นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพ

หนองแวงตราชู ชุมชนดอนหญ้านาง และชุมชนหนองวัด 2 โดยการนำใช้เครื่องมือในการศึกษาชุมชนท้ังท่ีเป็น
เคร่ืองมือการศึกษาวิจัยเชิงชาติพันธ์วรรณนาแบบเร่งด่วน หรือเรียกว่า Rapid Ethnography Community
Assessment Process (RECAP) และ การศกึ ษาขอ้ มลู พนื้ ฐานของตำบลทกุ มติ ิ ปญั หา และความตอ้ งการของชมุ ชน
โดยการใช้โปรแกรม Thailand Community Network Appraisal Community Program (TCNAP) ผลลัพธ์
จากการใช้เครื่องมือดังกล่าว ทำให้ได้ทั้งข้อมูลท่ีเป็นปัญหาและความต้องการของชุมชน และศักยภาพของชุมชน
สกู่ ารออกแบบบรกิ ารสขุ ภาพทีส่ ามารถนำใช้ศักยภาพของชุมชนในการดูแลสุขภาพชมุ ชนที่ครอบคลุมมากขน้ึ

นอกจากการนำใช้เครื่องมือศึกษาชุมชนเป็นกลไกสำคัญเพ่ือการออกบริการสุขภาพในชุมชนแล้ว การที่ได้
รับรู้ปัญหาและความต้องการของชุมชน ส่งผลให้พยาบาลสามารถจัดกิจกรรมเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพที่มาจาก
การจัดการกับปัจจัยกำหนดสุขภาพในแต่ละกลุ่มประชากรเป้าหมายได้อย่างชัดเจน เกิดแผนงานโครงการต่างๆ
ได้แก่ โครงการดูแล worst case ในชุมชน โครงการพัฒนารูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพเพ่ือป้องกันภาวะสมอง
เส่ือมในผู้สูงอายุ โดยบทบาทพยาบาลผู้จัดการสุขภาพชุมชน โครงการสร้างเสริมสมรรถภาพทางกายในผู้สูงอายุ
เปน็ ต้น

ผลกระทบที่เกิดจากปฏิบัติการเชิงรุกสู่ชุมชน ส่งผลให้เกิดเครือข่ายชุมชนดูแลสุขภาพ เช่น เครือข่ายจิต
อาสาคนพกิ าร เครือข่ายดูแลผ้สู ูงอายุ เปน็ ต้น




200 : นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

แผนภาพที่ 43 เสน้ ทางการพฒั นานวตั กรรมพยาบาลผสู้ รา้ งสขุ ภาวะชมุ ชน


ÿćđĀ čê ÿëćîÖćø Ťè đÿšîìćÜÖćøóĆçîćîüĆêÖøøöó÷ćïćúñĎšÿøćš Üÿč×õćüąßčößî øó ×ĂîĒÖîŠ

Ļ ðâŦ ĀćüĉÖùêĂêĆ øÖĞćúĆÜó÷ćïćú Ļ ×÷ć÷ööč öĂÜ×ĂÜó÷ćïćúÝćÖ Ļ øó ýĎî÷ߍ ĆîĚ îćĞ ìĊęöĊÙèč õćóÿøšćÜ
Ļ êćöøĂ÷øðĎ Ēïïøó ĂčïúøêĆ î Ť Ļ øó ×ĂîĒÖŠîöŠčÜÿĎŠøąïï ÖćøéĒĎ úñĎðš śü÷ĔîÙøĂïÙøĆü ÿĆÜÙöÿ×č õćüąĂ÷ćŠ Ü÷ĆÜę ÷Čî
Ēúąøó îĞĚćóĂÜ ÿ×č õćóóĂđó÷Ċ Ü đðîŨ ÖćøéĒĎ úÿč×õćóßöč ßî îē÷ïć÷ÖćøïøĎ èćÖćø
Ļ ýĎî÷Ť $)$ Ļ ýĎî÷óŤ ÷ćïćúýćÿêøýŤ Öċ þć Ļ ýĐĎ î÷ÖŤ ćøđøĊ÷îøĒšĎ úąüĉÝ÷Ć ÖćøìĞćÜćîøŠüöÖîĆ
ìćÜÖćøó÷ćïćú 3&$"1
ó ý 2552 *TTVF CBTFE "SFB CBTFE 5$/"3
2553 2554 2555 Ļ ýÖċ þćßöč ßî
êćĞ ïú
ñúñúĉê ñúúĆó Ťí ÖĉÝÖøøöìĊęêĂïÿîĂÜ Ļ ēÙøÜÖćøó÷ćïćúßčößîÖïĆ Ļ ðøĆïÖú÷čìíÖŤ ćøìćĞ ÜćîöÜŠč đîîš Ļ ĒñîÜćîĀîċÜę ó÷ćïćúĀîċęÜ×öč ×î ýÖċ þćßčößî ßöč ßî
ÖćøóçĆ îćøðĎ ĒïïÖćøÿøšćÜ ÖćøĔĀšïøĉÖćøđßÜĉ øÖč ÿĎߊ čößî Ļ ÖćøÝĆéÖúčöŠ ó÷ćïćúêćöóĚîČ ììĊę Ċę ê ĒêÜĀĔâŠ
ÿč×õćóßčößîđóęĂČ ÿøšćÜđöĂČ Ü
×ĂîĒÖŠîđðîŨ ÝÜĆ ĀüéĆ ìĊîę ćŠ Ă÷ĎŠ Ļ ēÙøÜÖćøĀîęÜċ ó÷ćïćúĀîċÜę ó÷ćïćúĂ÷ĂĎŠ ćýĆ÷
ìĊęÿéč ĔîēúÖ ÙøĂïÙøüĆ Ļ ðäĉïêĆ Öĉ ĉÝÖøøö đðŜćĀöć÷×ĂÜ

กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื :
201 Ļ ĒñîÜćîßöč ßîđ×öš Ē×ĘÜ øąïïÿ×č õćóßčößî
Ļ ó÷ćïćúÝĉêĂćÿćÿŠĎßöč ßî
Ļ óĆçîćýÖĆ ÷õćóĒÖîîćĞ Ăÿö

Ļ đÖĉéĒÖîîćĞ Ăÿö Ļ đÖéĉ ĒñîÜćîēÙøÜÖćøêćŠ Üė Ļ ó÷ćïćúêê÷ĉ õĎööĉ ÿĊ öøøëîąĔî Ļ ךĂöĎúöĊðŦâĀćĒúąÙüćö
Ļ ĒñîÜćîēÙøÜÖćøēêßöč ßî Ļ ó÷ćïćúÝĉêĂćÿćßöč ßîĕéš ÖćøĔßšđÙøČĂę ÜöČĂýÖċ þćßöč ßî êšĂÜÖćø
Ļ ñúêĉ ó÷ćïćúđóĉęöóĉđýþ Ļ ךĂöúĎ ðŦâĀćúąÙüćöêĂš ÜÖćø Ļ ×Ăš öúĎ ýĆÖ÷õćóßöč ßî
ÝćÖĒñîÖćøñúêĉ ó÷ćïćúêćö ðÖêĉ ēÙøÜÖćø øĆïÖćøÝéĆ ó÷ćïćúêšîĒïï ßĂÜßčößî Ļ ēÙøÜÖćøÿøćš Üđÿøĉöÿ×č õćó
Ļ ÖćøÝéĆ ïøĉÖćøÿ×č õćóĔî ÝćÖêêĉ÷õöĎ ĉÿĎߊ čößî Ļ ðäÿĉ öĆ óĆîíìŤ éĊę øĊ ąĀüŠćđÙøĂČ ×ćŠ ÷ Ļ đÖéĉ đÙøĂČ ×ćŠ ÷éĎĒúÿč×õćó
ó ý ÙćéüćŠ öĊó÷ćïćú
đóęĉö×ċĚîÝćĞ îüîìÜĚĆ ÿĚîĉ Ùî ßčößî Ļ ÖćøöÿĊ ŠüîøŠüö
Ļ ÜćîüÝĉ Ć÷ßöč ßî

2. กระบวนการพัฒนานวัตกรรม


และการจดั การเพ่ือการนำใช้และพัฒนา


จากเส้นทางการพัฒนานวัตกรรมพยาบาลผู้สร้างสุขภาวะชุมชน แสดงให้เห็นถึงกระบวนการพัฒนา

น
วัตกรรมใน 3 ระยะ ไดแ้ ก่ ระยะเตรยี มการ ระยะปฏิตกิ าร ระยะถอดบทเรยี นสรุปประเมนิ ผล ดังน
ี้
2.1 ระยะเตรียมการ ประกอบด้วย 4 ส่วน คือ ส่วนท่ี 1 การเตรียมพื้นท่ี ส่วนท่ี 2 การเตรียมกลุ่ม


เป้าหมาย สว่ นท่ี 3 การเตรียมทีมงาน ส่วนที่ 4 การเตรยี มสถาบนั การศึกษา

2.1.1 การเตรยี มพืน้ ท่ี


1) การคดั เลอื กพน้ื ทเี่ ปา้ หมายในการดำเนนิ งาน โดยใชห้ ลกั การเลอื กพนื้ ทด่ี งั น
ี้
1.1) พ้ืนท่ียุทธศาสตร์การดำเนินงานของโรงพยาบาลขอนแก่น ได้แก่พื้นที่ท่ีมีพยาบาลของ
โรงพยาบาลขอนแก่นเป็นสมาชิกของชุมชนนั้นๆ ท้ังน้ีเพ่ือนำใช้พยาบาลเป็นกลไกใน
การเช่ือมโยงการทำงานระหว่างองค์กร ภาคี เครือข่ายในชุมชน เช่น ตำบลแดงใหญ่
ตำบลโคกสี ตำบลบ้านเป็ด ตำบลศิลา ตำบลสำราญ ตำบลสาวะถี ตำบลดอนช้าง
ตำบลบา้ นหวา้ เปน็ ต้น

1.2) พ้นื ทีใ่ นการขยายบริการของโรงพยาบาลขอนแก่น ไดแ้ ก่ ตำบลโคกสี ซึ่งเป็นพน้ื ทที่ ่จี ะ
เปดิ โรงพยาบาลขอนแกน่ 2 สาขาวดั ธรรมกิ าวาส

1.3) พื้นท่ีท่ีมีการดำเนินการในการพัฒนาในประเด็นอ่ืนๆ อยู่แล้ว ได้แก่ ตำบลบ้านค้อ ซ่ึง
เป็นพ้ืนทีดำเนินการตำบลปลอดภัยของศูนย์อุบัติเหตุและวิกฤติบำบัดของโรงพยาบาล
ขอนแกน่

1.4) พื้นที่ในเขตความรับผิดชอบของศูนย์แพทย์ชุมชน โรงพยาบาลขอนแก่น ได้แก่ชุมชน
หนองใหญ่ ชุมชนนาคะประเวศ ชุมชนวัดธาตุ ชุมชนโนนทัน ชุมชนหนองแวงตราชู
ชมุ ชนดอนหญา้ นาง และชมุ ชนหนองวดั 2


2) การสร้างความเข้าใจ และสร้างข้อตกลงร่วมกันในการขับเคลื่อนแผนงานโครงการ โดยการ

จดั ประชมุ ปรกึ ษาหารอื ทงั้ ในโรงพยาบาล และทมี งานลงไปประชมุ ในพน้ื ท่ี


3) การพฒั นาสมรรถนะใหพ้ นื้ ที่ โดยการเชญิ แกนนำจาก 4 (ส)่ี องคก์ รหลกั ในแตล่ ะพน้ื ทเ่ี ขา้ รว่ ม
อบรมเชงิ ปฏบิ ตั กิ ารในการใชเ้ ครอื่ งมอื การศกึ ษาขอ้ มลู ตำบล การนำใชข้ อ้ มลู ในการออกแบบ


การดแู ลในชมุ ชน และการจดั ใหแ้ กนนำในพน้ื ทรี่ ว่ มศกึ ษาดงู านในตำบลตน้ แบบ

2.1.2 การเตรียมกลุ่มเป้าหมาย

เป็นการรับสมัครเด็กนักเรียนเพ่ือคัดเลือกผู้ที่จะมาเรียนพยาบาลภายใต้โครงการพยาบาลชุมชน ทำให้
จังหวัดขอนแก่น เป็นเมืองน่าอยู่ที่สุดในโลก เพ่ือแก้ไขปัญหาขาดแคลนพยาบาล โดยการเตรียมความพร้อมผู้เข้า

202 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

เรียนด้วยวิธีการเน้นการสร้างทัศนคติท่ีดีต่อวิชาชีพ โดยใช้ระบบจิตอาสาให้นักเรียนมัธยมท่ีสนใจเข้าร่วมโครงการ
ฝึกงานในฐานะจิตอาสาดูแลผู้ป่วย ผู้สูงอายุในโรงเรียนหรือ สถานีอนามัยมาก่อนและมีการคัดเลือกโดยชุมชน
อย่างป็นระบบ เน้นเลือกคนดีท่ีเรียนได้มากกว่าคนเก่ง โดยเลือกจากคนในพ้ืนท่ีแบบโปร่งใส และดำเนินการสอบ
คัดเลอื กตามมาตรฐานของสถาบันการศึกษา ซง่ึ สถาบันการศึกษาทเี่ ข้ารว่ มโครงการ ได้แก่ วิทยาลยั พยาบาลบรม-
ร
าชชนนี จงั หวัดขอนแก่น และวิทยาลยั บณั ฑติ เอเซยี จงั หวดั ขอนแก่น

2.1.3 การเตรียมทมี งาน ดำเนินการดงั น
ี้

1) ค้นหาทีมงานโดยการรับสมัครพยาบาลในทุกหน่วยงานท่ีมีความสนใจในการเรียนรู้ (หนุน
เสริมดว้ ยการสนับสนนุ เชิงนโยบายแตไ่ ม่บังคับ)


2) แต่งตั้งทีมงานในรูปแบบของคณะทำงานพัฒนาระบบสุขภาพชุมชนสู่ตำบลสุขภาวะ เพื่อให้
หัวหนา้ หนว่ ยงานรับรู้ และให้การสนับสนุน เปดิ โอกาสใหใ้ ช้เวลาในการทำงานอยา่ งเตม็ ที่


3) พฒั นาสมรรถนะด้านชุมชนในหลายรูปแบบ ได้แก่ 1) ส่งเสริมให้เขา้ รว่ มเป็นคณะทำงานกับ
ศนู ย์วิจยั และพัฒนาสขุ ภาพชมุ ชน คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น 2) ส่งเสรมิ
ให้มีโอกาสเข้าร่วมประชุมในเวทีต่างๆ ที่เก่ียวข้องกับชุมชน 3) ส่งเสริมให้ไปศึกษาดูงานใน
ตำบลต้นแบบต่างๆ 4) จัดอบรมเพ่ือให้มีความเข้าใจด้านชุมชนและการใช้เคร่ืองมือต่างๆ

5) มอบหมายให้รับผิดชอบ และเป็นเจ้าของพื้นที่เป็นรายบุคคล โดยทำความเข้าใจในการ
ทำงานรว่ มกบั สถานบรกิ ารสขุ ภาพในพนื้ ที่ หรอื ทำงานดา้ นการประสานงานองคก์ ร หนว่ ยงาน


ในพ้นื ท่ี 6) ฝกึ ปฏบิ ตั ิการจริงงในการศึกษาขอ้ มลู เรียนรู้ชุมชน

2.1.4 การเตรียมสถาบันการศึกษา เป็นการทำข้อตกลงระบบการเรียนการสอน และการเป็นแหล่ง
ฝึกงานระหว่างวิทยาลัยพยาบาลบรมมราชชนนี จังหวัดขอนแก่น วิทยาลัยบัณฑิตเอเซีย กับโรงพยาบาลขอนแก่น
โ
รงพยาบาลอุบลรตั น์ และโรงพยาบาลน้ำพองทเ่ี ปแ็ หล่งฝกึ ภาคปฏบิ ัตขิ องนักศึกษาพยาบาลในโครงการ

2.2 ระยะปฏบิ ตั กิ าร

การปฏิบัติการพยาบาลร่วมสร้างสุขภาวะในชุมชน เป็นปฏิบัติการที่คู่ขนานกับการเรียนของนักศึกษา
พยาบาลชุมชนในสถาบันการศึกษา ทงั้ น้ีมีเป้าหมายเพื่อสร้างทศั นคติ และปรับกระบวนทศั น์เสริมสร้างการเรียนรู้

และปรบั วิธกี ารทำงานของพยาบาลในระดบั ตตยิ ภูมิ ปฏิบตั กิ ารใน 2 ลกั ษณะ คอื

2.2.1 การแบง่ เวลาในการปฏบิ ตั ิงานในชุมชน มี 4 ลักษณะ คือ


1) พยาบาลประจำศูนย์ดแู ลตอ่ เน่ือง ปฏบิ ัตกิ ารในชุมชนโดยการเย่ียมบ้าน และปฏบิ ตั งิ านรว่ ม
กับเจ้าหน้าท่ีในสถานบรกิ ารสุขภาพในพนื้ ท่ี เป็นลักษณะของงานประจำ


2) พยาบาลที่อยู่ประจำหอผู้ป่วย ได้รับมอบหมายชุมชนให้รับผิดชอบ และแบ่งเวลาจากการ
ปฏิบัติงานในหอผู้ป่วยไปปฏิบัติงานร่วมกับเจ้าหน้าท่ีในสถานบริการสุขภาพในพ้ืนท่ีเดือนละ
5 วนั


กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนอื :
203

3) พยาบาลประจำหอผปู้ ว่ ยปฏบิ ตั งิ านในชมุ ชนในลักษณะการเย่ียมติดตามผู้ป่วยในบทบาทของ
Nurse Case manager ขน้ึ อยกู่ บั ปญั หาและความตอ้ งการการดแู ลตอ่ เนอ่ื งในผปู้ ว่ ยแตล่ ะราย


4) ทมี พยาบาลชมุ ชนปฏิบัตงิ านในชุมชนตามกำหนดการของแผนงาน โครงการ ไดแ้ ก่ แผนงาน

ขบั เคลอ่ื นชมุ ชนสตู่ ำบลสขุ ภาวะ

2.2.2 รูปแบบการให้บริการดูแลชุมชน แบ่งออกเป็น 4 รูปแบบ ได้แก่ รูปแบบที่ 1 เสริมความ
ครอบคลุมในการดแู ลสขุ ภาพประชาชนในพืน้ ที่ รปู แบบที่ 2 ปฏบิ ัตกิ ารดแู ลกล่มุ ประชากรเป้าหมายร่วมกับสถาน
บริการสขุ ภาพในพน้ื ท่ี รปู แบบที่ 3 เสรมิ ศกั ยภาพประชากรกลมุ่ เป้าหมายในการดแู ลตนเองดว้ ยบทบาทพยาบาล
จากสถานบรกิ ารระดับตติยภูมิ รปู แบบท่ี 4 สรา้ งการมีสว่ นร่วมในการสรา้ ง และนำใช้ขอ้ มูลในการออกแบบระบบ
บ
ริการสุขภาพในชมุ ชน ดังน
้ี
รปู แบบที่ 1

เสริมความครอบคลุมในการดูแลสุขภาพประชาชนในพ้ืนที่ เป็นการให้บริการประชากรกลุ่ม

เป้าหมายในกิจกรรมท่ีสถานบริการสุขภาพในพื้นท่ีดำเนินการอยู่แล้ว เช่น การเยี่ยมบ้านผู้ป่วย การคัดกรองโรค
เ
ป็นต้น

รูปแบบท่ี 2

ปฏบิ ตั กิ ารดแู ลกลมุ่ ประชากรเปา้ หมายรว่ มกบั สถานบรกิ ารสขุ ภาพในพน้ื ท่ี เชน่ การรว่ มเยย่ี มบา้ น
ก
ารรว่ มรณรงค์ป้องกันโรค การจดั กจิ กรรมสง่ เสริมสุขภาพ เป็นต้น

รปู แบบที่ 3

เสริมศักยภาพประชากรกลุ่มเป้าหมายในการดูแลตนเองด้วยบทบาทพยาบาลจากสถานบริการ
ระดับตติยภูมิ ได้แก่ การคัดกรองกลุ่มเสี่ยงและส่งเสริมสุขภาพเพ่ือป้องกันภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ การดูแล
ภ
าวะเจ็บป่วยที่มีความซับซ้อน และการใช้เคร่อื งมือพิเศษเป็นตน้

รูปแบบท่ี 4

สร้างการมีส่วนร่วมในการพัฒนาและนำใช้ข้อมูลในการออกแบบระบบบริการสุขภาพในชุมชนที่
สอดคล้องกบั ปยั หาและความตอ้ งการของประชาชนในพืน้ ที่ เป็นการขบั เคลอื่ น และสรา้ งการมีสว่ นร่วมระหว่าง 4
(ส่ี) องค์กรหลักในพื้นท่ีและบุคลากรสหสาขาวิชาชีพในโรงพยาบาลขอนแก่นในการศึกษา ค้นหา สำรวจข้อมูล
ปญั หา ความตอ้ งการของประชาชน และนำใชข้ ้อมูลในการออกแบบ แผนงาน โครงการ นำสู่การจดั บริการท่ีนอก

เหนอื จากบรกิ ารหลักท่ีรฐั จดั ให้


204 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

2.3 ระยะถอดบทเรยี นสรุปประเมนิ ผล ดำเนนิ การใน 2 รูปแบบคือ


2.3.1 การจัดประชมุ ประจำเดอื นเพอ่ื ทบทวนการปฏบิ ตั งิ านของพยาบาลในโรงพยาบลในแตล่ ะกลมุ่

2.3.2 การจัดเวทีสรุป บทเรียน แลกเปล่ียนเรียนรู้ระหว่างพยาบาลในโรงพยาบาลที่ออกไปปฏิบัติงาน

ในชุมชนกับพยาบาลทีป่ ฏบิ ตั ิงานในสถานบริการสุขภาพในชุมชน

สำหรับการนำใช้นวัตกรรม พบว่ามีการกำหนดให้มีโครงสร้างของคณะทำงานในรูปแบบของคณะกรรมการ
พัฒนาระบบสขุ ภาพชุมชนสู่ตำบลสุขภาวะ ซ่ึงอยู่ภายใต้โครงสร้างปกติของกลุ่มภารกิจด้านการพยาบาลโดยอยใู่ น
ความรบั ผดิ ชอบของรองหวั หนา้ พยาบาลดา้ นการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพชมุ ชน และจดั ใหเ้ ปน็ กลไกหลกั ในการเชอื่ มโยง
กับองค์กร ภาคีเครือข่ายเพื่อการดูแลต่อเนื่องและการดูแลสุขภาพในชุมชน และเป็นชุดคณะทำงานท่ีขับเคล่ือน
ย
ุทธศาสตร์ดา้ นชุมชนขององค์กร

สามารถแสดงเป็นภาพความคดิ กระบวนการพัฒนานวตั กรรมไดด้ งั ภาพที่ 44






กรณีศึกษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ :
205

ภาพท่ี 44 กระบวนการพฒั นานวตั กรรมพยาบาลผสู้ รา้ งสขุ ภาวะชมุ ชน



206 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใต้บทบาทของวิชาชีพการพยาบาล
ó÷ćïćúñĎšÿøćš Üÿč×õćüąßöč ßî ēøÜó÷ćïćú×ĂîĒÖîŠ Ă đöČĂÜ Ý ×ĂîĒÖŠî

îē÷ïć÷ üĉÿ÷Ć ìýĆ îŤ óîĆ íÖÝĉ ×ĂÜēøÜó÷ćïćú Öćø×÷ć÷óĚîČ ìĊęĔĀïš øÖĉ ćø×ĂÜ øó îē÷ïć÷ĒúąìĉýìćÜ×ĂÜóîĚČ ìĊę
Ļ đðŨîēøÜó÷ćïćúýĎî÷ߍ ĆĚîîćĞ ìĊęöÙĊ čèõćó ÿøćš ÜÿĆÜÙöÿ×č õćüą Ļ ÖćøïøÖĉ ćøÙøĂïÙúčöóĚîČ ìęßĊ čößîêćöüĉÿ÷Ć ìĆýîŤ Ļ öčŠÜÿêŠĎ ćĞ ïúÿč×õćüą
Ă÷ćŠ Ü÷ĆÜę ÷îČ Ļ Öćøö Ċ øó ×ĂîĒÖîŠ ÿć×ćüéĆ ýøĉ ĉíøøöĉÖćüćÿ


ĀîüŠ ÷Üćî ĂÜÙŤÖøìęĔĊ ĀšÖćøĀîîč đÿøöĉ ÖćøđêøĊ÷öóČĚîìĊ ę ßčößî Öćøđêø÷Ċ öÖćø Ļ ÖóćçĆøđîêćøÿ÷Ċ ööøóø÷ëćîïąćđßúĉÜßöč ßî ÖćøóĆçîćìÖĆ þąÿŠüîïÙč Ùú
Ļ ÿëćïĆîÖćøýÖċ þć Ļ ÿøšćÜךĂêÖúÜÖĆïóĚîČ ìęĊ
Ļ ēøÜó÷ćïćú üßĉ ćÖćø Üïðøąöćè Ļ ÖćøóĆçîćÿöøøëîąóîĚČ ìĊę Ļ đø÷Ċ îøĎšÖćøìćĞ ÜćîÖïĆ ßčößî
Ļ Ăðì Ùî óČîĚ ìÖĊę ćøđø÷Ċ îøĎš Ļ đø÷Ċ îø×šĎ Ăš öĎúßöč ßî ÖćøóçĆ îćÖĞćúÜĆ ÙîìćÜÖćøó÷ćïćú
Ļ ĂÜÙŤÖøßöč ßî ĒúąñšĎîćĞ ×ĂÜđÙøĂČ ×ćŠ ÷üßĉ ćßóĊ
ÿøćš ÜÖćøöÿĊ ŠüîøŠüö Öćøðäïĉ êĆ Öĉ ćø ÿøšćÜåćîךĂöĎúßčößî
Ļ øüŠ öđøĊ÷îøš×Ď šĂöúĎ ßöč ßî Ļ ךĂöúĎ ìîč ÿÜĆ ÙöĒúąýĆÖ÷õćó
Ļ ÿîĆïÿîčîÜïðøąöćè đÙøČęĂÜöĂČ Ļ ךĂöúĎ Öúöč Š ðøąßćÖøđðćŜ Āöć÷
Öćøđÿøĉöÿøćš ÜÙüćöđךöĒ×ĘÜĔĀÖš ïĆ ßöč ßî Ļ đðéŗ đðŨîóĚČîìÖĊę ćøđø÷Ċ îøĎš 5$/"1 3&$"1 Ļ ךĂöĎúÖćøïøÖĉ ćøÿč×õćó

ÖćøĂĂÖĒïïïøÖĉ ćø åćî×Ăš öúĎ ßčößî ÖćøðøĆïïøĉÖćøøąïïïøÖĉ ćøìĊęĔßך šĂöúĎ ßöč ßîđðîŨ åćî

