ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทััตตเถระ
ก็็ไม่่เป็็นภาระเหมืือนมนุุษย์์ทั่�วโลกที่�เป็็นกััน แล้้วทำไมจึึงยัังบ่่นว่่าทุุกข์์อยู่่�อีีก
ถ้า้ โลกทิพิ ย์ไ์ ม่เ่ ป็น็ สุขุ แล้ว้ โลกไหนจะเป็น็ สุขุ เล่า่ ?” เขาตอบว่า่ “ถ้า้ พูดู อย่า่ งผิวิ เผินิ
และเทียี บกับั กายมนุษุ ย์ท์ี่�หยาบๆ พวกกายทิพิ ย์อ์ าจมีคี วามสุขุ มากกว่า่ พวกมนุษุ ย์จ์ ริงิ
เพราะเป็็นภููมิิที่�ละเอีียดกว่่ากััน แต่่ถ้้ากล่่าวตามชั้�นภููมิิแล้้ว กายทิิพย์์ก็็ย่่อมมีีทุุกข์์
ไปตามวิิสััยของภููมิินั้้�นๆ เหมืือนกััน” ระหว่่างที่่�ผีีกัับพระสนทนากัันในตอนนี้้� รู้้�สึึก
ว่า่ ละเอีียดและลึกึ ลับั ยากที่�ผู้�เขีียนจะนำมาลงได้้ทุุกประโยค จึึงขออภััยท่า่ นผู้้�อ่า่ น
ไว้ด้ ้้วยความจนใจ
สุดุ ท้า้ ยแห่ง่ การสนทนาธรรม ท่า่ นว่า่ บุรุ ุษุ ลึกึ ลับั มีคี วามเคารพเลื่�อมใสในธรรม
เป็็นอย่่างยิ่�งและปฏิิญาณตนถึึงพระไตรสรณคมน์์ กล่่าวอ้้างท่่านพระอาจารย์์
เป็็นสรณะและเป็็นองค์์พยานด้้วย พร้้อมทั้้�งให้้ความอารัักขาแก่่ท่่านเป็็นอย่่างดีี
และขอนิมิ นต์ท์ ่า่ นพักั อยู่�ที่�นี่�ให้น้ านๆ ถ้า้ ตามใจเขาแล้ว้ ไม่อ่ ยากให้ท้ ่า่ นจากไปสู่�ที่�อื่�น
ตลอดอายุุของท่่าน เขาจะเป็็นผู้�คอยดููแลรัักษาท่่านทุุกอิิริิยาบถ ไม่่ให้้มีีอะไรมา
เบียี ดเบียี นหรือื รังั แกท่า่ นได้เ้ ลย ความจริงิ แล้ว้ เขามิใิ ช่บ่ ุรุ ุษุ ลึกึ ลับั และมีรี ่า่ งกายดำ
สูงู ใหญ่ด่ ังั ที่่แ� สดงภาพต่อ่ ท่า่ น แต่เ่ ขาเป็น็ หัวั หน้า้ แห่ง่ รุกุ ขเทวดา ซึ่ง�่ มีบี ริษิ ัทั บริวิ าร
มากมายที่่อ� าศัยั อยู่�ในภูเู ขาและสถานที่่ต� ่า่ งๆ มีเี ขตอาณาบริเิ วณกว้า้ งขวางมาก
ติดิ ต่อ่ กันั หลายจัังหวััด มีนี ครนายก เป็น็ ต้้น
นัับแต่่ขณะจิิตท่่านสงบลงและระงัับโรคจนหายสนิิทไม่่ปรากฏเลยประมาณ
เที่�ยงคืืน กัับที่่�รุุกขเทพมาเกี่�ยวข้้องและสนทนาธรรมกัันจนถึึงเวลาจากไป และ
จิิตถอนขึ้�นมาก็็ประมาณ ๔.๐๐ นาฬิิกา คืือ ๑๐ ทุ่�ม โรคที่�กำลัังกำเริิบในขณะที่�
นั่�งทำสมาธิิภาวนา พอจิิตถอนขึ้�นมาปรากฏว่่าหายไปโดยสิ้�นเชิิง ไม่่ต้้องอาศััยยา
อื่�นใดรักั ษาอีีกต่่อไป โรคหายได้เ้ ด็็ดขาดด้้วยธรรมโอสถทางภาวนาล้ว้ นๆ จึงึ เป็็นสิ่�ง
ที่่�อััศจรรย์์มากสำหรัับท่่านในคืืนวัันนั้้�น พอจิิตถอนขึ้�นมาแล้้ว ท่่านทำความเพีียร
ต่อ่ ไปมิไิ ด้ห้ ลับั นอนตลอดรุ่�ง เมื่�อออกจากที่�ภาวนาแล้ว้ ร่า่ งกายก็ไ็ ม่ม่ ีกี ารอ่อ่ นเพลียี
50
ปฐมสมััย
แต่ก่ ลัับกระปรี้ก� ระเปร่่าขึ้�นกว่่าเดิิมอีกี ด้้วย
