ่งมั่นของเจ้าหน้าท่ีระดับตำบล/เจ้าหน้าท่ี อบต. ในการสนับสนุนให้เกิดการพัฒนา

นวัตกรรม เจ้าหน้าที่ระดับตำบล/เจ้าหน้าที่ อบต. มีบทบาทในการช่วยสนับสนุนให้เกิดการพัฒนานวัตกรรม
มีความมุ่งม่ันตั้งใจท่ีจะสนับสนุนให้การคิดค้นนวัตกรรมที่เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่น ให้เกิดประโยชน์ในการ

ออกกำลังกายเพ่ือสุขภาพ สามารถใช้ในเทศกาลประจำปี การต้อนรับแขกผู้มาเยือน และเป็นการเผยแพร
่
ส
สู่ าธารณชนไดอ้ ยา่ งแพรห่ ลาย

5.3 ความเขม้ แข็งของชมุ ชน ชมุ ชนหมู่ 5 บา้ นมาบป่าหวาย เป็นชมุ ชนท่มี ีความเขม้ แขง็ และมศี กั ยภาพ
ในการท่ีจะแก้ไขปัญหาและพัฒนาชุมชนของตน สมาชิกของชุมชนพร้อมที่จะร่วมกันจัดการกับปัญหาของตนและ
ชุมชน มีกระบวนการของชุมชนที่มีการเคลื่อนไหวอย่างต่อเนื่องผ่านเวทีประชาคมหมู่บ้าน ประชาชนมีโอกาสเข้า


มามสี ว่ นรว่ ม รว่ มคดิ ตดั สนิ ใจ ดำเนนิ งาน ตดิ ตา
มและประเมนิ ผล ภายใตก้ ารสนบั สนนุ ของผนู้ ำองคก์ รชมุ ชน และ

ปราชญ์ชุมชน นำมาซึ่งการคิดค้นและพัฒนานวัตกรรมการรำกลองยาวประกอบท่าทางการออกกำลังกาย ซึ่งการ
รำกลองยาวนั้นเป็นภูมิปัญญาท้องถ่ินที่มีอยู่เดิม ซ่ึงเมื่อนำมาผสมผสานกับท่าทางการออกกำลังกายแล้วจึงเป็นที่
น
ิยมชื่นชอบของประชาชนในชมุ ชน และสามารถนำไปใช้ในงานประเพณีของชมุ ชนไดอ้ ีกด้วย

5.4 การสนับสนุนจากภาคีเครือข่ายในชุมชนและบริษัทเอกชนในพื้นท่ีเห็นความสำคัญ การพัฒนา
นวัตกรรมได้รับการสนับสนุนจากภาคีเครือข่าย ทั้งภาครัฐและภาคเอกชน จนทำให้การพัฒนานวัตกรรมประสบ

ความสำเร็จเป็นอยา่ งดี ดงั จะเหน็ ไดจ้ ากทกุ ภาคสว่ นเขา้ มามบี ทบาทในการรว่ มผลักดนั ใหเ้ กิดนวตั กรรมดงั กล่าว

5.5 มกี ารจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรอู้ ย่างต่อเนอ่ื ง การพัฒนานวัตกรรมหมู่บา้ นปรับเปล่ยี นพฤตกิ รรม
ลดโรคฯ มีการดำเนินกิจกรรมแลกเปล่ียนเรียนรู้ เพ่ือนำมาปรับปรุงและพัฒนานวัตกรรมอย่างต่อเน่ือง เช่น การ
ไปศกึ ษาดงู านหมบู่ า้ นปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรมลดโรคฯในพนื้ ทอ่ี น่ื และนำมาพฒั นาตอ่ ยอด โดยการปลกู ดอกแพงพวย
บริเวณรอบๆ แปลงผักเพื่อไล่ยุง นอกจากน้ียังเป็นแหล่งเรียนรู้ให้กับพ้ืนที่ใกล้เคียง และพื้นท่ีอื่นๆ ที่สนใจเพ่ือนำ

ไปพัฒนาตอ่ ยอดต่อไป

5.6 งบประมาณ การดำเนินงานนวัตกรรมดังกล่าว ได้รับการสนับสนุนเงินงบประมาณในการดำเนินงาน
ทั้งภาครัฐและเอกชน เช่น องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และเกษตรตำบล ร่วมสนับสนุนโดยการจัดงบประมาณ
สนับสนุนการซ้ือเมล็ดพันธุ์ผัก อุปกรณ์เพาะปลูก จัดหาพันธุ์ผัก แนะนำวิธีการทำปุ๋ยหมัก บริษัท IRPC ในพ้ืนที่
เหน็ ความสำคญั และให้การสนบั สนุนงบประมาณในการซอ้ื เมล็ดพันธ์แุ ละขยายพ้นื ทีใ่ นการเพาะปลกู เปน็ ตน้ การ
สนับสนุนดังกล่าวทำให้ชุมชนสามารถนำเมล็ดพันธ์ุท่ีได้ไปขยายพ้ืนที่การเพาะปลูก และสามารถนำไปแจกจ่ายให้
กับประชาชนในพืน้ ทีต่ ่อไป




256 : นวัตกรรมการสรา้ งเสรมิ สุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

บรรณานุกรม




กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. (2556). ความฉลาดทางสุขภาพ เส้นทางสู่ :

หมู่บ้านปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ลดโรคมะเร็ง ความดันโลหิตสูง หัวใจและหลอดเลือด. กรุงเทพฯ; โรงพิมพ์
ชุมชนสหกรณก์ ารเกษตรแหง่ ประเทศไทย จำกัด.

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหนองกรับ. (2557). เอกสารประกอบการบรรยาย “นวัตกรรมการประยุกต์

ภูมิปัญญาท้องถ่ิน รำกลองยาว มาใช้ในการออกกำลังกายภายใต้โครงการหมู่บ้านปรับเปล่ียนพฤติกรรม

ลดโรคมะเร็งความดันโลหติ สูง โรคหวั ใจและหลอดเลือด”

สุพัตรา ศรีวณิชชากร. (บรรณาธิการ). (2555). การจัดการโรคเร้ือรังในชุมชน เวทีเสวนา “ร่วมพัฒนาระบบ
สุขภาพชุมชน” ครั้งที่ 7. สำนักงานวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพชุมชน (สพช.) สถาบันพัฒนาสุขภาพ
อาเซยี น มหาวิทยาลัยมหิดล; ทคี ิว พจี ำกัด.




กรณีศึกษา ภาคตะวนั ออก :
257

กรณศี กึ ษา
สุขทุกวยั คนท่ามะนาว

นวตั กรรมที่ 19
รพ.สต.ทา่ มะนาว ต.ทา่ มะนาว อ.ชยั บาดาล จ.ลพบุรี



ความนำ


การพัฒนานวัตกรรมการพยาบาลเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพของ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล

ท่ามะนาวน้ี เป็นการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นท่ีทุกช่วงวัย ตั้งแต่วัยเด็กและเยาวชน วัยผู้ใหญ
่
วัยผู้สูงอายุ และกลุ่มเฉพาะท่ีต้องการการดูแลเป็นพิเศษ ได้แก่ กลุ่มผู้ป่วยโรคเร้ือรัง และกลุ่มผู้พิการ จุดเร่ิมต้น
ของการพัฒนาเร่ิมต้นจากการใช้ข้อมูลปัญหาท่ีมีอยู่ในพ้ืนที่ นโยบายของผู้นำส่วนท้องถิ่น ประกอบกับการได้รับ
การหนนุ เสรมิ และมองเหน็ ศักยภาพชุมชนจากองคก์ รภายนอก (โครงการรักษป์ ่า สร้างคน 84 ตำบล วิถพี อเพยี ง
บริษัท ปตท. จำกดั , 2552) จึงเกดิ ชมุ ชนจัดการตนเองด้านสขุ ภาพและแหลง่ เรียนร้ตู ่างๆ มากมายในชมุ ชน โดย
ข้ันตอนของกระบวนการพัฒนาได้สะท้อนให้เห็นภาพการสร้างเป้าหมายร่วมกันของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และการ
สะท้อนข้อมูลแก่ผู้ร่วมกระบวนการพัฒนานวัตกรรมส่งผลให้เกิดการปรับกลยุทธ์ในการดำเนินกิจกรรมผ่านเวที
ถอดบทเรยี นครงั้ แลว้ ครง้ั เลา่ โดยมพี ยาบาลวชิ าชพี ประจำโรงพยาบาลสง่ เสรมิ สขุ ภาพตำบลเปน็ ผปู้ ระสานเชอื่ มโยง
ร้อยความคดิ ของทุกฝ่ายใหเ้ กิดเปน็ นวตั กรรมฯ ขึน้ (โรงพยาบาลสง่ เสริมสขุ ภาพตำบลท่ามะนาว, 2557)






บ
รบิ ทของชมุ ชนและสภาพปญั หาของพ้ืนที่


ตำบลท่ามะนาว เดิมข้ึนกับ ตำบลบวั ชุม ตอ่ มาย้ายมาขึน้ กับ ตำบลลำนารายณ์ อำเภอชยั บาดาล และแยก
เป็นตำบลท่ามะนาว ชื่อตำบลได้ช่ือมาจากเดิมบริเวณท่าน้ำที่ประชาชนใช้ตักน้ำ มีต้นมะนาวขนาดใหญ่ขึ้นอยู่ จึง
เรียกกนั ว่า “ทา่ มะนาว” โรงพยาบาลส่งเสริมสขุ ภาพตำบลท่ามะนาว ตั้งขน้ึ จากสภาตำบลทา่ มะนาวแบ่งพืน้ ทเี่ พ่ือ
สร้างโรงพยาบาลเม่ือ พ.ศ.2530 ด้วยเงินงบประมาณของทางราชการ ต้ังอยู่หมู่ที่ 1 บ้านสันตะลุง อำเภอ
ชยั บาดาล จังหวดั ลพบรุ ี เปดิ ทำการเมอ่ื วนั ท่ี 1 ตุลาคม พ.ศ.2530 มีเขตพนื้ ท่รี ับผดิ ชอบทั้งหมด 8 หมูบ่ ้าน คอื
หมทู่ ่ี 1 บา้ นสนั ตะลงุ หมทู่ ่ี 2 บา้ นทา่ มะนาว หมทู่ ่ี 3บา้ นคลองไทร หมทู่ ี่ 4 บา้ นโรงสบู หมทู่ ่ี 5 บา้ นถนนสดุ หมทู่ ี่ 6
บา้ นทา่ ฉาง หมทู่ ่ี 7 บ้านคลองเดอื่ พฒั นา และหมู่ที่ 8 บ้านเนนิ มะพรา้ ว จำนวนประชากรประมาณ 3,200 คน
จำนวนหลังคาเรอื นประมาณ 1,000 หลังคาเรือน


258 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใต้บทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

สถานท่ีสำคัญในชุมชน คือ วัด 2 วัด สถานีตำรวจตำบลท่ามะนาว องค์การบริหารส่วนตำบลท่ามะนาว
ศาลากลางหมู่บา้ น และโรงเรยี นระดับประถมและมธั ยมศกึ ษาตอนตน้ จำนวน 2 แหง่ คือ โรงเรยี นบ้านท่ามะนาว
และโรงเรยี นบา้ นสนั ตะลุง ซ่งึ โรงเรียนบ้านสนั ตะลุง ต้ังอยู่ใกลก้ ับโรงพยาบาลส่งเสรมิ สขุ ภาพตำบลทา่ มะนาว และ

องค์การบริหารส่วนตำบลฯ ตั้งอย่ใู นเขตร้ัวเดียวกนั กับโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล

ชุมชนท่ามะนาว เป็นชุมชนชนบท พ้ืนท่ีเป็นท่ีราบลุ่ม มีความอุดมสมบูรณ์ เพราะมีแม่น้ำป่าสักไหลผ่าน
เหมาะแก่การทำเกษตรกรรมและประมง เดมิ ประชาชนทำนา ในปี พ.ศ.2532 เรมิ่ มีภาคอุตสาหกรรมเขา้ สชู่ มุ ชน
มากขึ้น อาทิ โรงงานน้ำตาล ส่งผลให้ชาวบ้านหันมาปลูกอ้อยเป็นพืชหลัก เน่ืองจากการปลูกอ้อยใช้น้ำปริมาณ
น้อย เม่ือเกิดภาวะขาดแคลนน้ำในชุมชน เป็นผลให้เกษตรกรประสบปัญหาอย่างต่อเน่ืองต้องหันมาวิเคราะห์
สภาพการณ์ของปัญหา โดยริเร่ิมจัดต้ังกลุ่มอาสาสมัครจากการสนับสนุนทั้งในส่วนขององค์การบริหารส่วนตำบล
ทา่ มะนาว สำนกั งานพฒั นาชมุ ชนอำเภอชยั บาดาล ประชาชนบางรายทำอาชพี ประมงนำ้ จดื เปน็ อาชพี เสรมิ รายได้
ต่อหัวประชากรไม่สูงมากนัก มีวิถีชีวิตแบบเกษตรกรรม ประชาชนอยู่ด้วยกันแบบถ้อยทีถ้อยอาศัยกัน การปลูก
สร้างบ้านเรือนของประชาชนตามแนวแม่น้ำทำให้วิถีชีวิตของผู้คนท่ีนี่ผูกพันกับแม่น้ำ ดังจะเห็นได้จากประเพณ
ี
สืบชะตาแม่น้ำป่าสักท่ีคนในชุมชนจัดข้ึนร่วมกับส่วนราชการ และองค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินทุกระดับทุกปี
อย่างไรก็ดี ในฤดูท่ีมีน้ำหลาก บ้านเรือนของประชาชนในชุมชนแห่งนี้จะถูกน้ำท่วมเป็นประจำทุกปี บางปีมีพายุ

ฤดูร้อนพัดถลม่ บ้านเรือนของประชาชน ทำใหบ้ ้านเรอื นเสียหาย ไฟฟา้ ดบั ไมม่ ีนำ้ ใชอ้ ปุ โภคบรโิ ภค และประชาชน

บางรายได้รบั บาดเจบ็ (คลงั ข้อมูลความรชู้ ุมชน, http://kaewpanya.cttc.rmutl.ac.th/2553/?p=9647)

ประชาชนยังเจ็บป่วยด้วยโรคแบบด้ังเดิม เช่น ติดเช้ือ ขาดสารอาหาร แต่ขณะเดียวกันก็มีจำนวนผู้ป่วยที่
เจ็บป่วยจากโรคทางพฤติกรรม เช่น โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง เพ่ิมข้ึน เน่ืองจากที่ตั้งของชุมชนอยู่ห่างจาก
ตัวอำเภอชัยบาดาลเพียง 2 กิโลเมตร ทำให้วิถีชีวิตความเป็นเมืองอยู่ใกล้เพียงแค่เอ้ือม นอกจากน้ีโครงสร้าง
ป
ระชากรมลี ักษณะกา้ วเขา้ สู่ประชากรสูงอาย
ุ
ผลการถอดบทเรียนและการสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับกระบวนการพัฒนานวัตกรรม สุขทุกวัย

คนท่ามะนาว ได้สะท้อนถึงองคค์ วามรใู้ น 4 ประเดน็ หลัก ได้แก่ 1) องคป์ ระกอบของนวตั กรรมทางการพยาบาล
กบั การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ 2) กระบวนการพฒั นานวตั กรรมและการจดั การเพอื่ การนำใชแ้ ละพฒั นา 3) คณุ ลกั ษณะ
ของนวัตกรรมกับยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพ 4) ผลลัพธ์และผลกระทบของนวัตกรรมฯ และ 5) ปัจจัย
เง่ือนไขการพฒั นานวัตกรรม ดังมีรายละเอียดตอ่ ไปนี
้





กรณีศึกษา ภาคตะวันออก :
259

สว่ นท่ี 1 องคป์ ระกอบของนวัตกรรมทางการพยาบาล

ก
ับการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ


นวตั กรรม สขุ ทกุ วยั คนทา่ มะนาว ไดม้ จี ดุ เรม่ิ ตน้ กบั การพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ ผสู้ งู อายใุ นหมบู่ า้ นเปน็ กลมุ่ แรก
จากความตระหนกั และความหว่ งใยในสขุ ภาพจติ ของผสู้ งู อายทุ ต่ี อ้ งอยแู่ ตใ่ นบา้ นของนายกองคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำบล
ทา่ มะนาว สบื เน่อื งจากที่มีผู้สงู อายุฆา่ ตวั ตายสำเรจ็ จากความเครียด ถงึ 2 คน จงึ เกดิ เปน็ ชมรมผ้สู งู อายทุ ่ามะนาว

ขึ้น แล้วจึงขยายกล่มุ ทต่ี อ้ งดูแลไปยังวัยอน่ื ๆ โดยมอี งค์ประกอบของนวัตกรรมฯ ดังต่อไปน
้ี
1. ศักยภาพขององค์กรพยาบาลในการพัฒนานวัตกรรม และการจัดการงานของพยาบาลนักพัฒนา
นวัตกรรม การพัฒนานวัตกรรม สุขทุกวัย คนท่ามะนาว น้ัน มีพยาบาลวิชาชีพของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ
ตำบลท่ามะนาวเป็นผู้ร่ิเริ่มในหลายกิจกรรมของทุกกลุ่มวัย โดยมีกระบวนการหาและใช้ทุนทางสังคมที่มีอยู่ใน
ชุมชน อาทิเช่น แกนนำชุมชน ผู้นำองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และผู้นำองค์กรชุมชนต่างๆ เช่น พระภิกษุ ครู
ทำให้เกิดการกำหนดวธิ กี ารทำงานขององค์กรและภาคที ีเ่ กีย่ วขอ้ ง เกิดการมีสว่ นรว่ มรบั รูป้ ญั หาและความต้องการ
การดูแลสุขภาพของกลุ่มวัยร่วมกับเจ้าหน้าท่ีสาธารณสุขประจำศูนย์สุขภาพชุมชน รวมทั้งการหาแนวทางในการ
สร้างเสริมสุขภาพเพ่ือป้องกันปัญหาที่อาจเกิดขึ้น โดยมีการมอบหมายและแบ่งบทบาทหน้าที่รับผิดชอบสำหรับ
ทุกฝ่ายที่เก่ียวข้อง ตามความสามารถและความถนัด อีกท้ังยังมีการพัฒนาศักยภาพของผู้แทนภาคประชาชนให้มี
ความรู้ความสามารถในการพัฒนากิจกรรมท่ีเหมาะกับบริบทของชุมชนและกลุ่มวัยนั้นๆ ได้อย่างมีประสิทธิผล
กิจกรรมในกระบวนการพัฒนานวัตกรรมฯ ได้ผ่านการพูดคุยแลกเปล่ียนผ่านการประชุมถอดบทเรียนการทำงาน
ของกลมุ่ คนทำงานในแตล่ ะเร่ือง และกลุ่มแกนนำในการพัฒนานวัตกรรม โดยพยาบาลวิชาชพี เปน็ ผรู้ ิเร่ิม เป็นผนู้ ำ
และค้นหาผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ผู้ที่เกี่ยวข้อง เพ่ือหาภาคีเครือข่ายการทำงาน และการสนับสนุนงบประมาณจาก
หน่วยงานภายนอก ทำให้การดำเนินงานสร้างเสริมสุขภาพของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลท่ามะนาวได้รับ

รางวัลดีเด่นในระดับประเทศหลายรางวัล

การพัฒนานวัตกรรม สุขทุกวัย คนท่ามะนาว น้ัน ดำเนินการต่อเน่ือง เริ่มจากการสร้างเสริมสุขภาพและ
ลดปัจจยั เสีย่ งทางสุขภาพแก่กล่มุ ผู้สูงวยั กลมุ่ เด็กเลก็ และครอบครวั กลมุ่ เดก็ 6-12 ปี และเยาวชน กลุม่ วยั ทำงาน
ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ผู้พิการและผู้ด้อยโอกาส กิจกรรมต่างๆ เพ่ือการพัฒนาคุณภาพชีวิตคนท่ามะนาวให้มีสุขภาวะ
อาทิเช่น ระบบการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุท่ีเร่ิมชักชวนบุตรหลานเข้ามาสร้างสัมพันธภาพกับผู้สูงอายุ การจัดการ

ป่าชุมชนและใช้พลังงานทดแทน พลังงานทางเลือก การส่งเสริมความอบอุ่นในครอบครัว การสร้างเสริมและดูแล
สขุ ภาพจติ เดก็ การป้องกันเดก็ ตดิ เกมส์ การปอ้ งกันการตั้งครรภใ์ นวัยรุน่ การเฝ้าระวังอุทกภัยและฟื้นฟูสภาพภาย
ห
ลงั การเกิดอทุ กภยั โดยการมสี ่วนร่วมของชมุ ชนและเยาวชน การเกษตรอินทรีย์ เป็นตน้


260 : นวตั กรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

2. องค์ประกอบหนุนเสริมการดำเนินงานของพยาบาลนักพัฒนานวัตกรรม การดำเนินกิจกรรมใน
นวัตกรรม สุขทุกวัย คนท่ามะนาว มีองค์ประกอบหนุนเสริมการดำเนินงานของพยาบาลวิชาชีพนักพัฒนา

น
วัตกรรม ดังตอ่ ไปน้ี

2.1 วสิ ัยทัศน์ของผู้นำสว่ นทอ้ งถน่ิ วิสัยทัศน์ของนายกองคก์ ารบริหารส่วนตำบลท่ามะนาวมุ่งเน้นการ
พัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในพ้ืนที่รับผิดชอบทุกกลุ่มอายุให้ได้อยู่อย่างมีความสุขแบบพอเพียง พึ่งพา

ตนเองได
้
2.2 ภาคีเครือข่ายการทำงานท่ีเข้มแข็ง องค์กรชุมชนทุกภาคส่วนในตำบลท่ามะนาว ประกอบด้วย
อบต.ท่ามะนาว รพ.สต.ท่ามะนาว โรงเรียนบ้านสันตะลุง โรงเรียนบ้านท่ามะนาว วัด กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน

อาสาสมัครต่างๆ ร่วมแรงร่วมใจกันคิด และทำ โดยมีการแบ่งงานกันตามความถนัดและบทบาทหน้าท่ีของตนเอง

ได้อยา่ งสมดลุ และลงตัว และไมเ่ คยมวี ันหยุดราชการ

2.3 การบรู ณาการงานสขุ ภาพกบั งานอน่ื ๆ พยาบาลวชิ าชพี รพ.สต.ทา่ มะนาว และเจา้ หนา้ ทสี่ าธารณสขุ
ไม่ได้มองงานสุขภาพแยกออกจากวิถีชีวิตของประชาชนท่ีเก่ียวพันกับเรื่องของรายได้ เศรษฐกิจ ครัวเรือน การมี
อาชีพ เป็นต้น อีกทั้งการมีมุมมองเช่นนี้ทำให้ง่ายต่อการขอรับงบประมาณสนับสนุนการทำกิจกรรมโครงการจาก
ห
น่วยงานอ่ืนๆ ทีไ่ ม่ใช่เพียงแต่กระทรวงสาธารณสขุ อย่างเดยี ว

2.4 กระบวนการสรา้ งเปา้ หมายรว่ ม ในเวทปี ระชาคม เวทถี อดบทเรยี น และกระบวนการทำงานทเ่ี ปดิ
โอกาสให้ผู้ที่ได้รับผลกระทบจากการดำเนินนวัตกรรมโดยตรง ได้แก่ ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยโรคเบาหวาน และความดัน

โลหติ สงู ครอบครวั และเยาวชน ผนู้ ำชมุ ชนตา่ งๆ ไดแ้ ก่ ผใู้ หญบ่ า้ น กรรมการหมบู่ า้ น นายกและสมาชกิ องคก์ าร
บรหิ ารสว่ นตำบล พระภิกษุ และ อาสาสมคั รสาธารณสขุ ไดเ้ ข้ามามีส่วนรว่ มในการใช้ศกั ยภาพที่มีอยู่ จนเกิดการ
เรียนรู้และเห็นศักยภาพของตนเอง เป็นกลไกสำคัญในการดูแลประชาชนแต่ละกลุ่มวัยอย่างเหมาะสม สอดคล้อง