ÿĞćĀøĆïÖúŠöč ðøąßćÖø ĻĻĻĻÖïÖ ććÖÖĂÖøøøĉÖćććČęîÖïøøøćėĞćôÿéøøĀÿĉÖÜŠĒĎîŚŪ êîč×ćúôøĂŠõéøÿĎÿÖĆÖćÖõč×óćþĉÝćõøÖćóéćđøïĎĒóøĂČĚúöêøÜćêÖĆöîšþõććø×ÖÖĻĻĻĂć ÝĉøĂÿÿÜĂĀóüüęîČ ĂÿĆĆÿúĚČîėÖééÖĆìĒĉĉÖÖ×Ċę ïĂććøøïÜđé ÿöøćš üóĂęČ îĆÿđ ĂÝéćïĘ ĉÖßðćóĊ øüś ÷ÖÿîćïÖĻĻĻøĂ ćđøÖÖÖÜÖøĉÖćććêéĉóćøøøĂŠ ÿøçĆïÿóüüÿŠÜøçĆëĉîÿĆêč×Öĉ ßĊćîéõŠĂćÙüĊ ćĉÖøÖćêĉüÙÿćóćÙćøèčøč×ÖöîìøõïĆõøĆÖĔÝĊę ćŠüî ćþĞćóøöóßđóćêðöööč ćĂČîŨÿćßöĔêêìîîÙø êęĊ ÖüåĂćććïöøî đïßø÷Ċę Öĉ üćßøćâüÖÖößĉćøćććóøßêïĊóøçĆ åøîćÖĉ îććñøÖîšĎìćøĞćĊöę ×éĊøĂĎĒąÜúïđïÙêøĂČćö׊ć÷

ÖúŠöč ðøąßćÖøĕéšøĆïÖćøéĒĎ úêćö Ļ ÖćøéĒĎ úñšĎÿĎÜĂć÷č
ðŦâĀćĒúąÙüćöêšĂÜÖćøÖćøéĒĎ ú Ļ ÖćøéĒĎ úìćøÖ đéÖĘ Ēúąđ÷ćüßî
Ļ ĂęîČ ė

Öćøđóöęĉ ÙčèõćóïøĉÖćøĒúąēĂÖćÿÖćøïøĉÖćøìĊę
êĂÜÿîĂÜêŠĂðâŦ ĀćĒúąÙüćöêĂš ÜÖćøÖćøéĎĒú

ìêęĊ ĂïÿîĂÜêĂŠ ÙüćöêĂš ÜÖćø×ĂÜóĚîČ ìĊę

3. คุณลักษณะของนวตั กรรม


คณุ ลักษณะของนวตั กรรม เปน็ การปรับระบบบรกิ ารที่ใช้ชุมชนเป็นฐานในการพฒั นา โดยนำใชบ้ ทบาทของ
พยาบาลในระบบบริการระดับตติยภูมิ เข้าไปเรียนรู้ชุมชนเพื่อรับรู้และเข้าใจถึงวิถีชีวิต ปัญหาและความต้องการ
ของประชาชนในแตล่ ะกลมุ่ เปา้ หมายในการดแู ล และนำขอ้ มลู ดงั กลา่ วมาสงั เคราะหเ์ พอ่ื การออกแบบระบบบรกิ ารท่ี
สอดคล้องกับปัญหาและความต้องการที่แท้จริงของชุมชน อีกท้ังเป็นการหนุนเสริมการทำงานของพยาบาลใน
ระดับปฐมภูมิให้สามารถจัดบริการพยาบาลในชุมชนให้มีความครอบคลุมมากขึ้น เพ่ิมการเข้าถึงบริการสุขภาพที่
จำเป็นแก่ชุมชน และเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน และในขณะเดียวกันจากผลลัพธ์ ผลกระทบท่ีเกิดข้ึน
จากการออกแบบระบบบริการสุขภาพ ส่งผลให้เกิดแผนงาน โครงการทั้งที่เป็นการพัฒนาทักษะส่วนบุคคล และ
การเสรมิ สร้างความเขม้ แขง็ ใหแ้ กช่ ุมชน


ซ่ึงสอดรับกับบทบาทของพยาบาลในการสรา้ งเสริมสขุ ภาพตามกฎบตั รออตาวา ว่าด้วย


1) การปรับระบบบริการสุขภาพ ทั้งในมิติการเข้าถึงบริการสุขภาพของประชาชนในพ้ืนที่ โดยจัดระบบ
บรกิ ารพยาบาลจากตตยิ ภมู เิ ชิงรกุ สู่ชุมชน ท้งั ในรูปแบบของการให้บรกิ ารรกั ษาโดยการเยีย่ มบ้าน การจดั กจิ กรรม
สร้างเสริมสุขภาพร่วมกับภาคีเครือข่ายในพื้นที่ การร่วมรณรงค์ป้องกันโรคต่างๆ ร่วมกับองค์กรในพ้ืนท่ี ตลอดจน
การจัดกิจกรรมเพื่อการดูสุขภาพชุมชนท่ีเกินกว่าการเยียวยา การบำบัด บรรเทาอาการเมื่อเจ็บป่วย แต่เป็นการ
ปฏิบัติภารกิจโดยใช้บทบาทพยาบาลที่ครอบคลุม 7 เป้าหมายของระบบสุขภาพชุมชน อันประกอบด้วย 1) การ
ดูแลผู้ต้องการความช่วยเหลือใน เช่น ผู้สูงอายุ ผู้ป่วย คนยากจน คนพิการ เด็กกำพร้า 2) การหนุนเสริมชุมชน
ด้วยแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง 3) การดูแลรักษาโรคท่ีพบบ่อย เช่น เป็นหวัดเจ็บคอ ปวดท้อง ท้องเดิน เป็นไข้
เป็นต้น 4) การดูแลโรคเร้ือรัง เช่น การควบคุมโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง 5) การดูแลผู้สูงอายุทั้งกลุ่ม
สขุ ภาพดี กลมุ่ ปว่ ย และกลมุ่ เสย่ี ง 6) การควบคมุ โรค เชน่ โรคไขเ้ ลอื ดออก ไขห้ วดั นก การปอ้ งกนั การเสพยาเสพติด
การเกดิ อบุ ัติเหตุ เป็นตน้ และ 7) การสร้างเสริมสขุ ภาพ เชน่ อาหาร การออกกำลงั กาย การงดเวน้ ยาสูบ การไม่
ดืม่ แอลกอฮอล์ หรอื ยาเสพตดิ อนื่ ๆ การไมใ่ ช้ยาฆ่าแมลง


2) การพัฒนาทักษะส่วนบุคคล เป็นผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจากการเห็นปัญหาและความต้องการของชุมชน
ทำใหเ้ กดิ การออกแบบกจิ กรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพทส่ี อดคลอ้ งกบั ปญั หาและความตอ้ งการของประชาชในกลมุ่ วัย
ตา่ งๆ ได้แก่ การจดั กจิ กรรมส่งเสริมสมรรถภาพทางกายในผสู้ งู อายุ การจดั กจิ กรรมส่งเสริมสุขภาพด้านสมองเพ่อื
ป้องกันภาวะสมองเสอ่ื มในผสู้ ูงอายุ การฝกึ ผดู้ แู ลใหส้ ามารถดแู ลชว่ ยเหลอื ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง และผู้สูงอายุ เปน็ ต้น


3) การเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน จากกระบวนการพัฒนานวัตกรรมแสดงให้เห็นถึงบทบาท
พยาบาลในการสรา้ งการมสี ว่ นรว่ มของประชาชนในการสำรวจคน้ หาขอ้ มลู ปญั หาและความตอ้ งการของชมุ ชนดว้ ย
ตนเอง การนำใช้ทุนทางสังคมในพ้ืนที่มาพัฒนาศักยภาพในการศึกษาข้อมูลปัญหาชุมชน การออกแบบ วางแผน
การจัดบริการสุขภาพเพื่อแก้ปัญหาในชุมชนด้วยตนเอง รวมทั้งการหนุนเสริมความเข้มแข็งให้เกิดเครือข่ายในการ

กรณศี ึกษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนอื :
207

ดูแลสุขภาพในชุมชน อาทิเช่น เครือข่ายคนพิการ เครือข่ายผู้สูงอายุ เครือข่ายแกนนำอาสาสมัครสาธารณสุข
ประจำหมูบ่ ้าน เครอื ขา่ ยออกกำลังกาย เปน็ ตน้


4) การสร้างนโยบายสาธารณะเพอ่ื สขุ ภาพ เชน่ เกดิ การจดั สวสั ดกิ ารตา่ งๆ เชน่ การจัดสวสั ดิการสำหรบั
ผู้สูงอายุ การจัดสวสั ดิการสำหรบั คนพิการ เป็นตน้






4. ผลลัพธแ์ ละผลกระทบของนวัตกรรม


4.1 ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจากกระบวนการสร้างสุขภาวะชุมชนโดยพยาบาลชุมชนจากโรงพยาบาลในระดับ
ตตยิ ภมู ิ ไดแ้ ก่


• มีฐานข้อมูลชุมชนที่เก่ียวข้องกับมิติสุขภาพรอบด้าน ท่ีเกิดจากการมีส่วนร่วมขององค์กร ภาคี

เครือข่ายในพ้ืนท่ี ประกอบด้วยข้อมูลทุนสังคมและศักยภาพ ข้อมูลกลุ่มประชากรเป้าหมาย และ
ขอ้ มลู บรกิ ารสขุ ภาพ


• ชมุ ชนเกดิ ความรสู้ กึ เปน็ เจา้ ของขอ้ มลู

• เกดิ สมั พนั ธภาพทด่ี รี ะหวา่ งบคุ ลากรในโรงพยาบาลกบั องคก์ ร ภาคี เครอื ขา่ ยในชมุ ชน

• ประชากรกลุ่มเป้าหมายในชุมชนได้รับการดูแลตามปัญหาและความต้องการ และได้รับบริการที่มี

ความครอบคลมุ การดแู ลรกั ษาทางคลนิ กิ การสง่ เสรมิ สขุ ภาพ

• ภารกจิ ประจำของสถานบรกิ ารสขุ ภาพในชมุ ชนไดร้ บั การหนนุ เสรมิ ทงั้ เชงิ ปรมิ าณ และเชงิ คณุ ภาพ

• เกิดกระบวนการพัฒนาความร่วมมือในการบริการสุขภาพระหว่างสถานบริการสุขภาพในชุมชนกับ

บคุ ลากรในโรงพยาบาลเกดิ กระบวนการถา่ ยทอดความเชย่ี วชาญในการดแู ลผปู้ ว่ ย ระบบการสง่ ตอ่ มี
ประสทิ ธภิ าพมากขนึ้ รวมถงึ เกดิ กระบวนการพฒั นาคณุ ภาพมาตรฐานบรกิ าร

• บคุ ลากรทางการพยาบาลมสี มรรถนะการเปน็ พยาบาลผจู้ ดั การสขุ ภาพชมุ ชน และสมรรถนะในการใช้
เครอ่ื งมอื ศกึ ษาชมุ ชน


4.2 ผลกระทบ

• เกิดการปรับระบบบริการสุขภาพท่ีใช้ข้อมูลชุมชนเป็นฐาน สู่การออกแบบบริการสุขภาพสำหรับ
ประชากรกลมุ่ เปา้ หมายในการดแู ล ไดแ้ ก่ การดแู ลผสู้ งู อายุ การดแู ลผพู้ กิ าร ทสี่ อดคลอ้ งกบั ปญั หา
และความตอ้ งการของพนื้ ที่

• เกิดนโยบายสาธารณะ ข้อตกลงในพื้นท่ี เช่น การออกแบบด้านสวัสดิการของพ้ืนท่ี สวัสดิการด้าน
อาชีพ สวัสดิการเม่ือเจ็บป่วย เป็นต้น เป็นการเกิดสวัสดิการท่ีจำเป็นท่ีตอบสนองต่อวิถีชีวิตคนใน
ชมุ ชน


208 : นวตั กรรมการสรา้ งเสรมิ สุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

• เปน็ การเพมิ่ ความสามารถใหแ้ กช่ มุ ชน ในการจดั การตนเอง ชมุ ชนเขม้ แขง็ องคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ
สามารถนำใชข้ อ้ มลู เปน็ ฐานในการจดั ทำแผนตำบล


• ประชากรกลมุ่ เปา้ หมายในการดแู ลเกดิ ทกั ษะในการดแู ลตนเอง






5. ปจั จัยเงอื่ นไขของการพัฒนานวตั กรรม


5.1 การกำหนดวสิ ยั ทศั นข์ ององคก์ รทช่ี น้ี ำใหเ้ กดิ กระบวนการขบั เคลอื่ นยทุ ธศาสตรจ์ ากระบบบรกิ ารตตยิ ภมู ิ
ในโรงพยาบาลสู่การสร้างสุขภาวะในชุมชน ทุกหน่วยงานมีการบูรณาการการทำงานร่วมกัน มีการทำงานเป็นทีม
และมุ่งเนน้ ชมุ ชน


5.2 การปรับเปล่ียนวิธีคิดของคนในองค์กรในมิติสุขภาพท่ีเกินกว่าความเจ็บป่วยหรือโรค แต่เป็นมิติของ

สุขภาวะท่ีมีเหตุจากปัจจัยกำหนดสุขภาพอื่นๆที่ส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิต ส่งผลให้เกิดการปรับเปลี่ยนรูปแบบ
บริการในการจดั การกับปจั จัยกำหนดสขุ ภาพ และเน้นการสร้างเสรมิ สขุ ภาพ


5.3 การกำหนดแผนงาน โครงการท่ีชัดเจนเอื้อต่อการขับเคล่ือนแผนงาน โครงการสู่การสร้างสุขภาวะใน
ชมุ ชน


5.4 การกำหนดให้มีโครงสร้างที่นอกเหนือจากโครงสร้างปกติขององค์กร เช่น คณะกรรมการพัฒนาระบบ
สุขภาพชุมชนที่มาจากสหสาขาวิชาชีพ ศูนย์ดูแลต่อเน่ืองท่ีหนุนเสริมการดูแลท่ีเช่ือมต่อระหว่างโรงพยาบาลกับ
ชุมชน


5.5 การสนับสนุนการพัฒนาศักยภาพบุคลากรทางการพยาบาลให้มีสมรรถนะด้านการเรียนรู้ชุมชน และ
การมพี ยาบาลแกนนำทีเ่ ปน็ ผมู้ ีสมรรถนะดา้ นชมุ ชน


5.6 การบรหิ ารจดั การองคก์ รท่มี ีความยืดหยุ่นสงู เออ้ื ตอ่ การปรบั เปลย่ี นวธิ กี ารทำงานใหม่ สนับสนุนความ
คิดนอกกรอบ ส่งผลใหเ้ กิดวิธกี ารทำงานใหม่ๆ


5.7 การสนับสนุนจากองค์กร ภาคีเครือข่าย ท้ังด้านวิชาการ และด้านงบประมาณ ได้แก่ ศูนย์วิจัยและ
พฒั นาระบบสขุ ภาพชมุ ชน คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ขอนแกน่ สำนกั งานสนบั สนนุ และสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ
และการได้รับการสนับสนุนจากผู้นำ คนสำคัญในพื้นที่ ได้แก่ ผู้นำแกนนำชุมชน ผู้นำทางศาสนาท่ีประชาชนใน
พืน้ ที่ใหค้ วามเคารพ


5.6 การสร้างสัมพนั ธภาพทีด่ ีกบั ผู้นำองคก์ รทุกภาคสว่ นในพื้นท่ี







กรณศี กึ ษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนอื :
209

ตัวอยา่ งกรณศี กึ ษา

“พยาบาลตติยภมู ผิ สู้ รา้ งสขุ ภาวะชมุ ชน”


คุณมนัสวี พันธวาศิษฏ์ พยาบาลวิชาชีพชำนาญการ หัวหน้าหอผู้ป่วยทารกแรกเกิดระยะวิกฤต
ิ
มชี ีวิตการทำงานตลอด 25 ปี ในโรงพยาบาลระดับตติยภมู ิมาโดยตลอด และไดเ้ ปลยี่ นวถิ ีการทำงานจาก

ผ้เู ช่ยี วชาญด้านคลินิก มาเร่ิมเรยี นร้วู ธิ ีการทำงานเปน็ พยาบาลในชมุ ชน ท้ังนี้เนอื่ งจากตลอดเวลาของการ
ทำงานในหอผู้ป่วยต้องเผชิญกับสถานการณ์ความเจ็บป่วยท่ีทวีมากข้ึนไปเรื่อยๆ ภายใต้ความขาดแคลน
ของพยาบาลผู้ดูแล ซึ่งถึงแม้ผลิตอย่างไรก็ไม่เพียงพอในการตอบสนองปัญหาและความต้องการของผู้ใช้
บริการได้และจากนโยบายของโรงพยาบาล โดยผู้อำนวยการโรงพยาบาลขอนแก่น นับเป็นช่องทางที่เปิด
โอกาสให้คณุ มนัสวี ไดน้ ำปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ไปใช้ในการดำเนนิ ชีวติ ประจำวัน จากการเรยี นรูจ้ าก
ศูนย์ปราชญ์ชาวบ้าน จึงทำให้คุณมนัสวีได้นำส่ิงเรียนรู้มาปฏิบัติจริง จนได้เป็นบุคคลต้นแบบในการ
ดำเนินชีวิตตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง นับเป็นก้าวย่างแรกของการสัมผัสกับชุมชนที่ทำให
้
คุณมนัสวี ได้เรียนรู้ถึงการมีอยู่ มีกิน กินอ่ิม นอนอุ่น ไม่มีหน้ีสิน และมีสุขภาพดี ไม่เจ็บป่วย ซ่ึงนับเป็น
จุดเปลี่ยนแนวคิดในการทำงานของคุณมนัสวีจากการเป็น”พยาบาลผู้เช่ียวชาญในคลินิก สู่การเรียนรู้ใน
การเปน็ พยาบาลในชมุ ชน เพอ่ื ตอ้ งการทจี่ ะหาคำตอบวา่ “ทำอยา่ งไรประชาชนจงึ จะมสี ขุ ภาพดี ไมเ่ จบ็ ป่วย
ดว้ ยโรคทป่ี อ้ งกนั ได้ และถงึ แมเ้ จบ็ ปว่ ยกต็ อ้ งรแู้ ละเขา้ ใจถงึ การดแู ลตนเองได”้ กอปรกบั ”โครงการพยาบาล
จิตอาสาในชุมชน” โดยการสนับสนุนจากผู้นำทางการพยาบาล ทำให้คุณมนัสวี ได้เพ่ิมพูนความรู้และ
ทักษะในการศึกษาชุมชนจากการปฏิบัติจริง อีกท้ังได้รับโอกาสจากศูนย์วิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ
ชมุ ชน คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ขอนแกน่ ทท่ี ำใหค้ ณุ มนสั วี ไดไ้ ปเรยี นรกู้ ารพฒั นาระบบสขุ ภาพ
ชุมชนสู่ตำบลสุขภาวะโดยชุมชน และเห็นถึงศักยภาพของชุมชนในการจัดการตนเอง จึงทำให้หวนนึกถึง
ตำบลของตนเอง และเกดิ ความมงุ่ มน่ั ทจี่ ะหาแนวทางในการพฒั นาสตู่ ำบลสขุ ภาวะ ดงั เชน่ หลายตำบลทไี่ ด้
ไ
ปเรยี นรู้มา

ดว้ ยเหตนุ ้ี คณุ มนสั วจี งึ ไดใ้ ชศ้ กั ยภาพของวชิ าชพี ทางการพยาบาล เปน็ กลไกหลกั ในการสรา้ งสขุ ภาพ
ในชมุ ชนจงึ เร่มิ บรหิ ารจัดการเวลาในหอผู้ป่วยเพื่อให้มโี อกาสในการเขา้ ชุมชน โดยไม่กระทบกระเทอื นกับ
งานประจำ และนำใช้กลยุทธ์ในการเข้าชุมชน โดยการเข้าพบกับ 4 (สี่) องค์กรหลักในพื้นที่ ได้แก่
องค์การบริหารส่วนตำบลแดงใหญ่ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลแดงใหญ่ ผู้นำท้องที่ เช่น กำนัน
ผู้ใหญ่บา้ น ตลอดจนแกนนำภาคประชาชน เช่น อสม. กล่มุ แมบ่ ้าน กล่มุ อาชีพ เป็นตน้ จากน้นั จงึ ไดเ้ รม่ิ
ปฏิบัติการ โดยการลงเย่ียมบ้านผู้เจ็บป่วยด้วยโรคเรื้อรัง ผู้พิการ ผู้สูงอายุ ตลอดจนค้นหาผู้ด้อยโอกาส
คนยากจน และประสานงานกับผู้เกี่ยวข้องทั้งใน และนอก โรงพยาบาล เพ่ือร่วมให้การดูแลช่วยเหลือ

กลุ่มคนดังกล่าว อีกทั้งยังนำข้อมูลปัญหาและความต้องการมาสะท้อนให้ผู้เกี่ยวข้องได้รับทราบเป็นระยะ
เพ่อื หาแนวทางในการดแู ลช่วยเหลือต่อไป


210 : นวตั กรรมการสร้างเสริมสุขภาพภายใต้บทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

จากปฏบิ ัตกิ ารจรงิ ของคณุ มนสั วี ในตำบลแดงใหญ่ มีบทเรยี นดังน
ี้
การดูแลผู้ด้อยโอกาสในชุมชน ได้แก่ การดูแล ช่วยเหลือคุณยายบุญเพ็งท่ีประสบอุบัติเหตุตก

รถจักรยานยนต์ จนสะโพกหัก เดินไม่ได้ แต่ได้ไปรักษากับหมอน้ำมนต์ อีกทั้งคิดว่าไม่มีเงินจึงไม่กล้าไป
รักษาที่โรงพยาบาล จนเกิดความพิการเดินไม่ได้ น่ังอยู่บนรถเข็นมาเป็นเวลา 2 ปี จึงเข้าไปดูแลร่วมกับ
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลแดงใหญ่ และประสานนักกายภาพบำบัด
นักสังคมสงเคราะห์ จากโรงพยาบาลขอนแก่น ร่วมให้การดูแล เช่น การฝึกกายภาพบำบัด การข้ึน
ทะเบียนผู้พิการ หารถเข็นให้ใหม่ การได้รับเบ้ียยังชีพ จนปัจจุบันน้ีคุณยายบุญเพ็งมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
และเด็กสองคนนี้ คุณมนัสวีได้รับข้อมูลจากชุมชนว่า เป็นเด็กแฝด ครอบครัวมีปัญหาซับซ้อน มีความ
รนุ แรงในครอบครัว ยากจน ไมเ่ งินซ้ือนมให้กนิ แม่ขาดสารอาหารจนไม่มีน้ำนมเลย้ี งลกู อีกทั้งพบว่าไม่ได้
รับการฉีดวัคซีนตามเกณฑ์ จึงได้ดูแลช่วยเหลือโดยการขอบริจาคนมจากแหล่งต่างๆ และร่วมปรึกษา
หารือกับโรงพยาบาลสง่ เสรมิ สขุ ภาพตำบล เพอื่ รว่ มให้การดแู ลตามปัญหาที่พบ สำหรบั ความรนุ แรงทีเ่ กิด
ข้ึนในครอบครัว ได้รวมทั้งได้ประสานกับนักสังคมสงเคราะห์ ศูนย์คุ้มครองสิทธิเด็กและสตรีโรงพยาบาล
ขอนแก่นออกเย่ยี มบา้ น และอกี ทัง้ ประสานกำนนั ผู้ใหญบ่ า้ น รว่ มใหก้ ารดูแลช่วยเหลอื จนเกิดมาตรการ
ของชมุ ชนดา้ นการดแู ล เฝ้าระวงั และปอ้ งกนั ความรนุ แรง และสารเสพตดิ ในชุมชน ปัจจุบนั เดก็ นอ้ ยทัง้
สองคนน้ี มนี ำ้ หนกั เพม่ิ ขน้ึ และ ไดร้ บั การฉดี วคั ซนี ตามเกณฑ์ อกี ทง้ั ไดร้ บั การชว่ ยเหลอื จากบา้ นพกั ฉกุ เฉิน
ข
องกระทรวงพัฒนาสังคม และความม่นั คงของมนษุ ย์ทอี่ ำเภออบุ ลรตั น
์
ในการดแู ลผู้ป่วยโรคเร้ือรงั และกลุ่มโรคทีพ่ บบอ่ ย

จากการเข้าชุมชน ได้พบว่าภาวะคุกคาม และปัญหาสุขภาพส่วนใหญ่ของคนในชุมชน คือ ปัญหา
โรคเรื้อรัง และโรคที่พบบ่อย อาทิเช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหลอดเลือดสมอง อีกท้ังภาวะ
แทรกซ้อนที่เกิดจากโรคเรื้อรัง ได้แก่ แผลเรื้อรัง ไตวาย และความพิการ เป็นต้น จึงได้จัดกระบวนการ
ดูแลรว่ มกบั โรงพยาบาลสง่ เสรมิ สุขภาพตำบล ท้งั ทเ่ี ป็นโดยการเย่ียมบ้าน การทำแผลทบ่ี า้ น การใหข้ ้อมลู
การปฏิบัติตัวต่างๆ ท้ังนี้ เพ่ือเสริมพลังให้กับผู้ป่วย และครอบครัว ให้สามารถจัดการตนเองได้อย่าง
เหมาะสม นอกจากน้ี ยังได้จัดกิจกรรมกลุ่มแลกเปลี่ยนเรียนรู้ให้กับกลุ่มผู้ป่วยในชุมชน เพ่ือให้เกิดการ
แลกเปลี่ยนประสบการณ์ในการดูแลตนเอง ตลอดจนการสร้างเสริมสุขภาพเพ่ือเป็นภูมิคุ้มกันภาวะ
คุกคามท่ีมีอยู่รอบด้าน ผลจากการจัดกระบวนการดูแลดังกล่าว ส่งผลให้ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง และครอบครัว

ไดร้ บั การดแู ลท่คี รอบคลุมมากข้นึ


กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออกเฉยี งเหนอื :
211

ในการดูผู้สูงอายุในตำบลแดงใหญ่

พบว่า เป็นประชากรกลุ่มใหญ่ในชุมชน ซ่ึงมีมากกว่าร้อยละ 10 และมีแนวโน้มท่ีจะเพิ่มมากขึ้น
พบวา่ มที ง้ั ผสู้ งู อายทุ เี่ จบ็ ปว่ ยตดิ เตยี งไปไหนมาไหนไมไ่ ด้ ผสู้ งู อายทุ เ่ี จบ็ ปว่ ยเลก็ นอ้ ยทไี่ ปไหนมาไหนไดบ้ า้ ง
และผสู้ งู อายทุ ม่ี สี ขุ ภาพดี แตท่ ง้ั หมดลว้ นเปน็ กลมุ่ เสยี่ ง และมคี วามตอ้ งการในการดแู ลชว่ ยเหลอื ตลอดจน
การเฝ้าระวังด้านสุขภาพอย่างใกล้ชิดดังน้ัน จึงให้การดูแลกลุ่มผู้สูงอายุดังกล่าว โดยการเย่ียมบ้าน เพื่อ
ให้การดูแลตามปัญหาและความต้องการ อีกทั้ง ยังสนับสนุนให้ครอบครัวเข้าใจผู้สูงอายุ และมีส่วนร่วม
ในการดแู ล นอกจากนยี้ งั ไดเ้ ขา้ ไปเรยี นรภู้ มู ปิ ญั ญาผสู้ งู อายดุ า้ นการจกั สานในชว่ งงานบญุ เทศกาล ผลทเี่ กดิ
ขึ้น นอกจากผู้สูงอายุทุกกลุ่มจะได้รับการดูแล ช่วยเหลือตามปัญหา และความต้องการแล้ว ยังเป็นการ