คืืนวัันนั้้�นท่่านได้้เห็็นความอััศจรรย์์หลายอย่่าง คืือเห็็นอานุุภาพแห่่งธรรม
ที่�สามารถยัังเทวดาให้้หายพยศและเกิิดความเลื่�อมใสหนึ่�ง จิิตรวมสงบลงเป็็นเวลา
หลายชั่�วโมง และเห็็นความอััศจรรย์์ในขณะที่่�จิิตสงบอยู่่�ตััวอย่่างมีีความสุุขหนึ่�ง
โรคที่�เคยกำเริบิ อยู่�เสมอจนควรเรียี กได้ว้ ่า่ โรคประเภทเรื้อ� รังั ได้ห้ ายไปโดยสิ้น� เชิงิ หนึ่�ง
จิิตได้้หลัักยึึดเป็็นที่�พอใจ หายสงสััยในสิ่�งที่�เคยเป็็นมาหลายชนิิดหนึ่�ง อาหารที่่�ฉััน
ลงไปในตอนเช้า้ แต่่วันั หลังั กลัับทำการย่่อยตามปกติหิ นึ่�ง ความรู้�แปลกๆ ที่่�ไม่่เคย
รู้�มาก่่อนได้้ปรากฏขึ้้�นมากมาย ทั้้�งประเภทถอดถอนและประเภทประดัับความรู้�
พิิเศษตามวิสิ ัยั วาสนาหนึ่่ง�
ในคืืนต่่อไป ท่่านบำเพ็็ญเพีียรด้้วยความสะดวก และมีีความสงบสุุขทางใจ
อย่่างบอกไม่่ถููก ร่่างกายก็็เป็็นปกติิสุุข ไม่่มีีอาการใดก่่อกวน บางคืืนยามดึึกสงััด
ก็็ต้้อนรัับพวกรุุกขเทพที่�มาจากที่่�ต่่างๆ จำนวนมากมาย โดยมีีเทพลึึกลัับที่�เคยทำ
สงครามวาทะกับั ท่า่ นอาจารย์์ เป็น็ ผู้�ประกาศโฆษณาให้ท้ ราบและเป็น็ หัวั หน้า้ พามา
คืืนที่�ไม่่มีีเรื่�องมาเกี่�ยวข้อ้ งท่า่ นก็็สนุกุ บำเพ็็ญสมาธิิภาวนา
บ่่ายวัันหนึ่่�งท่่านออกจากที่่�สมาธิิแล้้วก็็ออกไปนั่่�งตากอากาศ ห่่างจาก
หน้้าถ้้ำพอประมาณ ขณะนั้้�นกำลัังรำพึึงธรรมที่่�พระพุุทธเจ้้าทรงพระเมตตา
ประทานไว้้แก่่หมู่่�ชน รู้้�สึึกว่่าเป็็นธรรมที่่�สุุขุุมลุ่�มลึึกมาก ยากที่่�จะมีีผู้�้สามารถ
ปฏิิบััติิและไตร่่ตรองให้้เห็็นจริิงตามได้้ ท่่านเกิิดความภููมิิใจและอััศจรรย์์ใน
ตัวั ท่า่ นเองขึ้้น� มา ที่่ม� ีวี าสนาได้ป้ ฏิบิ ัตั ิแิ ละรู้�เห็น็ ความอัศั จรรย์ห์ ลายอย่า่ งจากธรรม
แม้จ้ ะยังั ไม่ส่ มบูรู ณ์เ์ ต็ม็ ภูมู ิทิี่่ใ� ฝ่ฝ่ ันั มานานก็ต็ าม แต่ก่ ็ย็ ังั จัดั ว่า่ อยู่�ในขั้้น� พอกินิ พอใช้้
ไม่ข่ ััดสนจนมุมุ ในความสุขุ ที่่เ� ป็็นอยู่�และจะเป็็นไป ซึ่�่งตัวั เองก็แ็ น่่ใจว่่าจะถึึงแดน
แห่่งความสมหวัังในวัันหนึ่่ง� แน่น่ อน ถ้า้ ไม่ต่ ายเสียี ในระยะกาลที่่ค� วรจะเป็็นนี้้�
51
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ััตตเถระ
ขณะนั้้�นกำลัังเสวยสุุขเพลิินอยู่่�ด้้วยการพิิจารณาธรรม ทั้้�งฝ่่ายมรรคคืือ
ทางดำเนินิ และฝ่า่ ยผลคือื ความสมหวังั เป็น็ ลำดับั จนถึงึ ความดับั สนิทิ แห่ง่ กองทุกุ ข์์
ภายในใจไม่่มีีเหลืือ พอดีีมีีลิิงฝููงใหญ่่พากัันมาเที่�ยวหากิินบริิเวณหน้้าถ้้ำนั้้�น
โดยมีีหััวหน้้ามาก่่อนเพื่�อน ปล่่อยระยะห่่างจากฝููงประมาณ ๑ เส้้น พอหััวหน้้าลิิง
