นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพ

คณะผู้บริหารเห็นความสำคัญและสนับสนุนจนเกิดโครงการ นอกจากนี้ยังใช้วิธีการชักชวนให้คนในองค์กร ทั้งที่มี
ปัญหาสุขภาพและไม่มีปัญหา เข้ามาร่วมกันออกกำลังกาย พร้อมกับกลวิธีในการเสริมแรงด้วยการจัดต้ังรางวัล
เช่น การให้รางวัลตอบแทนสำหรับผู้ที่สามารถลดน้ำหนักได้ตามเป้าหมาย/ตามท่ีวางแผนเอาไว้ เป็นเงินสมทบ
เท่ากับเงินท่ีสมัครในตอนแรก นับว่าเป็นการเสริมแรงให้คนหันมาสนใจออกกำลังกายมาย่ิงขึ้น ซ่ึงผลท่ีได้คือ
บุคลากรในโรงพยาบาลให้การตอบรับเป็นอย่างดี ร่วมลงชื่อเพ่ือเข้าร่วมกิจกรรม จนมีการเชื่อมต่อกันระหว่าง
ค
นในองค์กรและหนว่ ยงานต่างๆ ในโรงพยาบาล

จะเห็นได้ชัดว่าตัวนวัตกรรมนั้นเป็นกระบวนการในการปรับวิธีการให้บริการจากบริการเดิมคือ มีการออก
ตรวจคัดกรองสุขภาพเชงิ รกุ ใหก้ ับบคุ ลากรในโรงพยาบาล นับว่าเปน็ การให้บรกิ ารเชิงรุกเขา้ ไปในองคก์ รเพ่ือให้เกดิ
การต่ืนตัวและหันมาใส่ใจสุขภาพมากข้ึน ประกอบกับนโยบายของทางกระทรวงสาธารณสุขที่มีนโยบายลดอ้วนให้
คนในกระทรวงยึดถอื และปฏบิ ตั ิ เกดิ เป็นโรงพยาบาลต้นแบบดา้ นสขุ ภาพบุคลากร เกิดชมรมและผนู้ ำตน้ แบบทาง
ด้านสุขภาพ เกดิ การพัฒนาศักยภาพพยาบาลท้ังดา้ นการบริการและดา้ นการบรหิ ารทีมงาน มีหน่วยงานทัง้ ภาครัฐ
และเอกชนช่วยสนบั สนุนเงนิ งบประมาณเพ่อื ดำเนนิ การ






4. ผลลพั ธ์และผลกระทบของนวตั กรรมกับการเพ่ิมคุณภาพ

บริการพยาบาล การลดปจั จยั เส่ียงดา้ นสุขภาพของประชาชน


และการพฒั นาระบบบรกิ ารสุขภาพของประเทศ


นวัตกรรมสวัสดิการด้านสุขภาพ เพื่อการสร้างเสริมสุขภาพบุคลากรโรงพยาบาลเลยเป็นนวัตกรรมที่แก้
ปญั หาและปรบั ระบบบรกิ ารสขุ ภาพ เกดิ การสรา้ งการทำงานรว่ มมอื ภายในองคก์ ร ขา้ มหนว่ ยงาน และเกดิ เครอื ข่าย
ทางด้านสุขภาพ โดยการใช้เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ท่ีนำไปสู่การพัฒนาจัดระบบการออกกำลังกาย มีการพัฒนา

รูปแบบการออกกำลังกายท่ีใช้ประโยชน์และแก้ปัญหาได้จริง มีการดำเนินงานร่วมกับองค์กรภาคีต่างๆ ภายใน
องค์กรเพื่อแก้ปัญหาสุขภาพของบุคลากรและการสร้างเสริมสุขภาพ เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีการพัฒนาคนเพื่อ
เป็นต้นแบบหรือเป็นแบบอย่างในการสร้างเสริมสุขภาพ เช่น การตรวจสุขภาพประจำปีของเจ้าหน้าท่ีใน

โรงพยาบาล ในช่วงแรกจะมีเจ้าหน้าท่ี มาตรวจแค่ 40% ในปัจจุบันอัตราการมาตรวจอยู่ที่ 80% ในระยะแรก

เจ้าหน้าทจ่ี ะไมส่ นใจมาตรวจสขุ ภาพ ตอ้ งมีการจงู ใจใหร้ างวลั ในการมาตรวจสขุ ภาพ มกี ารเชงิ รกุ ไปตรวจสุขภาพท่ี
หนา้ งาน ใครท่ผี า่ นการตรวจร่างกายไดค้ ะแนน 5 จะมีการใหค้ ะแนนเปน็ ผ้าขนหนู เป็นต้น


100 : นวตั กรรมการสร้างเสรมิ สขุ ภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

5. ปจั จยั เง่ือนไขของการพฒั นานวตั กรรม


การดำเนินการของสวัสดิการด้านสุขภาพ เพื่อการสร้างเสริมสุขภาพบุคลากรโรงพยาบาลเลยน้ัน นับว่า
ประสบผลสำเร็จอย่างมาก สามารถสร้างความตระหนักให้บุคลากรเกิดความตระหนักทำให้คนพ้ืนท่ีหันมาใส่ใจ
สุขภาพ มีการสร้างการทำงานร่วมมือระหว่างคนในองค์กร มีการใช้ทุนทางสังคมท่ีศักยภาพเข้ามาร่วมในการ
ทำงาน กบั ชว่ งเวลาทนี่ โยบายของหนว่ ยงานทมี่ เี หมาะสมกบั ชว่ งเวลา เขา้ มาผลกั ดนั ใหก้ ระบวนการการดำเนนิ งาน
เ
ปน็ ไปอยา่ งตอ่ เนอ่ื งและสม่ำเสมอ เกิดความย่งั ยนื ซ่งึ ปัจจยั ที่สง่ ผลตอ่ ความสำเร็จดังกล่าวมาจากหลายปจั จยั ดงั น้ี

การมสี ่วนร่วมของหลายฝา่ ย

ในการดำเนินงานของนวัตกรรมนั้น มีผู้ที่เข้ามาเกี่ยวข้องและร่วมดำเนินการหลายฝ่าย เช่น กลุ่มพยาบาล
กลุ่มแพทย์ เวชกรรมสังคม อาชีวเวชกรรม งานสุขศึกษา งานโภชนากร และเจ้าหน้าที่ในโรงพยาบาล ซ่ึงแต่ละ
บุคคลล้วนแล้วแต่มีบทบาทและมีความสำคัญต่อการขับเคลื่อนนวัตกรรม ตามความถนัดและความเช่ียวชาญโดย
ฝา่ ยการพยาบาลเปน็ เจา้ ภาพหลกั ในการดำเนนิ การเกดิ เปน็ การกำหนดแนวทางการตรวจรา่ งกาย มกี ารดำเนนิ การ

ในคลินิกตรวจร่างกายอย่างเป็นรูปธรรม มีการวางแผนงานเพื่อหายุทธวิธีกระตุ้นให้บุคลากรในหน่วยงานหันมา
ใ
สใ่ จสขุ ภาพ วดั ไดจ้ ากจำนวนผู้ทีเ่ ข้าตรวจร่างกายประจำปที เ่ี พ่ิมขึ้น

การใชท้ นุ ทางสังคมในพื้นที
่
นวัตกรรมนี้ได้เน้นเรื่องของการเข้ามามีส่วนร่วมจากคนในหน่วยงาน ใช้แนวความคิดเร่ืองของการมีส่วน
รว่ มมาเปน็ ฐานในการพฒั นา ดงึ ทนุ และศกั ยภาพทมี่ อี ยใู่ นหนว่ ยงานเขา้ มาเปน็ พลงั งานหลกั ทชี่ ว่ ยในการขบั เคลอื่ น
นวัตกรรมให้ดำเนินและก้าวไปข้างหน้าอย่างต่อเนื่อง เช่น ด้านการพัฒนาบุคลากรมีการ Empower เจ้าหน้าท่ี
ผ
ู้รับผิดชอบงาน โดยให้มีการเล่าเรื่องให้กับผู้บริหารได้รับทราบและ ส่งบุคลากรไปอบรม case manager

นโยบายของหน่วยงาน

โดยมีนโยบายจ่ายเงินประกันตนเองคือ วางเงินประกันไว้กับโครงการ ว่าเราจะลดน้ำหนักได้เท่าไหร่ ถ้า

ลดได้ตามน้ันโครงการจะคืนเงินประกันให้ และจ่ายสมทบให้อีกเท่าตัว และมีโครงการการยศาสตร์ โดยมี

นกั กายภาพบำบดั จากมหาวิทยาลัยขอนแก่นมาใหค้ วามรู้ โดยมีการใหแ้ ต้ม นับคะแนนใหร้ างวัลสำหรับบุคลากรที่
เข้ากิจกรรมอย่างต่อเน่ือง และมกี ารประสานขอ้ มลู เจา้ หนา้ ท่เี ข้าโครงการ DPAC ของกลมุ่ งานเวชกรรมสงั คม ให้มี
กิจกรรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพต่อ บุคลากรที่สามารถลดน้ำหนักได้จะให้เป็นบุคคลต้นแบบของ


โรงพยาบาล DPAC เชื่อมโยงถงึ ประชาชนผู้รบั บริการทีม่ คี วามเส่ียงโดยการสง่ ตอ่ มาจากคลนิ กิ

นอกจากการแสดงบทบาทที่ชัดเจนอย่างมากในการบริหารจัดการให้การดำเนินงานจนประสบผลสำเร็จ
แล้ว ยังมีปัจจัยท่ีเป็นการดึงเอาสมรรถนะของพยาบาลเข้ามาช่วยการบริหารจัดการอีกหลายด้าน เช่น ด้าน
คณุ ลกั ษณะส่วนบคุ คลในการเสรมิ สรา้ งสุขภาพ ด้านการพัฒนาภาคเี ครอื ข่ายการสร้างเสรมิ สุขภาพดังน
้ี



กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ :
101

ดา้ นคณุ ลกั ษณะสว่ นบุคคลในการเสรมิ สร้างสุขภาพ

นวัตกรรมสวัสดิการด้านสุขภาพ เพื่อการสร้างเสริมสุขภาพบุคลากรโรงพยาบาลเลย เป็นงานที่แสดงถึง
ศักยภาพของผู้นำทางการพยาบาลท่ีมีทักษะเรื่อง การติดต่อประสานงาน ในช่วงเวลาท่ีเหมาะสม มีความอดทน
รจู้ กั การดงึ เอาศักยภาพออกมาจากคน ทำให้เกดิ การพฒั นาตอ่ ยอดความรแู้ ละความสามารถ นอกจากนี้ทกี่ ล่าวมา
แลว้ นน้ั คณุ ลกั ษณะทส่ี ำคญั ส่วนบุคคลของหัวหน้าฝ่ายการพยาบาลที่มศี ักยภาพในการจดั การ มที ศั นคตทิ ่ีดตี ่อการ
ทำงาน มีแนวคิดและเช่ือว่าการปฏิบัติงานนั้นจะต้องประกอบไปด้วยจังหวะการทำงานที่เหมาะสม เชื่อมต่อและ
ประสานงานกับหน่วยงานต่างๆ เพ่ือให้เกิดการดำเนินงานและบรรลุเป้าหมายในการทำงาน เป็นสวัสดิการด้าน

สขุ ภาพ เพอ่ื การสรา้ งเสริมสุขภาพบุคลากร

ดา้ นการพัฒนาภาคเี ครอื ข่ายการสร้างเสรมิ สุขภาพ

การดำเนินงานสวัสดิการด้านสุขภาพเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพบุคลากรจะไม่สามารถดำเนินการได้ถ้าหาก
ปราศจากภาคีเครือข่ายทางสุขภาพที่มีอยู่ในหน่วยงาน เข้ามาร่วมงานและให้ความร่วมมือ ซึ่งความร่วมมือท่ีเกิด
ขึ้นนี้มีท้ังระดับองค์กรของโรงพยาบาลเลยเอง และความมือกับหน่วยงานภายนอกที่ให้การสนับสนุนงบประมาณ
ในการดำเนินการ เช่น สปสช. สสส. เป็นต้น จนเกิดเป็นเครือข่ายทางด้านสุขภาพ เป็นโรงพยาบาลต้นแบบด้าน
สุขภาพบุคลากร




102 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

กรณีศกึ ษา
โรงเรยี นส่งเสรมิ สุขภาพ

นวัตกรรมที่ 8
โรงพยาบาลวงั สะพุง อ.วังสะพุง จ.เลย


บ
ทนำ


โรงพยาบาลวังสะพุง เป็นโรงพยาบาลเป็นโรงพยาบาลชุมชนขนาด 90 เตียง ที่ให้การบริการดูแลสุขภาพ
ประชาชนใน อำเภอวังสะพุง 10 ตำบล 144 หมู่บ้าน โดยโรงพยาบาลตั้งอยู่ในเขตตำบลวังสะพุง ศูนย์สุขภาพ
ชุมชนและเวชปฏิบัติครอบครัวโรงพยาบาลวังสะพุง เป็นหน่วยงานที่รับผิดชอบดูแลสุขภาพประชาชนในเขตตำบล
วงั สะพงุ 11 หมบู่ า้ น 3,575 หลงั คาเรอื น ประชากร 14,119 คน ประชาชนสว่ นใหญป่ ระกอบอาชพี ขายลอตเตอรี่
แ
ละมีสถานศกึ ษา จำนวน 5 แหง่

โรงพยาบาลวังสะพุงให้ความสำคัญกับการสร้างนวัตกรรมบริการ โดยมีนโยบายให้แต่ละหน่วยงานต้อง
สร้างนวัตกรรมในการดูแลและส่งเสริมสุขภาพเจ้าหน้าที่ ผู้รับบริการ และชุมชน อย่างน้อยหน่วยงานละ 1 เรื่อง
สนบั สนนุ การอบรมและทำวจิ ัย R2R การจัดเวทีนำเสนอวิชาการของเจา้ หน้าท่ี ในระดับโรงพยาบาล ระดบั อำเภอ
และสนับสนุนการนำเสนอผลงานในระดับจังหวัดและในระดับประเทศ นวัตกรรมเด่นทางการพยาบาล อาทิเช่น
ธนาคารนมแม่ เป็นท่ีรับฝากนมจากมารดาวัยทำงานที่ต้องการเก็บนมแม่ไว้สำหรับเล้ียงลูกนานถึง 6 เดือน

วัดส่งเสริมสุขภาพ ด้วยการเข้าไปประเมินสุขและจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพพระภิกษุสงฆ์ เช่น การปรับ

สิ่งแวดล้อม อาหาร การออกกำลังกาย และการปฐมพยาบาลเบื้องต้น นวัตกรรมขวดอ่ิมสบาย จากการประยุกต์
ใช้ถุงน้ำเกลือสำหรับให้อาหารทางสายยาง โครงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมส่งเสริมสุขภาพของอสม. การส่งเสริม
และฝึกสมาธิผู้รับบริการในเวลาเช้าด้วยเพลง โครงการปรับพฤติกรรมสุขภาพบุคลากรในโรงพยาบาล การปรับ
พฤติกรรมกลุ่มเสี่ยงและกลุ่มเด็กอ้วนและพัฒนาเป็นศูนย์การเรียนรู้การปรับเปล่ียนพฤติกรรม และการพัฒนา
โ
รงเรียนสง่ เสริมสุขภาพ เปน็ ตน้

โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ เป็นบทบาทของพยาบาลอนามัยโรงเรียน ในประสานการแก้ปัญหาสุขภาพ
นกั เรียนและพฤตกิ รรมสุขภาพทไี่ มเ่ หมาะสมของนักเรียน เชน่ ปญั หาฟนั พุ การดม่ื นำ้ อัดลม หรอื ภาวะโภชนาการ
เกิน เป็นต้น ด้วยการผนวกกิจกรรมด้านสุขภาพเข้ากับการเรียนการสอน การสร้างนโยบายให้เอ้ือต่อการ

ส่งเสริมสุขภาพ การปรับสภาพแวดล้อมท่ีเหมาะสมต่อการส่งเสริมสุขภาพ เพื่อแก้ปัญหาพฤติกรรมสุขภาพท
่ี
ไม่เหมาะสม และเพื่อให้นักเรียนได้คิดวิเคราะห์ปัญหาสุขภาพและสร้างโครงงานนักเรียนด้านการส่งเสริมสุขภาพ

ส่งผลให้นักเรียนฟันแท้ไม่ผุและไม่ถูกถอนร้อยละ 63.5 นักเรียนมีสุขภาพกายผ่านเกณฑ์ ร้อยละ 88.8 นักเรียน


กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออกเฉยี งเหนือ :
103

มีสุขภาพจิตดี ร้อยละ 98.5 มีการจัดการน้ำด่ืมสะอาดปลอดภัยและเพียงพอ ส้วมผ่านตามมาตรฐาน โรงอาหาร
ผ่านการรบั รองมาตรฐาน สภาพแวดลอ้ มในโรงเรียนมคี วามปลอดภยั บุคลากรไม่สบู บุหร่ใี นโรงเรียน และผ่านการ
รบั รองโรงเรียนสง่ เสรมิ สุขภาพระดบั ทองและระดับเพชร ในปี 2556 มีรายละเอียดดงั น้ี






1. องคป์ ระกอบของนวตั กรรมทางการพยาบาล


กับการสร้างเสรมิ สุขภาพ


การดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ เป็นนวัตกรรมหน่ึงที่สะท้อนบทบาทการพยาบาลการสร้างเสริม

สุขภาพประชาชน และพยาบาลได้ใช้นวัตกรรมเป็นเครื่องมือสำคัญชิ้นหนึ่งในการสร้างเสริมสุขภาพนักเรียน ครู
และบุคคลากรอ่ืนในโรงเรียน ในนวัตกรรมหน่ึงๆจะประกอบด้วยหลายองค์ประกอบ ได้แก่ บุคคลผู้เก่ียวข้องกับ

นวัตกรรม เครือ่ งมอื การทำงาน และข้อมูล


บุคคลที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาโรงเรยี นสง่ เสริมสขุ ภาพ ประกอบดว้ ย

1. ผู้ดำเนินการโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ ได้แก่ ก) พยาบาลอนามัยโรงเรียน มีบทบาทหลักในการหนุน
เสริมผลักดันให้เกิดการขับเคล่ือนเชิงนโยบาย ด้วยการนำใช้ข้อมูลสุขภาพนักเรียนและปัญหาพฤติกรรมสุขภาพ
เช่น การตรวจคัดกรองสุขภาพ พบภาวะโภชนาการเกิน ปัญหาช่องปาก ฟันพุ และพฤติกรรมเสี่ยงด้านสุขภาพ
การดื่มน้ำอัดลม ขนมหวาน ปัญหานักเรียนขาดการเอาใจใส่ดูแลและขาดความอบอุ่นจากที่ผู้ปกครองที่ส่วนใหญ่
เดนิ ทางขายลอตเตอรต่ี า่ งจงั หวดั และอน่ื ๆ พยาบาลอนามยั โรงเรยี นมบี ทบาทผลกั ดนั ใหเ้ กดิ กฎกตกิ าและขอ้ ตกลง
ร่วมระหว่างโรงเรียน ผู้ประกอบอาหารในโรงเรียน ชุมชนโดยรอบโรงเรียน ในการประกอบอาหารที่มีคุณภาพ
สะอาด ปลอดภัย ดว้ ยการกำหนดนโยบายไม่จัดและจำหน่ายอาหารว่างหรือขนมทม่ี ีไขมันสูง รสเค็มและรสหวาน
จัด โรงเรียนปลอดน้ำอัดลม/เครื่องดื่มท่ีมีรสหวานจัด ส่งเสริมให้นักเรียนทุกคนได้บริโภคผักมื้อกลางวันตาม
สัดส่วนท่ีกำหนด และพัฒนาโรงอาหารผ่านมาตรฐาน นอกจาน้ีพยาบาลยังมีบทบาทการดูแลสุขภาพ เช่น การ
ตรวจคดั กรอง ประเมินสุขภาพ และการใหว้ ัคซนี ปอ้ งกันโรค บทบาททางวชิ าการ เช่น การใหส้ ขุ ศกึ ษาแกน่ กั เรยี น
ให้คำแนะนำในการประเมินและพัฒนาตัวช้ีวัด และบทบาทการเป็นผู้ประสานงานเพื่อสนับสนุนกิจกรรมโรงเรียน
ส่งเสรมิ สุข เชน่ การตรวจวดั คุณภาพน้ำดม่ื เร่ืองอาหารสขุ ภาพ การจัดสิ่งแวดล้อม เปน็ ตน้ ข) ผบู้ รหิ ารโรงเรยี น

มีบทบาทกำหนดนโยบายโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพด้วยการบูรณการนโยบายด้านการศึกษาเข้ากับการมีสุขภาพดี
ค) ครปู ระจำโรงเรียน เป็นผู้รบั ผิดชอบในการพัฒนากิจกรรมใหส้ อดคล้องกับเกณฑ์ตวั ช้วี ดั ง) ผูป้ ระกอบอาหารใน
โรงเรียน ประกอบอหารที่สะอาดปลอดภัย ได้มาตรฐานตามการรับรองสุขาภิบาลอาหาร ไม่จัดและจำหน่าย
อาหารวา่ งหรอื ขนมที่มไี ขมันสูง รสเค็มจัดและรสหวานจัด ไม่จำหน่ายนำ้ อดั ลมและเครอ่ื งดมื่ รสหวานจดั และเพม่ิ
ผกั ในเมนูอาหารกลางวนั ตามสัดส่วนทก่ี ำหนด และ จ) นักเรยี นคอื กลุม่ เป้าหมายหลกั ของการดำเนนิ งานโรงเรยี น
ส
่งเสริมสขุ ภาพ และมบี ทบาทในการดำเนนิ กิจกรรม การจดั ทำโครงงานเพ่อื การแก้ไขปญั หาและส่งเสรมิ สขุ ภาพ


104 : นวัตกรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

2. ผรู้ ่วมดำเนินการภาคประชาน ไดแ้ ก่ ผปู้ กครอง ผูน้ ำชุมชน แกนนำหมบู่ ้าน อสม. และประชาชน รว่ ม
เฝ้าระวังและควบคุมโรค เฝ้าระวังพฤติกรรมเส่ียงสุขภาพนักเรียน การจัดการสภาพแวดล้อมรอบโรงเรียนให้
ป
ลอดภยั ปลอดโรค

3. หน่วยงานสนับสนุน เช่น กรมอนามัย. และสสจ.เลย สนับสนุนงานวิชาการโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ
อบจ./สส. สมาคมศษิ ยเ์ กา่ สมาคมผปู้ กครอง สนับสนนุ งบประมาณ วสั ดุ อปุ กรณ์ในการดำเนินกจิ กรรม เทศบาล
ตำบลวังสะพุงสนับสนุนเคร่ืองจักรกลในการปรับภูมิสถาปัตย์ นอกจากนี้ รพ.วังสะพุง สนับสนุนงบประมาณและ
บ
ุคลากร ร่วมดำเนินกจิ กรรม เช่น พยาบาล เภสชั กร และนักวิชาการ เปน็ ตน้

เครอ่ื งมือการทำงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ ประกอบด้วย การมีเปา้ หมายรว่ ม คอื การพัฒนานกั เรยี น ให้
เป็นผู้ที่มีคุณภาพและสมบูรณ์พร้อมท้ังสุขภาพกายจิตสังคมและการเรียน การบูรณาการงานด้านมาตรฐานการ
ศึกษาและตัวชี้วัดสุขภาพเข้าด้วยกัน และการสร้างการมีส่วนร่วมกับชุมชน โดยใช้คู่มือการประเมินโรงเรียน

ส่งเสริมสุขภาพ ที่ได้อธิบายถึงขั้นตอนการดำเนินงานและการประเมินโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพที่ครอบคลุม 10
องค์ประกอบ ได้แก่ 1) นโยบายส่งเสริมสุขภาพในโรงเรียน 2) การบริหารจัดการโรงเรียน 3) การมีส่วนร่วมกับ
ชุมชน 4) การจัดส่ิงแวดล้อมในโรงเรียนท่ีเอ้ือต่อสุขภาพ 5) บริการอนามัยโรงเรียน 6) สุขศึกษาในโรงเรียน 7)
อาหารที่ปลอดภัย 8) การออกกำลังกายกีฬาและนันทนาการ 9) การให้คำปรึกษาและสนับสนุนทางสังคม และ
10) การส่งเสริมสุขภาพบุคลากรในโรงเรียน และมาตรฐานการศึกษาขั้นพ้ืนฐานของ สพฐ. จำนวน 5 ด้าน
ประกอบดว้ ย 1) ดา้ นคณุ ภาพผเู้ รยี น เชน่ ผเู้ รยี นมสี ขุ ภาวะทดี่ แี ละมสี นุ ทรยี ภาพ มคี ณุ ธรรม จรยิ ธรรม และคา่ นยิ มที่
พึงประสงค์ มีทักษะในการแสวงหาความรู้ด้วยตนเอง รักการเรียนรู้ และพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง มีความ
สามารถในการคิดอย่างเป็นระบบ คดิ สร้างสรรค์ ตัดสินใจแก้ปญั หาได้อย่างมีสตสิ มเหตุผล สามารถทำงานรว่ มกับ
ผู้อื่นได้ 2) ด้านการจัดการศึกษา 3) ด้านการสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ 4) อัตลักษณ์ของสถานศึกษาและ


5) มาตรฐานมาตรการส่งเสริมการจดั กิจกรรมอืน่ ๆ

ข้อมูลสุขภาพและการนำใช้สำหรับการส่งเสริมสุขภาพ ได้แก่ ปัญหานักเรียนขาดการเอาใจใส่ดูแลจาก