เพมิ่ คณุ ค่า และทำให้ชมุ ชนเหน็ ความสำคญั ในการดูแล ตลอดจนสง่ เสริมภมู ปิ ญั ญาผู้สูงอายใุ ห้อยคู่ ชู่ ุมชน

นอกจากการดแู ลชว่ ยเหลอื ตามปญั หาและความตอ้ งของผใู้ ชบ้ รกิ ารแลว้ คณุ มนสั วี ยงั แสดงบทบาท
ของการเปน็ นกั สรา้ งเสรมิ สขุ ภาพในชมุ ชน โดยบรู ณาการการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพรว่ มกบั งานเยยี่ มบา้ น อกี ทงั้
ให้ความสำคัญกับส่ิงที่อาจก่อให้เกิดอันตรายต่อสุขภาพ ได้แก่ ยาชุด ยาลูกกลอน ยาสมุนไพร ที่ไม่ผ่าน
การรบั รองจากองคก์ ารอาหารและยา โดยการใหค้ วามรู้ ประชาสมั พนั ธ์ ถงึ โทษทส่ี ง่ ผลตอ่ สขุ ภาพ ตลอดจน
โน้มน้าวให้ประชาชนรู้เท่าทันอันตรายท่ีจะเกิดขึ้นต่อสุขภาพ และงดการบริโภคยาอันตรายเหล่าน้ัน

ผลท่เี กดิ ขึ้น ทำใหป้ ระชาชนตระหนกั ถึงการดูแลสขุ ภาพ และมีทกั ษะในการปฏิบตั ติ ัว ตลอดจนการปรับ
เปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสม และสามารถรับรู้ข้อมูลท่ีเป็นประโยชน์ต่อการสร้างเสริมสุขภาพท้ัง

ต่อตนเอง ครอบครวั และชมุ ชน

อีกหน่ึงบทบาทท่ี ได้ปฏบิ ัติควบคู่กบั ไปกบั การลงชมุ ชน คือ บทบาทในการเฝา้ ระวังโรค ไดแ้ ก่ การ
คัดกรองความเส่ียงในกลุ่มโรคเร้ือรัง เพ่ือให้ได้มาซ่ึงข้อมูลที่เป็นการระบุถึงกลุ่มเส่ียงท่ีต้องเฝ้าระวัง และ
นำใช้ข้อมูลมาออกแบบเพ่ือการปรับเปล่ียนพฤติกรรมสุขภาพ นอกจากน้ียังให้ความสำคัญกับการเฝ้า
ระวังโรคและควบคุม โรคไข้เลือดออก โดยการร่วมปฏิบัติกิจกรรมกับองค์กรในพื้นที่ ผลจากกิจกรรม

ทำให้ได้ข้อมูลกลุ่มเสี่ยงที่ต้องให้การดูแล เฝ้าระวัง อีกท้ังเกิดการเช่ือมโยงข้อมูลระหว่างชุมชนกับโรง
พ
ยาบาล เช่น การได้รับการแจง้ ขา่ วการเจบ็ ป่วยของคนในชุมชน สง่ ผลใหเ้ กิดกระบวนการดูแลท่ีตอ่ เนือ่ ง

จากการเรียนรูแ้ นวคิดเศรษฐกิจพอเพียง และประสบการณ์ทีไ่ ด้รับจากหลายพื้นท่ี

คณุ มนสั วี ไมพ่ ลาดทจี่ ะเชอ่ื มโยงแนวคดิ การดแู ลสขุ ภาพชมุ ใหส้ อดรบั กบั แนวคดิ เศรษฐกจิ พอเพยี ง
ท้ังนี้เพื่อสร้างความตระหนักให้แก่ชุมชนว่า สุขภาพดีไม่ได้หมายถึงการเจ็บป่วยจากโรคเพียงอย่างเดียว
เท่านั้น แต่ยังหมายถึงทุกๆเรื่องท่ีเก่ียวข้องกับวิถีชีวิต ตลอดจนการดำเนินชีวิตของประชาชน ไม่ว่าจะ

212 : นวัตกรรมการสร้างเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

เปน็ การอยใู่ นสง่ิ แวดลอ้ มทปี่ ลอดภยั การบรโิ ภคอาหารปลอดภยั การมอี ยู่ มกี นิ ไมม่ หี นส้ี นิ เปน็ ตน้ ดงั นน้ั
จึงได้ค้นหาแกนนำชุมชน เพ่ือสนับสนุนให้ได้รับโอกาสในการอบรมหลักสูตรวิทยากรกระบวนการสู่การ
เปลี่ยนแปลง เพื่อพึ่งพาตนเอง และพึ่งพากันเอง อีกท้ังติดตาม ให้กำลังใจ ช่ืนชม หนุนเสริมให้แกนนำ
สามารถนำแนวคิด และหลักการที่ได้รับจากการอบรมไปใช้ในการดำเนินชีวิต ตลอดจนอุดหนุนผลผลิตที่
เกิดข้ึน จากกระบวนการดังกล่าว ทำให้แกนนำชุมชนได้รับการเสริมศักยภาพจำนวนทั้งส้ิน 28 คน และ
แกนนำเหล่านั้นเกิดความรู้ และสามารถนำมาปฏิบัติในพ้ืนที่ตนเอง เกิดผลผลิตต่างๆ เช่น ผัก ผลไม้ ม
ี

ไม้ยืนต้นเพม่ิ ข้นึ ลดรายจ่าย และสร้างรายไดใ้ ห้กับครอบครัว และยงั ไดบ้ ริโภคอาหารปลอดภัยอีกด้วย

จากปฏิบัติการในบทบาทพยาบาลในชุมชน ทำให้คุณมนัสวี ได้เรียนรู้บทเรียนในการดแู ลสขุ ภาพ
ชุมชนว่า สุขภาพไม่เพียงแค่การเจ็บป่วยจากโรคเท่าน้ัน แต่สุขภาพกินความหมายครอบคลุมถึง วิถีชีวิต

ความเปน็ อยู่ ตลอดจนส่งิ แวดล้อม รวมทงั้ ปจั จัยกำหนดดา้ นสุขภาพทีม่ อี ยู่อยา่ งหลากหลายในชุมชน

การจัดการสุขภาพจึงไม่เพียงแต่การแก้ปัญหาพยาธิสภาพท่ีเป็นสาเหตุของการเจ็บป่วยเท่าน้ัน แต่
ต้องแก้ปัญหาอย่างรอบด้าน เพื่อจัดการกับปัจจัยกำหนดสุขภาพดังกล่าว อีกท้ังไม่สามารถแก้ปัญหาโดย
ลำพังเฉพาะองค์กรใดองค์หนึ่งเท่าน้ัน แต่ต้องบูรณาการ โดยการสร้างการมีส่วนร่วมจากทุกองค์กรที่
เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะอย่างย่ิง 4 (สี่) องค์กรหลักในพื้นท่ี จึงจะทำให้การแก้ปัญหาน้ันสามารถตอบสนอง
ค
วามต้องการทเ่ี ปน็ ของพ้นื ท่ีจรงิ ได้

ดังน้ันพยาบาลท่ีปฏิบัติการในชุมชน จึงต้องปรับเปลี่ยนแนวคิด แทนท่ีจะเป็นผู้ทำให้ และเป็นผู้
สอน แต่ต้องแสดงบทบาท เป็นผู้หนุนเสริมให้ประชาชนเกิดพลังอำนาจที่จะจัดการตนเองได้ ทั้งนี้ต้องมี
ความเชื่อด้วยว่าชุมชนมีศักยภาพในจัดการตนเองได้โดยชุมชนเอง ท้ังนี้โดยอาศัยกลไกต่างๆที่มีอยู่ ท้ังท่ี
เป็นการประสานงาน การสื่อสาร กลุ่มแกนนำต่างๆ ในชุมชน คณะกรรมการต่างๆทั้งในและนอกพื้นท่ี

การจัดเวทปี ระชาคม เป็นต้น

ด้วยกระบวนการ และวิธีการดังกล่าว จึงเช่ือแน่ว่า จะสามารถแก้ปัญหาในระยะยาวของระบบ
สุขภาพชุมชนได้ ดังนนั้ ถึงเวลาแล้วหรอื ยงั ท่พี ยาบาลทอ่ี ยู่ในระดับตติยภูมิ ทุติยภูมิ หรอื ปฐมภมู ิ ไดม้ า
ผนกึ พลงั กนั ทัง้ ด้านความคดิ และการปฏบิ ตั ิ เพอ่ื รว่ มสรา้ งให้เกดิ สุขภาวะในชุมชน อันจะเปน็ ภมู ิคุ้มกันที่
แข็งแรงใหแ้ กป่ ระเทศชาตติ ่อไป


กรณศี กึ ษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ :
213



นวัตกรรม

การสรา้ งเสรมิ สุขภาพ


- ก ร ณี ศึ ก ษ า -


ภาคตะวันออก

กรณีศกึ ษา
การพัฒนาระบบการดแู ลผปู้ ว่ ยวัณโรค (4 Days เอาอยู่)

นวตั กรรมท่ี 16
โรงพยาบาลวังน้ำเยน็ อ.วังนำ้ เย็น จ.สระแกว้



ความนำ


วัณโรคเป็นโรคติดต่อร้ายแรงท่ีพบได้ทุกประเทศทั่วโลก ในปี ค.ศ.2012 พบผู้ป่วยท่ัวโลกประมาณ 8.6
ล้านคน สว่ นใหญ่เกดิ กับประชาชนผยู้ ากจนและชนชนั้ กลาง ประมาณการวา่ จะพบผูป้ ว่ ย 3 คนในทกุ หน่ึงนาที ใน
จำนวนดังกล่าวนี้เป็นการเสียชีวิตของเด็กประมาณ 75,000 คน และเป็นสาเหตุการตายอันดับสามของสตร
ี
วยั เจริญพนั ธุ์ทวั่ โลก ในปี พ.ศ.2555 ประเทศไทยมผี ้ปู ว่ ยวัณโรค 347,000 คน เปน็ ผู้ป่วยรายใหม่ 241,000 คน
และมีผู้เสยี ชีวติ จากวัณโรค 29,000 คน จากประชากรท้ังส้นิ ประมาณ 66 ลา้ นคน (WHO, 2013) ปญั หาการแพร่
กระจายของเช้ือวัณโรคจึงเป็นปัญหาสำคัญของทุกประเทศ องค์การอนามัยโลกได้กำหนดยุทธศาสตร์ให้ประเทศ
ตา่ งๆ ใช้ในการแก้ไขปัญหาวณั โรคทีส่ ำคัญ คือ การรกั ษาดว้ ยการกินยาตามมาตรฐานตอ่ เน่ือง 6 เดือน แต่ปัญหา
ที่สำคัญโดยเฉพาะในกลุ่มผู้ยากจน คือ ไม่สามารถเข้าถึงการรักษาและกินยาได้ต่อเน่ืองจนครบ 6 เดือน มีผลให้
เช้ือดื้อยาและเกิดลักษณะการดื้อยาหลายๆ ชนิดร่วมกัน (Multidrug-resistant tuberculosis : MDR-TB)

ซ่ึงทำใหม้ ีคา่ ใช้จ่ายในการรักษาเพิ่มขนึ้ ถงึ 200 เท่า ประมาณการว่าในปี ค.ศ. 2012 มีผูป้ ่วยวณั โรคด้อื ยา MDR-
TB ท่ัวโลกประมาณ 450,000 คน นอกจากนี้กลยุทธ์ที่เป็นพ้ืนฐานสำคัญอีกอย่างหนึ่ง คือ การให้มีผู้สังเกตว่า

ผู้ป่วยได้รับประทานยาจริง หรือที่เรียกว่า DOTS (Directly Observed Treatment, Short-course)
(Wikipedia, 2014) ซ่ึงมีส่วนช่วยให้การรักษาผู้ป่วยให้หายมากกว่า 22 ล้านคนตั้งแต่ปี ค.ศ.1995 เป็นต้นมา
และสามารถลดอัตราอุบัติการณ์ได้ร้อยละ 2 ต่อปี (The Global Fund, 2014) อย่างไรก็ตามกระบวนการการ
รักษาและควบคุมโรคน้ีจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากองค์กรต่างๆ ท้ังภาครัฐ เอกชน ในระบบบริการสุขภาพ
แ
ละระบบชมุ ชน

กระทรวงสาธารณสุขได้ออกมาตรการและนโยบายในรักษาผู้ป่วยโดยให้เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล

ต่อเน่ืองหลังรับการวินิจฉัยจำนวน 14 วัน เพื่อให้สามารถควบคุมให้ผู้ป่วยได้รับยาอย่างต่อเน่ืองจนพ้นระยะการ
แพร่กระจายเช้ือ รวมท้งั สามารถตดิ ตามอาการข้างเคยี ง การแพ้ยา การดอื้ ยาในผปู้ ่วยได้ ตลอดจนการปรับยาท่ใี ช้
ให้เหมาะสมกบั ผปู้ ว่ ย ก่อนอนญุ าตให้กลบั ไปรบั การรกั ษาโดยการตดิ ตามต่อเนอ่ื งทีบ่ ้าน อย่างไรกต็ ามโรงพยาบาล
วังน้ำเย็น จังหวัดสระแก้ว ได้พบว่าผลที่ตามมาจากการดำเนินการดังกล่าว ก่อให้ผลกระทบท้ังต่อผู้ป่วย
ครอบครัว บุคลากรผู้ให้การรักษา ตลอดจนเมื่อผู้ป่วยกลับไปรับการรักษาต่อท่ีบ้านก็เกิดข้อรังเกียจจากสังคม
(Stigma) (โรงพยาบาลวงั นำ้ เย็น, 2557) โรงพยาบาลวังน้ำเยน็ จงึ ไดด้ ำเนินการปรบั ระบบบรกิ ารสขุ ภาพแก่ผปู้ ว่ ย

216 : นวัตกรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

วณั โรคใหมเ่ พอ่ื แกไ้ ขปญั หาตา่ งๆ ดงั กลา่ ว จนประสบความสำเรจ็ ไดร้ บั การยอมรบั ในระดบั ประเทศ ดงั จะไดน้ ำเสนอ
ตอ่ ไป






บ
ริบทและสภาพปัญหาของพนื้ ที่


โรงพยาบาลวังน้ำเย็น ตั้งอยู่ในจังหวัดสระแก้ว เป็นโรงพยาบาลขนาด 60 เตียง รับผิดชอบดูแลสุขภาพ
ประชากรตามทะเบยี นบา้ นราว 96,913 คน (โรงพยาบาลวงั นำ้ เยน็ , 2556) มแี พทยป์ ระจำบา้ นรวมทงั้ ผอู้ ำนวยการ
โรงพยาบาลจำนวน 6 คน มีพยาบาลปฏบิ ัตหิ นา้ ทใ่ี นโรงพยาบาลรวม 67 คน พยาบาลทีร่ บั ผิดชอบในการพฒั นา
ระบบการดูแลผู้ป่วยวัณโรคเป็นพยาบาลหัวหน้ากลุ่มงานเวชปฏิบัติครอบครัวและชุมชน ตำแหน่งพยาบาลวิชาชีพ
ชำนาญการ ได้รับวุฒิบัตรผู้มีความรู้ความชำนาญทางการพยาบาลเวชปฏิบัติชุมชน จากสภาการพยาบาล และ
พยาบาลวชิ าชพี คลนิ กิ วณั โรค เปน็ ผผู้ า่ นการอบรมพยาบาลเวชปฏบิ ตั ทิ ว่ั ไป ทำหนา้ ทร่ี บั ผดิ ชอบวางแผน ปฏบิ ตั งิ าน

ประสานงาน กำกบั ตดิ ตาม ประเมนิ ผล ปรบั ปรงุ และพัฒนาระบบ

จากการวิเคราะห์นวัตกรรมในการดูแลผู้ป่วยวัณโรค โรงพยาบาลวังน้ำเย็น (4 วันเอาอยู่) ได้นำเสนอเป็น

5 สว่ นดังนี
้






ส่วนที่ 1 องคป์ ระกอบของนวัตกรรมทางการพยาบาล:


ระบบการดแู ลผปู้ ว่ ยวณั โรคโรงพยาบาลวังนำ้ เย็น (4 Days เอาอย)ู่ หรือเรียกยอ่ ๆ ในทนี่ ี้วา่ “วัณโรค 4 วัน
เอาอยู่” 1 ที่โรงพยาบาลวังน้ำเย็นพัฒนาข้ึนโดยพยาบาลมีบทบาทสำคัญในการออกแบบแนวทางการปฏิบัติงาน
(Clinical Practice Guideline : CPG) ประสานงาน กำกบั ตดิ ตามใหม้ กี ารปฏิบตั ติ ามแนวปฏิบัติ เชอ่ื มโยงสรา้ ง
เครือข่ายการทำงานท้ังในโรงพยาบาลและในชุมชน แก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในระบบในส่วนท่ีเก่ียวข้อง ประเมินผล

และปรับปรงุ ระบบการดำเนนิ การอยา่ งตอ่ เน่ือง โดยมีองค์ประกอบของการทำงานท่ีสำคญั ของนวตั กรรม ดงั น้ี

1. ทีมงานสหสาขาวิชาชีพ (Multidisciplinary Teamwork) และเจ้าภาพหลัก โดยการกำหนด

ผรู้ ับผิดชอบของทุกหนว่ ยเขา้ รว่ มเป็นคณะทำงานอย่างชดั เจน มพี ยาบาลหวั หน้ากลุ่มงานเวชปฏบิ ตั ิครอบครัวและ
ชุมชน และพยาบาลคลินิกวัณโรคเป็นผู้รับผิดชอบและประสานงานหลัก สมาชิกในทีมงานประกอบด้วยบุคลากร

1 เรยี กยอ่ โดยคณะผู้วเิ คราะห์บทเรยี นเพือ่ ใหส้ ะดวกในการส่ือความหมายในเอกสารนี
้



กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออก :
217

สหสาขาวชิ าชพี ได้แก่ ผอู้ ำนวยการโรงพยาบาล แพทย์ประจำคลินกิ วัณโรค เภสัชกร พยาบาลกลุ่มงานผู้ปว่ ยนอก
พยาบาลกลุ่มงานผู้ป่วยใน โภชนากร เจ้าหน้าที่หน่วยสอบสวนโรค หน่วยเอ็กซเรย์ และหน่วยควบคุมการติดเชื้อ
(Infectious Control : IC) โดยหนว่ ยงานทเี่ กย่ี วขอ้ งดงั กลา่ วจะตอ้ งกำหนดผรู้ บั ผดิ ชอบเฉพาะ (เจา้ ภาพ) รว่ มเป็น

คณะทำงาน ทัง้ น้เี พ่ือใหม้ ผี ูร้ บั ผดิ ชอบ สามารถประสานงาน และตดิ ตามงานได้อย่างต่อเนื่อง

2. ปรับระบบงานตามบริบทและปญั หาของพน้ื ท่ี จากการรกั ษาผปู้ ว่ ยวณั ทร่ี บั เขา้ รกั ษาในโรงพยาบาลเปน็
เวลา 14 วัน เพื่อรับยาฆ่าเช้ือและควบคุมการแพร่กระจายของเช้ือโรค มีผลให้เป็นภาระต่อผู้ป่วยและญาติ เกิด
ความเครียดทีต่ ้องนอนในโรงพยาบาล เหมอื นถูกขงั ในทีจ่ ำกัด ทง้ั ๆ ทร่ี า่ งกายก็ปกตดิ ี ญาตผิ ้ปู ว่ ยต้องเสยี ค่าใชจ้ า่ ย
และเสยี โอกาสจากการมาเยี่ยมหรือดูแลผู้ปว่ ยในโรงพยาบาล ผปู้ ว่ ยบางคนไม่มผี ดู้ ูแล เจ้าหน้าทห่ี อผูป้ ่วยใน (IPD)
กต็ อ้ งดแู ลผปู้ ว่ ยจำนวนมาก ตอ้ งทำงานหนกั มภี าวะเครยี ด รวมทงั้ ทำใหเ้ กดิ ความเสยี่ งตอ่ การตดิ เชอื้ ของเจา้ หนา้ ที่
และผู้ป่วยอ่ืนๆ คณะทำงานในโครงการฯ จึงปรับระบบการบริการเพ่ือแก้ไขปัญหาของพื้นที่สอดคล้องกับบริบท
ความจำกัดของบุคลากรและทรัพยากร ถึงแม้จะไม่เป็นไปตามนโยบายการรักษาผู้ป่วยวัณโรคของกระทรวง

สาธารณสุขก็ตาม โดยทำการปรับเปลย่ี นระบบการให้บริการของโรงพยาบาลวังนำ้ เยน็ ดงั น้ี

2.1 ลดจำนวนวนั รับผปู้ ว่ ยเข้ารักษาในโรงพยาบาล จาก 14 วันเหลอื 4 วนั ในแตล่ ะวันมีการออกแบบ
กจิ กรรมแบบบูรณาการความรูแ้ ละเนื้อหาสาระทีต่ อ้ งปรบั เปล่ียนพฤตกิ รรมผปู้ ว่ ย ซงึ่ มบี คุ ลากรทีเ่ ก่ียวข้องทุกฝ่าย
เป็นเป็นผู้รับผิดชอบแต่ละกิจกรรมไว้เป็นลายลักษณ์อักษร รวมทั้งกำหนดแนวทางการประสานงานกับหน่วยงาน
ในโรงพยาบาลและในพน้ื ที่ เพ่อื ค้นหาผู้สมั ผส้ โรค (Contacts) เตรียมประชาชนใหย้ อมรบั ในผ้ปู ว่ ย โดยมพี ยาบาล

งานวณั โรคเปน็ ผู้กำกบั ตดิ ตามการปฏิบตั ิ

2.2 จัดระบบทางด่วน และ บรกิ ารเบด็ เสร็จ (Fast Tract and One Stop Service) โดยปรบั พื้นท่ี
หน่วยบริการในการตรวจวินิฉัยเฉพาะในผู้สงสัยว่าป่วยเป็นโรคติดต่อทางเดินหายใจ รวมทั้งปรับให้เจ้าหน้าที่ที่
มีหน้าทเ่ี ก่ียวข้อง ได้แก่ แพทยป์ ระจำหนว่ ยวัณโรค เจ้าหน้าท่ีพยาธสิ ภาพ เภสัชกร เจา้ หนา้ ทีการเงิน เป็นต้น ไป
ให้บริการ ณ จุดที่จัดให้บริการเฉพาะ เพ่ือลดการเคลื่อนตัวของผู้ป่วยไปยังหน่วยต่างๆ ในโรงพยาบาลเกินความ
จำเป็น ทั้งน้ีเพ่ือลดความเสี่ยงในการแพร่กระจายเช้ือในโรงพยาบาล รวมทั้งการให้บริการโดยเร็วเพ่ือให้ผู้ป่วย
สามารถได้รับการรักษาต่อในโรงพยาบาล หรือกลับบ้านหากไม่ใช่ผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยให้รับการรักษาในโรง

พยาบาล ซึ่งมสี ว่ นชว่ ยลดการสมั ผสั เชื้อจากผูป้ ่วยอื่น

2.3 จัดระบบการติดตามและประเมินผลเป็นลายลักษณ์อักษร ด้วยการออกแบบบันทึกการดูแลใน
แต่ละวันที่มีการกำหนดผู้รับผิดชอบ และพื้นท่ีบันทึกผลการปฏิบัติงานเพื่อใช้ในการติดตามและประเมินผล
กจิ กรรม หากพบวา่ กิจกรรมใดยังไม่ไดป้ ฏิบัติ หรือประเมินผลแลว้ พบว่ายังไมน่ า่ พึงพอใจ พยาบาลผูร้ ับผิดชอบใน
ห
น่วยต่างๆ จะประสานผเู้ กีย่ วขอ้ งเพอ่ื ปรับปรงุ แก้ไข


218 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

2.4 ระบบการพฒั นางานอยา่ งต่อเนอ่ื ง (Continuing Quality Improvement: CQI) คณะทำงานฯ มี
การประชมุ เพอื่ พจิ ารณาแนวปฏบิ ตั ิ ทกุ ๆ 2 สปั ดาหใ์ นระยะแรก เพอื่ ประเมนิ ระบบการทำงาน พยาบาลงานวณั โรค
จะนำผลการประชมุ มาปรบั ปรงุ แนวปฏบิ ตั แิ ลว้ เสนอใหผ้ เู้ กยี่ วขอ้ งนำไปใช้ จนแนวปฏบิ ตั มิ คี วามเหมาะสมในการใช้
งานมากข้ึน การประชุมก็ขยายออกเป็นการประชุมทุกหนึ่งเดือน สามเดือน ปัจุบันในปี พ.ศ.2557 กำหนดการ

ประชุมคณะทำงานฯ ทกุ 6 เดือน

3. การดูแลที่ครอบคลุมหลายระดับ (Multilevel Involvement Care) โดยการปรับระบบความคิด
(mind set) ของผู้เก่ียวข้องในการให้บริการและผู้เกี่ยวข้องทุกภาคส่วน ครอบคลุมการดูแลท้ังระดับ บุคคล
ครอบครวั และชมุ ชน ลดข้อรังเกียจ (stigma) ตอ่ ผู้ป่วย สรา้ งแนวคิดในการร่วมรบั ผิดชอบในการดูแลควบคมุ โรค
ด
ังนี้

ระดับบุคคล หมายถึง ผู้ป่วยวัณโรค ซึ่งเป็นผู้ใช้บริการโดยตรง เพื่อให้หายป่วย และมีส่วนร่วมรับผิดชอบ
ใ
นการดูแลสขุ ภาพตนเอง และควบคมุ ป้องกนั การแพร่กระจายเชื้อโรคสูผ่ อู้ ่ืน

ระดับครอบครัว หมายถงึ สมาชิกในครอบครัวมีส่วนรว่ มในการดูแลผปู้ ่วยที่โรงพยาบาลและเมอ่ื ผปู้ ่วยกลับ
ไปพกั รกั ษาตวั ตอ่ ทบี่ า้ น เพอื่ ใหไ้ ดร้ บั การรกั ษาครบถว้ นตามแผนการรกั ษา ไดแ้ ก่ การดแู ลใหผ้ ปู้ ว่ ยไดร้ บั ประทานยา
อย่างครบถ้วน การจัดอาหารแลกเปล่ียนที่เหมาะสม การปรับปรุงสุขาภิบาลภายในบ้าน การให้กำลังใจ และการ
ส
นบั สนุนดา้ นอื่นๆ ลดความรูส้ ึกรังเกยี จและภาระตอ่ ผปู้ ว่ ย

ระดบั ชมุ ชน หมายถงึ บคุ ลากรจากโรงพยาบาลสง่ เสรมิ สขุ ภาพตำบล (รพ.สต.) องคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ
(อปท.) แกนนำชุมชน และอาสาสมัครสาธารณสุข มีบทบาทในการดูแลผู้ป่วยเมื่อกลับไปอยู่บ้าน ในชุมชน โดย
พยาบาลหรือเจ้าหน้าท่ีสุขภาพชุมชนร่วมค้นหาผู้สัมผัสโรคทันทีที่ผู้ป่วยได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นวัณโรค ดำเนินการ
คดั กรองเบอ้ื งตน้ และสง่ ตอ่ การตดิ ตามการเยยี่ มบา้ นอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง โดยพยาบาลวชิ าชพี เจา้ หนา้ ทส่ี าธารณสขุ และ
อสม. DOTS เพ่ือกำกับดูแลการรับประทานยาต่อหน้า กรณีผู้ป่วยขาดยามีการติดต่อประสานงานกับ อปส. เพ่ือ
ช่วยเหลือเร่ืองค่าใช้จ่าย หรือพาหนะเดินทางไปรับยาต่อเนื่องที่โรงพยาบาล รวมทั้งการให้กำลังใจในการรักษากับ