กบั บริบทของชุมชน และสภาพปัญหาทมี่ คี วามแตกตา่ งในแตล่ ะกลุม่ วัย หรือกลุ่มเฉพาะ

2.5 การถอดบทเรียนการทำงาน ทุกครั้งที่มีการจัดทำโครงการหรือกิจกรรมใดก็ตาม คณะทำงานที่

รับผดิ ชอบโครงการจะประชมุ พูดคยุ กันในวงเล็กๆ กอ่ น เพื่อประเมินส่ิงที่ได้ปฏิบตั ิ และผลงาน พร้อมทั้งวางแผน
พฒั นากิจกรรมในคราวตอ่ ไป






กรณศี กึ ษา ภาคตะวันออก :
261

สว่ นที่ 2 กระบวนการพฒั นานวตั กรรม


และการจัดการเพือ่ ใชน้ วตั กรรม


นวตั กรรม สขุ ทุกวัย คนทา่ มะนาว เรมิ่ ดำเนนิ งานมากตั้งแต่ ปี พ.ศ.2548 เป็นต้นมาจนถึงปจั จบุ ัน และยัง
พ
ัฒนาต่อไปเร่อื ยๆ สามารถสรปุ ววิ ัฒนาการของการพฒั นานวตั กรรมไดด้ งั น
ี้
กอ่ นปี พ.ศ.2548 มผี ู้สูงอายใุ นหม่บู า้ นฆ่าตัวตายสำเรจ็ จำนวน 2 ราย จากภาวะซมึ เศร้า และความเครียด
เน่ืองจากต้องอาศัยอยู่ในสภาพชุมชนที่ชาวบ้านส่วนใหญ่หันไปประกอบอาชีพในโรงงานอุตสาหกรรมมากข้ึน

ส่งผลให้คนในชุมชนที่เหลือเป็นเด็กและผู้สูงอายุ ผนวกกับวิสัยทัศน์การพัฒนาของ นายวสันต์ ดรชัย นายก
องค์การบริหารส่วนตำบลท่ามะนาว ที่มุ่งเน้นการพัฒนาคุณภาพชีวิตคนเพื่อสร้างรากฐานงานพัฒนาให้เข้มแข็ง

ต่อไปในอนาคต ทำให้เกิดการรวมกลุ่มส่งเสริมพัฒนาคนทุกช่วงอายุ โดยเริ่มจากการพัฒนากลุ่มผู้สูงอายุเป็นกลุ่ม
แรก มีบุคลากรจากโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลท่ามะนาว ทำหน้าท่ีเป็นพ่ีเล้ียงและท่ีปรึกษากลุ่มผู้สูงอายุ
อย่างใกล้ชิด ผ่านการทำกิจกรรมทางด้านประเพณีวัฒนธรรม ศาสนา การดูแลสุขภาพ ออกกำลังกายตลอดจน
การกิจกรรมเพอ่ื การพฒั นาชมุ ชนด้านต่างๆ มีการก่อต้ังชมรมผ้สู ูงอายุขึ้นในปี พ.ศ.2548 เพอ่ื ใหผ้ สู้ งู อายุได้พบปะ
สังสรรค์ทำกิจกรรมร่วมกัน คลายความเครียดความเหงา ซึ่งได้นำรำกลองยาวที่เป็นวัฒนธรรมพ้ืนถ่ินเข้ามาเป็น
เคร่ืองมอื ในการสร้างความสุข มกี ารตรวจสุขภาพ คัดกรองภาวะซึมเศร้าและความสขุ ของผูส้ งู อายุ ใหไ้ ดฝ้ กึ อาชพี
ให้ความสำคัญผู้สูงอายุ และเป็นการดูแลผู้สูงอายุที่ติดบ้านติดเตียงจากผู้สูงอายุด้วยกันเอง และจากองค์กรชุมชน

ในทา่ มะนาว ชมรมฯ ไดร้ บั การสนับสนุนวัสดุ หรอื ถงุ ยังชพี ตา่ งๆ จากวัดพระบาทน้ำพุ มีการจัดตงั้ ศนู ย์สุขภาพใจ

ในปี พ.ศ.2549 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลท่ามะนาว ไปนำเสนอโครงการบูรณาการสุขภาพจิต

และจิตเวชสู่ชุมชน ได้รับรางวัลที่ 2 ระดับประเทศ เป็นโครงการดูแลผู้ป่วยจิตเวชและผู้สูงอายุ จากการได้รับ
รางวัลในครั้งน้ีน้ัน ทำให้กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข เห็นศักยภาพของ รพ.สต.ท่ามะนาว ได้ติดต่อ
ประสานงานการจัดตั้งศูนย์เด็กเล็กสำหรับครอบครัวในชุมชนข้ึน และให้จัดทำโครงการเพ่ือส่งเสริมสายสัมพันธ์ใน
ครอบครวั และพัฒนา IQ, EQ เดก็ วัยเรียน รพ.สต.ไดส้ ่งเจ้าหน้าท่ีสาธารณสขุ และอาสาสมัครสาธาณสุข ไปเข้า
รับการอบรมเพ่ือเรียนรู้การใช้เคร่ืองมือ และการเป็นวิทยากรส่งเสริมสายสัมพันธ์ภายในครอบครัว ได้รับการ
สนับสนุนงบประมาณให้จัดทำโครงการครอบครัวสัมพันธ์ (โครงการกิน กอด เล่น เล่า) ในปีงบประมาณ พ.ศ.
2552 ได้ผลเป็นทน่ี ่าพอใจ (ไดร้ บั รางวลั Best Practice ระดบั ประเทศ จาก 11-12 ศูนยฯ์ ทัว่ ประเทศ) สำหรับ
การดำเนินงานในปีที่สอง ได้รับงบประมาณจากสถาบันราชานุกูล หลังจากนั้น (ปี พ.ศ.2553 เป็นต้นมา)

โครงการฯ ได้ถูกบรรจุเปน็ แผนปฏบิ ัตกิ ารของ อบต. ทา่ มะนาว มกี ารสรา้ งทีมงาน/ ทีมวิทยากรภายในตำบลเอง

มากขน้ึ ใช้งบประมาณที่ไดร้ ับจดั สรรจากสำนกั พัฒนาสังคมและความมน่ั คงของมนุษย์ (พม.) สู่ อบต. ทา่ มะนาว

สำหรับการดำเนินงานในเด็กวัยเรียนเพ่ือพัฒนา IQ และ EQ เด็กนั้น ได้ใช้แบบประเมินจากสถาบัน
ราชานุกูล กรมสุขภาพจิต คือ แบบประเมินพฤติกรรมนักเรียน ที่ประเมินโดยตัวนักเรียนเอง และครู-ผู้ปกครอง

262 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

(The Strengths and Difficulties Questionnaire; SDQ) และแบบประเมินต้นทุนชีวิต (Developmental

Assets; DA) ประเมินโดยคร
ู
ปี พ.ศ.2551 - 2552 คนในตำบลบางส่วนประสบปัญหาวา่ งงาน ต้องการสรา้ งรายไดเ้ สริมส่วนหนง่ึ ภายใน
ครอบครัว ก่อเกิดเป็นขบวนการจัดต้ังกลุ่มอาชีพ เช่น กลุ่มทำขนมกระหร่ีพ๊ัฟ กลุ่มทำขนมลูกชุบ

กลุ่มผลิตภัณฑ์ผ้าห่มสำลี กลุ่มผลิตภัณฑ์ไม้กวาดทางมะพร้าว ในปี พ.ศ.2551-2552 โครงการรักษ์ป่า สร้างคน

84 ตำบล วิถีพอเพียง ของบริษัท ปตท. สำรวจและผลิตปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) เข้ามาร่วมพัฒนาคนบ้าน

ท่ามะนาวเพื่อมุ่งสู่วิถีพอเพียงแบบยั่งยืน เกิดจุดเรียนรู้ 8 จุด คือ กลุ่มทำกะหรี่ป๊ับ กลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต
จุดเรียนรู้ผลิตภัณฑ์ครัวเรือน จุดเรียนรู้พลังงานทางเลือก (ก) เตาเผาถ่าน 200 ลิตร (ข) ไบโอดีเซล ชมรม

น
วดแผนไทย ชมรมผู้สูงอายุท่ามะนาว และศนู ย์การเรียนรู้สำหรบั เด็กและครอบครวั

โครงการ To be Number One ของทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตน์ ที่เป็นนโยบายรัฐบาลให้ทุกชุมชน

และโรงเรียนดำเนินการในปี พ.ศ.2551 ขณะเดียวกัน นโยบายจาก พม. ให้ทุกตำบลจัดตั้งสภาเด็กและเยาวชน
เชื่อมโยงการทำงานกันท้ังจังหวัด ซึ่งท้ังสองกลุ่มนี้เป็นกลุ่มท่ีได้รับการจดทะเบียนจากทางราชการ มีการรวม

ก
ลมุ่ เดก็ และเยาวชนร่วมกนั คดิ ร่วมกันทำโครงการตา่ งๆ ในตำบลท่ามะนาว

กิจกรรมหน่ึงท่ีสำคัญคือ โครงการ MCAP ท่ีให้เยาวชนได้สำรวจความเสียหายหลังจากเกิดอุทกภัยหรือ
วาตภัยในหมูบ่ า้ น ได้วางแผนการช่วยเหลอื ฟื้นฟู ผา่ นการเขยี นโครงการ โดยเด็กๆ ไดน้ ำเสนอแผนงานให้ชุมชนที่
ศาลากลางหมู่บา้ น เพ่ือขอความคิดเห็นและความช่วยเหลือในสิ่งทพ่ี วกเขาไมส่ ามารถทำได้ โครงการต่างๆ เหลา่ นี้
ไ
ด้รับงบสนบั สนุนจาก พม.

รพ.สต.ท่ามะนาว จัดทำโครงการป้องกันการต้ังครรภ์ในวัยรุ่น เพิ่มทักษะชีวิตให้วัยรุ่น และครอบครัว
(
โครงการ Teen to be good) โดยเขยี นโครงการครอบครวั อบอนุ่ ขอรบั งบประมาณจาก พม.

ปี พ.ศ.2553 ด้วยทำเลท่ีต้ังของตำบลอยู่ห่างจากตัวอำเภอชัยบาดาลเพียงแค่ไม่กี่กิโลเมตร เด็กนักเรียน
สามารถข่ีจักรยานไปเล่นเกมส์คอมพิวเตอร์ในเมืองได้ง่าย ปี พ.ศ.2553 สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่น

ร
าชนครินทร์ ไดช้ กั ชวน รพ.สต.ท่ามะนาวทำโครงการปอ้ งกันเดก็ ติดเกมสข์ ึ้น

ในปีเดียวกันนี้ มีอาสาสมัครจากประเทศสหรัฐอเมริกาเข้ามาอยู่ในตำบล ซ่ึงเขาจะต้องทำงานวิจัย

เพ่ือพัฒนาสุขภาพชีวิต 1 เรื่อง ตามงบประมาณที่ได้รับมา ซึ่งอาสาสมัครผู้นี้เป็นโรคเบาหวานต้องฉีดอินซูลิน

ทุกวันๆ ละ 1 เข็ม จึงได้ทำโครงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมผู้ป่วยเบาหวานข้ึน โดยให้ผู้ป่วยเจาะเลือดปลายนิ้ว
ตรวจระดับน้ำตาลเองท่ีบ้าน แล้วควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดด้วยการรับประทานอาหารให้ถูกต้อง มีการ

เยี่ยมบ้าน งบประมาณได้จากอาสาสมัครส่วนหนึ่ง และกองทุน สปสช. จากผลการดำเนินงานน้ีทำให้เกิดชมรม

เบาหวานขึ้นในชุมชน ซึ่งมีอาจารย์จากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เข้ามาร่วมศึกษาวิจัยด้วยในเวลาต่อมา และการ

กรณศี กึ ษา ภาคตะวันออก :
263

คัดกรองก็ยังคงดำเนินงานอยู่แม้ว่าอาสาฯ ผู้น้ีจะได้ออกจากชุมชนไป 2 ปี แล้วก็ตาม โดยถูกบรรจุเข้าเป็น


แผนปฏิบัติการของ อบต.ท่ามะนาวดว้ ย

ปี พ.ศ.2557 เน่ืองจาก อบต. มงี านดูแลผ้พู กิ ารและผู้ดอ้ ยโอกาส พรอ้ มท้ังมี อพมก. ทีผ่ า่ นการอบรมจาก
พม. เพื่อให้การดูแลผู้พิการอยู่แล้ว พยาบาลวิชาชีพของ รพ.สต. ได้เช่ือมโยงงานน้ีเข้ากับการดูแลสุขภาพด้วยอีก
งานหน่ึงในการเยี่ยมบ้านผู้พิการ การอบรมฟื้นฟู และอบรมเพ่ิมเติมเร่ืองการฟ้ืนฟูสมรรถภาพผู้พิการให้กับ
อพมก. โดยใช้งบประมาณของ สปสช. รวมท้ังการให้ข้อมูลคุณภาพชีวิตกับ อบต. เพ่ือให้การช่วยเหลือได้เต็มที่

มีการจดั ตั้งศูนย์ฟน้ื ฟสู มรรภาพคนพกิ ารโดยได้รับงบประมาณสนับสนุนจาก พม. (มีการจา้ งนักกายภาพบำบดั โดย
งบประมาณของ อบต. ในการร่วมเยี่ยมผู้พิการ) ร่วมไปพร้อมกันกับโครงการ ABC ของพัฒนาชุมชน (โครงการ
ป
ลดหน)้ี ซงึ่ เปน็ โครงการส่งเสรมิ อาชพี ให้ประชาชน

ต้นปี พ.ศ.2557 ประธานชมรมผู้สูงอายุเขียนโครงการเพื่อขอรับงบประมาณจากสำนักกองทุนสนับสนุน
การสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ในการพัฒนาอาสาสมัครช่วยเหลือดูแลผู้สูงอายุ (อพส.น้อย) โดยประธานชมรม

ผู้สูงอายุเป็นผู้เขียนโครงการเสนอขอรับการสนับสนุนไปท่ี สสส. อพส.น้อย ทำการสร้างเสริมสุขภาพโดยไป
เย่ียมเยยี นผสู้ งู อายุติดบ้านติดเตยี ง อาทิตย์ละ 1 ครงั้ รว่ มกับสมาชิกชมรมผสู้ ูงอายุ อาสาสมัครสาธารณสุข และ/
หรอื เจา้ หน้าทีส่ าธารณสุข อพส.น้อย จะไปใหก้ ารดแู ลสขุ วทิ ยาส่วนบคุ คล ทำแผล วดั ความดนั โลหิต ชว่ ยกวาด
บ้านถูบ้าน ของเยี่ยมต่าง ๆ จะได้รับการสนับสนุนจากองค์การบริหารส่วนตำบลท่ามะนาวและสำนักงานพัฒนา
สงั คมและความมัน่ คงของมนุษย์ จังหวดั ลพบุรี โดยในครง้ั แรก พยาบาลวิชาชีพ/ เจา้ หน้าท่สี าธารณสุขจะเปน็ ผูน้ ำ
ทีมไปเยี่ยมเยียน แต่ปัจจุบันเกิดเป็นระบบการเย่ียมที่วางแผนและดำเนินการเองโดยชมรมฯ ร่วมกับ อพส.น้อย
ดังจะเหน็ ได้จาก แผนภมู เิ สน้ ทางการพัฒนานวัตกรรม ตามภาพท่ี 50











264 : นวัตกรรมการสร้างเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

ภาพท่ี 50 เส้นทางการพฒั นานวัตกรรม“สุขทกุ วัย คนทา่ มะนาว”





óĚîČ ìęĊõ÷Ć óĉïĆê ĉ ĂčìÖõ÷Ć üćêõ÷Ć öĊ ĂóöÖ ×ĂÜ óö Ĕîßčößî

đĀ čêÖćø Ťè øó ÿê îćĞ đÿîĂēÙøÜÖćøïĎøèćÖćø ðøąßćßîïćÜÿüŠ îüŠćÜÜćî ó÷ćïćúđßČĂę öē÷ÜÖĆïÜćî ÿí
ÿ×č õćóÝêĉ ĒúąÝêĉ đüßÿŠĎßčößî ĕéš ×ïüîÖćøÝéĆ êÜĚĆ ÖúöčŠ ĂćßóĊ
ēÙøÜÖćø 5P CF /VNCFS
øćÜüĆúìęĊ øąéĆïðøąđìý êéĉ êćöđ÷Ċ÷ę ö ĔĀÖš ćøéĎĒú
ñóĎš Öĉ ćø ñĎšéĂš ÷ēĂÖćÿ
ēÙøÜÖćøìšĂÜĕöŠóøšĂö öĊĂćÿćÿöĆÙø ÝćÖ 64"
đ×ćš öćìćĞ ēÙøÜÖćøÿč×õćó

ñÿĎš ÜĎ Ăć÷Ûč ŠćêüĆ êć÷ÿćĞ đøÝĘ Öøöÿ×č õćóÝêĉ ßüîìĞć ýîĎ ÷ŤđéÖĘ đúÖĘ ēÙøÜÖćøøÖĆ þŤðćś ÿøšćÜÙî ēÙøÜÖćøðøĆïđðúę÷Ċ î ßöøöñÿšĎ ĎÜĂć÷čóçĆ îć Ăóÿ îšĂ÷
øć÷ ēÙøÜÖćøÿć÷ÿöĆ óîĆ íĔŤ îÙøĂïÙøüĆ êćĞ ïú üĉëóĊ ĂđóĊ÷Ü ×ĂÜ ðêì óùêÖĉ øøöđïćÿĀüćî đóęĂČ ÿøćš Üđÿøĉöÿ×č õćóñšĎÿĎÜĂć÷č
óçĆ îć *2 &2 đéĘÖ

üÿĉ Ć÷ìýĆ îîŤ ć÷Ö Ăïê đîîš êüĆ Ēìîßćüïšćîĕéšĕðđø÷Ċ îøĎš đ÷ęĊ÷öñĎÿš ÜĎ Ăć÷êč éĉ ïšćî
ÖćøóçĆ îćÙčèõćóßüĉ êĉ Ùî ìćĞ đúìĊęêĚĆÜĔÖúšĂćĞ đõĂöćÖ êĉéđê÷Ċ Ü
üëĉ ÙĊ îđöČĂÜ ĒúąđìÙēîēú÷Ċ
ßĂøïĆ ÖćøÿîïĆ ÿîîč đ×ćš öćĔîßöč ßî
ëčÜ÷ĆÜßóĊ ÝćÖüĆé ēÙøÜÖćøðĂŜ ÜÖîĆ
óøąïćìîćĞĚ óč đéĘÖêĉéđÖöÿŤ

2548 2549 2551 2552 2553 êćĞ ïúêšîĒïïðøĆïđðúĊ÷ę î 2557
óùêÖĉ øøöñšĎðü÷đïćĀüćî
đøęĉöêîš îüêĆ Öøøö ĒÖîîćĞ Ēúąüĉì÷ćÖø ÖĉÝÖøøö .$"1 đéÖĘ ĕöêŠ ĉéđÖöÿŤ Ăóÿ îĂš ÷
êÜĚĆ ßöøöñÿšĎ ÜĎ Ăć÷č ÿć÷ÿöĆ óĆîíŤÙøĂïÙøĆü
กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออก :
265 ñú Ćúó Ťí øó ÿê đðîŨ óđęĊ úĊ÷ę ÜĔÖúßš ĉé ÖćøöĊÿüŠ îøŠüö×ĂÜđéĘÖ ÙøĎ ÿõćđéÖĘ Ýéč đø÷Ċ îøĎš Ýčé ýĎî÷ôŤ ŚŪîôĎÿöøøëîąõćó
ÖĉÝÖøøöìćÜéšćîðøąđóè Ċ ĒúąñĎšðÖÙøĂÜ ĒúąÖúöčŠ ÖúčŠöìĞćÖøąÖøðęĊ ūŦï ÙîóÖĉ ćø öĊîÖĆ Öć÷õćó
üçĆ îíøøö ýćÿîć ÖćøéĒĎ ú 5P CF ÖúöŠč ĂĂöìøó÷đŤ óęČĂÖćøñúĉê
ÿ×č õćó óùêĉÖøøöđéĘÖé×Ċ îĚċ /P ñúĉêõĆèæŤÙøĆüđøĂČ î đÖéĉ ÖćøëŠć÷ìĂéÖćøđø÷Ċ î
ÙéĆ ÖøĂÜõćüąàċöđýøšć ÿć÷Ĕ÷ÙøĂïÙøĆü đ÷ćüßîöĊìÖĆ þąßüĊ ĉê óúĆÜÜćîìćÜđúČĂÖ øÝšĎ ćÖøčîŠ ĔĀâÿŠ ĎøŠ îčŠ đúÖĘ
òřÖĂćßĊó đóĉęöĒê÷Š ĆÜóïüŠćìšĂÜ đêćđñćëŠćî úĉêø ÿć÷Ĕ÷×ćš ö (FOFSBUJPO
#FTU QSBDUJDF éćš îÿč×õćóđéĘÖ ĕïēĂéđĊ àú ñĎóš Öĉ ćø ñéĎš šĂ÷ēĂÖćÿĕéøš ïĆ
øąéĆïðøąđìý ßöøöîüéĒñîĕì÷ ÖćøéĒĎ úĂ÷ŠćÜđìŠćđìĊ÷ö
ïøøÝčđðŨîĒñîĄ Ăïê ßöøöñÿšĎ ÜĎ Ăć÷čìĞćöąîćü
ÿøćš ÜĒúąóĆçîćĒÖîîĞć üìĉ ÷ćÖø ýîĎ ÷ŤÖćøđø÷Ċ îøšÿĎ ĞćĀøĆïđéĘÖ
ĒúąÙøĂïÙøĆü

กจิ กรรม/ โครงการในนวตั กรรม สุขทุกวยั คนทา่ มะนาว ที่ดำเนินงานต้ังแต่ปี พ.ศ.2548 เป็นตน้ มา และ

ยังดำเนินกจิ กรรมต่างๆ ต่อเนอื่ ง แยกตามกลุ่มวยั ดงั ตอ่ ไปนี
้
กลุม่ อายุ 0-5 ปี


1. โครงการเสริมศักยภาพพอ่ แม่ ในการดูแลบุตร โดยเน้นกิจกรรม กิน กอด เลน่ เล่า

กลุ่มอายุ 6-12 ปี

1. กิจกรรมครอบครวั สัมพนั ธ
์
2. โครงการต้นกลา้ วิถีพอเพยี ง

3. โครงการเด็กยุคใหม่ หวั ใจรกั แผน่ ดนิ

4. โครงการสง่ เสรมิ การศกึ ษาเพือ่ พฒั นาการเรียนรู้

5. โครงการเดก็ ไทย รักษส์ ิ่งแวดลอ้ ม รกั ษโ์ ลก

6. โครงการเยยี วยาจติ ใจเดก็ และครอบครวั ท่ไี ดร้ ับผลกระทบจากอทุ กภยั

7. มหกรรมไอคิว อีคิวสัญจร

8. โครงการเปิดโลกว้างทางอาชพี สูช่ มุ ชน


9. โครงการมัคคุเทศก์น้อย วถิ พี อเพียง

กลุ่มอายุ 13-25 ป
ี
1. โครงการช่วยเหลือดูแลเด็กติดเกมส์

2. โครงการเยาวชนอาสาเพ่ือพัฒนาและฟน้ื ฟูระบบจัดการชมุ ชนดา้ นภยั พิบตั ิ

3. โครงการเยาวชนไทย หัวใจพอเพยี ง

4. โครงการสร้างคณุ ภาพเด็กและเยาวชน (Teen to be good)

