ทางนฤพาน-ดังตฤณ

๕๐๐

ไวเทาความคิด เขาใชกําลังท้งั หมดทีม่ ีสาวเทา วง่ิ ยอนทางกลบั มาโดยเร็ว เห็นภาพทางวา งหายไรแ พตรีแลว เศราจนสะอึกอ้ันอยู
ในฝน เสยี ใจทีท่ อดทง้ิ หลอ น คดิ วา ถา มีโอกาสแกต ัวจะยอมเหนอ่ื ยแบกขึ้นหลัง ไมปลอยใหห างหายไปไหนอีกแลว

ลืมตาตนื่ ขึ้นมาในตอนเชา ก็แลนกลบั กรงุ เทพฯทนั ท!ี

เขามาพบหลอ นแลว โลง ใจไปถึงไหน…

ฌานสมาบตั ิเปน ของเสื่อมงาย โดยเฉพาะเพิง่ ตง้ั เขาท่เี พยี งอาทิตยเดยี ว เม่อื โดนกเิ ลสครอบงาํ ก็สลายหายสูญไปราวกบั ไมเ คย
เกิดขน้ึ มากอน

แตค วามจดจาํ เก่ยี วกบั สังสารวัฏ การเวียนเกิดตายสลับสงู ต่ําดาํ ขาวยงั คงอยู ยงั รคู วามนา ขนพองสยองเกลา อยู และตระหนักวา
สิง่ ใดยดึ เขาไวก ับการเกดิ ตายแลว ๆ เลา ๆ ไรตน ไรปลายน้ี

กม ลงหอมแกมนวลตรงหนา กล่นิ เนือ้ แพตรียวน

ใจนัก

สาํ รวจความตดิ ตรึง ความอยากอันโหมแรงที่เกดิ ขึ้นภายใน บอกตนเองวาสง่ิ นเ้ี องผูกยึดสํ่าสัตวไ วกับสังสารวฏั พยายามมอง
ใหเ หน็ โทษภัย

เหน็ …

แตต ัดไมไ ด

กใ็ นเมื่อใจยงั บอกอยูวา รางสาวนอ ยอนั เปน ท่รี กั ตรงหนา ทัง้ สวยหวาน ทั้งละมนุ นาชิดเชย อยูใ กลแลว เยือกเย็นเปน สุขอยา บอก
ใครขนาดน้ี

นางฟาเดินดนิ นัน้ คลายของขวัญสาํ หรับผูแนว แนใ นเสนทางหฤโหดสายพทุ ธภมู ิ เปนธรรมดาของผบู ําเพ็ญเพยี ร สงั่ สมบารมี
ไวม าก ยงิ่ ผลักดนั ใหค ูบารมีสูงสง ข้นึ เทา ไหร กย็ ิง่ ไดม สี ทิ ธ์ชิ ืน่ เชยสมบตั วิ ิเศษอนั สรางดว ยนาํ้ พักนาํ้ แรงของตนเองเทา นั้น เพราะการลาก
จงู กนั มานานโดยเจตจาํ นงอันเปนกศุ ลยิ่งใหญ ยอ มกอรางสรางสังขารโดยยนื พนื้ บนยานกุศลนนั่ เอง

หลอ นเปนของเขาแตเ พียงผเู ดยี ว!

ภาคหนึ่งของใจเหน็ วา น่ันเปน อปุ าทานทโี่ งมาก หลอนเองยังไมใชข องตัวเอง กอ นธรรมชาติตอ งตายอยางไรกายหลอนก็ตอ ง
แตกดบั ตามนั้น

แตเน้ือทแ่ี นบเนอ้ื อยอู ยา งนี้ ใจรคู า ความเปนหลอ นอยอู ยางนี้ มีหรือจะยอมปลอ ยหลอ นได วางหลอนได เห็นหลอนเปน
อนตั ตาได?

เกิดความคดิ วูบ ๆ วาบ ๆ ขึ้นมาวาเจา เด็กหนุมท่ีชื่อมตินัน่ พลาดโอกาสเชยชมอัญมณีลํา้ คา หรือโชคดที ีแ่ คลว คลาดจากบว งรดั
ของอสรพิษรา ยแหง มหาสงั สารวฏั กนั แน? ภาพผวิ เผินภายนอกทีป่ รากฏตอ กิเลส กับภาพลกึ ซึง้ ภายในที่ปรากฏตอปญญานัน้ ชา งขัดแยง
กนั สดุ ขั้วไดอ ยางน้ี

๕๐๑

“กงั วลอะไรอยหู รอื แพ?”
เขาเอย ถามทงั้ รูวาใครกาํ ลงั มีบทบาทรบกวนจิตใจหลอน ชว งที่เขาหายไป แพตรีอาจประชดรักดว ยการหันไปทอดสนทิ คนื
ความสัมพันธอนั ดี ใหความหวังลมแลงกบั หนุม หนา ออ นคนนน้ั จนเกือบเปนบา โดยเฉพาะเมื่อพบวา เขากลับมาครอบครองจองตัวหลอน
ตามเดมิ มิไดห ายขาดไปอยา งทคี่ ดิ กัน
ยนิ เสียงถอนใจแผว หญิงสาวเอย กระซิบจนเขาตองจอหูเขา ไปใกลแทบแกมแนบแกม
“แพทํากรรมหนักเหลือเกิน ตอ ไปคงตอ งเจอคนหลอกใหด ใี จ รอ งหม รอ งไหแทบคลุมคลัง่ ”
เกาทณั ฑย น ค้ิว เขาไมรูเรอ่ื งราวความเปนมาเก่ียวกับมตเิ ทา ไหรน กั จึงคาดเดาแบบปะติดปะตอโดยมีเจตนาปลอบโยน
“แพไมไดม ีเจตนาหลอกลวงเขาน”ี่
“แตแพกไ็ มร ักษาคําพูด ทาํ ใหเขาเสยี ใจ”
ชายหนมุ ลอบยกั ไหล แอบคดิ เงียบ ๆ วา ชา งปะไร กแ็ คไอหนุมหนา จืดคนหนึง่ …
“เขาไมเ หมาะกบั แพหรอก คนเราเขากันไมได แตพ ยายามจบั คกู ันในฐานะผดิ จากทค่ี วร ก็เกดิ ความวิบัติขน้ึ ในเบอ้ื งปลายอยา ง
นเี้ อง ถือวาแพกับเขาผดิ กันคนละครง่ึ นะ แบง ความเสยี ใจกนั แลวก็แลวไป”
แมชวยปลอบเชนนน้ั ก็ดหู ลอ นไมห ลุดจากอาการกงั วล ราวกับเห็นเปน อาชญากรรมใหญโตขน้ั เขาคกุ เขาตะราง ขีเ้ กียจคดิ มาก
เลยปลอบซํ้าไปแกน ๆ ทั้งรูว า โอโ ลมปฏโิ ลมอยา งไรกป็ ว ยการ
“ความรกั เหมอื นกฬี า ตอ งมไี ดม ีเสีย มสี มหวังผดิ หวงั วถิ ีโลกนะ อยาวิตกเกนิ เหตุเลย”
หญิงสาวกะพรบิ ตาทีหน่ึง
“พ่ีไมร ูอะไรหรอก”
เกาทณั ฑช ะงกั เล็กนอย ไมส บอารมณข นึ้ มาวาบหนึ่ง เพราะทราบตามจรงิ วาเวลานี้เทยี บระหวา งเขากับหลอ นแลว หลอ นรนู อ ย
กวา อยางเรยี กไดว า อนบุ าลกบั อดุ มศกึ ษาทีเดียว
แตท ่ีสุดก็ฝน ยม้ิ แพตรีกําลังโศก เขาควรทําใหหาย
“ใช” เอาปลายนิ้วเกล่ียชายผมที่ระแกมหลอนใหเ ขาท่ี “อยา งเชนไมร ูว า ทํายงั ไงแพถึงจะหันมายม้ิ กับพ่ีเสียท”ี
แพตรีดึงกายข้ึนนง่ั ทาํ ทา คลา ยจะลกุ จากเตยี ง แตเ กาทณั ฑเ อาแขนคลองเอวยึดไว หญิงสาวพยายามแกะ
“ปลอ ย”
“จะไปไหนละ ?”

๕๐๒

“โทร.หามติ”

หลอนตอบตามตรง

“จะพูดอะไรกบั เขาอกี ?”

“อยากขอโทษ ขอคาํ อโหสิ และฟงเสยี งวา ตอนนด้ี ขี ้นึ หรอื ยัง”

เกาทณั ฑทําหนาเมอ่ื ย แตกย็ อมปลอยแขน

โทรศัพทว างอยูบ นโตะ ทํางานหา งจากเตียงหนอยเดยี ว ทีแรกแพตรอี ยากขอใหเกาทัณฑออกไปขางนอก แตแ ลว กเ็ หน็ วา ทํา
อยางนนั้ ดูมลี บั ลมมากไปหนอยสําหรับฐานะอันชดิ เชอ้ื ยามน้ี จงึ ปลอยใหเขาอยูดวยอยางนัน้ ตนเองยืนนิ่งกับที่ ทาํ ใจตระเตรยี มคําพดู

ชายหนมุ ตะแคงหนา ไปยังจดุ ทแี่ พตรียนื อยู หลอนกอดอกหลวม ๆ หันขางให เห็นเส้ยี วหนาสวยและเสน ผมเหยียดตรงยาวจรด
แผน หลังในอาการนิง่ เปนดุษณีนน้ั แลว ทําใหน ึกถึงนางในฝน เหมอื นหลอ นเปน รงุ อรณุ ทส่ี าดแสงละไม สอ งใจใหอบอนุ ปรีดาลาํ้ ลึก

แพตรียกหโู ทรศัพทขึ้นกดเบอรเ นอื ย ๆ ท้งั รูว า เขากําลังจบั ตามองและเง่ียหฟู ง หลอ นรอสัญญาณเพยี งสองคร้งั กม็ เี สียงเรียบ
เบาตอบมาจากปลายสาย

“สวัสดคี รบั ”

“มต…ิ ” ทัง้ ทเ่ี ตรยี มคําพูดไวพ รอม กไ็ มวายตดิ ขัด “กลับถึงบา นนานหรอื ยงั ?”

เดก็ หนุมเงียบเพยี งครูเดียว กต็ อบกลบั มาดวยสุมเสยี งนมุ นวลเปนปกติทกุ อยา ง สมแลวท่เี ปนบณั ฑิตทางธรรม

“ตรงกลบั เขาบานเลยฮะ ไมไ ดแวะทีไ่ หน” แลวเขาก็ดกั คอ “เปนหว งกลัวผมจะไปเดนิ หาทาํ เลดง่ิ พสุธาหรอื ?”

แพตรหี ัวเราะออกมาได สบายใจขึ้น

“เปลา…” หลอนทําตาเปนประกายใสในการเฝา สงั เกตของใครอีกคนใกลตวั “รูน าวา เกง ถา เดนิ กค็ งหาทาํ เลปกกลดทาํ สมาธิ
มากกวา”

“เขากลับไปแลวหรือถึงโทร.มา?”

“ยังอย”ู ตอบโดยมิไดร ะวงั ออมเสยี งนกั “ทําไม โทร.หาเธอตองรอใครกลับเสยี กอนดวย?”

มตทิ ําหนา งงอยูท่ปี ลายสาย สําเนียงคลา ยหยิกประชดนั้นบอกอยูในทวี าคนรกั ของหลอ นหา งออกไปแคเอื้อม ไดแ ตทอดถอน
ใจวา โลกน้ยี งุ จริงหนอ ขดั ของจริงหนอ หวงั วา คงไมใ ชแงงอนระหองระแหงกนั แลวจบั เขามาขน้ึ เขียงสบั แทนอกี เพราะคราวนเ้ี ขด็ จนตาย
ไมยอมหลงเหย่อื อกี แลว

เด็กหนุม ยอบกายลงนงั่ พงิ ผนังหอ ง สงเสยี งเนือย ๆ

๕๐๓

“พูดอยา งน้ีถา พเี่ ขาฟง อยู เขาหนา มดื ตามมาอัดผมถึงบา นก็เสร็จซ”่ี

แพตรอี มยิ้ม ปรายตามาทางเกาทัณฑ

“ใครกลา อดั เธอ นา กลวั ตายละ พจ่ี ะขวางเอง”

มติหัวเราะเออื่ ยทั้งครา นท่ีจะมีอารมณข ัน

“นี…่ พแี่ พ” บอกทัง้ หนา ชืน่ อกตรม “ไปใหเขากอดตอเถอะไป”

หญิงสาวสะดงุ แตก็ทาํ หนาเฉยอยา งรวดเร็ว

“น่ี…นอ งชาย! อยาทําเปนรูด ีนกั เลย ชกั ปากคอเราะรายนะเรานะ”

“ผมจะวางละ ”

“เด๋ียว…” เมม ปากกลํ้ากลนื กอ นขมลงคอ และเริม่ ต้ังใจพดู มากขึน้ “มติ พี่อยากขอโทษเธอ พ่ีไมต ้ังใจให…”

“พแ่ี พฮะ” มตขิ ดั “ระหวางทางกลับบาน ผมเบาตวั สบายใจ และปลอดโปรงโลง ตลอดอยางท่สี ุด ตอนยังนึกวา พี่แพไมเ ปน
สิทธิข์ องใคร ยงั ไง ๆ ก็แอบหวังอยใู นสว นลึก แตน หี่ มดอยาก หมดหวังอยา งเด็ดขาดเสยี ที ตง้ั แตน าทที ี่รูวาพ่ีเปนของเขาแลว ”

แพตรอี กึ อัก หนา แดงข้นึ มาดว ยความอาย อยากแกค วามเขา ใจผดิ ของนอง แตเหมอื นถูกคํ้าคอ เพราะมติบอกกบั ปากวา ความ
เขาใจผดิ นั้นเองปลดเปลอ้ื งเขาเปนอิสระอยา งสมบูรณ หลอ นจะใจรายคลอ งหวงบาง ๆ กลับไปมดั เขาอกี ไดอยา งไร

“ส่งิ ที่เห็นวันน้ีไมใชแคพ ระเอกตัวจรงิ ของพี่ แตยังไดเ หน็ ทุกขใ นอกของตวั เอง เหน็ ตนเหตุทุกขค อื อาการท่ีจิตจับยดึ พ่ีแพเปน
ความหวงั อยา งเล่อื นลอย พอเหน็ อาการยึด เลยรูวาจะปลอ ยไดท าไหน แตก อนไมร ดู ว ยซา้ํ วาอาการยดึ แบบนีเ้ ปนตน เหตทุ กุ ข ไมร วู าเรามี
ทุกขใ นอก พอถูกขยายผลชดั ๆ เปนกอ นใหญข น้ึ มา เลยจับถนัด ก็นับเปนบทเรยี นฝก ดับไฟทุกขกองเล็กอีกบทหน่งึ ตอ งขอบคณุ เสยี อกี ท่ี
พแ่ี พกับเขาทําใหผมเหน็ ไดอยางนี้

ผมคดิ ไดต งั้ ไมรกู ปี่ ดดี กั วา ตัวเองเปนอยา งมากแคนอ งของพี่นะสมควรทีส่ ุดแลว แตก ็อดรกั อดหลงไมได ทรมานนานแคไหนข้ี
เกยี จจาํ เอาเปน วา ตอนน้เี หมอื นพันธนาการถกู ปลดทง้ิ อยา กังวลเพราะผมเลย ควรยินดีดวยมากกวา เราสนิทกนั เสียจนไมจําเปนตองอํา
พรางหรอื พูดออ มคอ มใหค าใจใชไหม คยุ กนั หานาทีเสร็จดกี วา อํา้ อ้งึ เปนชั่วโมงโดยไมลงเอยอะไร พ่ีฟงเสยี งผมกไ็ ด ผมไมใชคาํ เล่ยี ง
แมแ ตน ิดเดียว ผมเคยนบั ถือ เคยรกั เคยหลง แตถ ึงตอนนเ้ี หลือแคความนบั ถอื เทา น้ัน ดีดวยกันทุกฝา ย”

เงยี บพักใหญ กอ นมติจะถามแบบตบทาย

“สบายใจรึยงั ?”