มาถึึงที่�นั้�นก็็มองเห็็นท่่านนั่�งนิ่�งๆ อยู่�พอดีี แต่่มิิได้้หลัับตา ท่่านเองก็็ได้้ชำเลืืองไป
ดููลิิงตััวนั้้�นเช่่นกััน ประกอบกัับลิิงตััวนายฝููงนั้้�นกำลัังเกิิดความสงสััยในท่่านอยู่่�ว่่า
นั่�นคืืออะไรกัันแน่่ มัันค่่อยด้้อมๆ มองๆ ท่่าน และวิ่�งถอยไปถอยมาอยู่�บนกิ่�งไม้้
ด้้วยความสงสััย และเป็็นห่่วงเพื่�อนฝููงของมัันมาก กลััวจะเป็็นอัันตราย ขณะที่่�มััน
สงสััยท่่าน ท่่านก็็ทราบเรื่�องของมัันพร้้อมกัับเกิิดความสงสารขึ้�นมาในขณะนั้้�น
และแผ่่เมตตาจิิตไปยัังลิิงตััวนั้้�นว่่า เรามาบำเพ็็ญธรรม มิิได้้มาหาเบีียดเบีียนและ
ทำร้้ายใคร ไม่ต่ ้อ้ งกลััวเรา จงพากัันหาอยู่�หากิินตามสบาย แม้้จะพากันั มาหากินิ อยู่�
แถวบริเิ วณนี้้ท� ุกุ วันั เราก็ไ็ ม่ว่ ่า่ อะไร สักั ประเดี๋ย� วใจ มันั วิ่�งไปหาพวกของมันั ซึ่ง�่ พอมอง
เห็น็ ตััวที่�กำลังั ตามหลัังกัันมา
ท่า่ นเล่า่ ตอนนี้้น� ่า่ หัวั เราะและน่า่ สงสารมาก พอมันั วิ่�งไปถึงึ พรรคพวกของมันั
แล้ว้ มันั รีบี บอกกันั ว่า่ “โก้ก้ เฮ้ย้ อย่า่ ด่ว่ นไป มีอี ะไรอยู่�ที่�นั้น� ” “โก้ก้ ระวังั อันั ตราย”
พวกของมันั ที่่�ยังั ไม่เ่ ห็น็ พอได้ย้ ินิ เสียี งก็ร็ ้อ้ งถามมาว่า่ “โก้ก้ อยู่�ที่�ไหน” “โก้ก้ อยู่�ที่�นั้น� ”
พร้้อมทั้้�งหัันหน้้ามองมาที่่�ท่่านพัักอยู่�เหมืือนจะบอกกัันว่่านั่�น นั่�งอยู่�นั่�นเห็็นไหม
ทำนองนี้้� แต่เ่ ป็น็ ภาษาของสัตั ว์์ จึงึ เป็น็ เรื่อ่� งลึกึ ลับั สำหรับั มนุษุ ย์ธ์ รรมดาจะตามรู้�
แต่ท่ ่า่ นอาจารย์ม์ั่่น� ท่า่ นรู้้�ทุกุ คำที่่ม� ันั พูดู กันั เมื่อ�่ มันั ให้ส้ ัญั ญาณกันั ว่า่ อยู่�ที่น� ั้้น� แล้ว้
มันั บอกกันั ว่า่ อย่า่ พากันั ไปเร็ว็ นักั จงพากันั ค่อ่ ยๆ ไป และดูซู ิวิ ่า่ เป็น็ อะไรกันั แน่่
แล้้วก็็พากัันค่่อยๆ ไป ส่่วนหััวหน้้าฝููงพอบอกพรรคพวกเสร็็จแล้้วก็็รีีบไป แต่่ค่่อย
ด้อ้ มๆ มองๆ ไปจนถึงึ หน้า้ ถ้ำ้ ที่่�ท่า่ นนั่�งอยู่� มีีอาการทั้้�งกลััวทั้้ง� อยากดูแู ละอยากรู้�ว่า
เป็็นอะไรกัันแน่่ ทั้้�งเป็็นห่่วงเพื่�อนฝููงที่�พากัันค่่อยมารออยู่�เบื้้�องหลััง หััวหน้้ามััน
โดดขึ้�นลงอยู่�บนกิ่�งไม้้ ตามนิิสััยลิิงซึ่�่งเป็็นนิิสััยหลุุกหลิิกดัังที่�เคยเห็็นมาแล้้วนั่�นแล
52
ปฐมสมััย
มันั มาด้อ้ มๆ มองอยู่�ระยะห่า่ งจากท่า่ นประมาณ ๑๐ วา ท่า่ นเองก็ไ็ ด้ใ้ ช้ค้ วามสังั เกต
อยู่�ภายในทุกุ ระยะ ว่า่ มัันจะมีคี วามรู้้�สึกึ ต่อ่ ท่่านอย่่างไรบ้้าง
นัับแต่่เริ่�มแรกที่่�มัันมาหาท่่านและวิ่�งกลัับไปจนมัันวิ่�งกลัับมาอีีก และดููท่่าน