5. ค่ายสภาเดก็ และเยาวชนอาสาพฒั นาทอ้ งถนิ่

6. คา่ ยครอบครัวอบอนุ่ ตำบลทา่ มะนาว

7. โครงการสภาเดก็ และเยาวชนตำบลทา่ มะนาว


8. โครงการ rally ครอบครัวสัมพันธ์

กลมุ่ อายุ 25-60 ป
ี
1. กจิ กรรมแจกพนั ธุ์ไขไ่ ก่

2. โครงการรักษ์ป่า สร้างคม 84 ตำบล วิถีพอเพยี ง


3. กองทนุ สวสั ดิการชุมชน


266 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

กลุ่มผสู้ งู อาย
ุ
1. ชมรมผ้สู งู อายุ

2. การตดิ ตามเย่ยี มบา้ นผู้สูงอายตุ ดิ เตยี งของชมรมผูส้ งู อายุ

3. การสรา้ งบ้าน ทีพ่ กั อาศัยให้ผสู้ งู อายุ การค้นหาผสู้ ูงอายใุ ห้ไดร้ ับเงนิ เบ้ียยังชพี


4. โครงการผูส้ ูงวยั ใส่ใจลกู หลาน

กล่มุ ผ้ปู ว่ ยเบาหวาน

1. การตรวจคัดกรองกลุ่มเสย่ี ง


2. การเฝ้าระวังภาวะ HbA1C รว่ มกบั การปรับเปล่ียนพฤติกรรม

กลมุ่ ผ้พู ิการ และผดู้ ้อยโอกาส

1. อบรมผดู้ แู ลและผตู้ รวจสขุ ภาพคนพกิ าร

2. ศูนยฟ์ น้ื ฟูสมรรถภาพคนพกิ ารตำบลทา่ มะนาว

3. เย่ยี มผดู้ อ้ ยโอกาสกบั เจา้ หนา้ ท่ีบ้านพกั เดก็

4. โครงการลดความเหลื่อมล้ำรายได้ด้วยการขจัดความยากจนในชุมชน ภายใต้โครงการบำบัดทุกข์

บำรุงสุข แบบ ABC

ซึ่งงาน/โครงการทุกโครงการไดถ้ ูกบรรจุเข้าเป็นแผนปฏบิ ัติงานประจำปี แผนงานหลัก ขององค์การบริหาร
ส่วนตำบลทา่ มะนาว และแผนของชมุ ชน อย่างต่อเนื่องมาโดยตลอดตง้ั แต่เรมิ่ โครงการ






สว่ นท่ี 3 คุณลกั ษณะของนวตั กรรม


กับยุทธศาสตร์การสร้างเสรมิ สุขภาพ



คณุ ลักษณะของนวตั กรรม สขุ ทุกวัย คนทา่ มะนาว มีคณุ ลักษณะดงั นี
้
1. ภาพรวมนวัตกรรม เป็นโครงการท่ีบูรณาการกับงานอื่น มีจุดเริ่มต้นของโครงการเพื่อการป้องกันแก้ไข
ปญั หาความเครยี ดของผู้สงู อายุในชมุ ชน ท่ถี กู ทอดทงิ้ จากลกู หลานให้อยู่เพียงลำพัง ตอ่ มาจงึ ไดข้ ยับขยายเปน็ การ
ดูแลสุขภาพจิตของคนกลุ่มวัยอ่ืนๆ จนกลายเป็นโครงการที่บูรณาการงานดูแลสุขภาพกับงานอื่นๆ ท่ีได้รับการ
จัดสรรงบประมาณลงสู่ชุมชน เช่น งบประมาณจากกระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ ที่ใช้ใน
การดแู ล สงเคราะห์ผู้สูงอายุ ผู้พิการ ผู้ดอ้ ยโอกาส พัฒนาชุมชน กรมการศกึ ษานอกโรงเรยี น กระทรวงศกึ ษาธกิ าร
หน่วยสันติภาพอเมรกิ าประจำประเทศไทย กระทรวงการตา่ งประเทศ พลงั งานจังหวดั กระทรวงพลงั งาน ปศสุ ัตว์
อำเภอ ประมงอำเภอ เกษตรอำเภอ แรงงานจงั หวดั และวฒั นธรรมไทยสายใยชมุ ชน กระทรวงวฒั นธรรม ทำให้
เกดิ การเชอื่ มตอ่ งานและการทำงานกบั หนว่ ยงานอน่ื ๆ นอกกระทรวงสาธารณสขุ ทงั้ ในระดบั ตำบล อำเภอ จังหวัด

กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออก :
267

และระดบั ประเทศ รวมทงั้ องคก์ รเอกชน เช่น บริษัท ปตท. จำกดั (มหาชน) องคก์ าร แพลน ประเทศไทย จำกดั

บริษัททรัพยท์ พิ ย์ จำกัด

2. คุณลักษณะของนวัตกรรม งานและกิจกรรมในนวัตกรรมน้ี เป็นการเพ่ิมการเช่ือมต่อการทำงานของ
หน่วยงานอืน่ ๆ ทีม่ ีกิจกรรมการดำเนินงานในชุมชน เชน่ สำนักงานพฒั นาสงั คมและความมั่นคงของมนุษย์จงั หวัด
ศนู ยพ์ ฒั นาสงั คม พฒั นาชมุ ชน แรงงานจงั หวดั วฒั นธรรมไทยสายใยชมุ ชน เปน็ ตน้ ควบคไู่ ปกบั การพฒั นาศกั ยภาพ
ทั้งองค์ความรู้ และทักษะ แก่แกนนำภาคประชาชน ผู้นำองค์กรชุมชน และเพ่ิมการมีส่วนร่วมในการดำเนินงาน
ข
องผมู้ สี ว่ นได้ส่วนเสยี ทั้งหมด

3. ความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพ กิจกรรมการดำเนินงานในนวัตกรรม สุขทุกวัย
คนท่ามะนาว มีความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพ ตามกฎบัตรออตตาวา (Ottawa Charter)
(
สินศกั ด์ิชนม์ อุ่นพรมมี, 2556) ดงั น
ี้
3.1 การสร้างนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพ (Building Healthy Public Policy) กิจกรรมการ
ดำเนนิ งานตา่ งๆ ท่ดี ำเนินงานต่อเนือ่ งมาตั้งแต่ปี พ.ศ.2548 ทำใหเ้ กดิ ขอ้ ตกลงรว่ มกันของชุมชนในการพฒั นางาน
ด้านคณุ ภาพชวี ิตของคนท่ามะนาวท่แี กนนำและผคู้ นในชมุ ชนทีเ่ กย่ี วข้อง รวมทง้ั กลุ่มเปา้ หมายจะนัดมารวมตวั กนั
ทุกเสาร-์ อาทติ ย์ เพอื่ จัดและเข้ารว่ มกิจกรรมที่ไดร้ ว่ มกนั จดั ทำขึ้น มขี อ้ ตกลงระหว่างกล่มุ ผปู้ ่วยโรคเบาหวานทีเ่ ข้า
รว่ มกจิ กรรมในการปรบั เปลยี่ นพฤตกิ รรมการรบั ประทานอาหาร และออกกำลงั กาย มขี อ้ ตกลงระหวา่ งกลมุ่ สองวยั


ในการดแู ลสุขภาพผสู้ ูงอายุ เป็นต้น

3.2 การสร้างสิ่งแวดลอ้ มทเ่ี อ้ือตอ่ สุขภาพ (Create Supportive Environment) จากการดำเนนิ
งานกจิ กรรมรกั ษป์ า่ สรา้ งคน 84 ตำบล วถิ พี อเพยี ง คอื การอนรุ กั ษป์ า่ ชมุ ชน การทำไบโอดเี ซลเขยา่ มอื การเผาถา่ น
ดว้ ยเตาเผาถ่าน 200 ลิตร การเพาะเห็ดไว้รบั ประทานเอง และกิจกรรมของชุมชนเอง เช่น การปลูกหญ้าแฝก เพอ่ื
ป้องกันดินถล่มจากการกัดเซาะของแม่น้ำ การสืบชะตาแม่น้ำป่าสัก การใช้พลังงานแสงแดดแทนพลังงานไฟฟ้า
เหล่านลี้ ว้ นแล้วแต่เกิดประโยชนต์ ่อคนทีอ่ าศยั อยู่ในชุมชน ใหไ้ ดม้ อี าหารท่ีมคี ุณค่า ปลอดภัย อยูใ่ นส่งิ แวดล้อมท่ดี ี
แ
ละยงั เปน็ ประโยชน์ต่อภาคการเกษตรอกี ดว้ ย

3.3 การเสรมิ สรา้ งความเขม้ แข็งให้กับชมุ ชน (Strengthen Community Action) กิจกรรมเนน้
การทำงานร่วมกนั ระหวา่ งพยาบาลวชิ าชพี เจ้าหนา้ ทีส่ ขุ ภาพ รพ.สต. แกนนำชุมชน และองค์กรชมุ ชน พร้อมๆ ไป
กบั การพฒั นาศักยภาพของแกนนำชมุ ชน แล้วจึงเขา้ ไปรว่ มดำเนินกิจกรรมแก่กลุ่มเป้าหมาย และใหก้ ลุ่มเปา้ หมาย
รว่ มเป็นแกนหลกั ในการดำเนนิ กจิ กรรมเรอ่ื งอนื่ ๆ ตามความถนัดและความสนใจของแตล่ ะบุคคล การทำงานเชน่ น้ี
ทำให้เกิดการทำงานแบบแมงมุมชักใย ขยายวงกว้างของการดำเนินงานออกไปเร่ือยๆ เกิดชุมชนจัดการสุขภาพ
ตนเองได้ โดยมพี ยาบาลวชิ าชีพ รพ.สต. เปน็ ผใู้ หค้ ำปรกึ ษาชแ้ี นะ


268 : นวตั กรรมการสรา้ งเสรมิ สุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

การสร้างการเรียนรู้ให้เกิดแก่องค์กร หน่วยงานท่ีได้เข้ามามีส่วนสนับสนุนส่งเสริมให้ก้าวสู่เข็มมุ่งใน
การพฒั นาคุณภาพชวี ติ คนทกุ วัยของตำบลท่ามะนาว เกิดขึน้ อยา่ งต่อเนอ่ื ง ผ่านกระบวนการเขา้ รว่ มประชมุ อบรม
และจากเวทีการถอดบทเรียนทุกกิจกรรมที่ได้ดำเนินการในชุมชนและกิจกรรมท่ีได้ไปดำเนินงานให้กับชุมชนอ่ืนๆ
เกิดผู้นำการดำเนินงานท่ีเชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตเด็ก ครอบครัวสัมพันธ์ การส่งเสริมอาชีพ การรู้จักใช้พลังงาน
ท
างเลอื ก เป็นต้น แกนนำชุมชนท่ีเขา้ รว่ มมคี วามรู้สึกเป็นเจ้าของเรอื่ งนัน้ ๆ

การสร้างแหล่งเรียนรู้ภายในชุมชน และเปิดโอกาสให้ชุมชนอ่ืนๆ ได้เข้ามาเรียนรู้ แลกเปล่ียน
ป
ระสบการณช์ วี ติ ส่งผลกระทบตอ่ เศรษฐกิจ สงั คม และส่งิ แวดลอ้ มของชุมชน

3.4 การพฒั นาทกั ษะสว่ นบคุ คล (Develop Personal Skill) มงุ่ เนน้ ใหก้ ลมุ่ คนหลากหลายทเ่ี ปน็
แกนนำได้เข้าร่วมพัฒนาศักยภาพกับหน่วยงานท่ีมีความรู้ทางวิชาการ โดยอาจขอเข้าร่วมหรือหน่วยงานให้ส่งคน
เข้าร่วม เมื่อนำความรู้ท่ีได้มาปฏิบัติงานแล้วจะมีการถ่ายทอดไปยังแกนนำคนอ่ืนๆ เพ่ือให้ได้เข้ามาร่วมกันพัฒนา

รูปแบบ และกิจกรรมการดำเนินงานให้สอดรับกับสภาพพื้นท่ี สังคม และวัฒนธรรมท่ีกำลังเปล่ียนแปลงไป
นอกจากนี้ กลวิธีในการดำเนินกิจกรรมแต่ละกลุ่มวัยของตำบลท่ามะนาว ยังมุ่งเน้นการพัฒนาศักยภาพคนให้
สามารถพึ่งตนเองได้ ให้ตระหนักรู้และเข้าใจในความหมายเรื่องที่พวกเขาเข้าร่วมกิจกรรมอยู่ รู้จักประเมินภาวะ
ส
ขุ ภาพ จัดการและเลือกส่งิ ท่ดี ีตอ่ ชีวิตและสุขภาพ

3.5 การปรบั ระบบบรกิ ารสขุ ภาพ (Reoriented Health Service System) การปรบั การบรกิ าร
สขุ ภาพให้เพ่ือการดูแลผู้พิการท่ีบ้าน เช่น การจัดให้นักกายภาพบำบัดลงติดตามเยี่ยมผู้พิการในชุมชนอาทิตย์ละ
คร้งั การพาผูป้ ว่ ยจิตเวชเข้าไปรบั การทบทวนการรับประทานยาท่โี รงพยาบาลชุมชนกับจิตแพทย์เดือนละครัง้ การ
จัดรถรับส่งผู้ป่วยโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไปรับการรักษาท่ีโรงพยาบาลชัยบาดาลโดยใช้เงินกองทุน
สวสั ดกิ ารชุมชน






ส
่วนท่ี 4 ผลลพั ธ์และผลกระทบของนวัตกรรม


การจัดการงานและกิจกรรมของพยาบาลวิชาชีพ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลท่ามะนาว ร่วมกับ

เจ้าหน้าท่สี าธารณสุข องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และองค์กรชุมชน แกนนำภาคประชาชน ทำใหเ้ กิดผลลพั ธ์ทาง

สุขภาพ ดงั ต่อไปนี
้
1. ระดับบุคคลและครอบครัว ครอบครัวอบอุ่น มีช่องทางให้พ่อแม่ได้ใกล้ชิดลูกมากขึ้นผ่านกิจกรรม
โครงการ เด็กวัยเรียนมีพฤติกรรมดีขึ้น เช่น การไหว้พ่อแม่ก่อนและหลังกลับจากโรงเรียน ไม่ติดเกมส์ เด็กและ
เยาวชนมีความใกลช้ ิดกบั ผู้สูงอายุมากขึ้น วัยทำงานได้รับการส่งเสริมอาชีพ ผู้ป่วย ผู้พิการและผู้ดอ้ ยโอกาสได้รับ

กรณศี ึกษา ภาคตะวันออก :
269

การดูแลทัว่ ถงึ และเท่าเทยี ม ผูส้ ูงอายคุ ลายเครียด มกี จิ กรรมรอ้ งเพลง ได้รบั การเยีย่ มเยยี น และได้รับการยกย่อง
ใ
ห้ถา่ ยทอดภูมปิ ญั ญาทอ้ งถิน่

2. ระดับชุมชน พยาบาลนักพัฒนาได้เสริมสร้างความเข้มแข็งแก่องค์กร และหน่วยงานที่เข้ามามีส่วนร่วม
โดยทำให้ชุมชนเกิดความรู้สึกเป็นเจ้าของงาน ให้ได้เข้ามามีส่วนร่วมในฐานะเจ้าภาพร่วมในการดำเนินงาน โดยได้
รบั การพฒั นาศกั ยภาพ ทำใหเ้ กดิ ผลกระทบในสงั คมชมุ ชนทา่ มะนาวตงั้ แตก่ ารเรยี นรขู้ องเดก็ และเยาวชน ครอบครวั
เกิดระบบการเฝา้ ระวงั และจัดการภยั พิบตั ิ (อุทกภัย) และการฟื้นฟูสภาพชมุ ชนภายหลังเกิดภัยพิบตั ิ มกี ารเยียวยา
เด็กและครอบครัวที่ได้รับผลกระทบจากอุทกภัยท่ีเป็นโครงการท่ีถูกนำเสนอจากเยาวชนในท้องถิ่น โดยคนใน
ช
มุ ชนท่ีเปน็ ผู้ใหญ่และเยาวชน เกดิ พืน้ ทเี่ รียนรขู้ องตำบลท่ามะนาว

เกิดชุมชนจัดการสุขภาพตนเองได้ สามารถพึ่งพาตนเองด้านสุขภาพได้ ทำให้ตำบลท่ามะนาวได้รับรางวัล
เป็นที่ประจักษ์ดังน้ี รางวัลรองชนะเลิศอันดับท่ี 1 ระดับประเทศ โครงการบูรณาการงานสุขภาพจิตและจิตเวชสู่
ชมุ ชน รางวลั Best Practice ระดบั ประเทศจากสถาบนั ราชานกุ ลู ดา้ นศนู ยเ์ ดก็ เลก็ สำหรบั ครอบครวั ตำบลนา่ อยู่
ของเดก็ หมบู่ า้ นตน้ แบบปอ้ งกนั ยาเสพตดิ ของ กปปส. ตำบลตน้ แบบปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรม จดุ เรยี นรขู้ องโครงการ
ร
กั ษ์ปา่ ฯ 8 จุด

3. ระดับเครือข่ายการเรียนรู้ มีการขยายเครือข่ายการพัฒนากิจกรรมครอบครัวสัมพันธ์ไปยังตำบลอื่นๆ
เกิดการต่อยอดเรียนรู้การพัฒนากิจกรรมใหม่ มีเครือข่ายการเรียนรู้ในชุมชน เช่น กองทุนสวัสดิการชุมชน แหล่ง

เรียนรพู้ ลงั งานทางเลือก เป็นต้น

โดยมีกรอบแนวคดิ ของนวตั กรรมตามภาพท่ี 51
















270 : นวัตกรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

ภาพที่ 51 กรอบแนวคดิ นวตั กรรม“สุขทกุ วัย คนท่ามะนาว”




ĂčìÖõ÷Ć Ăïê õćÙđĊ ÙøČĂ×ćŠ ÷ #FTU 1SBDUJDF ÙøĂïÙøüĆ ÿĆöóĆîíŤ
ñšÿĎ ÜĎ Ăć÷Ûč ŠćêüĆ êć÷ êćĞ ïúîŠćĂ÷×ŠĎ ĂÜđéÖĘ
üëĉ ĊÙîđöĂČ Ü đøĉęöđךćöć ðŘ ðŘ êćĞ ïúêšîĒïïðøĆïđðú÷ęĊ îóùêÖĉ øøö
ÿÜĆ ÙöÿÜĎ Ăć÷č ĒĀúÜŠ đøĊ÷îøšĎóúĆÜÜćîìéĒìî×ĂÜ
ñšĎóÖĉ ćø ðŘ
ìčÖõćÙÿüŠ îìĞćÜćîøüŠ ö ñĎšéšĂ÷ēĂÖćÿ ðêì
ÖĆîđðŨîđîĚČĂéĊ÷ü ēøÜđøĊ÷îóúĆÜÜćîìéĒìî
ñĎšðüś ÷ ðŘ ĀöïŠĎ ćš îêšîĒïï÷ćđÿóêĉé
ÖúčŠöÙîĀîŠčö ìĞćöąîćü đïćĀüćî óĆçîćÝîđÖéĉ đðîŨ îē÷ïć÷ĒúąĒñî
üÿĉ Ć÷ìĆýî Ť ñšîĎ ćĞ ìĂš Üëęîĉ
ßöč ßîĕéšøïĆ ÖćøóĆçîć ð×Ř ċĚîĕð óçĆ îćÿ×č õćóêćĞ ïú
×÷ć÷ÖćøöÿĊ üŠ îøŠüöĕðÿŠĎÖúŠöč đéÖĘ
Ă÷ćŠ ÜêĂŠ đîęČĂÜÝćÖĀúćÖ ĒÖîîĞć ñîšĎ Ğć
Āúć÷ĀîŠü÷Üćî Ēúąđ÷ćü×î

ßčößî

กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออก :
271 ĒîüÙéĉ óĆçîćÙčèõćóßĊüêĉ ìčÖÖúčŠöĂć÷č

ìĞćÜćîĒúąĒïÜŠ ÜćîêćöëîĆé
ÿćöĆÙÙĊÙČĂóúÜĆ
ïĎøèćÖćøÜćîìÖč đøęČĂÜ
ó÷ćïćúđðîŨ êüĆ đßęČĂö
ÖćøĀćĒĀúŠÜÜïðøąöćè
ìĞćöąîćüĕöŠđÙ÷ĀúĆïĕĀú

สว่ นท่ี 5 ปัจจัยเงอื่ นไขของการพัฒนานวัตกรรม


การพัฒนานวัตกรรม สุขทุกวัย คนท่ามะนาว ของพยาบาลวิชาชีพ รพ.สต.ท่ามะนาว นั้น พบว่าบทบาท

และสมรรถนะของพยาบาลวิชาชีพนกั พฒั นาเปน็ ดงั ต่อไปน
้ี

1. บทบาทพยาบาลวิชาชพี นักพัฒนา



1.1 บทบาทด้านการวิจัย
และการจัดการความรู้ทางการพยาบาล กิจกรรมหนึ่งและเป็นกิจกรรมท่ี

สำคัญของการพัฒนานวัตกรรมนี้ คือ การจัดการความรู้ที่เกิดข้ึนหลังจากการดำเนินกิจกรรมในแต่ละโครงการ
โดยการเข้าร่วมประชุมปรึกษาหารือของแกนนำเพ่ือถอดบทเรียนการทำงานและปรับปรุงแก้ไข แล้วนำมาพัฒนา
งานคร้ังต่อไป โดยออกมาในรูปแบบกระบวนการจัดกิจกรรม ซ่ึงพยาบาลวิชาชีพเป็นแกนหลักในการพูดคุย
ป
รึกษาหารอื

นอกจากน้ี การดำเนินงานโครงการดูแลสุขภาพผู้ป่วยเบาหวาน ที่เสริมพลังอำนาจให้ผู้ป่วยประเมิน
ระดบั นำ้ ตาลในเลือดของตนเองทกุ วันรว่ มกบั การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบรโิ ภคอาหาร การออกกำลงั กาย ก็ได้
พัฒนาเปน็ งานวจิ ัยเผยแพรแ่ กส่ าธารณะเชน่ กนั



1.2 วิธีปฏิบัติการและเครื่องมือทางการพยาบาลในการสร้างผลลัพธ์และผลกระทบของการ
บริการพยาบาล กิจกรรมในการพฒั นาคุณภาพชีวิตคนท่ามาะนาวนั้นแตกตา่ งกนั ไปในแต่ละกลุม่ อายุ บนพน้ื ฐาน
ของข้อมลู การประเมินภาวะสขุ ภาพท่ีพยาบาลวิชาชีพเป็นผู้ประเมนิ อยา่ งไรก็ดบี างกจิ กรรมการประเมนิ เช่น การ
ป
ระเมนิ IQ EQ SDQ DA เดก็ วัยเรียน เปน็ ขอ้ มูลท่ไี ด้รบั การประเมนิ จากครแู ละผปู้ กครองรว่ มด้วย

กิจกรรมหลายโครงการ เช่น โครงการกิน กอด เล่น เล่า โครงการครอบครัวสัมพันธ์ การประเมิน
ความเครียดและภาวะซมึ เศรา้ ของผู้สงู อายุ การฟน้ื ฟสู ภาพผ้พู ิการ เปน็ ต้น ไดใ้ ชเ้ ครอื่ งมอื ทางการพยาบาลเขา้ มา
ป
ระเมินภาวะสขุ ภาพของกลมุ่ เปา้ หมาย

1.3 การพัฒนารูปแบบการทำงานของประชากรในกลุ่มต่างๆ พยาบาลวิชาชีพ รพ.สต. ได้จัดวาง
บทบาทหน้าท่ีของตนเองในการดำเนินกิจกรรมแต่ละกิจกรรมต่างกันไป หลายโครงการที่เป็นเรื่องท่ีชุมชน
ครอบครวั ควรได้เปน็ เจ้าของและรว่ มคิด รว่ มทำ พยาบาลจะทำหน้าท่เี ปน็ แคท่ ป่ี รึกษา และผ้คู วบคมุ กำกับใหง้ าน
ดำเนินไปได้ลุล่วง เช่น โครงการครอบครัวสัมพันธ์ โครงการครอบครัวอบอุ่น ชมรมผู้สูงอายุ โครงการสร้าง

คณุ ภาพเด็กและเยาวชน เปน็ ต้น

แต่บางกิจกรรม/ โครงการ เช่น โครงการอบรมผู้ดูแลและตรวจสุขภาพผู้พิการ การประเมินผลการตรวจ