ผปู้ ว่ ยและครอบครวั

4. จัดระบบการดูแลเช่ือมโยงต่อเนื่องจากโรงพยาบาลถึงชุมชน พยาบาลและเจ้าหน้าท่ีจากกลุ่มงาน

เวชปฏิบัติครอบครัวและชุมชนจะเข้าไปสอบสวนโรค และประสานงานไปยังพยาบาลหรือเจ้าหน้าท่ีสาธารณสุขที่
รพ.สต. ในพนื้ ทรี่ บั ผดิ ชอบผปู้ ว่ ย เพอ่ื ใหไ้ ปเยยี่ มบา้ นผปู้ ว่ ย สอบสวนผสู้ มั ผสั โรค ทำการคดั กรองโรคเบอ้ื งตน้ ตดิ ตาม

การกนิ ยา การรบั การรกั ษา และประเมนิ ผลการรกั ษา โดยการสง่ ตอ่ ขอ้ มลู ผปู้ ว่ ยทกุ ราย ตลอดระยะเวลาการรกั ษา

5. กองทุนสนับสนุนบริการเนื่องจากผู้ป่วยวัณโรคมักเป็นผู้ยากจน มีปัญหาทางเศรษฐกิจทำให้ไม่
สามารถเข้าถึงการรักษาได้อย่างต่อเนอ่ื ง พยาบาลผู้รบั ผิดชอบงานวณั โรคจงึ ได้ประสานให้มีการนำกองทุนตา่ งๆ ท่ี

กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออก :
219

มีอยู่ในโรงพยาบาล ในชุมชน และจากองค์กรภายนอกต่างๆ มาใช้ประโยชน์เพื่อการดูแลผู้ป่วยอย่างเต็ม
ป
ระสทิ ธภิ าพ โดยมีกองทุนทส่ี ำคัญ ดงั น้ี

5.1 กองทุนในพระบรมราชูปถัมภ์ของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาสยามบรมราชกุมารี บริหารกองทุน
โดยเทศบาลตำบลวังทอง ซึ่งจัดสรรทุนในการสนับสนุนให้เป็นค่าเดินทางในการไปรับการรักษาหรือการวินิจฉัย
โรคของผู้ป่วยตามนัด ได้แก่ ค่าเดินทางไปโรงพยาบาลวังน้ำเย็นครั้งละ 500 บาท โรงพยาบาลสระแก้วคร้ังละ
1,000 บาท โรงพยาบาลพระปกเกลา้ จันทบรุ ี ครัง้ ละ 1,500 บาท โรงพยาบาลในกรงุ เทพมหานครคร้งั ละ 2,000

บาท

5.2 กองทุนสุขภาพชุมชน ซึ่งเป็นกองทุนท่ี สปสช. เขต ให้การสนับสนุนกิจกรรมการดูแลสุขภาพของ
องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน โดยจ่ายงบประมาณ 45 บาทต่อประชาชนในพื้นที่ 1 คน เทศบาลวังทองได้จ่าย

งบประมาณสมทบ 50% กองทุนดังกล่าวน้ีได้จัดสรรงบประมาณสนับสนุนกิจกรรมในการควบคุมและดูแลผู้ป่วย
วัณโรค ของ รพ.สต. ในการจัดกิจกรรมอบรมความรู้ให้กับ อสม. เป็นค่าเหมาจ่ายการตรวจคัดกรองกลุ่มเสี่ยงใน
ชุมชนให้แก่ อสม.หมู่ละ 300 บาท และการนำส่งผู้สงสัยว่าป่วย หากจำเป็นต้องส่งตรวจเสมหะที่โรงพยาบาล

วังนำ้ เยน็ อสม.จะได้การอดุ หนนุ รายละ 50 บาท

5.3 กองทุนผู้ป่วยยากไร้ของโรงพยาบาล กรณีทผี่ ปู้ ่วยไมม่ รี ายได้เพยี งพอในการเดินทางไปรับการรกั ษา
และไม่ได้รับการสนับสนุนจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พยาบาลจะประสานงานกับกองทุนเพ่ือพิจารณาใช
้

งบอดุ หนนุ จากกองทนุ ผ้ดู อ้ ยโอกาสสนับสนุนใหไ้ ดร้ ับการรกั ษาต่อเนื่องทุกราย

5.4 กองทุนโลกด้านวัณโรค (Single Stream Founding: SSF) ซ่ึงทางเจ้าหน้าที่ของโรงพยาบาลทำ
หนา้ ทป่ี ระสานงานทำทะเบยี นผปู้ ว่ ยสง่ ไปยงั เครอื ขา่ ยโรงพยาบาลสระแกว้ ซง่ึ เปน็ จงั หวดั หนงึ่ ทไี่ ดร้ บั การสนบั สนุน
จากกองทุน SSF น้ี หลงั จากนั้นเมอ่ื ผปู้ ่วยรบั การรักษาครบ 6 เดือนแลว้ และตรวจเชอ้ื ซำ้ หากผลปรากฎว่าไมพ่ บ 2
ผู้ป่วยจะได้ค่าชดเชยการเดินทางมารับการรักษา 1,200 บาท (คร้ังละ 200 บาท 6 ครั้ง) อสม. DOTS ท่ีดูแล


ผูป้ ว่ ยได้คา่ ตอบแทน 600 บาทตอ่ ราย ส่วนเจา้ หน้าที่จะได้งบอุดหนนุ การปฏบิ ัติงานเหมาจ่ายปลี ะ 1,000 บาท

6. ลดขอ้ รังเกยี จของสงั คม (Reduce Stigmatization) พยาบาลจาก รพ.สต.วังทอง พ้นื ทเ่ี ครือขา่ ยการ
บรกิ ารทำประชาคมใหค้ วามรแู้ ละเปลย่ี นรปู แบบความคดิ เกยี่ วกบั ผปู้ ว่ ยในชมุ ชน สรา้ งคา่ นยิ มในการสวมใสห่ นา้ กาก
อนามยั (Mark) เพ่ือการป้องกันการแพรก่ ระจายเช้อื ของประชาชนเมอ่ื ปว่ ยด้วยโรคทางเดนิ หายใจ นอกจากน้ีการ

2 ปกตทิ างโรงพยาบาลจะทำการตรวจเสมหะตดิ ตามผลการรกั ษา หลงั การรักษา 1 2 5 และ 6 เดือน




220 : นวัตกรรมการสรา้ งเสรมิ สุขภาพภายใต้บทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

พฒั นาให้มี อสม.DOTS ในการดูแลผู้ป่วยในชุมชนเปน็ แบบอย่างลดความรังเกยี จของครอบครวั และชุมชน ที่มีต่อ
ผู้ปว่ ยวณั โรค ปรบั เปลย่ี นรูปแบบความคดิ (Mind Set) จากการรงั เกยี จส่คู วามรู้สกึ ท่ตี ้องชว่ ยเหลอื กัน การพฒั นา

ให้มี อสม.DOTS ในการดแู ลผู้ปว่ ยในชมุ ชน

7. ประสานเครือข่ายความช่วยเหลือจากท้องถ่ิน (Networking) การประสานงานกับองค์กรปกครอง


ส่วนท้องถ่ิน เพื่อจัดงบประมาณสนับสนนุ กิจกรรมการคัดกรองกลมุ่ เสย่ี งในชุมชนและการรักษา

8. การสร้างกำลังใจให้แก่ผู้ปฏิบัติงาน ผู้บริหารสูงสุดของโรงพยาบาลและพยาบาลหัวหน้างานเวชปฏิบัติ
ครอบครัวและชุมชน ซึ่งรับผิดชอบโครงการฯ โดยตรง มีการให้เกียรติผู้ปฏิบัติงานโดยการยกย่อง ช่ืนชมความ
สามารถในเวทีตา่ งๆ การยอมรบั ในความสำคญั ของบุคลากรวิชาชีพต่างๆ ทรี่ ว่ มรับผดิ ชอบ รวมทงั้ การจัดประกวด

และให้รางวัลกับ รพ.สต. ในเครอื ขา่ ยทม่ี ีผลงานดีอยา่ งต่อเนอื่ ง

9. การดูแลผู้ป่วยแบบองค์รวม (Holistic) เป็นระบบการดูแลครอบคลุมท้ังด้านร่างกาย จิตใจ สังคม

และจติ วิญญาณ ดังนี้

ดา้ นรา่ งกาย ผปู้ ว่ ยไดร้ บั การดแู ลทตี่ อบสนองความตอ้ งการทางดา้ นรา่ งกาย จากทมี สหสาขาวชิ าชพี แพทย์
พยาบาล เภสัชกร นักโภชนาการ เพื่อให้การรักษามีประสิทธิภาพ ส่งเสริมสุขภาพและฟ้ืนฟูสภาพร่างกายตาม

ปญั หา

ด้านจิตใจ โดยการลดระยะเวลาการนอนรกั ษาตวั ทีโ่ รงพยาบาล จากเดมิ 14 วนั เหลือเพยี ง 4 วนั ชว่ ยลด
ภาวะเครียด ความทุกขท์ รมานใจจากการถูกจำกัดสถานท่ี พยาบาลให้การดูแลรกั ษาทมี่ ีความเข้าใจ เห็นอกเห็นใจ
การรับฟัง การให้ข้อมูลข่าวสาร ตระหนักถึงความต้องการของผู้ป่วย ผู้ป่วยได้รับการดูแลต่อเน่ืองท่ีบ้านจากทีม

พยาบาลในชุมชน และ อสม. DOTS ใหก้ ำลงั ใจ ปลอบใจให้ผู้ปว่ ยและญาติคลายความวิตกกงั วล

ด้านสังคม การสร้างสัมพันธภาพ การตอบปัญหา การเปิดโอกาสให้ผู้ป่วยมีส่วนร่วมในการตัดสินใจใน
แนวทางการรักษา การสร้างการยอมรับของชุมชน การมีกองทุนเพ่ือสนับสนุนค่าอาหารและช่วยเหลือค่าเดินทาง

มารับยาต่อเนอ่ื ง

ด้านจิตวิญญาณ ทีมสหสาขาวิชาชีพให้การดูแลท่ีเน้นให้ผู้ป่วยมีความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง ยอมรับใน
ความเป็นตัวตนของผู้ป่วย สำหรับผู้ป่วยมีความตระหนัก ต่อการเจ็บป่วย มีความรับผิดชอบต่อการกระทำของ
ตนเองในการใส่หน้ากากอนามัย และการจำกัดเสมหะท่ีถูกต้องเพื่อการป้องกันการแพร่กระจายเชื้อสู่สังคม สร้าง

ความรู้สกึ ท่ดี ีและคุณค่าในการดแู ลผู้ปว่ ยของบุคลากรทกุ ฝ่ายและอาสาสมคั รในชุมชน

10. การพัฒนาอย่างพลวัตต่อเน่ือง (Dynamic Improvement) โดยการร่วมคิดวิเคราะห์หาสาเหตุ
ก
ารวางแผนแกไ้ ขปญั หาการทำงาน ยอมรบั ในการปรบั เปลย่ี นและพัฒนาระบบอย่างต่อเน่ือง


กรณศี กึ ษา ภาคตะวันออก :
221

11. การบูรณาวิธีการท่ีหลากหลาย (Multi-method/Integrated Innovation) มีการรวบรวมและ
ประยุกต์นวัตกรรมตา่ งๆ ท่ีมีอย่แู ลว้ และคิดคน้ นวัตกรรมใหมๆ่ เพอื่ รว่ มใช้ในบรกิ าร ไดแ้ ก่ นวัตกรรมกล่องยาเพอื่
ป้องกันผู้ป่วยลืมรับประทานยา นวัตกรรมกระป๋องใส่เสมหะ แบบบันทึกกิจกรรมที่ออกแบบขึ้นใหม่ เป็นการ
พัฒนากระบวนการดูแลผ้ปู ่วยใหค้ รอบคลุม และมีประสทิ ธิภาพมากยิง่ ขึน้






ส่วนที่ 2 กระบวนการพัฒนานวตั กรรม


และการจดั การเพือ่ การนำไปใช้และพัฒนา


การพัฒนานวัตกรรม “4 วันเอาอยู่” มีจุดเร่ิมต้นจากการพัฒนางานประจำในการดูแลผู้ป่วยวัณโรคท่
ี
ไม่ประสบความสำเร็จ มีปัญหา อุปสรรค และความเสี่ยงหลายลักษณะ พัฒนาจนประสบความสำเร็จ คณะ

ผู้วิเคราะห์บทเรียนได้รวบรวมและสงั เคราะห์ข้อมลู จากผมู้ ีส่วนเก่ียวข้องสรุปและแบ่งการพัฒนานวัตกรรมได้ ดังนี้

ร
ะยะกอ่ นการเร่มิ ตน้ ก่อนการพฒั นานวตั กรรม

จากการที่กระทรวงสาธารณสุขได้กำหนดนโยบายการดูแลผู้ป่วยวัณโรคโดยการรับผู้ป่วยไว้ในโรงพยาบาล
ระยะแรก 14 วันแรกของการรักษาเพื่อการรักษาต่อเนื่องและควบคุมโรคในระยะแพร่เช้ือ โรงพยาบาลวังน้ำเย็น
ได้จัดให้มีระบบการรักษาให้ผู้ป่วยพักในห้องแยก แผนกผู้ป่วยใน (IPD) ของโรงพยาบาลเพื่อรับการรักษาด้วยยา
และควบคุมโรค เพื่อให้มั่นใจว่าในระยะการแพร่เชื้อ ผู้ป่วยจะไม่นำเช้ือไปแพร่แก่บุคคลอ่ืน หรือไม่มีผู้ที่สัมผัสเช้ือ
จ
ากผปู้ ่วยเพ่มิ ขนึ้ เมอ่ื รบั การรักษาครบ 14 วัน ผู้ปว่ ยจะกลบั ไปรบั การรักษาด้วยยาต่อทีบ่ ้านเปน็ เวลา 6 เดือน

ระยะวเิ คราะห์ทบทวนวิธกี ารดูแลผู้ปว่ ย

ปี พ.ศ.2554 เกดิ กรณีทพี่ ระภิกษทุ ปี่ ่วยเป็นวัณโรคเข้ารบั การรักษาตัวในโรงพยาบาล พยายามฆ่าตัวตายที่
ห้อง เน่ืองจากมีความเครียดจากภาวะโรคและการถูกกำจัดบริเวณในห้องแยก พยาบาลหอผู้ป่วยในได้เขียน
รายงานความเส่ียง (Risk report) 3 ต่อคณะกรรมการบริหารความเส่ียงของโรงพยาบาล (Risk Management
Committee) เมอื่ นำเสนอตอ่ ผอู้ ำนวยการโรงพยาบาล ประกอบกบั ระยะเวลาดงั กลา่ วมเี จา้ หนา้ ทข่ี องโรงพยาบาล
ป่วยเป็นวัณโรคอย่างต่อเน่ือง 4 ผู้อำนวยการโรงพยาบาลจึงได้เห็นความสำคัญและให้มีการประชุมทีมงานวัณโรค

(TB team) เพ่อื ปรับปรงุ รูปแบบการดูแลผู้ปว่ ยวณั โรคใหม้ ปี ระสทิ ธิภาพมากขึน้


3 โรงพยาบาลมขี ้อกำหนดใหพ้ ยาบาลเขียนรายงานความเส่ยี งเสนอตอ่ คณะกรรมการบริหารความเสยี่ งอยา่ งนอ้ ยเดอื นละ 2 เรื่อง

4 ปี พ.ศ.2553 มีเจ้าหน้าทใี่ นโรงพยาบาลปว่ ยเป็นวณั โรค 2 ราย และ ปี พ.ศ. 2554 มีเจา้ หนา้ ทปี่ ว่ ยเปน็ วัณโรค 3 ราย


222 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

ช่วงแรกของการปรับปรุงรูปแบบการดูแลผู้ป่วยวัณโรคทีมงานวัณโรคได้วิเคราะห์ปัญหาต่างๆ ในการ
ทำงานสรุปสภาพปัญหาที่สำคัญ คือ ผู้ป่วยและครอบครัวมีความเครียดจากการท่ีมาพักรักษาที่โรงพยาบาลเป็น
เวลานาน มีผลให้การประเมินความพึงพอใจต่อการบริการของผู้ใช้บริการอยู่ในระดับต่ำ (ร้อยละ 10 ที่พึงพอใจ)
อัตราการครองเตียงของผปู้ ว่ ย TB ร้อยละ 55 5 อัตราการรักษาสำเร็จ (Success rate) ร้อยละ 82.81 อตั ราการ

กลบั เขา้ รบั การรกั ษาซ้ำ (Re-admit) รอ้ ยละ 3.1

หลังจากน้ัน 2 สัปดาห์ได้มีการประชุมเพ่ือหาแนวทางในการแก้ไขปัญหาและออกแบบกิจกรรมพร้อมท้ัง
รา่ งแนวทางการปฏบิ ัติงาน โดยมีแนวคิดและกำหนดวัตถปุ ระสงค์ในการดูแลผปู้ ่วย ดังน
้ี
1. ลดความเครยี ดของผูป้ ่วย ครอบครัว ชมุ ชนและ เจา้ หน้าที
่
2. ลดอตั ราการครองเตียง

3. ลดระยะเวลาการรกั ษาในโรงพยาบาล

4. ลดอตั ราการกลบั เขา้ รบั การรกั ษาซ้ำ


5. ลดอัตราเสย่ี งของเจา้ หนา้ ท่ใี นการสัมผสั /ติดเชอื้

ระยะเรม่ิ ต้นการพัฒนานวตั กรรม

ประมาณเดือนกุมภาพนั ธ์ พ.ศ.2555 คณะทำงานวัณโรคเร่ิมพฒั นานวตั กรรม “4 วันเอาอย”ู่ โดยเปน็ การ
ทำงานร่วมกันของสหสาขาวิชาชีพ ท้ังภาคีเครือข่ายภายในโรงพยาบาลซ่ึงประกอบด้วย แพทย์ พยาบาลชำนาญ
การ (APN) สาขาเวชปฏิบตั ิชมุ ชน พยาบาลวชิ าชีพหอผปู้ ว่ ยนอกและหอผู้ปว่ ยใน เภสัชกร เจ้าหนา้ ที่ห้องชนั สูตร
เจ้าหน้าท่ีห้องรังสี (X-Ray) ทีม SRRT ทีมควบคุมการติดเชื้อในโรงพยาบาล (Infectious control : IC) และ
พยาบาลควบคุมการติดเช้ือในโรงพยาบาล (Infectious control nurse : ICN) และภาคีเครือข่ายภายนอกโรง
พยาบาล ได้แก่ พยาบาลและบุคลากรของ รพ.สต. ตลอดจนเจ้าหน้าที่จากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.)
จ
ากเทศบาลและองคก์ ารบริหารส่วนตำบล (อบต.)

การดำเนินการมีการออกแบบหน้าท่ีของแต่ละฝ่ายให้ชัดเจน พร้อมทั้งจัดทำร่างแบบบันทึกกิจกรรมการ
ดูแลผู้ป่วยวัณโรคท่ีจำเป็นต้องได้รับในแต่ละวันตลอด 4 วันท่ีพักในโรพยาบาล ทำการประชุมคณะทำงานทุก

2 สัปดาห์เพ่ือทบทวนกิจกรรมในแนวปฏิบัติ ทำกำหนดกิจกรรมผู้รับผิดชอบและการบันทึกผล เพื่อให้เหมาะสม
สอดคล้องกับการทำงานเพ่ิมขึ้น หลังจากได้มีการนำไปปฏิบัติได้มีการประชุมติดตามผลการพัฒนางานทุกเดือน
อย่างต่อเน่ือง (Continuing quality improvement : CQI) เพ่ือวิเคราะห์ปัญหาปรับปรุงแนวปฏิบัติของแต่ละ
หน่วยงาน หลงั จากทีไ่ ดพ้ ัฒนาระยะหน่งึ ก็สามารถใช้ได้เหมาะสมย่ิงขน้ึ การประชมุ ติดตามการใชง้ านก็ห่างกันเป็น
ทกุ 3 เดือน


5 โรงพยาบาลจัดแยกไว้สำหรบั รบั ผปู้ ว่ ยวณั โรคและผปู้ ่วยโรคติดตอ่ ตา่ งๆ 6 เตียง




กรณีศกึ ษา ภาคตะวนั ออก :
223

อย่างไรก็ตาม ในการดำเนินการตามแนวปฏิบัติดังกล่าว เม่ือมีการประชุมประเมินผลมีข้อค้นพบท่ีสำคัญ
คือ ผูป้ ว่ ยวัณโรคท่ีเสยี ชวี ติ สว่ นใหญจ่ ะมีดัชนมี วลกาย (BMI) ต่ำกว่า 18 kg/m2 และผู้ป่วยทีร่ กั ษาแล้วไม่ได้ผล
เท่าที่ควร มักมีน้ำหนักตัวลดลงเน่ืองจากส่วนใหญ่เบื่ออาหารจากรูปแบบอาหารที่ซ้ำๆ โดยจัดอาหารหรือแนะนำ
ให้ผู้ป่วยกินไข่ต้มเสริมโปรตีนทุกวัน ดังนั้นท่ีประชุมจึงได้เพ่ิมโภชนากรเข้ามาร่วมเป็นคณะทำงานเพ่ือให้การดูแล

จัดอาหารเสริมให้ผู้ปว่ ย และแนะนำเร่อื งการเตรียมอาหารให้แก่ครอบครวั ท่ีเจาะจงแกผ่ ้ปู ว่ ยเฉพาะราย

ระยะพฒั นานวตั กรรมสู่คณุ ภาพ

ภายหลังจากทีไ่ ดม้ กี ารพัฒนาทง้ั รปู แบบการดแู ล “ผปู้ ่วยวัณโรค 4 วันเอาอย่”ู จนเรมิ่ เห็นผลลัพธ์ท่ีเปล่ียน

แปลงดขี นึ้ ประมาณเดอื นพฤศจกิ ายน พ.ศ.2556 คณะทำงานมขี อ้ คน้ พบทนี่ ำสกู่ ารพฒั นาตอ่ คอื ผปู้ ว่ ยขาดยาไมม่ า
ตามนัด ส่วนใหญ่เป็นกลุ่มยากจน/ไม่มีญาติ ทำให้เกิดการนำกองทุนต่างๆ เข้ามาสนับสนุนอย่างเป็นระบบ ซึ่ง
ประกอบด้วย (1) กองทุนเพ่ือผู้ป่วยยากไร้ของโรงพยาบาลท่ี (2) กองทุนโลกด้านวัณโรค (SSF) ท่ีสนับสนุน

คา่ ตอบแทนแก่ อาสาสมัครสาธารณสุข (อสม. DOT) 600 บาท ตอ่ การดแู ลผปู้ ่วย 1 ราย ค่าตอบแทนแกผ่ ปู้ ว่ ย
1,200 บาท (200 บาท x 6 เดอื น) (3) องคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถนิ่ ทีส่ นับสนุนค่าอาหารให้กับผู้ป่วยยากไร้ โดย
สนับสนุนในรูปแบบข้าวสาร ไข่ (4) กองทุนสมเด็จพระเทพฯ และ (5) กองทุนสุขภาพชุมชน ท่ีสนับสนุนงบ
ประมาณจากสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติสำหรับการคัดกรองโรคโดย อสม. จำนวน 300 บาทต่อการ
คัดกรอง 1 ครัง้ ในกลุ่มเปา้ หมาย การนำส่งเสมหะ 50 บาทตอ่ ผู้สงสัย 1 ราย และการกำกับการรับประทานยา

ของผูป้ ว่ ย 600 บาท ต่อผู้ปว่ ย 1 รายตลอดการรักษา 6 เดอื น

ความสำเรจ็ แหง่ การพัฒนานวัตกรรม

ต้นปี พ.ศ.2557 หลังจากที่ได้ดำเนินงานมาระยะเวลาหน่ึงจนมีรูปแบบบูรณาการการบริการแบบองค์รวม
มากขึ้น บุคลากรทุกภาคส่วนมีความชัดเจนในบทบาท หน้าที่ของตนในการดูแลผู้ป่วยวัณโรค จนมีความสำเร็จใน
การบรรลุวัตถุประสงคท์ ี่ตง้ั ไว้ ผอู้ ำนวยการโรงพยาบาลจึงได้นำโครงการดแู ลผปู้ ว่ ยวณั โรค “4 วนั เอาอยู่” เขา้ ร่วม
ประกวดในโครงการTB-free Excellence Award 2013 และได้รับรางวัลชนะเลิศจากการประกวดผลงานของ
หนว่ ยงาน การพฒั นานวัตกรรม “วณั โรค 4 วนั เอาอย”ู่ ของโรงพยาบาลวงั นำ้ เยน็ ทำให้เกิดการเพิม่ ประสิทธิภาพ
และประสทิ ธิผลของบรกิ าร ดงั ภาพเส้นทางการพฒั นานวตั กรรมภาพที่ 45






224 : นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพภายใต้บทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

กรณีศกึ ษา ภาคตะวนั ออก :
225 ภาพท่ี 45 เส้นทางการพฒั นานวตั กรรมการพัฒนาระบบการดูแลผู้ปว่ ยวัณโรค


đÿîš ìćÜÖćøóçĆ îćîüĆêÖøøö Ķ EBZT đĂćĂ÷ĎŠķ
ēøÜó÷ćïćúüĆÜîĚćĞ đ÷Ęî Ý ÿøąĒÖüš
îćĞ đÜĉîÝćÖÖĂÜìčîñéšĎ Ăš ÷ēĂÖćÿ×ÜĂøó đ×ćš öćĔØš
đךćøüŠ öēÙøÜÖćø 44' ÖĂÜìčîēúÖéšćîüèĆ ēøÙ
ñú ęìĊđ ĉÖé üđĉ ÙøćąĀïŤ ìïćìüĉíÖĊ ćøøĆÖþć ÖćøìćĞ Üćî×ĂÜÿĀÿć×ćüĉßćßóĊ ÙćŠ êĂïĒìîĂÿö Ĕîøąïï %05 ïćìêĂŠ ñðĎš śü÷ øć÷
Ļ öÖĊ ćøüđĉ ÙøćąĀŤëċÜðâŦ ĀćĔîÖćøéĎĒúñšĎðśü÷ 5# ìęđĊ ðîŨ Ă÷ĎŠ õć÷Ĕîøó ÙćŠ óćĀîąñšðĎ śü÷
ïćì ïćì Y đéĂČ î