ผู้ปกครองทีส่ ่วนใหญข่ ายลอตเตอรี่และตอ้ งเดินทางไปขายในตา่ งจงั หวดั เป็นประจำ นักเรยี นมีพฤตกิ รรมสุขภาพที่
ไม่เหมาะสม เช่น การรับประทานขนมหวาน น้ำอัดลม ขาดการออกกำลังกาย มีภาวะอ้วนและฟันพุจำนวนมาก

และผลการดำเนนิ งานท่ผี ่านมา เปน็ ตน้

ดังน้ันการดำเนินการโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพมีผู้ท่ีเก่ียวต้ังแต่ผู้ดำเนินงานท้ังด้านวิชาการและการปฏิบัติ
การ ภาคประชาชนทรี่ ่วมสนบั สนุนกิจกรรม และหน่วยงานองคก์ รตา่ งๆ ท่ีรว่ มผลักดันขบั เคลื่อนเชิงนโยบาย โดย
การนำใช้ฐานข้อมูลสุขภาพและมาตรฐานด้านสขุ ภาพและการศกึ ษาเป็นเครอ่ื งมอื สำคญั ในการดำเนนิ กจิ กรรม


กรณีศึกษา ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนอื :
105

2. กระบวนการพัฒนานวัตกรรมและการจดั การ


เพือ่ การนำใช้และพัฒนา


กระบวนการพัฒนาโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพเป็นการผนวกแนวคิดด้านการศึกษาเข้ากับแนวคิดด้านการ

ส่งเสริมสุขภาพ เพ่ือการสร้างเสริมสุขภาพนักเรียนท่ีเป็นกลุ่มเป้าหมายร่วม ซ่ึงประกอบด้วย การบูรณาการ และ
ก
ารดำเนินกจิ กรรม และการประเมนิ ผล ดังน ้ี

1. การบรู ณาการ ไดแ้ ก่ การบรู ณาการความคดิ การบรู ณาการงานและการบูรณาการคน


• การบูรณาการความคิด ด้วยการการสร้างเป้าหมายร่วมคือความต้องการพัฒนาให้นักเรียนเป็น

ผู้สมบูรณ์พร้อมด้านสุขภาพและสัมฤทธิผลทางการเรียน ของโรงเรียน ชุมชน ผู้ปกครอง และ

โรงพยาบาล


• การบูรณาการงาน ด้วยการดำเนินงานตามมาตรฐานสถานศึกษาท่ีมีสอดคล้องกับมาตรฐานการ

ส่งเสริมสุขภาพ เช่น การสร้างนโยบายและการบริหารจัดการ การสร้างและปรับสภาพแวดล้อมที่
เออ้ื ตอ่ การเรียนรู้และสร้างเสรมิ สุขภาพ งานอนามัยโรงเรียน


• นอกจากนยี้ งั มกี ารบรู ณาการคน ดว้ ยการสรา้ งการมสี ว่ นรว่ มทง้ั จากครแู ละบคุ คลากรจากโรงพยาบาล

ที่รว่ มดำเนินการเตรยี ม การตรวจมาตรฐานคุณภาพด้านต่างๆ เปน็ ตน้

2. กระบวนการดำเนินกิจกรรม ประกอบดว้ ย


1. การวิเคราะห์สถานการณ์ เพื่อรวบรวมข้อมูลพ้ืนฐานในการดำเนินงานส่งเสริมสุขภาพเกี่ยวกับโรค
ปัญหาสุขภาพในโรงเรียนและชุมชน ศักยภาพด้านการส่งเสริมสุขภาพ การจัดการสิ่งแวดล้อมที่มี
ผลต่อสุขภาพ และทรัพยากรในชุมชนที่เอ้ือต่อการส่งเสริมสุขภาพ รวมทั้งผลการดำเนินงานที่ผ่าน
มาจากการปะเมินโรงเรยี นสง่ เสรมิ สุขภาพระดับทอง โดยพบว่า การพัฒนาโรงเรยี นส่งเสริมสุขภาพ
เร่ิมในปี 2541 กรมอนามัยไดม้ กี ารดำเนินงานโรงเรยี นตน้ แบบโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพจังหวัดละ 1
โรงเรียน ต่อมาปี 2542 ได้ขยายการดำเนินงานเป็นอำเภอละ 1 โรงเรียน ในปี 2543 ได้ขยาย

เป้าหมายโรงเรยี นสง่ เสรมิ สุขภาพอย่างนอ้ ยตำบลละ 1 โรงเรยี น ปี 2544 กรมอนามัย กรมสามญั
ศกึ ษา และสำนกั งานคณะกรรมการการประถมศกึ ษาแหง่ ชาติ (สปช) ไดล้ งนามขอ้ ตกลงความรว่ มมือ
ในการพัฒนาโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพระหว่างกัน ปี 2545 พัฒนาเกณฑ์การประเมินโรงเรียน

ส่งเสริมสุขภาพระดับทองแดง ระดับเงิน และระดับทอง ปี 2547 ดำเนินงานสู่โรงเรียนในฝัน ปี
2548 ริเริ่มโครงการเด็กไทยทำได้ในโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ ได้แก่ เร่ืองอาหารสะอาดปลอดภัย
สขุ านา่ ใช้ และเดก็ ไทยฟนั ดี ปี 2550 พฒั นาศกั ยภาพนกั เรยี นแกนนำชมรมเดก็ ไทยทำได้ ในรปู แบบ
ของโครงงานสุขภาพ จังหวัดละ 1 โรงเรียน และในปี 2551 กำหนดโรงเรียนสง่ เสริมสุขภาพระดบั
เพชร โรงเรยี นชมุ ชนวงั สะพุง อำเภอวงั สะพงุ จงั หวัดเลย ท่ี ผปู้ กครองส่วนใหญ่ขายลอตเตอร่ี และ
ต้องเดินทางไปขายในต่างจังหวัดเป็นประจำ ทำให้เกิดปัญหานักเรียนขาดการเอาใจใส่ดูแล


106 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

มีพฤติกรรมสุขภาพทไ่ี มเ่ หมาะสม เช่น การรบั ประทานขนมหวาน น้ำอัดลม ขาดกรออกกำลังกาย
ผลการคัดกรองสุขภาพพบภาวะอ้วนและฟันพุจำนวนมาก โรงเรียนจึงมุ่งม่ันที่จะปรับพฤติกรรม
สุขภาพที่ไมเ่ หมาะสมดว้ ยสง่ เสริมสุขภาพนักเรยี นและไดด้ ำเนินการอยา่ งต่อเนือ่ ง

2. การกำหนดแผนปฏิบัติการและการดำเนินการ โดยนำผลจากการรว่ มวเิ คราะหส์ ถานการณส์ ขุ ภาพ
ของโรงเรียนและชุมชน มาการกำหนดประเด็นและจัดทำแผนปฏิบัติการเพื่อดำเนินการส่งเสริม

สุขภาพตามปัญหาและความต้องการของนักเรียน ครู บุคลากรในโรงเรียน ผู้ปกครองและชุมชน
การกำหนดเป้าหมายการดำเนินงาน รูปแบบกิจกรรม บทบาทของผู้เกี่ยวข้อง ซ่ึงขั้นตอนน้ีเกิด
กิจกรรมมากมาย เช่น การตั้งชมรมสุขภาพ ได้แก่ ชมรมเด็กไทยฟันดี ชมรมสุขภาพดีชีวีแจ่มใส
และชมรม Healthy Kids Fit & Firm การจัดการขยะและวัสดุเหลือใช้ ได้แก่ การนำถุงนม

ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ฝาขวดน้ำดื่ม มาผลิตเป็นเส่ือ กระเป๋า ผ้ากันเป้ือน เสื้อกันฝน เปลนอน โต๊ะ
รับแขก ตะกร้าสาน ฯลฯ การห้ามขนมน้ำอัดลม เคร่ืองดื่มท่ีมีรสหวานจัด การให้นักเรียนกินผัก
มากขนึ้ สรา้ งความตระหนกั แกผ่ ปู้ กครอง และการสรา้ งผนู้ ำนกั เรยี นดา้ นสขุ ภาพ การตรวจคดั กรอง
สขุ ภาพนกั เรยี น การตรวจสขุ ภาพชอ่ งปาก การคดั กรองภาวะโภชนาการนกั เรยี น การพฒั นาศกั ยภาพ
นักเรียนแกนนำในการดูแลสุขภาพ การพัฒนาทักษะครูห้องพยาบาล การบริการอาหารปลอดภัย
การปรบั ปรุงโรงอาหาร การปลกู ผกั ปลอดสาร โรงเรียนปลอดบุหร่ี การจดั จดุ บริการนำ้ ดมื่ ที่สะอาด
และเพยี งพอ การปรับปรุงหอ้ งนำ้ เปน็ ตน้ (ดงั ภาพ 22, 23)


ภาพที่ 22 เรือนพยาบาล และโรงอาหาร




ภาพที่ 23 ธนาคารขยะและส่ิงประดิษฐ์จากขยะและ
วสั ดุเหลือใช้


กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนือ :
107

3. การประเมินผล โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ พบว่าผลกระทบหลักที่เกิดข้ึน คือการเกิดนโยบายและ

กฎกติการ่วม เพื่อการจัดการเพ่ือสร้างเสริมสุขภาพนักเรียน เช่น ข้อตกลงร่วมในการประกอบอาหารสำหรับ
นักเรียน นโยบายโรงเรียนปลอดบุหร่ีและการกำหนดนโยบายเก่ียวกับการปรับสภาพแวดล้อมท่ีเอ้ือต่อการสร้าง
เสริมสุขภาพและปลอดภัย เช่น การพัฒนาโรงอาหารมาตรฐาน ห้องน้ำมาตรฐาน (HAS) หรือ ห้องพยาบาล
มาตรฐาน เป็นต้น ผลการดแู ลสุขภาพ พบนักเรียนชัน้ ประถมศึกษาปที ่ี 6 ฟันแทไ้ ม่ผุและไม่ถูกถอนร้อยละ 63.5
นักเรียนมีสมรรถภาพกายผ่านเกณฑ์ ร้อยละ 88.8 นักเรียนมีสุขภาพจิตดี ร้อยละ 98.5 บุคลากรในโรงเรียนมี
พฤตกิ รรมเหมาะสมเปน็ แบบอย่างท่ีดแี ก่นกั เรยี นและไม่สูบบหุ ร่ีในโรงเรียน และมกี ารออกกำลงั กายเป็นประจำ มี
การจัดการน้ำดื่มสะอาดปลอดภัยและเพียงพอแก่นักเรียน เป็นต้น นอกจากน้ีผลกระทบโดยอ้อมท่ีเกิดขึ้น เช่น
การพัฒนาทักษะครูพยาบาล พัฒนาทักษะนักเรียนในการคิดวิเคราะห์และออกแบบโครงงานแก้ปัญหาและ

สร้างเสริมสุขภาพ โรงเรียนมีภูมิทัศน์ท่ีสวยงามน่าอยู่ เป็นต้น เส้นทางพัฒนาโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพระดับเพชร
โรงเรียนชมุ ชนวังสะพุง อธิบายดังภาพที่ 24 และกระบวนการพัฒนานวตั กรรม อธบิ ายดงั ภาพที่ 25





108 : นวัตกรรมการสร้างเสริมสขุ ภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

ภาพที่ 24 เส้นทางการพฒั นาโรงเรียนสง่ เสรมิ สุขภาพ


ðŘ ð Ř ðŘ ð Ř ð Ř ð Ř ð Ř ð Ř
ēøÜđø÷Ċ î ēøÜđø÷Ċ î ēøÜđøĊ÷î ÖøöĂîćöĆ÷ đÖèæŤ ēÙøÜÖćø ēÙøÜÜćî đÖèæŤ
ÿćđĀ čê ÿëćîÖćø Ťè ÿÜŠ đÿøĉö ÿŠÜđÿøöĉ ÿŠÜđÿøöĉ ÖøöÿćöâĆ ðøąđöĉî ð Ř đéÖĘ ĕì÷ îĆÖđø÷Ċ î ðøąđöĉîđðîŨ
ÿ×č õćó ÿ×č õćó ÿ×č õćó ýċÖþć Ēúą ÿðß ēøÜđøĊ÷î éćđîĉî ìĞćĕéš ĒÖðš âŦ Āć ēøÜđø÷Ċ î
ÝĆÜĀüĆé ĂćĞ đõĂ êćĞ ïú êÖúÜÙüćöøüŠ ö ÿÜŠ đÿøĉö ÜćîÿŠĎ ÿ×č õćó ÿŠÜđÿøĉö
úą ēøÜđø÷Ċ î úą öČĂĔîÖćøóĆçîć ÿ×č õćó ēøÜđøĊ÷î ÝÜĆ ĀüĆé ÿč×õćó
ēøÜđø÷Ċ î ēøÜđøĊ÷î ēøÜđø÷Ċ îÿŠÜ øąéĆï ĔîòîŦ ēøÜđø÷Ċ î øąéïĆ đóßø

đÿøöĉ ÿč×õćó ìĂÜ 2551 2552

ó ý 2541 2543 2545 2541 2548 2550 2555 2556 2557

ÖĉÝÖøøöìĊęêĂïÿîĂÜ Ļ ð Ř Ļ ðŘ Ļ éćĞ đîîĉ ÖÝĉ Öøøö ÖćøđêøĊ÷öÙüćö Ļ ÙéĆ ÖøĂÜÿ×č õćó ðćÖôŦî
éćĞ đîîĉ ÖćøđêøĊ÷ö ēøÜđø÷Ċ î óøšĂöēøÜđøĊ÷î Ļ ÝĆéÖćøÿęÜĉ ĒüéúšĂö
ÖĉÝÖøøö ÙüćöóøĂš ö óøąøćßìćî ēøÜđø÷Ċ îÿøšćÜ Ļ îÖĆ đøĊ÷îĒÖîîć ìÖĆ þąÙøĎĀšĂÜ
ēøÜđøĊ÷î ēøÜđø÷Ċ î Ļ éćĞ đîĉîÖĉÝÖøøö đÿøöĉ ÿč×õćóĔî ó÷ćïćú
ÿÜŠ đÿøöĉ ēøÜđøĊ÷î ēøÜđø÷Ċ îüĉëĊóčìí øąéïĆ ìĂÜ Ļ ßöøö)FBMUIZ ,JE BOE 'JSN
ÿč×õćó ÿøćš Üđÿøĉö
กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื :
109 êćö ÿ×č õćóĔî Ļ ēøÜđøĊ÷î Ļ ēøÜđøĊ÷î Ļ øćÜüĆú
öćêøåćî øąéĆïìĂÜ ÿŠÜđÿøĉö ÿÜŠ đÿøĉö ßöđß÷
Ļ ñćŠ îēøÜđøĊ÷î ÿč×õćó ÿč×õćó ēøÜđø÷Ċ î
ñúñúĉê ñúúĆó Ťí ÿŠÜđÿøöĉ ÿ×č Ļ ĕéšøĆïøćÜüúĆ Ļ ēøÜđø÷Ċ î øąéĆï øąéĆï ÿÜŠ đÿøĉö
õćóøąéĆï ēøÜđø÷Ċ î ÿÜŠ đÿøĉö ìĂÜÙøĆĚÜ đóßø ÿč×õćó
ìĂÜÙøÜĚĆ ìę Ċ óøąøćßìćî ÿ×č õćó ìĊę øąéïĆ đóßø
Ļ øćÜüĆúēøÜđø÷Ċ î øąéĆïìĂÜ
üĉëóĊ ìč í ÙøĆÜĚ ìĊ ę

ภาพที่ 25 กระบวนการพัฒนานวัตกรรม
ßî öćêøåćîÖ

ēøÜđøĊ÷îÿÜŠ đÿøĉöÿč×õćó õćøÖÝĉ øŠüö×ĂÜĂÜÙÖŤ ø ēøÜó÷ćïćúüÜĆ ÿąóÜč Ă üĆÜÿąóÜč Ý đú÷110 : นวตั กรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล


ýÖċ þćíÖĉ ćø ēøÜó÷ćïćú Ăðì. ßčö ÖćøðøïĆ øąïïïøÖĉ ćøÿ×č õćó

ÖøąìøüÜ îÖĆ đø÷Ċ îđðŨîđðćŜ Āö ć÷ ÖćøÝĆéÖćøÿč×üìĉ ÷ć ÖćøóĆçîćìĆÖþąïčÙÙú îÖĆ đøĊ÷îĕéøš ïĆ ÖćøéĎĒú
ÖćøéĒĎ úđéĊ÷üÖĆî îÖĆ đø÷Ċ î éšćîÿč×õćó øĆÖþć
Öćøđóĉöę ÙčèõćóïøÖĉ ćøĒúą êéĉ êćö đòćŜ øąüĆÜ
ēĂÖćÿÖćøïøĉÖćø

ößî Ăÿö đ šÝćĀ šîć ęĊì ø ó ßćüïćš îÖćøÿøćš ÜÖćøìĞćÜćîøüŠ ööČĂÖîĆ ÖćøóçĆ îć Ļ ÿ×č õćóìĆüę ĕð ÜđøĊ÷îÿŠÜđÿøĉöÿč×õćóøą Ćéïđóßø îÖĆ đøĊ÷îĕéšĔßš
øąéöÿöĂÜĒúąÖĞćĀîé ìĆÖþą Ļ ÿč×õćóðćÖĒúąôŦî ĀšĂÜîćĞĚ ēøÜĂćĀćø
ÖÝĉ ÖøøöÖćøðäĉïêĆ Öĉ ćø ÙøĎ îĆÖđø÷Ċ î Ļ õćüąēõßîćÖćø öćêøåćî ĒúąĀĂš Ü
ÖćøđøĊ÷îøšĎ Öćø Ļ îĆÖđøĊ÷îĒÖîîĞć ó÷ćïćúÙčèõćó
Öćøÿøćš ÜÙüćöđ×öš Ē×ÜĘ ĔĀšÖïĆ ßčößî Öćøÿøćš Üđÿøöĉ ðäïĉ êĆ ĉÖćø Ļ ìĆÖþąÙøĀĎ šĂÜ ñúúóĆ íŤ
ÿ×č õćó
ēøÜđøĊ÷îöćêøåćî ó÷ćïćú îĆÖđø÷Ċ îéęČöîćĞĚ ÿąĂćé
øąìøüÜýċÖþćíĉÖćø öćêåćîÖøąì Ļ ßöøö )FBMUIZ ,JE ÖĉîñĆÖðúĂéÿćøóĉþ
BOE 'JSN ĕöÿŠ ĎïïĀč øĊę
ÙøĎ ĆîÖđ Ċø÷î šĎñ Ğîć čß
Ļ ðúÖĎ ñÖĆ ðúĂéÿćø ēø
Ļ ø ø ðúĂéîĚĞćĂéĆ úö ïĀč øĊ ę
øüÜÿćíćøè čÿ× Ļ ÖćøðøïĆ õĎöìĉ ĆýîŤ ēøÜđøĊ÷îöĊ
Ļ ĀšĂÜîĚćĞ öćêøåćî õöĎ ĉìĆýîŤ
ÖćøóĆçîć Ļ ĀšĂÜó÷ćïćúÙèč õćó ÿü÷Üćö îŠćĂ÷ŠĎ
ÿÜęĉ ĒüéúĂš ö Ļ îćĞĚ éČęöðúĂéõ÷Ć

Ļ ÖćøÝĆéÖćø×÷ą ÖćøÿøšćÜÿęĉÜĒüéúĂš öìęĊđĂĚČĂêĂŠ ÿ×č õćó
Ļ ēøÜĂćĀćøöćêøåćî

3. คณุ ลกั ษณะของนวตั กรรม


กบั ยุทธศาสตรก์ ารสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ


กจิ กรรมโรงเรยี นสง่ เสรมิ สขุ ภาพ โดยภาพรวมเปน็ การบรู ณาการงานดา้ นสขุ ภาพเขา้ กบั มาตรฐานสถานศกึ ษา
ดา้ นการเรยี นการสอนเพอื่ สรา้ งระบบการดแู ลสขุ ภาพนกั เรยี นเพอ่ื แกป้ ญั หาพฤตกิ รรมสขุ ภาพและสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ
นักเรียน และเป็นการพัฒนางานท่ีต่อยอดจากโรงเรียนต้นแบบ สู่โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพระดับทอง และการ
รับรองโรงเรียนส่งเสริมสุขภาระดับเพชร นอกจากน้ียังสะท้อนถึงการสร้างการมีส่วนร่วมและการทำงานเชื่อมโยง
กับเครือข่าย หน่วยงานองค์กรอ่ืนในพื้นที่ เช่น โรงพยาบาล สมาคมผู้ปกครอง และสมาคมศิษย์เก่า ในการหา

งบประมาณและสนับสนุนกิจกรรมการส่งเสริมสุขภาพได้เป็นอย่างดี และมีการออกกฎระเบียบ กติกาในการสร้าง
เ
สรมิ สขุ ภาพ เช่น มาตรฐานดา้ นอาหารปลอดภัย การห้ามจำหน่ายน้ำอดั ลมหรอื ขนมหวาน เปน็ ตน้

นวัตกรรมโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ ส่งผลต่อการลดปัจจัยเส่ียงทางสุขภาพของนักเรียนต้ังแต่เด็กอนุบาล

วัยก่อนเรียน และเด็กวัยเรียน ด้วยการลดการบริโภคขนมหวาน เพิ่มการบริโภคผัก การออกกำลังกาย การสร้าง
การเรียนรู้จากการคิดโครงงานแก้ปัญหาสุขภาพอย่างสร้างสรรค์ นอกจากนี้ยังครอบคลุมถึงครูและบุคลากรอ่ืนใน
โรงเรียนด้วย เช่น การลดละเลิกการสูบบุหร่ี และการส่งเสริมคุณธรรมจริยธรรมด้วย และการจัดการสภาพ
แวดล้อมใหเ้ อ้อื ตอ่ การมสี ขุ ภาพดที ้งั ในโรงเรียนและชมุ ชน






4. ผลลพั ธแ์ ละผลกระทบของนวตั กรรมกบั การเพิ่มคุณภาพ

บริการพยาบาล การลดปจั จัยเสย่ี งดา้ นสุขภาพของประชาชน


และการพัฒนาระบบบริการสุขภาพของประเทศ


กิจกรรมโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพท่ีเป็นการผสานกิจกรรมด้านมาตรฐานสถานศึกษาเข้ากับการส่งเสริม

สุขภาพ โดยมีเปา้ หมายรว่ มคอื การพัฒนานักเรียน ดว้ ยการจัดตัง้ ชมรมสขุ ภาพ โครงงานคณุ ธรรมนำความสะอาด
สู่เศรษฐกิจพอเพียงจากวัสดุเหลือใช้ การไม่จัดและจำหน่ายอาหารมีไขมันสูง รสเค็มและรสหวานจัด ส่งเสริมให้
นักเรียนกินผัก ปรับพฤติกรรมกลุ่มเด็กอ้วน การจัดการสภาพแวดล้อม การส่งเสริมสุขภาพบุคลากรในโรงเรียน
เปน็ ต้น สะทอ้ นถงึ การนำใช้แนวคิดการสร้างเสรมิ สุขภาพ การพฒั นาวิชาชพี และสมรรถนะทางการพยาบาล ดงั น้
ี
กจิ กรรมโรงเรยี นส่งเสรมิ สุขภาพ เปน็ การนำใช้แนวคดิ การสรา้ งเสริมสขุ ภาพ ด้วยการช้ีนำในการสร้างนโยบายการ
บริหารจัดการให้เกิดการสร้างเสริมสุขภาพนักเรียน ท่ีพยาบาลมีบทบาทหนุนเสริมและผลักดันให้เกิดการจัดการ
สภาพแวดลอ้ มทางกายภาพและสังคมให้เอ้ือตอ่ การสง่ เสรมิ สุขภาพ เชน่ การปรบั ปรุงภมู ิทศั น์ สนามกีฬา ห้องนำ้
โรงอาหาร และเป็นการผสานความร่วมมือและสร้างการมีส่วนร่วมกับชุมชน ในการจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพ
งานบุญประเพณีต่างๆ และปรับการบริการงานอนามัยโรงเรียนและดำเนินการส่งเสริมสุขภาพ ด้านอาหาร การ
บรกิ ารนำ้ ด่มื การส่งเสริมดา้ นการเกษตรและเศรษฐกจิ พอเพียง ในโรงเรียน เปน็ ต้น


กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนือ :
111

กิจกรรมโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพสะท้อนให้เห็นถึงการพัฒนาวิชาชีพการพยาบาล ในด้านการเพ่ิมโอกาสให้
นักเรียนและบุคลากรได้รับการส่งเสริมสุขภาพ และสร้างกระบวนการทำงานที่เป็นการทำงานร่วมมือข้ามองค์กร
หน่วยงานคือการประสานความร่วมมือกับโรงเรียนและชุมชน ในการส่งเสริมสุขภาพนักเรียนและบุคลากรของ
โรงเรียน และการสร้างสภาพแวดล้อมและระบบการทำงานท่ีมีสัมพันธ์ภาพท่ีดีที่เอ้ือต่อการทำงานของผู้ร่วมงาน

และเครอื ขา่ ย

นอกจากน้ียังเป็นการนำใช้สมรรถนะของพยาบาลด้านคุณลักษณะของการเป็นพยาบาลผู้ที่ใช้ความรู้

มีความสามารถและทัศนคติที่ดีต่อการสร้างเสริมสุขภาพ ด้วยการปฏิบัติกิจกรรมการสร้างเสริมสุขภาพในการ

คัดกรองสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพ การจัดการสภาพแวดล้อมเพื่อการส่งเสริมสุขภาพที่เน้นการมีส่วนร่วม