ซ้้ำๆ ซากๆ พอมัันแน่่ใจแล้้วว่่า ไม่่ใช่่อัันตราย มัันก็็วิ่�งกลัับไปบอกเพื่�อนฝููงของมััน
ว่า่ “โก้ก้ ไปได้้ โก้ก้ ไม่ม่ ีอี ันั ตราย” ท่า่ นเล่า่ ว่า่ ตอนมันั วิ่�งไปบอกเพื่�อนฝูงู ของมันั นั้้น�
น่่าขบขััน และน่่าหััวเราะ ทั้้�งน่่าสงสารมัันมาก เมื่�อเรารู้�ภาษาของมัันแล้้ว แต่่ถ้้า
ไม่่รู้�คำที่่�มัันพููดกัันจะเห็็นว่่าเสีียงที่่�มัันเปล่่งออกมาแต่่ละคำและแต่่ละตััวนั้้�น เป็็น
เสีียงมัันร้้องธรรมดาไปเสีียหมด เช่่นเดีียวกัับเราได้้ยิินเสีียงนกเสีียงการ้้องฉะนั้้�น
ความจริิงเท่่าที่่�ท่่านตั้ �งใจสัังเกตกำหนดดููเสีียงของลิิงที่ �วิ่ �งกลัับไปบอกเพื่ �อนฝููง
ของมันั จริงิ ๆ แล้ว้ มันั เปล่ง่ เสียี งออกชัดั ถ้อ้ ยชัดั คำ เหมือื นเสียี งคนเราพูดู กันั ดีๆี นี่�เอง
คืือพอมัันวิ่�งกลัับไปถึึงพวกของมัันแล้้ว มัันก็็รีีบพููดเป็็นคำเตืือนพวกของมััน
ให้้สนใจในคำของมััน เพื่�อระวัังตััว โดยเป็็นเสีียงของลิิงพููดกัันว่่า โก้้กๆ ดัังนี้้�
แต่ค่ วามหมายที่่�มัันเข้า้ ใจกัันจากคำว่า่ “โก้ก้ ๆ” นั้้น� เป็น็ ใจความว่่า “เฮ้ย้ หยุดุ ก่อ่ น
อย่า่ ด่ว่ นพากันั ไป โก้ก้ มันั ยังั มีอี ะไรอยู่่�ข้า้ งหน้า้ นั้้น� ” พวกของมันั ได้ย้ ินิ เสียี งมันั เตือื น
เช่่นนั้้�น ต่า่ งตััวต่า่ งเกิดิ ความสงสััยจึึงร้้องถามมาว่่า “โก้ก้ มีีอะไรหรืือ” ตััวนั้้น� ถาม
มาว่่า “โก้้ก อะไรกััน” ตััวนี้้� ร้้องถามว่่า “โก้้กอะไรกััน” ตััวหััวหน้้าฝููงก็็ตอบว่่า
“โก้ก้ เก้ก้ มันั มีอี ะไรอยู่�ที่�นั้น� น่า่ กลัวั เป็น็ อันั ตราย” พวกของมันั ถามมาว่า่ “โก้ก้ อยู่�
ที่�ไหน” หัวั หน้้าตอบว่า่ “โก้้ก นั้้น� อย่า่ งไรล่่ะ” เสีียงมัันถามและตอบรัับกันั สนั่�นป่า่
ไปหมด เพราะมีลี ิงิ จำนวนมากด้ว้ ยกััน
ตัวั นั้้น� “โก้ก้ ” ถามมา ตัวั นี้้� “โก้ก้ ” ถามมาด้ว้ ยความตื่�นตกใจ ทั้้ง� ตัวั เล็ก็ ตัวั ใหญ่่
วิ่�งวุ่�นกันั ไปมา ขณะที่่�มันั เกิดิ ความสงสัยั ไม่แ่ น่ใ่ จ กลัวั จะเกิดิ อันั ตรายแก่ต่ ัวั และพวก
ของตััว จึึงต่่างตััวต่่างเรีียกร้้องถามกัันอย่่างชุุลมุุนวุ่�นวาย เช่่นเดีียวกัับมนุุษย์์เรา
53
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ัตั ตเถระ
ร้้องถามกัันถึึงเหตุุการณ์์ต่่างๆ นี่�เอง หััวหน้้าต้้องชี้�แจงเรื่�องราวให้้ทราบและเตืือน
พวกของมันั ว่า่ “โก้ก้ เก้ก้ ให้พ้ ากันั รออยู่�ที่�นี่�ก่อน เราจะกลับั ไปดูใู ห้แ้ น่น่ อนอีกี ครั้ง� ”