คดั กรองโรคเบาหวาน ความดนั โลหติ สงู และใหก้ ารรกั ษาตามแนวทางการรกั ษาในขอบเขตของวชิ าชพี การพยาบาล
วชิ าชีพจะเปน็ ผู้ดำเนนิ การหลกั เนอื่ งจากต้องใช้ความรู้ทางวชิ าชีพเฉพาะทางการพยาบาล


272 : นวตั กรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

2. การนำสมรรถนะของพยาบาลไปใช้ในการสร้างเสริมสุขภาพ พยาบาลวิชาชีพ รพ.สต.ท่ามะนาวมี
ส
มรรถนะในการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพดังน้ี

2.1 ด้านคุณลักษณะส่วนบุคคลในการสร้างเสริมสุขภาพ คุณลักษณะส่วนบุคคลที่โดดเด่นของ
พยาบาลนกั พฒั นาฯ คนนคึ้ อื การพฒั นาตนเองโดยการแสวงหาความรอู้ ยา่ งตอ่ เนอื่ งในงานทที่ ำ และจะทำในอนาคต
รวมทั้งการมีทัศนคติที่ดีต่อการสร้างเสริมสุขภาพของคนในตำบลท่ามะนาว การมีความคิดไม่หยุดน่ิงกับท่ีในการ
สร้างสรรค์งานด้านการสร้างเสริมสุขภาพของคนในชุมชนตลอดเวลา ดังจะเห็นได้จากโครงการท่ีดำเนินการเพื่อ
พฒั นาคณุ ภาพชวี ติ คนทา่ มะนาวหลายโครงการเปน็ โครงการทไ่ี มไ่ ดอ้ ยใู่ นตวั ชวี้ ดั ของกระทรวงสาธารณสขุ ทกี่ ำหนด

ใหโ้ รงพยาบาลสง่ เสริมสุขภาพตำบลตอ้ งดำเนนิ การ

2.2 ด้านปฏิบัติกรรมสร้างเสริมสุขภาพ กระบวนการพัฒนานวัตกรรมฯ น้ัน พยาบาลวิชาชีพได้
ดำเนินงานตามกระบวนการพยาบาลชุมชน ที่เริ่มต้นจากการประเมินภาวะสุขภาพและพฤติกรรมของคนในชุมชน
สภาพแวดล้อมท่มี ผี ลกระทบต่อสุขภาพ และการคดั กรองโรค เพอ่ื ให้ได้ขอ้ มูลพ้ืนฐาน นำมาสกู่ ารวนิ ิจฉัย วางแผน
ดำเนนิ งานตามแผน และประเมนิ ผล โดยการใชส้ อื่ ตา่ งๆ เพอื่ ชว่ ยในการใหค้ วามรู้ ตดิ อาวธุ ทางปญั ญาแกป่ ระชาชน
ใ
นชมุ ชน

2.3 ดา้ นบริหารจัดการในการสรา้ งเสริมสุขภาพ พยาบาลนักพัฒนาฯ ทำหนา้ ทที่ ง้ั เป็นผู้นำ วางแผน
และกำหนดความสำเรจ็ ของงานรว่ มกบั ผนู้ ำองคก์ รชมุ ชน และแกนนำภาคประชาชน รวมถงึ การเปน็ ผปู้ ระสานงาน
แ
ละทำงานร่วมกบั ผู้อนื่ ในการดำเนนิ งานสร้างเสริมสขุ ภาพ

2.4 ด้านการพัฒนาภาคีเครือข่าย กระบวนการพัฒนานวัตกรรมฯ ทำให้เกิดเครือข่ายในการทำงาน
สร้างเสริมสุขภาพท่ีสามารถดำเนินการได้ด้วยตนเอง ซึ่งพยาบาลจะเป็นผู้เสริมแรง เสริมพลังอำนาจให้กับกลุ่ม

แกนนำ และกลมุ่ เปา้ หมายท่ีมาเขา้ รว่ มโครงการ ใหส้ ามารถเลอื กและจัดการสุขภาพตนเองได้

การดำเนินงานนวัตกรรมของ รพ.สต. ท่ามะนาวนั้น มีองค์กรภายนอกชุมชนท้ังภาครัฐ และเอกชน
ใหก้ ารสนบั สนนุ ชว่ ยเหลอื ทงั้ ทางวชิ าการ และงบประมาณสนบั สนนุ การดำเนนิ งาน ทงั้ น้ี เกดิ จากการเจรจาตอ่ รอง
และชักชวนเข้ามาเป็นเครือข่ายการทำงานของพยาบาลวิชาชีพ รวมท้ังการแสดงให้เห็นผลงานเป็นที่ประจักษ์แก่

หน่วยงานนั้น

2.5 ด้านการวิจัยและการจัดการความรู้ มีการพัฒนางานวิจัยร่วมกับสถานศึกษาเรื่องคุณภาพชีวิต
ของผู้ป่วยเบาหวาน และงานวิจัย การศึกษาวิธีการพัฒนาครัวเรือนเพ่ือการพึ่งพาตนเอง แต่ยังไม่เห็นภาพชัดเจน
ของการนำผลการวจิ ยั มาใชใ้ นการพัฒนางานอย่างต่อเน่อื ง




กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออก :
273

สรปุ


จากการวเิ คราะหง์ านและกจิ กรรมการดำเนนิ งานของนวตั กรรม สขุ ทกุ วยั คนทา่ มะนาว ของพยาบาลวชิ าชพี
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลท่ามะนาว อ.ชัยบาดาล จ.ลพบุรี น้ัน พบว่า พยาบาลวิชาชีพท่ีเป็นนักพัฒนา
นวัตกรรมฯ เปน็ ฟนั เฟอื งหลักสำคญั ในการเขยือ้ นงานและกิจกรรมต่าง ๆ ในตำบลทา่ มะนาว ตงั้ แต่การสร้างความ
แข็งแกร่งให้กับภาคประชาชน และแกนนำชุมชน การเช่ือมประสานการทำงานของผู้เกี่ยวข้อง การจัดการความรู้
ทำใหก้ ารดำเนนิ งานมกี ารพัฒนาตอ่ ยอดขยายไปสเู่ ครือข่ายชมุ ชนอื่น







เอกสารอ้างอิง


คลงั ความรชู้ มุ ชน ชมุ ชนตน้ แบบ ตำบลท่ามะนาว อำเภอชัยบาดาล จงั หวัดลพบุรี. วันท่สี บื คน้ ขอ้ มูล 2 สิงหาคม
2557 เขา้ ถงึ ไดจ้ ากhttp://kaewpanya.cttc.rmutl.ac.th/2553/?p=9647


บริษัท ปตท.จำกัด (มหาชน). (2552). เอกสารเผยแพร่ “โครงการการรักษ์ป่า สร้างคน 84 ตำบล วิถีพอเพียง
ตำบลท่ามะนาว อำเภอชัยบาดาล จงั หวัดลพบุรี”. กรงุ เทพฯ : บริษทั ปตท.จำกัด (มหาชน).


โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลท่ามะนาว. (2557). เอกสารประกอบการบรรยาย “การบูรณาการ ด้านการ
พฒั นาคณุ ภาพชีวติ ตำบลท่ามะนาว อำเภอชัยบาดาล จังหวดั ลพบรุ ี”. ลพบรุ :ี โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ
ตำบลทา่ มะนาว.


สินศักด์ิชนม์ อุ่นพรมมี. (2556). พัฒนาการสำคัญของการสร้างเสริมสุขภาพ. นนทบุรี : โครงการสวัสดิการวิชา
การ สถาบนั พระบรมราชชนก กระทรวงสาธารณสุข.





274 : นวัตกรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

กรณีศกึ ษา
การพฒั นารปู แบบการมสี ่วนรว่ มของชุมชนในการดูแล

นวตั กรรมที่ 20
ผู้พิการ: พิการไมท่ ้อ


ศูนย์แพทย์ชมุ ชน โรงพยาบาลบ้านบึง อ.บา้ นบึง จ.ชลบุรี



บริบทและสภาพปัญหาของพื้นท่ี


ชุมชนบ้านบึงเป็นชุมชนกึ่งเมืองก่ึงชนบทที่ตั้งอยู่ในจังหวัดชลบุรี พื้นที่ของอำเภอบ้านบึงมีลักษณะเป็น
ท่ีราบสูงสลับเนินเขา มีผลให้ประชาชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม แต่ในปัจจุบันลักษณะของชุมชนมี
การเปลี่ยนแปลงเป็นชุมชนเมืองมากขึ้น จึงมีการอพยพถิ่นฐานเข้ามาทำงานในชุมชนมากขึ้น โดยเฉพาะในเขต
เทศบาลเมืองบ้านบึง ประชากรส่วนใหญ่ของชุมชนเป็นวัยทำงานท่ีประกอบอาชีพรับจ้างในโรงงานอุตสาหกรรม
และยังพบว่ามีจำนวนของผู้ท่ีมีความบกพร่องทางร่างกายมากขึ้น ซ่ึงเป็นผลจากอุบัติเหตุ ภาวะโรคเรื้อรัง และ
ความเสอื่ มของรา่ งกายตามวยั และจากรายงานของศนู ยแ์ พทยช์ มุ ชนตำบลบา้ นบงึ (2557) พบวา่ มจี ำนวนผพู้ กิ าร
เพ่ิมเป็น 359 ราย โดยคดิ เป็นรอ้ ยละ 1.2 ของจำนวนประชากรทั้งหมด ประกอบดว้ ยผพู้ กิ ารดา้ นการเคลอ่ื นไหว
จำนวน 187 ราย ดา้ นสติปัญญา จำนวน 72 ราย ดา้ นการได้ยนิ จำนวน 45 ราย พิการด้านการมองเห็น จำนวน
34 ราย ดา้ นจติ ใจและพฤตกิ รรม จำนวน 15 ราย และออทสิ ตกิ จำนวน 6 ราย ซึง่ ผ้พู กิ ารและครอบครัวสว่ นใหญ่
ไม่ได้รับการพัฒนาศักยภาพในการดูแลตนเอง บางรายไม่ได้รับการดูแลที่ดีพอ และบางรายถูกทอดท้ิงให้อยู่บ้าน
ตามลำพัง ส่งผลเกิดภาวะแทรกซ้อนและความรู้สึกด้อยคุณค่าในตัวเอง ดังนั้น ครอบครัว ชุมชน ภาคีเครือข่าย
และหน่วยงานภาครัฐจำเป็นต้องมีส่วนร่วมในการดูแลผู้พิการ เพ่ือให้ผู้พิการและครอบครัวสามารถเผชิญกับ
ปญั หาไดอ้ ยา่ งเหมาะสมและมคี ณุ ภาพชวี ติ ที่ดี






1. องค์ประกอบของนวัตกรรมทางการพยาบาล


ในการสรา้ งเสริมสขุ ภาพ


ระบบการดูแลผู้พิการของโรงพยาบาลบ้านบึงเป็นการพัฒนานวัตกรรมในระดับปฐมภูมิ ซ่ึงดำเนินการโดย
พยาบาลสงั กดั ศนู ยแ์ พทยช์ มุ ชนตำบลบา้ นบงึ ทมี สหสาขาวชิ าชพี จากโรงพยาบาลบา้ นบงึ และแกนนำชมุ ชนในเขต
ตำบลบ้านบงึ จังหวดั ชลบรุ ี โดยโครงการมงุ่ เน้นการเสริมสรา้ งความเข้มแขง็ ให้แกช่ มุ ชน เพื่อการดแู ลผู้พกิ ารแบบ
ย่ังยืน โดยสามารถสรุปองค์ประกอบของนวัตกรรมทางการพยาบาลได้ ดังนี้ (ดังแผนภาพที่ 52 กรอบแนวคิด


องคป์ ระกอบนวตั กรรม “การมสี ว่ นร่วมของชุมชนในการดแู ลผพู้ กิ าร”)


กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออก :
275

1. ศกั ยภาพของพยาบาลและทีมงาน

พยาบาลที่พัฒนานวัตกรรมมีบทบาทสำคัญในการสร้างเสริมความเข้มแข็งของชุมชน โดยการส่งเสริม
ความสามารถของแกนนำชมุ ชน เปน็ ตวั กลางในการประสานความรว่ มมอื กบั ทมี งานตา่ งๆ ในการดำเนนิ งาน ปกปอ้ ง
สิทธิที่พึงได้ในการเข้าถึงบริการทางสุขภาพและสังคมให้กับผู้พิการ ประสานความร่วมมือระหว่างหุ้นส่วนต่างๆ
และสรา้ งเสริมพลังอำนาจของชมุ ชนโดยการพัฒนาศักยภาพของผู้พิการ ครอบครัว และแกนนำชมุ ชน จนเกดิ การ
รวมกลุ่มกันของผู้พิการและกลุ่มผู้ดำเนินโครงการดูแลผู้พิการในชุมชน ภายใต้ความร่วมมือจากทีมสุขภาพจาก
ศูนย์แพทย์ชุมชนบ้านบึงและทีมสหวิชาชีพจากโรงพยาบาลบ้านบึง การสนับสนุนให้เกิดนโยบายดีต่อสุขภาพ
ประชาชนจากผู้บริหารในระดับอำเภอ เทศบาล และโรงพยาบาลทีม่ ีวิสยั ทัศนท์ ีก่ ว้างไกล ม่งุ ม่ันในการทำงาน และ
บริหารงานแบบบูรณาการจากทุกภาคส่วนท่ีสามารถเข้าถึงได้ง่ายจากผู้ปฏิบัติงาน และความร่วมมือจากองค์กร
ภาครัฐ เช่น สำนักงานพัฒนาสังคมจังหวัด เทศบาล และองค์การบริหารส่วนจังหวัด และความร่วมือจากภาค
ป
ระชาชน เช่น อสม. ผู้นำชมุ ชน จิตอาสา กลุ่มพฒั นาสตรี และศนู ย์พกิ ารมหาไถ่

2. งบประมาณและแหล่งสนับสนุน

โครงการการดูแลผู้พิการในชุมชนมีศักภาพของทุนที่สนับสนุนการบริหารจัดการ โดยได้รับงบประมาณใน
การดำเนินงานจากภาครัฐ เช่น เทศบาลเมืองบ้านบงึ และกองทนุ หลักประกนั สุขภาพ และ และมีแหล่งสนับสนนุ
ในการดำเนินงานจากภาคประชาชน เช่น กองทุนเมตตาธรรม กลมุ่ พฒั นาสตรี จติ อาสา และศนู ย์พิการมหาไถ่ ใน
การระดมเงินจากสมาชิกกลุ่มและบุคคลภายนอก หรือการให้ความช่วยเหลือด้านความรู้และการสนับสนุน
อ
ุปกรณต์ ่างๆ ในการจดั ทำกิจกรรมของโครงการ

3. กระบวนการในการดำเนินงานและบรหิ ารจัดการ

กระบวนการดำเนินงานและบริหารจัดการโครงการการดูแลผู้พิการในชุมชนนี้ อาศัยการมีส่วนร่วมของ
กลมุ่ ตา่ งๆ ในการดำเนนิ งานทงั้ จากภาครฐั และภาคประชาชน เพอื่ เสรมิ สรา้ งความเขม้ แขง็ ของชมุ ชน ซงึ่ มแี นวทางใน
ก
ารดำเนนิ งานและบรหิ ารจดั การโครงการ ดงั น
้ี
3.1 การเพิ่มศกั ยภาพของครอบครัวและแกนนำชุมชนในการดแู ลผูพ้ ิการ

โครงการการดูแลผู้พิการนี้ไดม้ ีการเพม่ิ ศกั ยภาพของครอบครัวและแกนนำชุมชนในการดแู ลผพู้ กิ าร โดย
มีการสนับสนุนด้านวิชาการและพัฒนาทักษะในการดูแลผู้พิการจากทีมสุขภาพและเครือข่ายภาคประชาชน เช่น
ศูนย์พิการมหาไถ่ นอกจากน้ี ยังมีการเพ่ิมศักยภาพของผู้พิการในการดูแลตนเอง และดูแลกันในกลุ่มผู้พิการ

รวมทั้งการประกอบอาชีพเพื่อเพิ่มรายได้ให้กับครอบครัวตามความสามารถของผู้พิการ เช่น จัดต้ังชมรมผู้พิการ
จ
ดั ทำดอกไมจ้ นั ทนข์ องผ้พู กิ ารและครอบครวั ง

3.2 การส่งเสรมิ การมสี ว่ นรว่ มของชุมชนในการดูแลผ้พู ิการ

การสง่ เสรมิ การมสี ว่ นรว่ มของชมุ ชนในการดแู ลผพู้ กิ ารเปน็ กระบวนการทสี่ ำคญั ในการพฒั นาความเขม้ แขง็
ของเครือข่ายชุมชน ซึ่งโครงการน้ีได้มีการดำเนินการเพื่อส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนในการดูแลผู้พิการโดย

276 : นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

ชมุ ชนมสี ่วนร่วมในการบรหิ ารจัดการโครงการ ซึ่งมีการสรา้ งความสมั พนั ธ์ท้ังในแนวราบและแนวดิ่ง ความสมั พันธ์

ในแนวราบเป็นการสร้างการมีส่วนร่วมของครอบครัวและแกนนำชุมชนในฐานะหุ้นส่วน ได้แก่ ผู้นำชุมชน อสม.

ประธานและผแู้ ทนจากชมรมผพู้ ิการ เป็นต้น โดยครอบครัวจะเข้ามามบี ทบาทในการดแู ลและฟื้นฟูสมรรถนะของ

ผกู้ าร สว่ นแกนนำชมุ ชนจะเขา้ มามสี ว่ นรว่ มเรม่ิ จากการสำรวจและการวเิ คราะหป์ ญั หาและความตอ้ งการของผพู้ ิการ

และครอบครัว วางแผนการทำงาน และดำเนินงานการดูแลผู้พิการในชุมชน เช่น การเยี่ยมผู้พิการและครอบครัว

การจัดโครงการพัฒนาส่ิงแวดล้อมในโรงพยาบาลและในชุมชนที่เอ้ือต่อการทำกิจกรรมต่างๆ และการจัดกิจกรรม

สำหรบั ผู้พิการ นอกจากน้ียงั มีองค์กรภาครัฐ ได้แก่ ทมี สหสาขาวิชาชพี สำนักงานพัฒนาสังคม และภาคสี นบั สนนุ


แไดน้แวกด่ง่ิ กเปลน็ุ่มกพาฒั รสนราา้สงตกราีรจมิตสี อว่ านสราว่ มแขลอะงศผูน
บู้ ยรพ์หิ ิการาขรอมงหอาำไเถภ่ อเขโ้ารมงาพมยสี าว่บนารลว่ แมลในะเกทาศรบดาำลเนไนิ ดงแ้ ากน่ สำหรบั ความสมั พันธ์ใน
นายอำเภอ ผอู้ ำนวยการ

โรงพยาบาล และนายกเทศมนตรีของเทศบาลเมืองบ้านบึง เป็นต้น โดยมีส่วนร่วมในการรับรู้ปัญหาและความ

ต้องการของผู้พิการและครอบครัว วางแผน และดำเนินการเชิงนโยบายในการดูแลผู้พิการในชุมชน เช่น การฝึก

อบรมในการทำดอกไมจ้ นั ทน์ เพ่อื เพมิ่ รายไดใ้ ห้กับผพู้ กิ ารและครอบครัว โครงการอบรมคอมพิวเตอร์และอนิ เตอร์

เน็ตสำหรับคนพิการ เพื่อพัฒนาศักยภาพด้านการศึกษาและการประกอบอาชีพของผู้พิการ โครงการกายอุปกรณ์

สำหรับผู้พิการยืมใช้แบบหมุนเวียน เพ่ือฟ้ืนฟูสมรรถภาพทางร่างกาย การจัดสิ่งอำนวยความสะดวกให้แก่ผู้พิการ

ได้แก่ การสร้างทางลาดพร้อมราวจับ ที่จอดรถสำหรับผู้พิการ ห้องน้ำสำหรับผู้พิการ และช่องทางด่วนพิเศษใน

ก
ารมารับบริการทโ่ี รงพยาบาลสำหรบั ผพู้ ิการ เปน็ ตน้


3.3 การจัดการความร้แู ละขยายเครือขา่ ยการเรยี นรูเ้ ก่ยี วกบั ระบบการดูแลผู้พิการ


โครงการการดูแลผู้พิการนี้ได้มีการจัดการความรู้และขยายเครือข่ายการเรียนรู้ โดยการประชาสัมพันธ์

ผลงาน เพ่ือชักจูงกลุ่มคนอ่ืนๆ ให้เข้ามามีส่วนร่วมในการดำเนินโครงการมากข้ึน มีการขยายพื้นท่ีในการดูแล


ผู้พิการออกไปนอกเขตเทศบาล และมีการสร้างพันธมิตรโดยการส่งเสริมสนับสนุนให้มีการแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าว

สาร ความรู้ อุปกรณ์ เคร่ืองมือ และความร่วมมือระหว่างกลุ่มพยาบาลและทีมสุขภาพ องค์กรพัฒนาทั้งภาครัฐ

และเอกชน เช่น สำนักงานพัฒนาสังคม เทศบาล องค์กรบริหารส่วนตำบล และศูนย์พิการมหาไถ่ เป็นต้น และ

กลุ่มประชาชน ดังจะเห็นได้จากการความร่วมมือในการอบรมเพ่ือเพิ่มศักยภาพของผู้พิการ ครอบครัว และแกน

นำชุมชนจากศูนย์พิการมหาไถ่ การจัดกิจกรรมให้แกนนำชุมชนได้มีโอกาสแลกเปล่ียนความคิดและถ่ายทอดการ

ดำเนินงานและกิจกรรมของชุมชนอย่างสม่ำเสมอในการประชุมประจำเดือนและในเวทีชุมชน เพื่อร่วมกันแก้

ปัญหาและพัฒนางานให้มีประสิทธิภาพมากข้ึน นอกจากน้ี ยังเป็นการเป็นแหล่งศึกษาดูงานจากองค์กรภาครัฐ

และเอกชน และมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในเวทีระดับพ้ืนที่และระดับชาติ มีผลให้การดำเนินงานของโครงการมี

ความก้าวหน้า มีการรวมกลมุ่ บุคคลทส่ี นใจทำงานเกยี่ วกับการดแู ลผพู้ ิการ เพอื่ ลดการทำงานและการใช้ทรัพยากร

ที่ซ้ําซอ้ น และทำให้กลมุ่ ผพู้ ิการ ครอบครวั และทมี งานมขี วญั กำลังใจ และมีแรงจูงใจในการดำเนนิ โครงการตอ่ ไป





กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออก :
277

ภาพท่ี 52 กรอบแนวคิดองค์ประกอบนวัตกรรม “การมสี ่วนร่วมของชมุ ชนในการดแู ลผู้พกิ าร”




ñóĎš Öĉ ćøĕöŠĕéøš ïĆ ÖćøéĎĒúìĊđę Āöćąÿö
ĕöŠöĊóçĆ îćýĆÖ÷õćó×ĂÜñšĎóĉÖćø ÙøĂïÙøüĆ ĒúąĒÖîîĞć

ĕööŠ đĊ ÙøĂ×ćŠ ÷ĔîÖćøéĎĒúñóĎš Öĉ ćø

ìöĊ ÿĀÿć×ćüßĉ ćßóĊ đÙøČĂ×ćŠ ÷ìĊęđךöĒ×ÜĘ ĒÖîîĞćßöč ßî
ó÷ćïćú ĔîÖćøéĒĎ úÿč×õćó×ĂÜßöč ßî ñšĎîĞćßčößî
Ēóì÷Ť Ăÿö
đõÿĆßÖø üĉđÙøćąĀðŤ âŦ ĀćĒúą ÿöćßÖĉ ×ĂÜßöøöñĎšóÖĉ ćø
îÖĆ Öć÷õćóïćĞ ïéĆ üćÜĒñîÖćøéćĞ đîĉîÜćî Ýêĉ Ăćÿć