ทงั้ ครอบครวั โรงเรยี น และชุมชน และการแสดงบทบาทในการเปน็ ผู้บรหิ ารจัดการเพอื่ ให้กจิ กรรมสามารถดำเนนิ
การได้สร้างเสริมสุขภาพ เช่น การกำหนดตัวช้ีวัดงาน การประสานความร่วมมือ และการอำนวยความสะดวกใน

การดำเนนิ กจิ กรรมตา่ ง เป็นต้น

และนอกจากนี้ยังสะท้อนการสร้างการเรียนรู้ คือการเป็นพื้นที่โรงเรียนต้นแบบโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ
ระดับเพชร สร้างองค์ความรู้ในการผสานกิจกรรมและการประสานความร่วมมือข้ามหน่วยงานองค์กรอ่ืน และ

ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชน องค์อ่ืนที่เกี่ยวข้องกับโรงเรียนเข้ามามีส่วนร่วมในการดำเนินกิจกรรมโรงเรียน

ส่งเสริมสุขาภาพ และผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นส่งผลต่อสภาพแวดล้อมทางสังคมและการจัดการส่ิงแวดล้อมที่เอื้อต่อการมี

สขุ ภาพด
ี
ดังนั้น นวัตกรรมโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ เป็นการผสานกิจกรรมที่เป้าหมายร่วมกัน ที่ต้องการส่งเสริม

สุขภาพเด็กเยาวชน และวัยทำงาน ท่ีสะท้อนบทบาททางการพยาบาลด้านเป็นผู้ประสานความร่วมมือ การให้

คำแนะนำ การจัดสภาพแวดล้อม เพื่อแก้ไขปัญหาสุขภาพ พฤติกรรมเสี่ยงสุขภาพของเด็ก และกลุ่มวัยทำงาน
ด้วยการผลักดันให้เกิดนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพ การจัดการสภาพแวดล้อม การสร้างความร่วมมือกับชุมชน
และการปรับบริการสุขภาพ และยังเป็นการพัฒนาบทบาททางวิชาชีพพยาบาลในด้านการเป็นผู้ผสานความ

ร่วมมือข้ามองค์กรด้วย ซึ่งผลท่ีเกิดข้ึนยังเป็นการสร้างพื้นที่การเรียนรู้และความรู้ในการพัฒนาต่อยอดโรงเรียน

สง่ เสริมสขุ ภาพ การพัฒนาสภาพแวดลอ้ มทางสงั คมและส่ิงแวดลอ้ มทางกายภาพใหเ้ อ้อื ต่อการมีสุขภาพดี






112 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

5. ปจั จยั เงือ่ นไขของการพฒั นานวตั กรรม


ผลสำเรจ็ ของการพัฒนากิจกรรมโรงเรียนสง่ เสริมสุขภาพ เกดิ จาก

• การกำหนดเปา้ หมายร่วมของโรงเรียน ชมุ ชน ผู้ปกครอง และโรงพยาบาลคอื การพฒั นานักเรยี นให้
มคี วามสมบรู ณ์พรอ้ มทั้งสุขภาพและสัมฤทธิผลทางการเรยี น

• การผสานกจิ กรรมการสง่ เสริมสุขภาพตามมาตรฐานการส่งเสรมิ สขุ ภาพเข้ากบั มาตรฐานการศึกษา

• และการสรา้ งการมีส่วนรว่ ม ทง้ั โรงเรียน ชมุ ชน อปท. หนว่ ยงานภาครัฐ องค์กรเอกชน ผู้ปกครอง


ในการสร้างเสรมิ สขุ ภาพนกั เรยี น

ปัจจัยดา้ นการนำใชส้ มรรถนะพยาบาลตอ่ การสร้างเสรมิ สุขภาพ


• ในดา้ นการเป็นผูม้ คี วามรู้ ทัศนคติ และการปฏบิ ตั ิการสง่ เสริมสุขภาพ


• ด้านการเปน็ ผ้ปู ระสานและหนุนเสริมให้เกิดความร่วมมือในการดำเนินกิจกรรมการสง่ เสริมสขุ ภาพ

ดังนนั้ โรงเรยี นสง่ เสรมิ สุขภาพเปน็ การบูรณาการให้สุขภาพและการเรยี น ทน่ี ำใช้สมรรถนะพยาบาลในการ
หนนุ เสรมิ ใหเ้ กดิ นโยบายสขุ ภาพเพอื่ การปรบั สภาพแวดลอ้ มใหเ้ ออ้ื ตอ่ การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพนกั เรยี นแบบมสี ว่ นรว่ ม
กบั ชุมชนและองค์ภาคี

 




กรณศี กึ ษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ :
113

กรณศี กึ ษา
งานศพปลอดเหล้า

นวัตกรรมท่ี 9
โรงพยาบาลเอราวณั อ.เอราวัณ จ.เลย



บทนำ


อำเภอเอราวณั จังหวดั เลย มีเขตการปกครองทั้งหมด 4 ตำบล 47 หมูบ่ า้ น ประชาชนสว่ นใหญ่ประกอบ
อาชีพเกษตรรม ทำสวนยางพารา ไร่อ้อย ไร่มันสำปะหลัง และประกอบอาชีพขายสลากกินแบ่งรัฐบาล ลักษณะ
พื้นท่ีเป็นที่ราบสลับภูเขา มีความอุดมสมบูรณ์ อากาศเย็นสบายตลอดปี และมีโรงพยาบาลเอราวัณ ซึ่งเป็น

โรงพยาบาลขนาด 30 เตียงให้การดูแลสุขภาพประชาชน จำนวน 34,407 ราย โดยดูแล ท้ัง 4 มิติ คือ รักษา
พยาบาล ส่งเสริมสุขภาพ ป้องกันโรค และฟ้ืนฟูสภาพ ตำบลผาอินทร์แปลง เป็นเขตท่ีตั้งอยู่ในความรับผิดชอบ
ของโรงพยาบาลเอราวณั มีทง้ั หมด 7 หมบู่ ้าน ซึง่ เปน็ เขตชมุ ชนชนบทกง่ึ เมืองมปี ระชากรอาศยั อยหู่ นาแนน่ และ
เป็นท่ีต้ังของหน่วยราชการได้แก่ ท่ีว่าการอำเภอ สถานีตำรวจ โรงพยาบาล สาธารณสุขอำเภอ โรงเรียนประจำ
อำเภอ ธนาคารเพ่ือการเกษตรและสหกรณ์ เป็นต้น นอกจากนี้ยังเป็นศูนย์กลางทางด้านเศรษฐกิจและการ
คมนาคมที่สะดวก ประกอบกับมีประเพณีบุญบ้ังไฟล้านเป็นประเพณีพื้นเมืองที่มีชื่อเสียงของอำเภอเอราวัณ

ในงานมักมีการแข่งขันการประกวดขบวนแห่บ้ังไฟ แข่งขันจุดบั้งไฟ และมีมหรสพต่างๆ อีกมากมาย ซึ่งจะจัดขึ้น

เปน็ เวลา 3 วนั ในชว่ งเดือนมิถนุ ายนของทุกป
ี
สถานการณ์การด่ืมสุราของประชาชนในพื้นท่ีตำบลผาอินทร์ พบว่าในปี 2556 มีจำนวนนักดื่มที่อยู่ในเขต
ตำบลผาอินทร์แปลงที่มารับบริการที่งานอุบัติเหตุ-ฉุกเฉิน จำนวน 364 คน โดยส่วนใหญ่อายุระหว่าง 15-19 ปี
(งานสถติ ปิ ระเภทผูม้ ารบั บริการ โรงพยาบาลเอราวัณ, 2557) การดม่ื สรุ าโดยซื้อมาและนง่ั ด่มื ท่บี ้านกบั เพ่อื น และ
มักจะพบการด่ืมสุราในงานบุญประเพณีต่างๆ และในงานศพ ในครอบครัวที่มีสมาชิกเสียชีวิต สืบเนื่องจาก
ประเพณี วัฒนธรรมท่ปี ฏิบัติสบื ทอดกันมา ที่งานศพจะตอ้ งมกี ารสวดพระอภิธรรม อย่างนอ้ ย 2-3 วนั กอ่ นทีจ่ ะมี
การนำศพไปฌาปนกจิ ท่ีวดั ดังน้นั ในตอนกลางคืนจะมีเพอ่ื นบา้ นอาสาเฝา้ หน้าศพเปน็ เพอื่ นเจ้าภาพ จงึ มกั พบการ
นงั่ ดม่ื เหล้า เบยี ร์ หรอื เล่นการพนันในกล่มุ ทีอ่ ยู่เปน็ เพอ่ื นเจา้ ภาพ รวมท้ังนกั ดืม่ ทีต่ ้ังใจมาดื่มเหลา้ ในงาน โดยการ
มาร่วมสวดพระอภิธรรมในตอนเย็น จากมุมมองของชาวบ้าน ท่ีพูดว่า “…เจ้าภาพคนไหนรวยงานน้ันจะมีเหล้า
เยอะ กนิ ไดต้ ามสบาย แต่ถา้ ไม่มีเหลา้ แสดงวา่ เจา้ ภาพยากจน...” [ผชู้ ว่ ยผ้ใู หญบ่ ้าน, (การสัมภาษณ์)] จากมมุ มอง
ดังกล่าว ทำให้เจ้าภาพงานศพ ต้องซื้อเหล้าไว้คอยต้อนรับแขกท่ีมาร่วมงานสวดพระอภิธรรมทุกวัน และผู้ท่ีมา

รว่ มงานเม่อื ไดด้ ม่ื สรุ ามักจะมีการพดู จาเสยี งดัง เอะอะโวยวาย บางครัง้ ทะเลาะวิวาทชกตอ่ ยกันในงาน นอกจากนี้
ในงานบุญต่างๆ ในหมู่บ้าน จะมีการด่ืมเหล้า โดยเฉพาะในกลุ่มวัยรุ่น และมักพบการขับขี่รถจักรยานยนต์


114 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

หลงั การดม่ื เหลา้ ซงึ่ สอดคลอ้ งกบั ขอ้ มลู ผปู้ ว่ ยทม่ี ารบั การรกั ษาดว้ ยอบุ ตั เิ หตุ จากรถจกั รยานยนต์ ลม้ เอง หรอื ขนกัน

จากการซักประวัติมักมีการดื่มสุราก่อนขับข่ี และจากข้อมูลการเสียชีวิต 2 รายในปี 2556 เกิดจากสาเหตุการ


เมาเหล้าและได้รับอุบัติเหตุและเมาเหล้าแล้วถูกไฟฟ้าดูด (ข้อมูลงานอุบัติเหตุ ฉุกเฉิน โรงพยาบาลเอราวัณ,

2557) และจากการเก็บข้อมูลค่าใช้จ่ายในงานศพของเจ้าภาพพบว่าเป็นค่าใช้จ่ายในการซื้อเหล้า เบียร์ รวมเป็น


เงิน 15,000-20,000 บาท และในงานบวช รวมเปน็ เงิน 1,200-35,000 บาท/ราย
โรงพยาบาลเอราวัณ มีการ
จ
ากสถานการณด์ ังกลา่ ว กลุ่มงานเวชศาสตร์ครอบครวั และบรกิ ารดา้ นปฐมภูมิ

พฒั นาคณุ ภาพบรกิ าร และไดร้ บั การรบั รองคณุ ภาพสถานพยาบาลตามมาตรฐาน (HA) จงึ ตอ้ งมกี ารพฒั นานวตั กรรม

ทางการพยาบาล และมีผลงานนวัตกรรมท่ีหลากหลายนวัตกรรม“งานศพปลอดเหล้า” เป็นอีกผลงานนวัตกรรม

หน่ึงของโรงพยาบาล โดยมีวัตถุประสงคใ์ ห้ชุมชนจัดงานศพ ปลอดเหล้า เพือ่ เปน็ การชว่ ยลดปจั จยั หรอื ผลกระทบ

จากการดื่มเหล้า เช่นการเกิดอุบัติเหตุ การทะเลาะวิวาทในงานศพ-งานบุญ และเพื่อช่วยลดค่าใช้จ่ายในงานศพ

ของเจ้าภาพ จากข้อมูลและสถานการณ์ดังกล่าวนำสู่การพัฒนานวัตกรรม งานศพปลอดเหล้า ของโรงพยาบาล

เอราวัณ โดยดำเนินงานตามกรอบยทุ ธศาสตรก์ ารสร้างเสริมสุขภาพ ดงั น้ี








1. องคป์ ระกอบของนวัตกรรมทางการพยาบาล


กบั การสร้างเสรมิ สุขภาพ


จากสถานการณ์การด่ืมสุราในพ้ืนท่ี รวมท้ังข้อมูลงานอุบัติเหตุ การเสียชีวิต และข้อมูลค่าใช้จ่ายในงานศพ


นำสู่การพฒั นานวัตกรรม โดยมรี ายละเอยี ด ดงั น
้ี

คน


ประกอบด้วยผูม้ ีสว่ นเกีย่ วขอ้ งในการดำเนินงาน ตามบทบาทหนา้ ทต่ี ่อไปน้ ี


• พยาบาลวชิ าชีพ ซึง่ เป็นผู้คดิ วางแผนการดำเนินงาน โดยการประสานงานเพ่อื ประชุม ระดมสมอง

ผู้ทีม่ สี ่วนเกย่ี วขอ้ ง


• นายอำเภอ ซึง่ เปน็ ผสู้ นบั สนุนการดำเนินงานใหค้ รอบคลุมพ้นื ที่


• นายกเทศบาลผาอินทรแ์ ปลง สนบั สนุนเงนิ งบประมาณและกำลังคน


• ผูอ้ ำนวยการโรงพยาบาลเอราวัณ สนบั สนนุ การดำเนินงานนโยบาย


• ผู้นำชุมชนในตำบลผาอินทร์แปลง ประธานประชุมประชาคม และประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนใน

หมู่บ้านได้ทราบ กฎ กติกา และขั้นตอนการดำเนินงานในโครงการ ”งานศพ งานบุญปลอดเหล้า

และการพนัน”


• เครอื ข่าย อสม. ทำหน้าที่ประชาสัมพนั ธ์ เชิญชวนเจา้ ภาพเขา้ รว่ มโครงการ



• ประชาชนทว่ั ไป รว่ มประชาคม และลงมติ สรา้ งกฎ กติการ่วมกนั


กรณศี ึกษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ :
115

เคร่ืองมือ ในการดำเนินงานงานศพปลอดเหล้า ประกอบด้วย ใบประกาศนียบัตรเพ่ือประกาศความคุณ
งามความดีแก่เจา้ ภาพ และป้ายประชาสมั พันธง์ านศพปลอดเหลา้ เพื่อเปน็ สญั ลักษณใ์ ห้ประชาชนได้ปฏิบตั ิตามกฎ
ก
ตกิ าในงานศพ งานบุญ

ข้อมูล มีการนำใช้ข้อมูล เป็นข้อมูลเชงิ ปรมิ าณจากการเก็บสถิติการเกดิ อบุ ตั เิ หตจุ ากจราจร สาเหตกุ ารตาย
การทะเลาะวิวาทในพื้นที่ จำนวนผู้ด่มื สุราในพน้ื ท่ี และค่าใชจ้ ่ายจากการซ้ือเหล้า เบยี รใ์ นงานศพ งานบุญ เพือ่ นำ
ส
ู่กระบวนการพัฒนานวัตกรรม

เส้นทางการพัฒนานวัตกรรมเริ่มเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ.2555 จากการที่ผู้อำนวยการโรงพยาบาล

ส่งเสริมสุขภาพตำบลซำบุ่น ซึ่งเป็นพยาบาลวิชาชีพ มีความต้องการในการแก้ไขปัญหาการทะเลาะวิวาทจากการ
ด่มื สรุ า และปญั หาหนี้สินของเจา้ ภาพงานศพจากค่าใชจ้ ่ายในการซื้อเหลา้ มาเล้ียงแขกในงานศพ จงึ ได้นำโครงการ
“งานศพปลอดเหล้า” มาดำเนนิ การในพืน้ ทรี่ บั ผดิ ชอบ ของ รพ.สต. ซำบ่นุ ซง่ึ มหี มบู่ ้านรบั ผิดชอบ 2 หม่บู า้ น โดย
การทำประชาคมในหมู่บ้าน และขอความร่วมมือจากผู้นำชุมชน อสม. แต่ก็ได้รับการต่อต้านจากบรรดานักด่ืมใน
พื้นที่ ทำใหก้ ารดำเนินงานมปี ัญหาอุปสรรคในระยะแรก ตอ่ มาเดอื นสงิ หาคม พ.ศ. 2555 ได้นำผลงานเข้าประกวด
ในงานประชุมวิชาการของ คปสอ. เอราวัณได้รับรางวัลชนะเลิศและเป็นตัวแทนอำเภอส่งผลงานประกวดในการ
ประชุมวิชาการของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเลย และเดือน กันยายน 2555 และได้รับรางวัลผลงานวิชาการ
ช
นะเลศิ ในระดบั ปฐมภมู ิ หลงั ไดร้ บั รางวลั กน็ ำมาขยายโครงการใหค้ รอบคลมุ ทงั้ 5 หมบู่ า้ นในตำบลซำบนุ่ ในปี 2556

ปี 2556 นายอำเภอเอราวัณมคี วามเห็นวา่ โครงการงานศพปลอดเหลา้ ของ รพ.สต.ซ่ำบนุ่ เปน็ โครงการทีด่ ี
เห็นสมควรขยายผลไปสู่ตำบลผาอินทร์แปลงจึงมอบนโยบายนี้ให้กับผู้อำนวยการโรงพยาบาลเอราวัณนำสู่การ
ปฏิบัติ โดยมอบหมายให้กลมุ่ งานเวชปฏบิ ัติครอบครวั และชุมชนบริการด้านปฐมภมู เิ ป็นผู้รับผดิ ชอบโครงการ โดย
มีพยาบาลวิชาชีพ ท่ีเรียนจบพยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต สาขาการพยาบาลเวชปฏิบัติชุมชน เป็นผู้รับผิดชอบ
โครงการ ผู้รับผิดชอบงานจึงประสานงานไปที่เทศบาลตำบลผาอินทร์แปลงเพ่ือขอรับการสนับสนุนงบประมาณ
จากงบกองทุนสุขภาพเทศบาลตำบลผาอินทร์แปลง โดยการเขียนโครงการ “งานศพ งานบุญปลอดเหล้า และ

การพนัน” โดยใช้แนวคิดการมีส่วนร่วมของ 4 ภาคส่วน มาร่วมดำเนินงานในโครงการ ซึ่งประกอบด้วย อำเภอ

โรงพยาบาล เทศบาล และชมุ ชน โดยการดำเนนิ งานแบง่ เปน็ 2 ระยะ ดงั น้ี

ระยะท่ี 1 เป็นการเก็บข้อมูลในพื้นที่ซ่ึงเป็นพื้นท่ีรับผิดชอบของกลุ่มงานเวชศาสตร์ครอบครัวฯ คือ ตำบล
ผาอินทร์แปลงมีทั้งหมด 7 หมู่บ้าน พบปัญหาการทะเลาะวิวาท หลังเมาสุราจากการด่ืมในงานศพ และอุบัติเหตุ
ทางรถจักรยานยนต์ส่วนใหญ่มีสาเหตุมาจากนักดื่ม และพบ “นักด่ืมหน้าใหม่” ซึ่งเป็นเด็กวัยรุ่นในพื้นที่เพ่ิมขึ้น
ประกอบกบั จากการเกบ็ ขอ้ มลู คา่ ใชจ้ า่ ยของเจา้ ภาพงานศพ พบวา่ การจดั งานศพของคนในชมุ ชน มกี ารสวดอภธิ รรม
2-3 คืน โดยมีญาติ พ่ี น้องและแขกผู้มีเกียรติมาร่วมงาน ฟังสวดพระอภิธรรม และจะมีการเตรียมอาหารและ
เครื่องดื่มไว้ต้อนรับเช่น เหล้า เบียร์ และอื่นๆ ตามฐานะของเจ้าภาพ ค่าใช้จ่ายเคร่ืองดื่มแอลกอฮอล์งานศพเป็น

116 : นวตั กรรมการสร้างเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

เงนิ 15,000-20,000 บาท และ งานบวชมคี า่ ใชจ้ า่ ยจากเหลา้ ประมาณ 1,200-35,000 บาท จะเหน็ ไดว้ า่ คา่ ใชจ้ า่ ย
สว่ นใหญ่จะเป็นการซ้ือเหลา้ เบยี ร์ มาให้ผูร้ ว่ มงาน และจากความเชอ่ื เดิมๆของพืน้ ที่ ทเี่ จ้าภาพไหนไม่มีเหล้า จะ
บง่ บอกวา่ ยากจน และถา้ ไมม่ เี หลา้ จะไมม่ คี นมาชว่ ยอยเู่ ปน็ เพอื่ นเจา้ ภาพเฝา้ หนา้ ศพ มกี ารทะเลาะววิ าทในงานศพ
อุบัตกิ ารณ์เสยี ชวี ติ จากการดม่ื เหลา้ ในงานศพ เกดิ อุบตั ิเหตุทางรถจกั รยานยนต์ และอบุ ัตเิ หตุจากไฟฟา้ ดูด จำนวน
2 ราย พบปัญหาการพนัน เล่นไฮโลในงานศพ รบกวนเจ้าภาพ และสร้างความรำคาญแก่เพื่อนบ้าน จากข้อมูล

ดงั กลา่ ว นำสกู่ ารประชมุ ชแ้ี จงแนวทางการดำเนนิ งานงานศพปลอดเหลา้ และการพนนั แกผ่ นู้ ำชมุ ชน คณะกรรมการ
หมู่บ้านและอสม.และร่วมกันกำหนดแผนการวันออกประชาคมในหมู่บ้าน โดยมีนายอำเภอ เป็นประธานในการ
ป
ระชุม

ระยะที่ 2 เป็นการจัดเวทปี ระชาคม งานศพปลอดเหล้าและการพนนั ในชมุ ชน ตามแผน ในประเด็น ทา่ น
เห็นด้วยกับการจัดงานศพปลอดเหล้าในชุมชน หรือไม่อย่างไร การจัดเตรียมสถานที่และเก็บสถานที่ในงานศพ

เหน็ ควรให้มีเครื่องด่มื แอลกอฮอลห์ รอื ไม่ อยา่ งไร ท่านเห็นดว้ ยกบั การจัดงานศพปลอดการพนันหรือไม่ อย่างไร

เม่ือได้ข้อตกลง หรือมติจากการทำประชาคมจึงนำสู่การกำหนดบทบาทของผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการ
ดำเนินงานทั้ง 4 สว่ น ซง่ึ เป็นการใชศ้ กั ยภาพของพน้ื ที่ คือ อำเภอเอราวณั ใหก้ ารสนบั สนุนเชิงนโยบาย อปท. คอื
เทศบาลตำบลผาอินทร์แปลง ให้งบประมาณสนับสนุนในรูปของน้ำดื่มงานละ 10 pack และสนับสนุนด้านกำลัง
คน โดยไปจัดสถานที่กางเต็นท์ ยกเก้าอ้ีในบ้านงาน และชุมชน โดยผู้นำชุมชน เครือข่าย อสม. ในพ้ืนที่ ให้การ
สนบั สนุนโดยการประชาสัมพนั ธแ์ จง้ ขอ้ มูล และเชญิ ชวนเจ้าภาพงานศพ – งานบญุ ได้เข้าร่วมโครงการ และ ถ้ามี
การสมัครเขา้ รว่ มโครงการ อสม. มหี นา้ ที่ตอ้ งแจง้ ข่าวมาทโี่ รงพยาบาลเอราวณั เพอ่ื ประสานงานไปทเ่ี ทศบาล หลัง
จากนนั้ ผูใ้ หญบ่ ้านตอ้ งนำป้าย งานศพปลอดเหล้า ไปตดิ ตั้งทบี่ า้ นเจ้าภาพพร้อมท้ังประชาสมั พันธใ์ หผ้ ทู้ ี่มาร่วมงาน
ได้รับทราบโดยทั่วกัน และโรงพยาบาลเอราวัณทำหน้าที่ทำใบประกาศ เพ่ือเป็นการประกาศความดีของเจ้าภาพ
งานศพที่ในงานไม่มีการดื่มสุรา เป็นการมอบประกาศในงานพิธีฌาปนกิจ โดยผู้อำนวยการโรงพยาบาลเอราวัณ
หรอื นายอำเภอเอราวณั เป็นผูม้ อบใบประกาศสง่ ผลใหเ้ จา้ ภาพมีความภาคภูมิใจ และประชาชนทว่ั ไปในหมู่บา้ นได้
ช่นื ชมและนำไปเป็นแบบอยา่ ง ดงั แสดงในภาพที่ 26






ภาพท่ี 26 ปา้ ยงานศพ-งานบุญ ปลอดเหลา้


กรณีศึกษา ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื :
117

ในปงี บประมาณ 2557 เทศบาลตำบลผาอนิ ทรแ์ ปลง ได้สนบั สนุนงบประมาณในการดำเนินงานต่อ และได้
จัดทำป้ายให้มีขนาดใหญ่ข้ึนในการนำไปติดที่บ้านเจ้าภาพงานศพหรืองานบุญ ท่ีสมัครใจเข้าร่วมโครงการ การ
ดำเนินงานได้ขยายผลได้ครอบคลุม 7 หมู่บ้านในตำบลผาอินทร์แปลง และมีการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง ซ่ึงเส้น
ทางการพฒั นานวตั กรรมดงั แสดงในภาพที่ 27