Ļ ÙüćöóċÜóĂĔÝêĂŠ ÖćøïøÖĉ ćøúÜúÜÝćÖ đðîŨ Ēóì÷Ť đÝšćĀîćš ì ęĊ
ïćì ðŘ
Ļ ĂêĆ øćÖćøÙøĂÜđê÷Ċ Ü×ĂÜñšðĎ śü÷ 5# ó÷ćïćúđüßðäĉïêĆ Ùĉ øĂïÙøĆüĒúą ðøąÿćîĂÜÙÖŤ øðÖÙøĂÜÿüŠ îìšĂÜëęîĉ ×ĂÜïĄ ÿîïĆ ÿîčî
Ļ 4VTTFTT SBUF ßčößî ÖĂÜìîč ÿöđéĘÝóøąđìóĄ
Ļ 3F BENJU ó÷ćïćú 01% ÖĂÜìčîĀúÖĆ ðøąÖĆîÿč×õćóĄ
ó÷ćïćú *1% ÖćøÙĆéÖøĂÜēé÷Ăÿö ïćì đĀöćÝŠć÷

ÖŠĂîÖćøđøĉöę êšî ĒîüÙĉéĔîÖćøéĎĒú đóČęĂ đõÿĆßÖø ÖćøîćĞ ÿÜŠ đÿöĀą ïćì

ÖćøøĆÖþćéüš ÷÷ćĔîøó Ļ úéÙüćöđÙøĊ÷é×ĂÜñĎšðüś ÷ đÝćš Āîćš ìęĊ Ýîì ĀĂš ÜßîĆ ÿêĎ øĄ ÖćĞ ÖïĆ ×ÖćøøĆïðøąìćî÷ć ïćì

Ļ úéĂêĆ øćÖćøÙøĂÜđêĊ÷Ü Ýîì 9 3BZ
ÿðĆ éćĀŤ îē÷ïć÷
Ļ úéøą÷ąđüúćÖćøøÖĆ þćĔîēøÜó÷ćïćú 4335 ×Ăš Ùîš óïĔĀöŠ 4VDDFTT SBUF
ÖćøøÖĆ þćìęĊïćš îõć÷Ĕêš Ļ úéĂĆêøćÖćø 3F BENJU ìĊö *$ *$/^ *$/8
ñðšĎ üś ÷ìđĊę ÿĊ÷ßüĊ ĉêö Ċ ÖćøéĂĚČ ÷ć
Ļ úéĂêĆ øćđÿ÷ęĊ Ü×ĂÜđÝšćĀîšćìĊĔę îÖćøÿöĆ ñĆÿ êĉéđßĚČĂ õć÷îĂÖøó ÖćøøÖĆ þćúöš đĀúü
ÖćøéĎĒú×ĂÜïčÙúćÖø øŠćÜĒïïïĆîìÖċ ÖćøéĒĎ úñšðĎ üś ÷üĆèēøÙ đÝćš Āîćš ìęĊ øó ÿê #.* LH N ĂêĆ øćÖćøÙøĂÜđêĊ÷Ü
ÿćíćøèÿ×č đÝćš Āîćš ìęĊìšĂÜëîęĉ Ą ñšðĎ üś ÷îĞĚćĀîÖĆ úé 3F "ENJU óôąĈ
ÖćøêøüÝÿĂïìćÜÖćøĒóì÷Ť Ăÿö đßĊę÷üßćâüèĆ ēøÙ ĂêĆ øćÖćø×ćé÷ć
ìöĊ ÜćîüĆèēøÙ ĂĂÖĒïïĀîšćìę×Ċ ĂÜĒêúŠ ąòćś ÷ đïĂęČ ĂćĀćøÝćÖ ĂêĆ øćÖćøêć÷
øĎðĒïïĂćĀćøìęĊàĞĚćė ñúðøąđöĉîÙüćöđÙø÷Ċ é
ÿðĆ éćĀŤ é Ö Ù đóęöĉ îÖĆ ēõßîćÖćøĔî
ìöĊ Üćî

đĀ čêÖćø Ťè ðúć÷ êĚÜĆ ÙèąìćĞ ÜćîĄ Ö ó ó ÷
ĂĂÖĒïïÖÝĉ Öøøö
đøęĉöêîš îüêĆ Öøøö øćŠ ÜĒîüìćÜÖćøðäïĉ êĆ Üĉ ćî ìïìüîÖĉÝÖøøö ×Ăš Ùîš óïĔĀöŠ đ×ćš øŠüöðøąÖüéēÙøÜÖćø
ó÷ćïćúøć÷ÜćîÙüćöđÿęĊ÷Ü ĂĂÖĒïïÖÝĉ Öøøö ĔîĒïïïĆîìċÖ ñšĎðśü÷×ćé÷ćĕöŠöćêćöîéĆ 5# GSFF &YDFMMFODF "XBSE
óøąìĊęðüś ÷đðîŨ 5# ó÷ć÷ćö Ēïï üĆîđĂćĂ÷ŠĎ ñðšĎ üś ÷÷ćÖÝî ĕööŠ âĊ ćêĉ
ÛŠćêĆüêć÷Ĕî×èąìęøĊ ÖĆ þćĔî
ēøÜó÷ćïćú $2* ÙøĆÜĚ ĕéšøðĎ ĒïïÖćøéĒĎ ú
đÝšćĀîšćìęĊðśü÷ Ùî ĒêúŠ ąÙøĆÜĚ ĀŠćÜÖîĆ đéĂČ î ìĔĊę ßšéĒĎ úñĎšðśü÷üèĆ ēøÙĔî
üđĉ ÙøćąĀðŤ ŦâĀćðøĆïðøÜč ðÝŦ ÝčïîĆ
ĒîüðäĉïêĆ ×ĉ ĂÜĒêŠúąĀîüŠ ÷Üćî

สว่ นท่ี 3 คณุ ลักษณะนวตั กรรม


กับยุทธศาสตร์การสร้างเสรมิ สขุ ภาพ


คุณลักษณะของนวัตกรรมมีความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพตามกฏบัตรออตตาวา
(
Ottawa Charter) (WHo, 2014) ดงั นี้

การปรับระบบบริการสุขภาพ (Reoriented Health Service System) โดยพัฒนาระบบบริการสุขภาพ
ทั้งในโรงพยาบาลและในชุมชน โดยมีเป้าหมายเพ่ือลดเวลาการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล ลดการกลับเข้ารับ
การรักษาซ้ำ ลดภาวะแทรกซ้อนจากการรักษา การตาย และลดความเสี่ยงของการติดเช้ือของเจ้าหน้าท่ีใน

โ
รงพยาบาลจากผปู้ ว่ ย โดยมกี ลยุทธ์ทีส่ ำคญั ดงั นี
้
การปรับระบบบริการผู้ป่วยวัณโรคในโรงพยาบาล โดยการกำหนดให้มีแนววิธีปฏิบัติ (CPG) และกำหนด
บทบาทหน้าที่ในการดูแลรักษาผู้ป่วยของบุคลากรท่ีเกี่ยวข้องไว้อย่างชัดเจน มีระบบการติดตามการปฏิบัติหน้าที่
(
Monitors) การประเมินผล (Evaluation) และพัฒนาระบบอยา่ งต่อเนือ่ ง (Continuous improvement)

การปรบั ระบบบรกิ ารในชมุ ชนเพอื่ ปอ้ งกนั และควบคมุ วณั โรคในชมุ ชน โดยมรี ะบบเครอื ขา่ ยการตดิ ตามผปู้ ว่ ย
ที่ขาดยาโดยพยาบาลประจำคลินิกวัณโรคประสานงานกับพยาบาลวิชาชีพที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล
อย่างรวดเรว็ มีระบบการคัดกรองผสู้ ัมผ้สเชอ้ื กลมุ่ เสย่ี ง โดยพยาบาลวิชาชพี ในชุมชน ตลอดจนการพฒั นา อสม.
เป็น อสม. DOTS ดูแลและติดตามการรับประทานยาของผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด ตลอดจนการสร้างค่านิยมของ

ครอบครัวและชมุ ชนในการปฏบิ ัติตอ่ ผู้ปว่ ยวณั โรค (Mind set)

การพัฒนากองทุนเพ่ือประสิทธิภาพการควบคุมวัณโรค โดยกองทุนของโรงพยาบาล กองทุนวัณโรค และ
กองทุนสุขภาพของชุมชน เพ่ือสนับสนุนแก่ผู้ป่วยท่ีขาดแคลนทุนทรัพย์ให้สามารถเดินทางมารับการรักษาหรือ
ตรวจติดตามอาการตามนัดไดอ้ ยา่ งตอ่ เน่อื ง รวมท้ังสรา้ งแรงจูงใจในการดูแลสขุ ภาพของผู้ป่วย อสม. DOTS และ

เจ้าหน้าท่ผี ปู้ ฏิบัติงานทุกระดบั

ความร่วมมือกับท้องถ่ิน ในการสนับสนุนงบประมาณเพื่อการควบคุมโรคในชุมชน โดยการสนับสนุน

งบประมาณในโครงการเพื่อตรวจคัดกรองโรค อาหารเสริมโปรตีน และการเดินทางของผู้ป่วยเพ่ือไปรับการรักษา

อยา่ งตอ่ เน่ือง

การสร้างนโยบายสาธารณะเพือ่ สุขภาพ (Building Healthy Public Policy) พยาบาลประจำหอผู้ปว่ ยใน
และพยาบาลคลินิกวัณโรค จุดประเด็นทำให้เกิดความตระหนักถึงปัญหาของการดูแลผู้ป่วยวัณโรคในโรงพยาบาล
แ
ละนำไปส่กู ารกำหนดเปน็ นโยบายการปฏบิ ัติงานของบคุ ลากรหน่วยงานต่างๆ ของโรงพยาบาลและในชมุ ชน


226 : นวัตกรรมการสรา้ งเสรมิ สุขภาพภายใต้บทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

การสร้างส่ิงแวดล้อมท่ีเอ้ือต่อสุขภาพ (Create Supportive Environment) โดยการจัดส่ิงแวดล้อมให้
เหมาะสมในการควบคุมโรคไม่ให้แผ่กระจายไป โดยการจัดกระป๋องใส่เสมหะ การจัดพ้ืนที่ให้บริการแบบเบ็ดเสร็จ
(one stop service) เพื่อลดโอกาสการแพร่กระจายเช้ือในพ้ืนท่ีต่างๆ และเพ่ือความสะดวก รวดเร็วของการใช้
บริการ การปรับลดวันที่ต้องนอนโรงพยาบาลลงจาก 14 วัน เหลือ 4 วัน ทำให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีข้ึน

เนื่องจากไมต่ ้องอาศัยอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ไมค่ ุ้นเคยเป็นเวลานาน

การเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน (Strengthen Community Action) พยาบาลชำนาญการเวช
ปฏบิ ตั ชิ มุ ขนเปน็ ผู้ให้ความร้กู บั ประชาชนในชุมชน พยาบาลวชิ าชพี และนักวชิ าการสาธารณสขุ จาก รพ.สต. เพอ่ื
ให้ชุมชนมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับวัณโรคมากย่ิงข้ึน สามารถคัดกรองวัณโรคในชุมชนได้ และมีมุมมองในการ
ดูแลผู้ป่วยในชุมชนท่ีเน้นการช่วยเหลือให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาให้หาย ตลอดจนการพัฒนา อสม. DOT ให้เป็น

ผ
ู้ดูแลกำกับผ้ปู ่วยวณั โรคใหไ้ ดร้ บั ยาอย่างตอ่ เนื่อง

การพัฒนาทักษะส่วนบุคคล (Develop Personal Skill) เน้นการพัฒนาทักษะในผู้ป่วยและครอบครัวให้
สามารถดำเนินชีวิตได้อย่างปลอดภัยจากเช้ือวัณโรค โดยการกำจัดเสมหะอย่างเหมาะสม และการแยกใช้ภาชนะ
ในการรับประทานอาหารและดื่มน้ำ ตลอดจนการรับประทานอาหารท่ีเหมาะสมกับภาวะสุขภาพและการรับ
ประทานยาอยา่ งถกู ต้อง






กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออก :
227

สว่ นที่ 4 ผลลัพธ์ของการพฒั นาระบบบริการ


ผลลพั ธ์ของการพัฒนางานทำใหเ้ กิดการเปลีย่ นแปลงของดชั นกี ารบรกิ ารตามตารางท่ี 1


ตารางที่ 1 เปรยี บเทยี บผลลัพธข์ องโครงการดแู ลผู้ป่วยวณั โรคของโรงพยาบาลวังนำ้ เยน็

(โรงพยาบาลวงั น้ำเยน็ , 2557)


ประเด็น
พ.ศ. 2554
พ.ศ. 2555
พ.ศ. 2556

อัตราการครองเตียง
55.0 %
34.1 %
11.2 %

การด้ือยาวณั โรค
1 คน
3 คน
0 คน

อตั รการขาดยา
4.6 %
1.58 %
0.0 %

อตั รการกลบั เข้ารับการรักษาซำ้
3.1 %
2.8 %
0.0 %

อัตราตายของผปู้ ่วย
9.4 %
6.3 %
2.0 %

อัตราการตรวจเสมหะเป็นลบหลงั รกั ษาในโรงพยาบาล
92.2 %
90.6 %
95.9 %

อัตราผปู้ ว่ ยรกั ษาหายขาด
82.8 %
85.7 %
97.9 %

อตั ราการรักษาผู้ป่วยลม้ เหลว
1.6 %
4.7 %
0.0 %

อตั ราผู้ป่วยซึมเศร้า
44.2 %
10.0 %

อัตราผปู้ ่วยวณั โรคมี DOT
nd
92.0 %
96.0 %

อัตราผปู้ ว่ ยและครอบครัวท่ีพงึ พอใจตอ่ บรกิ าร
87.0 %
50.0 %
100.0 %

อัตราเจ้าหนา้ ทท่ี ีพ่ ึงพอใจในงานบรกิ าร
20.0 %
10.0 %
10.0 %

การตดิ เชื้อวัณโรคของเจา้ หนา้ ทีโ่ รงพยาบาล
3 คน
0 คน

nd

2 คน


หมายเหตุ: (1) โครงการฯ เรม่ิ ดำเนนิ การปลายปี พ.ศ. 2555 (2) nd = ไมม่ ีข้อมูล


ผลการดำเนินงานช่วยลดงบประมาณของรัฐ นอกจากน้ียังทำให้เกิดผลลัพธ์ต่อผู้ป่วย ครอบครัว สมาชิก
ชุมชน และบุคลากรผู้ให้บริการในทุกระดับมีความเข้าใจเก่ียวกับโรคและสภาพของผู้ป่วยดีข้ึน มีการปรับเปล่ียน
พฤติกรรมและคา่ นิยม มีคุณภาพชีวิตท่ีดี ตามแผนภาพที่ 46










228 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

ภาพที่ 46 กรอบแนวคิดนวตั กรรมการพัฒนาระบบการดูแลผูป้ ่วยวัณโรค
ñúúóĆ íŤ

øąïïßčößî

øąïïēøÜó÷ćïćú Mind set Ļ đóöęĉ ĂêĆ øćøÖĆ þćĀć÷
÷ĂöøïĆ Ļ úéĂĆêøć×ćé÷ć
Ēóì÷Ť CQI øïĆ ñéĉ ßĂï ñðĎš üś ÷Ēúą øąïïÿč×õćó Ļ úéĂêĆ øćðüś ÷àĞćĚ
ÙüïÙöč ēøÙ ÙøĂïÙøĆü Ļ úéĂĆêøćêć÷
CQI đÝćš õćó
đ šÝćõćó CQIđõÿßĆ Öø đÝćš õćó đÝćš õćó
ó÷ćïćú ßčößî Mind set Ļ úéõćøąÙćŠ Ĕߚ݊ć÷
Ùèą đüßðäïĉ ĆêĉĄ øó ÿê ÿîĆïÿîîč Ļ úéÙüćöüêĉ ÖÖĆÜüú
ìĞćÜćî - OPD & IPD Ăÿö %05 ÖĂÜìčî êĂŠ đîęĂČ Ü ñðšĎ śü÷
Ăðì ÙøĂïÙøüĆ
đÝšćõćó - TB Clinic Mind set đéĂČ î

Mind set ÷ĂöøĆï
÷ĂöøĆï ĂîęČ ė Ļ úéüĉêÖÖĆÜüú ÖúĆü
ēõßîćÖø $1( ÖĞćÖïĆ êéĉ êćö øĆïñĉéßĂï ßüŠ ÷đĀúĂČ Ļ đóĉęöÙŠćîĉ÷öÙüćöđöêêć
ÿîïĆ ÿîîč
öÿĊ üŠ îøŠüö
ßöč ßî
éĒĎ ú üîĆ éĒĎ úêĂŠ đîČęĂÜ đéĂČ î ÿÜĆ Ùö
ĔĀÙš üćöøĎš ĔĀšøïĆ ÷ćêĂŠ đîęĂČ Ü
กรณีศึกษา ภาคตะวันออก :
229 ðøĆïôùêÖĉ øøö Ăÿö %05T ñðšĎ üś ÷ ÙøĂïÙøĆü ßčößî đÝšćĀîćš ìęĊ
ÙüïÙčöēøÙ ÙéĆ ÖøĂÜñšĎÿĆöñÿĆ đßĂČĚ ÙčèõćóßüĊ êĉ ìęéĊ Ċ
ÖćøÖîĉ ÷ć úé TUJHNB
ēõ×îćÖćø

สว่ นท่ี 5 ปัจจัยเง่ือนไขของการพฒั นานวตั กรรม


จากการศกึ ษากระบวนการพฒั นาโครงการ “ดแู ลผปู้ ว่ ยวณั โรค โรงพยาบาลวงั นำ้ เยน็ 4 days เอาอย”ู่ พบวา่
ปัจจัยที่มีส่วนสนับสนุนการดำเนนิ งาน ดงั นี
้


1. ลักษณะส่วนบุคคลของพยาบาลที่รับผิดชอบงาน มีความรับผิดชอบในงาน มุ่งมั่นพัฒนางานให้มี
ประสทิ ธผิ ลและประสทิ ธภิ าพ สามารถประสานงานเพอื่ การทำงานเปน็ ทมี ทดี่ ขี องบคุ ลากรตา่ งๆ สามารถเจรจาตอ่

รอง มีการตัดสินใจและแก้ไขปญั หาในการดำเนินงานทีด่ ี มคี วามเปน็ ผู้นำ

2. ผู้นำหรือผู้บริหารสูงสุดของหน่วยงาน เห็นความสำคัญของงานตามปัญหาที่พยาบาลเสนอ ให้การ
ยอมรับ ยกยอ่ งให้กำลงั ใจผปู้ ฏิบัตงิ าน และสนบั สนนุ ให้เกดิ การพฒั นางาน อย่างตอ่ เนื่อง ตลอดจนรับผิดชอบต่อ

ผลลัพธท์ เี่ กิดข้นึ ของบคุ ลากรในหนว่ ยงาน

3. ทีมงานและเครือข่ายท่ีดี มคี วามรว่ มมอื ในการวเิ คราะหป์ ญั หา หาทางแกไ้ ขปญั หารว่ มกนั และปฏบิ ตั ิ

ตามมตขิ องคณะทำงานในการพฒั นางานเพอ่ื ใหเ้ กดิ การบรู ณาการรว่ มกนั ในการทำงานตามบทบาทเพอื่ รว่ มใหบ้ รกิ าร

4. การมกี องทุนและสามารถบรหิ ารจัดการกองทุนทมี่ อี ยูเ่ พอ่ื สนบั สนุนการดำเนินให้มีประสทิ ธิภาพเต็มที่
เพอ่ื แกไ้ ขปญั หาการเขา้ ถงึ บรกิ ารของผปู้ ว่ ย ตลอดจนเพอื่ สรา้ งขวญั กำลงั ใจแกผ่ ปู้ ฏบิ ตั งิ านทกุ ระดบั อยา่ งเหมาะสม



5. การใช้แนวคิดในการทำความดีและรบั ผิดชอบตอ่ สงั คม ในการปรบั เปล่ียนระบบความคดิ (Mind set)
ของผู้ให้บริการ ผู้ป่วย ครอบครัว และชุมชน มีส่วนช่วยแก้ไขปัญหาข้อรังเกียจสังคมของผู้ป่วยและเพ่ิมศักยภาพ
ในการควบคุมโรค เกดิ การดูแลที่เปน็ องคร์ วม ครอบคลมุ ทัง้ ทางรา่ งกาย จติ ใจ อารมณ์ สังคม และปัญญา







สรปุ


ดงั นน้ั จากการวเิ คราะหบ์ ทเรยี นนวตั กรรมการพยาบาลกรณศี กึ ษา “การดแู ลผปู้ ว่ ยวณั โรคของโรงพยาบาล
วังน้ำเย็น (4 วันเอาอยู่)” จังหวัดสระแก้ว เป็นนวัตกรรมในการสร้างเสริมสุขภาพในกลุ่มผู้ป่วย ครอบครัว และ
ชุมชน ท่ีมีการใช้ยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพที่เหมาะสมกับบริบท ทำให้เกิดผลลัพธ์ที่มีประสิทธิผลและ
ประสิทธิภาพเตม็ ศกั ยภาพ ถอื เป็นนวัตกรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพท่ีเปน็ เลศิ (Best practice)




230 : นวตั กรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชีพการพยาบาล

เอกสารอ้างองิ




โรงพยาบาลวังน้ำเย็น. (2557). เอกสารประกอบการบรรยาย “การพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยวัณโรค โรง

พยาบาลวงั น้ำเยน็ 4 days เอาอยู่”. สระแก้ว: โรงพยาบาลวงั น้ำเยน็ .

DPhil, C. D., & DPhil, C. D. (2005, June 8). Evolution of Tuberculosis Control and Prospects for

Reducing Tuberculosis Incidence, Prevalence, and Deaths Globally. Retrieved from JAMA
The Jpurnal of the American Medical Association: http://jama. jamanetwork.com/
article.aspx?articleid=201043

The Global Fund, t. F. (2014). Tuberculosis. Retrieved from The Global Fund to Fight AIDS,
Tuberculosis and Malaria: http://www.theglobalfund.org/en/about/diseases/ tuberculosis/
?gclid=CjwKEAjwgMieBRCB3bqB94e9lD4SJABW3sTNpGZT6SHfJpqd8p y7-wjmbR-2iU1YzTLh-
gGOGLw5-RoCAGvw_wcB

WHO. (2013). Global Tuberculosis Report 2013. Geneva: WHO.

Wikipedia. (2014, August 3). DOTS (Directly Observed Treatment, Short-Course). Retrieved from
Wikipedia Web site: http://en.wikipedia.org/wiki/DOTS (Directly Observed Treatment,
Short-Course)




กรณศี ึกษา ภาคตะวันออก :
231

กรณีศึกษา
ระบบการดแู ลผปู้ ว่ ยถงึ บา้ น ถงึ ใจ ในชมุ ชน (Home Ward)

นวตั กรรมท่ี 17
โรงพยาบาลคลองใหญ่ อ.คลองใหญ่ จ.ตราด



บรบิ ทและสภาพปญั หาของพืน้ ท่
ี

อำเภอคลองใหญ่ เป็นอำเภอหน่ึงตั้งอยู่ทางทิศใต้ของจังหวัดตราด อยู่ห่างจากอำเภอเมืองตราด 75
กิโลเมตร มีเนื้อท่ีประมาณ 50.2 ตารางกิโลเมตรมีชายฝ่ังทะเลยาว 35 กิโลเมตรสภาพพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขาที่
เปน็ เส้นแบ่งเขตแดนระหวา่ งประเทศไทยกับราชอาณาจกั รกัมพูชาตามสนั เขาบรรทดั มรี ะยะทางยาวประมาณ 51
กิโลเมตร และทางทะเลยาวประมาณ 50 กิโลเมตร มีพื้นที่ราบอยู่เพียงร้อยละ 29 ของพ้ืนท่ีท้ังหมด อำเภอ
คลองใหญ่มีอาณาเขตติดต่อกับจังหวัดเกาะกง ราชอาณาจักรกัมพูชา โดยมีด่านผ่านแดนถาวรคลองใหญ่-เกาะกง
และมีจุดผ่อนปรนชายแดนบ้านหาดเล็ก ซ่ึงเป็นช่องทางที่ชาวกัมพูชาสามารถเดินทางผ่านเข้าออกได้สะดวก และ
เป็นช่องทางการแพร่ระบาดของโรคทำให้ประชาชนในอำเภอคลองใหญ่มีโอกาสเส่ียงต่อการเกิดโรคติดต่อได้ง่าย
เช่น อหิวาตกโรค ไข้เลือดออก และจากข้อจำกัดของระบบบริการสาธารณสุขในกัมพูชา ทำให้ชาวกัมพูชามาใช้
บริการสาธารณสุขของโรงพยาบาลคลองใหญ่และโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลในเขตอำเภอคลองใหญ่ใน
แ
ตล่ ะปเี ปน็ จำนวนมาก (โรงพยาบาลคลองใหญ่, 2556)

เครือข่ายบริการสุขภาพอำเภอคลองใหญ่ (CUP Klongyai) รับผิดชอบดูแลสุขภาพประชาชนใน 3 ตำบล
20 หมบู่ ้าน ได้แก่ ตำบลคลองใหญ่ ตำบลไมร้ ดู และตำบลหาดเลก็ รวมทั้งประชาชนในเขตเทศบาล 2 แหง่ ไดแ้ ก่
เทศบาลตำบลคลองใหญ่ และเทศบาลตำบลหาดเลก็ มปี ระชากรตามทะเบยี นบา้ นทงั้ อำเภอประมาณ 24,226 คน
และมปี ระชากรตา่ งดา้ วแฝงประมาณ 30,000-50,000 คน มหี นว่ ยงานบรกิ ารสขุ ภาพระดบั ปฐมภมู ิ หรอื โรงพยาบาล
ส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) 4 แห่ง ได้แก่ รพ.สต.บ้านไม้รูด รพ.สต.บ้านห้วงโสม รพ.สต.บ้านคลองมะขาม
รพ.สต.บ้านหาดเล็ก และหน่วยงานบริการสุขภาพระดับระดับทุติยภูมิ ได้แก่โรงพยาบาลชุมชนขนาด 30 เตียง

1 แหง่ (โรงพยาบาลคลองใหญ,่ 2557) สาเหตกุ ารตายทส่ี ำคญั ของประชากร ได้แก่ โรคมะเรง็ (CA) เอชไอวี (HIV)
โ
รคตับแข็ง(Cirrhosis) ภาวะติดเช้ือในกระแสโลหิต (Sepsis) และ โรคหลอดเลอื ดในสมอง (CVA)

โรงพยาบาลคลองใหญ่ ตง้ั อยใู่ นเขตเทศบาลตำบลคลองใหญ่ เปน็ โรงพยาบาลขนาด 30 เตียง มบี คุ ลากรให้
บริการประชาชน ได้แก่ แพทย์ประจำบ้านรวมทั้งผู้อำนวยการโรงพยาบาล จำนวน 3 คน ทันตแพทย์ 2 คน
พยาบาลวชิ าชีพจำนวน 39 คน บคุ ลากรสาขาอ่นื ๆ พนักงานและลูกจ้างจำนวน 91 คน รวมทัง้ สิ้น 135 คน มี
ขอบเขตการให้บริการปฐมภูมิและทุติยภูมิแบบผสมผสานท้ังการตรวจรักษาโรคทั่วไปทันตกรรม บริการฝากครรภ์

232 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

และการคลอด บริการผู้ป่วยใน การส่งเสริมสุขภาพ การควบคุมป้องกันโรคการฟ้ืนฟูสภาพ (กายภาพบำบัดและ