พอมันั สั่�งเสีียแล้้วก็ร็ ับั กลัับไปดูู ขณะที่่�มัันวิ่�งไปดูทู ่า่ นอาจารย์ก์ ็็นั่�งอยู่� พอจวนถึึงตััว
ท่า่ น มันั ค่อ่ ยด้อ้ มค่อ่ ยมอง วิ่�งขึ้น� วิ่�งลงอยู่�บนกิ่�งไม้้ ตาจับั จ้อ้ งมองดูอู ย่า่ งพินิ ิจิ พิเิ คราะห์์
จนเป็็นที่�แน่่ใจว่่า ไม่่ใช่่ข้้าศึึกผู้�จะคอยทำลายแล้้ว มัันก็็รีีบวิ่�งกลัับมาบอกเพื่�อนฝููง
ของมัันว่่า “โก้้กเก้้ก ไปได้้แล้้ว ไม่่เป็็นอัันตราย โก้้ก ไม่่ต้้องกลััว” พอทราบแล้้ว
ต่่างตััวมาสู่่�ที่่�ท่่านนั่�งพัักอยู่� และต่่างตััวต่่างดููท่่านในลัักษณะท่่าทางไม่่ค่่อยไว้้ใจนััก
ต่า่ งวิ่�งขึ้น� วิ่�งลงแบบลิงิ นั่�นเอง เพราะความหิวิ กระหายอยากดูอู ยากรู้� และร้อ้ งถามกันั
โก้ก้ เก้ก้ ลั่�นป่า่ ไปเวลานั้้น� ว่า่ นี่่�คือื อะไรและมาอยู่�ทำไมกันั เสียี งตอบรับั กันั แบบต่า่ งๆ
ตามภาษาสัตั ว์ซ์ ึ่ง�่ ต่่างตัวั ต่า่ งสงสััยอยากรู้�เรื่�องด้้วยความกระวนกระวาย
ที่่�พููดซ้้ำนี้้�เขีียนตามคำที่่�ท่่านเน้้นซ้้ำ เพื่�อผู้�นั่�งฟัังด้้วยความสนใจจากท่่าน
ได้้เข้้าใจชััดเจน ท่่านเล่่าว่่า ขณะที่�เขาเกิิดความสงสััยไม่่แน่่ใจในชีีวิิตของตััว
และพรรคพวกนั้้�น รู้้�สึึกว่่าเป็็นเสีียงที่�แสดงออกด้้วยความชุุลมุุนวุ่�นวายมากพอดูู
เพราะสััตว์์ประเภทนี้้�เคยถููกมนุุษย์์ทำลายด้้วยวิิธีีต่่างๆ มามากต่่อมากตลอดชีีวิิต
ของมััน จึึงเป็็นสััตว์์ที่่�มีีความระแวงต่่อมวลมนุุษย์์อยู่�มากประจำนิิสััย ขณะนั้้�น
ต่า่ งตัวั ต่า่ งมารุมุ ดูทูั้้ง� ตัวั เล็ก็ ตัวั ใหญ่่ ด้ว้ ยท่า่ ทางระมัดั ระวังั อย่า่ งยิ่�ง กระแสจิติ ที่่แ� สดง
ความหมายออกมาตามเสียี งที่่ม� ันั ร้อ้ งถามและตอบรับั กันั นั้้น� เหมืือนกับั กระแสใจ
ของมนุษุ ย์ท์ ี่่ส� ่ง่ ออกมาตามกระแสเสียี งที่่พ� ูดู กันั นั่่น� เอง ฉะนั้้น� เขาจึงึ รู้�เรื่อ่� งของกันั
ได้ด้ ีที ุกุ ประโยค เช่น่ เดียี วกับั มนุษุ ย์เ์ ราพูดู กันั ฉันั นั้้น� ในคำที่�เขาแสดงออกแต่ล่ ะคำ
ซึ่�่งแสดงออกมาจากกระแสจิิตที่่�มีีความมุ่�งหมายไปต่่างๆ กัันนั้้�น เป็็นคำที่�ให้้
ความหมายแก่่ตััวรัับฟัังอย่่างชััดเจน ไม่่มีีความบกพร่่องพอจะให้้เกิิดความสงสััย
แก่่ฝ่่ายหนึ่�งฝ่า่ ยใด
ดัังนั้้�น คำแสดงของลิิงแต่่ประโยค เช่่น โก้้ก เป็็นต้้น ที่�มนุุษย์์ธรรมดาเราฟััง
54
ปฐมสมัยั
ไม่่รู้�เรื่�อง แต่่ระหว่่างเขาเองรู้�เรื่�องกัันดีีทุุกประโยคที่�แสดงออก เพราะเป็็นภาษา
ของสัตั ว์พ์ ูดู ต่อ่ กันั เช่น่ เดียี วกับั มนุษุ ย์เ์ ราชาติติ ่า่ งๆ ต่า่ งก็ม็ ีภี าษาประจำชาติขิ องตน
ฉะนั้้�น สรุุปความก็็คืือ ภาษาสััตว์์ต่่างๆ ก็็มีีไว้้สำหรัับชาติิของตน ภาษามนุุษย์์ชาติิ