×÷ć÷đÙøČĂ׊ć÷ ÖøąïüîÖćø óçĆ îćÿöøøëîą
ÖćøéĒĎ úñšĎóÖĉ ćø đÿøĉöÿøćš Ü ßĂÜñšĎóÖĉ ćøĔî
Ùüćöđ×öš Ē×ÜĘ ÖćøéĒĎ úêîđĂÜ
Ĕîßčößî ĔĀĒš Öߊ čößî óĆçîćýÖĆ ÷õćó
ÿøšćÜđÙøĂČ ×Šć÷ÖćøéĎĒú ×ĂÜÙøĂïÙøüĆ
ñšĎóĉÖćøēé÷ìĊöÿĀÿć×ć ĔîÖćøéĎĒúñĎóš ĉÖćø
üĉßćßĊó ĒÖîîćĞ ðøąßćßî
ĒÖîîćĞ ñóšĎ Öĉ ćø ĂÜÙŤÖø ĂÜÙŤÖøõćÙđĂÖßî
ýĎî÷ŤóĉÖćøöĀćĕëŠ
õćÙøåĆ ĒúąđĂÖßî ÖúčŠöÿêøĊ
ĂÜÙÖŤ øõćÙđĂÖßîĂęîČ ė
óĆçîćýÖĆ ÷õćó
×ĂÜĒÖîîĞćßöč ßî
ĔîÖćøéĎĒúñóšĎ Öĉ ćø

ĂÜÙŤÖøõćÙøåĆ Ùèč õćóßüĊ êĉ ×ĂÜñšĎóÖĉ ćø
đìýïćú ĒúąÙøĂïÙøĆü
ÿĞćîÖĆ ÜćîóçĆ îćÿÜĆ Ùö
ĂÜÙŤÖøõćÙøåĆ ĂČîę ė

ßöč ßîđ×öš Ē×ĘÜ

278 : นวตั กรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใต้บทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

2. กระบวนการพัฒนานวัตกรรม


และการจดั การเพ่อื ใชแ้ ละพัฒนา


โครงการน้ีได้มีกระบวนการพัฒนารูปแบบการมีส่วนร่วมของชุมชนในการดูแลผู้พิการอย่างต่อเน่ือง โดย
อ
าศยั การมสี ว่ นรว่ มจากครอบครวั แกนนำชมุ ชน แกนนำผพู้ กิ าร องคก์ รภาครฐั และเอกชน ซง่ึ สามารถสรุป ดังนี้

1. ระยะเร่ิมตน้ โครงการ

โครงการการดแู ลผพู้ ิการเรม่ิ ดำเนินการในปี พ.ศ.2552 เน่ืองจากในการดำเนินงานในชุมชน พบวา่ ผพู้ ิการ
ไมไ่ ด้รบั การดูแลทเ่ี หมาะสม ไม่มกี ารพัฒนาศกั ยภาพของผพู้ ิการ ครอบครวั และแกนนำ และไม่มเี ครอื ข่ายในการ
ดูแลผู้พิการ จึงจัดโครงการการจ๊ิกซอว์ต่อเติมผู้พิการโดยครอบครัวและชุมชนเป็นฐาน โดยมีพยาบาลและแกนนำ
ชุมชนร่วมกันดำเนินโครงการด้วยการจัดอบรมเชิงปฏิบัติการ เพื่อฝึกทักษะในการดูแลผู้พิการและมีการจัดเวที
เสวนาเครอื ขา่ ยผดู้ แู ลผพู้ กิ าร โดยมนี ายอำเภอและผอู้ ำนวยการโรงพยาบาลเปน็ ทป่ี รกึ ษาโครงการ ทำใหม้ กี ารพฒั นา
ศักยภาพของครอบครัวและแกนนำชุมชนในการดูแลผู้พิการ และมีการสร้างเครือข่ายผู้ดูแลผู้พิการอำเภอบ้านบึง
โดยมีการจัดตั้งชมรมผู้พิการของอำเภอบ้านบึงข้ึน และในขณะเดียวกันได้มีการจัดโครงการเครื่องบำบัดกายภาพ
แขนผปู้ ว่ ยทจี่ ดั ทำขน้ึ โดยพยาบาล และมผี อู้ ำนวยการโรงพยาบาลและผเู้ ชยี่ วชาญดา้ นงานชา่ งเปน็ ทปี่ รกึ ษาโครงการ
ซ
งึ่ มีการคดิ ประดิษฐ์เครื่องบำบัดกายภาพแขนทสี่ ามารถนำไปใช้ไดจ้ รงิ ในฟน้ื ฟสู มรรถภาพของผู้พกิ าร

2. ระยะพฒั นาโครงการ

การดำเนินงานเพื่อพัฒนาโครงการจะอยู่ในช่วงในปี พ.ศ.2553-2555 โดยมีจุดมุงหมายหลักเพ่ือให้ผู้พิการ
ครอบครัว และแกนนำมีความรู้และทักษะในการดูแล ฟื้นฟู และพัฒนาผู้พิการอย่างเหมาะสมกับสภาพความ
พิการ มีการจัดระบบบริการผู้พิการในชุมชน และสร้างเครือข่ายการดูแลผู้พิการในชุมชน โดยมีการจัดโครงการ
เกี่ยวกับผู้พิการในแต่ละปี เช่น โครงการพัฒนาศักยภาพเครือข่ายผู้ดูแลคนพิการ โครงการส่งเสริมฟื้นฟูผู้พิการ
และทพุ พลภาพ โครงการฟืน้ ฟูสมรรถภาพและป้องกันภาวะแทรกซ้อนของผพู้ กิ ารทางกาย และโครงการไรร้ อยตอ่
เพอ่ื การดแู ลผพู้ กิ าร เปน็ ตน้ ซงึ่ เปน็ การเพม่ิ ศกั ยภาพของผพู้ กิ ารและครอบครวั ในการดแู ลตนเอง เพมิ่ การมสี ว่ นรว่ ม
ในการดูแลผพู้ กิ ารจากทีมสหสาขาวชิ าชพี แกนนำชุมชน และแกนนำผพู้ ิการ และมเี ครือข่ายผ้พู กิ ารและเครือข่าย

อาสาสมคั รในการดูแลผ้พู กิ ารในชมุ ชน

3. ระยะสรุปบทเรียนและขยายเครือข่ายโครงการ

การสรุปบทเรียนและขยายเครือข่ายโครงการจะอยู่ในช่วงในปี พ.ศ.2556-2557 โดยจัดกลุ่ม self-health
group และจัดเวทีให้กลุ่มได้มีการแลกเปล่ียนเรียนรู้ ในโครงการเกี่ยวกับผู้พิการในแต่ละปี เช่น โครงการติดตาม
ดูแลผพู้ กิ าร และโครงการคนพิการยคุ ใหมใ่ สใ่ จดแู ล โดยมจี ดุ มุ่งหมายหลกั เพื่อสรา้ งความเข้มแขง็ ในระบบการดแู ล
ผพู้ กิ ารในชมุ ชนและขยายเครอื ขา่ ยในการดแู ลผพู้ กิ ารในชมุ ชน เปน็ ผลใหผ้ พู้ กิ ารและครอบครวั มคี ณุ ภาพชวี ติ ทด่ี ขี ้ึน
มีการขยายเครือข่ายในการดูแลผู้พิการในชุมชน และได้รูปแบบการดูแลผู้พิการในชุมชนท่ีต่อเนื่องย่ังยืน

ดงั เสันทางการพัฒนานวัตกรรมฯ ภาพท่ี 53


กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออก :
279

280 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล
ภาพท่ี 53 เสน้ ทางการพัฒนานวตั กรรมการมีสว่ นรว่ มของชุมชนในการดแู ลผูพ้ ิการ


ÙüćöđðîŨ öć ñéĎš ĎĒúĒúąĒÖîîĞćßöč ßî÷ÜĆ öýĊ ÖĆ ÷õćóĕöŠ ñĎšóÖĉ ćøìćÜÖć÷ÝĞćîüîöćÖ÷ĆÜĕöŠĕéøš ïĆ ñšĎóÖĉ ćøĒúąÙøĂïÙøĆü ÿøčðïìđøĊ÷î
ñšĎóĉÖćøĕöŠĕéšøĆïÖćøéĒĎ úìęđĊ Āöćąÿö đóĊ÷ÜóĂĔîÖćøéĎĒúñĎóš Öĉ ćø ÖćøóçĆ îćýÖĆ ÷õćóĔîÖćøéĒĎ úêîđĂÜ
ĕöŠöĊÖćøóĆçîćýĆÖ÷õćó×ĂÜñšóĉÖćø

ēÙøÜÖćøÝĉěÖàĂüŤêĂŠ đêöĉ ēÙøÜÖćøđÙøęČĂÜ ēÙøÜÖćøóçĆ îćýĆÖ÷õćó ēÙøÜÖćøÿÜŠ đÿøöĉ ôŪŚîôĎ ēÙøÜÖćøôîŚŪ ôĎ ēÙøÜÖćø ēÙøÜÖćøêéĉ êćö ēÙøÜÖćøÙîóĉÖćø
ñóšĎ Öĉ ćøēé÷ÙøĂïÙøĆü ïćĞ ïéĆ Öć÷õćó đÙøČĂ×ćŠ ÷ñšĎéĒĎ úÙîóÖĉ ćø ÿöøøëõćóĒúąðĂŜ ÜÖĆî ĕøøš Ă÷êŠĂđóęČĂ éĎĒúñóšĎ ĉÖćø ÷Ùč ĔĀöĔŠ ÿĔŠ ÝéĎĒú
Ēúąßöč ßîđðŨîåćî Ē×îñðĎš üś ÷ õćüąĒìøÖàĂš î×ĂÜ ÖćøéĞćđîĉîÜćî
×÷ć÷đÙøĂČ ×Šć÷ĒÖîîĞćĔî
ìĊöÜćî ó÷ćïćú ìöĊ Üćî ìöĊ Üćî ìĊöÜćî ÖćøéĎĒúñšĎóĉÖćøĔîßčößî
ó÷ćïćú ó÷ćïćú ìĊöÿĀÿć×ćüĉßćßĊó ìĊöÿĀÿć×ćüĉßćßóĊ ĒÖîîćĞ ßöč ßî ÝéĆ đüìĊĒúÖđðú÷ęĊ îđøĊ÷îøĎš

ìęðĊ øċÖþć ìĊęðøÖċ þć ĀîŠü÷Üćî ĀîüŠ ÷ÜćîìęĊ ĀîüŠ ÷ÜćîìðĊę øąÿćîÜćî
îć÷ĂćĞ đõĂ Ēóì÷Ť ðøąÿćîÜćî ðøąÿćîÜćî ĂÜÙŤÖøõćÙøĆåĒúąđĂÖßîìđĊę Öę÷Ċ ü×Ăš Ü
ÖćøéĞćđîîĉ Üćî ĂÜÙŤÖøõćÙøĆåĒúą
ĂïøöđßÜĉ ðäïĉ êĆ ĉ
Öćø ÖćøéĞćđîîĉ Üćî ÖćøéćĞ đîĉîÜćî ÖćøéĞćđîîĉ Üćî ÖćøéćĞ đîîĉ Üćî ÖćøéćĞ đîĉîÜćî ÖćøéćĞ đîĉîÜćî
òÖř ìÖĆ þą ìéúĂÜĔßšÖïĆ ÙšîĀćÙüćöêĂš ÜÖćø êĉéêćöđ÷ęĊ÷öïšćîñĎšóÖĉ ćø Ùîš ĀćðŦâĀć òřÖìÖĆ þąĔĀšñšóĎ ĉÖćø êéĉ êćöđ÷Ċę÷öïćš î
ÖúŠöč êĆüĂ÷ŠćÜ ĒúąðâŦ Āć ÿøćš ÜìĊöñéšĎ ĒĎ ú ÿ×č õćó ߊü÷đĀúČĂêüĆ đĂÜĕéš ÝĆéÖúŠöč 4FMG
ÙĆéÖøĂÜēøÙĒúą òřÖìÖĆ þąÖćøéĎĒú IFBMUI HSPVQ
õćüąĒìøÖàšĂî ñšóÖĉ ćø
ĂïøöđßĉÜðäĉïĆêĉÖćø

2552 2553 2554 2555 2556 2557

óĆçîćýĆÖ÷õćó ÿøšćÜîüĆêÖøøö đóöęĉ ýĆÖ÷õćó×ĂÜ đóöęĉ ÖćøöĊÿüŠ îøŠüöĔîÖćø đóęöĉ ýÖĆ ÷õćó×ĂÜñšĎóÖĉ ćøĒúą ÿøšćÜĂćßóĊ đóĉęöøć÷ĕéš ñšĎóĉÖćøĒúąÙøĂïÙøüĆ öĊ
×ĂÜñšĎéĒĎ úĒúąĒÖî ÖćøôŪîŚ ôĎ ĒÖîîĞćßöč ßîĒúą éĎĒúñĎš ÙøĂïÙøĆüĔîÖćøéĎĒúêîđĂÜ ĔĀÖš ĆïñóĎš ĉÖćøĒúąÙøĂïÙøüĆ ÙčèõćóßüĊ êĉ ìĊéę Ċ
îćĞ ßöč ßîĔîÖćø ÿöøøëõćóñšóĎ Öĉ ćø ĒÖîîćĞ ñšĎóĉÖćøĔî óÖĉ ćøĔîßčößîÝćÖìĊö ÿĀ đóęöĉ ÖćøöĊÿŠüîøüŠ öĔîÖćøéĒĎ ú Ĕîßčößî öÖĊ ćø×÷ć÷đÙøČĂ׊ć÷ĔîÖćø
éĒĎ úñšóĎ Öĉ ćø îćĞ ĕðĔßšĔîÖćø Öćø ÿć×ćüßĉ ćßĊóĒúąĒÖîîćĞ ßčößî ñĎšóÖĉ ćøÝćÖìĊöÿĀÿć×ćüĉßćßĊó đóęĉöÙüćöđךöĒ×ĘÜ×ĂÜ éĒĎ úñšóĎ ĉÖćøĔîßöč ßî
ÿøšćÜđÙøĂČ ×Šć÷ øÖĆ þćó÷ćïćú éĎĒúñĎšóĉÖćø öđĊ ÙøČĂ×ćŠ ÷ñĎóš ĉÖćøĔîßöč ßî ĒÖîîĞćßčößî ĒúąĒÖîîĞćñĎš đÙøĂČ ×ćŠ ÷ĔîÖćøéĎĒúñĎšóĉÖćø
ñĎéš ĎĒúñšóĎ ĉÖćø öĊđÙøĂČ ×Šć÷Ăćÿć ĕéøš ðĎ ĒïïÖćøéĒĎ úñóĎš ĉÖćø óÖĉ ćø Ĕîßöč ßî

ÿöĆÙøñšĎéĒĎ úñšóĎ Öĉ ćø

3. คุณลกั ษณะของนวตั กรรม


กับยทุ ธศาสตรก์ ารสรา้ งเสริมสุขภาพ


โครงการการดแู ลผู้พกิ ารของโรงพยาบาลบ้านบึง อำเภอบ้านบึง จังหวดั ชลบรุ ี เปน็ การพัฒนางานท่เี ริ่มตน้
จากพยาบาล และมีการดำเนินงานอย่างต่อเน่ืองจนชุมชนสามารถมีส่วนร่วมในการดำเนินงานต้ังแต่การวิเคราะห์
ปัญหา การวางแผน และประเมินผลโครงการ โดยมีจุดมุ่งหมายสำคัญในการลดปัจจัยเสี่ยงทางด้านสุขภาพของ

ผู้พิการในชุมชนเพ่ือให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี ซ่ึงคุณลักษณะของการจัดระบบบริการนี้สามารถเข้าได้กับยุทธศาสตร์

การสร้างเสริมสุขภาพตามกรอบกฎบตั รออตตาวา (World Health Organization, 1986) ดังนี้

1. ยุทธศาสตร์การเสรมิ สร้างความเขม้ แขง็ ใหแ้ กช่ ุมชน

โครงการการดูแลผู้พิการมีการดำเนินงานภายใต้ความร่วมมือของครอบครัว แกนนำชุมชน แกนนำผู้พิการ
องคก์ รภาครฐั ไดแ้ ก่ ทมี สหสาขาวชิ าชพี สำนกั งานพฒั นาสงั คม และภาคเี ครอื ขา่ ยสนบั สนนุ ไดแ้ ก่ กลมุ่ พฒั นาสตรี
จิตอาสา และศูนย์พิการมหาไถ่ โดยโครงการมีการดำเนินงานที่เร่ิมต้นจากการสำรวจและวิเคราะห์ปัญหาและ
ความต้องการของผ้พู กิ ารและครอบครัวโดยภาคประชาชน ไดแ้ ก่ แกนนำชุมชน และแกนนำผพู้ กิ าร เพื่อนำข้อมูล
มาใชใ้ นการวางแผนการดำเนนิ งาน และหาแนวทางการจัดการกบั ปญั หาของผ้พู กิ ารและครอบครวั โดยมพี ยาบาล
เป็นผู้สนับสนุนการดำเนินโครงการ เป็นตัวกลางในการประสานงานกับทีมสหสาขาวิชาชีพ องค์กรภาครัฐและ
เอกชน ในการใหข้ ้อมลู ขา่ วสาร การจดั การความรู้ และฝกึ ทักษะในการดูแลผู้พกิ าร และเสรมิ สรา้ งพลังอำนาจให้
ชุมชนสามารถดำเนินโครงการได้ด้วยตนเองในการดูแลผู้พิการในชุมชน รวมทั้งส่งเสริมการมีส่วนร่วมของ

ครอบครวั ใหม้ ีบทบาทสำคัญในการดแู ลผู้พกิ าร

2. ยุทธศาสตร์การพัฒนาทกั ษะสว่ นบคุ คล

โครงการการดูแลผู้พิการมีการพัฒนาศักยภาพของแกนนำในการดูแลผู้พิการโดยการจัดอบรมและเวท
ี
แลกเปล่ียนเรียนรู้ รวมทั้งมีการพัฒนาศักยภาพของผู้พิการและครอบครัวในการดูแลตนเอง เช่น การอบรมเชิง
ปฏบิ ตั กิ ารเกีย่ วกับการดแู ลผู้พิการ การฝึกอบรมในการทำดอกไม้จนั ทน์เพ่อื เพม่ิ รายไดใ้ ห้กับผูพ้ ิการและครอบครวั
และการอบรมคอมพิวเตอร์และอินเตอร์เน็ตสำหรับคนพิการ เพื่อพัฒนาศักยภาพด้านการศึกษาและการประกอบ

อาชีพของผูพ้ กิ าร เปน็ ต้น โดยอาศยั ความร่วมมือจากองคก์ รภาครัฐและภาคีเครอื ขา่ ยสนบั สนุน

3. ยทุ ธศาสตร์การสร้างส่งิ แวดล้อมเพ่ือเออื้ ต่อสขุ ภาพ

โครงการการดูแลผู้พิการน้ีมีการดำเนินงานเพื่อสร้างสิ่งแวดล้อมท่ีเอื้อต่อสุขภาพของผู้พิการ โดยเน้นการ
ปรับส่ิงแวดล้อมท่ีมนุษย์สร้างขึ้นให้กับชุมชนตามวิถีชีวิตของผู้พิการ เพื่ออำนวยความสะดวกในการดำเนินชีวิต
ของผู้พิการ ได้แก่ การสร้างทางลาดพร้อมราวจับ ที่จอดรถสำหรับคนพิการ ห้องน้ำสำหรับคนพิการ และช่อง
ทางดว่ นพเิ ศษในการรักษาพยาบาลสำหรบั ผพู้ ิการ เปน็ ตน้




กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออก :
281

4. ยุทธศาสตร์การสรา้ งนโยบายสาธารณะเพอ่ื สุขภาพ

โครงการการดูแลผู้พิการนี้ถือว่าเป็นทางเลือกหนึ่งที่ประสบความสำเร็จในการดำเนินงาน เพ่ือการสร้าง
เสริมสุขภาพทม่ี คี ณุ ภาพและเขา้ ถึงบริการได้งา่ ย โดยอาศัยการความร่วมมือของครอบครัว แกนนำชมุ ชน แกนนำ
ผู้พิการ องค์กรภาครัฐ และภาคีเครือข่ายสนับสนุน ซึ่งเป็นผลทำให้มีการผลักดันเป็นนโยบายการดูแลผู้พิการใน
ระดับตำบลและกำลังขยายไปส่นู โยบายระดบั อำเภอ







4. ผลลพั ธแ์ ละผลกระทบของนวตั กรรม


ผลลัพธ์และผลกระทบของการพัฒนาระบบบริการสุขภาพ ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงต่อระบบการให้
บริการสุขภาพท่เี นน้ การเสรมิ สร้างความเข้มแขง็ ของชมุ ชนในการดแู ลผพู้ กิ าร มีผลให้เกดิ ผลลพั ธท์ ัง้ ต่อผูพ้ กิ ารและ
ครอบครัวท้ังทางด้านสังคมและเศรษฐกิจ โดยเฉพาะการเพ่ิมศักยภาพการดูแลตนเองและการประกอบอาชีพท่ีจะ
ช่วยเพ่ิมรายได้ให้กับครอบครัว ช่วยให้ผู้พิการและครอบครัวมีคุณภาพชีวิตท่ีดีข้ึน นอกจากน้ี ยังมีการปรับ

ส่ิงแวดล้อมให้กับชุมชน เพ่ืออำนวยความสะดวกในการดำเนินชีวิตของผู้พิการ เป็นการสร้างเครือข่ายในการดูแล

ผพู้ กิ ารจากสมาชกิ ของชมุ ชน บคุ ลากรผใู้ หบ้ รกิ ารสาธารณสขุ องคก์ รภาครฐั และเอกชน รวมทง้ั เปน็ การแลกเปลยี่ น
เรียนรู้ของชุมชน ท่ีแสดงถึงศักยภาพและวิธีการทำงานของพยาบาลท่ีมีประสิทธิภาพ นำมาซึ่งการสนับสนุนงบ
ประมาณและทรัพยากร การขยายเครือข่ายการดูแล และมีการผลักดันสู่นโยบายการดูแลผู้พิการระดับตำบลและ
อำเภอตามลำดบั







5. ปจั จัยเง่อื นไขในการพฒั นานวัตกรรม


จากการวิเคราะห์ปัจจัยเง่ือนไขในการจัดระบบบริการการดูแลผู้พิการในชุมชนประกอบด้วยปัจจัยเงื่อนไข
ระดับบุคคล ได้แก่ การพัฒนาศักยภาพของตนเองในการดูแลผู้พิการ ความเอ้ืออาทร และการมีจิตบริการ และ
ปัจจัยเง่ือนไขระดับองค์กรและชุมชน ได้แก่ ระบบเครือข่ายในการดูแลในชุมชน ระบบความเข้มแข็งของชุมชน
ความสัมพันธ์ภายในองค์กรและชุมชน และระบบการเมืองท้องถ่ินท่ีเน้นนโยบายด้านการสร้างเสริมสุขภาพ ซ่ึงจะ
เห็นได้ว่าในการพัฒนานวัตกรรมคร้ังนี้ พยาบาลมีบทบาทสำคัญในการพัฒนารูปแบบการมีส่วนร่วมของชุมชนใน
การดูแลผู้พิการ และมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการให้โครงการสามารถดำเนินการได้อย่างต่อเนื่องและยั่งยืนจาก
ชุมชนและได้รับการสนับสนุนจากองค์กรภาครัฐและภาคีเครือข่าย ดังน้ัน พยาบาลที่จะสร้างนวัตกรรมการ

สร้างเสริมสุขภาพ โดยเฉพาะในยุทธศาสตร์ด้านการเสริมสร้างความเข้มแข็งให้แก่ชุมชนจำเป็นต้องมีสมรรถนะท่ี
สำคัญ ได้แก่ ความมุ่งม่ันในการพัฒนางานและการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง มีความสามารถในการบริหารจัดการ
กับทมี งาน และมคี วามสามารถในการประสานงานกบั องค์ภาครัฐและภาคเี ครอื ข่ายท่ีสนับสนุน


282 : นวตั กรรมการสรา้ งเสรมิ สุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

เอกสารอ้างอิง




โรงพยาบาลบ้านบึง. (2555). โครงการฟ้ืนฟูสมรรถภาพและป้องกันภาวะแทรกซ้อนของผู้พิการทางกาย. ชลบุรี:

โรงพยาบาลบา้ นบึง.