118 : นวตั กรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

ภาพท่ี 27 เส้นทางการพฒั นานวตั กรรมงานศพปลอดเหลา้


ÿćđĀ čê ÿëćîÖćø Ťè ĕéøš ïĆ ÜïðøąöćèÝć ÿÿÿ öĂïðŜć÷ éćĞ đîĉîēÙøÜÖćøêŠĂĔîøą÷ąì ęĊ ×÷ć÷ñúĕðĂĊÖ
ÜćîýóðúĂéđĀúšćìčÖĀöŠĎïšćîĔîđ×êĂćĞ đõĂđĂøćüèĆ ĀöŠïĎ ćš î ÙøĂïÙúöč ìĆÜĚ ĀöĎŠïćš îĔîđ×êêĞćïú
Ļ ÿćđĀêÖč ćøìąđúćąüĉüćìĔîÜćîïčâÜćî ēé÷ĔĀîš ć÷ĂĞćđõĂìĞć .06 ìÖč ĀîŠü÷ÜćîøćßÖćø ñćĂĉîìøĒŤ ðúÜ ēé÷öĊđìýïćúñćĂĉîìøÿŤ îïĆ ÿîčî
ýóÝćÖÖúŠčöîĆÖéęöČ îĞćîē÷ïć÷ĕððäïĉ êĆ ĉ ×÷ć÷ñúĕð ĀöïŠĎ šćî éćš îÜïðøąöćèÝćÖÖĂÜìîč ÿč×õćóêćĞ ïú Ēúą
Ļ ÖćøđÖĉéĂïč ĆêĉđĀêč øëöĂđêĂøŤĕàÙŤúöš ēé÷ÖćøîĞćđÿîĂñúÜćîêĞćïúêšîĒïï êĞćïúöĊîē÷ïć÷êĂŠ đîČĂę Ü

Ļ ÖćøöĊõćøąÙćŠ Ĕߚ݊ć÷ìĊęÿĎÜđöČęĂöĊÜćîýó ÖøąïüîÖćøöĊÿüŠ îøŠüö
ðŦÝÝïč îĆ
ó ý ðŘ Ö Ù Ö ÷
îĞćøŠĂÜ ĀöŠĎïćš î ēøÜó÷ćïćúđĂøćüèĆ øĆïöĂïîē÷ïć÷ ĒúąÖúŠöč Ļ Ăÿö ĒÝÜš ×Ăš öúĎ đ×ćš öćìęĊēøÜó÷ćïćú
ÜćîđüßýćÿêøŤĄ éćĞ đîĉîÖćø Ĕîđ×êêćĞ ïúñć Ļ ñĎšøĆïñéĉ ßĂïðøąÿćîđìýïćúÝĆéđêøĊ÷ö
ÖĉÝÖøøöìĊęêĂïÿîĂÜ Ļ ÝéĆ đüìĊðøąßćÙö öÖĊ ćøóĎéÙ÷č ÖîĆ Ĕîßčößî ĂĉîìøŤĒðúÜ ēé÷ĔßĀš úÖĆ ÖćøöĊÿüŠ îøüŠ ö ÿŠüî ÿëćîìĊęöĂïîĞĚćðúć QBDL
đìýïćú
ēøÜó÷ćïćú
ßöč ßî ĒúąĂćĞ đõĂ Ļ ñîĎš ćĞ ßöč ßîîćĞ ðćŜ ÷ÜćîýóðúĂéđĀúćš ĕð
êĉéêĆĚÜĒúąðøąßćÿöĆ óîĆ íĒŤ ÝšÜñöĎš ćøøŠüöÜćî
Ļ ÝĆéÖćøðøąßöč øąĀüćŠ ÜñšìĎ øęĊ ïĆ ñĉéßĂïĒúąñìĎš ęĊ Ļ ñĂ øó ĀøĂČ îć÷ĂĞćđõĂöĂïĔïðøąÖćýĒÖŠ
đÖęĊ÷ü×Ăš Ü đÝćš õćó

กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื :
119 ñúñúĉê ñúúĆó Ťí ēÙøÜÖćøÜćîýóðúĂéđĀúšćĔîđßêêĞćïú đÖéĉ ēÙøÜÖćøÜćîýóðúĂéđĀúšć ēé÷Öćø öĊđÝćš õćóđ×ćš øüŠ öēÙøÜÖćøĄ ÝćĞ îüî ÜćîÙéĉ đðŨî
ôŜćöîŠč îĞćøĂŠ Ü ĀöïĎŠ šćî öÿĊ ŠüîøüŠ ö ÙøĂïÙúčö ĀöĎïŠ ćš î Ĕîđ×ê øĂš ÷úą Üćîïâč ÝĞćîüî ÜćîđÝćš õćóđךćøŠüö
êĞćïúñćĂĉîìøĒŤ ðúÜ öĊÜćîýóÝĞćîüî ēÙøÜÖćøĄ ÝćĞ îüî Üćî Ùéĉ đðŨîøšĂ÷úą ðúĂé
Üćî đÝćš õćóìĊęđךćøüŠ öēÙøÜÖćøĄ Üćî ÖćøóîîĆ ìčÖÜćî ĕöŠóïĂčïêĆ ĉđĀêč ĒúąÖćøìąđúćąüüĉ ćì
Ùéĉ đðîŨ øšĂ÷úą ĔîÜćî

2. กระบวนการพฒั นานวตั กรรมและการจดั การ


เพื่อการนำใชแ้ ละพัฒนา


นวัตกรรม“งานศพปลอดเหล้า” โรงพยาบาลเอราวัณ จังหวัดเลย มีกระบวนการพัฒนาดังท่ีปรากฏใน

ภ
าพท่ี 2 เสน้ ทางการพัฒนานวตั กรรม ดังน
ี้
• ขนั้ การวางแผน นวัตกรรมงานศพ งานบุญปลอดเหล้า และการพนัน มีการวางแผนโดยเรม่ิ จากวเิ คราะห์
ข้อมูล และสถานการณ์ในพ้ืนที่ นำสู่การประสานงานผู้มีส่วนเก่ียวข้องเพื่อประชุมระดมสมอง กำหนดเป็นแผน
ปฏิบัติการของเทศบาล เพ่ือสนับสนุนงบประมาณในการดำเนินงานโครงการ “งานศพ-งานบุญปลอดเหล้า และ
การพนัน” และมีการกำหนดบทบาทหน้าท่ี ความรับผิดชอบของผู้ที่มีส่วนเก่ียวข้อง ตลอดจนการเตรียมวัสดุ-
อ
ปุ กรณเ์ พ่อื ใชใ้ นโครงการ

• ขั้นการดำเนนิ กจิ กรรม การดำเนนิ งานมจี ดุ เรมิ่ จากการทำประชาคม ในแตล่ ะหมบู่ า้ น เพอื่ หามติ ขอ้ ตกลง
รว่ มกนั ในการกำหนดเปน็ กฎ กตกิ าทใี่ ชใ้ นงานศพ และนำสกู่ ารแจง้ ประกาศ ประชาสมั พนั ธข์ อ้ ตกลง โดยผใู้ หญบ่ ้าน
ร่วมกับเจ้าหน้าท่ีโรงพยาบาลเอราวัณ ซึ่งเป็นผู้รับผิดชอบโครงการ เมื่อมีเจ้าภาพงานศพสมัครใจเข้าร่วมโครงการ
ผู้ใหญ่บ้านจะนำป้ายงานศพปลอดเหล้าไปติดตั้งที่บ้านเจ้าภาพ และประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนในหมู่บ้านได้รับ
ทราบข้อมูล พร้อมท้ังมอบรางวัล คือน้ำด่ืม 10 pack ให้กับเจ้าภาพ และในวันฌาปนกิจศพ ผู้อำนวยการ

โ
รงพยาบาลเอราวัณ หรอื นายอำเภอเอราวัณ จะไปรว่ มงานศพ และมอบใบประกาศคุณงามความดีให้กบั เจ้าภาพ

• ขั้นประเมินผล การการดำเนินงานการประชาคม ทำให้ได้มาซึ่งกฎ กติกา ข้อตกลงของหมู่บ้าน โดยมี
ประเด็นการทำประชาคม ดังนี้ 1) ท่านเห็นด้วยกับการจัดงานศพปลอดเหล้าในชุมชนหรือไม่อย่างไร 2) การจัด
เตรียมสถานที่และเก็บสถานท่ีในงานศพ เห็นควรให้มีเคร่ืองดื่มแอลกอฮอล์หรือไม่ อย่างไร 3) ท่านเห็นด้วยกับ
การจัดงานศพปลอดการพนันหรือไม่ อย่างไร จากประเด็นประชาคมดังกล่าว นำสู่การเป็นข้อตกลงร่วมในระดับ
ตำบล ประกาศใช้และขยายผลได้ครอบคลุมทง้ั 5 หมู่บา้ นในตำบลผาอนิ ทรแ์ ปลง สง่ ผลให้ไม่พบการดมื่ สรุ าในการ
ศพ หรืองานบญุ และพบข้อมลู การลดลงของค่าใช้จ่ายในงานประมาณ 10,000 บาท/ราย สง่ ผลให้เจ้าภาพงานศพ
มีความพึงพอใจในโครงการร้อยละ 100 และอุบัติการณ์การเกิดอุบัติเหตุจากการเมาสุราลดลง จากจำนวน

364 คนในปี 2556 ลดลงเปน็ 239 คน ในปี 2557 (งานสถติ ปิ ระเภทผ้มู ารบั บริการ โรงพยาบาลเอราวณั , 2557)
ไม่พบการทะเลาะวิวาทในงานศพ หรืองานบุญ และภาพที่ปรากฏ คือการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในการ
ดำเนินงานนวัตกรรม “งานศพปลอดเหล้า” (ข้อมูลการประเมินผลโครงการงานศพ-งานบุญปลอดเหล้า และการ
พ
นัน โรงพยาบาลเอราวัณ, 2557)

ทั้งนี้ ภาพกระบวนการพัฒนาของนวัตกรรม และภาพของการมีส่วนร่วมของนวัตกรรมสะท้อนให้เห็น
กระบวนการ ซ่งึ อธบิ ายในภาพที่ 28 ดงั น
้ี



120 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใต้บทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

ภาพท่ี 28 กระบวนการพัฒนานวัตกรรมงานศพปลอดเหลา้


ĶÜćîýóðúĂéđĀúćš ķ ÖćøÿøšćÜîē÷ïć÷ÿćíćøèąđóČęĂÿ×č õćó ÖúŠöč ÜćîđüßýćÿêøŤÙøĂïÙøüĆ Ēúą
ïøÖĉ ćøéšćîðåöõöĎ ĉ
øó đĂøćüĆè Ý đú÷

Āúć÷ ÖćøđĂćĀîšćđĂćê Öćøÿøćš Üîē÷ïć÷ÿćíćøèąđóĂČę ÿ×č õćó ÖćøđÜĉîÿøšćÜÙüćöđ×öš Ē×ĘÜĔĀßš čößî
ÖćøðøąßčöøąéöÿöĂÜ
üçĆ îíøøöĔîÖćøéęöČ ßćüïćš îìčÖĀöïŠĎ šćî ĀćöêĀĉ öĎŠïćš î êÜĆĚ ðŜć÷ ĶÜćîýóðúĂéđĀúćš ķ
đĀúšćŠ ĔîÜćîýó ĔĀšîĞćĚ éöČę ßüŠ ÷Üćî
ßî ÙøüĆ đîĂČ î ÿÿĂ î

ć

กรณีศกึ ษา ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนอื :
121
ÙîìęĊöćÝćÖĀúćÖ ĂčïêĆ ĉđĀêč ÖćøÖĞćđøĉï×ĂÜēøÙ ÙŠćĔßÝš ćŠ ÷úéúÜ ĕöđŠ ðîŨ ĀîĊĚ
ÝćÖÖćøÖîĉ đĀúšć ÖćøêÖĊ îĆ ñĎšîĞćßöčöđĊ ÜĉîđĀúČĂĔßĀš îÖìĊĚ ćĊęöøĊðøïĆ ïøĉÖćøēé÷ĔßšðćŜ ÷
óøą ÖĂÜìčî čÿ×õćó ĂÿÖćøÿøšćÜÖćøìĞćÜćîøŠüööČĂךćöĔîÜćîýóĀúüÜö ðøćâߍĂïê ÙøĎ
ĂÜÙŤÖøĒúąđÙøČĂ׊ć÷ đóęĂČ ÿČĂę ÿćøĔĀÜš éÖćøéöČę đĀúšć

Ļ ÙćŠ ĔßÝš Šć÷ÜćîàóÿĎÜ ÿąìĂš îÿëćîÖćøèŤ ÜćîöýêóĉĀðöúŠĎïĂšćéîđĀúćš ýĆÖ÷õćóđÙøČĂ׊ć÷
Ļ Ăïč êĆ ĉđĀêčÝćÖđöć
Ļ ìąđúćą êÖĊ Ćî
Ļ đðîŨ ĀîĊĀúĆÜÜćîýó
Ļ đöćĕöŠđúĉÖ ßéč ךĂöĎúßčößî đÖéĉ ÙüćöõćÙõöĎ Ĕĉ Ý ć÷ĂĞćđõĂ ñĂ øó šĎñĔĀ Šâ šïćî öĊđÖĊ÷øêĒĉ úąýĆÖéĝĉýøĊ
Ļ ðüś ÷ēøÙêÖĆ Üćîýóĕö÷ĊŠ Čéđ÷ĂĚČ đÿ÷Ċ ÜĕöŠéĆÜ đðŨîĒïïĂ÷ŠćÜìéęĊ Ċ
đÖĉéüĆçîíøøö×ĂÜßčößîìęĊéĊ

îē÷ïć÷ĀîüŠ ÷Üćî ĂÜÙŤÖø óîĚČ ìęĊ ßčößîđøĊ÷îøĎÖš ćøÿøšćÜ Öã ÖêĉÖć ÖćøóĆçîćìÖĆ þąÿŠüîïčÙÙú

ÝÜĆ ĀüéĆ ĂĞćđõĂ ÖĂÜìîč ÙøĂïÙøĆüêøüÝÿĂï ðøąÖćýÙüćöé Ċ öĂïĔïðøąÖćýđÖ÷Ċ øêÙĉ čè
ÿč×õćó đìýïćú ēøÜó÷ćïćú ÙŠćĔßÝš Šć÷ ðøąÖćýÙèč ÙüćöéĊ

ìęøĊ ïĆ ñĉéßĂïóĚČîìĊę ÖćøÿøšćÜÿĉÜę ĒüéúĂš öìęđĊ ĂĚĂČ êŠĂÖćøìĞćÜćî×ĂÜđÙøĂČ ×Šć÷

จากภาพกระบวนการพัฒนานวัตกรรม จะเห็นประเด็นหลักของการพัฒนานวัตกรรม ซ่ึงเป็นคุณลักษณะ
ของนวัตกรรม อธบิ ายได้ดังน้ี






3. คุณลักษณะของนวัตกรรม


กับยุทธศาสตร์การสร้างเสรมิ สขุ ภาพ



มีความสอดคล้องกบั ยทุ ธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพ 3 ประเดน็ หลกั ดังน้ี

• การสรา้ งนโยบายสาธารณะเพอื่ สุขภาพ โดยการทำประชาคมในพ้ืนทีเ่ พือ่ หาข้อตกลง กฎ กติกาในการ
ดำเนินงานของนวัตกรรมร่วมกัน ซึ่งมีผลจากการประสานงานกับผู้มีส่วนเก่ียวข้องเพ่ือนำเสนอข้อมูลและ
ส
ถานการณ์การด่มื สรุ าในพน้ื ที่นำสกู่ ารทำ MOU ของหวั หน้าส่วนราชการเพือ่ ขยายผลใหค้ รอบคลมุ ทกุ พน้ื ที่

• การสรา้ งสิง่ แวดล้อมทีเ่ ออ้ื ต่อสขุ ภาพ เป็นการสร้างกฎ กตกิ า ข้อตกลงรว่ มในการในการเพื่อจำกัดพ้นื ที่
ในการดม่ื และใชก้ ารมสี ว่ นร่วมของผทู้ ่มี ีสว่ นเกี่ยวขอ้ งในการดำเนนิ งาน เป็นการลดปจั จัยเสีย่ งดา้ นสขุ ภาพโดยการ
ควบคุมเครื่องด่ืมแอลกอฮอล์และการลดอุบัติเหตุจราจร ซึ่งส่งผลกระทบต่อประชาชนในพื้นที่โดยเฉพาะกลุ่ม

วัยรุน่ กลมุ่ วยั ทำงาน และกลมุ่ ผ้สู ูงอายุ โดยการสนบั สนนุ งบประมาณจากเทศบาลตำบลผาอนิ ทร์แปลงซง่ึ เป็นการ

ลงทนุ ด้านสขุ ภาพในการดูแลสุขภาพประชาชนตามกลุ่มวัย

• การเสริมสร้างความเข้มแข็งให้แก่ชุมชน โดยการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องซึ่งประกอบด้วย
ประชาชนท่ัวไป ผู้นำชุมชน เทศบาล โรงพยาบาล และอำเภอ ในการวางแผน และการตัดสินใจกำหนด

กฎ ระเบียบ กติกาในงานศพปลอดเหล้า จากการทำประชาคมในพ้ืนท่ี มีการนำใช้ทรัพยากรบุคคลในพ้ืนที่ เช่น
พยาบาลวิชาชีพเป็นผู้ให้ความรู้เร่ืองโทษ พิษภัยจากการด่ืมสุรา อสม. เป็นจิตอาสา ประชาสัมพันธ์ เชิญชวนให
้
เจ้าภาพงานศพเข้าร่วมโครงการ ผู้นำชุมชนเป็นแกนนำหลักในการไม่ด่ืมสุราในงานศพ พระสงฆ์สนับสนุนการ

ดำเนนิ งาน

เป็นนวตั กรรมทีน่ ำสู่การสร้าง กฎ กตกิ า จากการประชาคม ในระดับหมู่บ้าน ทีม่ าจากการทำประชาคมใน
ระดับหมู่บ้าน เพื่อนำสู่ข้อตกลง สร้างกฎ กติกา ในงานศพปลอดเหล้าร่วมกัน โดยเร่ิมต้นจากการดำเนินงานใน
ช่วงแรกของ รพ.สต. ซำบุ่น ที่นำโครงการงานศพปลอดเหลา้ มานำร่อง 2 หม่บู า้ นในพื้นทตี่ ำบลซำบุน่ แตม่ ีปญั หา
อุปสรรคจากบรรดานกั ดม่ื ในหม่บู ้านที่ต่อตา้ น ถึงแมว้ ่าจะผ่านเวทีประชาคม ผ้นู ำชมุ ชน และ อสม. บางกลุ่มยงั ไม่
เห็นดว้ ย จึงทำใหก้ ารดำเนินงานไม่ครอบคลุม แต่ดว้ ยความม่งุ มน่ั ของ รพ.สต. ซำบ่นุ ในการปฏบิ ตั ิงานเพื่อแกไ้ ข
ปญั หาการดื่มสรุ าในงานศพ จงึ ไปดำเนินตอ่ ในอกี 1 ตำบล และเขยี นโครงการของบประมาณสนบั สนุนจาก สสส.
และให้นายอำเภอได้มีส่วนร่วมในการกำหนดเป็นนโยบายท้องถ่ิน โดยมีส่วนราชการต่างๆ ร่วมทำ MOU เพื่อ
ขยายผลการดำเนินงานไปสพู่ ืน้ ที่อ่ืนๆ ในอำเภอเอราวัณ ซ่ึงเป็นการเพ่มิ การเชอ่ื มตอ่ กับหน่วยงานองคก์ รอน่ื ใหเ้ ข้า

122 : นวตั กรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

มามีส่วนร่วมในการดำเนินงาน โดยมีนโยบายงานศพปลอดเหล้าเป็นเครื่องมือในการดำเนินงานในหมู่บ้านที่มีเจ้า
ภาพงานศพสมัครใจเขา้ รว่ มโครงการ






4. ผลลพั ธ์และผลกระทบของนวตั กรรมกับการเพมิ่ คณุ ภาพ

บรกิ ารพยาบาล การลดปจั จยั เสย่ี งดา้ นสุขภาพของประชาชน


และการพัฒนาระบบบริการสุขภาพของประเทศ


ผลลัพธ์ของการดำเนินงาน นวัตกรรม “งานศพปลอดเหล้า” เป็นนวัตกรรมที่ใช้บทบาทของพยาบาล
วิชาชีพในการดำเนินงานเพื่อแก้ไขปัญหาท่ีส่งผลต่อภาวะสุขภาพของประชาชน ท่ีมีสาเหตุจากการด่ืมสุรา นำสู่
การทะเลาะวิวาทและอุบัติเหตุซ่ึงส่งผลต่อภาวะสุขภาพทั้งทางด้านร่างกาย จิตใจ อารมณ์ และเศรษฐกิจของผู้ที่
ได้รบั ผลกระทบ นอกจากนี้จากการพัฒนานวัตกรรม นำสกู่ ารพัฒนาวิชาชีพพยาบาลซึง่ เป็นการสร้างความร่วมมอื
ของทุกภาคส่วนในการดำเนินงานงานศพ งานบุญปลอดและการพนัน สร้างความเป็นผู้นำและเป็นผู้ประสานงาน
ให้กับพยาบาลผู้รับผิดชอบโครงการฯ เห็นได้จากผลการดำเนินงานท่ีพบว่า ในปี พ.ศ.2556 ซึ่งมีการดำเนินงาน
ระหวา่ งเดอื น กรกฎาคม - กนั ยายน 2556 มีเจา้ ภาพงานศพจำนวน 10 งาน และมเี จ้าภาพท่เี ขา้ ร่วมโครงการน
วัตกรรมจำนวน 8 งาน คิดเป็นร้อยละ 80 จากการประเมินผลความพึงพอใจของเจ้าภาพ พบว่ามีความพึงพอใจ

รอ้ ยละ 92.4

“…โครงการช่วยให้เจ้าภาพประหยัดค่าใช้จ่าย ลดค่าใช้จ่ายได้มาก และเจ้าภาพก็ดีใจที่มีผู้อำนวยการ

โรงพยาบาล หรือท่านนายอำเภอไปร่วมงานศพ...” [สัมภาษณ์, ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน 16 ก.ค. 57] ในพ้ืนที่ไม่เกิด
อุบัติเหตุ และการทะเลาะในงานศพ ชาวบ้านเห็นด้วย ยอมรับและตอบรับโครงการงานศพปลอดเหล้า และการ
พนนั ในระดับดมี าก และผลลพั ธข์ องการดำเนินงานในปี พ.ศ. 2557 ขยายผลต่ออีก 5 หม่บู ้าน มงี านศพ จำนวน
33 งาน เจา้ ภาพเขา้ รว่ มโครงการนวตั กรรม จำนวน 28 งาน คดิ เปน็ รอ้ ยละ 84.84 งานบญุ จำนวน 10 งาน เจา้ ภาพ
เข้ารว่ มโครงการฯ จำนวน 7 งาน คิดเป็นรอ้ ยละ 70 ปลอดการพนันทุกงาน ไม่พบอุบัติการณอ์ ุบตั ิเหตุ และการ

ทะเลาะววิ าทในงาน ชมุ ชนใหก้ ารยอมรบั และเกดิ เปน็ มาตรการทางสงั คมจดั งานบญุ -งานศพปลอดเหลา้ และการพนนั

และจากกระบวนการพัฒนานวัตกรรม สะท้อนให้เห็นผลลัพธ์ด้านยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพตาม
กฎบัตรออตตาวา สนองตอบนโยบายการดำเนินงานในการดูแลสุขภาพประชาชน ที่พยายามให้มีการสร้าง
นโยบายสาธารณะเพือ่ สขุ ภาพ นวัตกรรม “งานบุญ-งานศพปลอดเหลา้ และการพนนั ” เป็นอกี นวัตกรรมหนงึ่ ของ
โรงพยาบาลเอราวัณ ท่ีจากการดำเนินงาน ได้นำสู่การเป็นนโยบายในระดับอำเภอซ่ึงสร้างการมีส่วนร่วมจากทุก
ภาคส่วน เป็นการสร้างความร่วมมือ ระหว่างหน่วยงานภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และองค์กรชุมชน
ตลอดจนเครือข่ายสุขภาพภาคประชาชนซ่ึงเป็นการสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน/หมู่บ้าน จากการที่มีแนวทาง
กฎ กตกิ า ขอ้ ตกลง และถอื ปฏิบตั ริ ่วมกนั


กรณศี ึกษา ภาคตะวันออกเฉยี งเหนอื :
123

5. ปจั จยั เงื่อนไขของการพัฒนานวัตกรรม


นวัตกรรม “งานศพปลอดเหลา้ ” โรงพยาบาลเอราวัณ จงั หวัดเลย มปี จั จยั เงือ่ นไขการพฒั นาเพอื่ ลดปัจจัย
เสี่ยงดา้ นสุขภาพ จากขอ้ มูลการเกิดอุบัติเหตุ การทะเลาะววิ าท การเจบ็ ปว่ ยทม่ี าจากการดื่มสรุ าของประชาชนใน
พื้นท่ี และนำสู่การสร้างกฎ กติกา ข้อตกลงของชุมชน เพ่ือสร้างส่ิงแวดล้อมที่เอ้ือต่อสุขภาพ การดำเนินงานเป็น

รปู ธรรม โดยมปี ัจจัยความสำเรจ็ ดงั น้
ี
• การนำใช้ทุนทางสงั คม ซงึ่ ประกอบดว้ ย


- เทศบาลตำบลผาอินทรแ์ ปลงสนบั สนุนด้านงบประมาณ และกำลังคน

- โรงพยาบาลเอราวณั สนับสนุนด้านวิชาการ และวัสดุ อุปกรณ์ท่ใี ช้ในการดำเนินงาน

- องค์กรชมุ ชน (ผนู้ ำชุมชน, เครอื ข่าย อสม., วดั ) สนบั สนุนในดา้ นความรว่ มมอื

- ประชาชนท่ัวไป ให้ความร่วมมือ ปฏบิ ตั ติ ามกฎ กตกิ า ขอ้ ตกลงของหมูบ่ ้าน และเขา้ ร่วมโครงการ