ต่า่ งๆ ก็ม็ ีไี ว้ส้ ำหรับั ชาติขิ องตน การจะฟังั รู้�เรื่�องหรือื ไม่รู่้�ระหว่า่ งสัตั ว์ช์ นิดิ ต่า่ งๆ พูดู กันั
ระหว่่างมนุุษย์์ชาติิต่่างๆ พููดกััน ก็็ยุุติิลงเองไม่่เป็็นอารมณ์์ข้้องใจต่่อไป ปล่่อยให้้
เป็็นสิิทธิิของแต่่ละชาติิจะวิินิิจฉััย รัับรู้�ของเขาเอง พอต่่างตััวต่่างหายสงสััยแล้้ว
ต่า่ งก็ม็ าเที่�ยวหากินิ ในบริเิ วณนั้้น� ตามสบาย หายความหวาดระแวง ไม่ร่ ะเวียี งระวังั ว่า่
จะมีอี ะไรเกิดิ ขึ้น� นับั แต่ว่ ันั นั้้น� เป็น็ ต้น้ มา เขาพากันั มาเที่�ยวหากินิ ตามบริเิ วณหน้า้ ถ้ำ้
อย่า่ งสบาย ไม่ส่ นใจกับั ท่า่ น ท่า่ นเองก็ม็ ิไิ ด้ส้ นใจกับั เขา ต่า่ งคนต่า่ งทำหน้า้ ที่�ของตน
ท่า่ นว่า่ สัตั ว์ท์ี่�มาเที่�ยวหากินิ อยู่�บริเิ วณใกล้เ้ คียี งท่า่ นโดยไม่ต่ ้อ้ งระแวงและกลัวั
ภัยั นี้้� เขาก็เ็ ป็น็ สุขุ ดีเี หมือื นกันั โดยมากพระไปอยู่�ที่�ไหน พวกสัตั ว์ช์ นิดิ ต่า่ งๆ ชอบไป
อาศััยอยู่่�ด้้วย ไม่่ว่่าสััตว์์เล็็กสััตว์์ใหญ่่ เพราะความรู้้�สึึกมัันคล้้ายคลึึงกัันกัับมนุุษย์์
เป็็นแต่่เขาไม่่มีีอำนาจและไม่่มีีความเฉลีียวฉลาดรอบด้้านเหมืือนมนุุษย์์เท่่านั้้�น
มีคี วามฉลาดเฉพาะการหาอยู่่�หากินิ และหาที่่ซ� ่อ่ นตัวั เพื่อ�่ ชีวี ิติ ไปวันั หนึ่่ง� ๆ เท่า่ นั้้น�
คืืนวันั หนึ่่ง� ท่า่ นเกิดิ ความสลดสังั เวชใจอย่า่ งมากจนน้้ำตาร่ว่ งออกมาจริงิ ๆ
คืือเวลานั่่ง� สมาธิจิ ิติ รวมลงอย่า่ งเต็ม็ ที่่� เพราะการพิจิ ารณากายเป็น็ เหตุุ ปรากฏว่า่
จิิตว่่างและปล่่อยวางอะไรๆ หมด โลกธาตุุเป็็นเหมืือนไม่่มีีอะไรเหลืืออยู่�เลย
ในความรู้้�สึึกขณะนั้้�น หลัังจากสมาธิิแล้้วพิิจารณาพระธรรมวิินััยที่่�พระพุุทธเจ้้า
ทรงบััญญััติิไว้้ เพื่่�อลบล้้างหรืือถอดถอนความผิิดที่่�มีีอยู่�ในใจของสััตว์์โลก ซึ่�่ง
เป็็นธรรมที่่�ออกจากความฉลาดแหลมคมแห่่งพระปััญญาของพระพุุทธเจ้้า
พิิจารณาไปเท่่าไร ก็็ยิ่�งเห็็นความฉลาดและอััศจรรย์์ของพระองค์์ และเห็็น
ความโง่่เขลาเต่่าปลาของตนยิ่ง� ขึ้้น� เพราะการขบฉัันขัับถ่า่ ยก็ต็ ้้องได้้รัับการอบรม
สั่�งสอนมาก่อ่ น การยืนื เดินิ นั่�ง นอนก็ต็ ้อ้ งได้ร้ ับั การอบรมสั่�งสอนมาก่อ่ น การนุ่�งห่ม่
55
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ััตตเถระ
ซัักฟอกก็็ต้้องได้้รัับการสั่�งสอนมาก่่อน ไม่่เช่่นนั้้�นก็็ทำไม่่ถููก นอกจากทำไม่่ถููกแล้้ว
ยังั ทำผิดิ อีกี ด้ว้ ย ซึ่ง�่ ล้ว้ นแต่เ่ ป็น็ เรื่�องหาบบาปหาบกรรมใส่ต่ ัวั การปฏิบิ ัตั ิติ ่อ่ ร่า่ งกาย