แพตรกี ะพริบตาปริบ ๆ

“สบายแลว ขอบใจมาก” แลวหลอนกข็ อเสยี งสั่น “เหมอื นพ่ีหลอกเธอใหดีใจ อโหสดิ วยนะ”

๕๐๔

มตสิ ดู ลมหายใจเขา ปอดลึก เกือบ ๆ บอกตามตรงวาหลอ นทําใหเขาโตข้นึ เพราะมองเห็นและอยากละวิถีโลกเสยี ที คนเราน้ัน
ทงั้ ยงุ ทง้ั กลบั ไปกลบั มานาระอาขนาดไหน เขาเกดิ ปญญาเห็นชัดวา เม่อื เอาชนะตนเอง จติ พิพากษาเสรจ็ สิน้ แลว ไมม ีกลับไมม เี ปลยี่ น ตา ง
จากการเอาชนะใจผหู ญิง ทีใ่ หผ ลเรรวน เหมอื นชนะไดในวันหนง่ึ แตแ คข ามวันกเ็ ปลย่ี นผลเสยี แลว

ทวา พูดอยา งน้ันจะออกนอกกรอบไปหนอย แพตรฟี ง แลวคงไมน กึ ชืน่ ชมนกั เพราะเปน เร่อื งเขา ตัว มติจงึ คิดคาํ อโหสใิ หฟ ง
ปราศจากความกระทบกระท่ังหรอื เปนเหตุใหเ ก็บไปคดิ ขอ งติดใจในภายหลงั

“อยา งที่บอกนะฮะ ขอใหถ ือวา พี่แพมอบความปลอดโปรงสบายใจกบั ผม ความไมรูใด ๆ ของพ่ีแพที่ถือเปนบนั ไดขนั้ ตนใหไต
มาถึงจุดน้ี ตองนบั เปนคุณ ไมใ ชโทษ เพราะฉะน้ัน…ผมอโหสคิ รับพ่ีแพ และกราบขอบพระคุณดวยใจจรงิ กบั การใสผ มลงลูทางทเี่ หมาะ
สุดสําหรับภาวะปจ จุบัน”

ประโยคทา ยของเขาสะกดิ ใหหลอนนกึ ถึงนมิ ิตทเ่ี กิดข้ึนเมอ่ื นัง่ สมาธิอยูหนาพระประธานในโบสถวัดปาสาละวัน

หลอ นกับเกาทัณฑชวยกนั พายเรอื พาเขาสง ขึน้ ฝง !

“เธอจะบวชหรือ?”

แพตรโี พลง ถามทง้ั ทเี่ ขายงั ไมเ คยเอย เฉยี ดไปทางนนั้ สกั คาํ

“ถายงั ไมเ ปนพระกจ็ ะยงั ไมบวชหรอกฮะ” มตติ อบกลาง ๆ “วางเถอะ อยาคยุ กับผมนานเลย เดีย๋ วพ่เี ขารูสกึ ไมด ”ี

“มติ…เราเปน พ่ีเปน นอ งกนั ตลอดไปนะ”

“ฮะ”

ตอบเรยี บส้ันแลวก็วางกระบอกโทรศัพทลงกบั แปนตัดสายไป แพตรยี ืนถอื หูน่ิงงันอยอู ีกครู กอ นวางลงตาม หัวอกเบาโลง
ระบายยมิ้ พนมมืออนโุ มทนากบั นองชายผูเปนท่รี ัก

เกาทณั ฑลุกเดินมาหา แพตรีรูเชงิ หลอนยงั ไมอยากโดนแตะเนือ้ ตองตัวนัก จึงขยับกาวหลบไปทางหน่ึง แตเขาไวกวาและควา
เอวไดด วยปลอกแขนลาํ่ สนั พารา งหลอนมาทเี่ ตยี งอกี โดยลงน่งั กอ นแลว เหนยี่ วหลอนน่งั บนตกั ขวาของเขา

“ออกไปเทยี่ วขางนอกกนั บา งเถอะคะ อยใู นนี้อดุ อจู ะตาย”

แพตรีเอยชวนกระเงา กระงอดเพราะเบอื่ สภาพสองตอ สองทห่ี ลอนเสียเปรียบเหมือนลูกไกในกํามอื เขาเต็มแก สัญชาตญาณ
ระแวงภยั ของผูหญงิ เตือนวา ผูช ายถา เหน็ โอกาสจนนา้ํ ลายหกไดท ขี่ ึ้นมาเมื่อไหร สญั ญาไวแ คไหนก็ลืมหมด

“แปลกแฮะ พ่ีนา จะเปนฝายชวนแพเทย่ี วมากกวานะ”

“จะไปไหมละ?”

“เท่ียวไหน?”

๕๐๕

“เทยี่ ววัดไง หาที่นง่ั สมาธิกนั ”

เกาทัณฑห วั เราะเอกิ้

“เคยไปเทยี่ วไหนมง่ั หา เรานะ ใชค ําวา ‘เทย่ี ว’ ผดิ ทผ่ี ิดทางหรอื เปลา? ตอ ไปน้ีคงตองปรบั ความเขาใจกันหนอ ยม้ัง”

“แบบไหนคอื ทที่ ่ีควรใชคาํ วา ‘เท่ียว’ ของพ่ีละคะ?”

“โรงหนัง ศนู ยก ารคา แหลงตากอากาศชายเขา ชายทะเล”

“เอาเถอะ อยากไปไหนก็ไป”

“ตอนนี้อยากอยทู ี่นแี่ หละ ยงั ไมเ บอื่ นะ”

แพตรกี ะพรบิ ตา เบนหนา เนิบชา มามองเขา

“อยางพน่ี ะ เบอ่ื งาย แพรู ทไี่ มร คู อื พอแตงแลว เบื่อแพแลว จะเกดิ อะไรขึน้ บา ง”

เกาทณั ฑเหน็ ทาจะวกเขาเรอื่ งเครยี ด กร็ บี ฉีกไปอกี ทาง

“เออ…วาจะคยุ ดว ยพอดี หลังแตงงานเราสองคนนาจะหาโอกาสไปนมัสการสงั เวชนียสถานในอินเดยี กันนะ คงจะดี เปน มงคล
กับชีวติ สมรสมากทีเดยี ว”

แพตรเี งยี บไป สังเวชนียสถานคือสถานท่ีตางๆซึ่งเตือนใหรําลึกถึงพระพุทธคุณ ขณะเดยี วกนั กบ็ นั ดาลใหเกดิ ความสงั เวชใจใน
การเกดิ แก เจ็บ ตาย อนั ไดแกล มุ พิน-ี สถานทปี่ ระสูติ พทุ ธคยา-สถานทต่ี รัสรู สารนาถ-สถานทแ่ี สดงธรรมครั้งแรก กสุ นิ ารา-สถานท่ีเสดจ็
ดบั ขันธป รินพิ พาน ทง้ั หมดอยูในอนิ เดยี ยกเวน ลุมพินแี หงเดยี วท่ีอยใู นเนปาล

ครง้ั ท่คี ุณยายังมีชวี ติ ปชู นะเคยพายา กบั หลอนตระเวนทองนมัสการพุทธสถานทีส่ ําคัญในแดนกําเนิดและเผยแผพ ระสัทธรรม
ขององคตถาคตมาแลว หลอ นยงั จดจําบรรยากาศตาง ๆ ไดต ดิ ใจ เพราะมีแรงประทับลกึ ซงึ้ ยงิ่

ภาพในความทรงจาํ โดยมากคือหลกั หินทีใ่ หเ งาครมึ้ สงบวเิ วก รมเยน็ และเต็มไปดว ยพลงั ความศกั ด์ิสิทธิข์ รมึ ขลงั ชวนใหเ กิด
ใจระยอบลงเคารพและสักการะดวยธรรมภายในอนั กระจางไสว

ในคร้ังน้นั ตลอดการรอนแรมยาวไกลเพื่อขา มสงั เวชนยี สถานแตล ะถน่ิ จะอยูใ นราตรีอนั มืดมดิ หรือทิวาอนั สวา งแจง มองขาง
ทางเหน็ แตท ุงนาเวิง้ วา ง ดเู งียบเหงายาวนานเหมือนไรท่สี น้ิ สดุ ภาพความอา งวางเคยทาํ ใหหลอนคิดถึงเขาอยางจบั ใจ อยากใหเ ขาเปนผพู า
หลอนขา มนํ้าขา มดนิ ไปทุกแหง แทนทจ่ี ะปลอยใหเ หมือนอยตู ามลาํ พงั อยา งนัน้

นน่ั เปน กอ นหนาทจี่ ะพบกบั เขาเปน ครงั้ แรก เพอื่ ทราบวาเขาไมแ มแตอยากชายตาเหลียวแล…

แตว ันน้ี เดีย๋ วนี้ นาแปลกนัก เปนความบังเอญิ เปนการอธษิ ฐานทีใ่ หผลสมหวังหรอื อยางไร เขาจึงเปน ฝา ยชกั ชวนขน้ึ มาได

“คดิ ยังไงถึงชวนคะ?”

๕๐๖

“ปเู คยเลาใหฟ ง นะ แพ ฟงแลว อยากไปบา ง เห็นปูวาระหวา งเดินทางขา มเมอื งนี่ จติ ใจเยือกเยน็ สงบสขุ ทําสมาธิไดมพี ลงั เปน
พิเศษ เหมือนรมฟา ยงั มเี งากาสาวพสั ตรของพระพุทธองคแ ผใ หส ัมผสั พ่คี ดิ วา เมอ่ื เราแตง งานกัน เดนิ ทางไกลรว มกัน คงกอสายใยผูกพนั
ไดแ นน แฟน ย่งิ ข้นึ ”

“คะ ไกล…ไกลมากนะคะ ตองใชเวลามากทเี ดยี ว”

“ดีสิ ยง่ิ ไกล ยิ่งใชเ วลา เราก็ย่ิงใกลชดิ กันในรมกศุ ลมากขึ้น เมื่อเสร็จจากการนมสั การครบทกุ ถิ่นแลว นา จะอธิษฐานขอใหเปน
พลวปจ จยั รว มเที่ยวไปในสงั สารวัฏบนทางมหากศุ ลเชน น้ตี ราบเขาถึงพระนิพพาน”

แพตรีนง่ิ งัน เพราะรอยระคายยังไมจ างหายดนี กั จากเรือ่ งนาเข็ดท่ีผา นมา แตกเ็ กรงวา เมือ่ เขาชักนาํ เรื่องบญุ เร่ืองกศุ ลแลวหลอน
ทาํ เพิกเฉยไมย อมรบั รูหรือรวมโมทนา เดีย๋ วจะเปน การจุดชนวนใหเกดิ ความไมลงรอยเปนลูกโซ จงึ จาํ ใจระงบั ความรูส กึ ดา นลบ แปร
ความคิดเปนยนิ ดีคลอ ยตามในทํานองโมทนาสาธุการ

“คะ ”

รบั คําเพยี งสั้นเหมือนบอกวารับรแู ลว และไมข ดั ทวายังรสู ึกฝน ๆ อยูในภายใน เพราะคนเรามีกาํ แพงทฐิ ิจากความเจ็บกันเสมอ
แพตรจี งึ คดิ เอาชนะทฐิ ติ นเองดว ยการออกความเหน็ เสริมเสยี หนอย

“ความจริงสถานทส่ี าํ คญั ทางพุทธศาสนาในอินเดยี ยงั มอี กี หลายแหงนะคะ และถามีโอกาส คนท่ีไปกม็ กั จะไมพลาด อยา งเชนท่ี
อยูใกลล ุมพินกี ไ็ ดแกส าวัตถี ท่ตี งั้ ของพระเชตวันมหาวิหารซึง่ พระพุทธองคป ระทับอยสู บิ เกาพรรษา และยงั มีบพุ พารามท่พี ระองคประทบั
อกี หกพรรษา ซึ่งรวมแลว เกินครงึ่ ของเวลาท่ีพระองคใชโ ปรดสตั ว ถาไปกบั กลุมทัวรจ ะมีกาํ หนดการคอนขางครอบคลุมอยแู ลว”

เกาทัณฑเ บิกตานิดหนง่ึ

“แพเคยไปมาแลว เหรอ? รดู จี รงิ ”

“ปด เทอมชว งสิบขวบปูเ คยพาไปคะ ”

“อา ว…ดสี ิ ไปอกี รอบคราวนี้เปนไกดใ หพ ”่ี เขาพูดดวยตาต่นื สดชื่น “พระพทุ ธเจาทา นประทับอยูสาวตั ถนี าน คงมเี หตกุ ารณ
เกิดขนึ้ มาก หลกั หรอื รอ งรอยสถานทตี่ า ง ๆ คงมมี ากตามไปดวยสินะ”

“คะ ยังเหน็ รอ งรอยและซากโบราณวตั ถหุ ลายแหง เชนวดั เชตวนั พระราชวงั ของพระเจา ปเสนทโิ กศล เจดียบ อกตาํ แหนง พระ
พทุ ธองคแสดงยมกปาฏิหาริย มูลคนั ธกุฎที ปี่ ระทบั หรอื กระทงั่ จุดเกิดเหตสุ ําคัญเชนตําแหนงแผนดนิ สูบพระเทวทตั ตแ ละนางจิณจ
มาณวกิ า กฎุ พี ระเถระตา ง ๆ ก็มาก”

“บรรยากาศเปนยังไง รกรา งหรอื เปลา ?”

“ตอนนีเ้ ขาพัฒนาหรือปลอ ยปละอยางไรไมท ราบนะคะ แตเ มอ่ื สิบปก อ นน่ีเขยี วครึม้ ไปหมด ทงั้ หญา ท้งั แมกไมใหญ พ้นื ทใี่ น
อินเดียโดยมากยังเหน็ วัตถสุ มัยใหมนอย เขตโบราณสถานยังคงบรรยากาศยคุ เกาไว บางแหง กว็ เิ วกวังเวงเหมือนปา ”

“เห็นเขาวา อินเดยี ขอทานเยอะเหรอ?”