แพทยแ์ ผนไทย) รวมท้ังการสาธารณสุขมูลฐานในภาคประชาชน

พยาบาลท่ีรับผิดชอบในการพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยต่อเน่ืองท่ีบ้าน“ถึงบ้านถึงใจในชุมชน (Home
Ward)” มีตำแหน่งบริหารเป็นรองผู้อำนวยการโรงพยาบาลและหัวหน้ากลุ่มงานเวชปฏิบัติครอบครัวและชุมชน
สตภำแากหานร่งพพยยาาบบา
าลลวแิชลาะชทีพมี งชาำนนาซญงึ่ ไกดาแ้ รกได่ พ้รับยาวบุฒาิบลัตวชิรผาชู้มพีีคใวนากมลรมุู่้คงวาานมเวชชำปนฏาญบิ ตัทคิ ารงอกบารคพรวัยแาลบะาชลมุ เวชชนปพฏยิบาัตบิชาุมลชวนชิ าจชาพีก
ในหอผปู้ ว่ ย และบคุ ลากรสหสาขาวชิ าชพี ทเี่ กย่ี วขอ้ ง รว่ มรบั ผดิ ชอบการพฒั นาระบบงานประสานงาน กำกบั ตดิ ตาม
ประเมินผล ปรับปรุงและพัฒนาระบบ ในโรงพยาบาล หน่วยงานบริการระดับปฐมภูมิและหน่วยงานอื่นๆ ท่ี
เกยี่ วขอ้ ง เพอ่ื ใหก้ ารดแู ลผปู้ ว่ ยอยา่ งตอ่ เนอ่ื งทบี่ า้ นในเขตความรบั ผดิ ชอบเครอื ขา่ ยบรกิ ารสขุ ภาพอำเภอคลองใหญ่
การวิเคราะหน์ วตั กรรมดำเนินการเป็น 5 ส่วนดงั น
้ี





ส่วนที่ 1 องคป์ ระกอบของนวัตกรรมทางการพยาบาล

ก
บั การสร้างเสรมิ สุขภาพ


พยาบาลมีบทบาทในการสร้างเสริมสุขภาพในทุกองค์ประกอบของกระบวนการพัฒนานวัตกรรมระบบการ

ดูแลผปู้ ว่ ยตอ่ เนื่องทีบ่ า้ น “ถึงบ้านถงึ ใจในชุมชน (Home Ward)”ดังนี้

1. ยทุ ธศาสตรก์ ารบริหารจดั การ “ใกลบ้ า้ นใกล้ใจระบบปฐมภมู มิ ีประสิทธภิ าพ” ภายใต้การบรกิ ารจดั การ
และการประสานงานของคณะกรรมการประสานงานสาธารณสุขระดับอำเภอ (คปสอ.) โดยการตั้งเป้าหมายการ
ดำเนินงานท่ีชัดเจน ได้การลดอัตราครองเตียงลดอัตราการนอนโรงพยาบาลซ้ำ (Re-admit) ลดค่าใช้จ่ายในการ
ดูแลผู้ป่วย และเพ่ิมผู้รับบริการที่ รพ.สต. (Out Patient, OP) โดยการสร้างโรงพยาบาล 1 เตียงท่ีบ้าน และ

ผ้ปู ว่ ยท่อี ยู่บ้านตอ้ งได้รับการดูแล แบบถงึ บ้าน ถึงใจ ในชุมชนในการดำเนินงานเพื่อให้บรรลุเปา้ หมาย มกี จิ กรรม
การดำเนินงานหลายประการได้แก่ การวางแผนการ จำหน่ายผู้ป่วย การตั้งกลุ่มงานเวชปฏิบัติครอบครัวและ
ชุมชน ให้เร่งการดำเนินการเชิงรุกในชุมชน เช่น การจัดทำ Family Folder ค้นหากลุ่มเสี่ยง เย่ียมบ้านผู้ป่วย
เรื้อรัง ดูแลผู้ป่วยต่อเน่ืองที่บ้าน จะเห็นได้ว่าพยาบาลในหอผู้ป่วย พยาบาลกลุ่มงานเวชปฏิบัติครอบครัวและ
ชุมชน พยาบาลท่ีปฏิบัติงานใน รพ.สต. เป็นผู้มีบทบาทสำคัญอย่างย่ิงในการดำเนินงานทุกกิจกรรมเพื่อให้บรรลุ

เปา้ หมาย

2. ทีมงานและผู้รับผิดชอบหลักระบบมีทีมงานและผู้รับผิดชอบหลักที่เข้มแข็งภายใต้การทีมงานสหสาขา
วิชาชีพ (Multidisciplinary Teamwork)มีการกำหนดผู้รับผิดชอบในการพัฒนาและปฏิบัติงานในระบบฯ อย่าง
ชดั เจน ประกอบดว้ ยพยาบาลกลมุ่ งานเวชปฏบิ ตั คิ รอบครวั และชมุ ชนพยาบาลหอผปู้ ว่ ยใน พยาบาลหนว่ ยอบุ ตั เิ หตุ

กรณศี กึ ษา ภาคตะวนั ออก :
233

และฉกุ เฉิน แพทย์ เภสชั กร นกั กายภาพบำบดั แพทย์แผนไทย นักสขุ ภาพจิตและจิตเวช โดยมกี ล่มุ งานเวชปฏิบตั ิ
ครอบครัวและชุมชนเป็นผู้รับผิดชอบหลักในการดำเนินงานและการประสานกับหน่วยงานภายใน/ภายนอก

โรงพยาบาล ครอบครวั และชมุ ชน จุดเดน่ ของทีมงานคือความรสู้ กึ เป็นเจ้าของ รว่ มรับผดิ ชอบต่อผ้ปู ว่ ยทีต่ ้องการ

การดูแลในแต่ละราย มีความร่วมมือในการแสวงหาและช่วยเหลอื ผ้ปู ว่ ยอยา่ งเต็มความสามารถ

3. ผดู้ ูแลทม่ี ีศักยภาพ ญาตผิ ้ปู ว่ ยได้รบั การเตรยี มความพร้อมโดยการสอนและฝกึ ทกั ษะการดูแลผูป้ ว่ ยจาก
พยาบาลในหอผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด ตามสภาพความต้องการช่วยเหลือดูแลของผู้ป่วยเฉพาะราย และมีการติดตาม
เย่ียมบ้านสอนแนะช่วยเหลือจากพยาบาลเวชปฏิบัติครอบครัวและชุมชนจนเกิดความมั่นใจสามารถทำได้ เช่น
การดแู ลความสะอาดรา่ งกาย การใหอ้ าหารทางสายยาง การทำแผล การพลกิ ตะแคงตวั การสงั เกตและการบนั ทึก
รวมถึงการประเมินสภาพผู้ป่วยประจำวันและการประสานงานการขอความช่วยเหลือเม่ือเกิดเหตุจำเป็นโดยอยู่บน

แนวคิดว่ากจิ กรรมที่ผ้ปู ่วยตอ้ งได้รับทกุ วันเปน็ หนา้ ท่ีของผดู้ แู ลที่บา้ น

4. การดูแลผปู้ ่วยแบบองคร์ วม “ระบบการดแู ลผปู้ ว่ ยถงึ บ้าน ถึงใจ ในชุมชน (Home Ward)” ผปู้ ่วยได้รบั
การดูแลที่ครอบคลมุ แบบองค์รวมทั้งด้านร่างกาย จติ ใจ สังคม และจิตวญิ ญาณผู้ป่วยได้รบั การตอบสนองทางดา้ น
ร่างกายจิตใจ สังคม และจิตวิญญาณโดยมีแนวคิดว่ากิจกรรมที่ผู้ป่วยที่ต้องได้รับทุกวันที่โรงพยาบาลก็ต้องได้รับ
เหมือนกันเม่ือกลับไปอยู่ที่บ้าน โดยผู้ดูแลและจากจากทีมสหสาขาวิชาชีพให้การดูแลที่มีประสิทธิภาพ ส่งเสริม

สุขภาพและฟ้ืนฟูสภาพร่างกายให้ผู้ป่วยมีความสุขสบาย อบอุ่นในครอบครัวโดยโรงพยาบาลเป็นศูนย์กลางของ
การสนับสนุนด้านวัสดุอุปกรณ์ มีอุปกรณ์ท่ีเหมาะสมกับสภาวะโรค ติดต้ังที่บ้านให้สามารถเสียชีวิตท่ีบ้านได้ตาม
ความต้องการของผู้ป่วยและญาติอย่างสงบ ปราศจากความทุกข์ทรมานเม่ือมีปัญหาอุปสรรคมีหน่วยงาน กลุ่ม

องค์กร ให้การชว่ ยเหลอื ไดห้ ลายรปู แบบ

5. ระบบการสนับสนุนวัสดุอุปกรณ์ทางการแพทย์ (Central Supply) โดยโรงพยาบาลเป็นศูนย์กลางของ
การจดั หาอุปกรณ์ การเตรียมเครอ่ื งมือปราศจากเชอ้ื การเตรยี มอาหารทางสายยาง การจัดเกบ็ กำจดั ขยะตดิ เช้ือ

และเป็นธนาคารอปุ กรณท์ างการแพทยใ์ หผ้ ปู้ ว่ ยไดย้ มื ใช้ทบี่ ้านได้

6. ระบบการดแู ลผูป้ ว่ ยไดอ้ ย่างตอ่ เนอื่ ง ผปู้ ว่ ยไดร้ ับการดูแลโดยทีมสหสาขาวิชาชีพอย่างตอ่ เน่ือง จากการ
ดูแลในหอผูป้ ่วย การวางแผนจำหนา่ ย การประสานงาน ปรบั ปรุงส่ิงแวดลอ้ มบา้ น การยา้ ยเตยี งและอปุ กรณเ์ ขา้ สู่
ในบ้าน การสอนญาติให้มีทักษะมีความพร้อม การติดตามดูแลเย่ียมบ้านอย่างต่อเน่ือง การติดตามประเมินผล
การประสานงาน ระบบหนว่ ยจา่ ยกลางวสั ดอุ ปุ กรณท์ างการแพทย์ รว่ มกบั การใหช้ อ่ งทางการปรกึ ษาทพี่ งึ่ ไดต้ ลอด
24 ชั่วโมง ลดภาวะแทรกซ้อน ผู้ป่วยและญาติผู้ดูแลได้เรียนรู้การพัฒนาความสามารถตนเอง โดยพยาบาลเป็น

พี่เล้ียงท่ีดีตลอดจนการจัดรถ EMS และระบบท่ีส่งต่อ รพท./รพศ. เพ่ือให้การดูแลท่ีซับซ้อน และการรับ Refer

ผ
ูป้ ว่ ยกลบั มาดแู ลต่อเนื่องในชมุ ชนสามารถสรุปกลไกท่ีสำคญั ไดด้ ังนี้


234 : นวตั กรรมการสรา้ งเสริมสุขภาพภายใต้บทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

“ถ้า......พยาบาลวิชาชพี ในรพ.สต.ทกุ คนเป็นพยาบาลเวชปฏบิ ตั ิ

มี แผนการจำหนา่ ยผู้ปว่ ย รายกรณี เปน็ เข็มทศิ

มี ผ้ดู แู ลที่บ้านที่ถกู ฝึกฝน จนเป็นพยาบาลตวั จริง

มกี ารรว่ มกนั จัดบา้ น เปน็ โรงพยาบาลท่ี ปลอดภยั คนุ้ เคย และอบอนุ่

มอี ปุ กรณ์ทจ่ี ำเปน็ กับโรคของผู้ปว่ ย

มรี ะบบการปรึกษาโดยตรงกับพยาบาลเจา้ ของไขค้ นเดิม 24 ช่ัวโมง

มีแผนการเยีย่ มบา้ นอย่างสมำ่ เสมอและทุกเวลาทมี่ ปี ัญหาฉกุ เฉิน”


เพียงเท่านก้ี พ็ รอ้ มจะ Admit ผู้ป่วยในโรงพยาบาล 1 เตียงทบี่ า้ นได้แลว้

7. เครือข่าย/ทุนทางสังคมที่เข้มแข็ง ในอำเภอคลองใหญ่มี อปท.ท่ีมีวิสัยทัศน์สนับสนุนงบประมาณ

ดำเนนิ งานดา้ นสขุ ภาพโดยตลอด มอี งคก์ รภาครฐั และเอกชน เชน่ กลมุ่ อาสาสมคั ร กลมุ่ แสงเทยี น กาชาด อาสากภู้ ัย
มีรถ EMS ให้การสนับสนุนช่วยเหลือตลอดเวลา ข้อมูลจากการสัมภาษณ์พยาบาล “อย่าลืมแสดงสถานการณ์
สขุ ภาพทกุ เวทปี ระชาคม และองคก์ รปกครองส่วนท้องถ่ินเพราะทำใหเ้ ทศบาล อบต.สนับสนุน รถรับ-ส่งผู้ป่วยถึง
บ้าน 24 ช่ัวโมงและงบประมาณจากกองทุนสขุ ภาพตำบล”






สว่ นที่ 2 กระบวนการพฒั นานวัตกรรม

แ
ละการจดั การเพื่อใชน้ วัตกรรม



กระบวนการพัฒนานวตั กรรมแบ่งเป็นระยะ ดงั นี้

ระยะรเิ ริม่ นโยบายการกำหนดยุทธศาสตร์ “ใกล้บา้ นใกล้ใจระบบปฐมภูมิมีประสทิ ธิภาพ” สบื เนือ่ งจาก
ผลจากการปฏิรูประบบสุขภาพตามประกาศใช้ พ.ร.บ.หลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ.2545 อันมีนโยบาย
จัดสรรงบประมาณการให้บริการสุขภาพประชากรในเขตพื้นที่รับผิดชอบตามประชากรในทะเบียนราษฎร์
สถานการณใ์ นขณะน้นั โรงพยาบาลคลองใหญม่ อี ตั ราครองเตียงผปู้ ว่ ยในรอ้ ยละ 123 ของจำนวนเตียงท่ีรองรับได้มี
ภาระค่าใชจ้ า่ ยในการให้บริการสงู เปรียบเทียบ OP Cost ตอ่ Visitใน รพช. 236 บาท ใน รพ.สต. 56 บาท รายรบั
จาก UC คิดเป็นรอ้ ยละ 60 ของรายจา่ ยทั้งหมดและผปู้ ่วยส่วนหน่ึงเป็นประชากรตา่ งดา้ วซ่ึงไม่อยู่ในเกณฑ์ทไี่ ด้รับ
เงินจัดสรรงบประมาณเพ่ือใช้ในการให้บริการสุขภาพได้ ดังน้ันคณะกรรมการประสานงานสาธารณสุขระดับ
อำเภอ (คปสอ.) จึงได้ประชุมเพื่อกำหนดยุทธศาสตร์การให้บริการสุขภาพประชากรภายใต้หน่วยคู่สัญญาของ
บริการระดบั ปฐมภูมิ (Contracting Unit for Primary Care, CUP)อำเภอคลองใหญ่ โดยกำหนดเป็นยทุ ธศาสตร์
การบริหารจัดการ CUP “ใกล้บ้านใกล้ใจระบบปฐมภูมิมีประสิทธิภาพ”เป็นกิจกรรมแบบ “ถึงบ้าน ถึงใจ ใน
ชมุ ชน” สร้างโรงพยาบาล 1 เตียงท่ีบ้านตง้ั เปา้ หมายเพ่ือ 1) ลดอตั ราครองเตยี ง 2) ลดอัตราการนอนโรงพยาบาล
ซ้ำ(Re-admit) 3)ลดค่าใช้จ่ายในการดูแลผู้ป่วยแต่ไม่ลดมาตรฐานการดูแล และ 4) เพิ่มผู้รับบริการท่ี รพ.สต.

กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออก :
235

(Out Patient, OP) ท้ังน้ีได้ปรับโครงสร้างการบริหารงานในโรงพยาบาลโดยต้ังกลุ่มงานเวชปฏิบัติครอบครัวและ
ชุมชนมีนโยบายให้ดำเนินการเชิงรุกในชุมชน เช่น การจัดทำ Family Folder ค้นหากลุ่มเส่ียง เย่ียมบ้านผู้ป่วย

เรือ้ รัง ดูแลผปู้ ่วยต่อเน่ืองทบ่ี า้ น (Home Health Care) กายภาพบำบดั ฟื้นฟูผพู้ กิ ารในชุมชน เป็นตน้

ระยะการสร้างทมี งานการดูแลผ้ปู ่วยแบบ “ถึงบ้านถงึ ใจ ในชมุ ชน” ในปี พ.ศ.2547 มผี ูป้ ว่ ยทีต่ ้องดูแล
ต่อเน่ืองที่บ้านเพิ่มมากข้ึน จากการค้นหาเชิงรุก และจากการวางแผนจำหน่วยผู้ป่วยลง Home Ward ประกอบ
กับโรงพยาบาลมีแนวคิดการดูแลผู้ป่วยให้ได้มาตรฐาน ISO โดยใช้แนวคิดทีมนำทางคลินิก (Clinical Lead
Team, CLT) มาใช้ในการปฏิบัติงานจึงมีการตั้งคณะกรรมการดูแลผู้ป่วยต่อเนื่องที่บ้านโดยทีมสหสาขาวิชาชีพ
วางแผนร่วมกัน (Grand Round) ให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลต่อเนื่องท่ีบ้านในเขตรับผิดชอบของโรงพยาบาลและ
รพ.สต.โดยอยู่บนแนวคิดว่า “กิจกรรมท่ีผู้ป่วยต้องได้รับทุกวันเป็นหน้าท่ีของผู้ดูแลท่ีบ้าน” ดังน้ันพยาบาลใน

หอผู้ป่วยจึงสอนและฝึกทักษะญาติแบบเฉพาะรายตามความต้องการกิจกรรมการดูแลของผู้ป่วยแต่ละราย
พยาบาลกลุ่มงานเวชปฏิบัติครอบครัวและชุมชนเย่ียมบ้านเพื่อประเมินส่ิงแวดล้อมติดต่อประสานงานหน่วยงาน
กลุ่มหรือองค์กรอื่นๆ เพื่อปรับปรุงสิ่งแวดล้อมที่บ้านให้เหมาะสมท่ีจะรองรับการย้ายเตียงและอุปกรณ์ที่ต้องใช้ใน
การดูแลผู้ป่วยแต่ละรายมาที่บ้านผู้ป่วย ออกเย่ียมบ้านให้การดูแลสอนแนะเป็นพี่เลี้ยงให้ญาติและผู้ป่วยโดยทีม
สหสาขาวิชาชีพ ซ่ึงมีพยาบาลกลุ่มงานเวชปฏิบัติครอบครัวและชุมชนเป็นผู้รับผิดชอบหลักในการประสานงาน
ดำเนินการอบรม อสม.เช่ียวชาญเพื่อเยี่ยมบ้านผู้พิการข้อมูลจากการสัมภาษณ์พยาบาล “จากน้ันพยาบาล และ
รพ.สต. ร่วมกับครอบครัวจัดเตรียมบ้านและอุปกรณ์ในการดูแลผู้ป่วยย้ายผู้ป่วยไปรักษาพยาบาลต่อที่บ้าน
โ
ดยมญี าตผิ ู้ปว่ ยเปน็ พยาบาลข้างเตยี ง มีพยาบาลและนักกายภาพบำบัดเปน็ หมอเจ้าของไข”้

สำหรบั ผ้ปู ว่ ยทีอ่ ย่นู อกเขตรบั ผิดชอบของโรงพยาบาล ได้จดั พยาบาลวชิ าชีพจากโรงพยาบาล มาอยปู่ ระจำ
ที่ รพ.สต.ท้ัง 4 แห่งและอบรมเป็นพยาบาลเวชปฏิบัติท้ังหมด ฟ้ืนฟูเตรียมความพร้อมเจ้าหน้าท่ี รพ.สต. มาฝึก
ปฏิบัติทักษะการรักษาพยาบาลเบื้องต้นและการดูแลผู้ป่วยต่อเนื่องท่ีบ้านท่ีโรงพยาบาลคนละ 1 เดือนในแผนก
ตรวจโรค อุบัติเหตุฉุกเฉินห้องชันสูตร และห้องยาเพ่ือดำเนินการให้บรรลุเป้าหมายของยุทธศาสตร์และเป็นการ
สร้างทีมงานผู้รับผิดชอบหลัก มีระบบการให้คำปรึกษาระหว่างเครือข่าย ตลอด 24 ช่ัวโมงพัฒนาเป็นระบบการ

ดูแลผู้ป่วยต่อเนื่องทีบ่ า้ น (Home Ward) ครอบคลุมในเครือขา่ ยบริการสขุ ภาพอำเภอคลองใหญ่ (CUP)

ระยะการสร้างเครือข่ายการดูแล สืบเน่ืองจาก พ.ร.บ.การแพทย์ฉุกเฉิน พ.ศ.2551 งานผู้ป่วยอุบัติเหตุ
และฉุกเฉิน (ER) จัดอบรมอาสาสมัครกู้ภัย FR (First Responder) ประสานงานกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
(อปท.) ได้แก่ เทศบาล และ อบต. ให้รองรับการบริการและสนับสนุนเชื่อมโยงการดูแลผู้ป่วยอุบัติเหตุฉุกเฉิน
(EMS) กับโรงพยาบาลและ รพ.สต. ตาม พ.ร.บ.การแพทย์ฉุกเฉินซ่ึงอปท. สนับสนุนอาสาสมัครเข้ารับการอบรม
จัดหายานพาหนะเพื่อรับส่งผู้ป่วยอุบัติเหตุฉุกเฉินรวมถึงรับส่งผู้ป่วย Home Ward ที่ต้องการความช่วยเหลือ
ด้านงานสุขภาพจิตและจิตเวช อบรม อสม.เชี่ยวชาญสุขภาพจิต คัดกรองโรคซึมเศร้าในผู้พิการ ผู้ป่วยจิตเวชและ

ผู้ดูแลโดยใช้แบบประเมิน 2Q/9Q และบูรณาการการประเมินเข้ากับการดูแลผู้ป่วย Home Ward ในระยะน้
ี

236 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

โรงพยาบาลและ อปท. จัดทำแผนพัฒนาสุขภาพประชาชน โดยใช้งบประมาณจากกองทุนสุขภาพตำบล รวมถึง
กิจกรรมการดูแลผู้ปว่ ย Home Ward นอกจากนีย้ งั มีกล่มุ องค์กรต่างๆ ให้การสนับสนนุ เช่น อาสาสมคั ร ชมรม
แสงเทียน หน่วยงานกาชาด นักธรุ กิจภาคเอกชนขอ้ มลู จากการสมั ภาษณพ์ ยาบาล “เครอื ข่ายท่สี ำคญั มากทส่ี ุดอกี
ทมี หน่งึ คืออาสาสมัครจติ อาสา ทเ่ี หมาะสมกับผ้ปู ่วยรายนน้ั ๆ ได้แก่ อผส. สำหรับผู้สงู อายุ อสม.กายภาพบำบดั
แ
ละ อสม.เอดส์”

ระยะได้รูปแบบระบบการดูแลผู้ป่วย “ถึงบ้าน ถึงใจ ในชุมชน” ในปี พ.ศ.2552 สปสช.สนับสนุน

งบประมาณให้โรงพยาบาล นำร่องการดูแลผูป้ ่วยแบบประคับประคอง (Palliative Care) ครอบคลมุ ผูป้ ่วยเรอื้ รัง

ผู้ปว่ ยโรคมะเรง็ และผู้ป่วยระยะสดุ ทา้ ย โดยการใชแ้ บบประเมิน PPSV2 เพ่อื ประเมินแบ่งระดับการดแู ลผูป้ ว่ ย ใน
ระยะนจ้ี ำนวนผู้ปว่ ย Home Ward มากขึน้ อปุ กรณท์ ตี่ ้องใช้ไม่เพียงพอจึงทอดผ้าปา่ ระดมทุน ตัง้ ธนาคารอปุ กรณ์
งานผู้ปว่ ยอุบตั เิ หตแุ ละฉุกเฉิน (ER) ประเมนิ ผู้ปว่ ยที่รับRefer มาจากโรงพยาบาลอื่นเพอื่ เข้าระบบ Home Ward/
P
alliative Care

ในปี พ.ศ.2554 หอผู้ป่วยในใช้แนวคิดการดูแลผู้ป่วยระบบเจ้าของไข้อย่างองค์รวมมีระบบการดูแลผู้ป่วย
ต่อเนือ่ งทบี่ ้านแบบ Total Care พยาบาลเจา้ ของไข้ใหก้ ารพยาบาลผ้ปู ว่ ยบนหอผู้ปว่ ยและวางแผนจำหนว่ ยผปู้ ่วย
Home Ward สอนฝึกทักษะผู้ดูแลให้ดูแลผู้ป่วยได้ทุกกิจกรรมตามสภาพผู้ป่วย ประสานงานทีมสหสาวิชาชีพ
ใหก้ ารดแู ลผูป้ ่วยแบบองค์รวม พยาบาลเวชปฏิบัตคิ รอบครวั และชมุ ชนเป็นผู้รบั ผิดชอบหลกั ประสานงานและดแู ล
เย่ียมบ้านผปู้ ่วยโดยทีมสหสาขาวชิ าชพี มรี ะบบการวางแผนการจำหน่วยผปู้ ว่ ย การปรบั ปรงุ สิ่งแวดลอ้ มท่บี า้ นเพื่อ
รองรับเตียงและอุปกรณ์ มีระบบการประเมินสภาพผู้ป่วย การดูแลผู้ป่วยครอบคลุม ทางกาย จิตใจ สังคม และ

จิตวญิ ญาณ การประสานงานขอความรว่ มมอื การติดตามประเมินผลและมีการดำเนินงานอยา่ งตอ่ เนอื่ งเปน็ ระบบ
ท
งั้ ผู้ปว่ ยท่ีอยใู่ นเขตรับผดิ ชอบของโรงพยาบาลและ รพ.สต. ครอบคลมุ ท้ังอำเภอ

โดยมกี ระบวนการพัฒนาการนวัตกรรมตาม ภาพท่ี 47 ก และ 47 ข










กรณีศึกษา ภาคตะวนั ออก :
237

238 : นวัตกรรมการสรา้ งเสริมสขุ ภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชพี การพยาบาล
ภาพที่ 47 ก เส้นทางการพฒั นานวัตกรรมระบบการดูแลผู้ป่วยถงึ บ้าน ถึงใจ ในชมุ ชน (Home Ward)




đÿšîìćÜÖćøóçĆ îćîüêĆ Öøøö ĶøąïïÖćøéĒĎ úñðšĎ üś ÷ëÜċ ïćš î ëċÜ ĔÝ Ĕîßöč ßîķ ēøÜó÷ćïćúÙúĂÜĔĀ⊠ĂĞćđõĂÙúĂÜĔĀâ Š ÝĆÜĀüĆéêøćé