ด้ว้ ยวิธิ ีตี ่า่ งๆ ก็ต็ ้อ้ งได้ร้ ับั การอบรมสั่�งสอน การปฏิบิ ัตั ิติ ่อ่ จิติ ใจก็ต็ ้อ้ งได้ร้ ับั การอบรม
สั่�งสอน ถ้า้ ไม่ไ่ ด้ร้ ับั การอบรมสั่ง� สอนมาเท่า่ ที่่ค� วร ก็ต็ ้อ้ งทำผิดิ จริงิ ๆ ด้ว้ ย โดยไม่เ่ ลืือก
เพศวััยและชาติิชั้้�นวรรณะใดๆ เลย เพราะสามััญมนุุษย์์เราเป็็นเหมืือนเด็็ก
ซึ่�่งต้้องได้้รัับการดููแลและอบรมสั่ �งสอนจากผู้�้ใหญ่่อยู่่�ทุุกขณะจึึงจะปลอดภััย
และเจริิญเติิบโตได้้
คนเราใหญ่่แต่่กาย ใหญ่่แต่่ชาติิ ใหญ่่แต่่ชื่่�อ ใหญ่่แต่่ยศ ใหญ่่แต่่
ความสำคััญตน แต่่ความรู้�ความฉลาดที่่�จะทำตนให้้ร่่มเย็็นเป็็นสุุขทั้้�งทางกาย
และทางใจโดยถููกทาง ตลอดผู้้�อื่�นได้้รัับความร่่มเย็็นเป็็นสุุขด้้วย นั่่�นไม่่ค่่อย
เจริญิ เติบิ โตด้ว้ ยและไม่ส่ นใจบำรุงุ ให้ใ้ หญ่โ่ ตอีกี ด้ว้ ย จึงึ เกิดิ ความเดืือดร้อ้ นกันั อยู่�
ทุกุ หนทุกุ แห่ง่ โดยไม่เ่ ลืือกเพศวัยั และชาติชิ ั้้น� วรรณะอะไรเลย เหล่า่ นี้้แ� ลที่่ท� ำให้้
เกิดิ ความสลดสังั เวชตนอย่่างยิ่ง� ในคืืนวัันนั้้น�
ที่่�ชายเขาทางขึ้�นไปถ้้ำที่่�ท่่านพระอาจารย์์พัักอยู่� ก็็มีีสำนัักบำเพ็็ญวิิปััสสนา
อยู่�แห่่งหนึ่�ง เวลาท่่านพัักอยู่�ถ้้ำนั้้�น มีีขรััวตาองค์์หนึ่�งพัักอยู่�สำนัักบำเพ็็ญนั้้�น
คืืนวัันหนึ่�งท่่านพระอาจารย์์คิิดถึึงขรััวตาองค์์นั้้�นว่่าท่่านจะทำอะไรอยู่�เวลานี้้� ก็็
กำหนดจิิตส่่งกระแสลงมาดููขรััวตา พอดีีเป็็นเวลาที่�ขรััวตาองค์์นั้้�นกำลัังคิิดวุ่�นวาย
ไปกับั กิจิ การบ้า้ นเรือื นครอบครัวั ยุ่�งไปหมด เรื่�องที่�ขรัวั ตาคิดิ เกี่�ยวกับั อตีตี ารมณ์์ พอ
ตกดึกึ ท่า่ นส่ง่ กระแสจิติ ลงมาหาขรัวั ตาองค์น์ั้้น� อีกี ก็ม็ าเจอเอาเรื่�องทำนองนั้้น� เข้า้ อีกี
ท่า่ นก็ย็ ้อ้ นจิติ กลับั จวนสว่า่ งส่ง่ กระแสจิติ ลงมาอีกี ก็ม็ าโดนเอาแต่เ่ รื่�องคิดิ จะสั่�งเสียี
ลููกคนนั้้�นหลานคนนี้้�อยู่่�ร่่ำไป ทั้้�งสามวาระที่่�ท่่านส่่งกระแสจิิตลงมา แต่่ก็็มาเจอ
เอาแต่่เรื่�องขรััวตาคิิดจะสร้้างบ้้านสร้้างเรืือน สร้้างภพสร้้างชาติิ สร้้างวััฏฏสงสาร
ไม่ม่ ีีสิ้น� สุดุ วิถิ ีแี ห่ง่ ความคิดิ ความปรุงุ เอาเสีียเลย
56
ปฐมสมัยั
ตอนเช้้าท่่านลงมาบิิณฑบาต ขากลัับมาจึึงแวะไปเยี่�ยมขรััวตาถึึงที่่�พััก
แล้ว้ พูดู เป็น็ เชิงิ ปัญั หาว่า่ เป็น็ อย่า่ งไรหลวงพ่อ่ ปลูกู บ้า้ นใหม่่ แต่ง่ งานกับั คู่�ครองใหม่่
แต่่เป็็นแม่่อีีหนููคนเก่่าเมื่�อคืืนนี้้�ตลอดคืืนไม่่ยอมนอน เสร็็จเรีียบร้้อยไปด้้วยดีีแล้้ว