- นายอำเภอเอราวัณ สนับสนนุ เชงิ นโยบายในการดำเนนิ งานใหค้ รอบคลุมทกุ พืน้ ที
่
• การประกาศความดี

การประกาศความดี เป็นกลยุทธ์ในการสร้างแรงจูงใจให้เจ้าภาพได้สมัครใจเข้าร่วมโครงการ โดยการมอบ
ใบประกาศนียบัตรคุณงามความดีให้แก่เจ้าภาพ และประชาสัมพันธ์ให้รับทราบท่ัวท้ังหมู่บ้าน ส่งผลให้เจ้าภาพมี
ความภาคภูมิใจและบอกกล่าวต่อๆ กนั ไปในหมบู่ ้าน นำสูก่ ารเป็นตน้ แบบใหป้ ระชาชนในพน้ื ทไ่ี ดป้ ฏบิ ัตติ ามส่งผล
ต่อการขยายพืน้ ท่ีในการดำเนินการของนวตั กรรม




124 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สขุ ภาพภายใต้บทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

กรณศี กึ ษา
ชมรมผูส้ งู อายุ

นวตั กรรมที่ 10
โรงพยาบาลรอ้ ยเอด็ อ.เมือง จ.รอ้ ยเอด็



บทนำ


โรงพยาบาลร้อยเอ็ดได้มีการจัดบริการสุขภาพในคลินิก NCD สำหรับให้บริการประชาชนทุกกลุ่มวัย
พยาบาลนักพัฒนานวัตกรรมได้เข้าไปศึกษาสถานการณ์ปัญหาของการเจ็บป่วยในคลินิก NCD พบว่า ผู้สูงอาย
ุ
สว่ นใหญท่ ่ีอาศยั อยู่ในเขตเทศบาลเมืองเปน็ โรคเรือ้ รังสงู ถึง รอ้ ยละ 70 ของจำนวนผสู้ งู อายุทง้ั หมดในเขตเทศบาล
และช่วงกลางวันผู้สูงอายุต้องยู่บ้านตามลำพังเพื่อป้องกันการเกิดปัญหาสุขภาพและสังคม พยาบาลจึงนำสู่
กระบวนการพัฒนานวตั กรรมชมรมผู้สูงอายุมรี ายละเอียดดงั น
ี้





1. องคป์ ระกอบของนวัตกรรมทางการพยาบาล


กบั การสร้างเสรมิ สขุ ภาพ


นวัตกรรมชมรมผูส้ ูงอายุซง่ึ เปน็ การจัดบรกิ ารของชมรมผู้สงู อายุ (Day care) โรงพยาบาลรอ้ ยเอ็ด อ.เมือง
จ.รอ้ ยเอ็ดซง่ึ มีองคป์ ระกอบสำคญั ของนวตั กรรม 5 ประเดน็ ได้แก่ พยาบาลนักพฒั นานวตั กรรมทางการพยาบาล
แนวทางการดำเนินงานและกจิ กรรมของนวตั กรรม เครอ่ื งมือของการดำเนนิ งาน การนำใชข้ อ้ มูล ทรัพยากรในการ
สนับสนุนให้การนำใช้นวัตกรรมประสบความสำเร็จและเส้นทางการพัฒนานวัตกรรมแต่ละประเด็นมีรายละเอียด
ด
งั น ี้

1) พยาบาลนกั พฒั นานวัตกรรมทางการพยาบาล พยาบาลนักพัฒนานวัตกรรมคือ พยาบาลวชิ าชพี ท่ไี ป
ศึกษาในระดับปริญญาเอกได้ดำเนินงานดุษฎีนิพนธ์เก่ียวกับผู้สูงอายุและหลังจากท่ีท่านเกษียณอายุราชการมี
พยาบาลผู้ช่วยนักวิจัยซึ่งศึกษาระดับปริญญาโทด้านการพยาบาลผู้สูงอายุดำเนินงานต่อเนื่อง การพัฒนาในระยะ
เร่ิมต้นพยาบาลได้ศึกษาสถานการณ์ปัญหาการเกิดโรคเร้ือรังในผู้สูงอายุในเขตเทศบาลพบว่ามีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น
พยาบาลนักพัฒนาและกลุ่มงานเวชกรรมสังคมได้หาแนวทางการแก้ปัญหาร่วมกับผู้สูงอายุ ท่ีประชุมมีมติให้จัดตั้ง
ชมรมผู้สูงอายุในโรงพยาบาลร้อยเอ็ดซึ่งได้รับการสนับสนุนโรงพยาบาล หน่วยงานภาครัฐและเอกชน ส่งผลลัพธ์

และผลกระทบต่อผูส้ ูงอายุ ครอบครวั และชุมชน


กรณศี ึกษา ภาคตะวันออกเฉยี งเหนอื :
125

2) การดำเนินงานและกิจกรรมของนวัตกรรม เม่ือพยาบาลนักพัฒนาเห็นสภาพปัญหาการมีภาวะโรค
เรือ้ รงั และการตอ้ งอยบู่ ้านตามลำพงั ในช่วงกลางวนั ของผสู้ ูงอายุนำสกู่ ารรว่ มพัฒนาระบบบรกิ ารการจดั บริการของ
ชมรมผู้สูงอายุ (Day care) ชมรมผู้สูงอายุได้จัดตั้งคณะกรรมการชมรม มีการจัดทำระเบียบข้อบังคับของชมรม
คณะกรรมจดั ทำแผนกจิ กรรมร่วมกบั พยาบาลนกั พัฒนา ตัวอย่างการดำเนนิ กจิ กรรมใน 1 วนั ประกอบด้วย การ
ให้รับความรู้ทางสุขภาพจากบุคคลากรในโรงพยาบาล การร่วมออกกำลังกาย การเยี่ยมสมาชิกท่ีเจ็บป่วย การฝึก
ส
มาธิ การประชมุ สรปุ ผลโครงการและปรับปรุงแผนกิจกรรม เปน็ ต้น

3) เครื่องมือสำหรับใช้ในการดำเนินงานของนวัตกรรม ประกอบด้วย เคร่ืองมือทางการแพทย์สำหรับ
การประเมนิ ภาวะสุขภาพซง่ึ สมาชิกจะได้รบั การตรวจสุขภาพประจำปี การกำหนดแผนกิจกรรมทกุ 6 เดอื นและมี
การทบท
วนทุกเดือนเพื่อปรับปรุงแผนกิจกรรมตามความเหมาะสม นอกจากน้ีชมรมผู้สูงอายุยังมีการจัดทำ

ระเบียบข้อบังคบั ของชุมรมเพื่อสร้างแนวปฏิบัติของสมาชิกชมรม เป็นต้น

4) การนำใชข้ อ้ มลู พยาบาลวิชาชพี มีการนำใช้ขอ้ มูลจากผลการประเมนิ ภาวะสุขภาพคลนิ กิ NCD และท่ี
ชมรมดำเนินการเกบ็ ขอ้ มลู เอง ผลการดำเนนิ โครงการ จดหมายขา่ วของชมรมทีม่ กี ารจัดทำ 2 เดอื น/ฉบบั ขอ้ มูล
ค
ลงั ปัญญาผสู้ ูงอายุ ผลงานวชิ าการและข้อมลู การไดร้ บั รางวลั ของชมรม

5) ทรัพยากรในการสนบั สนุน ภาคเอกชนสนับสนนุ งบประมาณและบรจิ าคส่ิงของ โรงพยาบาลสนบั สนนุ
สถานที่และบุคคลากรทางด้านสุขภาพ วัดเป็นสถานที่ทำกิจกรรมด้านศาสนาสำหรับชมรมผู้สูงอายุและหน่วยงาน
ภ
าครัฐภายในจงั หวดั ร้อยเอด็ เปิดโอกาสให้ผูส้ ูงอายเุ ข้าร่วมกิจกรรม

สำหรับเส้นทางการพัฒนานวัตกรรมชมรมผู้สูงอายุ เร่ิมต้นจากการการศึกษาสถานการณ์ปัญหาและความ
ต้องการของผู้สูงอายุในเขตเทศบาลเมืองร้อยเอ็ด นำสู่การร่วมคิดพัฒนาและขยายผลการดำเนินงานของชมรม

ผู้สูงอายุ โดยมีเส้นทางการพัฒนามาเป็นระยะเวลา 5 ปี มีรายละเอียดของเส้นทางการพัฒนาดังแผนภาพท่ี 29
สะท้อนให้เห็นสถานการณ์ปัญหา กิจกรรมที่ตอบสนองต่อเหตุการณ์และผลลัพธ์/ผลผลิตของการดำเนินการ

2
ระยะ ดงั น้ี

• ระยะเร่มิ ค้นหา (พ.ศ.2552-2553) พ.ศ.2552 พยาบาลวชิ าชพี ในโรงพยาบาลร้อยเอด็ ไดไ้ ปศกึ ษาตอ่ ใน
ระดับปริญญาเอกได้ทำดุษฎีนิพนธ์ด้วยรูปแบบการวิจัยเชิงปฏิบัติการ โดยมีทีมพยาบาลที่ศึกษาระดับปริญญาโท
สาขาการพยาบาลผู้สูงอายุเป็นผู้ช่วยนักวิจัย นำสู่การศึกษาสถานการณ์ปัญหาและความต้องการของผู้สูงอายุจาก
การศึกษาข้อมูลของคลินิกโรคเร้ือรังโรงพยาบาลร้อยเอ็ด พบว่า ผู้สูงอายุเขตเทศบาลเมืองร้อยเอ็ดมีภาวะโรค
เรื้อรังจำนวนมาก ร้อยละ 70 ของผู้สูงอายุในเขตเทศบาล จากการทบทวนวรรณกรรมของพยาบาลนักพัฒนา
นวตั กรรมพบว่า สว่ นใหญ่ผู้สูงอายุมโี รงเรอ้ื รงั อย่างน้อย 1 โรคและช่วงกลางวันผู้สงู อายุตอ้ งอย่บู า้ นตามลำพงั จงึ ได้
มีการจดั ประชมุ วชิ าการ หวั ขอ้ “การดูแลผู้สูงอายแุ บบองคร์ วม” หลังจากการประชุมพยาบาลนกั พฒั นาและกลุ่ม
งานเวชกรรมสังคมจึงนำเสนอข้อมูลแก่ผู้สูงอายุมีมิติให้จัดตั้งชมรมและเปิดคลินิกผู้สูงอายุ หลังจากน้ันได้มีจัดต้ัง

126 : นวตั กรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

คณะกรรมการเพ่ือจัดทำร่างกฎระเบียบข้อบังคับชมรมและประชาสัมพันธ์การรับสมัครสมาชิก ต่อมา พ.ศ.2553
ชมรมผู้สูงอายุขาดงบประมาณสนับสนุนการดำเนินกิจกรรม จึงดำเนินกิจกรรมท่ีตอบสนอง ได้จัดเดินว่ิงการกุศล

เพื่อจดั หารายไดเ้ ข้าชมรม ผลผลิต/ผลลพั ธ์ ได้รบั งบประมาณในการดำเนนิ กจิ กรรม

• ระยะพัฒนาและขยายผล (พ.ศ.2554 – ปจั จุบัน) เน่อื งจากชมรมยังไมม่ แี นวทางข้อระเบยี บขอ้ บงั คบั
ชมรมและกิจกรรมชองชมรมยงั มรี ปู แบบไม่ชดั เจนจงึ มี กิจกรรมท่ีตอบสนอง การจัดทำแผนกิจกรรม 7 ด้าน ไดแ้ ก่
1) ดา้ นการสง่ เสรมิ สขุ ภาพ เชน่ การไดร้ บั ความรดู้ า้ นสขุ ภาพ การตรวจสขุ ภาพแกส่ มาชกิ มกี จิ กรรมออกกำลงั กาย
เป็นต้น 2) ดา้ นนันทนาการ มกี จิ กรรม เชน่ การศึกษาดูงานนอกสถานท่ี การจดั งานปใี หม่ จดั ทำเพลงมาร์ชและ
เพลงประจำชมรมและจัดงานวันเกิดให้สมาชิก เป็นต้น 3) ด้านการจัดหารายได้เข้าชมรม การจัดผ้าทอดป่า การ
จัดเดินว่ิงการกุศล การบริการให้ชมรมผู้สูงอายุอื่นศึกษาดูงาน เป็นต้น 4) การจัดสวัสดิการสำหรับสมาชิก กรณี
เจ็บป่วยจะมคี ณะกรรมไปเยีย่ มกรณเี สยี ชวี ติ จะได้เงินสงเคราะห์ 5) การพฒั นาศกั ยภาพแกนนำ โดยการสนับสนนุ
การเปน็ วทิ ยากรใหแ้ ก่หนว่ ยงานอืน่ การสนบั สนุนการวจิ ยั ของผสู้ งู อายุในชมรม 6) การจัดกจิ กรรมเพือ่ สงั คม รวม
กลุ่มผู้สูงอายุจิตอาสาดูแลผู้ด้อยโอกาส การร่วมกิจกรรมของงานสภาการชาดจังหวัดร้อยเอ็ด เป็นต้นและ7) การ
สืบสานวัฒนธรรม การร่วมประเพณีของท้องถ่ิน การเข้าร่วมกิจกรรมวันสำคัญทางศาสนา การแสดงถ่ายทอด

ภูมิปญั ญาพน้ื บา้ น เปน็ ตน้ ผลผลติ /ผลลพั ธ์ พ.ศ.2555 ทางชมรมไดจ้ ดทะเบยี นชมรม มกี ารจดั ทำแผนและประเมนิ
ผลทกุ 6 เดือน มีการปรับปรงุ ระเบยี บขอ้ บงั คับชมรม (ฉบับปรับปรงุ พ.ศ.2554) ผลการดำเนินสะทอ้ นจากการที่
ชมรมมผี สู้ งู อายดุ เี ดน่ ในระดบั ชาตจิ ำนวนมาก ชมรมไดร้ บั รางวลั ระดบั ชาตดิ เี ดน่ หลายรางวลั มกี ารขยายผลรปู แบบ
ลงส่ชู ุมชนและผสู้ งู อายุไดร้ ับการสรา้ งเสริมสขุ ภาพ




กรณศี กึ ษา ภาคตะวันออกเฉยี งเหนอื :
127

128 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล
ภาพที่ 29 เสน้ ทางการพัฒนานวัตกรรมชมรมผสู้ งู อายุ


ÿćđĀ čê ÿëćîÖćø Ťè đøęöĉ Ùîš Āć Ļ ÜïðøąöćèÿîïĆ ÿîčî óĆçîćĒúą×÷ć÷ñú
Ļ ÖćøýÖċ þćÿëćîÖćøèðŤ ŦâĀćĒúąÙüćö ÖÝĉ ÖøøößöøöĕöŠđóĊ÷ÜóĂ Ļ ÷ÜĆ ĕöŠöĊĒîüìćÜøąđï÷Ċ ï×Ăš ïÜĆ ÙïĆ ßöøöìęßĊ éĆ đÝî
Ļ ÖÝĉ ÖøøößĂÜßöøö÷ĆÜöĊøĎðĒïïĕöŠßĆéđÝî
êĂš ÜÖćø×ĂÜñÿĎš ÜĎ Ăć÷č óïüćŠ ñšÿĎ ĎÜĂć÷čöĊ
ÖĉÝÖøøöìĊęêĂïÿîĂÜ õćüąēøÙđøĚĂČ øÜĆ ÝćÖÜćîéčþãĊîóĉ îíŤ×ĂÜ ðÝŦ Ýïč Ćî
ó÷ćïćú Ļ ÝéĆ đéîĉ üÜęĉ ÖćøÖýč ú Ļ öÖĊ ćøÝéĆ ìćĞ ĒñîĒúąðøąđöĉîñúìÖč đéĂČ î
Ļ ÝéĆ ÖĉÝÖøøö éšćî ĕéĒš ÖŠ ÖćøÿÜŠ đÿøĉöÿč×õćó
ó ý
îĆîìîćÖćø ÖćøÝéĆ Āćøć÷ĕéđš ךćßöøö ÖćøóçĆ îć
Ļ öÖĊ ćøÝĆéðøąßöč üßĉ ćÖćø ĀüĆ ×šĂ ÖćøéĒĎ úñĎšÿĎÜ ýÖĆ ÷õćóñĎšÿĎÜĂć÷č ÖćøÝĆéÖĉÝÖøøöđóęĂČ ÿÜĆ Ùö Öćø
Ăć÷Ēč ïïĂÜÙøŤ üö ÿČïÿćîüçĆ îíøøö ÖćøÝéĆ ÿüÿĆ éÖĉ ćøÿćĞ ĀøĆï ÿöćßĉÖ
Ļ ÖúŠčöÜćîđüßÖøøöîĞćøĎðĒïï×÷ć÷ÿĎŠßčößî
Ļ ó÷ćïćúîĞćđÿîĂ×Ăš öúĎ ĒÖñŠ Ďÿš ĎÜĂć÷čĒúąõćÙ
ñúñúĉê ñúúĆó Ťí ðøąßćßî Ļ öøĊ ć÷ĕéĔš îÖćøìĞć Ļ Ýéìąđï÷Ċ îßöøö
ÖÝĉ Öøøö×ĂÜßöøö Ļ ךĂïĆÜÙĆïßöøö ÞïïĆ ðøïĆ ðøčÜ
Ļ öÖĊ ćøÝĆéêĚĆÜßöøöĒúąđðŗé DMJOJD ñÿĎš ĎÜĂć÷öč Ċ đóęĉö×Ěîċ Ļ ßöøööĊñšÿĎ ĎÜĂć÷éč đĊ éŠîĔîøąéĆïßćêĉÝĞćîüîöćÖ
öêÖĉ ćøÝĆéêÜĚĆ ßöøöñÿšĎ ÜĎ Ăć÷č Ļ ßöøöĕéšøĆïøćÜüúĆ øąéïĆ ßćêĉ
Ļ ñĎšÿÜĎ Ăć÷ĕč éšøïĆ Öćøÿøćš Üđÿøĉöÿč×õćóÖć÷ Ýêĉ ĔÝĒúąÿÜĆ Ùö
Ļ ÝĆéìćĞ øŠćÜÖãøąđï÷Ċ ïÝéĆ êÜĚĆ ÙèąÖøøöÖćø Ļ ñÿĎš ÜĎ Ăć÷ĕč éšøĆïÖćøóĆçîćýĆÖ÷õćó
Ļ ðøąßćÿöĆ óîĆ íÖŤ ćøøïĆ ÿöĆÙøÿöćßÖĉ Ļ ßöøööÿĊ öćßĉÖ Ùî
Ļ Öćø×÷ć÷ñúúÜÿĎŠßöč ßčî
Ļ đÖĉéßöøöñĎšÿÜĎ Ăć÷čĒúąÙúîĉ ĉÖñÿšĎ ĎÜĂć÷č
øó øšĂ÷đĂéĘ

Ļ ñĎšÿÜĎ Ăć÷ĕč éšøïĆ ÖćøêøüÝÿč×õćó
Ļ øąđï÷Ċ ï×Ăš ïĆÜÙĆï×ĂÜßöøö

2. กระบวนการพฒั นานวตั กรรมและการจัดการ


เพ่อื การนำใชแ้ ละพฒั นา


การจัดบริการของชมรมผู้สูงอายุ (Day care) โรงพยาบาลร้อยเอ็ด อ.เมือง จ.ร้อยเอ็ด สะท้อนให้เห็น
กระบวนการพัฒนาและใช้ศักยภาพผู้สูงอายุก่อเกิดกระบวนการพัฒนานวัตกรรมใน 4 กระบวนการ คือ 1)
กระบวนการจัดตั้งชมรม 2 ) สร้างกิจกรรมเพ่ือให้บริการผู้สูงอายุในช่วงกลางวัน 3) การปฏิบัติการและ 4)
ประเมนิ ผลและปรับแผนกิจกรรมแสดงดังแผนภาพที่ 30






กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนอื :
129

130 : นวตั กรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล
ภาพท่ี 30 กระบวนการพฒั นานวตั กรรมชมรมผูส้ งู อาย
ุ

ßöøöñĎšÿÜĎ Ăć÷ēč øÜó÷ćïćúøšĂ÷đĂĘé

Ļ ÖćøýċÖþćðŦâĀćĒúąÙüćöêĂš ÜÖćø×ĂÜ ÝĆéêĚÜĆ ßöøö ñĎšÿĎÜĂć÷ č ó÷ć ñúúóĆ íŤĒúąñúÖøąìï
ñÿšĎ ÜĎ Ăć÷č
Ļ ÖćøóĎéÙ÷č ðøÖċ þćĀćĒîüìćÜÖćøĒÖš Ļ öĊÙèč õćóßüĊ ĉêìęéĊ Ċ
Ļ ÿ×č õćóĒ×ÜĘ ĒøÜ
ðâŦ Āć Ļ ÿćöćøëéĒĎ úÿ×č õćóêîđĂÜĕéš
Ļ öĊöêĉÝéĆ êĚĆÜßöøö Ļ ÿč×õćóÝĉêÿéĔÿ
Ļ öĊēĂÖćÿĒÿéÜÙüćöÿćöćøë
ÖćøÿøšćÜÖćøìćĞ ÜćîøüŠ ööČĂ×ćš ö ñĎšÿĎÜĂć č÷
ĂÜÙŤÖøđÙøĂČ ×ćŠ ÷ ïćúøó

ÿøšćÜÖÝĉ ÖøøöÿĞćĀøĆïñĎšÿĎÜĂć÷Ĕč îߊüÜÖúćÜüîĆ ó÷ćïćúø ðŦÝÝ÷Ć ÿîïĆ ÿîîč ÖćøéćĞ đîîĉ Öćø

Ļ ÝĆéðøąßöč ÙèąÖøøöøŠüöÖïĆ ó÷ćïćú ó
Ļ ÖćøüćÜĒñîÜćîĒúąÖĉÝÖøøö ó
ñšĎÿĎÜĂć č÷ Ļ ÖćøÿîïĆ ÿîîč ×ĂÜ ĀîŠü÷ÜćîøåĆ ĒúąđĂÖßî øó øĂš ÷đĂĘé ïøĉþĆì
êüĆ Ă÷ŠćÜ ÖćøéĞćđîĉîÖÝĉ ÖøøöĔî üîĆ ñĎšÿĎÜĂć č÷ đĂÖßî ó÷ćïćú
ó÷ćïćúøó
ðøąÖĂïéüš ÷ ÖćøĔĀšøïĆ ÙüćöøšìĎ ćÜÿ×č õćóÝćÖ Ļ ÖćøđĀĘîĒúąîćĞ Ĕßýš ÖĆ ÷õćóñÿĎš ĎÜĂć÷č
ó÷ćïćúø
ïÙč ÙúćÖøĔîēøÜó÷ćïćú ÖćøøŠüöĂĂÖÖĞćúÜĆ Öć÷ ðøąđöîĉ ñúĒúąðøïĆ Ēñî
Öćøđ÷÷Ċę öÿöćßÖĉ ìęĊđÝïĘ ðśü÷ ÖćøòřÖÿöćíĉ ÖÝĉ Öøøö
ÖćøðøąßčöÿøčðñúēÙøÜÖćøĒúąðøĆïðøčÜĒñîÖĉÝÖøøö
đðîŨ êšî

ðøïĆ øąïïøÖĉ ćøÿ×č õćó ÖćøðäĉïêĆ ĉÖćø ÖćøóĆçîćìÖĆ þąñšĎÿĎÜĂć÷č

Öćøđóĉöę Ùèč õćóïøÖĉ ćøĒúąēĂÖćÿÖćøïøÖĉ ćø Ļ Öćøđ÷ęĊ÷öñšðĎ śü÷ ñĎšéĂš ÷ēĂÖćÿ ĔĀšÙüćöøĎĒš úąÝéĆ ÖĉÝÖøøöÿøšćÜđÿøĉöÿč×õćó
ēé÷ÖćøÝéĆ ÖÝĉ ÖøøöÿĞćĀøïĆ ñšÿĎ ĎÜĂć÷č Ļ ÿĆîìîćÖćø ĂĂÖÖćĞ úÜĆ Öć÷ đóĉęöìÖĆ þąÖćøéĒĎ úêîđĂÜ
Ļ ÖćøĒÿéÜÖĉÝÖøøö×ĂÜñÿĎš ÜĎ Ăć÷č
Ļ ÜćîÝĉêĂćÿć

จากแผนภาพความคิดจะเห็นได้ว่ากระบวนการของการพัฒนานวัตกรรมชมรมผู้สูงอายุ โรงพยาบาล
ร้อยเอ็ด อ.เมอื ง จ.ร้อยเอด็ มแี นวคดิ ของการพัฒนาศกั ยภาพผู้สูงอายเุ พ่อื ใหผ้ ู้สูงอายมุ สี ุขภาพดี จิตแจม่ ใส สงู วยั
อ
ย่างมคี ณุ ภาพ แบ่งเป็น 4 กระบวนการ ดงั น
้ี
1) กระบวนการจัดต้ังชมรม พยาบาลวิชาชีพของโรงพยาบาลร้อยเอด็ ทไี่ ปศกึ ษาต่อในระดบั ปริญญาเอกได้
ศึกษาสถานการณ์ปัญหาสุขภาพของผู้สูงอายุท่ีมารับบริการท่ีคลินิก NCD พบว่า มีผู้สูงอายุท่ีอาศัยอยู่ในเขต
เทศบาลเป็นโรคเรื้อรังจำนวนมาก ร้อยละ 70 ส่วนใหญ่ช่วงกลางวันผู้สูงอายุจะอยู่ตามลำพังซ่ึงหากผู้สูงอายุไม่ได้
รับการสร้างเสริมสุขภาพอาจจะเกิดภาระต่อสังคมได้ หลังจากนั้นพยาบาลนักพัฒนานวัตกรรมได้จัดประชุมวิชา
การในโรงพยาบาลร้อยเอ็ดหัวข้อ “การดูแลผู้สูงอายุแบบองค์รวม” ได้นำเสนอข้อมูลร่วมปรึกษาหาแนวทางการ
แก้ปัญหาร่วมกับผู้สูงอายุนำสู่การมีมติจัดต้ังชมรมผู้สูงอายุโรงพยาบาลร้อยเอ็ด ได้มีการจัดตั้งคณะกรรมชมรม
และจัดทำร่างระเบียบข้อบังคับชมรมและทางโรงพยาบาลร้อยเอ็ดได้สนับสนุนสถานท่ีภายในโรงพยาบาลสำหรับ
เ
ป็นท่ีตั้งของชมรมผสู้ ูงอาย
ุ
2) สร้างกิจกรรมสำหรับผู้สูงอายุในช่วงกลางวัน (Day care) คณะกรรมการชมรมผู้สูงอายุได้ร่วมกับ
พยาบาลวิชาชีพวางแผนงาน โดยได้จดั ทำแผนกิจกรรม ครอบคลมุ การสรา้ งเสริมสขุ ภาพกายและสังคม 7 ด้าน ได้
รับการสนับสนุนจากโรงพยาบาลร้อยเอ็ดและภาคเอกชน โดยมีพยาบาลวิชาชีพเป็นผู้ประสานและสนับสนุนการ
ดำเนนิ งานและกิจกรรม (ภาพที 31)