๕๐๗

ถามพลางยนื่ มอื เอาปลายนว้ิ แตะไลริมฝปากลา งอยางขอลองวาทเี่ ห็นอิ่มเตม็ นั้นจะนุมแคไ หน แพตรีโยกศีรษะหลบนดิ ๆ ขงึ
ตาหา ม พลางตอบเปน ปกติ

“คะ ตลอดทางเลย บางทลี กู ชาวบา นไมไ ดอ ดอยาก ก็วิ่งมาขอเงินจากนักทอ งเที่ยวสนุก ๆ ประชาชนสวนใหญอ ดอยากยากจน
กนั จรงิ ๆ กระทั่งการขอทานแทบจะกลายเปน ประเพณีไปทกุ หัวระแหง”

“ท่ีพักสะดวกหรอื เปลา ?”

“ตามจดุ ตา ง ๆ ก็มีโรงแรมอยา งดเี หมอื นประเทศอ่นื ไมต อ งนอนกระตอบหรอก”

“ไดแ วะคงคาบา งไหม? เห็นวาชาวพุทธไปอาบน้าํ ขอพรสง่ิ ศักด์สิ ทิ ธ์ทิ ี่น่นั กนั มาก”

“ไมใชค ะ คงคามหานทเี ปนแมน้ําศักด์สิ ิทธ์ิในความศรทั ธาของชาวฮนิ ดู แตก ลา วอางอิงในหลายพระสตู ร หลายคนเลยคิดวา
เปน แมน าํ้ ศักดิ์สิทธ์ิของชาวพุทธ ชาวฮนิ ดยู งั ศรทั ธากนั ม่ันคงมากนะคะ เด็ก หนมุ สาว ผเู ฒา ยากดมี จี นมาอาบนา้ํ รวมในท่ีเดียวกนั หมด แพ
เห็นทงั้ ขอทานแก ๆ ที่ปากหบุ ไมได แมลงวนั เขา ไปตอมหนอง ไปจนถึงสาวทาทางผูดี สวมใสเสอื้ ผา มรี าคา ตางมาลงอาบอยางไมมกี าร
รังเกยี จกนั ”

เกาทณั ฑเบหนา นกึ ในใจวาจางสักแสนเขาก็คงไมเ อาดวย

“รวมแลว พอจบการเดนิ ทางรูสึกยงั ไง ชนื่ ใจมากไหม?”

“ไดเ หน็ อนสุ รณส ถาน ทแี่ มจะเปนเพยี งซากปรักหักพัง กย็ ังทรงพลงั ยิง่ ใหญใหส ัมผสั ได การไปพบสถานท่จี ริงท่เี กิดเหตกุ ารณ
ศักด์ิสิทธ์ติ าง ๆ เปด ใจเราใหรับบรรยากาศของพทุ ธด้ังเดมิ อยางเตม็ กําลัง เหมือนเรายอ นกลบั ไปอยูในยุคเดียวกบั พระพทุ ธองคแ ละพระ
สาวกทั้งหลาย”

ชายหนุม พยกั ยิม้ สรปุ ดว ยความมาดหมายเต็มเปย ม

“คงตอ งเลือกเวลาพรอมทัง้ สองคนใหเรว็ ทีส่ ุดแลวละ ”

อยางรวดเรว็ และนมุ นวลแทบไมทนั ใหร ูส ึกตวั เกาทัณฑช อ นรา งหลอนเล่ือนไปน่ังขอบเตยี ง แลวลม ตัวลงพาดศรี ษะหนุนตกั
น่มิ แพตรเี กอื บงุนงงในพลกําลงั และความวองไวฉบั พลนั ชนิดนน้ั ดว ยถูกสลับเปลยี่ นจากการนั่งตกั เขามาเปน ใหเขานอนตกั งา ยดายใน
พริบตา ราวกับหลอนเปนเพยี งหนุ ปน เลก็ เบาท่ีอาจนาํ ไปวางหรือจดั ต้ังทไ่ี หนเม่ือไหรก ไ็ ด

ครหู นงึ่ ในความนง่ิ งันทามกลางความไมเ ปนอืน่ แพตรีกม ลงมองหนา เขา เหน็ กาํ ลงั เหลอื บจอ งข้ึนจับหลอ นอยกู อ นแลว และ
พยายามสง ย้มิ ใหหลอนย้ิมตอบ แตแ พตรเี ฉย เพราะอยางไรก็ยังมคี วามขนุ อยูจาง ๆ ในอก ลักษณาการท่มี องสานลงมาจึงออกตัดพอ เสีย
มากกวา รว มอารมณใ ส ๆ ไปกบั เขา

“แพ…”

“หอื ม?”

"เคยใหใครหนุนตกั ไหม?"

๕๐๘

หางตาคมตวดั เฉี่ยวหนาเขา ออกเคอื งเพราะคลายเกาทณั ฑเ รมิ่ ทวงถามความบริสุทธิ์สะอาดจากหลอ น ในขณะท่ีหลอนรวู าเขา
เองผา นใครตอใครมาจนเจน

"เคยมัง้ "
คาํ ตอบหว นแบบประชดทาํ ใหเ กาทัณฑย ้มิ เอน็ ดู
"เคยมัง้ ..."
ทาํ เสียงเลก็ เสยี งนอยลอ เลยี น แพตรเี ลยยิ่งเชดิ หนาหนไี กลออกไปอีก
เกาทัณฑเ ล็งตาขึน้ มองกริ ยิ าเงางอนของหญงิ สาวดวยความเพลนิ สุข แลวครูหนง่ึ ก็พลกิ หนา พริ้มตาสดู กล่นิ ระเหยจากตกั หอม
อยางแสนรกั
“ไปเที่ยวที่อนื่ กันเถอะคะ อยาอยูอยางนีเ้ ลย”
เกาทณั ฑยงั อยากแนบสนิทชิดใกลหลอนเชนนี้ แตครานทีจ่ ะปฏิเสธซ้าํ หลายหน จงึ ยกั ไหลด งึ ตวั ขึ้นนั่ง
“ก็ได”
รับคําแตนง่ั เฉย แพตรีจงึ ไล
“กไ็ ดกอ็ อกไปรอขา งนอกสิคะ”
ชายหนุมหวั เราะเงยี บ แบมอื
“เอากุญแจรถมาซิ เดี๋ยวจะไปตรวจสภาพหนอ ย ทาทางคลุมผา ปลอ ยทงิ้ ไวเ ฉย ๆ เปน อาทติ ยเ ลยใชไ หมน่ี?”
แพตรเี ดนิ ไปหยบิ มาใหจากลิน้ ชักโตะทาํ งาน เกาทณั ฑร บั แลว ลุกเดนิ ออกนอกหองเพ่อื ใหหลอนแตงตวั ตามท่ีขอ
โลกสวา ง ทางดูโลงใสย่งิ นกั แลว

๕๐๙

บทท่ี ๒๙ สนิ้ โศก

มตนิ ่ังอยูท ร่ี ะเบยี งบา นตามลาํ พัง ในคนื พระจนั ทรสุกปลั่งสาดแสงเงินยวงเยน็ ตา เฉกเชน ดวงจติ ท่ีฉายรัศมอี าภาประจักษกับ
ตนเองในภายใน

ทัง้ เปด ตานิง่ ดภู าพราตรอี นั งามละมุนนั้นเอง มติเห็นเหมอื นตนเองมสี องภาค ภาคหน่ึงนงั่ พงิ พนกั เกา อป้ี ลอ ยอารมณตามสบาย
ทอดตามองจันทรง ามเบ้อื งบน เปนมิติที่มีเนือ้ ตวั หตู าจบั จอ งได ผิวกายรับอากาศเยน็ นยั นตารบั ฉากกวางใหญบ นโพนฟา ทราบชัดใน
ความเปน ราตรอี ันผาสกุ นนั้

อีกภาคหน่งึ รูแจงเขามาในภายใน กายปรากฏสวางคลา ยหองทึบท่คี วามมืดถกู ขับไลดวยแสงใส ใจอนั เบาบางจากกเิ ลสน่นั เอง
คือแหลงกาํ เนดิ แสง สอ งใหเ ห็นสัณฐานคราวแหงกายทส่ี ตอิ าศัยเปน พืน้ ยืน องคาพยพปรากฏดจุ ขา วของเคร่อื งวางภายในหอ ง ความรูสกึ
นึกคดิ ปรากฏดุจหมอกควนั ทถ่ี กู โปรยฟงุ โปรง บา ง ทึบบาง

จิตอนั เบาบางจากกิเลสนั่นเอง ละเอยี ดพอจะจอน่งิ อยกู บั แสงรอู นั กลมกลืนเปนหนง่ึ เดียวกับดวงสติ เมือ่ นอ มระลึกเขามารสู กึ
ในกาย กายกป็ รากฏเปน รูปขนั ธท ถี่ กู รู เห็นมีชอ งวา งระหวางโครงกายกับแสงรู จิตและกายไมเ หน่ียวยดึ ไมเกาะตดิ กนั ใหเ กดิ อุปาทานใน
อตั ตา

จติ อันทรงแสงรนู ้ัน เม่อื ตั้งม่ันเดน ดวง ก็ทรงตัวประดจุ กองไฟใหญอ นั โชตนิ ิ่งรับกลมุ แมลงหว่ที ี่บนิ ร่ีมาวายดับโดยไมอาจ
รบกวนเปลวสวา ง ความคดิ และอารมณท ีส่ มุ จรเขา มาทั้งหลายท้ังปวง หรอื กระท่งั ความหมายรเู ปน ตวั ฉนั ผคู ดิ กป็ รากฏดุจเดยี วกบั พยับ
แดด ทีด่ ูมจี ริง แตส ลายหายหนอยางไรรองรอย ไรตัวตนใดใหยึดถอื ไดแ มแ ตนอ ย

ดวยความรูส ึกออนนอม ออนโยนอนั เปนธรรมชาติภายใน มตสิ ํารวจตนเอง แลวพจิ ารณาชนิดของความสขุ ท่ีบังเกดิ ขณะน้ัน

อตั ตาอนั ขนหนักถูกปลดแลว จากหวั อก จงึ เบากายหายหว ง

ไฟคือราคะและโทสะยากจะลกุ โชนขน้ึ ในดวงจติ จึงสงบเงยี บเย็นใจ

เมอ่ื กายใสใจเบา กายก็ปรากฏโดยความเปน อยา งนั้น ใจกป็ รากฏโดยความเปน อยา งน้ัน มีแตสภาวธรรมภาครูเห็นสภาวธรรม
ภาคถูกรู เปนธรรมเสมอกนั ไมข าด ไมเกนิ ไมเ กิดภาวะยดึ มนั่ ถอื มัน่ สงิ่ ใดเปน ฐานแหง อุปาทาน จติ รวมลงเปน หนึง่ เดียวกับความวาง
ปราศจากภาระ ปราศจากการว่งิ ตามเหยื่อทกุ ชนิด ปรากฏเปน สุดยอดเหนือภาวะและอสภาวะกบั ตนเอง

“น่ังชมฟา เปน กระตา ยหมายจันทรเลยนพิ ช่ี ายเรา”

เสยี งเดก็ หนุมคนหน่งึ ทกั มาแตไกล ฉดุ มติออกจากรสแหงความวางอันปราศจากขอบเขตในระดบั อุปจารสมาธิ เหลียวมาทาง
ตน เสยี ง นอ งชายเขานัน่ เอง เพง่ิ กลบั เขา บานในชุดเทีย่ วเตม็ ยศ

“วา ไงทบั ”

มตทิ ักดว ยเสียงเรียบเย็น แมส ายตาเล็งแลท่ีนอ งชายดว ยอาการปฏิสนั ถารอันควรมคี วรเปน แตใ จยงั จับนง่ิ ดว ยพลงั แหง ความ
ต่ืนรูอยา งเปนธรรมชาติ โลงวางจากความคิด สงบเฉยไรปฏกิ ิริยาทางอารมณโ ตตอบวธิ ีทักแบบยัว่ แหยข องประทับ

๕๑๐

“เมอื่ กลางวันตอนออกจากบาน เราเหน็ พแ่ี พน่ังรถปา ยแดงไปกบั หนมุ หลอ อะ มดั ”

ประทับบอกเลา ดวยความจงใจท่ิมแทง เพราะหม่ันไสม านานท่ีมติควงสาวสวยเกนิ ตัว โฉบไปฉายมาอยเู รื่อย ความจริงมตกิ บั
ประทับเปน พ่ีนองทร่ี กั ใครช อบพอกันดี เสยี แตป ระทับชอบเขน ดวยความรษิ ยาตามโอกาส

“ถา หมายถงึ แฟนพแ่ี พ กห็ ลานชายปชู นะไงละทับ”

มติเอย เรียบสนทิ

“ออ ...อยางน้นั เรอะ” ผนู องทาํ เสยี งสงู อยางเพง่ิ รับรู “ตอนเราเดนิ ผา น กําลังปดประตรู ้ัวกา วขนึ้ รถพอดี พ่ีแพเห็นเราแลวหลบ ๆ
หนายงั ไงชอบกลวะ มดั สงสัยอายที่เราเหน็ แฟนเขา กลัวเอามาฟองนายม้งั ”

พูดจบก็หวั รอรา มตฟิ งแลวพยักหนาเนอื ยนาย ทราบดวี า แพตรคี งยงั ตดิ อยูก ับความรสู ึกผดิ พอเหน็ นอ งชายเขา เลยทาํ ใหน ึกถึง
เขาและพลอยเขาหนาประทับไมตดิ ไปโดยปริยาย

“เรารูสกึ กับพีแ่ พ เหมือนทรี่ ูสึกกับนายนะทับ บอกมาหลายครง้ั ขอใหเช่อื เสยี ทเี ถอะ”

ประทบั ทําปากแบะ

“จะเหมือนกนั ยังไงละ พอคณู เราเปนชาย เกิดจากพอแมเดยี วกบั นาย แลว พ่แี พเขาเปน หญงิ คนละพอ แมก ับพวกเรา เดนิ ควงกนั
ไปควงกนั มาตัง้ หลายป ออี๋ ออยา งกับโรมิโอ-จเู ลยี ต ทาํ ปากแขง็ จนเจอใครมางาบไปแลว”

เพราะถกู จี้อยา งแรง โทสะจงึ ปะทุขึน้ จากใจทยี่ งั มสี ภาพเปนเชื้อ มตขิ มวดคว้ิ เลก็ นอย ทวาองคม รรคคอื สมั มาสตแิ สดงตวั อยา ง
เฉียบพลัน เพยี งไฟโกรธถูกรูวาวบู ขึน้ มา จติ อันเปน ผรู กู แ็ ยกเปน ตา งหากออกมาจากไอรอ นทันที ซึ่งเมื่อใจไมป รงุ แตงตอ ไอรอ นแหง
โทสะก็แสดงความเปนอนิจจัง จางหาย สลายตัวคนื กลบั สคู วามวา งเปลา ปราศจากการผุดข้ึนของอุปาทานแหงตวั กผู โู กรธอยางสน้ิ เชงิ