World Health Organization. (1986). The Ottawa Charter for Health Promotion. Ottawa:


The annual meeting of first international conference on health promotion.




กรณีศึกษา ภาคตะวันออก :
283

กรณศี ึกษา
เครอื ขา่ ยชุมชนรว่ มใจดแู ลผปู้ ่วยโรคเรอ้ื รงั

นวตั กรรมท่ี 21
King Narai’s Chronic Care Model


โรงพยาบาลพระนารายณ์มหาราช อ.เมือง จ.ลพบรุ
ี

บรบิ ทและสภาพปัญหาของพ้ืนท่
ี

โรงพยาบาลพระนารายณม์ หาราชเป็นโรงพยาบาลทว่ั ไป ขนาด 428 เตียง ต้ังอยู่เลขที่ 260 ถนนพหลโยธิน
ตำบลเขาสามยอด อำเภอเมอื ง จงั หวัดลพบรุ ี มีพน้ื ท่ี 725.34 ตารางกโิ ลเมตร ครอบคลุม 24 ตำบล 223 หมบู่ ้าน
25 ชมุ ชน จำนวนบา้ นเรอื น 92,634 หลงั คาเรอื น ซง่ึ อยใู่ นความดแู ลของเทศบาลเมอื ง 2 แหง่ เทศบาลตำบล 5 แหง่
และองค์การบรหิ ารสว่ นตำบล 15 แห่ง มีจำนวนประชากรประมาณ 251,939 คน เปน็ ชาย 131,591 คน และ
หญิง 120,348 คน (โรงพยาบาลพระนารายณ์มหาราช, 2557) มีบุคลากรทางการแพทย์ให้บริการ ดังนี้ แพทย์

42 คน ทันตแพทย์ 8 คน เภสชั กร 18 คน พยาบาลวิชาชีพ 370 คน พยาบาลเทคนิค 27 คน และเจา้ หน้าท่อี ืน่ ๆ
679 คน มีกลุ่มงานท่ีให้บริการ ดังน้ี 1) กลุ่มงานผู้ป่วยนอก 2) คลินิกศัลยกรรม 3) คลินิกอายุรกรรม 4) ห้อง
ตรวจ หู คอ จมูก 5) กลุม่ งานเวชศาสตร์ฉุกเฉนิ และนิติเวช 6) งานศูนยค์ อมพิวเตอร์ 7) กลุ่มงานเวชกรรมสังคม
โดยให้บริการสขุ ภาพทง้ั ระดบั ปฐมภูมิและทตุ ิยภูมริ ะดับสูง


จากปัญหาผู้ป่วยโรคเรื้อรังที่เพ่ิมข้ึนในพ้ืนท่ี ส่งผลให้มีผู้ป่วยติดบ้านติดเตียง และผู้พิการ ท่ีต้องการ

การดแู ลรักษาต่อเน่ืองเพิม่ ขึ้นตามไปดว้ ย และปัญหาทีพ่ บจากการเยยี่ มบ้านของพยาบาลเวชปฏิบัตคิ รอบครัวและ
ชมุ ชนพบวา่ ผปู้ ว่ ยโรคเรือ้ รังขาดการดูแลทเี่ หมาะสมจากบุคคลในครอบครวั และชมุ ชน ผดู้ แู ลหรือญาติขาดความรู้
ในการดูแลผู้ป่วย ไม่มีเวลา ขาดวัสดุอุปกรณ์ที่จำเป็นในการดูแลผู้ป่วย และสภาพแวดล้อมที่บ้านเสี่ยงต่อการเกิด
อุบัติเหตุหรือไม่เอื้อต่อสุขภาพ นอกจากน้ีอัตรากำลังในการให้บริการในพื้นท่ีไม่เพียงพอ และขาดการเชื่อมโยง
ข้อมูลกันในพื้นท่ีการทำงาน รวมถึงยังไม่มีการบูรณาการระหว่างโรงพยาบาลและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
และปัญหาขาดการจัดงบประมาณด้านสุขภาพลงสู่กองทุนตำบลโดยตรง จากปัญหาของผู้ป่วยโรคเร้ือรังเหล่าน้ี
ทำใหเ้ กิดผลกระทบกับทงั้ ตัวผ้ปู ่วย ครอบครัว และชุมชน จึงเปน็ เหตผุ ลให้ทกุ ภาคสว่ นทเี่ กย่ี วข้องเขา้ มามสี ่วนรว่ ม
ในการดแู ลผู้ปว่ ยโรคเรือ้ รังครอบคลมุ ทุกดา้ น


เครือข่ายชุมชนร่วมใจดูแลผู้ป่วยโรคเร้ือรัง (King Narai’s Chronic Care Model) โรงพยาบาล

พระนารายณ์มหาราช มีวัตถุประสงค์เพ่ือเพิ่มความครอบคลุมในการดูแลต่อเน่ืองโดยภาคีเครือข่ายในผู้ป่วยโรค
เรื้อรังที่มีปัญหาซับซ้อน ในเขตอำเภอเมืองลพบุรี ซ่ึงมีแนวคิดการออกแบบกิจกรรม ดังน้ี 1) Health Focus

2) Empowerment 3) Team work & Net Working and Humanized Health Care มกี ลมุ่ เปา้ หมายเปน็ ผปู้ ว่ ย

284 : นวตั กรรมการสร้างเสริมสุขภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

ครอบครวั และชมุ ชน มกี ระบวนการสรา้ งและพฒั นาเครอื ขา่ ยผกู พนั คณุ ภาพทเ่ี นน้ การพฒั นาบรกิ ารเชงิ รกุ เพอื่ เพมิ่
คุณค่าและการเข้าถึงบริการ ท้ังส่งเสริมสุขภาพ ป้องกันโรค และการดูแลต่อเน่ืองผู้ป่วยเรื้อรังและครอบครัว ท่ี
ดำเนินการโดยเครือข่าย 4 ประสาน ได้แก่ โรงพยาบาลพระนารายณ์มหาราช โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล
เครอื ขา่ ย องค์การปกครองส่วนท้องถ่ิน และ อสม./แกนนำชุมชน






1. องคป์ ระกอบของนวัตกรรมทางการพยาบาล

กับการสร้างเสริมสุขภาพ


1.1 พยาบาลนักพฒั นานวัตกรรม


1.1.1 โรงพยาบาลพระนารายณม์ หาราช

หัวหน้างานเวชปฏิบัติครอบครัวและชุมชน และพยาบาลเวชปฏิบัติชุมชน งานเวชปฏิบัติครอบครัวและ
ชุมชน กลมุ่ งานเวชกรรมสังคม


ความเช่ียวชาญ กิจกรรมเด่น งานเด่นหรือเร่ืองเด่น คือ ให้ข้อมูลข่าวสาร จัดการความรู้ สนับสนุนให้
ชุมชนใช้ทรัพยากรบุคคลและทรัพยากรอ่ืนท่ีมีอยู่ในชุมชนเพ่ือให้ชุมชนจัดการตนเองให้มีสุขภาพดี เป็นที่ปรึกษา
สอนงาน (Coaching) ให้กับพยาบาลเวชปฏิบัติชุมชน รพ.สต. เครือข่าย และ อบรม อสม. และผู้ดูแล (Care
Giver) ในชุมชน เสรมิ สร้างพลังอำนาจ (Empowerment) ทำใหช้ ุมชนจัดการตนเองในการมีสขุ ภาพดี ประสาน
งานผู้ท่ีเกี่ยวข้องกับการดูแลสุขภาพในเครือข่าย ท้ังระดับบุคคล ครอบครัว องค์กรชุมชน หน่วยงานภาครัฐและ
เอกชน พัฒนาเครือข่ายสุขภาพเพ่ือสร้างรูปแบบการดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรังแบบมีส่วนร่วม สร้างร่วมมือกับภาคี

เครอื ขา่ ยอน่ื ๆ สร้างความร่วมมือและช่วยเหลือกันในการส่งต่อการดูแลผู้ป่วยในเครือข่าย ดูแลสุขภาพท่ีบ้าน จัด
สิ่งแวดลอ้ มทเ่ี หมาะสมท่บี า้ นของผ้ปู ่วย จัดกจิ กรรมส่งเสริมสุขภาพในชมุ ชน รกั ษาโรคเบือ้ งต้นใน Mobile Clinic
ควบคุม กำกบั ติดตามและประเมินผลการทำงานของเครอื ขา่ ย



1.1.2 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล

พยาบาลเวชปฏิบัติชุมชน ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลแม่ข่าย 4 แห่ง ได้แก่ 1) รพ.สต.

เขาพระงาม 2) รพ.สต. พรหมมาสตร์ 3) รพ.สต. โพธเิ์ ก้าต้น และ 4) รพ.สต. บางขนั หมาก และพยาบาลวิชาชีพ
ใ
นโรงพยาบาลส่งเสริมสขุ ภาพตำบลลกู ขา่ ย

ความเชย่ี วชาญ กิจกรรมเด่น งานเดน่ หรือเรือ่ งเดน่ คือ เป็นท่ปี รกึ ษา สอนงาน (Coaching) และ อบรม
ใหก้ ับ อสม. และผดู้ ูแล (Care Giver) ในชุมชน ควบคุม กำกบั ติดตามและประเมนิ ผลการทำงานของอสม. และ

ผู้ดูแล เสริมสร้างพลังอำนาจ (Empowerment) ทำให้ชุมชนจัดการตนเองในการมีสุขภาพดี ให้ข้อมูลข่าวสาร

กรณีศกึ ษา ภาคตะวนั ออก :
285

จัดการความรู้ สนับสนุนให้ชุมชนใช้ทรัพยากรบุคคลและทรัพยากรอ่ืนที่มีอยู่ในชุมชนเพ่ือให้ชุมชนจัดการตนเอง
ให้มีสุขภาพดี ประสานงานผู้ท่ีเก่ียวข้องกับการดูแลสุขภาพในเครือข่าย ท้ังระดับบุคคล ครอบครัว องค์กรชุมชน
และโรงพยาบาลพระนารายณ์มหาราช สร้างความร่วมมือและช่วยเหลือกันในการส่งต่อการดูแลผู้ป่วยในเครือข่าย
ดแู ลสขุ ภาพท่บี ้าน จัดสิง่ แวดล้อมท่เี หมาะสมทีบ่ ้านของผูป้ ่วย จดั กจิ กรรมสง่ เสริมสขุ ภาพในชมุ ชน รกั ษาโรคเบือ้ ง
ตน้ ใน Mobile Clinic


1.1.3 องคก์ รปกครองส่วนท้องถ่นิ

พยาบาลวิชาชีพ กองสาธารณสุขและสงิ่ แวดลอ้ ม เทศบาลตำบลเขาพระงาม (พื้นที่นำร่อง)

ความเชี่ยวชาญ กิจกรรมเด่น งานเด่นหรือเร่ืองเด่น คือ ให้ข้อมูลข่าวสาร จัดการความรู้ สนับสนุนให้
ชุมชนใช้ทรัพยากรบุคคลและทรัพยากรอ่ืนที่มีอยู่ในชุมชนเพื่อให้ชุมชนจัดการตนเองให้มีสุขภาพดี ประสานงาน

ผทู้ เ่ี กยี่ วขอ้ งกบั การดแู ลสขุ ภาพในเครอื ขา่ ย ทงั้ ระดบั บคุ คล ครอบครวั องคก์ รชมุ ชน และโรงพยาบาลพระนารายณ์
มหาราช สร้างความร่วมมือและช่วยเหลือกันในการส่งต่อการดูแลผู้ป่วยในเครือข่าย ดูแลสุขภาพท่ีบ้าน จัด

สงิ่ แวดลอ้ มที่เหมาะสมท่บี ้านของผูป้ ว่ ย จดั กจิ กรรมสง่ เสรมิ สุขภาพในชมุ ชน


1.1.4 ทมี /บคุ คลอ่ืนๆ

สหสาขาวิชาชีพในทีม PCT (Patient Care Team) และเครือข่ายการบริการปฐมภูมิ ซ่ึงดูแลผู้ป่วย

โรคเรอื้ รังท้ังในโรงพยาบาลและในชมุ ชน


1.2 งานและกิจกรรมของนวตั กรรม

นวัตกรรม “King Narai’s Chronic Care Model” เปน็ ระบบการดแู ลผู้ป่วยโรคเรื้อรงั


งานและกจิ กรรมของนวตั กรรม ไดแ้ ก่

1.2.1 พัฒนาศักยภาพพยาบาล และสหสาขาวิชาชีพของหน่วยบรกิ ารปฐมภมู ิ

1.2.2 พัฒนาระบบระบบส่งตอ่ ในเครือข่าย

1.2.3 สร้างเครอื ข่ายการดูแลต่อเน่ืองในชุมชน

1.2.4 พัฒนาเครือข่ายภาคประชาชน อสม. และผู้ดูแล สร้างการมีส่วนร่วมและเสริมพลังการดูแล
ตนเองของประชาชนและชมุ ชน

1.2.5 จัดระบบการทำงานอย่างเชื่อมโยงและร่วมดูแลต่อเนื่องโดยทีมเครือข่ายชุมชนร่วมใจ โดยยึด
หลัก 3 Home คือ 1) Home visit เย่ียมบ้านโดยพยาบาล รพ.สต. และ อสม. 2) Home
Health Care เยี่ยมบ้านโดยพยาบาลจากโรงพยาบาล และ รพ.สต. และ 3) Home Ward
เยี่ยมบ้านโดย อสม. เชี่ยวชาญดูแลผู้ป่วยติดบ้านติดเตียง ทีมสุขภาพของโรงพยาบาล และ
รพ.สต. พยาบาลและเจ้าหนา้ ที่ อปท. ตามระดบั ความต้องการการช่วยเหลือ


286 : นวตั กรรมการสรา้ งเสรมิ สุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

1.2.6 สรา้ งระบบใหค้ ำปรกึ ษาในเครือขา่ ยและระหวา่ งสหสาขาวชิ าชีพ

1.2.7 จดั บริการคลนิ กิ โรคเร้อื รงั ใน รพ.สต/ศสม./หนว่ ยแพทยเ์ คลอ่ื นที่ (Mobile Clinic)

1.2.8 จัดตงั้ ศูนยป์ ระสานการดูแลต่อเน่อื ง COC (Continuous of Care Center)

1.2.9 จัดตง้ั ศูนยบ์ รกิ ารเชิงรุกดูแลผ้ปู ว่ ยเรื้อรงั (King Narai’s Chronic Care Delivery)

1.2.10 จดั ต้ังศูนย์เครื่องมอื และอปุ กรณ์สนบั สนนุ การดูแลผปู้ ่วยทบ่ี ้าน






2. กระบวนการพฒั นานวตั กรรม

และการจดั การเพอ่ื การนำมาใชแ้ ละพัฒนา


2.1 แนวความคดิ โครงการ “King Narai’s Chronic Care Model” สบื เนอ่ื งมาจากนโยบาย “ใกล้บา้ น

ใกล้ใจ” ของกระทรวงสาธารณสุข จากนโยบายนี้เองผนวกกับทางโรงพยาบาลพบว่ามีผู้ป่วยโรคเร้ือรังเข้ารับการ
รักษาและนอนรักษาตัวในโรงพยาบาลมากข้ึนทุกปี และในรายท่ีอาการดีข้ึนและกลับไปรักษาตัวต่อที่บ้านนั้นก็
กลบั มานอนรกั ษาตวั ในโรงพยาบาลใหมด่ ว้ ยอาการเดมิ จากปญั หาทเ่ี กดิ ขน้ึ นท้ี างโรงพยาบาลพบวา่ สาเหตสุ ว่ นหน่ึง
เกิดมาจาก ผู้ป่วยโรคเร้ือรังขาดคนดูแลโดยเฉพาะรายท่ีติดบ้านติดเตียง ภาวะเศรษฐกิจของผู้ป่วยทำให้ขาดการ
รกั ษาอย่างต่อเนือ่ ง รวมท้งั ปญั หาการเย่ียมบ้านยงั ขาดระบบการทำงานทีด่ ีและไมเ่ ป็นไปตามเกณฑ์ท่ตี ั้งไว้ และยัง
ขาดการประสานงานกับภาคีเครือข่ายอ่ืนๆ จึงทำให้การดูแลผู้ป่วยโรคเร้ือรังไม่ครบวงจร จากปัญหาและสาเหตุท่ี
พบนี้จงึ เปน็ ทม่ี าของ “King Narai’s Chronic Care Model” เพ่อื การดูแลผู้ปว่ ยโรคเรอ้ื รังไดอ้ ย่างครอบคลุมและ
ดำเนินงานอย่างตอ่ เนอื่ ง


2.2 ในปี พ.ศ. 2553 โรงพยาบาลพระนารายณ์มหาราช ศกึ ษาสภาพปัญหา วิเคราะหส์ าเหตุ และพฒั นา
รูปแบบการดำเนินงานนำเสนอผบู้ รหิ ารท้องถนิ่ ลงสำรวจพ้ืนท่พี บผปู้ ่วยติดบา้ นติดเตียง 1,107 ราย จึงวิเคราะห์
ปัญหาจากการเยี่ยมบ้านพบว่า ผู้ป่วยขาดการดูแลจากบุคคลในครอบครัวและชุมชน ผู้ดูแลหรือญาติขาดความรู้
ในการดูแลผู้ป่วย ขาดวัสดุอุปกรณ์ที่จำเป็นในการดูแลผู้ป่วย สภาพแวดล้อมเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุ ไม่เอ้ือต่อ
สุขภาพ ขาดการเชื่อมโยงข้อมูล ยังไม่มีการบูรณาการระหว่างภาครัฐและองค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน ไม่มี
นโยบายจัดงบประมาณด้านสุขภาพลงสู่กองทุนตำบลโดยตรง เมื่อทราบปัญหาแล้วทางโรงพยาบาลและเครือข่าย
การบริการสุขภาพจงึ รว่ มกันพัฒนารูปแบบการดแู ลผ้ปู ว่ ยโรคเรอื้ รงั “King Narai’s Chronic Care Model” ใน
4 ตำบลนำร่อง ได้แก่ ตำบลเขาพระงาม ตำบลเขาสามยอด ตำบลโคกลำพาน และตำบลบางขันหมาก นำเสนอ

ผู้บริหารท้องถิ่น และสร้างความร่วมมือ 4 ประสาน ขึ้น ได้แก่ โรงพยาบาล รพ.สต. อปท. และอสม./แกนนำ
ชุมชน และบรรจุเป็นวาระจังหวัด โดยจัดประชุม “เชิงปฏิบัติการเครือข่ายชุมชนร่วมใจดูแลผู้ป่วยโรคเร้ือรัง”
(
แถลงข่าว) ในวันท่ี 25 มนี าคม พ.ศ.2553


กรณีศึกษา ภาคตะวนั ออก :
287

2.3 ปลายปี พ.ศ.2554 เกิดวิกฤตน้ำท่วมในพื้นท่ีอำเภอเมืองลพบุรี กองทุนโอสถสภาจึงมีโอกาสเข้ามา
ให้การสนับสนุนงบประมาณและร่วมโครงการคนทำความดีเพ่ือชีวิตที่ดียิ่งกว่ากับโอสถสภา เพ่ือช่วยเหลือผู้ป่วย
ติดบ้านติดเตียงท่ีไม่สามารถเคลื่อนย้ายออกมาจากบริเวณท่ีน้ำท่วมขังได้ โดยเกิด “โครงการหมอเรือ” โดย
กองทุนโอสถสภา และหลังจากนนั้ เป็นตน้ มาทางกองทนุ ไดม้ อบงบประมาณสนบั สนนุ ปลี ะ 1,000,000 บาท เพอ่ื
ให้โรงพยาบาลนำไปบริหารจัดการในการดูแลผู้ป่วย และจากวิกฤตน้ำท่วมน้ีเองโรงพยาบาลได้จัดอบรม “อสม.
นักจดั การสุขภาพในภาวะวกิ ฤติ” ขน้ึ ดว้ ย เพ่อื ช่วยดูแลผู้ปว่ ยในช่วงภาวะวกิ ฤตนำ้ ท่วม ในปีน้ยี ังไดข้ ยายพนื้ ที่การ
สำรวจจำนวนผปู้ ว่ ยตดิ บ้านติดเตียงให้ครอบคลมุ มากขึ้นเป็น 15 ตำบล และพบผปู้ ่วยเพ่ิมข้ึนเป็น 1,244 ราย


2.4 ในปี พ.ศ.2555 ทางโรงพยาบาลไดม้ ีการพัฒนาศักยภาพ อสม. และผดู้ ูแล (Care Giver) โรงพยาบาล
อบรม อสม. 150 ชม. (อสม. เช่ยี วชาญ การดแู ลผ้ปู ว่ ยต่อเนอ่ื งที่บ้าน) รุน่ แรกจำนวน 42 คน และเครอื ข่ายรว่ มลง
สำรวจผปู้ ว่ ยติดบา้ นติดเตียงเพมิ่ เตมิ พบผู้ปว่ ยตดิ บ้านติดเตียงรวม 1,342 ราย และขยายการทำงานของเครอื ขา่ ย
ออกไปครอบคลุมพื้นที่ครบ 24 ตำบล ในเขตอำเภอเมืองลพบุรี ทางโรงพยาบาลได้เข้าไปนิเทศ ติดตามผล และ
ประเมินผลการดำเนินงานของ อสม. และนอกจากน้ีโรงพยาบาลมีการเข้าไปช่วยจัดระบบ ควบคุมกำกับระบบ
ป้องกันและควบคุมการแพร่กระจายเชื้อในสถานบริการและในชุมชน ในเดือนกันยายน พ.ศ.2555 จัดเวที

แลกเปลี่ยนเรียนรู้ชุมชนต้นแบบนำร่อง 4 ตำบล และรายงานสรุปผลการดำเนินงานนำเสนอต่อผู้ว่าราชการ
จังหวัด


2.5 ปี พ.ศ. 2556 ผ้บู รหิ ารโรงพยาบาลพระนารายณม์ หาราชประสานงานกบั ผบู้ รหิ ารทอ้ งถิ่นเพือ่ ขยายผล
สู่ตำบลอ่ืนๆ ครอบคลุมทั้งอำเภอ อบรมพัฒนาศักยภาพ อสม. เพ่ือดูแลผู้ป่วยติดบ้านติดเตียงและฝึกปฏิบัติใน

โรงพยาบาลและชมุ ชนครอบคลมุ 24 ตำบล ในเขตอำเภอเมอื ง ฝกึ ทกั ษะการเย่ียมบ้าน อสม. และผู้ดแู ล ร่วมกับ
เครอื ขา่ ยในชมุ ชน นอกจากน้ยี ังจดั ตงั้ ศูนย์ประสานการดแู ลตอ่ เน่ือง COC (Continuous of Care Center) จดั
ต้ังศูนย์บริการเชิงรุกดูแลผู้ป่วยเร้ือรัง (King Narai’s Chronic Care Delivery) และจัดตั้งศูนย์เครื่องมือและ
อปุ กรณส์ นบั สนนุ การดูแลผ้ปู ่วยที่บา้ น


2.6 ตน้ ปี พ.ศ.2557 จนถงึ ปจั จุบัน อบรม อสม. เช่ียวชาญสาขาส่งเสรมิ สขุ ภาพ ปอ้ งกัน และควบคุมโรค

ไมต่ ิดต่อ ได้ “อสม. เชีย่ วชาญสาขาส่งเสรมิ สุขภาพ ป้องกัน และควบคุมโรคไมต่ ดิ ตอ่ ” เพิ่มอีก 30 คน รวมท้งั สิ้น
72 คน และติดตามนิเทศการดำเนินงานของ อสม. อย่างต่อเนื่อง แสดงดังแผนภาพที่ 54 เส้นทางการพัฒนา
นวัตกรรม และแผนภาพท่ี 55 เครือขา่ ยชมุ ชนร่วมใจดูแลผปู้ ว่ ยเรอ้ื รัง










288 : นวตั กรรมการสรา้ งเสรมิ สุขภาพภายใต้บทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

ภาพที่ 54 เส้นทางการพฒั นานวัตกรรมเครอื ขา่ ยชุมชนร่วมใจดแู ลผู้ปว่ ยโรคเรอ้ื รงั