ภาพท่ี 31 การประชุมประจำเดอื นของชมรมผู้สงู อายเุ พื่อจัดทำแผนกจิ กรรม


กรณีศึกษา ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนอื :
131

3) การปฏิบัติการ การดำเนินงานและกิจกรรมจะมีการจัดกิจกรรมทุกครั้งท่ีมีการจัดประชุมประจำเดือน
และจดั ตามตารางกจิ กรรมทีม่ ีกำหนดตามแผนกจิ กรรมในช่วงกลางวนั ประดว้ ยกจิ กรรม 7 ดา้ น ดังนี
้

• ด้านกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพ สมาชิกชมรมผู้สูงอายุได้รับการสร้างเสริมสุขภาพอย่างสม่ำเสมอ
จากการตรวจสุขภาพประจำปีและวันสำคัญ ประกอบด้วย การตรวจความดันโลหิต การตรวจ
ระดบั นำ้ ตาล การตรวจฟนั การวดั รอบเอว เปน็ ตน้ การจดั กจิ กรรมออกกำลงั กายหลากหลายรปู แบบ
การได้รับความรใู้ นการส่งเสรมิ สขุ ภาพและการร่วมโครงการวดั สง่ เสรมิ สุขภาพ เปน็ ตน้


• ด้านนันทนาการ การศึกษาดูงานนอกสถานที่ การจัดงานวันเกิด การจัดงานปีใหม่และเทศกาล
สำคญั การมกี จิ กรรมรอ้ งเพลง เตน้ รำ เลี้ยงอาหาร เปน็ ต้น


• ด้านการจัดหารายได้เข้าชมรม สมาชิกชมรมจะได้รับการอบรมในการพัฒนาอาชีพ เช่น การ
ประดิษฐด์ อกไม้ หมวกยางพารา เพาะกลา้ ไม้ การปลูกผกั ปลอดสารพิษ เป็นต้น นอกจากนีช้ มรม
ยังมีการจัดกิจกรรมหารายได้ เช่น การจัดงานบอล การจัดเดินว่ิงการกุศล การทอดผ้าป่า การรับ
บรจิ าคจากภาครฐั และเอกชน เปน็ ตน้


• ดา้ นการพัฒนาศักยภาพผู้สงู อายุ สมาชกิ จะได้รบั ความรู้ในการดูแลสขุ ภาพ การพฒั นาด้านอาชีพ
การจัดโครงการประชุมเชิงปฏิบัติการเพ่ือพัฒนาศักยภาพแกนนำผู้สูงอายุ การสนับสนุนให้ทำงาน
วิชาการในชมรม เช่น การทำวิจัย การเป็นวิทยากร ชมรมผู้สูงอายุเป็นแหล่งเรียนรู้ของหน่วยงาน
อน่ื การร่วมโครงการตลาดสเี ขยี วในโรงพยาบาลและมกี ารจดหมายข่าว 2 เดอื น/ฉบบั ร่วมประชมุ
การจัดทำยทุ ธศาสตรผ์ ้สู ูงอายุของจงั หวัดรอ้ ยเอ็ด รว่ มประชุมการจัดสมัชชาผู้สงู อายุ เป็นตน้


• ด้านการจัดกิจกรรมเพื่อสังคม ชมรมผู้สูงอายุได้มีการรวมกลุ่มสมาชิกท่ีมีจิตอาสาร่วมดูแลผู้ด้อย
โอกาส โดยจัดโครงการเพ่ือนช่วยเพ่ือนและผู้ด้อยโอกาส เช่น กรณีวันพ่อหรือวันแม่จะพาผู้สูงอายุ
ไปเย่ียมผู้ป่วยบนหอผู้ป่วยร่วมกับทีมโรงพยาบาลร้อยเอ็ด การเยี่ยมผู้สูงอายุท่ีเจ็บป่วย โดยการ
ดำเนินกิจกรรมเพือ่ สงั คมไดง้ บประมาณสนบั สนุนจากการบรจิ าคดังภาพที่ 32


ภาพท่ี 32 ตัวอย่างภาพกจิ กรรมโครงการเพื่อนชว่ ยเพอ่ื นและผดู้ อ้ ยโอกาส


132 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

• ด้านการสืบสานวัฒนธรรม ชมรมได้จัดทำโครงการสืบสานวัฒนธรรมและศาสนาร่วมกับชุมชน
และวัดโดยสมาชิกในชมรมเข้าร่วมกิจกรรม เช่น งานบุญพะเหวด สมาชิกชมรมเข้าวัดฟังธรรมะ
เนื่องในวันสำคัญทางศาสนา ณ วดั วมิ ลนวิ าสซึง่ เปน็ วัดสง่ เสรมิ สุขภาพ เปน็ ต้น


• ดา้ นการจดั สวัสดกิ ารสำหรบั สมาชกิ กรณเี จ็บปว่ ยสมาชกิ จะรบั การเยี่ยมจากเพอ่ื นในชมรม ไดร้ ับ

เงนิ สงเคราะห์กรณเี จ็บปว่ ยหรอื เสยี ชีวิต รายละไมเ่ กิน 2,000 บาท

การจัดกิจกรรมทั้ง 7 ด้าน หลังการดำเนินกิจกรรมจะมีการประเมินโครงการทุกคร้ังจากการสอบถามและ
ก
ารสังเกตความพงึ พอใจของสมาชกิ

4) ประเมินผลและปรับแผนกิจกรรม คณะกรรมการชมรมจะมีการจัดประชุมทุกเดือน มีการพูดคุย
ปรึกษาหารือผลการดำเนินกิจกรรมและมีการปรับรูปแบบปรุงรูปแบบกิจกรมให้สอดคล้องกับปัญหาและความ
ตอ้ งการของผ้สู งู อายใุ นชมรมสง่ ผลลัพธ์ให้ ผู้สูงอายมุ คี ณุ ภาพชวี ติ ทด่ี ี สุขภาพแข็งแรง สามารถดูแลสุขภาพตนเอง

ได้ สขุ ภาพจติ สดใสและมีโอกาสแสดงความสามารถตามศกั ยภาพของแต่ละบคุ คล

จากขอ้ มลู กระบวนการและการนำใชน้ วตั กรรมของชมรมผสู้ งู อายุ โรงพยาบาลรอ้ ยเอด็ สะทอ้ นกระบวนการ
พัฒนาจัดตั้งชมรมผู้สูงอายุท่ีเกิดจากงานวิจัยของพยาบาลท่ีไปศึกษาต่อในระดับปริญญาเอก นอกจากนี้
กระบวนการพัฒนานวัตกรรมยังสะท้อนว่าผู้สูงอายุยังได้รับการพัฒนาศักยภาพทุกด้านและการเปิดโอกาสให้ผู้สูง
อายุที่มีศักยภาพ การสร้างกิจกรรมของชมรม ทั้ง 7 ด้าน ส่งผลลัพธ์และผลกระทบต่อสมาชิกชมรม ครอบครัว
และชุมชนได้รับทั้งด้านสุขภาพและสังคมซึ่งปัจจุบันได้นำวิธีการดำเนินงานของชมรมผู้สูงอายุนำไปขยายผลการ
ดำเนินงานลงสชู่ มุ ชน






3. คุณลกั ษณะของนวตั กรรม


กับยทุ ธศาสตร์การสรา้ งเสริมสขุ ภาพ


จากกระบวนการของนวตั กรรมทีก่ ลา่ วมาในช้างต้นได้สะท้อนใหเ้ ห็นวา่ มกี ารใช้แนวคิดของ การจัดกิจกรรม
ให้ผู้สูงอายุร่วมกิจกรรมในช่วงกลางวันนำสู่การเป็นผู้สูงอายุมีสุขภาพดี จิตแจ่มใส สูงวัยอย่างมีคุณภาพ โดย
น
วตั กรรมมีคณุ ลกั ษณะดงั น
้ี
• ความสอดคลอ้ งกับยทุ ธศาสตร์การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ 2 ประเดน็ คือ การพฒั นาทกั ษะสว่ นบุคคลและการ

ปรับระบบบริการสุขภาพ


กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื :
133

• ภาพรวมของนวัตกรรมเป็นการแก้ไขปัญหา การเกิดโรคเรื้อรังในผู้สูงอายุในเขตเทศบาลจังหวัดร้อยเอ็ด
พบวา่ มี ร้อยละ 70 สว่ นใหญ่ผสู้ งู อายุจะอยูต่ ามลำพงั ที่บ้านในช่วงกลางวันและมกี จิ กรรมทางสังคมนอ้ ย พยาบาล
นักพัฒนานวัตกรรมได้จัดประชุมวิชาการเก่ียวกับ “การดูแลผู้สูงอายุแบบองค์รวม” และมีการพูดคุย หารือ
แนวทางการแก้ไขปัญหาดังกล่าวร่วมกับภาคประชาชน ท่ีประชุมมีมติจัดต้ังชมรมผู้สูงอายุ โรงพยาบาลร้อยเอ็ด
โดยรับสมัครสมาชิกเป็นผู้สูงอายุในเขตเทศบาลเมืองร้อยเอ็ด มีการจัดตั้งคณะกรรมชมรม ร่วมการวางแผน
กิจกรรมทกุ 6 เดือน และจดั กิจกรรม 7 ด้านในชว่ งกลางวัน ประกอบด้วย 1) ด้านการสง่ เสรมิ สุขภาพ เชน่ การได้
รับความรู้ การจัดกิจกรรมออก กำลังกาย เป็นต้น 2) ด้านนันทนาการ เช่น การจัดงานวันเกิด การจัดกิจกรรม
ศึกษาดูงานนอกสถานที่ เป็นต้น 3) ด้านการจัดหารายได้เข้าชมรม เช่น การจัดผ้าป่า การจัดเดินว่ิงการกุศล
เป็นตน้ 4) ด้านการพัฒนาศักยภาพผู้สงู อายุ เชน่ การทำวจิ ัยของชมรม ผู้สงู อายุเป็นวทิ ยากร บริการใหช้ มรมอน่ื
ศึกษาดูงาน เป็นต้น 5) ด้านการจัดกิจกรรมเพื่อสังคม เช่น รวมกลุ่มจิตอาสาดูแลผู้ด้อยโอกาส การร่วมกิจกรรม
ของสภาการชาดจังหวัดร้อยเอ็ด 6) ด้านการสืบสานวัฒนธรรม เช่น เข้าร่วมกิจกรรมวันสำคัญทางศาสนา
ประเพณีท้องถ่นิ การจดั กจิ กรรมกลมุ่ ภมู ปิ ัญญาทอ้ งถนิ่ เป็นต้น และ 7) ดา้ นการจัดสวสั ดกิ ารสำหรบั สมาชกิ เช่น
กรณีเจ็บป่วยจะไปเยี่ยมหากเสียชีวิตจะได้เงินเคราะห์และหลังการจัดโครงการทุกคร้ังจะประเมินผลด้วยด้วยการ
สังเกตเพื่อปรับปรุงกจิ กรรมทกุ คร้ัง สง่ รายงานสรุปผลการดำเนินงานทุก 6 เดือนไปยงั สำนกั งานพัฒนาสงั คมและ

ความมัน่ คงของมนษุ ยจ์ งั หวัดรอ้ ยเอด็

• คุณลักษณะของนวัตกรรมเป็นงานที่เกิดมาใหม่ โดยมีพยาบาลวิชาชีพเป็นผู้ผลักดันและสนับสนุนให้เกิด
การจัดต้ังและพัฒนางานและกิจกรรม เริ่มต้นจากการศึกษาสถานการณ์ การออกแบบกิจกรรมจากการวิจัยเชิง
ปฏิบัติ การจัดต้ังชมรมผู้สูงอายุโรงพยาบาลร้อยเอ็ด จัดกิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพและสังคม นอกจากนี้ยัง
เป็นการเสริมสร้างศักยภาพของพยาบาลเนื่องจากเป็นผลงานจากการศึกษาต่อในระดับปริญญาเอกทางการ
พยาบาล การสร้างการทำงานร่วมกับผู้สูงอายุกลุ่มท่ีศักยภาพซ่ึงปัจจุบันกลุ่มงานเวชกรรมสังคมของโรงพยาบาล

ร้อยเอด็ ได้นำรูปแบบการดำเนินงานไปปรับใชใ้ นชมุ ชน


“...ชมรมผู้สูงอายุของเราอยู่ได้เพราะตัวเรา เรามีผู้สูงอายุท่ีเก่งแต่ละด้านมาร่วมทำงาน…มีพยาบาล
วิชาชพี คือตัวขบั เคล่ือนเบื้องหลงั ใหส้ ถานท่ี ใหค้ วามรว่ มมือ กำลังใจ และสนบั สนุนดา้ นวิชาการกบั
ชมรมของเรา…ผู้อำนวยโรงพยาบาลบอกว่าหากไม่มีผู้สูงอายุร่วมกิจกรรมของโรงพยาบาลคงลำบาก
โรงพยาบาลจะตดิ ตอ่ พวกเรามาทำกิจกรรม…” สนทนากลมุ่ คณะกรรมชมรมผูส้ งู อายุ, รพ.รอ้ ยเอ็ด,
17 กรกฎาคม 2557






134 : นวัตกรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

4. ผลลัพธ์และผลกระทบของนวตั กรรม


การดำเนินงานของการจัดบริการของชมรมผู้สูงอายุ (Day care) โรงพยาบาลร้อยเอ็ด ส่งผลลัพธ์และผล
กระทบของนวตั กรรม 5 ประเดน็ ไดแ้ ก่ สถานการณข์ องการบรกิ ารสขุ ภาพ ความสอดคลอ้ งกบั ยทุ ธศาสตรก์ ารสรา้ ง

เสริมสขุ ภาพ การลดปจั จยั เสี่ยงดา้ นสุขภาพ กลมุ่ ประชากรเป้าหมายและการแสดงบทบาทของพยาบาล ดงั น้ี

• แนวทางการพัฒนาวิชาชีพพยาบาล การจัดต้ังชมรมผู้สูงอายุได้มีการจัดบริการช่วงกลางวันของชมรม

ผู้สูงอายุ (Day care) เป็นการการเพิ่มคุณภาพและโอกาสการบริการ เป็นการจัดบริการสำหรับผู้สูงอายุให้มี
กิจกรรมทางสุขภาพและสังคมในช่วงกลางวัน เปิดโอกาสให้ผู้สูงอายุเข้าร่วมกิจกรรมโดยสมัครใจ มีการออกแบบ
กิจกรรมท่ีมีความหลากหลายสอดคล้องกับมิติทางสังคมและวัฒนธรรมของผู้สูงอายุกลุ่มที่มีศักยภาพ เพิ่มโอกาส

ใหผ้ สู้ งู อายไุ ด้แสดงศักยภาพอยา่ งเต็มท่ี

• ความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพ การดำเนินกิจกรรมของชมรมผู้สูงอายุเป็นการ
พัฒนาทักษะส่วนบุคคลของผู้สูงอายุด้วยให้ความรู้ จัดกิจกรรมทางสังคม ตรวจสุขภาพเพ่ือการป้องกันปัญหา
สขุ ภาพและการจดั บริการของชมรมผูส้ ูงอายุ (Day care) เปน็ การปรับเปล่ียนบริการสขุ ภาพเปิดโอกาสใหผ้ สู้ ูงอายุ
ท
ีย่ ังช่วยเหลอื ตนเองไดเ้ ขา้ รว่ มกจิ กรรมในช่วงกลางวัน

• การลดปัจจัยเส่ียงด้านสุขภาพ การดำเนินงานและกิจกรรมของนวัตกรรมที่ผ่านมาสร้างผลกระทบต่อ
การลดปัจจัยเสี่ยงด้านสุขภาพ โดยกระบวนการพัฒนานวัตกรรมท่ีเร่ิมต้นจากการค้นหาวิธีการแก้ไขปัญหานำสู่
การพัฒนาและขยายผลของรูปแบบการดำเนินงานในชุมชน ช่วยลดปัจจัยเส่ียงโดยพยาบาลได้มีการให้คำแนะนำ
ทางสุขภาพและการจัดกิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพภายในชมรม ส่งผลกระทบต่อการควบคุมเคร่ืองด่ืมแอลกอฮอล์
การควบคุมการสูบบุหร่ี ระบบการดูแลสุขภาพ การออกกำลังกายในผู้สูงอายุท่ีเป็นสมาชิกและมีการลงทุนด้าน
สขุ ภาพ โดยไดร้ บั การสนบั สนนุ สถานท่ี บคุ ลากรและอปุ กรณโ์ รงพยาบาลรอ้ ยเอด็ รวมทง้ั ภาคเอกชนทร่ี ว่ มบรจิ าคเงนิ


และสง่ิ ของ ผลการดำเนนิ งานปจั จบุ นั พบวา่ ผสู้ งู อายขุ องชมรมไดร้ บั รางวลั ผสู้ งู อายดุ เี ดน่ เปน็ จำนวนมาก (ภาพท่ี 33)

• กลุ่มประชากรเป้าหมาย การดำเนินงานและกิจกรรมของนวัตกรรมส่งผลผลกระทบทางตรงต่อผู้สูงอายุ
ในเขตเทศบาลเมืองร้อยเอ็ด ที่เป็นประชารที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไปที่สมัครใจเข้าร่วมเป็นสมาชิก ผู้ด้อยโอกาส คน
พิการ ผู้ป่วยเรื้อรังที่ได้รับผลกระทบทางอ้อมจากการจัดกิจกรรมเพ่ือสังคม เช่น รวมกลุ่มจิตอาสาดูแลผู้ด้อย
โ
อกาส เป็นต้น

• บทบาทของพยาบาล พยาบาลนักพัฒนามบี ทบาทในการพฒั นาทักษะส่วนบุคลของผู้สงู อายโุ ดยให้ความ
รู้และจัดกิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพส่งผลให้ผู้สูงอายุมีทักษะในการดูแลตนเอง มีการพัฒนาและนำใช้ศักยภาพ
แกนนำผู้สูงอายุให้เกิดการสร้างเสริมสุขภาพในชมรม นอกจากน้ียังเป็นการปรับบริการสุขภาพของชมรม (Day
c
are) โดยแผนกจิ กรรมการสรา้ งเสรมิ สุขภาพสมาชกิ ชมรมในแตล่ ะวัน


กรณศี ึกษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนอื :
135

ภาพที่ 33 ตัวอย่างผสู้ ูงอายุทไ่ี ด้รับรางวลั ผู้สูงอายุดีเดน่


ส่ิงเหล่านี้สร้างผลกระทบต่อองค์กรคือสร้างพื้นที่เรียนรู้เกิดการสร้างการเรียนรู้ของพยาบาลวิชาชีพและทีม
สหสาขาที่เข้าร่วมกิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพ การประเมินภาวะสุขภาพ การให้ความรู้ในการสร้างเสริมสุขภาพ
นอกจากน้ียังสร้างการมีส่วนร่วมทางสังคมเกิดการประสานการทำงานระหว่างทีมบริหารของโรงพยาบาลและ

ผู้สูงอายุที่เป็นสมาชิกของชมรมให้ร่วมดำเนินกิจกรรรม โดยมีพยาบาลวิชาชีพเป็นผู้ผลักดันให้เกิดการพัฒนาและ
ขยายผลลงสชู่ ุมชน






5
. ปัจจยั เงอื่ นไขของการพฒั นานวัตกรรม


การดำเนินงานและกิจกรรมของนวัตกรรมชมรมผู้สูงอายุ โรงพยาบาลร้อยเอ็ด เป็นการพัฒนาทักษะ

ส่วนบุคคลและปรับเปลี่ยนบริการสุขภาพ ส่งผลกระทบต่อประชากรผู้สูงอายุและผู้ด้อยโอกาส การดำเนินการ

ดงั กลา่ วมีปัจจยั เงื่อนไขของการดำเนนิ งานให้ประสบความสำเรจ็ ดังนี
้

• มีการพัฒนาระบบบริการสุขภาพผู้สูงอายุจากฐานการวิจัยทางการพยาบาลเน้นการพัฒนาและนำใช้
ศักยภาพผสู้ งู อายุ


• การพัฒนาศักยภาพของพยาบาลวิชาชีพ เช่น โรงพยาบาลมีนโยบายสนับสนุนด้านการศึกษาต่อ
สำหรับพยาบาลวิชาชีพ การส่งเสริมการเข้าศึกษา อบรม เกี่ยวกับงานการบริหารและด้านการ
พัฒนาเครือข่าย เป็นต้น







136 : นวตั กรรมการสร้างเสริมสขุ ภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

กรณศี ึกษา
โรงพยาบาลปลอดบุหร่ี 100%

นวตั กรรมท่ี 11
โรงพยาบาลเกษตรวิสยั อ.เกษตรวิสยั จ.ร้อยเอด็



บทนำ


โรงพยาบาลเกษตรวิสัย มีแนวคิดการทำงานคือส่งเสริมการเลิกสูบบุหร่ีในบุคลากรและผู้มารับบริการ

จึงจุดประกายความคดิ กบั ทมี ผูบ้ ริหารและบุคลากรโรงพยาบาล มีความเห็นพอ้ งตรงกัน จึงดำเนินโครงการส่งเสริม
ให้บุคลากรเลิกสูบบุหรี่ ร่วมกับมูลนิธิรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ โดยสำรวจพฤติกรรมการสูบบุหรี่ของเจ้าหน้าท
่ี
โรงพยาบาล ปี 2553 พบว่า สบู บหุ ร่ี จำนวน 12 คน การตดิ ตามประเมนิ ผลในสนิ้ ปี 2553 พบวา่ มีผเู้ ลกิ บหุ รี่
จำนวน 3 คน คดิ เป็นร้อยละ 25 และลดการสูบลงจำนวน 9 คน คิดเป็นรอ้ ยละ 75 มีบคุ คลต้นแบบที่สามารถเลิก
บหุ รไี่ ด้ สำรวจพฤตกิ รรมการสบู บหุ ร่ขี องเจ้าหนา้ ทโ่ี รงพยาบาล ปี 2554-2556 พบวา่ สบู บหุ ร่ี จำนวน 3 คน จาก
จำนวนเจ้าหน้าที่ทั้งหมด 229 คน การติดตามประเมินผล ใน 6 เดือนแรก พบว่า ลดการสูบลงจำนวน 3 คน

คิดเป็นร้อยละ 100 และสูบเฉพาะท่ีบ้าน เวลาเลิกงาน 1-2 มวนและมีความต้องการจัดสภาพส่ิงแวดล้อมให้

โรงพยาบาลเป็นเขตปลอดบุหร่ี 100% โดยมีเป้าหมายเพื่อให้บุคลากรและผู้มารับบริการมีคุณภาพชีวิตท่ีดี และ
โรงพยาบาลเป็นพ้ืนท่ีปลอดบุหร่ีจึงได้ร่วมประชุมคณะกรรมการบริหารโรงพยาบาล จึงเกิดนวัตกรรมโรงพยาบาล
ปลอดบุหร่ี 100%






1. องคป์ ระกอบของนวตั กรรมทางการพยาบาล


กบั การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ


นวัตกรรม โรงพยาบาลปลอดบุหรี่ 100% มีองค์ประกอบของนวัตกรรม 5 ประเด็น ได้แก่ บุคคลที่
เกย่ี วขอ้ งในการพฒั นานวตั กรรม การดำเนนิ งานของนวตั กรรม การใชข้ อ้ มลู แนวทางการดำเนนิ นวตั กรรม เครอื่ งมือ
การดำเนินงานและทรัพยากรในการทำให้การดำเนินการนวัตกรรมประสบผลสำเร็จแต่ละประเด็นมีรายละเอียด
ด
งั นี้

1) บุคคลทีเ่ กยี่ วขอ้ งในการพัฒนานวัตกรรม


1.1) ผู้ดำเนินการนวัตกรรมโรงพยาบาลปลอดบุหรี่ 100% คือ ผู้อำนวยการโรงพยาบาลเห็นปัญหา
ของบุหร่ีกับสุขภาพ และได้รับการจุดประกายความคิดจากมูลนิธิรณรงค์เพ่ือการไม่สูบบุหร่ี จึง

กรณีศึกษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ :
137

เข้าร่วมโครงการโรงพยาบาลปลอดบุหร่ี มีแนวคิดประกาศนโยบายเป็น โรงพยาบาลเกษตรวิสัย
ปลอดบุหร่ี 100% โดยจัดต้ังคณะกรรมการจากสหสาขาวิชาชีพ โดยผู้อำนวยการโรงพยาบาล
เป็นประธาน พยาบาลวิชาชีพฝ่ายเวชกรรมสังคม พบว่าบุหร่ีเป็นสาเหตุการตายท่ีสำคัญ ใน
ประเทศไทยเป็นสาเหตุการตายของคนไทยปีละประมาณ 52,000 คน เฉลี่ยวันละ 142 คน
(มลู นธิ ริ ณรงคเ์ พื่อการไมส่ ูบบหุ ร่ี, 2556) บหุ รีน่ อกจากทำลายสขุ ภาพแลว้ ยังทำใหป้ ระชาชนเสีย
รายได้ และเม่ือเจ็บป่วยจากโรคท่ีเกิดจากการสูบบุหรี่ ทำให้เสียค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาล
มากข้ึน โรงพยาบาลนับว่าเป็นแหล่งรวมของบุคลากรสุขภาพ ทำหน้าที่ในการดูแล รักษา ฟ้ืนฟู
และส่งเสริมสุขภาพประชาชน จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งในการทำให้โรงพยาบาลเป็นศูนย์กลางใน
การแก้ปัญหาสุขภาพและส่งเสริมสุขภาพของประชาชน รวมทั้งเรื่องปัญหาของบุหรี่กับสุขภาพ
ด้วย จึงเห็นพ้องกับผู้อำนวยการโรงพยาบาลเกษตรวิสัย จึงเป็นผู้ดำเนินการนวัตกรรม ด้วย
ตระหนักถงึ ความสำคัญในการทำให้บุหร่ี 100% เพื่อใหบ้ คุ ลากรและผู้มาใช้บริการมคี ณุ ภาพชีวิต
ที่ดี และโรงพยาบาลเป็นพื้นที่ปลอดบุหร่ี 100% โดยบุคลากรของโรงพยาบาลเกษตรวิสัยทุกคน
จะได้รบั การสำรวจคัดกรองพฤตกิ รรมการสบู บุหร
่ี
1.2) ผู้ร่วมดำเนินการ ได้แก่ ผู้มารับบริการ ผู้นำหมู่บ้าน ผู้นำชุมชน อสม เป็นกำลังสำคัญภาค
ประชาชนในการดำเนนิ กิจกรรม รวมถึง หนว่ ยงานภาครฐั เชน่ รพ.สต.และภาคเอกชน ก็เข้ามามี
ส่วนร่วมในการดำเนนิ กจิ กรรมนวัตกรรม

1.3) หน่วยงานสนับสนุน นวัตกรรมโรงพยาบาลปลอดบุหรี่ 100% ได้แก่ มูลนิธิรณรงค์เพ่ือการไม
่

สบู บหุ ร่ี องค์กรปกครองสว่ นท้องถิน่ ในการสนบั สนุนงบประมาณ เป็นตน้

2) การดำเนนิ งานของนวตั กรรม ประกอบดว้ ยกระบวนการ 2 ขนั้ ตอน คอื นโยบายและแนวคิด เรม่ิ จาก
การมีแนวคิดเพื่อให้บุคลากรและผู้มาใช้บริการมีคุณภาพชีวิตท่ีดี และโรงพยาบาลเป็นพื้นที่ปลอดบุหรี่ 100%

ดังกล่าวข้างต้น จึงนำมาสู่การร่วมประชุมของคณะกรรมการและประกาศเป็นนโยบายโรงพยาบาลปลอดบุหร่ี
100% และโรงพยาบาลเป็นพนื้ ที่ปลอดบุหรี่ 100% นำสูก่ ระบวนการท่ี 2 คอื การปฏบิ ตั ิ เรมิ่ จากการคนั หาผสู้ ูบ
การรักษา การเฝ้าระวัง การตักเตือน การมีเครือข่าย การสร้างความตระหนัก และการสื่อสาร (รายละเอียดใน
ก
ระบวนการพัฒนานวัตกรรม)

3) การใช้ข้อมูล ทีมพยาบาลฝ่ายเวชกรรมสังคม มีการใช้ข้อมูลจาก 2 ส่วน คือ 1) ข้อมูลจากคัดกรอง

การสังเกต สอบถามผู้ป่วยและญาติ ในเร่ืองการสูบบุหรี่ 2)ข้อมูลทุติยภูมิ จากแฟ้มประวัติผู้ป่วย จะพบข้อมูล

ส่วนที่ผู้มารับบริการ พบแพทย์ ทันตแพทย์ และมีการลงบันทึกข้อมูลการสูบบุหรี่ไว้ด้วย 3) ระบบฐานข้อมูลท่ีมี
การบันทึกเป็นสถิติ เป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจในการปรับปรุงบริการสุขภาพและมีการนำเสนอข้อมูลในทีม
ก
ารดแู ลโดยสหสาขาวชิ าชีพ (Patient care team : PCT)


138 : นวตั กรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

4) เครอ่ื งมอื การดำเนนิ งานนวตั กรรม ไดแ้ กแ่ บบคดั กรองผูส้ บู บุหรี่ ซึง่ จะทำการคัดกรองท่จี ุดลงทะเบียน
ผู้มารับบรกิ าร ตลอด 24 ชวั่ โมง และคู่มือการใชห้ ลกั 5A (5 A คือ ASK, ADVICE, ASSESS, ASSIST, ARRANGE)
โ
ดยนำมาบรู ณาการเขา้ กับงานประจำ

5) ทรัพยากรในการสนับสนุนการดำเนินนวัตกรรม ประกอบด้วย โรงพยาบาลเกษตรวิสัย กำหนด
นโยบายและประกาศใชน้ โยบายโรงพยาบาลเกษตรวสิ ยั ปลอดบหุ รี่ 100% และเปน็ ทกุ พน้ื ทใ่ี นโรงพยาบาลปลอดบหุ ร่ี

100% มูลนิธิรณรงคเ์ พ่อื การไม่สบู บหุ ร่ี สนบั สนนุ งบประมาณในการดำเนินงาน

สำหรับเส้นทางการพัฒนานวัตกรรมโรงพยาบาลเกษตรวิสัยปลอดบุหร่ี 100% มีรายละเอียดของเส้น

ทางการพัฒนา (ภาพท่ี 34) ดงั น
ี้
โรงพยาบาลเกษตรวิสัยดำเนินโครงการโรงพยาบาลปลอดบุหรี่ 100% ร่วมกับมูลนิธิรณรงค์เพื่อการไม่สูบ
บุหร่ี ปี พ.ศ.2551 มีแนวคิดการทำงานคือส่งเสริมการเลิกสูบบุหรี่ในบุคลากรและผู้มารับบริการ จัดสภาพ

ส่ิงแวดล้อมให้โรงพยาบาลเป็นเขตปลอดบุหร่ี 100% พัฒนาระบบบริการสำหรับให้ความรู้และส่งเสริมการเลิก

สูบบุหร่ี ส่งเสริมการดำเนินงานรณรงค์เรื่องปลอดบุหร่ีในชุมชน โดยมีการจัดตั้งคณะกรรมการสหสาขาวิชาชีพ

(ทุกหน่วยงาน) โดยมีผู้อำนวยการโรงพยาบาลเป็นประธาน มีนโยบายและประกาศเป็นโรงพยาบาลปลอดบุหรี่
100% มีการประชาสัมพันธ์โรงพยาบาลเป็นเขตปลอดบุหรี่ ประชาสัมพันธ์จัดประชุมเจ้าหน้าท่ี 100% เพื่อแจ้ง
นโยบายโรงพยาบาลปลอดบุหร่ี จัดสปอร์ตวิทยุในชุมชน จัดเสียงตามสายในโรงพยาบาล ประชาสัมพันธ์ในการ
ประชุมภายในและภายนอกโรงพยาบาลหรือการได้รับเชิญเป็นวิทยากร จัดกิจกรรมวันประกาศโรงพยาบาล

ปลอดบุหร่ี เดินรณรงค์ ติดป้ายประกาศห้ามสูบบุหร่ีภายในโรงพยาบาลประกวดป้ายคำขวัญโรงพยาบาลปลอด
บุหรี่ จัดบอร์ดให้ความรู้เรื่องพิษภัยของบุหรี่ในโรงพยาบาล จัดโครงการส่งเสริมให้บุคลากรเลิกสูบบุหร่
ี
จดั โครงสร้างระบบ ถนน ปชต (5 A คอื ASK, ADVICE, ASSESS, ASSIST,ARRANGE) เข้าสูง่ านประจำ จัดทำ
คู่มือส่งเสริมการเลิกสูบบุหร่ีในงานประจำสำหรับ เจ้าหน้าท่ี รพ.โดยมีแบบบันทึกการซักประวัติการสูบบุหรี่ใน
OPD Card พัฒนาจัดตง้ั คลนิ กิ เลิกบุหรี่ โดยจัดทำคมู่ อื แนวทางบำบดั รักษา และจดั ให้บริการในทุกวันทำการ โดย
ท
ีมสหสาวชิ าชพี และเชอ่ื มโยงกับการรกั ษาประชาชน และตง้ั แต่ ปี 2552

หลังจากดำเนินโครงการฯได้มีสำรวจพฤติกรรมการสูบบุหร่ีของเจ้าหน้าที่โรงพยาบาล ปี พ.ศ.2553 พบว่า
สบู บหุ รี่ จำนวน 12 คน มกี ารตดิ ตามประเมนิ ผลในสนิ้ ปี 2
553 พบวา่ มผี เู้ ลกิ บหุ รี่ จำนวน 3 คน คดิ เปน็ รอ้ ยละ 25
และลดการสูบลงจำนวน 9 คน คิดเป็นร้อยละ 75 และมีบุคคลต้นแบบที่สามารถเลิกบุหรี่ได้ และในปี 2554

โรงพยาบาลเกษตรวสิ ยั ได้ดำเนนิ โครงการโรงพยาบาลเกษตรวสิ ัยปลอดบุหรี่: ขยายเครอื ขา่ ยสชู่ มุ ชน โดยมแี นวคดิ
การดำเนินงานคือส่งเสริมการเลิกสูบบุหรี่ในบุคลากรและผู้มารับบริการ จัดสภาพส่ิงแวดล้อมสถานีอนามัย/

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเป็นเขตปลอดบุหร่ีตามกฎหมาย จัดบริการคลินิกเลิกบุหรี่ในทุก สถานีอนามัย/

กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนอื :
139

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ส่งเสริมการดำเนินงานรณรงค์เรื่องปลอดบุหรี่ในชุมชนโดยขยายลงสู่โรง
พยาบาลสง่ เสริมสุขภาพทุกแห่ง จำนวน 15 แห่ง มคี ำสั่งและคณะกรรมการพรอ้ มทง้ั นโยบายการดำเนินงานระดบั
CUP และมคี ำสง่ั ระดบั รพ.สต.จำนวน 15 แหง่ มีนโยบายครบทงั้ 15 แหง่ และมีการจดั ส่งิ แวดลอ้ มทเ่ี อ้อื ตอ่ การ
ปลอดบุหร่ี 100 % และการปฏบิ ตั ิตามมาตรการทางกฎหมาย อกี ท้งั มีการประชาสัมพนั ธ์อยา่ งทั่วถึง ทงั้ ในระดบั
อำเภอ และระดับตำบล มีระบบการเฝา้ ระวงั การสบู บุหร่ี และ มกี ารดำเนนิ งานคลนิ ิกเลิกบุหร่ี ในทกุ รพ.สต. ซงึ่
พบวา่ ผลการดำเนนิ งานในรอบแรก 3 เดอื นทผ่ี า่ นมาพบวา่ มบี คุ คลทส่ี ามารถ เลกิ สบู บหุ รี่ ได้ 10 คน คดิ เปน็ รอ้ ยละ
23.25 และท่สี ำคญั คอื มกี ารสร้างให้ชมุ ชนปลอดบุหรี่ โดยการขยายเครือข่ายสู่ หน่วยงานอืน่ ๆ ทีเ่ กีย่ วขอ้ ง รวมท้งั
องคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถ่นิ / โรงเรยี น ศนู ย์เด็กเล็ก และบุคคลในครอบครวั ใหป้ ลอดบหุ รโี่ ดยแทจ้ ริง และได้มีการ
ขยายเครือข่ายสู่ระดับชุมชน/ครอบครัวในปี 2553 เป็นต้นมาพร้อมกับการเลิกเหล้าร่วมด้วยในปี 2554 ใน
โ
ครงการ “ครอบครัวปลอดเหล้าและบุหร”่ี

การดำเนินงานในปี 2556 จนถึงปัจจุบัน ได้มีการสำรวจพฤติกรรมการสูบบุหรี่ของเจ้าหน้าที่ พบว่า สูบ
บหุ รี่ จำนวน 3 คน จากจำนวนเจา้ หนา้ ทีท่ ัง้ หมด 229 คน การตดิ ตามประเมินผล ใน 6 เดือนแรก พบว่า ลดการ
สูบลงจำนวน 3 คน คิดเป็นร้อยละ 100 และสูบเฉพาะที่บ้าน เวลาเลิกงาน 1-2 มวน ซ่ึงเส้นทางการพัฒนา
นวตั กรรมโรงพยาบาลเกษตรวิสยั ปลอดบุหร่ี 100% สามารถอธิบายดงั ภาพที่ 34






140 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

ภาพที่ 34 เสน้ ทางพฒั นานวตั กรรม โรงพยาบาลปลอดบหุ รี่ 100%


ÿćđĀ čê ÿëćîÖćø Ťè öĒĊ îüÙéĉ ÖćøìĞćÜćîÙĂČ ÿŠÜđÿøĉöÖćøđúĉÖ óïðâŦ Āć öĒĊ îüÙéĉ ÖćøéĞćđîîĉ ÜćîÙĂČ ÿÜŠ đÿøĉö ĕéöš ĊÖćøÿćĞ øüÝóùêĉÖøøöÖćø
ÿĎïïĀč øęĊĔîïčÙúćÖøĒúąñĎöš ćøĆïïøÖĉ ćø ÝéĆ ÙøĂïÙøĆü ÖćøđúĉÖÿĎïïčĀøĊĔę îïÙč úćÖøĒúąñšöĎ ć ÿïĎ ïčĀøę×Ċ ĂÜđÝćš Āîćš ìĊę
ÿõćóÿÜęĉ ĒüéúĂš öĔĀšēøÜó÷ćïćúđðŨîđ×ê ìÿĊę ĎïïĀč øęĊ øïĆ ïøÖĉ ćø ÖćøéĞćđîîĉ ēÙøÜÖćøĄ ÷ĆÜ
ðúĂéïĀč øę Ċ óçĆ îćøąïïïøÖĉ ćø öÙĊ ćĞ ÿęÜĆ ĒúąÙèąÖøøöÖćøóøšĂöìÜĚĆ îē÷ïć÷ ĕöŠÙøĂïÙúčöìčÖóĚČîìęĊ
ÿćĞ ĀøïĆ ĔĀÙš üćöøšĒĎ úąÿÜŠ đÿøĉöÖćøđúĉÖÿïĎ ÖćøéĞćđîĉîÜćîøąéïĆ $61 ĒúąöÙĊ ĞćÿÜĆę
ïĀč øę Ċ ÿÜŠ đÿøĉöÖćøđúÖĉ ÿïĎ ïĀč øęĊ ÿŠÜđÿøöĉ Öćø øąéïĆ øó ÿê ÝćĞ îüî ĒĀÜŠ
éĞćđîîĉ ÜćîøèøÜÙŤđøęČĂÜðúĂéïĀč øęĊĔîßčößî
ÝćÖÖćøÿćĞ øüÝ óïðŦâĀćÿøč ćĔî
ó ý óĚîČ ìĊęøŠüöéüš ÷

ÖĉÝÖøøöìĊęêĂïÿîĂÜ 2551 2553 2554 ðÝŦ Ýïč Ćî

ÝéĆ ÖÝĉ ÖøøöüĆîðąÖćýēøÜó÷ćïćúðúĂéïĀč øĊę öĊÖćøÿøćš ÜĔĀßš öč ßîðúĂé öĊîē÷ïć÷ÙøïìĚĆÜ ĒĀŠÜ ĒúąöĊÖćøÝéĆ ÿÜęĉ ĒüéúšĂöìĊę ×÷ć÷ĒîüÙéĉ đêĘöóĚČîìĊę
đéĉîøèøÜÙêŤ éĉ ðćŜ ÷ðøąÖćýĀšćöÿïĎ ïčĀøĊęõć÷Ĕî ïĀč øĊ ę ēé÷Öćø×÷ć÷ đĂĂČĚ êŠĂÖćøðúĂéïĀč ø ęĊ ĒúąÖćøðäïĉ êĆ êĉ ćö ×ĂÜēøÜó÷ćïćúđÖþêøüÿĉ Ć÷
ēøÜó÷ćïćú đÙøČĂ׊ć÷ÿĀŠĎ îüŠ ÷ÜÿîĂęîČ ė öćêøÖćøìćÜÖãĀöć÷ ĂĊÖìÜĚĆ öÖĊ ćøðøąßćÿöĆ óĆîíŤ
กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื :
141 ðøąÖüéðćŜ ÷ÙĞć×üâĆ ēøÜó÷ćïćúðúĂéïčĀøęĊ ìĊđę ÖęĊ÷üךĂÜ øüöìĆĚÜĂÜÙÖŤ ø Ă÷ŠćÜìĆüę ëċÜ
ÝéĆ ïĂøŤéĔĀšÙüćöøšđĎ øĂęČ ÜóĉþõĆ÷×ĂÜïčĀøĔęĊ îēøÜó÷ćïćú ðÖÙøĂÜÿüŠ îìšĂÜëĉîę
ÝÖĆ ēÙøÜÖćøÿŠÜđÿøöĉ ĔĀïš Ùč úćÖøđúÖĉ ÿïĎ ïčĀøęĊ ēøÜđøĊ÷î ýĎî÷ŤđéĘÖđúĘÖĒúą éćĞ đîîĉ ēÙøÜÖćøēøÜó÷ćïćú
ÝéĆ ēÙøÜÿøšćÜøąïï ëîîðßê T" ÙĂČ "4,
ïčÙÙúĔîÙøĂïÙøĆüĔĀš ēÙøÜÖćøđÖþêøüĉÿ÷Ć ðúĂéïčĀøĊ ę
"%7*$&
"44&44
"44*45 "33"/(& ðúĂéïĀč øēęĊ é÷ĒìšÝøÜĉ ß÷ć÷đÙøĂČ ×Šć÷ÿŠßĎ čößî
öĊĒîüÙéĉ ÖćøđúÖĉ đĀúšćđךćĔî
ēÙøÜÖćøéšü÷

ñúñúĉê ñúúĆó Ťí öîĊ ē÷ïć÷Ēúą đÝšćĀîćš ìę Ċ Ùî đúÖĉ ĕéš Ùîš ĀćÙøĂïÙøĆüÿïĎ ïčĀøĊę đÖĉÙúĉîÖĉ đúĉÖïčĀøĊę ðøąÖćýóĚČîìĊęðúĂéïčĀøęĊ
ðøąÖćýđðŨîēøÜ Ùî úéÖćøÿïĎ Ùî ÙšîĀćÙøĂïÙøĆüêšîĒïï öĀĊ îüŠ ÷Üćî ĂÜÙŤÖøðúĂéïĀč øĊę ïčÙúćÖøöĊÙčèõćóßĊüêĉ ìęéĊ Ċ ÿïĎ ïčĀø Ċę Ùî
ó÷ćïćúđÖþêøüÿĉ Ć÷ öïĊ Ùč Ùúêîš Ēïï đüìĊđø÷Ċ îøĎš ēé÷×ĂÙüćöøŠüööČĂĀîŠü÷ÜćîĔîóîČĚ ìĊę ÝćÖ Ùî úéÖćøÿĎïúÜ Ùî
ðúĂéïčĀøęĊ óçĆ îćĒÖîîĞć ÖćĞ ĀîéđðŨîóîĚČ ìęðĊ úĂéïčĀøĊę øĂš ÷úą
ööĊ ćêøÖćøÖãĀöć÷ìęđĊ ×öš Üüé öÖĊ ćø×÷ć÷đÙøĂČ ×Šć÷đêĘöóČĚîìĊę
öĊÖćø×÷ć÷đÙøĂČ ×Šć÷ÿøĎŠ ąéĆï öĊēÙøÜÖćø ĶÙøĂïÙüĆ ðúĂé
ßčößî ÙøĂïÙøüĆ đĀúšćĒúąïĀč øęķĊ

2. กระบวนการพฒั นานวตั กรรม


และการจดั การเพือ่ การนำใชแ้ ละพัฒนา


กระบวนการพัฒนานวัตกรรมท่ีปรากฏนั้น ได้ดำเนินการภายใต้นโยบายและแนวคิดเพ่ือให้บุคลากรมี
คุณภาพชีวิตท่ีดีและโรงพยาบาลเป็นพ้ืนท่ีปลอดบุหรี่ โดยผู้มีส่วนร่วมประกอบด้วย ผู้อำนวยการโรงพยาบาล

ผบู้ รหิ าร พยาบาล แพทย์ ทนั ตแพทย์ เภสชั กร และบุลากรเจา้ หน้าทที่ ุกคนในโรงพยาบาลเกษตรวิสยั ทั้งน้ี ภาพ
ก
ระบวนการของนวตั กรรมสะทอ้ นใหเ้ หน็ ดังภาพที่ 35 และรายละเอียด ดงั นี้


142 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

ภาพท่ี 35 กระบวนการของนวตั กรรมโรงพยาบาลปลอดบหุ ร่ี 100 %


ĶēøÜó÷ćïćúðúĂéïĀč øęĊ ķ ēøÜó÷ćïćúđÖþêøüÿĉ Ć÷ Ý øĂš ÷đĂĘé

×Ăš öĎúĀîŠü÷Üćî ÖćøðøĆïïøĉÖćøøąïïÿč×õćó
Ļ ïčÙúćÖøĒúąñĔšĎ ßš Öćøðäïĉ Ćêĉ
îē÷ïć÷ĒúąĒîüÙĉé ñšĎÖøąêčšî Āîčîđÿøöĉ
ïøĉÖćøÿïĎ ïčĀøĊę Ļ ïÙč úćÖøöÙĊ èč õćóßüĊ ĉêìéĊę ĊŠ
Ļ öúĎ îíĉ øĉ èøÜÙđŤ óĂČę ÖćøĕöŠÿĎïïĀč øęĊ
Ļ ēøÜó÷ćïćúđðŨîóĚîČ ìĊðę úĂéïčĀøęĊ ÖćøÿøšćÜîē÷ïć÷ÿćíćøèą Ļ ēøÜó÷ćïćú
đìýïćú
đóČęĂÿ×č õćó Ļ ÖĂÜìîč ÿč×õćóĔîóîČĚ ìęĊ
îš Āć øÖĆ þć đòŜćøąüĆÜ đêČ Ļ ĀîŠü÷ÜćîĔî îĂÖóČîĚ ìęĊ

Ļ ïčÙúćÖøúé đúÖĉ ïĀč øęĊ ÖÝĉ ÖøøöÖćø
Ļ öĊ×Ăš êÖúÜ Ēîüðäïĉ Ćê ĉ ÖĞćĀîéđðŨî
ĂîÙèč úĆÖþèą×ĂÜñĎšìęÝĊ ąđךćìĞćÜćîÙéćĞ đîîĉ ÖćøĻ êĉéêĆÜĚ ðŜć÷ïĂÖóîČĚ ìęĊðúĂéïĀč øĊę
Ļ ÖćøøĆÖþćìđęĊ Āöćąÿö ČĂ׊ć÷ĞćđîĉîÖćø Ļ Ùîš ĀćÙîÿĎïïĀč ø ęĊ đÝšćĀîšćìĊęĒúąñöšĎ ćĔßšïøĉÖćø
กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื :
143Ļ đòŜćøąüÜĆ ĒúąêĉéêćöÙîÿïĎñúÿĂČę úÿóĆćøÖíøÿŤąøïćšüÜîÖÖććøøêóøĆçąîĀćîĒĆÖúąđéÙøĻ ÝĆéêÜĚĆ Ùúîĉ Öĉ ĂéïĀč øĊĔę ĀÖš ćøøĆÖþć
Ļ óĚîČ ìëĊę ÖĎ ÖĞćĀîéßéĆ đÝî Ļ ĔĀך Ăš öúĎ óĉþõĆ÷ïčĀøĊę
Ļ đÖéĉ ÖćøêøąĀîĆÖøĎš Ļ ßÖĆ ßüîđÙøČ׊ć÷øüŠ öóĆçîć đìýïćú ēøÜđøĊ÷î øó ÿê
Ļ đÙøČĂ׊ć÷ĔîóîĚČ ìĊĕę éđš ø÷Ċ îøšĎ
ÙøĂïÙøĆü
Öćøÿøćš ÜÿÜĉę ĒüéúĂš öìĊęđĂĂĚČ êŠĂÿ×č õćó Ļ ÿĂęČ ÿćøßĆÖßüîñŠćîßĂŠ ÜìćÜêŠćÜė
Ļ Ĕßöš ćêøÖćøìćÜÖãĀöć÷
Ļ éĞćđîĉîÖćøÙŠć÷đ÷ćüßî ĶTNBSU DBNQķ

ÖćøđóĉęöÙčèõćóïøĉÖćøĒúąēĂÖćÿÖćøïøĉÖćø

Öćøÿøćš ÜÿÜĉę ĒüéúĂš öìĊęđĂĂČĚ êĂŠ ÖćøìĞćÜćî×ĂÜÿöćßÖĉ đÙøČĂ×ćŠ ÷

กระบวนการพัฒนานวัตกรรมท่ีปรากฏนั้น ได้ดำเนินการภายใต้นโยบายและแนวคิดเพ่ือให้บุคลากรมี
คุณภาพชีวิตท่ีดีและโรงพยาบาลเป็นพื้นท่ีปลอดบุหร่ี โดยผู้มีส่วนร่วมประกอบด้วย ผู้อำนวยการโรงพยาบาล