และเพราะพน จากการหอหมุ ของโทสะ จิตจงึ มีลกั ษณะเบกิ บาน สะทอนออกมาดว ยความกระจางใสในใบหนา ปรากฏใหเหน็
ไดใ นเงาสลวั รางแหงราตรีอันอาบแสงจนั ทร

เม่ือเห็นมตนิ งิ่ เฉยเมย ปราศจากกระแสความยนิ ยลสนใจลอยออกมาใหสาํ เหนียกสัมผสั ประทบั ก็เปนฝายหงุดหงดิ ข้นึ มาเสยี
เอง เขาควกั บหุ ร่อี อกมาจุดสูบมวนหนึ่ง เงยหนา มองดวงจนั ทรกลางฟา เงยี บเสียงไปแบบนกึ เร่ือยเปอ ยลอยตามลมเก่ยี วกับแพตรี แมอายุ
จะหา งจากหลอนหลายป แตเ ขากโ็ ตเกินพอจะเปน เด็กหนุมอีกคนหนงึ่ ทีล่ ุมหลงความสวยหวานของผหู ญิงดี ๆ เชน หลอ น

มตชิ าํ เลืองแลเงารา งของประทบั และโดยมไิ ดตง้ั ใจลวงหนา จติ อนั น่งิ วางและต่นื รูในตนเอง สงออกสัมผัสคล่นื ความเหมอ
ลอยอันสง ออกมาจากรา งซ่งึ ยนื หา งไปเพยี งสามกาว

ทีแรกกเ็ หมอื นกับทคี่ นทว่ั ไปอาจสําเหนียกสมั ผัสคลืน่ อารมณหรอื ความนึกคดิ อนั เขม ขน จากคนอ่นื เชนกาํ ลงั มคี วามเครยี ด
กังวล ความฟุงซา นเลอื่ นลอย ความขอ งใจสงสัย ความมเี ลศนยั ซอนแฝง หรือความมอี ารมณขันซุกซน แตด วยจติ ท่ีชํานาญการรูท ันเทา
และสามารถแยกแยะสญั ญาณความคดิ อานของตนเอง ไดเกดิ ประสบการณใ หมกบั มติ คอื เหมอื นจติ อันสงัดนิ่งและวา งใสของเขา
สามารถล็อกคลน่ื ความคิดที่กระจายออกมาจากประทับไดถนดั ราวกบั เปนกระแสความคดิ ของตนเอง อกี ท้ังตีความดว ยอาการหมายรชู นดิ
เดยี วกับท่จี ิตเหน็ ความคดิ ผุดขึน้ ในหวั ตนดวย

๕๑๑

มติกะพรบิ ตาปรบิ ๆ ความกําหนดรูเ กิดข้ึนช่วั เวลาสนั้ ๆ ราวกบั เปนเพียงอปุ าทาน เหมือนไดยนิ เสยี งรําพึงแผว กรบิ
เชน เดียวกบั ท่ผี ุดชดั ในหวั ตนเอง ตา งแตต าํ แหนงตน กําเนดิ ความคดิ ถูกรูวาอยูท่ีประทับ อันเปนเครื่องช้ีใหจ ติ ทราบวา ยนิ จากจิตอีกฝาย

‘ปานนเี้ อาตัวไปไหนวา จะสีท่ ุมแลวยงั ไมกลับอีก’

มตใิ จเตนแรง อาการของจติ ท่ีมีปรชี าลว งรูค วามรูสกึ นึกคดิ ผูอ ื่นแบบ 'เจโตปรยิ ญาณ' เกิดขึน้ เปน ครงั้ แรกโดยปราศจากการตง้ั
เจตนาไวล ว งหนา แตประการใด มติจงึ ออกสงสัยเลก็ นอ ย วาตนอปุ าทานไปเองหรือเปลา

เมม ปากนดิ หน่ึง กอนถามเลียบเคยี งพสิ ูจน

“ทับ...ไฟบา นพ่ีแพยังปดมดื หรอื เปลา ?”

ประทับหนั ขวับ แปลความตามเขาใจต้นื ๆ เพียงวา มติอยใู นอารมณหงึ หวงและเปนหว งแพตรจี นเกินหักหาม ตองหลดุ ปากถาม
จนได

“ฮา !...ไหมละ” เดก็ หนุมรองอยางมีชยั “เขายังไมกลับกันโวยมัด จะสท่ี ุมแลว ปานนีเ้ อาตัวไปไหนตอไหน”

มติระบายลมหายใจยาว ประทับพดู คลายกับที่เมือ่ ครเู ขาเห็นฝา ยน้นั ราํ พงึ ในใจ นา จะใชแ น อยา งไรกต็ าม มติพยายามลอ็ ก
ความคดิ ของอกี ฝา ยใหมเ พื่อดูวาเปนเพียงความสามารถที่เกิดขน้ึ ช่ัวครูช่วั ยามหรอื เปลา

ดว ยใจท่เี ตนผิดจังหวะจากความอยากรอู ยากเหน็ ทําใหข าดความตง้ั ม่ันแนวน่งิ ในชว งแรก เหมอื นเขาพยายามจนู หาคล่นื วิทยุ
ในยา นความถีท่ ต่ี อ งการ แตพบเพยี งเสยี งออู ีฟ้ งไมไดศพั ท ประทบั กาํ ลังคิดอะไรอยูแน ๆ เขาสมั ผัสไดเปน คล่ืนหยาบทแ่ี ฝงมากบั รอยยม้ิ
เยาะ

มตกิ ะพรบิ ตา เปล่ยี นวถิ ีการรูทันความคิดคนอืน่ มาเปนเทา ทันตัวโลภะของตนเอง ความสามารถพิเศษทางสัมผสั ทห่ี กเปนเรอ่ื ง
ธรรมดาของผฝู กจิต เพราะในภาวะนงิ่ ธาตรุ ูอ าจถกู นอมไปใชอยางไรก็ได สดุ แตจะเลือก

ถาเลือกผิดกต็ ิดอยูในวังวนการเกิด แก เจ็บ ตายไมเลกิ ...

พอสติผดุ เชนน้ัน มติก็ตดั ความใสใ จในความคิดคนอน่ื หันมากาํ หนดรูความคดิ ตนเองแทน ซึ่งงา ยกวา แนน อนกวา กับทั้งเมอ่ื
เฝาดโู ดยความกําหนดเปนอนัตตาแลว วนั หนง่ึ กจ็ ะถงึ ทสี่ ดุ ทกุ ขได เปน ประโยชนสูงสดุ แกต นเอง

“เรารนู ะวา นายกําลงั คิดถงึ พ่แี พ เปนหวงพแ่ี พ แตทําเปนปากแข็ง”

ประทับทักทายแบบสรู ปู ระสานักเดาทีส่ าํ คญั วาตนแนจรงิ มตติ ดั ราํ คาญดว ยการไมต อลอ ตอ เถยี ง แตนองชายกย็ ังอุตสา หหา
ความยาวอกี

“อยาวาเราตอกย้ําเลย แตนายตดั ใจเถอะ พ่แี พเขาสวยเกนิ ไปวะ หาใหมแ บบทเ่ี ขากับนายไดด กี วา ”

มติตามดใู จตนเอง ทน่ี าจะคุกรุนเพราะถูกเดก็ เมอ่ื วานซนื สัง่ สอน แปลกทโี่ ลกภายในกลับเงยี บสนทิ หัวใจเตนเปนจังหวะปกติ
คงเสนคงวาทกุ ประการ ราวกบั เด็กนอ ยไรเดียงสา ไรค วามยนิ ยลสนใจกับความกระทบกระท่งั อันกอเกดิ จากรูปภาษาของมนุษยใด ๆ

๕๑๒

อาจเปน เพราะรูท างไปทางมาของราคะ โทสะ โมหะจนเคยชิน กระท่งั เทา ทนั แมข ณะจติ ทีร่ บั ผสั สะอนั ควรกออกศุ ล จงึ เกดิ การ
ต้ังรับข้ึนอยางเปน ไปเอง คงไวแตความเนิบน่งิ ทางความคิด และรูสกึ สงบละไมไมไหวติงในกลางอกอยา งไรกอ็ ยา งน้นั

เม่ือเขาเงยี บ ประทบั ก็เงยี บตาม แตใ นความเงียบของประทับมีแรงดนั ขนหนักแฝงอยู แสดงวา กําลงั คิดหาคําพูดถลม เขาตอ ใจท่ี
กาํ ลังอยใู นอุเบกขา ทรงกาํ ลังรู กระแสจิตตอ เชื่อมกนั สนิท พลกิ กาํ หนดจบั นดิ เดยี วก็ล็อกสัญญาณความคดิ อีกฝายไดถ นดั

‘ลกู สาวแมค ากลวยแขกหนา ปากซอยนะเหมาะ’

ประทับคิดจับคใู หกับเขาแบบทเี ลนทจี ริง แทนที่จะโกรธ มติกลับขบขนั จนหวั เราะออกมา

“นายขาํ อะไรวะ?”

ประทับถามยียวน เพราะนกึ วา มตแิ กลงหวั เราะแบบทาํ เปน ไมยห่ี ระ

“ขําทน่ี ายจะใหเราเอายายโอม าเปนแฟนนะซี”

มติตอบตรงไปตรงมา ประทบั ขมวดควิ้ ยน

“โอไ หน?”

“อาว! ไมร ูจักชื่อหรือ ลูกสาวแมคา ขายกลว ยแขกไง ตัวอว น ๆ นะ ”

คราวนีป้ ระทับถงึ กับสะดงุ

“เอะ! เราเคยบอกเมอ่ื ไหรวา จะใหน ายเอาเปน แฟน?”

ถามคอแข็งดวยความหนาวข้นึ มา เมื่อรสู กึ เปนครงั้ แรกในชีวิตถึงความคดิ ตนที่ร่ัวไหลใหค นอืน่ จับได

มติหวั เราะเอ่อื ย ครานจะกระทําตนเปน ผูมฤี ทธิ์ คงทุกขกันถว นหนา ถาประทบั จะอยูในบา นเดยี วกบั เขาอยางหวาดกลวั ระแวง
วาจะถกู ลว งรูค วามลบั ไปทกุ ซอกมุมความคิด

“ออ นานมาแลว นายเคยแซวเราตอนยายโอช ว ยแมข ายของ เหน็ แถมมากกวา ท่สี ง่ั สบิ บาทไปเยอะไง หาวา เราแอบจีบไวต ้งั แต
เมือ่ ไหร”

ประทบั คลายความเกรง็ ลง แตย ังจองหนาพช่ี ายอยา งขุดคน ลงั เลเปนครู เม่ือเห็นไรพ ิรุธ กเ็ ชื่อวา เปนความประจวบเหมาะ
บงั เอิญ

“ไปอาบนาํ้ ละ”

ดีดบหุ รี่ทิง้ ตัดบทลาดอ้ื ๆ มติพยกั พเยดิ รับรู สบายใจขึ้นเมอ่ื นอ งชายปลีกตัว ปลอ ยใหเขาอยตู ามลําพังดงั เดิม

๕๑๓

เม่อื เงารา งของประทับพนไป ใจมติก็วา งลงราวกับคนลืมงา ยท่สี ดุ ในโลก ปราศจากเยอื่ ใยความขุนของพัวพนั สักนิดเดียว เปน
สขุ กบั ความปลอดโลงของจติ อันอารมณเกาะไมติดชนดิ นนั้ จนตอ งยมิ้ ออกมานอย ๆ ความรสู กึ ในอัตตาเปรยี บเสมอื นสง่ิ อุดตันในกาย
เมอ่ื ทะลวงหลดุ ออกเสยี ได กเ็ หลอื เพียงความเบาสบาย คลายปลองกลวงที่ไรค วามอึดอดั แมนอ ยเทานอ ย

น่ันทาํ ใหมติอนมุ านอยา งยนิ ดี วาพระอรหนั ตท า นคงวา งเหมอื นแกว ทปี่ ราศจากนาํ้ แมแ กว ถกู กระทบอยา งไร กห็ าความ
กระเพ่อื มไหวหรอื กระฉอกหกเปย กเปอ นไมไ ดเ ลย ใจของทา นเสมอกบั ธรรมชาติ คอื รสู งิ่ ไหน ก็สักวามคี วามเสมอกับสง่ิ น้นั ไมเกดิ
อุปาทานวา สิ่งนั้นเปน ตนหรือของตน ไมเกิดอุปาทานวาส่ิงนน้ั นายนิ ดคี วรแกการเสพสม ใจถูกทําใหวา งเสมอความวางท้ังปวงนน่ั แลว ท่ี
ดํารงอยูอยา งหมดอาลยั ยนิ ดี หมดทกุ ขหมดโศกในกายใจอนั เปนสมบตั ิของความแตกพงั

เปนอกี คืนหนงึ่ ที่ปชู นะถูกรับตวั มานอนคางบานลกู ชายคนโต ความจรงิ ลูก ๆ ทา นกตัญรู คู ณุ อยากใหทานมาพํานักถาวรกัน
โดยไมมีการเกย่ี งงอน ทวา ทานเองยงั อยากอยูบา นเกา อา งวา ชอบสถานท่ี นานทีจงึ มาใหลกู ๆ เลีย้ งดูอยางนี้ อยางมากจะอยเู พยี งสองสาม
คนื เพราะเปน หว งหนูแพหลานสาวคนโปรดของทาน

ทานเขา หอ งนอนแตหวั คา่ํ อากาศเย็นกําลังดี เปด หนาตางรบั ลมไดส บาย เงยหนา ชมแสงจนั ทรเบื้องไกลดวยความสงบสขุ เพียง
ลาํ พัง บังเกดิ ความปลอดโปรงถึงทสี่ ดุ เม่ือทราบชดั แกจ ิตอันละเอยี ดสขุ ุม วาภาระคือแกวตาดวงใจไดถ ูกวางลงแลว

ทุกขสขุ ท้ังชีวติ เหมอื นฝนไป คลายเมฆท่จี รมาผา นดวงจันทร บดบังอยคู รแู ลว ผา นไป ผา นแลวก็มแี ผงเมฆใหมม าบงั อกี แลว ๆ
เลา ๆ ท่ีสดุ ทงั้ หลายท้งั ปวงก็ลว นเลยผานจนหมดสน้ิ จะเคยจริงจังกับเหตกุ ารณใ นชีวติ ชวงใด เหน็ ใครสลกั สําคญั เพียงไหน วันหน่ึงก็
ปลดปลงลงจากการแบกรับทางใจทง้ั นัน้

เมอื่ ถงึ เวลาทเ่ี กาทณั ฑม ารับตัวแพตรีไปจากทา น ใจทา นกเ็ หมอื นสลดั คืนทกุ สิ่ง เหลือเพียงกายใจเปนเครอ่ื งระลกึ สักแตเหน็
สภาวธรรมในกายใจเพ่อื ความรแู จงแทงตลอดถึงทสี่ ดุ