5JNFMJOF ĶLJOH /BSBJĴT $ISPOJD $BSF .PEFMķ ēøÜó÷ćïćúóøąîćøć÷èŤöĀćøćß ÝÜĆ ĀüĆéúóïčøĊ

ñú ęìĊđ ĉÖé đÖĉé ĶēÙøÜÖćøĀöĂđøČĂķ ÝĆéêÜĆĚ ýîĎ ÷ðŤ øąÿćîÖćøéĒĎ úêĂŠ đîČęĂÜ đÖĉé ĶĂÿö đßęĊ÷üßćâ
ÝćÖÖĂÜìčîēĂÿëÿõć ÿîĆïÿîčî $0$
LJOH /BSBJĴT$ISPOJD $BSF ÿć×ćÿÜŠ đÿøĉöÿ×č õćó
đÖĉéÙüćöøüŠ ööĂČ ðøąÿćî Üïðøąöćè ðŘúą

ïćì %FMJWFSZ
ýĎî÷ŤđÙøĂęČ ÜöČĂ ĒúąĂčðÖøèŤ ðĂŜ ÜÖĆî ĒúąÙüïÙöč ēøÙ
Ĕî êćĞ ïú îĞćøŠĂÜ Ēúą ĶĂÿö îĆÖÝĆéÖćøÿ×č õćó ĕöêŠ ĉéêŠĂķ đóęöĉ ĂĊÖ
óçĆ îćĶLJOH /BSBJĴT ĔîõćüąüĉÖùêķĉ ×÷ć÷ÖćøìćĞ Üćî ÿîĆïÿîčîÖćøéĎĒúñðĎš śü÷ìĊęïšćî Ùî øüöđðŨî Ùî
ÙøĂïÙúöč ëÜċ êćĞ ïú óïñĎðš üś ÷
.PCJMF $ISPOJD $BSF .PEFMķ êéĉ ïđćîêéĉ đêĊ÷Ü
øć÷ đÖéĉ ĶĂÿö đ×ę÷Ċ üßćâ đÖéČ Ķ)PNF 8BSEķ
$MJOJD ÖćøéĒĎ úñĎšðüś ÷êĂŠ đîęĂČ ÜìęĊ Ēúą
ïćš îķ øîčŠ ĒøÖ Ùî
óïñšĎðüś ÷êéĉ ïšćîêéĉ đê÷Ċ Ü ĶēÙøÜÖćøÙîđ×ćóøąÜćö

øć÷ ×÷ć÷ÖćøìĞćÜćî ĕöŠìĂéìÜĉĚ ÖĆîķ

Ùøï êĞćïú

2553 2554 2555 2556 2557

กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออก :
289 îē÷ïć÷ ñšðĎ üś ÷êĉéïćš îêéĉ đê÷Ċ Üđóöĉę đðîŨ
øć÷ đÖéĉ üÖĉ ùêîĞćĚ ìüŠ ö Ăïøö Ăÿö SF BENJU đóĉöę êĉéêćö
ĶĔÖúïš ćš î ñšĎðśü÷×ćéÖćøéĎĒú ēĂÿëÿõćđ×ćš öćĔĀÖš ćø ßö đóęĂČ ÖćøéĎĒú ñšðĎ śü÷êéĉ ïćš îêĉéđêĊ÷Üđóęĉö îĉđìýÜćî
ĔÖúšĔÝķ ñĎéš ĒĎ úĀøČĂâćêĉ×ćéÙüćöøĎš ñðšĎ üś ÷êĂŠ đîČĂę ÜìĊę
ÿõćóĒüéúĂš öđÿ÷ęĊ ÜêĂŠ ÖćøđÖĉéĂčïêĆ ĉđĀêč ÿîĆïÿîčîÜïðøąöćè ïšćî
øć÷ Ăÿö
đĀ čêÖćø Ťè ĂêĆ øÖĞćúĆÜĔîÖćøĔĀšïøĉÖćøĕöŠđóĊ÷ÜóĂ ĒúąøŠüöēÙøÜÖćø ĂĆêøćÖćøÙøĂÜđê÷Ċ Üđóöęĉ Ăïøö Ăÿö đßĊę÷üßćâ
ñðšĎ śü÷ĕöĕŠ éøš ïĆ ÖćøÿîïĆ ÿîîč ìĊęđĂĚĂČ êĂŠ ìĞćÙüćöéđĊ óČęĂßĊüêĉ ìéĊę Ċ úÜÿćĞ øüÝñĎšðśü÷ ÿć×ćÿÜŠ đÿøĉöÿ×č õćó
ÿč×õćó ÷Üĉę ÖüŠćÖĆïēĂÿëÿõć êĉéïšćîêĉéđê÷Ċ Ü ìćĞ ĔĀšìćÜ øó ÝċÜöîĊ ē÷ ðŜĂÜÖîĆ ĒúąÙüïÙöč
×ćéÖćøđßČęĂöē÷Ü×Ăš öĎú óĆçîćýĆÖ÷õćó Ăÿö đóöŠ đêĉö ïć÷úéÙüćöĒĂĂéĆ Ĕîøó
÷ÜĆ ĕööŠ ĊÖćøïøĎ èćÖćøøąĀüŠćÜõćÙøåĆ Ēúą úÜÿćĞ øüÝñðšĎ śü÷êéĉ ïćš î ĒúąöĒĊ îüÙéĉ ÖćøéĒĎ ú ēøÙĕöêŠ éĉ êŠĂ
ĂÜÙÖŤ øðÖÙøĂÜÿŠüîìĂš Üëîęĉ êéĉ đêĊ÷Üđóĉöę ×îċĚ ñðšĎ üś ÷ìęïĊ šćîøŠüöÖĆï
đìýïćúêćĞ ïúđ×ćóøąÜćö
øó ÿê đ×ćóøąÜćö đðŨî
óČîĚ ìîęĊ ĞćøĂŠ Ü

290 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล
ภาพท่ี 55 รปู แบบเครอื ข่ายชมุ ชนร่วมใจดุแลผปู้ ่วยโรคเรื้อรัง


øðĎ ĒïïđÙø×Č Šć÷ßöč ßîøüŠ öĔÝéĒĎ úñðšĎ śü÷ēøÙđøĂĚČ øĆÜ ĶLJOH /BSBJĴT $ISPOJD $BSF .PEFMķ

đÙøĂ×ćŠ ÷ ðøąÿćî .PCJMF $MJOJD ēøÜó÷ćïćú
ŦðâĀćñĎš śðü÷ēøÙđøČĚĂøĆÜđ ęĉóö Ěċ×î ×ćéÖćøéĎĒúìĊęđĀöćąÿöÝćÖïčÙÙúĔîÙøĂïÙøĆüĒúąßčößî úéÙüćöĒĂĂĆéĔîēøÜó÷ćïćú
ēøÜó÷ćïćú5FBN XPSL /FU 8PSLJOH )VNBOJ[FE )FBMUI $BSF Ļ êøüÝøĆÖþćñðĎš śü÷øąéïĆ ó÷ćïćú
Ēóì÷ŤđüßýćÿêøŤÙøĂïÙøĆü )FBMUI 'PDVT ìę Ċ đüßðäïĉ Ćêĉßöč ßî óçĆ îćøąïïÿÜŠ êĂŠ
ó÷ćïćúđüßðäĉïĆêĉßöč ßî &NQPXFSNFOU ÿøšćÜđÙøĂČ ×Šć÷ÖćøéĒĎ úêĂŠ đîĂČę Ü
Ļ ĔĀšÿč×ýÖċ þć
đõÿßĆ Öø Ļ 4FMG )FMQ (SPVQ ñðĎš üś ÷ ÙøĂïÙøĆü
úéÙüćöĒĂĂĆéĔîēøÜó÷ćïćú
øó ÿêå ýÿö &NQPXFSNFOU
ó÷ćïćúđüßðäïĉ êĆ ĉßčößî Ļ đêČĂîõĆ÷øąéïĆ Ùüćö óçĆ îćøąïïÿŠÜêŠĂ
ÿøćš ÜđÙøĂČ ×Šć÷ÖćøéĒĎ úêŠĂđîęĂČ Ü
Ăðì đÿĊę÷Ü×ĂÜēøÙ
îć÷Öđìýöîêø Ċ ßčößî
êøüÝøĆÖþćñĎšðüś ÷ Ēóì÷đŤ üĪýćÿêøŤ óĆçîćđÙøĂČ ×ćŠ ÷ßöč ßîøüŠ öĔÝ
îć÷ÖĂïê øąéĆïìĊę ÙøĂïÙøüĆ
ó÷ćïćúüßĉ ćßĊó éĒĎ úñðšĎ üś ÷ēøÙđøĚĂČ øÜĆ
)PNF 8BSE
ßčößî
Ăÿö ñéšĎ ĎĒú $POUJOVPVT $BSF
ĒÖîîĞćßčößî $FOUFS
ßöøöñĎÿš ĎÜĂć÷č
LJOH /BSBJĴT
$ISPOJD $BSF

%FMJWFSZ

ýĎî÷ŤđÙøČęĂÜöĂČ Ēúą
ĂčðÖøèŤ

ÖĂÜìîč ēĂÿëÿõć

3. คุณลกั ษณะของนวตั กรรม

กบั ยทุ ธศาสตรก์ ารสร้างเสรมิ สขุ ภาพ


ภาพรวมนวตั กรรมเปน็ การแกป้ ญั หาและพฒั นาตอ่ ยอดงาน เปน็ ระบบการดแู ลผปู้ ว่ ยเรอื้ รงั มผี ลกระทบต่อ
การลดปจั จัยเสยี่ งทางสขุ ภาพของประชากรเปา้ หมายกลมุ่ ผปู้ ่วยเรื้อรงั โดยตรง


คุณลกั ษณะของนวตั กรรม


3.1 พัฒนางานต่อเนอ่ื ง

ทีมเวชกรรมสังคมที่เข้มแข็ง ซึ่งประกอบด้วยพยาบาลเวชปฏิบัติชุมชน และแพทย์เวชปฏิบัติครอบครัว
ทำงานร่วมกันในการจัดบริการคลินิกโรคเรื้อรังใน รพ.สต. ศสม. หน่วยแพทย์เคล่ือนท่ี (Mobile Clinic) ของ

โรงพยาบาลพระนารายณ์มหาราช ท้ังนี้พยาบาลในทีมเวชกรรมสังคมทุกท่านล้วนแล้วแต่เป็นพยาบาลเวชปฏิบัติ
ชุมชนท้ังส้ินซ่ึงเป็นส่วนสำคัญที่ทำให้การขับเคลื่อนเครือข่ายชุมชนร่วมใจดูแลผู้ป่วยโรคเร้ือรังเป็นไปอย่างราบร่ืน
เนื่องจากนโยบายของโรงพยาบาลส่งเสริมให้พยาบาลวิชาชีพในทีมเวชกรรมสังคมได้พัฒนาตนเองเป็นพยาบาล

เวชปฏบิ ตั ิชุมชนเพอ่ื ให้มีศกั ยภาพในการทำงานอย่างเตม็ ท่ี


นอกจากน้ียังมีการพัฒนาศูนย์อุปกรณ์/เคร่ืองมือสนับสนุนการดูแลผู้ป่วยท่ีบ้าน ทางโรงพยาบาลเป็น
ศูนย์กลางของการจัดหาอุปกรณ์/เครื่องมือ ท่ีเหมาะสมให้กับผู้ป่วยท่ีต้องดูแลต่อเนื่องที่บ้าน เช่น เตียง ชุดให้
อาหารทางสายยาง ชุดสวนปัสสาวะ ชุดทำแผล ชุดให้ออกซิเจน เครื่องวัดความดันโลหิต และเครื่องเจาะน้ำตาล
ในเลือด เป็นต้น และมีการปรับสภาพแวดล้อมให้เอื้อต่อการดูแลผู้ป่วยที่บ้าน นอกจากนี้ยังประสานกับแหล่งทุน
ตา่ งๆ เพอื่ สมทบทุนใหก้ บั ผปู้ ว้ ยทีม่ ปี ัญหาทางด้านเศรษฐกจิ


เครอื ข่ายไดพ้ ฒั นาชอ่ งทางการตดิ ตอ่ สอื่ สารในการทำงานทส่ี ะดวก รวดเรว็ เพือ่ ให้การแจง้ ข่าว การปรึกษา
และการตดั สนิ ใจแกป้ ญั หาและใหค้ วามชว่ ยเหลอื ไดส้ ะดวกรวดเรว็ มากขน้ึ และยงั ทำใหร้ บั ทราบขอ้ มลู ขา่ วสารตา่ งๆ
ไดพ้ รอ้ มกนั และเกิดการเรยี นรไู้ ปดว้ ยกนั ในกลมุ่ เครือข่ายการทำงาน


3.2 เพิม่ การเชื่อมต่อกับหน่วยงาน/องคก์ รอื่น

โครงการ “King Narai’s Chronic Care Model” ไดเ้ พิ่มการเชื่อมตอ่ กบั หนว่ ยงาน/องค์กรอื่นจากเดมิ ท่มี ี
การทำงานเชอ่ื มโยงกนั แตไ่ มม่ รี ะบบทชี่ ดั เจน เมอ่ื มโี ครงการเกดิ ขนึ้ ทำใหก้ ารเชอื่ มตอ่ ประสานงานในการดแู ลผปู้ ่วย
โรคเร้ือรังเป็นระบบมากขึ้น นำไปสู่ “เครือข่าย 4 ประสาน” ในการทำงาน ได้แก่ โรงพยาบาล รพ.สต. อปท.
และอสม./แกนนำชุมชน ซ่ึงเกิดจากสร้างเครือข่ายการดูแลต่อเนื่องโดยชุมชนชนมีส่วนร่วม โรงพยาบาลซึ่งเป็น
หนว่ ยงานทมี่ ที งั้ ความพรอ้ มดา้ นวชิ าการ บคุ ลากร และเครอื่ งมอื เปน็ ผใู้ หค้ ำปรกึ ษาและสนบั สนนุ ทรพั ยากรตา่ งๆ
ใหก้ ับภาคเี ครือขา่ ย โดยจัดตงั้ เปน็ ศนู ยป์ ระสานการดูแลตอ่ เน่อื ง COC (Continuous of Care Center) ในสว่ น
ของ รพ.สต. ซึ่งได้จัดแบ่งเป็น รพ.สต. แม่ข่าย และ รพ.สต. ลูกข่าย ทำงานประสานกันและร่วมมือกับโรง

กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออก :
291

พยาบาลไดเ้ ปน็ อยา่ งดี ทำให้การบริการเขา้ ถึงผู้ป่วยไดค้ รอบคลมุ ทกุ พน้ื ท่ี ทางด้านของ อปท. มีบทบาทอย่างมาก
ในการจดั สรรงบประมาณ และสรา้ งนโยบายเพื่อสนับสนุนงานของภาคเี ครือขา่ ย อีกทัง้ ยังเขา้ รว่ มเยยี่ มบ้านกบั ทีม
สุขภาพอีกด้วย ทำให้ผู้นำท้องถิ่นได้รับทราบปัญหาของชุมชนอย่างแท้จริง และแก้ปัญหาชุมชนได้อย่างตรง
ประเดน็ และทส่ี ำคญั พยาบาลวชิ าชพี ประจำ อปท. ยงั มบี ทบาทสำคญั ในการดแู ลผปู้ ว่ ยในชมุ ชนรว่ มกบั โรงพยาบาล
และ รพ.สต. อกี ด้วย และ อสม. ซงึ่ ทำงานประสานกบั รพ.สต. ไดเ้ ปน็ อยา่ งดี มี “อสม. คู่ห”ู ซง่ึ จะตดิ ตามทำงาน
ร่วมกับพยาบาลเวชปฏิบัติชุมชน ในการเยี่ยมบ้าน ทำให้สามารถส่งต่องานกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากน้ี
ยงั มผี นู้ ำชมุ ชนและชมรมผสู้ งู อายุ ทเี่ ขา้ มารว่ มกบั ภาคเี ครอื ขา่ ยในการเยยี่ มบา้ นผปู้ ว่ ย เพอื่ ใหก้ ำลงั ใจซง่ึ กนั และกนั
และยังมีการพัฒนาระบบระบบส่งต่อผู้ป่วยจากชุมชนถึงโรงพยาบาล โดยจัดต้ังศูนย์บริการเชิงรุกดูแลผู้ป่วยเรื้อรัง
(King Narai’s Chronic Care Delivery) ให้บริการช่วยเหลือร่วมกับเครือข่ายชุมชน ในรายมีปัญหาเร่งด่วน
ฉกุ เฉิน หรือปญั หายุ่งยากซับซ้อน


3.3 เพม่ิ การมีสว่ นร่วมในการดำเนินงาน

อสม. และผู้ดูแล ได้เข้ามามีส่วนรวมในการดูผู้ป่วยต่อเนื่องท่ีบ้านมากขึ้น และได้รับการพัฒนาศักยภาพ
ทำให้เกิดความม่ันใจในการดูแลผู้ป่วย ผู้ดูแลได้รับการเตรียมความพร้อมในการดูผู้ป่วยท่ีต้องดูแลต่อเนื่องท่ีบ้าน
จากพยาบาลในหอผู้ป่วยในของโรงพยาบาลก่อนที่จะกลับไปดูแลผู้ป่วยท่ีบ้าน ส่วน อสม. ได้รับการอบรมทักษะ
การดูแลผู้ป่วยที่บ้านท้ังหลักสูตร 3 วัน และหลักสูตร 150 ช่ัวโมง เพ่ือเป็น อสม. เชี่ยวชาญ และเป็น อสม.
ประจำตวั ผู้ปว่ ยทต่ี อ้ งการการดแู ลตอ่ เนื่องทบี่ ้านเฉพาะราย






4. ผลลัพธแ์ ละผลกระทบของนวัตกรรมกบั การเพม่ิ คณุ ภาพ

บริการพยาบาลและลดปัจจยั เส่ียงดา้ นสุขภาพของประชาชน

รวมทัง้ การพัฒนาระบบบรกิ ารสขุ ภาพของประเทศ


นวตั กรรม “King Narai’s Chronic Care Model” มวี ธิ กี ารดำเนนิ งานและกจิ กรรมของพยาบาลนกั พฒั นา
นวัตกรรม เทยี บเคียงกับการสร้างผลกระทบต่อประชากรกล่มุ เป้าหมาย คอื ผู้ปว่ ยโรคเร้อื รัง และเม่อื นำมาเทียบ
เคียงกบั การสร้างผลกระทบต่อการสร้างความเขม้ แขง็ ขององค/์ หนว่ ยงาน พบว่า สรา้ งความรู้สึกเปน็ เจา้ ของให้กับ
ชุมชน โดยสร้างการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนท่ีเก่ียวข้องกับการดูแลสุขภาพของผู้ป่วยเร้ือรังในชุมชน สร้าง
ศักยภาพให้กับพยาบาลผู้ปฏิบัติงาน อสม. และผู้ดูแล สร้างความเป็นเจ้าของ ดังเห็นได้ชัดจากชุมชนต้นแบบ
เทศบาลตำบลเขาพระงาม




292 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

4.1 การจัดการงานและกิจกรรมของพยาบาลนกั พัฒนานวตั กรรม เทยี บเคยี งกับบทบาทของพยาบาล


4.1.1 การสอน การแนะนำ การใหค้ ำปรกึ ษาและการแก้ปญั หาเกย่ี วกับสขุ ภาพอนามัย

กิจกรรมของพยาบาลนกั พัฒนานวัตกรรมทแ่ี สดงถงึ บทบาทการสอน การแนะนำ การใหค้ ำปรกึ ษาและ
การแก้ปัญหาเกย่ี วกบั สขุ ภาพอนามยั ไดแ้ ก่ การสร้างเครือข่ายการดูแลตอ่ เน่อื งในชุมชน การพัฒนาเครือข่ายภาค
ประชาชน อสม. และผู้ดูแล การสร้างการมีส่วนร่วมและเสริมพลังการดูแลตนเองของประชาชนและชุมชน การ
พฒั นาระบบระบบสง่ ต่อในเครอื ข่าย การสรา้ งระบบใหค้ ำปรกึ ษาในเครอื ข่ายและระหวา่ งสหสาขาวิชาชีพ การจัด
ต้ังศูนย์ประสานการดูแลต่อเนื่อง COC (Continuous of Care Center) และการจัดบริการคลินิกโรคเร้ือรังใน
รพ.สต/ศสม./หนว่ ยแพทย์เคลื่อนท่ี (Mobile Clinic)


4.1.2 การกระทำตอ่ ร่างกายและจิตใจของบคุ คล รวมท้ังการจดั สภาพแวดล้อม

กิจกรรมของพยาบาลนักพัฒนานวัตกรรมท่ีแสดงถึงบทบาทการกระทำต่อร่างกายและจิตใจของบุคคล
รวมทั้งการจัดสภาพแวดล้อมการกระทำต่อร่างกายและจิตใจของบุคคล รวมทั้งการจัดสภาพแวดล้อม เพ่ือแก้
ปญั หาความเจ็บปว่ ย การบรรเทาอาการของโรค การลกุ ลามของโรค และการฟื้นฟสู ภาพ ได้แก่ การจดั ระบบการ
ทำงานอย่างเช่ือมโยงและร่วมดูแลต่อเน่ืองโดยทีมเครือข่ายชุมชนร่วมใจ โดยยึดหลัก 3 Home คือ 1) Home
visit เยย่ี มบ้านโดยพยาบาล รพ.สต. และ อสม. 2) Home Health Care เยยี่ มบา้ นโดยพยาบาลจากโรงพยาบาล
และ รพ.สต. และ 3) Home Ward เยี่ยมบ้านโดย อสม. เช่ียวชาญดูแลผู้ป่วยติดบ้านติดเตียง ทีมสุขภาพของ

โรงพยาบาล และ รพ.สต. พยาบาลและเจ้าหน้าที่ อปท. ตามระดับความต้องการการช่วยเหลือ รวมถึงการจัด
บรกิ ารคลนิ ิกโรคเรอื้ รังใน รพ.สต/ศสม./หนว่ ยแพทยเ์ คลื่อนท่ี (Mobile Clinic)


4.1.3 การกระทำตามวิธที ี่กำหนดไวใ้ นการรกั ษาโรคเบื้องต้นและการให้ภมู คิ มุ้ กนั โรค

กิจกรรมของพยาบาลนักพัฒนานวัตกรรมท่ีแสดงถึงบทบาทการกระทำตามวิธีท่ีกำหนดไว้ในการรักษา
โรคเบอ้ื งต้น ได้แก่ การพัฒนาศกั ยภาพพยาบาล และสหสาขาวชิ าชพี ของหนว่ ยบรกิ ารปฐมภมู ิ เพอื่ ใหม้ ศี ักยภาพ
ในการตรวจรกั ษาโรคเบื้องตน้ ใน Mobile Clinic


4.1.4 การช่วยเหลือแพทย์กระทำการรักษาโรคท้ังน้ีโดยอาศัยหลักวิทยาศาสตร์และศิลปะการ
พยาบาล

กิจกรรมของพยาบาลนักพัฒนานวัตกรรมที่แสดงถึงบทบาทการช่วยเหลือแพทย์กระทำการรักษาโรค
ท้ังนี้โดยอาศัยหลักวิทยาศาสตร์และศิลปะการพยาบาลในการประเมินสุขภาพ การวินิจฉัยปัญหา การวางแผน
การปฏิบัติ และการประเมินผล ได้แก่ การจัดบริการคลินิกโรคเร้ือรังใน รพ.สต/ศสม./หน่วยแพทย์เคล่ือนท่ี
(Mobile Clinic) ซึ่งมีพยาบาลเวชปฏิบัติเป็นผู้ตรวจรักษาผู้ป่วยโรคเรื้อรังระดับ 1 และ 2 การจัดตั้งศูนย์บริการ
เชิงรุกดแู ลผปู้ ่วยเรอื้ รงั (King Narai’s Chronic Care Delivery) และจัดตง้ั ศนู ยเ์ ครือ่ งมอื และอปุ กรณ์สนับสนุน
การดูแลผู้ป่วยทบ่ี ้าน


กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออก :
293

4.2 นวัตกรรมทางการพยาบาลกับการสร้างผลกระทบต่อการตอบสนองบทบาทพยาบาลในการสร้าง
เสรมิ สขุ ภาพตามกรอบกฎบัติออตตาวา (Ottawa Charter) และแนวทางการพฒั นาวิชาชีพ


4.2.1 บทบาทพยาบาลในการสรา้ งเสรมิ สุขภาพตามกรอบกฎบตั อิ อตตาวา (Ottawa Charter)

1) การสร้างนโยบายสาธารณะเพ่ือสุขภาพ มีการสร้างเครือข่ายการดูแลต่อเน่ืองในชุมชน มีการ
ประสานกบั ผทู้ เี่ กย่ี วขอ้ งในการดแู ละสขุ ภาพ ไดแ้ ก่ อปท. รพ.สต. แกนนำในชมุ ชน และ อสม.