ñú ęìĊđ ĉÖé ðøąßöč $61 ÖĞćĀîé÷ìč íýćÿêøÖŤ ćøïøĉĀćøÝéĆ Öćø $61 ÖćøéĒĎ úñšĎðśü÷êĂŠ îęĂČ ÜìïĊę šćî )PNF 8BSE
Ö ć øÜéćîĎĒúÿñčךðĎõćśüó÷êÝŠĂĉêîĔßęČĂšĒÜïìïĊïę ðćš îøą đ)öĉîP đN øČĂĚ Fø ĆÜ8 ÖBïĆSEñ
ðĎš üś ÷đøĂČĚ øĆÜ
ĔÖúšïšćî ĔÖúšĔÝøąïïðåöõĎöĉöĊðøąÿĉìíõĉ ćó
êÜĆĚ ÙèąÖøøöÖćøéĎĒúñšĎðśü÷êŠĂđîČęĂÜìïĊę ćš î
úé $PTU ÙćŠ ĔßšÝćŠ ÷ĔîÖćøéĒĎ úñðšĎ üś ÷ ìćĞ (SBOE 3PVOE üćÜĒñîĔĀšñĎðš üś ÷ĕéøš ĆïÖćøéĒĎ úêŠĂ îÖĆ Öć÷õćóĄ ĔßšĒïïðøąđöîĉ ÿč×õćóÝêĉ ÖĆïñóšĎ ĉÖćø
úéĂêĆ øćÙøĂÜđêĊ÷Ü *1% đîĂęČ ÜìïęĊ ćš îēé÷ìĊöÿĀÿć×ćüĉßćßĊóÖćĞ ĀîéïìïćìĀîćš ìĊę 8BSE ðøąïøąïï 3FGFS ÖïĆ ìĊęðøąßöč 1$5 1BMMBUJWF
úé 3F BENJU ðøąöćè
ìĊöÜćîó÷ćïćú *1% ÿĂîâćê ĉ ó÷ćïćúđüߥ ðøąđöîĉ
đóĉöę $1 ì Ċę øó ÿê ðøĆïðøčÜÿĉęÜĒüéúĂš ö÷šć÷đê÷Ċ ÜĂðč ÖøèŤ úÜïćš î ðøąÿćî $BSF 5FBN
ñšĎðśü÷ìĊęÿÜŠ ÖúïĆ ÝćÖ øóì øóý öć "ENJU ìøęĊ ó
ðøĆïēÙøÜÿøćš ÜêĚÜĆ Ķòść÷đüßðäïĉ ĆêÙĉ øĂïÙøüĆ Ēúąßčößîķ ĀîüŠ ÷ÜćîĂČîę ïøĉÖćøđ÷÷ęĊ öïćš îēé÷ìöĊ ÿĀÿć×ćĄ ó÷ćïćú đóĂęČ đêø÷Ċ öÙüćöóøšĂöïćš î ÿĂîñĎšéĒĎ ú Ēúąðøąÿćî øó ÿê
đóöęĉ ÖćøÙîš ĀćÖúöčŠ đÿę÷Ċ ÜĔîßöč ßî đüߥ đðŨîñøšĎ Ćïñéĉ ßĂïĀúÖĆ ĂêĆ øćÙøĂÜđêĊ÷Ü *1% úéúÜ ÝćĞ îüîñðĎš üś ÷ )PNF 8BSE đóęöĉ ×Ěîċ

ÖŠĂîÖćøđøęĉöêîš Ē $ ñ6ÙđÝ ÷îĒöĆéîšî1Ċ÷ę îćÖĆìÖĀ öêøüÖćĞććïóøÙć øÖ'Öšć ÷éĉéúÙBîćõÖćĞčöŠúNøñđććñĂđîšĎðøóßJðĎšÜMéîĉÜĉśüZïĔśüøĎĒ÷ĀÜ ćĞ÷GÖčćú âPï ĒĔîñÖMéĆîŠúEðšĎú ßąFôśüčöŠ öčÖS÷ŚŪîđúßÿêôöčŠîęĊ÷ĂŠ ĎñđÜđðšðĎîŜćüśČęĂĀ÷ÜöĔìîćĊïę ÷ßćš öč îßî đóöĉę ðøąÿĉìíĉõćóÜćîÖć÷õćóïĞćïĆé ÜćîĂčïêĆ ĉđĀê č ÞčÖđÞĉî &3

$61 øó ÙúĂÜĔĀ⊠đóöęĉ îĆÖÖć÷õćóïĞćïéĆ ðøąßöč ÖïĆ Ăïê Ăðì đøĂČę Ü ó ø ï ÞčÖđÞĉîĄ
øóß øóÿê êĞćïú Ăïøö Ăÿö đßę÷Ċ üßćâÖć÷õćóïĞćïĆé
ĒúąÖćøÿîĆïÿîčî đßČęĂöē÷ÜĔîøąïï &.4
ĀöïŠĎ šćî đìýïćú ðßÖ ĕì÷ Ùî éĒĎ úñĎðš śü÷ ĂïøöÖĎšõĆ÷đðŨî '3 'JSTU 3FTQPOEFS


ðßÖ êćŠ Üéšćü

đ÷ę÷Ċ öïćš îñóĎš ĉÖćø Öć÷õćó ÿ Ăć óçĆ îćøąïï &.4 ĂčðÖøèŤ øë &.4

öĊēÙøÜÖćø )PNF )FBMUI Üćîÿ×č õćóÝêĉ ĒúąÝĉêđüß
$BSF éĒĎ úñðĎš üś ÷ìęïĊ ćš î Ăïøö Ăÿö đßę÷Ċ üßćâÝêĉ đüß ÙĆéÖøĂÜñšóĎ ĉÖćøĔßš

Ēïïðøąđöîĉ 2 2 ÖïĆ ÷ñóšĎ ĉÖćø Ýêĉ đüß ñéšĎ ĎĒú
ÜćîÖć÷õćóïćĞ ïéĆ
øïĆ ñéĉ ßĂïñóšĎ Öĉ ćøēé÷êøÜ

2545 2546 2547 2548 2549 2550 2551 2552

ðäøĉ ðĎ øąïïÿč×õćó
ó ø ï ĀúÖĆ ðøąÖĆîÿč×õćóĒĀÜŠ ßćêĉ
ÿëćîÖćøèēŤ øÜó÷ćïćú
ĂĆêøćÙøĂÜđê÷Ċ Ü *1% ñĎðš śü÷éĒĎ úêŠĂđîČĂę ÜìĊęïćš îđóĉęö×îċĚ øó éćĞ đîĉîÖćøéĒĎ úñšĎðśü÷ĔĀĕš éš ÜćîÖć÷õćóĄ ĕéšøĆïÜïðøąöćè ó ø ï ÖćøĒôì÷ÞŤ Öč đÞîĉ &.4

ÜïðøąöćèĕöŠđó÷Ċ ÜóĂ ÝćÖÖćøÙîš ĀćĔîßčößî öćêøåćî *40 ÖćøéĒĎ úÿ×č õćóñĎšóÖĉ ćøĔîßöč ßî ïìïćì Ăðì ÿîïĆ ÿîîč đßęČĂöē÷Ü
ÝćÖ *1% üćÜĒñîÝćĞ ĀîŠć÷ ÖćøéĎĒúñðĎš śü÷ÞčÖđÞĉîÖĆï øó øó ÿê
ñĎšøïĆ ïøÖĉ ćøêćŠ ÜéšćüÝćĞ îüîöćÖ ñĎšðüś ÷Öć÷õćóïćĞ ïéĆ đóöĉę ×Ěċî ĒîüÙéĉ ìöĊ îĞćìćÜÙúĉîÖĉ
đĀ čêÖćø Ťè $-5 $MJOJD -FBE 5FBN

ÝĆéêÜĚĆ Üćîÿč×õćóÝĉêĔîøó
ÝĆéìĞćìąđï÷Ċ îñĎðš śü÷Ýêĉ đüßĔĀš ñðĎš śü÷Öć÷õćóïĞćïĆéđóĉöę ×ċĚî
ïøĉÖćøĔîøó ðøïĆ ïøÖĉ ćøñðĎš śü÷ 01% đ÷Ċę÷öïćš î

øćÜüĆúîüêĆ ÖøøöĀúÖĆ ðøąÖîĆ ÿč×õćóëüš îĀîšćéĊđéîŠ 6$*"
ñćŠ îÖćøøĆïøĂÜÖćøđðîŨ øó ÿŠÜđÿøöĉ ÿč×õćó
éšćîïøĉĀćøÝéĆ ÖćøđøČĂę Ü 0OF $VQ 0NF 4FSWJDF ÿĎŠòîŦ ìđĊę ðŨîÝøĉÜ

ภาพที่ 47 ข เส้นทางการพัฒนานวตั กรรมระบบการดแู ลผ้ปู ่วยถึงบา้ น ถงึ ใจ ในชมุ ชน (Home Ward)


đÿšîìćÜÖćøóçĆ îćîüêĆ Öøøö ĶøąïïéĒĎ úñĎðš śü÷ëċÜïšćî ëċÜĔÝ Ĕîßčßî ēøÜó÷ćïćú ĂĞćđõĂÙúĂÜĔĀ⊠ÝÜĆ ĀüéĆ êøćé

ñú ęìĊđ ĉÖé ÖćøéĒĎ úñĎšðśü÷ĒïïðøąÙïĆ ðøąÙĂÜ 1BMMJBUJWF DBSF
ÖćøéĒĎ úñĎðš üś ÷êŠĂđîČęĂÜĒïï 5PUBM DBSF øąïïÖćøéĎĒúñðĎš üś ÷êŠĂđîČĂę ÜìęĊïćš î
ÖúöŠč ÜćîđüßìéúĂÜĔßĒš ïïðøąđöîĉ 1147 đóęĂČ ðøąđöîĉ ĒïÜŠ öøĊ ąïïÖćøéĎĒúñĎšðüś ÷êĂŠ đîęĂČ ÜìĊęïćš î ÝćĞ îüîñĎšðśü÷ÿąÿö øć÷ ñÝĆ ÝčïîĆ øć÷
øąéïĆ ÖćøéĒĎ úñðĎš üś ÷ĒïïðøąÙïĆ ðøąÙĂÜ ó÷ćïćú *1% éĎĒúñĎðš üś ÷ 5PUBM DBSF øąïïđÝćš ×ĂÜ ĂĆêøćÙøĂÜđêĊ÷ÜñĎšðüś ÷òî *1%
éćĞ đîîĉ ÖćøéĒĎ úñĎšðśü÷îĞćøŠĂÜ 1BMMJBUJWF DBSF Ĕßéš ĒĎ úñðšĎ śü÷ĒïïĂÜÙŤøüö üćÜĒñîÝćĞ ĀîŠć÷ ÿĂîñéšĎ ĎĒú ĂĆêøćÖćøêéĉ đßĚČĂ CFE TPSF
QOFVNPOJB êŠĞćÖüŠćđÖèæ Ť
ìĂéñćš ðśćÿćöćëĊ ÙÙĊøąéöìîêĆÜĚ íîćÙćøĂðč ÖøèŤ ðøąÿćîÜćî (SBOE 3PVOE éĎñšĎðüś ÷êŠĂđîĂČę ÜìïĊę ćš î ñðšĎ śü÷ 3F BENJU
đìýïćúöĊøë &.4 óøšĂöĂðč ÖøèŤ ĔßšøïĆ ÿÜŠ ñĎšðśü÷ÞčÖđÞĉî êŠĂöć đ÷÷ęĊ öïćš îēé÷ìöĊ ÿĀÿć×ćüßĉ ćßĊóêćöÙüćöÝĞćđðîŨ ×ĂÜ ßöč ßîöĊÙüćöóÜċ óĂĔÝ
×÷ć÷ĔĀšïøĉÖćøøĆïÿŠÜñĎðš śü÷ìĊéę ĎĒúêĂŠ đîĂęČ ÜìĊęïćš î )PNF XBSE
ñðĎš śü÷ĒêŠúąøć÷ öíĊ îćÙćøĂčðÖøèŤÿćĞ ĀøĆï÷ČöĔßšìęïĊ šćî
ĀîŠü÷Üćî ÖúčŠö ĂÜÙŤÖøĂîęČ øŠüöéćĞ đîîĉ Öćø ó÷ćïćúđüߥ đðŨîñĎøš Ćïñéĉ ßĂïĀúĆÖ ìöĊ ÿĀÿć×ćüĉßćßĊóĔĀâ׊ îĚċ ÙøïìčÖÿć×ć
$PTU ÙćŠ ĔßšÝćŠ ÷ ñĎðš üś ÷ĒêŠúąøć÷ úéúÜ
ñŠć)î"Ö ćøøąðéøïĆ ą đ öĉî éćĞ đîĉîÖćøéĎĒúñĎšðüś ÷ĒïïðøąÙïĆ ðøąÙĂÜ ñŠćîÖćøðøąđöĉî )" ñĎøš ïĆ ïøÖĉ ćø 01 ìęøĊ ó ÿê đóĉöę ×îċĚ
1BMMJBUJWF DBSF
øąéĆï öõĊ ćÙĊđÙøČĂ×ćŠ ÷ øŠüöéĞćđîĉîÖćø
$"
$7"
ñóšĎ Öĉ ćø ìÖč ÖúŠčöēøÙ ÖúöčŠ Ăć÷č
ĔßĒš ïïðøąđöĉî 1174
2 2 ñŠćîÖćøðøąđöĉî ñćŠ îÖćøðøąđöĉî )"
&3 ÙéĆ ÖøĂÜéšü÷Ēïïðøąđöîĉ ñðĎš śü÷ìĊęøĆï 3FGFS øó ÿøšćÜđÿøöĉ ÿč×õćó )1)
öćđóČęĂ đ×ćš øąïï )PNF 8BSE 1BMMJBUJWF DBSF )FBMUI 1SPNPUJOH )PTQJUBM

Ăïøö Ăÿö đßę÷Ċ üßćâÝĉêđüßđóĉöę

2551 2552 2553 2554 2555 2556 2557 2558

ñðĎš śü÷éĒĎ úêĂŠ đîĂČę ÜìïęĊ šćîđóęöĉ ×îċĚ ÝĞćîüîñðšĎ śü÷ )PNF XBSE đóĉöę ×îš
Ăðč ÖøèŤìćÜÖćøĒóì÷ĕŤ öđŠ óĊ÷ÜóĂ ĂêĆ øćÙøĂÜđê÷Ċ Ü *1% úéúÜ
ÿðÿß ĔĀšÜïĄ îĞćøĂš Ü 1BMMJBUJWF DBSF ñšðĎ üś ÷ 3F BENJU úéúÜ
)" ðøąđöĉî 1SPEVDUJWJUZ 8PSL MPBE
กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออก :
239 đĀ čêÖćø Ťè ó÷ćïćú *1% úéúÜ

ó ø ï ÖćøĒóì÷ÞŤ Öč đÞîĉ öĊñúïÜĆ ÙĆïĔßš ñŠćîÖćøøïĆ øĂÜÖćøđðîŨ
ĔĀš Ăïê Ăðì ÿîĆïÿîîč đßČęĂöē÷ÜÖćøéĎĒúñčšðśü÷ÞčÖđÞĉî øó ÿŠÜđÿøöĉ ÿ×č õćó

ÖĆï øó ÿê øó &.4

ส่วนท่ี 3 คณุ ลกั ษณะของนวตั กรรม


กับยุทธศาสตรก์ ารสรา้ งเสริมสุขภาพ


คุณลักษณะของนวัตกรรมมีความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพตามกฎบัตร ออตตาวา

(Ottawa Charter) (WHO, 2014)

1. การปรับระบบบริการสุขภาพ (Reoriented Health Service System) ลักษณะของนวัตกรรม
ระบบการดูแลผู้ป่วยต่อเนื่องท่ีบ้าน“ถึงบ้านถึงใจในชุมชน(Home Ward)”เป็นการออกแบบบริการสุขภาพเพื่อ

ลดค่าใช้จ่ายในระบบเครือข่ายบริการสุขภาพหน่วยคู่สัญญาของบริการระดับปฐมภูมิ (Contracting Unit for
Primary Care, CUP) อำเภอคลองใหญ่จังหวัดตราด มกี ารกำหนดยุทธศาสตร์ ต้งั เป้าหมาย ได้แก่ การลดอตั รา
ครองเตียง การลดอตั ราการนอนโรงพยาบาลซ้ำ (Re-admit) การลดค่าใช้จ่ายในการดแู ลผปู้ ว่ ย และ การเพิ่มผรู้ ับ
บริการที่ รพ.สต.โดยมีแนวทางพัฒนาการดำเนินงานได้แก่ การปรับโครงสร้างการบริหารในโรงพยาบาล โดยการ
ตั้งกลุ่มเวชปฏิบัติครอบครัวและชุมชน การทำงานเชิงรุกค้นหากลุ่มเป้าหมาย การวางแผนการจำหน่ายผู้ป่วยและ
ฝึกทักษะผู้ดูแลให้การดูแลผู้ป่วย ย้ายสู่ Home Ward การอบรมฟื้นฟูความรู้พยาบาลใน รพ.สต. การติดตาม
เยี่ยมบ้านอย่างต่อเนื่องโดยทีมสหสาขาวิชาชีพ การติดตามประเมินผลตามตัวช้ีวัดเป็นระยะๆ ได้แก่ ได้แก่ อัตรา
ครองเตียง จำนวนผู้ป่วย Home Ward จำนวนผู้ป่วยนอกที่ รพ.สต. เปน็ การสะท้อนถงึ การออกแบบเพ่อื การลด

คา่ ใชจ้ ่ายในระบบสขุ ภาพของเครือข่ายบริการสุขภาพอำเภอคลองใหญไ่ ด้อย่างชัดเจน

2. การสร้างนโยบายสาธารณะเพ่ือสุขภาพ (Building Healthy Public Policy) สืบเน่ืองจากผล

จากการปฏิรูประบบสุขภาพตามประกาศใช้ พ.ร.บ.หลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ.2545 อันมีนโยบายจัดสรร
งบประมาณการให้บริการสุขภาพประชากรในเขตพ้ืนที่รับผิดชอบตามประชากรในทะเบียนราษฎร์ทำให้เกิด

ผลกระทบกับโรงพยาบาลคลองใหญ่ เน่ืองจากโรงพยาบาลคลองใหญ่มีอัตราครองเตียงผู้ป่วยในร้อยละ 123 ของ
จำนวนเตียง ผู้ป่วยส่วนหนึ่งเป็นแรงงานต่างด้าว ไม่อยู่ในเกณฑ์ที่ได้รับเงินจัดสรรงบประมาณทำให้โรงพยาบาลมี
ภาระค่าใช้จ่ายสูงกว่างบประมาณที่ได้รับ โรงพยาบาลจะอยู่อย่างไรดังน้ันคณะกรรมการประสานงานสาธารณสุข
ระดับอำเภอ (คปสอ.) จึงได้ประชุมเพ่ือกำหนดยุทธศาสตร์การให้บริการสุขภาพประชากรภายใต้หน่วยคู่สัญญา
ของบริการระดับปฐมภูมิ(Contracting Unit for Primary Care, CUP)อำเภอคลองใหญ่ โดยกำหนดเป็น
ยุทธศาสตร์การบริหารจัดการ CUP “ใกล้บ้านใกล้ใจระบบปฐมภูมิมีประสิทธิภาพ”เป็นกิจกรรมแบบ “ถึงบ้าน
ถงึ ใจ ในชมุ ชน” สรา้ งโรงพยาบาล 1 เตยี งทบ่ี า้ นนบั เปน็ จดุ ประเดน็ ทำใหเ้ กดิ การพฒั นาระบบการดแู ลผปู้ ว่ ยตอ่ เนอ่ื ง
ท
บ่ี ้าน

3. การสรา้ งสิ่งแวดลอ้ มที่เอ้ือต่อสุขภาพ (Create Supportive Environment) ระบบการดูแลผูป้ ่วย
ต่อเนื่องที่บ้าน มีการปรับปรุงและจัดสิ่งแวดล้อมท่ีบ้านให้เหมาะสมกับสภาพของผู้ป่วยแต่ละรายเพื่อรองรับการ
ย้ายเตียงและอุปกรณ์ท่ีใช้ในการดูแลผู้ป่วย ทำให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลทุกกิจกรรมเหมือนที่ได้รับขณะที่อยู่ใน

โรงพยาบาลทำใหผ้ ู้ป่วยและครอบครวั มคี ณุ ภาพชวี ิตทด่ี ีขน้ึ


240 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใต้บทบาทของวิชาชพี การพยาบาล

4. การเสรมิ สรา้ งความเข้มแขง็ ให้กับชุมชน (Strengthen Community Action) พยาบาลเวชปฏบิ ตั ิ
ครอบครัวและชุมขนและพยาบาลจาก รพ.สต.เป็นผู้ให้ความรู้กับผู้ป่วยครอบครัว และประชาชนในชุมชน เป็น

ผเู้ ผยแพรป่ ระชาสมั พนั ธ์ ประสานความรว่ มมอื เพอื่ ใหห้ นว่ ยงานองคก์ ร กลมุ่ ตา่ ง ๆ อาสาสมคั ร และภาคเอกชน ใหม้ ี
ความรคู้ วามเขา้ ใจเกยี่ วกบั ระบบการดแู ลตอ่ เนอ่ื งทบี่ า้ นทำ ใหเ้ กดิ การพฒั นาความชว่ ยเหลอื เปน็ เครอื ขา่ ย ตลอดจน
ชุมชนมีแหล่งประโยชน์ทรัพยากรท่ีหลากหลายนับเป็นองค์ประกอบที่สำคัญในระบบการดูแลผู้ป่วยต่อเนื่องท่ีบ้าน

ไดอ้ ยา่ งเขม้ แข็ง

5. การพัฒนาทักษะส่วนบุคคล (Develop Personal Skill) นวัตกรรมมีลักษณะของการพัฒนา
ศกั ยภาพของบุคคลตลอดเวลา ไดแ้ กก่ ารเตรียมความพร้อมพัฒนาศักยภาพของทมี งาน โดยการฟื้นฟคู วามร้ทู ักษะ
ทางการการรักษาพยาบาลเบื้องต้น การเรียนเวชปฏิบัติชุมชน พยาบาลในทีมงานมีการพัฒนาหาความรู้เทคนิค
ทกั ษะใหมๆ่ มาใชใ้ นระบบ การเตรยี มความพรอ้ มทกั ษะการดแู ลใหผ้ ปู้ ว่ ยและผดู้ แู ลจนมศี กั ยภาพสามารถดแู ลผปู้ ว่ ย
ได้และส่งเสรมิ ใหท้ ่มี กี ารพัฒนาอย่างตอ่ เน่ือง







สว่ นท่ี 4 ผลลพั ธ์ของการพัฒนาระบบบรกิ าร


1. ดา้ นผลลพั ธต์ ามยทุ ธศาสตร์ ทต่ี งั้ เปา้ หมายไว้ ไดแ้ ก่ ลดอตั ราครองเตยี ง ลดอตั ราการนอนโรงพยาบาลซำ้
(Re-admit) ลดค่าใช้จ่ายในการดูแลผู้ป่วย และ เพิ่มผู้รับบริการที่ รพ.สต. (โรงพยาบาลคลองใหญ่, 2554;

โรงพยาบาลคลองใหญ่, 2557) สามารถสรุปการดำเนนิ การได้ดังตารางที่ 2




กรณศี ึกษา ภาคตะวันออก :
241

ตารางท่ี 2 ผลลพั ธต์ ามยุทธศาสตรข์ องการดำเนนิ การพฒั นาระบบการดแู ล ถงึ บ้านถงึ ใจในชุมชน


ปี พ.ศ.
ผปู้ ่วยใน อตั ราครองเตยี ง อตั ราการ Re- จำนวน ผู้ป่วยนอก รพ. ผ้ปู ่วย รพสต.

รพ.เฉล่ยี ต่อ เฉลีย่ (%)
admit ภายใน HomeWard เฉลยี่ ต่อเดือน 4 แหง่ เฉลี่ยตอ่
เดือน (คน)
28 วัน (%)
(เตียง)
(ครงั้ )
เดือน (ครง้ั )


2547
454
123
-
-
5,220
1,010


2548
310
102
8.82
5
5,247
1,746


2549
297
98
5.59
5
3,999
2,383


2550
267
87
3.66
6
4,612
2,753


2551
265
84
1.22
10
3,839
2,239


2552
230
73
0.85
12
3,775
2,560


2553
229
65
0.64
18
3,586
2,802


2554
230
62
0.60
25
3,422
2,489


2555
230
58
0.60
32
3,526
2,627


2556
228
46
0.60
34
3,660
2,762


2557
155
41.23
0.50
36
3,684
2,782


2. ด้านมาตรฐานการดูแล อัตราการติดเช้ือ Bed Sore, Pneumoniaของผู้ป่วยHome Ward ต่ำกว่า
เ
กณฑ์ (นอ้ ยกวา่ รอ้ ยละ10)

3. ดา้ นทมี ผูใ้ หบ้ รกิ าร เปน็ การใหบ้ รกิ ารสหสาขาวชิ าชพี ได้แก่ แพทย์ พยาบาล เภสัชกร แพทยแ์ ผนไทย
ก
ายภาพบำบัด และจิตเวช


4. ด้านวัสดอุ ปุ กรณ์ มีธนาคารอุปกรณส์ ำหรบั ยืมใช้ท่บี ้านอย่างครอบคลุมตามความตอ้ งการ


5. ด้านชุมชน มภี าคีเครอื ขา่ ยร่วมดำเนนิ การและชมุ ชนมีความพงึ พอใจในบรกิ ารรอ้ ยละ 87

6. ด้านรางวลั แหง่ ความภูมใิ จ

6.1 ได้รับรางวัลนวัตกรรมหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าดีเด่น (UCIA ) ด้านบริหารจัดการ เร่ือง

One Cup One Service สฝู่ ันที่เปน็ จรงิ ในปี พ.ศ.2547

6.2 ผา่ นการประเมนิ โรงพยาบาลสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ HPH (Health Promoting Hospital) ใน ปี พ.ศ.
2556

6.3 โรงพยาบาลผ่านการประเมิน HA ในปี พ.ศ.2557

ผลการดำเนินงานทำใหเ้ กดิ ผลลัพธ์ด้านยุทธศาสตร์ ต่อผปู้ ่วย ครอบครวั สมาชิกชุมชน และบุคลากรผูใ้ หบ้ ริการ
ในทุกระดับ มีการบริการสุขภาพอย่างต่อเน่ืองมีคุณภาพชีวิตท่ีดีและระบบสามารถลดค่าใช้จ่ายในระบบสุขภาพ
ของเครือขา่ ยบริการสขุ ภาพอำเภอคลองใหญไ่ ด้ตามภาพที่ 48


242 : นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวชิ าชพี การพยาบาล

กรณีศกึ ษา ภาคตะวนั ออก :
243 ภาพท่ี 48 รูปแบบการดูแลผู้ปว่ ยถึงบา้ น ถึงใจ ในชมุ ชน





ó ø ï ĀúĆÖðøąÖîĆ ÿč×õćóĒĀŠÜßćêĉ ó ý

ÙðÿĂ ÙúĂÜĔĀâ Š $61


úé *1% ÷čìíÿćÿêøŤĔÖúïš ćš îĔÖúšĔÝøąïïðåöõöĎ öĉ Ċðøąÿìĉ íĉõćó
0O CFE ìĊïę šćî úéÙŠćĔßÝš Šć÷ đóöęĉ 01 ìęøĊ ó ÿê

øóì øóý Öć÷õćóïĞćïéĆ Ēóì÷Ť đõÿßĆ

3FGFS ñšðĎ śü÷Ĕî ēÿøĀÜÿóć×÷ććüßĉïććßúóĊ Ýĉêđüß ÿîĆïÿîîč øóÿê
ñĎðš üś ÷îĂÖ ÝŠć÷ÖúćÜ ðøąÿćî ĎéĒúëċÜïšćî ëċÜĔÝ
ÖúŠčöÜćîđüߥ
éĎĒúëċÜïćš î ëċÜĔÝ
Ăðì ÿîïĆ ÿîîč ðøąÿćøîŠüööČĂ
ñðĎš üś ÷ ñšéĎ ĎĒúÙøĂïÙøüĆ
)PNF 8BSE ÿîïĆ ÿîčî