จิตของชายชราสงบวเิ วกเปนเนอื้ เดยี วกบั ฉากโลกทอ่ี าบแสงจนั ทรสวา งนวล ลมดึกราํ เพยผา นมาหอบหน่งึ โชยกลน่ิ หอมของ
มะลวิ ลั ยในซมุ เบอ้ื งลา งหนา ตางขนึ้ มากระทบนาสกิ ประสาท ขณะน้ันเองปรากฏส่งิ ปรุงแตงในสวนลึกของจิต คลายบอกตนเองวา คนุ เคย
กับบรรยากาศเชน น้มี านานนกั หนา ระลกึ ไดวาแมยังเด็ก เมอ่ื เหน็ ฟา ราตรมี ีจันทรฉ าย ก็คลา ยเหน็ มากอ น ณ สถานทศี่ ักดส์ิ ิทธิแ์ ดนดินถ่นิ
ไหนสักแหง อยางประหลาด

ในยามพกั งานวิปส สนา เวนจากการพิจารณากายใจเปน ไตรลักษณ ปชู นะมกั ปลอ ยใหจ ิตเขารู เขา ดธู รรมละเอียดในตนที่ผุดข้นึ
ตามวาระโอกาสตาง ๆ เหมอื นเจา ของบา นผูม ียามวางกเ็ ดนิ ทอดนอ ง พลิกดูสมบตั หิ รือกอนกรวดกอนหนิ ในเขตบานพอใหท ราบวา เปน
อยางไรแลว วางลง ทัง้ ตระหนักวาเสียเวลาไปอกี สบิ ชาตริ อยชาติ ก็ไมอ าจพลกิ ดไู ดถ วนทว่ั ทงั้ หมดวามีอะไรอยูบาง

วาระน้ี ปญ ญาญาณจากจติ อนั บางดวยกิเลสของทานเหมอื นแสงสองเห็นความคุนชนิดพิเศษอนั โยงใยกบั การอบรมจิตในพทุ ธ
ศาสนา โดยปรากฏเปนความรสู กึ รกั เล็ก ๆ สง ออกมาจากจิตอันทรงธรรม

ทานกาํ หนดวารกั เลก็ ๆ นัน้ เปนสขุ เวทนา เปนส่ิงแปลกปลอมท่แี ทรกตัวเขา มาทามกลางความสะอาดนง่ิ สงบรูของจิต โดย
ลักษณะนน้ั สุขเวทนาอาจลองหนลบั หาย แสดงความเปน ทุกขังแหงตนใหปรากฏตอกระแสรูกไ็ ด

๕๑๔

แตดว ยเจตนาเขารูร ายละเอยี ด สุขเวทนานนั้ ก็ถูกหนวงไวใ หด ํารงอยกู บั สตเิ ฉพาะหนา เชน เดยี วกับเม่ือสะดุดหนิ แทนทจ่ี ะกา ว
เทาขา มผา น ก็กม ลงหยิบขึน้ ดูเลนใหเหน็ ลาย เหน็ สี เห็นรูปทรงอยา งถนดั เสียหนอย

ปชู นะลากลมหายใจเขายดื ยาว นิม่ นวล กอ นกําหนดสตริ ูวาหายใจออก ความชํานาญทําใหจิตกับลมเคลา เคลียเขาดว ยกัน
แนบเนียนสนทิ กระแสจิตดึงดูดเขาหากนั ดว ยอาการแนวรูรวมดวง ฉีดปตสิ ขุ ซา นเย็นเตม็ รอบทันที ยังความชมุ ชนื่ อิม่ เอบิ ลกึ ซึง้ ปราศจาก
เอกเทศใดแหง กายทั่วรา ง ทีป่ ต แิ ละสขุ อนั เกดิ แตว เิ วกจะไมถกู ตอง จิตปรากฏแกต นเองเสมือนไฟเย็นดวงมหมึ าทมี่ ีแรงผนึกรวมเขา หา
ศนู ยก ลางคือสายลมหายใจเหยียดยาวประหนง่ึ นํา้ ตกทพิ ย

นนั่ คอื การลว งเขา สฐู านสมาธเิ ปน อปั ปนาแทจรงิ ระดับแรก เรยี กวาปฐมฌาน ประกอบดวยองคห ลกั คอื วิตก วิจาร ปติ สขุ และ
เอกัคคตา

ปฐมฌานเปน ของดแี กผ เู คยคนุ ขณะเดยี วกนั กเ็ ปนของนอยแกผ รู ธู รรมอนั ประเสรฐิ ย่ิงกวา จิตของปชู นะแนบรูอ ยกู บั ลมหายใจ
จนจติ แยกออก วาสายลมหายใจยังปรากฏตอ จิตผรู กู ็เพราะมอี าการระลึกแนบแนนอยูกับลมหายใจ เมอื่ จิตมวั พะวงกับเปลอื กหยาบ ก็ยัง
นบั วา จติ หยาบอยู ตอเมือ่ ละอาการระลกึ รทู ่สี ายลม หลุดออกมารกั ษาจิตใหทรงมน่ั ปต ิสขุ เพยี งเดยี ว จติ กเ็ ดนดวงผอ งใสเปน ธรรมเอก
เสมอื นนกทเี่ ลกิ กระพอื ปกเสียไดเพราะโบยบนิ มาสงู พอ จงึ แผปกน่งิ ลอยลมสบาย ปลอดจากภาระหนกั ในการออกแรงพยงุ ตวั ในอากาศ
กวาง

นัน่ คือการลวงเขา สฐู านสมาธิเปนอปั ปนาแทจ ริงระดบั ที่สอง เรียกวา ทตุ ยิ ฌาน ประกอบดว ยองคหลักคือปต ิ สขุ และเอกคั คตา

ทตุ ิยฌานเปนของดแี กผ ูเคยคุน ขณะเดยี วกนั ก็เปน ของนอ ยแกผ ูรธู รรมอนั ประเสริฐย่ิงกวา จติ ของปูชนะแนบรอู ยกู ับปต จิ น
แยกออก วาปติเปน เสมอื นคลื่นนาํ้ ที่กระเพื่อม ทาํ ใหจ ิตซ่งึ เปรียบเหมอื นเรอื โยกโคลง เมอ่ื แทรกลําเขาสูรองนํ้าทสี่ งบกวา เรอื กน็ ่ิงลง
เชนเดยี วกบั ทล่ี ะปต ิเสียได จงึ พบกับสภาพนา พงึ ใจกวา กนั

นั่นคือการลวงเขา สฐู านสมาธเิ ปน อปั ปนาแทจ รงิ ระดบั ที่สาม เรียกวา ตตยิ ฌาน ประกอบดว ยองคห ลกั คือสุข และเอกคั คตา
สมบูรณด ว ยองคร องคอื สติและอเุ บกขา

ตติยฌานเปน ของดแี กผูเ คยคนุ ขณะเดยี วกนั กเ็ ปน ของนอยแกผรู ธู รรมอันประเสรฐิ ย่ิงกวา จิตของปชู นะแนบรอู ยูกบั สขุ อนั เกดิ
จากความสงบจนจติ แยกออก เหน็ ราคะชนิดละเอยี ดออนอนั เกิดแตค วามพงึ ใจแทรกอยจู าง ๆ แลวตวั ปญญารูแจงนัน้ ก็ตดั ราคะในฌาน
ชั้นสูงไดข าด จติ เขา ถึงความสงบสงดั อีกระดบั หนึง่ ทีป่ ระณตี เสียจนความระลึกรใู นกายขาดหายไป ทรงอยกู ็แตภาวะแผดจา แหง จติ อันดู
ประหน่งึ ดาวฤกษแ หงสติอนั บรสิ ุทธร์ิ ุงเรอื ง ปราศจากความแตะตองของเกย่ี วกับสภาพหยาบใด ๆ ทง้ั ปวง ละทุกข ละสุข ดับโสมนัสได
สน้ิ ขาวรอบตลอดกระแสรูอยอู ยา งนน้ั

นนั่ คือการลว งเขาสฐู านสมาธิเปนอปั ปนาแทจริงระดับท่สี ่ี เรียกวา จตตุ ถฌาน ประกอบดวยองคหลกั คืออุเบกขาและเอกคั คตา

ชวงเวลาอนั สน้ั ที่ถกู กําหนดไวลว งหนา พอจิตเริ่มถอนออกสผู ัสสะแผว ปรากฏถึงความมอี ยูของกายและการกลบั มาของลม
หายใจ อยใู นภาวะพรอมรแู จงถึงทีส่ ดุ ปชู นะก็นอ มจติ จอสตอิ ยา งแผว ลงไปในภาวะรูข องตนเอง ตรวจอารมณคุนกับบรรยากาศสงบใต
แสงจนั ทรอ ันโยงใยกับวถิ ีธรรมในปจ จุบันชาติ แลวจติ ก็แนบสนิทเขา กบั ความรสู กึ คุนเคยดงั กลาว เหมือนหลุดออกจากกายและ
สิ่งแวดลอมปจ จบุ นั ปรากฏใหมก ึง่ รูแจง กง่ึ อยูหางจากความเปนเชน น้ัน

เหน็ ตนเองน่งั ขัดสมาธอ์ิ ยูบนแครเตีย้ ๆ กลางแสงจนั ทรนวลใย ทน่ี นั่ เปนหนาบา นของทานในแควน อวนั ตี ซงึ่ หันออกสูราวปา
สงัด ปลอดคน ในภาวะทเ่ี ร่มิ คุนกับอาการระลึกรู เหมือนมีอีกคนนง่ั ซอนตนเอง เปนการซอ นตัวปจ จุบนั เขา ไปในตัวอดตี

๕๑๕

ขณะแหงการนงั่ บนแครน้ัน ลกั ษณะจติ มิใชป ลอ ยใหต นเองดม่ื ดาํ่ กบั ธรรมชาติอนั งาม ทวากาํ ลังยินดกี ับความรใู หมท ี่รับมา นั่น
คือขา วมหาปุโรหิตทีอ่ อกบวชไดฉ ายานามวาพระมหากจั จายนะ ทา นกลับคนื สูบา นเกิดพรอ มพาลกู ศษิ ยผ ูถอื เพศบรรพชิตดวยกนั จํานวน
หนง่ึ มาดวย

กุลบตุ รชาวอวันตจี ํานวนมากเมื่อเขา สสู าํ นกั ของพระมหากัจจายนะก็เกิดความเล่ือมใส แตด วยเหตุขดั ขอ งทีม่ ภี ิกษุไมเพียงพอ
แกก ารทาํ สงั ฆกรรมในการบวชพระตามวนิ ยั จงึ เปน ไดแตเพยี งบวชเณร ถงึ แมมีอายุครบบวชพระกนั แลวก็ตาม

ขา วมหามงคลเกย่ี วกบั พระมหากจั จายนะดังกลา วนี้ มีมาถงึ ทา นในยามอรุณรงุ ของวนั เดยี วกันกบั ทน่ี ่ังชมจันทร นับเปนวาสนา
อันใหญหลวงทพี่ ระหนมุ ในสํานกั ของพระมหากจั จายนะรูปหนง่ึ เดนิ มาบณิ ฑบาตถึงหนา บา นทาน ซึ่งเมื่อทา นเหน็ กิริยาอันควรแกสมณ
สารปู แลว ก็เกิดความเล่อื มใส ตกลงใจถวายภัตตาหารทนั ทีดว ยความเบกิ บานรา เรงิ ใจ

ในสมยั นั้น จะมกี ารรับบาตรดินเผาของพระมาบรรจอุ าหารดวยมือของโยมเอง ทา นรบั บาตรจากพระมาสง ตอ ใหนางพราหมณี
ผภู รรยา เพ่อื เอาเขาบา นใสอ าหาร ระหวางนั้นทา นก็นิมนตพ ระนงั่ สนทนาบนแครเสมอกนั นน้ั เอง ดวยเหตุทีท่ านอยูในวรรณะพราหมณ
และยังไมท ราบถึงความเปน บคุ คลอนั ทรงธรรมควรเคารพของสมณะหนมุ

เม่อื ครง้ั พุทธกาล ศาสนาพทุ ธปรากฏเหมือนเพียงลัทธิคําสอนอีกแนวหนง่ึ กลาวไดว าเบอื้ งตน พทุ ธศาสนาเปนความเชือ่ ของ
ชนกลุมนอ ยท่กี ระจัดกระจายทัว่ ไป เม่ือดูจากลกั ษณะภายนอกของพระซ่งึ นงุ หม ผายอ มฝาดเพยี งนอยชิน้ กม็ ไิ ดมีเอกลกั ษณบง บอกวา เปน
เครือ่ งหมายแทนการเชื่อคาํ สอนแนวทางใดไดเ ลย

อยา งไรกต็ าม ทานเคยยินคาํ เลา ลือเก่ยี วกบั การอบุ ตั ิของพระพทุ ธเจา ผเู สด็จมายงั โลกมนษุ ยเ พอ่ื ความส้นิ กเิ ลส ความถงึ ทสี่ ุด
แหง ทุกข ก็บงั เกดิ ความใจสั่นหวัน่ ไหวอยา งนาฉงน เมื่อสอบไดความวา พระหนุมตรงหนา น้ันบวชในสํานกั ของพระมหากจั จายนะผเู ปน
หน่ึงในศิษยเ อกของพระพทุ ธเจา ทา นก็ปรีดาปราโมทยเ ปนลน พน รบี ไถถามถงึ สิ่งทีข่ ดั ของคาใจมาเน่นิ นาน

คาํ ถามของทานท่มี ตี อภิกษหุ นุมคอื ธรรมะของพระสมณโคดมน้ัน ตอ งฟง จากพระโอษฐแตป ระการเดียวจึงไดผ ลอนั ไพบูลยถึง
ทส่ี ดุ คอื การสนิ้ ทกุ ข หรอื วาเพียงฟงคาํ บอกเลา กไ็ ดผลสูงสุดเปน การส้ินทุกขอ ยางเดยี วกนั พระไดย นิ คาํ ถามก็สอบกลบั วาทาํ ไมจึงสงสยั
เชนนน้ั เลา ทานกอ็ ธิบายวา ทา นอยใู นวัยชรา จะใหเดินทางไปฟง ธรรมจากพระพุทธองคซ ง่ึ ประทับอยูไกลบา น เห็นทคี งเปน การลําบาก
เกินกาํ ลังสงั ขาร

พระฟงเหตผุ ลจงึ ตอบวา ธรรมะเปน ของกลาง การทพี่ ระศาสดาใหสาวกแยกยา ยกนั ออกประกาศธรรมอนุเคราะหป ระชาชนไป
ทัว่ ทัง้ ชมพูทวีป ยอ มยนื ยนั วา ชาวบานดา นเมืองทั้งหลาย ก็ฟงธรรมอันเดียวกบั ทอ่ี อกจากพระโอษฐไ ด รวมทัง้ รับผลสูงสดุ คือการสนิ้ ทุกข
เชน เดยี วกนั ไดด วย หากนอ มรับธรรมไปปฏิบัตอิ ยางสตั ยซ อื่