2) การสร้างสิง่ แวดลอ้ มทเ่ี อ้ือตอ่ สุขภาพ มกี ารจัดระบบการทำงานอยา่ งเชอ่ื มโยงและรว่ มดแู ลต่อ
เน่ืองโดยทีมเครือข่ายชมุ ชนร่วมใจ โดยยดึ หลกั 3 Home

3) การเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน มีการให้ข้อมูลข่าวสาร จัดการความรู้ สนับสนุนให้
ชุมชนใชท้ รพั ยากรบุคคลและทรพั ยากรอ่ืนๆ ท่ีมีอยูใ่ นชมุ ชนเพื่อให้ชมุ ชนจัดการตนเองในการ
มีสุขภาพดี โดยการพัฒนาเครือข่ายภาคประชาชน อสม. และผู้ดแู ล สรา้ งการมสี ่วนร่วมและ
เสรมิ พลังการดูแลตนเองของประชาชนและชมุ ชน

4) การพัฒนาทักษะส่วนบุคคล มีการพัฒนาศักยภาพพยาบาล และสหสาขาวิชาชีพของหน่วย
บริการปฐมภมู ิ สรา้ งเครือขา่ ยการดแู ลตอ่ เนื่องในชมุ ชน พัฒนาเครือขา่ ยภาคประชาชน อสม.
และผดู้ แู ล สรา้ งการมีส่วนร่วมและเสริมพลงั การดูแลตนเองของประชาชนและชมุ ชน

5) การปรบั ระบบบรกิ ารสขุ ภาพ ร่วมทำหรือสนับสนนุ ใหม้ กี ารพัฒนาเครอื ข่ายสุขภาพ การสรา้ ง
ภาคีเครือข่ายอื่นนอกเหนือภาคีเครือข่ายสุขภาพ ได้แก่ พัฒนาระบบระบบส่งต่อในเครือข่าย
สร้างเครือข่ายการดูแลต่อเน่ืองในชุมชน พัฒนาเครือข่ายภาคประชาชน อสม. และผู้ดูแล
สรา้ งการมสี ว่ นรว่ มและเสรมิ พลงั การดแู ลตนเองของประชาชนและชมุ ชน จดั ระบบการทำงาน
อยา่ งเชอ่ื มโยงและรว่ มดูแลตอ่ เนื่องโดยทีมเครอื ขา่ ยชุมชนรว่ มใจ โดยยึดหลกั 3 Home สรา้ ง
ระบบให้คำปรึกษาในเครือข่ายและระหว่างสหสาขาวิชาชีพ จัดบริการคลินิกโรคเรื้อรังใน
รพ.สต/ศสม./หน่วยแพทย์เคลื่อนท่ี (Mobile Clinic) จัดตั้งศูนย์ประสานการดูแลต่อเน่ือง
COC (Continuous of Care Center) จดั ตงั้ ศนู ยบ์ รกิ ารเชงิ รกุ ดแู ลผปู้ ว่ ยเรอื้ รงั (King Narai’s
Chronic Care Delivery) จัดต้ังศนู ย์เครอื่ งมือและอุปกรณ์สนับสนุนการดูแลผปู้ ่วยทบ่ี า้ น


4.2.2 แนวทางการพฒั นาวชิ าชพี

มีการเพ่ิมคุณภาพการบริการและโอกาสการบริการ การสร้างการทำงานร่วมมือกันข้ามองค์กร ข้าม
หน่วยงาน และเครือข่าย และการสร้างความร่วมมือในการส่งต่อผู้ป่วยโดยเครือข่ายพยาบาล โดยการพัฒนา
ระบบระบบส่งต่อในเครือขา่ ย สร้างเครอื ข่ายการดูแลต่อเนอ่ื งในชมุ ชน พฒั นาเครอื ขา่ ยภาคประชาชน อสม. และ
ผดู้ แู ล สรา้ งการมสี ว่ นรว่ มและเสรมิ พลงั การดแู ลตนเองของประชาชนและชมุ ชน จดั ระบบการทำงานอยา่ งเชอ่ื มโยง
และรว่ มดแู ลตอ่ เนอ่ื งโดยทมี เครอื ขา่ ยชมุ ชนรว่ มใจ โดยยดึ หลกั 3 Home สรา้ งระบบใหค้ ำปรกึ ษาในเครอื ขา่ ยและ
ระหว่างสหสาขาวิชาชพี จดั บริการคลินิกโรคเร้ือรังใน รพ.สต/ศสม./หนว่ ยแพทย์เคลื่อนที่ (Mobile Clinic) จัดต้งั

294 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใต้บทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

ศูนย์ประสานการดูแลต่อเน่ือง COC (Continuous of Care Center) จัดต้ังศูนย์บริการเชิงรุกดูแลผู้ป่วยเรื้อรัง
(King Narai’s Chronic Care Delivery) และจดั ตั้งศูนยเ์ ครื่องมอื และอุปกรณส์ นับสนนุ การดแู ลผู้ป่วยที่บ้าน


มีการพัฒนากำลังคนทางการพยาบาล และการพัฒนาผู้นำของเครือข่ายวิชาชีพ มีการพัฒนาศักยภาพ
พยาบาล และสหสาขาวชิ าชีพของหน่วยบริการปฐมภูม
ิ

มีการสร้างส่ิงแวดล้อมที่เอ้ือต่อการทำงานของสมาชิกเครือข่าย สร้างระบบให้คำปรึกษาในเครือข่าย
และระหว่างสหสาขาวิชาชีพ จัดบริการคลินิกโรคเรื้อรังใน รพ.สต/ศสม./หน่วยแพทย์เคลื่อนที่ (Mobile Clinic)
จดั ต้ังศนู ยป์ ระสานการดูแลตอ่ เน่อื ง COC (Continuous of Care Center) และจดั ตง้ั ศนู ยเ์ ครอ่ื งมอื และอปุ กรณ์
สนบั สนนุ การดแู ลผปู้ ว่ ยท่ีบา้ น


ผลลพั ธโ์ ดยรวมของนวัตกรรม “King Narai’s Chronic Care Model” หลงั จากพัฒนานวตั กรรมพบ
ว่ามผี ลลพั ธ์ทดี่ ตี อ่ ผูป้ ่วย ชุมชน และเครอื ข่ายการทำงาน ดงั ตารางที่ 3


ตารางท่ี 3 ผลลัพธข์ องนวัตกรรม “King Narai’s Chronic Care Model” (โรงพยาบาลพระนารายณ์มหาราช,

2557)


ประเด็น
พ.ศ.2553
พ.ศ.2554
พ.ศ.2555
พ.ศ.2556
พ.ศ.2557


อบรมทกั ษะการดูแลผปู้ ว่ ยทีบ่ า้ น อสม.
4 ตำบล
11 ตำบล
20 ตำบล
24 ตำบล
-

(หลกั สูตร 3 วนั )
200 คน
480 คน
842 คน
1,522 คน


อบรมทกั ษะการดูแลผ้ปู ่วยที่บ้าน
-
14 ตำบล
20 ตำบล
24 ตำบล
-

อสม.เช่ยี วชาญ (หลกั สูตร 150 ชม.)
42 คน
30 คน
72 คน


ร้อยละของผปู้ ว่ ยโรคเรอื้ รงั ที่ไม่สามารถ 94.4
92.1
92.5
95.7
-

ควบคุมโรคหรือภาวะแทรกซอ้ น ไดร้ บั การ
เยย่ี มบ้าน


รอ้ ยละผู้ปว่ ยโรคเร้อื รงั ที่ไมส่ ามารถควบคมุ 92.8
86.8
96.7
97.5
-

โรคหรือภาวะแทรกซ้อน ไม่เกิดโรคแทรกซ้อน
ทีป่ ้องกนั ได้


ร้อยละผู้ปว่ ยโรคเร้ือรงั ท่ไี มส่ ามารถควบคมุ 88.3
92.8
94.8
96.3
-

โรคหรอื ภาวะแทรกซอ้ น สามารถดูแลตนเอง

ได
้

รอ้ ยละของผู้ป่วยและครอบครัวทไี่ ดร้ ับการ 100
100
100
100
-

เยี่ยมบ้านพงึ พอใจ


รอ้ ยละ Care giver ได้รับการเตรียมก่อนกลบั 90.0
85.2
93.8
97.2
-

บ้าน


กรณศี กึ ษา ภาคตะวันออก :
295

ประเดน็
พ.ศ.2553
พ.ศ.2554
พ.ศ.2555
พ.ศ.2556
พ.ศ.2557

รอ้ ยละ Care giver สามารถดูแลผปู้ ่วยและ 88.38
96.61
94.35
96.2
-

ครอบครัวได้

ผปู้ ่วยทตี่ อ้ งดูแลตอ่ เนื่อง
-
-
334 คน -


469 คน

-

ผปู้ ่วยทีต่ ้องดแู ลต่อเนอ่ื ง ได้รบั การดแู ลต่อ -
447 คน -

เน่ือง
-
-
309 คน
95.31%
-

ผปู้ ่วยท่ีต้องดแู ลตอ่ เน่ือง ดูแลตนเองได้
92.51%
414 คน
51.18

92.62%

ผปู้ ่วยท่ีต้องดูแลต่อเนอ่ื ง ไม่มภี าวะแทรกซ้อน
-
-
293 คน
430 คน

94.82%
96.2%

ผลการดแู ลควบคมุ ระดบั ความดนั โลหิตของผู้ -
-

ป่วย HT ของ Mobile Clinic 10 เครอื ขา่ ย
-
-
299 คน

BP ≤ 139/89 mmHg
96.76%
-
44.40

ผลการดูแลควบคุมระดับน้ำตาลของผูป้ ว่ ย
DM ของ Mobile Clinic 10 เครือข่าย
-
-

FBS ≤ 125 mg/dl

-
-


5. ปจั จัยเงื่อนไขของการพฒั นานวัตกรรม


5.1 ด้านคุณลักษณะส่วนบคุ คลในการสร้างเสริมสุขภาพ

พยาบาลนักพัฒนานวัตกรรมมีทัศนคติท่ีดีต่อการสร้างเสริมสุขภาพและวิชาชีพ มีปิติสุขในการทำงาน จิต
วญิ ญาณทีด่ ี มีแรงจูงใจในการทำงาน มคี วามมุ่งม่นั ในการทำงาน มีความคดิ รเิ รม่ิ สรา้ งสรรค์ในการจดั กจิ กรรมการ
สร้างเสรมิ สขุ ภาพ มกี ารพฒั นาตนเองอยู่เสมอ โดยพัฒนาตนเองให้มคี วามรู้ ความชำนาญเฉพาะทาง และความรู้
ดา้ นอื่นๆ ในการดำเนินชวี ติ และติดตามนโยบายระดบั ชาติที่เกี่ยวขอ้ งกับการสร้างเสรมิ สุขภาพ และปฏบิ ัตติ นเปน็
แบบอย่างที่ดีในการสร้างเสริมสุขภาพ ได้แก่ มีมนุษยสัมพันธ์ท่ีดี มีความสามารถในการประสานงาน มีคุณธรรม
จริยธรรม (เสยี สละ มีเมตตา) มีความคดิ นอกกรอบ


5.2 ดา้ นปฏบิ ตั กิ จิ กรรมสร้างเสรมิ สุขภาพ

มีการประเมินพฤติกรรมและภาวะสุขภาพ สภาพแวดล้อมท่ีมีผลกระทบต่อสุขภาพ คัดกรองปัญหาที่พบ
การวินิจฉัยปัญหา นำไปสู่การวางแผน และจัดกิจกรรมโครงการในการแก้ไขปัญหา โดยมีการปรับเปล่ียน
พฤติกรรม สอนและให้ความรแู้ กผ่ ู้ป่วย ผูด้ แู ล และ อสม. รวมถงึ พยาบาลในเครือขา่ ยการดแู ลผู้ปว่ ยโรคเรอื้ รงั


296 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สขุ ภาพภายใต้บทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

5.3 ด้านบรหิ ารจดั การในการสร้างเสรมิ สุขภาพ

มีการวางแผนงานและกำหนดตัวช้ีวัดความสำเร็จของงานเพ่ือประเมินผลงาน มีผู้บริหารและทีมงานที่ดี
เป็นผู้ประสานงานท่ีดี เป็นผู้นำในการจัดกิจกรรมต่างๆ นอกจากนี้ยังมีนโยบายการสร้างเสริมสุขภาพที่ชัดเจน มี
ทรัพยากรสนบั สนนุ มีแหล่งเรียนรู้ และมรี ะบบเทคโนโลยสี ารสนเทศทีด่ ี

5.4 ดา้ นการพฒั นาภาคเี ครอื ขา่ ยการสรา้ งเสรมิ สุขภาพ

มีการสร้างเครือข่ายในการดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรังโดยชุมชนมีส่วนร่วม สร้างแรงจูงใจให้ประชาชนมีส่วนร่วม
เสริมสร้างพลังอำนาจให้กับผู้ป่วย ครอบครัว ผู้ดูแล เป็นท่ีปรึกษาให้กับภาคีเครือข่าย แสวงหางบประมาณเพ่ือ
การส่งเสริมสุขภาพจากโอสถสภา เพ่อื การดแู ลผปู้ ว่ ยโรคเรื้อรัง

5.5 ด้านการวจิ ัยและการจัดการความร
ู้
มกี ารเก็บขอ้ มลู จากการจดั โครงการต่างๆ แต่ยงั ไม่ไดน้ ำมาสรา้ งสรรค์เปน็ ผลงานวจิ ัย








เอกสารอา้ งองิ


โรงพยาบาลพระนารายณ์มหาราช. (2557). สไลด์นำเสนอ มหาวิทยาลัยบูรพา. 11 กรกฎาคม 2557.


กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออก :
297

กรณีศึกษา
คหู่ ูดแู ลสุขภาพ โครงการหมู่บ้านปรบั เปล่ียน
นวตั กรรมท่ี 22
พฤตกิ รรม เพ่อื ลดโรคไมต่ ดิ ตอ่ เรือ้ รงั


รพ.สต.ตะกาง อ.เมือง จ.ตราด


ความนำ :


สถานการณ์ของโรคเร้ือรังหรือโรคไม่ติดต่อ (Non-communicable Diseases) พบว่าเป็นสาเหตุการตาย
ของคนท่ัวโลก ถึงร้อยละ 63 และ ร้อยละ 25 เป็นการเสียชีวิตในประชากรกลุ่มอายุต่ำกว่า 60 ปี (World
Health Organization. [WHO], 2011) สำหรับประเทศไทย พบว่า คนไทยปว่ ยโรคไมต่ ดิ ตอ่ เร้ือรงั มากถงึ รอ้ ยละ
60 ไดแ้ ก่ เบาหวาน ความดนั โลหิตสงู โรคหัวใจ โรคมะเรง็ ปีละมากกว่า 97,900 คน ทง้ั น้ี สว่ นใหญร่ อ้ ยละ 90
ของผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเร้ือรัง เกิดจากพฤติกรรมสุขภาพที่ไม่เหมาะสม เช่น การขาดการออกกำลังกาย ดัชนีมวล
กายมากกวา่ เกณฑ์ การสูบบหุ รี่ การด่มื เหล้า การรับประทานอาหารไมเ่ หมาะสม เชน่ อาหารหวาน มัน เคม็ กนิ
ผักน้อยลง และการรับประทานอาหารท่ีปนเบ้ือนสารเคมี เป็นต้น (สุพัตรา ศรีวณิชชากร, 2555; WHO, 2011)
ทั้งนี้โรคเร้ือรังจำเป็นท่ีจะต้องรักษาอย่างต่อเนื่อง เพื่อควบคุมอาการของโรค และลดการเกิดภาวะแทรกซ้อนต่าง
ๆ รวมถึงการคัดกรองผู้ป่วยเพ่ือให้เข้ารับการรักษา และการปรับเปล่ียนพฤติกรรมของประชากรกลุ่มเสี่ยงเพื่อให้
เกิดพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสม เป็นบทบาทที่ท้าทายสำหรับพยาบาลชุมชน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล
ตะกางเป็นแบบอย่างของความสำเร็จในการนำร่องโครงการหมู่บ้านปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อลดโรคไม่ติดต่อ
เร้ือรัง ท่ีเป็นที่ยอมรับในระดับเขต และระดับภาค ภายใต้กลยุทธ์ “คู่หูสุขภาพ” เน้นการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ใน
ชุมชนให้เกดิ ประสิทธภิ าพมากที่สุดภายใตแ้ นวคดิ “ของดบี า้ นฉนั ” ดงั จะได้นำเสนอโดยสรุป ดังนี้






บริบทและสภาพปญั หาของพืน้ ท่
ี

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลตะกาง (รพ.สต.ตะกาง) อำเภอเมือง จังหวัดตราด อยู่ห่างจากตัวเมือง
ตราดตามถนนสายตราด-คลองใหญ่ เปน็ ระยะทางประมาณ 15 กโิ ลเมตร รบั ผดิ ชอบดแู ลสุขภาพประชาชนในเขต
ตำบลตะกาง จำนวน 6 หมู่บา้ น จำนวน 733 ครัวเรอื น และมปี ระชากรตามทะเบยี นราษฎรจ์ ำนวน 2,581 คน
(รพ.สต.ตะกาง, 2556) โดยมีกำนันทำหน้าท่ีปกครองดูแลประชาชนทั้งตำบลและมีผู้ใหญ่บ้านดูแลทุกหมู่บ้าน
ตำบลตะกางได้รับยกระดับให้มีการปกครองส่วนท้องถ่ินเป็นเทศบาลตำบลเมื่อ พ.ศ.2551 โดยมี นายอภิเดช
บญุ ล้อม เปน็ นายกเทศมนตรี อาชพี สว่ นใหญข่ องประชาชน คือ เกษตรกรรม ทำสวนผลไม้ สวนยางพารา สภาพ
พน้ื ทเ่ี ปน็ ปา่ ชายเลนตามแนวยาวเรยี บชายทะเล อดุ มสมบรู ณ์ มโี รงเรยี นประถมศกึ ษา 1 แหง่ มศี นู ยพ์ ฒั นาเดก็ เลก็


298 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

1 แหง่ มวี ัด 1 แห่ง มีบุคลากรท่ีให้บรกิ ารประชาชน ไดแ้ ก่ นักวิชาการสาธารณสขุ จำนวน 1 คน และพยาบาล
วชิ าชพี ผา่ นการอบรมหลกั สตู รพยาบาลเฉพาะทาง 4 เดอื น สาขาเวชปฏบิ ตั ทิ วั่ ไป (การรกั ษาโรคเบอ้ื งตน้ ) จำนวน

2 คน และพยาบาลวิชาชีพ จำนวน 1 คน เปิดบริการประชาชนในวันและเวลาราชการทุกวันจันทร์ ถึง ศุกร
์
การบรกิ ารทใ่ี หแ้ กป่ ระชาชนไดแ้ ก่ การรกั ษาพยาบาล การวางแผนครอบครวั การฝากครรภ์ การดแู ลสขุ ภาพเดก็ ดี
การเย่ียมบา้ น และการให้คำปรกึ ษา พยาบาลเวชปฎิบัตทิ ว่ั ไป ทำหนา้ ท่ใี นการตรวจรักษาโรคเบ้ืองตน้ รวมถึงงาน
สง่ เสรมิ สขุ ภาพ ปอ้ งกนั โรค และการฟนื้ ฟสู ภาพของผปู้ ว่ ยในชมุ ชน และรบั ผดิ ชอบวางแผน ปฏบิ ตั งิ าน ประสานงาน
กำกบั ติดตาม ประเมนิ ผล ปรับปรงุ และพฒั นาระบบการดแู ลผูป้ ว่ ยโรคเร้ือรังในชุมชน


สภาพปญั หาโรคเรอ้ื รงั ในพนื้ ทตี่ ำบลตะกาง พบวา่ อตั ราปว่ ยดว้ ยโรคไมต่ ดิ ตอ่ เรอ้ื รงั ของประชาชน ประกอบ
ไปด้วย โรคความดันโลหิตสูง จำนวน 98 ราย (ร้อยละ 5.97) โรคเบาหวาน 48 คน (รอ้ ยละ 2.92) โรคเบาหวาน
และความดันโลหิตสูง จำนวน 57 คน (ร้อยละ 3.47) โรคหัวใจและหลอดเลือด (ร้อยละ 2.19) และโรคมะเร็ง
จำนวน 7 คน (ร้อยละ 0.43) ตามลำดบั (รพ.สต.ตะกาง, 2556)






ส่วนที่ 1 องค์ประกอบของนวตั กรรมทางการพยาบาล

กับการสร้างเสรมิ สุขภาพ


“คู่หูดูแลสุขภาพ” เป็นนวัตกรรมการดำเนินงาน ในโครงการหมู่บ้านปรับเปล่ียนพฤติกรรมเพ่ือลดโรค

ไมต่ ดิ ตอ่ เรอ้ื รงั ซง่ึ เปน็ นโยบายของกระทรวงสาธารณสขุ ในโครงการเฉลมิ พระเกยี รติ 57 พรรษามหาวชริ าลงกรณ:์
หมบู่ ้านปรบั เปลีย่ นพฤติกรรมลดโรคมะเร็ง โรคความดนั โลหิตสงู โรคหวั ใจและหลอดเลอื ด ในปีงบประมาณ พ.ศ.
2552 ซึ่งในปีแรกได้ดำเนินการทีห่ มู่ 2 บา้ นหัวหนอง ตำบลตะกาง เป็นหมบู่ ้านต้นแบบและไดด้ ำเนนิ การขยายผล
ไปหมู่บา้ นอื่นๆ จนครบทุกหมูบ่ ้านในตำบล


“คหู่ ดู ูแลสุขภาพ” ท่ี รพ.สต.ตะกาง พฒั นาขึน้ โดยมอี งคป์ ระกอบท่ีสำคญั ดังนี้


1. ทีมงานและผู้นำที่เข้มแข็ง ตำบลตะกาง มีบุคลากรพยาบาลที่มีความรู้ความสามารถท่ีมีการดำเนิน
งานเชิงรุกเพ่ือการสร้างเสริมสุขภาพในชุมชนมาอย่างต่อเน่ือง ประชาชนความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดกันมีลักษณะเป็น
สังคมเครือญาติ มีผู้นำที่เข้มแข็ง มีวิสัยทัศน์ ในการสร้างเสริมสุขภาพ เห็นความสำคัญของปัญหาสุขภาพของ
คนในชมุ ชน มอี าสาสมคั รสาธารณสขุ ทเ่ี ขม้ แขง็ ชมุ ชนมคี วาม อดุ มสมบรู ณท์ างธรรมชาติ สง่ ผลทำใหค้ นในชมุ ชนมี
รายได้ที่ม่ันคงจากการประกอบอาชีพ ไม่ต้องออกไปทำงานนอกพ้ืนท่ีประชาชนในชุมชนมีส่วนร่วมในการทำ
กจิ กรรมต่างๆ ในชุมชน


2. การพัฒนาศักยภาพส่วนบุคคลเพ่ือการสร้างเสริมพฤติกรรมสุขภาพ เกิดจากลักษณะพื้นฐานของ
ชมุ ชนท่ีเขม้ แขง็ มีระบบการกระจายข่าวสารข้อมูลผา่ นไดห้ ลายชอ่ งทาง ได้แก่ หอกระจายข่าว ประชุมประชาคม

กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออก :
299