ÖúčöŠ ĂÜÙÖŤ ø
đìýïćú êćĞ ïú ÿîĆïÿîčî ÿîÿøïĆîŠüöÿïĆ öîÿĂČîčîîč ðøąÿćî ñšðĎ üś ÷ ñĎéš ĎĒúÙøĂïÙøĆüÿîĆïÿ čîî
ÖĂÜìîč ÿ×č õćó )PNF 8BSE
ìøó÷ćÖø ÿîĆïÿîčî
ÖúŠöč ĂÜÙÖŤ ø

ÿîĆïÿîîč
đÙøČĂ׊ć÷ ìîč ìćÜÿÜĆ Ùö

1*% úÜúÜ
úéÙŠćĔߚ݊ć÷
ñĎšðśü÷ìïęĊ šćîđóöęĉ 01 øó ÿê đóęĉö

ส
่วนที่ 5 ปัจจยั เงื่อนไขของการพัฒนานวตั กรรม


1. พยาบาลท่ีมีความรู้ความสามารถทางการพยาบาลข้ันสูงพยาบาลต้องเป็นผู้มีความรู้และทักษะทางการ

พยาบาลเฉพาะโรคท่ีลึกซ้ึง เช่น การดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้าย การดูแลผู้ป่วยมะเร็ง การล้างไตทางช่องท้องท่ีบ้าน

การพัฒนานวตั กรรมเพื่อการดแู ลผูป้ ่วยได้ มที ักษะการทำงานในชมุ ชนและการสร้างทมี งาน ตอ้ งมี Service Mind

มีมนุษยสัมพันธ์ดีมีภาวะผู้นำ เป็นผู้ให้คำปรึกษามีทักษะการบริหารจัดการท่ีดี เป็นผู้ประสานงานท่ีดีและมีทักษะ


ก
ารตัดสินใจท่ีดี



2. ผบู้ รหิ ารทเี่ หน็ ความสำคญั ในประเดน็ ปญั หาเพอื่ พฒั นานวตั กรรมผบู้ รหิ ารตอ้ งมวี สิ ยั ทศั น์ โดยการกำหนด

เป็นนโยบาย และแนวทางปฏิบัติร่วมกัน ทั้งน้ีขึ้นอยู่กับการวิเคราะห์ข้อมูลที่มีการจัดเก็บ การวิเคราะห์ และ

ป
ระเมินผลข้อมลู อยา่ งเปน็ ระบบและมปี ระสิทธิภาพ


3. ทมี สหสาขาวชิ าชพี การทำงานเปน็ ทีมทีเ่ ขม้ แขง็ ร่วมมอื ร่วมใจเสยี สละและมีความรสู้ ึกเป็นเจ้าของร่วมกัน

โดยมีการกำหนดเป็นแนวนโยบายแนวทางปฏิบัติท่ีชัดเจน ซ่ึงมีเจ้าภาพหลักเป็นพยาบาลเวชปฏิบัติครอบครัวและ

ช
มุ ชนในการประสานงานและนำทีมในการเยย่ี มบ้าน


4. ผูด้ แู ลมศี ักยภาพ ความยั่งยืนของ Home Ward มาจาก การฝกึ ทักษะการดแู ลผู้ปว่ ยใหแ้ ก่ ผูป้ ่วยและ


ผดู้ แู ลผปู้ ว่ ยจนมคี วามพรอ้ ม รว่ มกบั การใหช้ อ่ งทางการปรกึ ษาทพ่ี งึ่ ไดต้ ลอด 24 ชวั่ โมงเพราะจะทำใหผ้ ปู้ ว่ ยไมเ่ กดิ

ภาวะแทรกซ้อนอีกท้ังทำให้ผู้ป่วยและผู้ดูแลผู้ป่วย ได้เรียนรู้การพัฒนาความสามารถตนเอง โดยพยาบาลเป็น



พ
เี่ ล้ียงทด่ี
ี

5.
มีเครือข่าย/ทุนทางสัง
คมที่เข้มแข็ง ในอำเภอคลองใหญ่มีหน่วยงานภาครัฐและเอกชนองค์กร กลุ่ม


อาสาสมัคร และทุนทางสังคม ทรัพยากรบุคคล เงินทุน และภูมิปัญญาท่ีหลากหลาย เข้มแข็งที่เห็นความสำคัญ


ของระบบการดแู ลผ้ปู ่วยท่บี ้าน ให้การสนบั สนนุ ทกุ รูปแบบทุกชอ่ งทางการช่วยเหลอื เชอื่ มโยงกันเป็นเครอื ขา่ ย


6. ช่องทางการสื่อสารที่ดี ระบบมีการติดต่อสื่อสารแบบสองทาง แบบเป็นทางการและไม่เป็นทางการ

ผ่านช่องทางการประชุม Grand Round การประชุมประจำเดือน การประชุมเวทีประชาคม การเย่ียมบ้าน การ

โทรศัพท์ การส่งข้อความในระบบสารสนเทศ เป็นต้น ทั้งในระดับทีมงานกับทีมงาน ทีมงานกับเครือข่าย กับ

องคก์ ร กับผูด้ แู ล และผู้ป่วย ท่ีสามารถติดตอ่ กันได้ตลอด 24 ช่ัวโมง








244 : นวัตกรรมการสร้างเสริมสขุ ภาพภายใต้บทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

ส
รุป


จากการวิเคราะห์บทเรียนนวัตกรรมการพยาบาลกรณีศึกษา “ระบบการดูแลผู้ป่วยต่อเนื่องท่ีบ้าน แบบถึง
บ้านถงึ ใจในชมุ ชน (Home Ward)” โรงพยาบาลคลองใหญ่ จงั หวัดตราด เป็นนวัตกรรมในการสร้างเสริมสุขภาพ
ในกลมุ่ ผู้ป่วยท่มี ีภาวะการเจ็บป่วยเร้ือรังในทุกกล่มุ อายุ ผดู้ แู ล ครอบครัว และชมุ ชน มีการใช้ยทุ ธศาสตร์การสร้าง
เสริมสุขภาพที่เหมาะสมกับบริบท ทำให้เกิดผลลัพธ์ที่แก้ปัญหาการบริการในระบบสุขภาพ ถือเป็นนวัตกรรมการ
สร้างเสรมิ สุขภาพท่เี ป็น Best practice







เอกสารอ้างองิ


โรงพยาบาลคลองใหญ.่ (2554). รายงานการประเมินตนเอง (SAR๒๐๑๑).

โรงพยาบาลคลองใหญ.่ (2556). เครอื ขา่ ยบรกิ ารสขุ ภาพอำเภอคลองใหญ่ (Cup Profile). รายงานเครอื ขา่ ยบรกิ าร

สุขภาพอำเภอคลองใหญ,่ 2556.

โรงพยาบาลคลองใหญ่. (2557). สไลด์นำเสนอ คณะกรรมการประเมินรับรองมาตรฐาน HA13 กุมภาพันธ์

2557.

WHO. (2014). Health Promotion. Retrieved fromThe Ottawa Charter for Health Promotion: First

International Conference on Health Promotion, Ottawa, 21

November 1986:https://www.google.co.th/search?hl=en- TH&source=hp&q=ottawa+charter+

5+ strategies&gbv=2&oq=Ottawa+Chater&gs_l=heirloom-hp.1.1.0i10l10.2558.6688.0.
10215. 13.12.0.1.1.0.159.1243.8j4.12.0....0...1ac.1.34.heirloom-hp..0.13.1260. JKMMVhWo1f4.




กรณศี กึ ษา ภาคตะวันออก :
245

กรณีศกึ ษา
การประยุกตภ์ มู ปิ ญั ญาทอ้ งถิ่น รำกลองยาว

นวตั กรรมท่ี 18
มาใช้ในการออกกำลงั กายภายใต้โครงการหม่บู า้ น


ปรบั เปลยี่ นพฤตกิ รรมลดโรคมะเรง็ โรคความดนั โลหติ สงู

โรคหวั ใจและหลอดเลอื ด


รพ.สต.บา้ นหนองกรับ อ.บา้ นค่าย จ.ระยอง


ค
วามนำ


ปัจจุบันคนไทยมีแนวโน้มการเจ็บป่วยและเสียชีวิตจากโรคท่ีเกิดจากพฤติกรรมการบริโภคที่ไม่เหมาะสม
ปจั จยั เสย่ี งจากสงิ่ แวดลอ้ ม และวถิ กี ารดำเนนิ ชวี ติ ไดแ้ ก่ โรคมะเรง็ โรคความดนั โลหติ สงู โรคหวั ใจและหลอดเลอื ด
เพ่มิ มากขึ้น จากสถติ พิ บวา่ คนไทยปว่ ยด้วยโรคไม่ติดตอ่ เรื้อรงั ปลี ะกว่า 97,900 คน (สุพัตรา ศรีวณิชชากร, 2555;
WHO, 2011) ซึ่งโรคเหล่าน้ีเป็นโรคที่สามารถป้องกันได้ โดยประชาชนจะต้องใส่ใจและดูแลตนเองด้วยการมี
พฤติกรรมการบริโภคที่ถูกต้อง ควบคู่กับการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ หลีกเล่ียงการดื่มเคร่ืองดื่มท่ีมี
แอลกอฮอล์และควบคุมความเครียด อันจะส่งผลให้ประชาชนมีการสร้างสุขภาพท่ีย่ังยืน และมีสุขภาพดีต่อไป
การปรับเปล่ียนพฤติกรรมในประชากรกลุ่มเส่ียงเพ่ือให้มีพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสม เป็นบทบาทท่ีท้าทาย
สำหรับพยาบาลในชุมชน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองกรับ ได้ดำเนินการโครงการหมู่บ้านปรับ
เปล่ียนพฤติกรรมเพ่ือลดโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง โดยการประยุกต์ภูมิปัญญาท้องถ่ิน “รำกลองยาว” มาใช้ในการออก
กำลังกาย ซึ่งถือเป็นการส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่มีอยู่แล้วให้มีความย่ังยืนสู่ชนรุ่นหลังและยังก่อให้เกิด
ประโยชน์ตอ่ สขุ ภาพของคนในชุมชนดังจะได้นำเสนอโดยสรุป ดังน
ี้






บริบทและสภาพปัญหาของพื้นที่


พ้ืนท่ีตำบลหนองบัวเป็นลักษณะชุมชนชนบทก่ึงเมือง ประชาชนส่วนหน่ึงยังทำการเกษตร สวนยางพารา
สวนผลไม้ และรับจ้างในภาคอุตสาหกรรม โรงงานอุตสาหกรรมท่ีข้ึนทะเบียนมีจำนวน 32 โรงงาน มีนิคม
อุตสาหกรรมโรจนะในพื้นท่ี และยังมีโรงงงานอุตสาหกรรมขนาดเล็กในพ้ืนท่ีท่ีไม่ได้รับการข้ึนทะเบียนกับกรม
โรงงานอุตสาหกรรมอกี จำนวนหนงึ่ พนกั งานในโรงงานเป็นแรงงานต่างถน่ิ ทเี่ ขา้ มาทำงานชั่วระยะเวลาหนึ่งโดย ไม่
ย้ายทะเบียนบ้าน ทำให้ไม่เกิดสิทธิบัตรประกันสุขภาพถ้วนหน้าในพื้นท่ีนี้ แต่สถานบริการสุขภาพต้องรับภาระใน
การดูแลรักษา ส่งเสริมสุขภาพ และป้องกันโรคให้ มีแรงงานต่างชาติมีจำนวนหนึ่ง อย่างไรก็ดี อบต. ไม่มีข้อมูล
จำนวนประชากรแฝงท้งั สองกลมุ่ น้ี แต่คาดประมาณว่านา่ จะมีจำนวนประมาณ ร้อยละ 60 ของประชากรในพ้นื ท่
ี

246 : นวัตกรรมการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพภายใต้บทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

ประชากรในพื้นท่ี ส่วนใหญ่เป็นคนที่มีฐานะดี มีการศึกษา สามารถดูแลตนเองได้ระดับหนึ่ง การให้ความร่วมมือ
ของชุมชนอยู่ในระดับดีโดยเฉพาะคนที่เป็นคนพื้นที่ แต่กลุ่มประชากรแฝงไม่ค่อยให้ความสนใจ ไม่ค่อยให้ความ
ร่วมมือ การจัดการงานด้านอาชีวอนามัยในภาคอุตสาหกรรมยังทำได้ยาก การดำเนินการพัฒนานวัตกรรมเริ่ม

ท่บี ้านมาบปา่ หวาย หมู่ 5 มีเนอื้ ทีป่ ระมาณ 19,687 ไร่ อยูห่ ่างจาก รพ.สต. บ้านหนองกรับ ประมาณ 6 กโิ ลเมตร
มีจำนวนครวั เรอื นทั้งส้นิ ประมาณ 368 ครวั เรอื น จำนวนประชากร 1,667 คน






สว่ นท่ี 1 องคป์ ระกอบของนวตั กรรมทางการพยาบาล

ก
บั การสรา้ งเสรมิ สุขภาพ


โครงการหมูบ่ ้านปรับเปลย่ี นพฤติกรรมลดโรคมะเรง็ โรคความดนั โลหติ สูง โรคหวั ใจและหลอดเลือด หมู่ 5
บา้ นมาบปา่ หวาย ตำบลหนองบวั อำเภอบา้ นค่าย จงั หวัดระยอง มีองค์ประกอบของนวัตกรรมที่พยาบาลเปน็ ผ้มู ี
บ
ทบาทในการสนับ
สนุน ส่งเสรมิ ให้เกิดการพฒั นานวตั กรรม ดงั ตอ่ ไปน้ี

1. พยาบาลเป็นผู้นำในการกระตุ้นให้ชุมชนหาแนวทางในการสร้างความเข็มแข็งของชุมชนด้าน
สุขภาพ โดยการนำข้อมูลการคัดกรองสุขภาพ (โรคเรื้อรัง) ของชุมชนร่วมกับนโยบายการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม
ของกระทรวงสาธารณสุขที่กำหนดให้ รพ.สต. ดำเนินกิจกรรมในชุมชนเข้าสู่เวทีประชาคมของชุมชน ซึ่งมีการจัด
ประชาคมทุกเดือน ท่ีชุมชนได้ร่วมกันวิเคราะห์สาเหตุและค้นหาแนวทางการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อลดความ

เส่ียงด้านสุขภาพ เวทีประชาคมไดร้ ่วมกันเสนอแนวทางการดำเนินการตามแนวคิด 3 อ 2 ส ได้แก่

อาหาร โดยการปลูกพืชผกั สวนครัวในครวั เรอื น ปลอดสารพิษ เศรษฐกิจพอเพียง เหลอื จำหน่าย เพอ่ื เพ่มิ
การรบั ประทานผักใหม้ ากขน้ึ ให้ได้อยา่ งน้อยคร่งึ กโิ ลกรมั ตอ่ วันตอ่ คน (ครอบคลุม 80% จาก 200-300 ครัวเรือน)

และการปลกู ผกั สว่ นกลางในชมุ ชนมอบให้ อสม.รับผดิ ชอบคนละแปลงในพ้นื ทร่ี ว่ มกนั

การออกกำลังกาย โดยการผสมผสานการละเล่นของพ้ืนบ้าน (รำกลองยาว รำวง การแพทย์แผนไทย

ฤ
า ษดี ัดตน)

อารมณ์-สังคม การออกกำลังกายด้วยกิจกรรมการละเล่นของพ้ืนบ้านจะมีส่วนช่วยให้มีปฏิสัมพันธ์ทาง

สังคมและอารมณท์ ่ดี ี ส่วนกิจกรรม 2 ส น้นั ไมไ่ ดม้ ีกจิ กรรมท่ีระบไุ วช้ ดั เจน

2. การบูรณาการกบั ภมู ปิ ญั ญาทอ้ งถ่ิน การใชภ้ ูมปิ ัญญาท้องถนิ่ ท่ีเป็นจดุ เด่นของชมุ ชนเปน็ ฐานคิดในการ
ประดิษฐ์คิดนวัตกรรมเพื่อสร้างเสริมสุขภาพ ได้แก่ การใช้วงกลองยาวท่ีถ่ายทอดสืบต่อมาในการแสดงเทศกาล
งานประเพณีที่มีอยู่ในชุมชน มาประยุกต์กับการออกแบบท่าการออกกำลังกายแอโรบิก โดยผู้ออกแบบท่า ใช้
ความรู้พ้นื ฐานในการรำกลองยาว ผสมผสานการออกแบบทา่ การออกกำลังกาย ใหส้ อดคลอ้ งกับการตกี ลองยาวที่

กรณีศกึ ษา ภาคตะวันออก :
247

มีจังหวะสนุกสนานเร้าใจ สามารถออกกำลังกายได้ทุกส่วนของร่างกาย มีท่าทางลีลาเข้าถึงกลุ่มวัยต่างๆ ในชุมชน
ไ
ดอ้ ยา่ งเหมาะสมครบสามวยั ไดแ้ ก่ วยั สงู วยั กลางคนและวยั เด็ก

3. ภาคีเครือข่ายในชุมชนร่วมสนับสนุนกิจกรรม ได้แก่ คณะกลองยาวดั้งเดิมของชุมชนท่ีสืบทอดกันมา
เข้ามามีส่วนเก่ียวข้องในการนำกลองยาวมาผสมผสานกับการออกกำลังกาย จนกระทั่งเกิดเป็นนวัตกรรมการออก
กำลังกายโดยใช้กลองยาวประกอบท่าทางการออกกำลังกาย ตลอดทั้ง รำวง ครูสอนดนตรีไทย แพทย์แผนไทย
ร่วมเข้ามามีบทบาทในการสนับสนุนกิจกรรมดังกล่าว นอกจากน้ี องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน และเกษตรตำบล
ยังเข้ามามีส่วนสนับสนุนโดยการจัดงบประมาณสนับสนุนการซ้ือเมล็ดพันธุ์ผัก อุปกรณ์เพาะปลูก จัดหาพันธุ์ผัก
แ
นะนำวิธีการทำปุย๋ หมัก เปน็ ต้น

4. การขับเคล่ือนโดยนโยบาย ลักษณะของนวัตกรรม “หมู่บ้านปรับเปล่ียนพฤติกรรมลดโรคมะเร็ง โรค
ความดนั โลหติ สงู โรคหวั ใจและหลอดเลอื ด” เปน็ โครงการทรี่ เิ รมิ่ และผลกั ดนั โดยนโยบายของกระทรวงสาธารณสขุ
ในโครงการเฉลมิ พระเกียรติ 57 พรรษา มหาวชิราลงกรณ์ โดยให้ดำเนินการเพื่อปรับเปลี่ยนพฤตกิ รรมการบรโิ ภค
และการออกกำลังกายตามวิถีชีวิตท่ัวประเทศ ในปีแรกกำหนดให้แต่ละจังหวัดคัดเลือกหมู่บ้านต้นแบบการ

ดำเนินการ และมีการขยายผลการดำเนินการในปีต่อๆ ไปจากอำเภอละ 1 ชุมชน เป็นตำบลละ 1 ชุมชน และ
ขยายผลใหค้ รอบคลุมทุกหม่บู ้าน ลกั ษณะของโครงการเป็นการคัดเลอื กหมบู่ า้ นทีม่ ีศกั ยภาพพรอ้ มก่อน และขยาย
ผลเป็นหมู่บ้านอ่ืนๆ ในขณะ เดียวกันนวัตกรรมของหมู่บ้านต้นแบบ รัฐส่งเสริมสนับสนุนให้มีการดำเนินการต่อ
เนอ่ื ง ควบคู่ไปกับการขยายโครงการไปยงั หม่บู า้ นอืน่ ๆ ต่อไปจงึ เปน็ ลักษณะการขับเคลอื่ นโดยนโยบาย



5. การถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์ระหว่างหมู่บ้านที่พัฒนาและขยายผลสู่เครือข่ายสุขภาพใน
ชุมชน นวัตกรรมมีกระบวนการถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์ระหว่างหมู่บ้านที่พัฒนา เป็นท้ังผู้รับการ
ถ่ายทอดความรู้ประสบการณ์โดยการไปศึกษาดูงานเพ่ือแลกเปลี่ยนเรียนรู้จากหมู่บ้านอื่นแล้วนำมาประยุกต์ให้
สอดคล้องกับบริบทของหมู่บ้าน จนเกิดกระบวนการพัฒนาคิดประดิษฐ์นวัตกรรมท่ีเป็นรูปแบบเหมาะสมกับ
หมบู่ า้ นตนเอง และยงั มกี ารไปศกึ ษาดูงานเพือ่ รับการถา่ ยทอดความรู้ประสบการณจ์ ากหมู่บา้ นอนื่ ๆ อยา่ งต่อเน่ือง
แล้วนำมาปรบั ประยุกต์หรือต่อยอดนวตั กรรมของหมบู่ ้านของตนเองต่อๆ ไป ได้แก่ การปลูกผักแปลงกลางเพื่อใช้
รับประทานในกลุ่มสมาชิกในชุมชน การประยุกต์ปลูกดอกแพงพวยเพ่ือการไล่ยุงลายป้องกันโรคไข้เลือดออกใน
ชุมชน นอกจากนี้ยังได้เป็นแหล่งเรียนรู้เพื่อถ่ายทอดความรู้ประสบการณ์ให้กับหมู่บ้านอ่ืนๆ มีการแลกเปลี่ยน

เรียนรรู้ ะหวา่ งหมู่บ้านเพอ่ื การพฒั นากนั อย่างต่อเนอ่ื ง และมีการขยายผลสู่เครอื ข่ายสุขภาพในชุมชน ได้แก่

วัด โดยผู้นำศาสนาร่วมเสริมกิจกรรมด้านสุขภาพ พระให้ความรู้ช่วยสอนแนะนำเรื่องอาหารแก่ประชาชน

รวมทงั้ การแนะนำให้ประชาชนในการจดั อาหารท่เี ป็นประโยชนต์ ่อสขุ ภาพถวายพระด้วย

โรงเรียน จดั แปลงผักในโรงเรียน และนำผกั ทไี่ ด้มาประกอบเปน็ อาหารกลางวนั ให้กบั เด็กนักเรยี น


248 : นวัตกรรมการสร้างเสรมิ สุขภาพภายใตบ้ ทบาทของวิชาชีพการพยาบาล

โรงงานอุตสาหกรรม มีส่วนร่วมสนับสนุนกิจกรรมของชุมชน และร่วมจัดทำแปลงผัก ซุ้มผักไม้เลื้อยท่ี
สวยงามในโรงงานอุตสาหกรรม (โรงงาน Excellence Rubber มเี พยี ง 1 โรงงานในหมู่ท่ี 5 ปจั จุบันโรงงานแหง่ น้ี
ไ
ด้ย้ายฐานการผลติ ออกไปจากชมุ ชน)

6. การเคารพในความคดิ เหน็ ของผอู้ น่ื (Interpersonal Respected) การรบั ฟงั ความคดิ ของประชาชน
โดยเวทปี ระชาคมอยา่ งสม่ำเสมอ การแสดงความคิดเหน็ ในทีป่ ระชุม เพ่ือการพฒั นาชมุ ชนอย่างต่อเน่ือง และการ
ปรึกษาขอความคิดเห็นจากผู้ทรงคุณวุฒิในหมู่บ้าน (ครูใหญ่ ครูดนตรีไทย และหลวงพ่อเจ้าอาวาส) บนพื้นฐาน
ของความเคารพ ศรัทธา และการยอมรับฟังของประชาชนในหมบู่ า้ น เปน็ คณุ ลกั ษณะเดน่ ที่ทำใหเ้ กิดกระบวนการ
พฒั นานวตั กรรมได้อยา่ งตอ่ เน่อื ง






ส่วนท่ี 2 กระบวนการพัฒนานวัตกรรม

และการจัดการเพอ่ื ใชน้ วตั กรรม


ระยะรบั นโยบายและริเร่ิมแต่งตัง้ คณะกรรมการดำเนินงาน

ปี พ.ศ.2553 จังหวัดระยอง ได้รับนโยบายจากกระทรวงสาธารณสุข ใน “โครงการเฉลิมพระเกียรติ 57
พรรษา มหาวชิราลงกรณ : หมู่บ้านปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ลดโรคมะเร็ง โรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและ

หลอดเลอื ด” ซึง่ โครงการดังกลา่ วเป็นโครงการเฉลิมพระเกยี รติ เนื่องในวโรกาสเจรญิ พระชนมายุ 57 พรรษา โดย
มวี ตั ถุประสงค์ เพ่อื เฉลมิ พระเกยี รตสิ มเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าชฯสยามมกฎุ ราชกุมาร โดยโครงการดงั กล่าวมุ่งหวงั

เพื่อส่งเสรมิ ใหป้ ระชาชนมสี ขุ ภาพแขง็ แรง ไมเ่ จบ็ ป่วยดว้ ยโรคท่ีปอ้ งกันได้

ภายหลังจากทางจังหวัดรับนโยบายดังกล่าว ได้มีการจัดทำแผนยุทธศาสตร์ โดยแต่งต้ังคณะกรรมการ
ระดับจังหวัดเพ่ือขับเคลื่อนโครงการดังกล่าว มีการทำประชาคมหมู่บ้านและเลือกพื้นที่หมู่ 5 บ้านมาบป่าหวาย
ตำบลหนองบวั อำเภอบ้านคา่ ย เป็นหมูบ่ ้านตน้ แบบโครงการปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรมลดโรคฯ เนื่องจากหมู่ 5 บ้าน
มาบป่าหวาย เป็นหมู่บ้านท่ีประชาชนมีการออกกำลังกายโดยการรำไม้พอง ยางยืด และฮูลาฮูป อยู่เดิม

สืบเนื่องจากในปี พ.ศ.2552 ทางหมู่บ้านได้เป็นแหล่งฝึกประสบการณ์วิชาชีพของนิสิตคณะพยาบาลศาสตร์
วิทยาลัยสาธารณสุขสริ ินทร และจากการสำรวจข้อมูลประชากรของนสิ ติ พบว่า ประชาชนในหมูบ่ า้ นป่วยดว้ ยกลมุ่
โรค NCD เปน็ จำนวนมาก นิสติ จึงได้จัดกจิ กรรมรณรงค์การออกกำลงั กาย โดยเลือกใช้ กจิ กรรมการออกกำลังกาย
โดยใชไ้ มพ้ อง ยางยดื และฮลู าฮปู เพอื่ สง่ เสรมิ ใหป้ ระชาชนมสี ขุ ภาพรา่ งกายแขง็ แรง และกจิ กรรมการออกกำลงั กาย
ดังกล่าวก็ได้ดำเนินต่อมา แต่ไม่ประสบความสำเร็จมากนักเนื่องภายหลังท่ีนิสิตฝึกประสบการณ์วิชาชีพเสร็จสิ้น
กิจกรรมการออกกำลังกายดังกล่าวก็มีประชาชนมาร่วมน้อยลง มีเพียงกลุ่มผู้สูงอายุท่ียังคงมาร่วมออกกำลังกาย
นอกจากข้อมูลพื้นฐานของชุมชนที่พบการป่วยด้วยโรคเรื้อรังแล้ว หมู่ 5 บ้านมาบป่าหวายยังมีความพร้อมใน

กรณศี ึกษา ภาคตะวนั ออก :
249