ฟงเชน น้นั อัตภาพเดิมของปูชนะก็เกดิ ความปติลนพนประมาณ ยึดเอาภกิ ษุหนุมตรงหนา นั่นเองเปน ตวั แทนพระบรมศาสดา
ถามพระวาเพอ่ื ถึงทสี่ ดุ ทุกขต อ งทําอยางไร พระก็อธบิ ายใหฟ ง เร่อื งอรยิ สัจ 4 ซ่ึงมีสาระสาํ คญั หลกั คอื ทุกข สมทุ ัย นโิ รธ และมรรค

ฟงนยั พอสงั เขปโดยทําไวในใจอยา งแยบคายแลว พราหมณผูชราก็กาํ หนดไดวา อริยสัจสี่น้ีเปนเรอื่ งของจิตใจโดยแท จติ ใด
สะบ้ันเปนอสิ ระขาดจากการเกาะกุมของตณั หา จิตน้นั ก็ไมมีเหตุแหงทุกข แตการจะพน ตัณหาได ตองรูจริงๆเสียกอนวาตนเปน ทาสตณั หา
หรอื เปลา หากขาดสตริ ูเ ทา ทันเสียแลว ไมต ระหนักวาเปนขา ทาสของตัณหาเสียแลว ที่ไหนจะมแี รงบนั ดาลใจใหป ระกอบความเพยี รเรง
พนจากอาํ นาจของตัณหา

นนั่ เอง จึงเปนเหตุเหน่ียวนําใหเกิดเจตนา วา ทา นจะเฝา รู เฝาดูตณั หาในใจตนเอง

๕๑๖

เมอื่ พระจากไปแลว ทานกค็ ิดเก่ยี วกบั เรือ่ งการดูตัณหาในใจตลอดวัน จนตกคาํ่ เม่อื นางพราหมณผี ภู รรยาหลบั สนิท จงึ ออกมา
นัง่ หนา บา นดวยอาการเปน ดษุ ณีทามกลางความสงดั เงยี บของปามืดอนั ฉาบไลด วยนวลรศั มีแขอนั รองเรือง แลวพยายามสังเกตกเิ ลสตณั หา
ในจติ ก็เหน็ ปรากฏเปน ความเกิดแลว ดบั ดบั แลวเกดิ ดวยความคาํ นงึ ถงึ เหตกุ ารณใ นชีวติ ประจาํ วนั วนไปเวยี นมาเร่ือยๆ ไมต า งกบั แพเมฆ
ทีผ่ านมาบงั จันทร แลว ก็ผานจรจากไป

แมอดตี ชาตคิ รงั้ นน้ั ทา นยงั หางจากมรรคผล ทวากเ็ ปนชนวนธรรมอนั แสนประเสรฐิ เหตุการณเมือ่ รับธรรมจากพระหนุม จงึ
ปฏริ ปู เปน แรงประทบั ลงสูค วามทรงจาํ สนิทซึ้ง จงึ เขา ใจวา เหตใุ ดจติ ทานมักโยงแสงจันทรเขากับความยนิ ดใี นธรรมมาจนกระทั่งถงึ ชาติ
ปจ จุบนั

ถอนจากนมิ ิตอดีตกลบั คืนสสู ํานกึ เตม็ บริบูรณแหง ความเปนปูชนะ ชายชราใหนึกเหนอื่ ยหนา ยเปนทีย่ งิ่ เหตุการณล วงผา นมาก็
กวา สองพันป ทานกย็ ังหลงวนเกดิ ตาย มอี ัตภาพ มีการเตบิ โตเขาสวู ัยแก รอวนั แตกตายอยูอ ีก

ในชาตนิ ี้ นาจะเปน เพราะบม บารมีมาแกก ลา พอ ทานจึงเร่มิ สนใจและศึกษาธรรมมาตง้ั แตยังหนุมแนน และน่ันทาํ ใหท า น
ตระหนกั วาการแสดงตวั ของบารมธี รรมน้ัน มาในรปู ของการใหความสนใจธรรม นาํ ไปสูครบู าอาจารยท่ีประพฤติตรง ประพฤติชอบ
รวมท้งั ความฝก ใฝขยันปฏิบัติ ไมเก่ยี งงอนวา ตนกิเลสบางหรือหนา ไมท อดอาลยั อธษิ ฐานรอขอสําเร็จมรรคผลในศาสนาพระศรีอารย
เมตไตรย แตม ุง ใชอ ัตภาพคือกายนีใ้ จน้ีดับเหตแุ หง ทุกขใ หท ันกอนถงึ ลมหายใจเฮือกสุดทาย

ในสว นของการใหค วามสนใจธรรมท่ีนาํ ไปสคู รูบาอารยน ั้น ทา นมีวาสนาพบคําสอนอนั ทรงพลังอศั จรรยท ี่สัน้ ทวา
เปล่ยี นแปลงผูคนใหห ันเหมาเขา สูทางมรรคผลกันเปนจํานวนมากตอ มาก น่ันคอื

จิตสง ออกนอกเปน สมทุ ัย

ผลของจติ สงออกนอกเปนทกุ ข

จติ เห็นจิตเปน มรรค

ผลของจติ เห็นจติ เปนนโิ รธ

นัน่ เองเปนจุดหกั เหของชีวติ ทา นเดนิ ทางรถไฟไปกราบหลวงปดู ูลย อตโุ ล พระสาวกผูเปน ตัวแทนประกาศธรรมของ
พระพุทธเจาที่ย่ิงใหญท ่ีสดุ รปู หนงึ่ แหง ยุค

หนทางธรรมในชาติน้ี เมื่อไดรบั คาํ สอนจากหลวงปูดูลย ซง่ึ มีสาระสาํ คญั ใหดจู ิตตนเอง สิ่งแรกท่ที านกลบั มาพจิ ารณาก็คอื จิต
คืออะไร จิตอยูท ่ไี หน จะดจู ติ ไดอ ยา งไร

นั่นเปน เหตใุ หพิจารณาตอวาจิตยอมอยูในกายนี้เอง ดังนน้ั ถา จะหาจิต ก็จําเปน ตอ งคนควาลงในกายน้แี หละ นับแตก ารปพู ืน้ คือ
ทาํ ความสงบ ยุติความอยาก ดับความกระวนกระวาย เหมอื นทํานา้ํ ใหห ายขุน สะอาดใสเพยี งพอจะดใู หรวู า มสี ่ิงใดในนํ้าน้ัน

๕๑๗

การดกู ็คือการตรวจระลึกลงไปในกายทลี ะสว น นับแตเ สนผมบนกระหมอมลงไปจนถงึ พ้นื ฝา เทา ดวยจติ ท่ตี งั้ มน่ั และนง่ิ ใส จะ
เห็นชัดประจักษว ากายนีม้ ิใชจ ติ กายเปน ธรรมชาตสิ ว นหน่ึงตา งหาก

จากนัน้ เมื่อตรวจระลกึ ลงไปในเวทนา ซ่ึงหมายถึงความรสู ึกสุข ทุกข เปน กลางที่ปรากฏอยใู นปจ จุบันขณะ ก็เหน็ เปน ตางหาก
จากจิตเชน กนั และแมเ วทนาจะข้ึนตรงกบั ประสาทกาย ก็แยกเปน คนละสว นอยางเดด็ ขาดจากกาย ทาํ นองเดียวกบั กระแสไฟฟา ที่แลนไป
ตามลวดทองแดง ตางก็เปนธรรมชาติคนละชนิดกันน่ันเอง

เมือ่ ตรวจระลึกลงไปในสัญญา ซึง่ หมายถึงความจาํ ไดห มายรู เชน ความหมายจาํ วาน่ีคอื ตวั เรา กเ็ ห็นเปน ตางหากจากจติ เพราะ
เมื่อจิตสงบนิ่งต้ังม่นั แลว สัญญาจะเปนสิง่ ถกู รไู ด คลายกับลอนคล่ืนทปี่ รากฏรองรอยแตกตา งกบั แผน น้ําเรียบ เมอ่ื กระเพ่ือมแลว กห็ ายไป
เปนผวิ นาํ้ น่ิงไดอีก ราวกบั ไมเคยเกิดรอ งรอยใด ๆ ขึ้นเลย

เม่ือตรวจระลกึ ลงไปในสงั ขาร ซ่ึงหมายถึงความคดิ นกึ ปรุงแตง หรอื เจตนาคิด พดู ทํา กเ็ ห็นวา สังขารไมใชจ ิตอกี เพราะถา ใช
เมอ่ื เจตนากระทาํ การยอ มปรากฏควบคไู ปกับจติ ผูดตู ลอดไป แตน ่ยี งั ตกกลบั เปนอาการรู อาการน่งิ ไดอยู

โดยรวบรดั ที่สุด ส่งิ ใดถูกรูได ส่งิ นนั้ ไมใชจิต ปรากฏเปน อืน่ จากจิต ปราศจากอตั ตาแฝงเงาอยใู นสงิ่ นน้ั

ในสมัยแรกเรมิ่ ปฏิบตั ธิ รรมตามหลวงปดู ูลยสอนนน้ั เอง ทา นกจ็ ับไดวา จิตคอื ผูรู ผสู ังเกตการณอารมณท งั้ ปวงทกี่ ําลังปรากฏ
เมือ่ ใดจิตทรงตัวรูอ ยเู ปนหนึ่ง ดังท่ีพระพุทธองคบ ญั ญัตเิ รยี กไวว า 'ธรรมเอก' บรรดาส่ิงทถี่ กู รูกล็ วนแตแสดงไตรลกั ษณออกมาตลอดเวลา
กลาวคอื ปรากฏใหเ ห็นเปน ความเกดิ ขนึ้ ต้ังอยู ดับไปทงั้ สน้ิ ไมเหน็ อะไรสักอยางเดียวทต่ี ้ังมั่นอยูได

ขณะทปี่ ฏิบัตใิ นยคุ นัน้ ทานไมใ หความสาํ คัญกับบญั ญัติในตาํ ราเทากบั ธรรมท่กี ําลงั ปรากฏแสดงตัวตอ จติ เหมือนจติ เปนลน้ิ
และธรรมเปน รส เมอื่ ล้มิ รสกไ็ มมวั คดิ วา น่นั เคม็ นห่ี วาน ทาํ นองเดยี วกบั ทเ่ี ม่ือแยกขันธอ อกเปนตา งหากจากกัน ก็มิไดใสใจวาเขาขนั้ 'นาม
รปู ปริจเฉทญาณ' หรอื ยัง หรอื เม่อื เหน็ สภาวธรรมตา ง ๆ แสดงความเกิดดับเอง ก็มิไดใสใ จวา นั่นเรยี ก 'อทุ ยัพพยญาณ' หรือเปลา

ทราบแตธรรมน้นั เมือ่ จิตลมิ้ แลว มแี ตความรูแ จง เปนธรรมชาติ เปนอิสระจากภาษาและอยูเหนอื ความคดิ ปรุงแตงอยางทีส่ ดุ

ทานสงั เกตเห็นตอ ไปวา บางคราวจติ กับอารมณก ็รวมตัวเขาดว ยกนั เปนกลุมกอน หนกั แนน เรารอ น บอยครัง้ ท่ีเทา ทนั เหน็ จิต
อยสู วนหน่ึง อารมณอ ยสู วนหนงึ่ แตเมอ่ื จติ ไปรอู ารมณเขา ก็เหมือนมีแรงดงึ ดดู ใหจ ิตเคล่ือนเขา ไปยดึ ถืออารมณอ ยา งแนน เหนยี ว เม่อื ใด
เคลือ่ นเขายดึ อารมณแ ลว จติ ก็รสู กึ เปนทุกข เพราะความไมเ ปน อสิ ระจากอารมณน นั่ เอง

แมมาถงึ จุดนั้น ทา นก็มไิ ดพ จิ ารณาวา นัน่ คอื การแสดงตวั ของอรยิ สัจสี่ เพยี งเฝา รูอยางซอ่ื สตั ย ไมต กแตงดดั แปลงส่ิงทก่ี ําลงั
ปรากฏ อะไรจะปรากฏอยางไรกป็ ลอ ยตามท่มี นั เปนไปอยา งนั้น ทราบแตว า การเปนปถุ ชุ นทําใหบอ ยครงั้ ทีจ่ ติ กบั อารมณร วมตัวอยูดว ยกนั
อยางเหนียวแนน นานๆเมอ่ื เดนิ สัมมาสตเิ ขาสว น จิตกับอารมณจ ึงแยกออก เหมือนมีชองวางระหวา งกนั บา ง ใหทราบวานีฝ่ งรู นัน่ ฝง ถูกรู

และแลว วนั หนึ่ง เมอื่ ทานเหน็ ความกังวลหว งรางกาย กลวั จะเปนไขหวดั เพราะเปยกฝน ดว ยความชาํ นาญในการดูจติ ใจตนเอง
ทาํ ใหเกิดสติระลึกรูลงตรงใจกลางความกังวลนน้ั โดยปราศจากความจงใจ ความกังวลก็ดบั ไป เพราะถกู เห็นจงึ ผา นหาย

นอกจากความกังวลจะดบั ลงแลว รา งกายทีก่ าํ ลังนง่ั กอดเขา พายฝุ นท่ีกาํ ลงั กระหนา่ํ ซดั ตลอดจนกระทั่งโลกรอบดานทัง้ หมด ก็
พลอยดบั ลงตาม

๕๑๘

รปู หายแลว เวทนา สัญญาหยาบๆก็ดับสนิ้ เหลอื เพยี งกระแสความปรุงแตงอนั ประณตี ผดิ กนั กบั ระดับความคิด ที่ผดุ แผว ข้ึน
เปน ขณะ ๆ จติ รูโดยปราศจากการจงใจรู รเู ทา ไหรว างเทา นั้น หมดจากความมนั่ หมายหรอื วพิ ากษว จิ ารณใ ด ๆ ตอ ไป

ถัดจากน้นั คอื การลงภวงั คใ นแวบเลก็ ตดั กระแสคํานงึ ขอ งเกี่ยวอันใด คลา ยรปู นามสลัดคืนความหมายและความปรากฏมี
ตวั ตน แลว จิตกด็ าํ เนนิ เขาสูค วามดับสนทิ ไรรอ งรอยโดยสิ้นเชิง ถดั จากนั้นความรับรูก็เรมิ่ ปรากฏข้นึ อีก แตยังละเอยี ดเหนือข้นั ทีจ่ ะเปน
ความคดิ เพยี งแจม แจงในสงิ่ ท่ปี รากฏกอนหนา วา บางส่ิงทีไ่ มเ คยเห็นมากอ น อนั หอหมุ เคลอื บคลุมธาตุรไู ว ไดถ กู แหวกออก จิตอุทาน
อยางลงิ โลดประหลาด หากถอดความเปน สญั ลกั ษณทางภาษาก็คงไดค วามวา 'เอะ จติ ไมใชเ ราน่ี!'