ผู้บริหาร พยาบาล แพทย์ ทันตแพทย์ เภสัชกร และบุคลากรเจ้าหน้าท่ีทุกคนในโรงพยาบาลเกษตรวิสัย ทั้งนี
้

ภาพกระบวนการของนวัตกรรมสะทอ้ นใหเ้ หน็ ดังภาพที่ 35 และรายละเอียด ดงั นี้

การกำหนดนโยบายสาธารณะ

จากปัญหาพบว่าบุหรี่เป็นสาเหตุการตายท่ีสำคัญ ในประเทศไทยเป็นสาเหตุการตายของคนไทยปีละ
ประมาณ 52,000 คน เฉลย่ี วันละ 142 คน (มูลนธิ ิรณรงคเ์ พอื่ การไมส่ บู บหุ รี่, 2556) บุหรนี่ อกจากทำลายสุขภาพ
แล้ว ยังทำให้ประชาชนเสียรายได้ และเม่ือเจ็บป่วยจากโรคที่เกิดจากการสูบบุหร่ี ทำให้เสียค่าใช้จ่ายในการรักษา
พยาบาลมากขึ้น โรงพยาบาลนับว่าเป็นแหล่งรวมของบุลากรสุขภาพ ทำหน้าที่ในการดูแล รักษา ฟ้ืนฟู และ

ส่งเสริมสุขภาพประชาชน จงึ มคี วามจำเป็นอย่างยงิ่ ในการทำใหโ้ รงพยาบาลเป็นศูนย์กลางในการแกป้ ญั หาสุขภาพ
และส่งเสรมิ สุขภาพของประชาชน รวมทง้ั เรื่องปัญหาของบหุ รก่ี ับสุขภาพด้วย ผ้อู ำนวยการโรงพยาบาลเหน็ ปญั หา
ของบุหรี่กับสุขภาพ และได้รับการจุดประกายความคิดจากมูลนิธิรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ จึงเข้าร่วมโครงการ

โรงพยาบาลปลอดบุหรี่ มีแนวคิดประกาศนโยบายเป็น โรงพยาบาลเกษตรวิสัยปลอดบุหร่ี 100% โดยจัดตั้งคณะ
กรรมการจากสหสาขาวิชาชีพ โดยผู้อำนวยการโรงพยาบาลเป็นประธาน นำสู่การปฏิบัติ โดยมีการประกาศ
นโยบายโรงพยาบาลเกษตรวสิ ัยปลอดบุหรี่ 100% มนี โยบายสรา้ งเสรมิ สุขภาพในการรับบคุ ลากรทไ่ี มส่ ูบบหุ ร่ี จดั
ทำป้ายประกาศพ้ืนท่ีปลอดบุหรี่ 100% มีการเฝ้าระวังได้กำหนดความรับผิดชอบในแต่ละหน่วยงาน โดยเฉพาะ
การตรวจดเู ศษบุหร่ี ในบริเวณพืน้ ทที่ วั่ ไป และ ทอ่ ระบายนำ้ โดยมีการมอบหมายเจ้าหนา้ ท่ใี นการเฝ้าระวงั และมี
การประชุมประเมินผลทุกเดือน โดยมีการตรวจสอบก้นบุหรี่ตามจุดต่างๆเช่น บริเวณลานจอดรถ เป็นต้น การ
เตอื นในกรณีทเ่ี หน็ ผ้สู บู บหุ รใ่ี นบริเวณโรงพยาบาลเจ้าหนา้ ทท่ี ุกคนมสี ิทธิ์ พูดคยุ พร้อมให้คำแนะนำ ตกั เตือน และ
ใช้มาตรการทางกฎหมาย การสร้างการตระหนัก มีการประชาสัมพันธ์โรงพยาบาลปลอดบุหรี่ให้ประชาชนทราบ
อย่างทั่วถึงเพ่ือสร้างความตระหนัก เช่น มีข้อความในสปอร์ตวิทยุชุมชน “โรงพยาบาลเกษตรวิสัย เป็น

โรงพยาบาลปลอดบุหรี่ 100% ขอความร่วมมือประชาชนท่ีจะเข้ารับบริการที่โรงพยาบาลเกษตรวิสัยทุกท่าน

งดสูบบุหรี่ทุกพื้นที่ของโรงพยาบาลเกษตรวิสัย และมีการนำเสนอเน้ือหาความรู้ พิษภัยของบุหรี่ ผลกระทบจาก
การสบู บหุ ร่ี และวิธเี ลิกบหุ รี่ ในการประชมุ หัวหน้าส่วนราชการ กำนนั ผูใ้ หญบ่ ้าน เป็นประจำทกุ เดือน มกี ารตดิ
ป้ายพื้นท่ีปลอดบุหรี่ เขตห้ามสูบบุหรี่ แสดงให้เห็นชัดเจน เพ่ือให้บุคลากรและผู้รับบริการมีความตระหนักรู้ ใน
ส่วนของช่องทางของการสื่อสารน้ัน ดำเนินการประชาสัมพันธ์โรงพยาบาลเป็นเขตปลอดบุหรี่ มีช่องทางการ
สื่อสารระดับอำเภอ ช่องทางการส่ือสารระดับ รพ.สต. และได้ชักชวนเครือข่ายมาร่วมพัฒนาคุณภาพชีวิต และ
สร้างพื้นท่ีและส่ิงแวดล้อมให้ปลอดบุหรี่ โดยมีการขยายเครือข่ายสู่ชุมชน โดยการดำเนินโครงการ รพ.สต.ปลอด
บหุ ร่ี และจัดต้งั เปน็ คลินกิ อดบหุ รี่ ในทุก รพ.สต. และมีการดำเนินผลทกุ 1 เดอื น






144 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

ภาพที่ 36 นโยบายโรงพยาบาลปลอดบุหรี่ 100%


ภาพที่ 37 การจดั สภาพแวดลอ้ มเปน็ เขตปลอดบหุ รี่ 100%


กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนอื :
145

“การดำเนินงานของโรงพยาบาลปลอดบุหร่ีร้อยเปอร์เซ็นต์ เราจุดประการเมื่อปีห้าหนึ่ง
นะครับ ที่มูลนิธิรณรงค์เรื่องการงดสูบบุหรี่ก็ได้มาจุดประกายที่นี่แล้วก็เรามีกิจกรรมกันคือแต่งต้ัง
คณะกรรมการสหสาขาวิชาชพี ทุกหน่วยงาน โดยมผี มเป็นประธานและประกาศเปน็ นโยบาย”


นายแพทยส์ ำเรจ็ โสดาพล, ผอู้ ำนวยการโรงพยาบาลเกษตรวสิ ัย, 17 กรกฎาคม 2557

การนำใชน้ วตั กรรม

เม่ือโรงพยาบาลประกาศนโยบายโรงพยาบาลปลอดบุหร่ี 100% แล้ว พยาบาลฝ่ายเวชกรรมสังคม ได้
ประชมุ รว่ มกับคณะกรรมการบริหารฯจึงออกแบบการใหบ้ รกิ ารสำหรบั ผตู้ อ้ งการเลิกบุหรี่ โดยการค้นหาผ้สู ูบบหุ ร่ี
สำรวจในสว่ นของบุคลากรทกุ คน ในสว่ นของผู้มารบั บริการ คดั กรองและสมั ภาษณ์ ศึกษาข้อมูลผู้สูบและทบทวน
การแฟ้มประวัติผู้มารับบริการ ใช้การรกั ษาในกรณีท่เี ปน็ เจ้าหนา้ ที่ของโรงพยาบาล เมื่อสำรวจพบว่าเป็นผ้สู ูบบุหรี่
แลว้ จะสง่ ตอ่ ไปทค่ี ลนิ กิ อดบหุ ร่ี ในสว่ นของผมู้ ารบั บรกิ าร เมอ่ื สอบถามทจี่ ดุ ประชาสมั พนั ธ์ และพบวา่ เปน็ ผสู้ บู บหุ รี่
จะสอบถามเพิ่มเติมถึงความสมัครใจว่าอยากเลิกบุหรี่หรือไม่ ถ้าผู้รับบริการอยากเลิกบุหรี่ จะมีแบบฟอร์มการ
สมัครใจเข้าร่วมโครงการฯ ให้เซ็นชื่อเข้าร่วมโครงการฯและส่งต่อคลินิกอดบุหรี่ ส่วนผู้รับบริการที่ยังไม่อยากเลิก
บหุ ร่ี จะมกี ารใหค้ ำแนะนำโดยพยาบาลใหค้ ำปรกึ ษา ใหค้ วามรเู้ รอ่ื งโทษของบหุ ร่ี ผลกระทบของบหุ รต่ี อ่ คนรอบขา้ ง
และนดั มาตดิ ตามเปน็ ระยะๆ ในการรกั ษาสำหรบั เจา้ หนา้ ทแ่ี ละผมู้ ารบั บรกิ าร จะเรมิ่ ทข่ี นั้ ตอนของ A3 (ASSESS)
เป็นการประเมินลักษณะการเสพติด ในขั้นตอนน้ีคลินิกเลิกบุหรี่จะมีแบบฟอร์มเพ่ือบันทึกการประเมินต่างๆ กับ

ผู้มารับบริการและเจ้าหน้าที่ ขั้นตอนที่ 4 (ASSIST) เป็นการหาแรงจูงใจ/ให้กำลังใจ โดยใช้หลัก 5 R คือ

1) Relevance 2) Risks 3) Rewards 4) Roadblocks 5) Repetition และขน้ั ตอนท่ี 5 (ARRANGE Follow
Up) เพื่อเปน็ การใหก้ ำลังใจและประคับประคองให้เลิกไดอ้ ยา่ งถาวร การติดตามเป็นสิ่งสำคัญและต้องขออนุญาต
จ
ากผสู้ บู เสมอ เพ่ือใหก้ ำลังใจอย่างตอ่ เน่ือง

การสรา้ งเครอื ข่ายเปน็ สง่ิ สำคญั โรงพยาบาลเกษตรวสิ ัยไดช้ กั ชวนเครอื ขา่ ยมารว่ มพฒั นาคุณภาพชวี ิต และ
สรา้ งพนื้ ทแี่ ละสง่ิ แวดลอ้ มใหป้ ลอดบหุ ร่ี โดยมกี ารขยายเครอื ขา่ ยสชู่ มุ ชน โดยการดำเนนิ โครงการโรงพยาบาลเกษตร-
วิสัยปลอดบุหรี่ : ขยายเครือข่ายสู่ชุมชน เกิดชุมชนปลอดบุหร่ี ขยายสู่ระดับครอบครัว เกิดครอบครัวปลอดบุหร่ี
และร่วมกับมูลนิธิรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหร่ี ขยายเครือข่ายให้เป็น รพ.สต.ปลอดบุหร่ี และจัดตั้งเป็นคลินิก


146 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

อดบุหร่ี ในทุก รพ.สต. อีกท้ังจัดตั้งคณะกรรมการระดับอำนวยการ และคณะทำงานแกนนำระดับ CUP และ

ระดับตำบลซ่งึ มีเครอื ขา่ ย อปท.โรงเรยี น ชุมชนรว่ มเป็นคณะกรรมการ มีการประกาศนโยบาย รพ.สต.ปลอดบุหร่ี

ระดบั CUP และระดับตำบลและมกี ารประชมุ คณะกรรมการแกนนำทกุ เดอื น รวมถึงมีการดำเนินการคา่ ยเยาวชน


“Smart camp” โรงเรยี นปลอดบุหรี่


“เรามีการคัดกรอง มีแบบฟอร์มอยู่ท่ีจุดลงทะเบียน สอบถามแล้วนำใส่ในแฟ้มประวัติ

(OPD card) และมกี ารใหค้ วามรู้เร่อื งพิษภยั บหุ รี่ ใหค้ ำปรกึ ษา วธิ ีเลกิ บุหร่บี ูรณาการเขา้ กบั โรคเรอื้ รัง

นะคะ เราใสเ่ ขา้ ไปใน one stop service ของทกุ คลินกิ เรอื่ งพิษภยั ของบหุ รนี่ ะคะ”



นางอุไรรกั ษ์ แสนพมิ ล, นักวิชาการสาธารณสขุ ชำนาญการ, 17 กรกฎาคม 2557


“พัฒนาเทคนิคเลิกบุหร่ีนี่นะครับโดยหน่ึง เราทำคู่มือแนวทางการบำบัดรักษา สองจัดให้

บริการทุกวันทำการโดยมีสหสาขาวิชาชีพ สำหรับการเฝ้าระวังและการใช้กฎหมายนะครับ กำหนด

ความรับผิดชอบในแต่ละหน่วยงานโดยเฉพาะการดูแลเศษบุหร่ีในพ้ืนที่ทั่วไปแล้วก็ท่อระบายน้ำ ใน

กรณีเห็นผู้สูบบุหร่ีในบริเวณโรงพยาบาลเจ้าหน้าท่ีทุกคนมีสิทธิ์พูดคุยและให้คำแนะนำตักเตือนตาม

กฎหมายนะครับ”



นายแพทย์สำเร็จ โสดาพล, ผ้อู ำนวยการโรงพยาบาลเกษตรวสิ ยั , 17 กรกฎาคม 2557


“มีการประชาสัมพันธ์เป็นเขตปลอดบุหร่ี ประชาสัมพันธ์พ้ืนที่ร้อยเปอร์เซ็นต์เพื่อแจ้ง

นโยบายโรงพยาบาลปลอดบุหรี่นะคะ จัดส่งวิทยุชุมชุมแล้วก็เสียงตามสายในโรงพยาบาลแล้วก็

ประชาสัมพันธ์ถึงการประชุมภายในและภายนอกโรงพยาบาลหรือการได้รับเชิญเป็นวิทยากรค่ะ จัด

กิจกรรมประกาศเป็นโรงพยาบาลปลอดบุหร่ีดังน้ีนะคะ มีการรณรงค์ติดป้ายห้ามสูบบุหรี่ในโรง

พยาบาล ประกวดคำขวัญโรงพยาบาลปลอดบุหร่ีแล้วก็จัดบอร์ดให้ความรู้เรื่องพิษภัยของบุหร่ีในโรง

พยาบาล”



นางเพยี รศรี นามไพร, หัวหนา้ กลุ่มงานเวชศาสตร์ครอบครวั ฯ, 17 กรกฎาคม 2557


“โรงพยาบาลเกษตรวิสัยได้มีการนำโรงพยาบาลปลอดบุหร่ีสู่ชุมชน ประชาสัมพันธ์ในการ

ประชุมหัวหน้าส่วนระดับอำเภอทุกเดือนนะครับ แล้วประชาสัมพันธ์ในท่ีประชุมกำนันผู้ใหญ่บ้านทุก

เดือนนะครบั ระดบั รพสต มีการดำเนนิ จดั ทำปา้ ยประชาสมั พนั ธป์ ลอดบหุ ร่ตี ดิ ทีห่ นา้ รพสต นะครบั

ติดปา้ ยประชาสัมพันธใ์ นกรอบรัว้ รพ.สต ท่ีชัดเจนแล้วก็ จัดบอร์ดใน รพ.สต โรงเรียนและชุมชนนะ

ครับ จัดทำหนงั สือแจ้งเวียนหนว่ ยราชการนะครบั เช่น ภาคีเครอื ขา่ ย รพสต โรงเรียน เทศบาล ศนู ย์

เลย้ี งเด็กทกุ แหง่ นะครบั แจง้ ในทีป่ ระชมุ ของ อสม ทุกเดอื นแลว้ ก็ ประชาสัมพนั ธ์ทางหอกระจายขา่ ว

ในหมบู่ ้านนะครับ”


กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือ :
147

นายแพทย์สำเร็จ โสดาพล, ผู้อำนวยการโรงพยาบาลเกษตรวสิ ยั , 17 กรกฎาคม 2557






3 คณุ ลักษณะของนวัตกรรม


กบั ยทุ ธศาสตร์การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ


จากการวเิ คราะห์กระบวนการพฒั นานวัตกรรมโรงพยาบาลปลอดบุหรี่ 100% ไดเ้ ห็น

• ภาพรวมของนวัตกรรมสะท้อนให้เห็นถึงการแก้ปัญหาสุขภาพ ในเรื่องของปัญหาจากบุหรี่ โดยมี
การใชน้ โยบายของโรงพยาบาล และแนวคดิ ทตี่ อ้ งการใหบ้ คุ ลากรมคี ณุ ภาพชวี ติ ทด่ี ี และโรงพยาบาล
เป็นพ้ืนท่ีปลอดบุหร่ี 100% พัฒนาต่อยอดงานจนมาถึงการมีเครือข่ายขยายผลสู่ครอบครัว ชุมชน
อีกทั้งเป็นการเพิ่มศักยภาพของพยาบาลในการให้คำปรึกษาผู้ที่ต้องการบำบัดรักษา ซึ่งเป็นวิธีการ
ทล่ี ะเอยี ดออ่ นและเฉพาะเจาะจง

• คุณลักษณะของนวัตกรรมโรงพยาบาลปลอดบุหรี่ 100% เป็นการพัฒนางานใหม่พยาบาลฝ่าย

เวชกรรมสังคม ภายหลังโรงพยาบาลประกาศนโยบายโรงพยาบาลเกษตรวิสัยปลอดบุหรี่ 100%
ต่อมาได้เพ่ิมกฎ ระเบียบ กติกา ในส่วนของผู้สูบ และในส่วนของผู้มารับบริการ มีการสร้างเครื่อง
มอื ในการทำงาน คือแบบคัดกรอง ค้นหาผสู้ บู ตง้ั แต่กา้ วเทา้ เข้ามาในโรงพยาบาล โดยจะคัดกรองที่
จุดลงทะเบียนตลอด 24 ชั่วโมง คู่มือการใช้หลัก 5A ซึ่งบูรณาการเข้ากับงานประจำ และมีการ
ดำเนินการขยายเครือข่ายสู่ครอบครัว ชุมชน โดยการดำเนินโครงการครอบครัวปลอดบุหร่ี ชุมชน
ปลอดบุหร่ี หนว่ ยงาน/องคก์ รปลอดบหุ รี่ เป็นต้น

• นวัตกรรมโรงพยาบาลปลอดบุหร่ี 100% เป็นนวัตกรรมที่แก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมและปัญหาสุขภาพ
ในพ้ืนที่และขยายไปสู่พื้นท่ีใกล้เคียง พัฒนาต่อยอดและเป็นการเสริมศักยภาพให้พยาบาล และ
เป็นการพัฒนาคุณภาพชีวิตของบุคลากรในโรงพยาบาลให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี รวมถึงผู้รับบริการมี
คุณภาพชวี ิตทดี่ ีด้วย ประกอบกับเป็นนโยบายของโรงพยาบาล ทร่ี ะบไุ ว้วา่ โรงพยาบาลเกษตรวิสัย
เปน็ โรงพยาบาลปลอดบหุ ร่ี 100% ทำใหโ้ รงพยาบาลเปน็ พนื้ ทปี่ ลอดบหุ รี่ จงึ เปน็ การสรา้ งสงิ่ แวดลอ้ ม
ที่เอ้ือต่อการทำงานของสมาชิกเครือข่าย และเป็นการสร้างสิ่งแวดล้อมที่เอ้ือต่อสุขภาพของ
บคุ ลากรและผู้รับบริการทุกคน







4
. ผลลัพธ์และผลกระทบของนวตั กรรม


การดำเนินการนวัตกรรมโรงพยาบาลปลอดบุหรี่ 100% ส่งผลลัพธ์และผลกระทบของวัตกรรม ประเด็น

148 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

คือ การลดปัจจัยเสี่ยงด้านสุขภาพ ผลกระทบต่อประชากรกลุ่มเป้าหมาย การเสริมสร้างความเข้มแข็งขององค์กร
หน่วยงาน ความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพ แนวทางการพัฒนาวิชาชีพ และบทบาทของ

พยาบาล ดังน
้ี
• การลดปัจจัยเส่ียงด้านสุขภาพ นวัตกรรมส่งผลลัพธ์และผลกระทบต่อปัจจัยเส่ียงด้านสุขภาพ ใน

3 ประเด็น คอื 1) การควบคมุ การบริโภคยาสบู มกี ารรณรงค์ ตดิ ป้าย ประชาสมั พนั ธ์ ประกาศเปน็ โยบายในการ
ห้ามสูบบหุ รีใ่ นโรงพยาบาล 2) ระบบการดูแลสุขภาพ การจดั บริการคลนิ ิกอดบหุ รี่ การใหก้ ารบำบดั รกั ษา การให้
คำปรึกษาผู้ท่ีต้องการเลิกบุหร่ี การจัดทำคู่มือหลักการ 5A คู่มือการบำบัดรักษา การเก็บรวบรวมข้อมูลผ่านการ
พัฒนาระบบฐานข้อมูล และนำใช้ฐานข้อมูลในการประชุมคณะกรรมการ และร่วมขยายส่งต่อข้อมูลสู่ครอบครัว
ชมุ ชน รพ.สต หนว่ ยงาน องคก์ รอน่ื ๆ 3) การจดั การทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดลอ้ ม มกี ารตรวจตราดเู ศษบหุ รี่
ในพ้ืนท่ีท่ัวไปรอบโรงพยาบาล และท่อระบายน้ำ มีการตรวจสอบก้นบุหร่ีตามจุดต่างๆ เช่น บริเวณลานจอดรถ

ต
ดิ ปา้ ยพ้ืนทปี่ ลอดบหุ ร่ี 100% เป็นต้น

• ผลกระทบตอ่ ประชากรกลุ่มเป้าหมาย การดำเนนิ การของนวัตกรรมโรงพยาบาลปลอดบุหร่ี 100% ส่งผล
กระทบตอ่ ประชากรวยั ทำงาน ทงั้ บคุ ลากรและผู้มารบั บรกิ าร หลังจากดำเนนิ โครงการฯได้มีสำรวจพฤตกิ รรมการ
สบู บุหรข่ี องเจา้ หนา้ ทโี่ รงพยาบาล ปี พ.ศ.2553 พบว่า สูบบหุ ร่ี จำนวน 12 คน มีการตดิ ตามประเมนิ ผลในส้ินปี
2553 พบวา่ มผี เู้ ลกิ บหุ ร่ี จำนวน 3 คน คดิ เปน็ รอ้ ยละ 25 และลดการสบู ลงจำนวน 9 คน คดิ เปน็ รอ้ ยละ 75 และ มี
บุคคลต้นแบบท่ีสามารถเลิกบุหร่ีได้ และได้มีการสำรวจพฤติกรรมการสูบบุหรี่ของเจ้าหน้าท่ีโรงพยาบาล ปี พ.ศ.

2554-2556 พบว่า สูบบุหร่ี จำนวน 3 คน จากจำนวนเจ้าหน้าที่ทั้งหมด 229 คน การติดตามประเมินผล ใน


6 เดอื นแรก พบวา่ ลดการสบู ลงจำนวน 3 คน คดิ เปน็ รอ้ ยละ 100 โดยไดม้ กี ารประเมนิ ผลเปน็ ระยะๆ อยา่ งตอ่ เนอื่ ง

• การเสริมสรา้ งความเข้มแขง็ ขององคก์ ร หนว่ ยงาน นวตั กรรมโรงพยาบาลปลอดบหุ ร่ี 100% ไดส้ ร้างการ
เป็นพ้ืนท่ีโรงพยาบาลต้นแบบ ขยายสู่ รพ.สต.เครือข่าย องค์กร หน่วยงานอ่ืนๆ ในอำเภอเกษตรวิสัย เป็นพ้ืนท่ี
สรา้ งการเรยี นรู้ สรา้ งการมสี ว่ นรว่ มของผบู้ รหิ าร บคุ ลากร และผมู้ าใชบ้ รกิ าร การดำเนนิ การของนวตั กรรมนนั้ มคี น
เขา้ มาเกยี่ วขอ้ งกบั การดำเนนิ การหลายฝา่ ย ดว้ ยกนั เชน่ ผอู้ ำนวยการโรงพยาบาล ผบู้ รหิ าร คณะกรรมฯ พยาบาล
แพทย์ ทันตแพทย์ เภสชั กร บคุ ลากรของโรงพยาบาลทกุ คน รวมถงึ ผู้มารับบรกิ าร ตลอดจนมูลนิธริ ณรงคเ์ พ่ือการ
ไมส่ ูบบุหร่ี เทศบาล รพ.สต. โดยคนเหล่าน้ตี ่างมีบทบาทหน้าทีห่ ลากหลายและแตกต่างกัน และมีความเชยี่ วชาญ
แตกต่างกนั ไปดว้ ย ซึง่ ในการดำเนนิ ของนวัตกรรมดังกลา่ ว มคี วามจำเป็นต้องใชค้ วามเชีย่ วชาญ ในเรื่องของการให้
ความรู้ การให้คำปรึกษา และการเปน็ บุคคลต้นแบบ เปน็ ต้น และสรา้ งผลกระทบตอ่ สงั คม อยรู่ ่วมกันอยา่ งเปน็ สุข
มีคุณภาพชีวติ ทด่ี ี ปราศจากผสู้ บู บุหรแี่ ละควันบหุ รีม่ ือสอง สรา้ งผลกระทบตอ่ สิง่ แวดล้อม มีสถานทอ่ี ากาศถ่ายเท
โ
รงพยาบาลสะอาด ปราศจากควนั พษิ ละมสี ิ่งแวดล้อมทีเ่ อื้อต่อสุขภาพ

• ความสอดคล้องกบั ยุทธศาสตร์การสร้างเสรมิ สุขภาพ พบว่าสอดคล้องกับ 3 ประเด็นไดแ้ ก่


กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออกเฉยี งเหนอื :
149