แลว จิตก็ทรงตัวอยกู บั ความวา งช่ัวขณะหนึง่ จากน้ันจึงบังเกดิ แสงสวา งพลุง โพลงจากความวาง แผกวา งออกไปอยางไร
ขอบเขต ขณะถัดมาก็ผุดความเบกิ บานอนั เปน สอื่ สญั ญลักษณแสดงตัวของธรรมชาตบิ ริสุทธิ์ ไรรูป ไรนาม ปราศจากอารมณเ ปนเหยอ่ื ลอ
แมน อ ยเทานอ ย เปน การแสดงใหรูวาบางสง่ิ มีอยู ทวาไรก ารปรุงแตง ไรทีต่ ้ัง ไรนมิ ติ หมายใด ๆ ทเี่ คยเหน็ ดวยตา ไดยนิ ดว ยหู สัมผัสดว ย
กายประการใด ๆ ทงั้ สน้ิ

เมื่อถอยลงจากเอกภาวะอนั ไรซ ึง่ คูสอง สูความรบั รูปกติ ทําใหจ ิตไดข อสรุปกบั ตนเอง วาความเปน ตัวตนไมมจี รงิ ความลงั เล
สงสัยในพระรตั นตรัยหมดส้นิ ไป ทางนีม้ อี ยู ไมม ที างอ่ืนทตี่ อ งแสวงหา ภพชาติไดถกู บน่ั ทอนใหหดสนั้ ลงแลว

โสดาบันปรากฏเปน ประจกั ษพยานแกพ ทุ ธศาสนาอีกรูปนามหน่งึ แลว

หลังจากนาทีแหง มหาปรากฏการณ ทานก็ดาํ เนนิ ชวี ิตตามปกติ ความรสู ึกเปล่ยี นเปน ผใู หญเ ต็มตัว รูจ ักตนเอง และดําเนนิ ชีวติ
อยางมจี ุดหมาย มใิ ชลอยชายตามกระแสโลกไปวนั ๆ เชนแตกอน สว นการปฏิบตั กิ ท็ ําอยอู ยางเดมิ น่นั เอง

การปฏบิ ตั ยิ ังคงเดิม เหมือนทผ่ี า นมาทุกประการ ในข้นั ของความเปน โสดาบันอริยบุคคล จติ กบั อารมณค อยมีลักษณะตา งคน
ตา งอยูไ ดเอง โดยไมต องอาศยั ความพยายามรวมจติ เปน สมาธเิ พือ่ ใชแสงรแู สงปญ ญาใหม ากเหมือนครง้ั เปนปุถชุ น แมบอยครงั้ จติ กับ
อารมณผสมกนั จนเกดิ อุปาทานในตัวตนและอปุ าทานในกามคณุ ไดเทากับคนธรรมดา ก็เปนไปแบบมกี รอบมีเกณฑลอ ม จิตอนั ทรงธรรม
สูงเหนือมนษุ ยคอยหามไวเมื่อจะลวงอกุศลกรรมบถขั้นรุนแรง และถอยกลบั มาสูฐานท่มี ั่นเอง คอื ทรงรู แยกจิตแยกอารมณจ ากกนั เปน
พกั ๆ มใิ ชว า ดง่ิ รดุ ๆ ไปหาราคะ โทสะ โมหะเตม็ สูบเหมอื นสงั สารสตั วท ั้งหลาย

ประมาณ 8 เดือนถดั จากวันแหง มหาปติ จติ กม็ าถึงสภาพทีป่ ระหลาด คือเจรญิ สตคิ ราวใด จะรวมลงตกภวงั คอ ยเู สมอๆอยาง
รวดเรว็ ไมวาจะยืน เดิน นงั่ นอน ดูตงั้ ทา รวมดับเงยี บเหมอื นคนหลับเปน ประจํา สรา งความกังวลใจใหทานมาก

ในวันอาสาฬหบูชาคราวหนงึ่ ทานไดข ้ึนไปกราบหลวงปสู ิม พทุ ธาจาโร ทถ่ี ้ําผาปลอ ง และเรียนปรกึ ษาถงึ ปญหาทเี่ กดิ ขึ้นและ
แกไขไมได หลวงปูกลับยิม้ ๆ แลว บอกวา เม่ือเปนผูรูแ ลว จะตอ งสงสัยอะไร จะตองถามใครอีก ใหป ฏิบัตไิ ปเถดิ จะไดของดใี นพรรษานี้
แหละ

วันรุง ขนึ้ ระหวา งนัง่ รถโดยสารกลับกรุงเทพฯ ปูนัง่ เจรญิ สตสิ มั ปชญั ญะตามปกติ จติ ก็รวมลงดับความรบั รูรปู กายและ
สิง่ แวดลอ มภายนอก เขาไปรรู ูปนามภายในท่เี กดิ ดบั แลว ตัดกระแสรวมลงถึงความไมม อี ะไรเลย หมดส้ินทัง้ รูปและนามอันเปนเวทีแสดง
ไตรลกั ษณ บรรลซุ ่ึงอรยิ ธรรมขนั้ ทีส่ อง

จิตเขาถงึ ของเขาเอง หาไดมีการบีบบงั คบั หรอื จงใจใหเปนไปอยางไรไม ขอเพยี งตงั้ ผดู ู ผูร ู ใหอยูในกระแสความเหน็ ไตร
ลกั ษณเ ทานัน้

๕๑๙

ในขั้นของความเปน สกทาคามีอริยบุคคล จิตเร่ิมมปี กตแิ ยกกบั อารมณ นอยครั้งนักทีจ่ ิตจะเคล่อื นเขา เกาะอารมณจ งั ๆ ทจี่ ะให
เขาเกาะอารมณเหนียวแนน ก็เมอื่ ปะทะกบั ผสั สะท่ีแรงมาก สติสัมปชญั ญะอนั วองไวทําใหจติ เห็นแมก ารเรม่ิ กอ ตัวขน้ึ ของกิเลสอนั
เล็กนอย กิเลสจึงดบั สลายกอ นกลายเปน ไฟกองใหญเสมอ

สภาวจิตในข้นั นจ้ี ึงปลอดโปรงโลงหวั อก เปนอยผู าสุก มีปกติสขุ สบายแตกตางจากครงั้ เปนปุถุชนอยา งเห็นไดช ัด เรียกวา แม
หา งจากการภาวนาบาง กม็ ีความสบายอยูในตัวเองตามธรรมจิตขั้นนี้

อยางไรก็ดี เมือ่ กิเลสละเอยี ดลงตามภมู ิธรรม ตณั หาท่จี ะพาจติ ใหเ คลอื่ นไปยึดอารมณ จงึ เปนตณั หาชนดิ ละเอียดตามไปดวย อา
สวะคอื ภพหรือท่ีเรียก 'ภวาสวะ' ซง่ึ จติ ของทานเขา เสวย จงึ มีปกติเปน ภพอันละเอียดย่ิง มสี ภาพ 'หลอกจติ ' วาดี เพราะมาในหนา ตาของบญุ
กศุ ลอันแทจ ริง ปราศจากเบ้อื งหลังจงใจกาํ หนดสรางใหเปน เชนนนั้ นเี่ ปนขอ ลาํ บากประการหนึง่ คอื มีตวั เรง แรงจูงใจใหกา วลวงสันตสิ ุข
มีอยนู อย เพราะเหน็ ทกุ ขไ มชัดเทา เมอื่ ครัง้ กอน ๆ

อนั เนอื่ งจากปชู นะระลกึ ชาติไดม าก ความรสู กึ เก่ียวกบั สงั สารวฏั จึงเหมือนคนวา ยน้าํ กลางทะเลจนเขา เขตนาํ้ ต้ืนแลว เพียงเขยง
ปลายเทา ก็สามารถดนั ตัวใหพ นการจมนํ้าไดแลว ดังน้ันแมย งั ตอ งลอยคอสลบั เขยง เปน ระยะตามแรงโถมของคลื่นผัสสะเพอ่ื ไมใหจ มน้ํา
ตายก็ตาม นเ่ี องจะวา เปน ทุกขนกั ก็ไมใช จะวา ปลอดภัยพน ทุกขก ไ็ มเ ชิง รวมความคือเหน่ือยนอ ยกวาเมอื่ ครงั้ ลอยคอกลางทะเลอยา งเห็น
ไดชัด

การถึงอริยธรรมข้ันทีส่ าม หรอื 'อนาคามิผล' นัน้ จาํ เปน ตอ งอาศยั ปจจยั อนั พรงั่ พรอ มหลายประการ ซึง่ พรอมไดยากในชวี ติ
ฆราวาสอันคลุกคลอี ยูกบั ญาติสนิทมิตรสหาย บคุ คลอันเปนทรี่ ัก ตลอดจนกระทั่งหนาท่กี ารงานอนั วนุ วาย

และคลายมีภาระผกู พันเปนกรรมสัมพนั ธไมเ ลกิ เมือ่ ลวงเขา วัยทีป่ ลดเปลื้องความรับผดิ ชอบจากลกู สาวลูกชายเสยี ได กใ็ หตอ ง
มแี กว ตาดวงใจใหมม าอยใู นความดูแลเสียอีก ลกู ตนพนอก ลกู คนอนื่ ก็มาอยูใตปกอีกแลว

การปฏบิ ตั ิในชวงหลังของปจู งึ เหมือนคอย ๆ สง่ั สมกําลัง รอเวลาที่จะทาํ สงครามแตกหักกบั กิเลสตัณหาตอ ไป โดยทที่ านชอบ
เดนิ จงกรมมากกวาการนั่งหลบั ตาภาวนา เพราะจิตอันเดน ดวงเขาท่รี อู ยแู ลว เพียงเบอื้ งแรกกาํ หนดรูการกระทบพน้ื ของเทา ขวาซา ยเปน การ
เอากําลังในฝายสมถะเสียหนอย ครูเ ดยี วจติ ก็เหมือนทวีกําลังขึ้นมากพอ ดุจเดียวกบั อากาศยานท่ีไดพ ลงั อดั มากพอจะแลนทะยานข้นึ สนู า น
ฟา แหง ความรูแจง มองลงเห็นธรรมหยาบและละเอยี ดกวา งขวางตามจริง

บางวนั จติ สงบรูอยทู จ่ี ิตกน็ ่งิ ดูไตรลักษณ บางวนั จิตผาดโผน ก็พจิ ารณาธรรมอนั ใดอนั หน่ึง ทาํ ใหร เู ห็นเรอื่ งราวล้ีลบั พสิ ดาร
มากมายกา ยกอง โดยเฉพาะความจรงิ เกยี่ วกบั สง่ิ ทป่ี รงุ เปนขันธหา ในอัตภาพปจจบุ ัน เหน็ โยงใยกับอดตี เบ้อื งใกลแ ละเบอื้ งไกลใน
สงั สารวัฏอันสลบั ซับซอ นซอ นเง่อื น

แตเรอ่ื งทจี่ ติ ชอบพิจารณาเปนหลักคอื ชวี ิตนี้ ทัง้ ความสุข ความทุกข ความรกั ความชงั ลกู เมีย หนา ทีก่ ารงาน ช่ือเสยี งเกยี รตยิ ศ
ปูเคยมี เคยเปน แลว ผา นหายดจุ ควันทส่ี ลายไปในอากาศธาตเุ ม่อื หมดเปลวไฟสง ตอ

เม่อื จติ พจิ ารณาถึงความไมมอี ะไรของส่ิงภายนอกแลว จติ มกั รวมตัวเขา มาพิจารณาลงในกาย เปนตนวาเห็นโครงกระดูกที่มี
เนอ้ื หนงั อนั เร่ิมทรุดโทรมหมุ อยู มลี มหายใจเปน เครือ่ งหลอเลย้ี ง ไมนาน ก็จกั ตอ งทิง้ กายนใ้ี หทับถมแผนดิน ทุกขส ุขทั้งหลาย ความทรงจํา
ทง้ั หลาย ความนึกคิดปรงุ แตงตาง ๆ กจ็ ะขาดหายไป หมดจากสภาพความปรากฏมีปรากฏเปน

แมจติ เองอันเปน ธรรมชาตชิ นิดหนึ่ง ก็จะดับลงดวย แตหากดับแบบมีเชอื้ พันธุใหง อกเงย ก็จะสงกระแสกอจติ ใหมใน
สัมปรายภพตอไปอีก เพอ่ื มแี ลว ทิ้ง พบแลวพราก ไดแ ลวเสีย วนไปเวยี นมาหาแกน สารไมไ ดเ ลย

๕๒๐

ทกุ คร้งั ท่ีมาถึงจดุ แหง การพจิ ารณาขอธรรมอยา งใดอยา งหนงึ่ จติ ของปชู นะจะเห็นชัดถงึ ความไรแ กนสารของขันธห า จิตนอม
ไปถึงอมตธรรม อนั ปราศจากความเคล่ือนไหวในภายใน ปราศจากรปู ลกั ษณใ นภายนอก อปุ าทานขันธก ็ถูกลดิ รอนใหกรอบบางลงเรอ่ื ย

อยา งไรกต็ าม คลายยังปรากฏเยื่อใยสายหนึง่ ทีไ่ รร ูปลักษณ แมบาง ทวาก็เหนียวอยู
เม่อื กาํ หนดจติ ยอนดกู ายจากดา นหนาเขา ไป ก็เหมอื นจะทะลุปรโุ ปรงไปตามลําดบั เหลอื เพียงเยอ่ื ผวิ หนงั ทางดานหลังของกาย ซง่ึ เบาใส
แตห ยนุ เหนยี วอยูอกี ชนั้ หนง่ึ เทา นนั้

เมอ่ื ใดเดินเลนในหยอมสวนไมด อกไมประดับบนหญาขจขี องแพตรี จติ กับธรรมกส็ ัมผสั กนั เสมอ ปูเหน็ ตน ไมใบหญา และ
แผนดินแผนฟา เปนสง่ิ ไรสภาวะ ทัง้ หมดท้งั ปวงบางเบาราวกบั ปราศจากน้ําหนักใหส าํ เหนียกกาํ หนด จติ ของทา นกับธรรมชาตยิ งั ตางกนั
นดิ หนึ่ง คอื แบงเปนฝกฝายได โดยฝา ยจิตมนี ้ําหนกั อยูเ ลก็ นอ ย จิตจงึ ยงั มพี ฤติกรรม ในขณะทธี่ รรมชาติภายนอกปราศจากพฤตกิ รรม แม
ธรรมชาตจิ ะเกิดดับเปล่ยี นแปลง ก็เปนไปตามธรรมดา ไมมีการใหค าตอ ความเปลี่ยนแปลงแตอ ยา งใด

มแี ตจ ติ นัน่ เองยังมน่ั หมาย ยนิ ดยี นิ รา ยกับการเปลย่ี นแปลง...

จิตเหมอื นรู เหมือนรออยภู ายใน วาวนั หนงึ่ เรว็ ๆ น้ี ตนจะวางขนั ธค นื ใหธ รรมชาติ ขันธก จ็ ะเปนเหมือนแผนฟาแผนดิน
เหมอื นตนไมแ ละสายน้าํ สวนจิตท่ีรบั อสิ รภาพจากตณั หาแลว ก็เปนไปอยา งท่จี ติ จะเปน ซ่ึงไมเก่ยี วกบั ทา นอีกแลว

ทรงภมู ิธรรมข้ันสอง เวยี นปลอยแลวกลับยดึ มาก็นานหลายสิบป บัดนีท้ านเพง่ิ อานออกอยา งแทจ รงิ ไดม องเห็นเช้อื พนั ธุของ
ภพชาติในจติ ใจ ท่พี รอมจะงอกเงยเปน กเิ ลสตัณหาไดตลอดเวลา อยา งเชนทต่ี วั ของจิตเองกย็ งั มคี วามเรา รอ นแสวงหาทางหลดุ พนเปนตน

ตลอดมาทานเขาใจวาการมหี วงคอื แกวตาดวงใจอยา งแพตรี ซง่ึ ถือเสมอื นลกู สาวในไสน ่นั เองทเ่ี ปนตัวปดบัง เปน ดานก้ันขวาง
คุณธรรมระดับอนาคามี แตบ ดั นี้เมื่อสบายใจไรก งั วลเก่ียวกับแพตรแี ลว หมดหวงอยางเด็ดขาดแนแ ลว ทา นก็เพ่ิงเห็นวาแทจริงแพตรีมิใช
ดา นสกดั ขดั ขวางแตอยา งใด ความหวิ ธรรม ใครอยากพน รอวนั เปน อิสระจากกเิ ลสตณั หา ไดบ รรลมุ รรคผลขัน้ สงู สุดตา งหาก ทีใ่ ช
ของแข็ง ของจริงอนั หา มไว

ทา นปลอ ยความอยากชนิดนค้ี า งคาไวเ นิน่ นานอยา งรเู ทา ไมถ งึ การณ ที่ผานมาจึงเหมือนปฏิบตั ธิ รรมแบบเลย้ี งไข ยงิ่ ปฏบิ ัติดว ย
ความรอวนั เปน อิสระจากภาระภายนอก รอการบรรลมุ รรคผลมากเทาไหร ยิง่ บม เพาะใหค วามอยากขั้นละเอียดเติบกลา แฝงเงาอยาง
แนบเนยี นข้นึ เทานน้ั

เสน ผมบงั ภูเขาแท ๆ เมอ่ื อา นไมอ อกวา นั่นเปน ความอยาก เลย้ี งความอยากไว มรรคผลขน้ั สูงข้ึนจงึ คลายกระถดเลอื่ นออกหาง
ไปเรื่อยๆ ทง้ั ทรี่ ูสึกเฉยี ดรอมรอ เหมือนเอือ้ มถึงแคน ดิ เดยี วมาเน่นิ นานขนาดนี้

แรงดงึ ดูดของสังสารวฏั มอี ํานาจ มีอิทธิพลเหน็ ปานนี้ กอนบรรลธุ รรม ขอเพยี งปฏบิ ตั ถิ กู ปฏบิ ัติตรง รวมจติ ใหเ ปน เห็นกาย
เหน็ จิตสกั แตเปนสภาวธรรม พอพังท่ยี ืนของอตั ตาไดร าบคาบช่ัววบู เดยี ว ก็ทงิ้ ความยดึ มนั่ จนจติ ทะลทุ ะลวงลวงรปู นามทงั้ สนิ้ ท้ังปวง ถงึ
นิพพานครั้งแรกไดทนั ที แตพอสําเรจ็ มรรคผลสักขัน้ หรือสองขั้นแลว จติ ก็หมนุ จากการปฏิบัตสิ กั แตเ หน็ สภาวธรรม มากอ ความปรารถนา
ชนดิ ใหม ปฏบิ ัตโิ ดยแอบหวงั เรงเขาเสน ชัยสุดทายโดยไมร เู นื้อรตู วั

ทา นราํ ลกึ ถึงคาํ สอนหลวงปเู ทสก เทสรังสี ครูบาอาจารยผูลว งลบั อีกรปู หนึ่งของทาน มีอยคู ราวท่ที า นเคยถามหลวงปู วาเม่อื
เจริญสติสัมปชัญญะไดอยา งตอ เน่อื งแลว จะมีอบุ ายธรรมอยา งใดใหย่งิ ไปกวา นอี้ ีกไหม หลวงปเู ทสกเ มตตาตอบวาไมม ี มแี ตตองเจริญ
สติสัมปชญั ญะจนจติ เขาพอ เขาจะปลอ ยวางอปุ าทานขนั ธเอง เหมอื นผลไมทีต่ องรอเวลาสกุ

๕๒๑

เหลอื บมองฝอยเมฆทเ่ี ผอิญเคล่ือนผา นดวงจันทร เผยแสงเรืองเดนเตม็ ตาอาบแผน ดินแผนฟา เม่ือแสงจนั ทรอับเพราะเมฆบัง
พระจนั ทรไมไ ดท ําอะไรเลย เม่ือเมฆจะมามันกม็ า เม่อื เมฆจะไปมันก็ไป พระจันทรเปนธาตุธรรมอนั ปราศจากความยนิ ดียินรา ย ปราศจาก
ความมั่นหมายใด ๆ จะเอาความอยากพนเมฆเพื่อฉายแสงมาแตไ หน

ยามนน้ั เอง จิตของทา นจึงทําตัวอยางดวงจันทร เมือ่ กิเลสจรมากเ็ ลกิ ยนิ รายกับกิเลส เม่ือกิเลสจรไปกเ็ ลกิ ยินดที ่สี งิ่ บดบงั เลือ่ น
ผาน ทานเตอื นตนเองซ้าํ วา หากพยายามหาทางหลุดพน จากอาํ นาจของกิเลส กเ็ ทากบั ยังมีกิจใหจ ิตทาํ

เมอ่ื ปรารถนาพนจากกเิ ลสก็เรียกวามคี วามจงใจ เมอ่ื จงใจก็เทากบั ยอมรับใหมีจิตผูจงใจนัน่ เอง ความยดึ ถอื ไดช อ งแทรกตัวอยู
ตรงนั้น จติ ผูเปน 'ตัวฉัน' หลบซอน ลบั มมุ บังอยตู รงความจงใจปรารถนาหลดุ พนนัน่ เอง

สติ สมาธิ และปญ ญาของปูชนะประชมุ ลงทคี่ วามรสู ึกวา 'นตี่ ัวฉนั ' ของจิต โดยมไิ ดจงใจ แตคราวน้ตี า งจากเดิมทีเ่ คยคน ควา
พิจารณาหาทางทําลายความยดึ มัน่ ถือมน่ั จิตสักแตร ะลกึ เขา ไปท่ีอปุ าทานในอัตตา ปราศจากตัณหาคอื ความอยากหลดุ พน ปราศจาก
ความเหน็ อันเปนการวิพากษว ิจารณใ ด ๆ ตอสภาวะน้นั

เม่อื จติ สักแตรู โดยปราศจากตณั หาและทฐิ ิ จติ กถ็ งึ สภาพเดียวกบั ธรรม ไมมคี วามเคลอื่ นไหวภายใน ไมมีขอบเขตรปู ทรงให
กําหนดไดใ นภายนอก จิตเขาถึงความสงดั เงยี บอยตู ามลาํ พัง หลุดจากความเกาะเกย่ี วกบั อารมณทง้ั ภายนอกภายในสนิ้

รปู ภายในคือกายกส็ วนหน่ึง รูปภายนอกคือสงิ่ แวดลอมตา ง ๆ กส็ วนหนงึ่ ผัสสะใหญนอ ยอันเปนทีม่ าของความสขุ กส็ วนหนง่ึ
ความนกึ คิดปรุงแตง กส็ ว นหนง่ึ แมประชุมพรอมกนั ในรูปแบบของความเปน ชายชรารา งหนงึ่ ก็ปรากฏแยกตา งหากจากกันสิ้นในความ
ปกหลักรูอ ันสุขุมยิ่ง เชน ที่โบราณาจารยเรยี กวา แยกขันธจ ากกันเปนกอง ๆ น่นั เอง

จดจอ อยูกบั ความเห็นเชนน้นั พกั ใหญ สภาพจติ ของปชู นะก็พลกิ ตัว เหมือนยอนเขา มาเห็นชดั วา อาการแชอยกู ับรูกองขันธ
เชนน้ัน คอื อีกแบบของการจงใจระลกึ รูอ อกไปยงั รปู ธรรมและนามธรรม อนั เปน ของนอก ของอน่ื จากจิตผรู ูอยดู ี

ดว ยความชาํ นาญแกร อบในวปิ ส สนาญาณชน้ั สูงนนั้ จติ กเ็ ล่ือนระดับความรูแ จง เหน็ จริงละเอียดเขา มาอีก คือถงึ ขนาดเหน็ เขา
มาหยุดในจติ ผรู ผู ดู ู ขาดจากความเหน็ ขนั ธอ ่ืนส้นิ

อาการรูอยูในรูน ้นั นมุ นวลแนบเนียน ปราศจากกิรยิ าประคับประคอง กลายเปน ธรรมชาติอกี ชนิดหน่งึ ใหเ ปรยี บเทียบได วา
ความหมายรูอ ารมณท ง้ั ปวงหาใชจ ะใกลเคยี งใจอันบริสทุ ธ์แิ ตอยา งใดเลย แมก ระท่งั อาการหมายรอู ยใู นตัวผูรูกต็ ามที

ความหมายรกู เ็ ปนธรรมชาติหน่ึง ใจอันเงยี บกริบ ขาดจากการรูรูปลักษณภายนอก และไรค วามเคลอื่ นไหวภายใน ก็เปน อีก
ธรรมชาติหนงึ่ ปรากฏเปน ความวาง สวา ง บริสุทธิ์ หยุดความปรงุ แตง หยุดการแสวงหา หยดุ กิริยาของทกุ ชนดิ จติ เรยี กวาแยกชั้น วิจยั
ธรรมลงไปจนหมดจดทก่ี ารหยุดปรงุ แตง จิตสน้ิ ไมห ลงเหลอื สิง่ ใดเกาะติดตกคางเปนงาน เปน ภาระไดอ กี

ถอนจากเงานิพพานกลับสูภาวะพจิ ารณาทบทวนแลว ปูชนะจึงทราบวา ภาวะท่ีจติ รโู ดยปราศจากตณั หาและทฏิ ฐิครอบงํานัน้ มี
อยู การปฏิบัติขน้ั แตกหกั ไมมีอะไรมากกวา การอยูกับธรรมชาติรู โดยปราศจากความอยากและความคิดเห็นแมละเอยี ดแสนละเอียด

ความเห็นวา อนั นดี้ ี อันนไี้ มด ี อันน้ีถกู อนั นผ้ี ดิ แมทวี่ าบรรลมุ รรคผลขน้ั อืน่ หรือจมอยูกบั มรรคผลขนั้ เดิมวาประเสริฐกวา กนั ก็
คือการตัดสนิ ใหค า ในส่ิงทีเ่ ปนคู ท่เี ปน จุดอา งอิงเปรียบเทยี บนั่นเอง เปน ชนวนหน่ึงทที่ ําใหจิตเกิดพฤตกิ รรมทาํ งานตอ อกี และอีก

ตระหนกั ดังนนั้ ชายชราจึงยุติการคิดเรอ่ื งปฏิบตั ิ เรอ่ื งผดิ เร่อื งถกู เรอื่ งบรรลุมรรคผล

๕๒๒

เมอ่ื หยดุ คิด ความจงใจอนั เปนภาชนะองิ อาศัยของผรู ู ผมู ี ผหู วงั จงึ หายไป เหลือไวแ ตส ตริ ะลกึ รูลงในกายรปู น่งั บนเกา อี้ริม
หนาตา ง เห็นรปู กายกาํ ลงั หายใจอยใู นอริ ยิ าบถสบาย ลาํ ดับถัดจากน้นั จึงสงั เกตเห็นสภาวจติ ของตนเองทีก่ าํ ลงั จงใจมองกาย ความจงใจก็
สลายตวั ไป

ประจกั ษธรรมในบัดน้นั วา จิตผูรู กบั ส่ิงทถ่ี ูกรู ท้งั หลายท้งั ปวงกค็ ือจิตเอง เปน สิ่งเดียวกัน จิตเหน็ จติ อยางแจม แจง ปราศจาก
ตณั หาและทิฏฐอิ ันจะยงั จติ ใหเกดิ พฤติกรรมใด ๆ เหนย่ี วนาํ อุปาทานขนั ธ จงึ เขาถงึ ภาวะอันเปน หนง่ึ หรอื จิตหน่ึง ไมมสี อง

เมื่อประจกั ษวา ผูรูกบั ส่งิ ถกู รูเปนอันเดยี วกัน ใด ๆ บรรดามีอันเกดิ แตก ารปะทะสงั สรรคร ะหวา งจติ กบั อารมณก็ถูกปลอยวางลง
ดว ยกัน ปราศจากความซึมซา นเขาหากนั เทายองใย เหลอื ธรรมอนั สงัดวเิ วก เงยี บเชยี บ เบกิ บานอยา งเรนลับ มคี วามเปนธรรมดาลว น ๆ
ไมห ลงธรรมใดอนั แตงเปน คําพดู ไดเ ลย

เรือ่ งของคนในโลกนั้น จะหาทจี่ บ ท่ีลงเอยไดอยางไร คงมีแตเ รือ่ งคา งคา มคี นรกั มศี ตั รู มสี ายใยโยงยึด มีความขดั ของวนุ วาย
บนเสนทางอนั สลบั ซับซอ นซอนเง่ือน เดาทางไปยาก ตา งจากเร่อื งของคนในธรรม ทเ่ี มื่อหลุดพนข้ึนมาจากโลกแลว มแี ตความเรยี บงาย
เปน ท่จี บ เหน็ จดุ ลงเอยชดั เหมอื นพบฝงอนั ผาสกุ หลังจากลอยคอเวียนวายในทะเลทุกขมาแสนนาน หมดรปู หมดนามใหดูแลสนิ้ เชิง

มตสิ งู สุดแหง ธรรมคือการชนะ คอื การยุตกิ เิ ลสหยาบและละเอยี ด คอื การหยดุ วา ยวน คือการคายเชือ้ แหงการเกิดรูปนาม เพราะ
แจมแจงแทงตลอดเสยี แลว วา รูปนามเปน ทกุ ข หมดุ ท่ยี ดึ ใจไวกบั ทกุ ขก็คือตณั หาอุปาทานในนามรปู น่นั เอง เม่อื ถอนหมุดออกเสยี ไดแ มข ั้น
ละเอียด กเ็ หมอื นเปดหลงั คา พงั กําแพงออกเหน็ ฟากวางโดยรอบ หมดความลุมหลงเพอพก หายเศรา หายสงสัย หายตดิ ขอ งคา งคาอาลยั
เหลือแตความไรท กุ ข เหนือรสสุข เกนิ จินตนาการบรรดามที ่ีเคยสงั่ สมมาระหวางการเดินทางอนั แสนไกลในวงั วนสังสารวฏั

นิพพานเปนสขุ ยิ่ง นิพพานนน้ั วางย่ิง

ทเี่ กนิ ขอบเขตนิพพานนัน้

นอกจากทุกขไมมอี ะไรเกดิ ขึ้น นอกจากทกุ ขไมมีอะไรดับไป

ใจที่ถึงนิพพาน เปน ความจบบริบรู ณอ ยา งแทจริง

เปนของจรงิ เหนือการสรรคํารอยถอ ยประพันธอันใดสิ้น

จบ.