มิใิ ช่ห่ รือื คืนื ต่อ่ ไปคงจะสบายไม่ต่ ้อ้ งวุ่�นวายจัดั แจงสั่�งลูกู คนนั้้น� ให้ท้ ำสิ่�งนั้้น� สั่�งหลาน
คนนี้้ใ� ห้ท้ ำงานสิ่�งนี้้อ� ีกี กระมังั คืนื นี้้ร�ู้�สึกหลวงพ่อ่ มีงี านมากและวุ่�นวายพอดูู แทบมิไิ ด้้
พัักผ่่อนนอนหลัับมิิใช่่หรืือ ขรััวตาถามท่่านด้้วยอาการเอีียงอายและยิ้�มแห้้งๆ ว่่า
ท่่านพระอาจารย์์เป็็นพระอััศจรรย์์มาก ท่่านรู้้�ด้้วยหรืือเมื่�อคืืนนี้้� ท่่านพระอาจารย์์
แสดงอาการยิ้�มรัับแล้้วตอบว่่า ผมเข้้าใจว่่าท่่านจะรู้�เรื่�องของตััวดีียิ่�งกว่่าผมผู้้�ถาม
เป็น็ ไหนๆ แต่ท่ ำไมท่า่ นจึงึ กลับั มาถามผมอย่า่ งนี้้อ� ีกี ผมเข้า้ ใจว่า่ ความคิดิ ปรุงุ ของท่า่ น
เป็็นไปด้ว้ ยเจตนาและพอใจในความคิิดนั้้น� ๆ จนลืืมหลัับนอนไปทั้้�งคืนื แม้แ้ ต่รุ่่�งเช้้า
ตลอดมาถึงึ ปัจั จุบุ ันั นี้้� ผมก็เ็ ข้า้ ใจว่า่ ท่า่ นจงใจคิดิ เรื่�องเช่น่ นั้้น� อยู่�อย่า่ งเพลินิ ใจจนไม่ม่ ีี
สติิจะยัับยั้�ง และยังั พยายามทำตััวให้้เป็น็ ไปตามความคิดิ นั้้น� ๆ อย่่างมั่�นใจมิิใช่ห่ รือื
พอจบลง ท่า่ นมองดูหู น้า้ ขรัวั ตาเหมือื นคนจะเป็น็ ลม ทั้้ง� อายทั้้ง� กลัวั พูดู ออกมา
ด้ว้ ยเสีียงสั่�นเครือื แทบไม่่เป็็นเสียี งคน และไม่ช่ ัดั ถ้้อยชััดคำ ขาดๆ วิ่�นๆ เหมือื นจะ
เป็น็ อะไรไปในเวลานั้้�นจนได้้ พอเห็น็ ท่า่ ไม่่ได้ก้ าร ขืืนพูดู เรื่�องนั้้น� ต่อ่ ไป เดี๋ย� วขรััวตา
จะเป็น็ อะไรไปก็จ็ ะแย่่ ท่า่ นเลยหาอุบุ ายพูดู ไปเรื่�องอื่�นพอให้เ้ รื่�องจางไป แล้ว้ ก็ล็ าขึ้น� ถ้ำ้
ต่่อมาได้้ ๓ วัันโยมผู้�ปฏิิบััติิขรััวตาองค์์นั้้�นก็็ขึ้�นไปที่�ถ้้ำ ท่่านพระอาจารย์์
จึงึ ถามถึงึ ขรัวั ตานั้้น� ว่า่ สบายดีหี รือื โยมท่า่ นบอกว่า่ ขรัวั ตาองค์น์ั้้น� จากไปที่�อื่�นเสียี แล้ว้
ตั้ง� แต่เ่ ช้า้ วานนี้้� ผมถามท่า่ นว่า่ หลวงพ่อ่ จะไปทำไม อยู่�ที่�นี่�ไม่ส่ บายหรือื ท่า่ นบอกว่า่
จะอยู่�ไปได้้อย่่างไร ก็็เช้้าวานนี้้�ท่่านพระอาจารย์์มั่�นมาหาอาตมาที่�นี่� แล้้วเทศน์์
อาตมาเสีียยกหนึ่�งหนัักๆ อาตมาแทบเป็็นลมสลบไปต่่อหน้้าท่่านอยู่�แล้้ว ถ้้าท่่าน
ขืนื เทศน์ไ์ ปอีกี สักั ประโยคสองประโยค อาตมาต้อ้ งล้ม้ ตายต่อ่ หน้า้ ท่า่ นแน่ๆ่ แต่พ่ อดีี
ท่่านหยุดุ และเลยพููดเรื่�องอื่�นไปเสียี อาตมาจึึงพอมีีชีีวิิตและลมหายใจกลับั คืนื มาได้้
57
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทัตั ตเถระ
ไม่่ตายไปเสีียในขณะนั้้�น แล้ว้ จะให้อ้ าตมาอยู่่�ต่อ่ ไปได้้อย่่างไร อาตมาขอไปวัันนี้้�
ผมถามท่่านว่่า ท่่านพระอาจารย์์มั่�นเทศน์์ดุุด่่าท่่านหรืือ ถึึงจะอยู่่�ต่่อไปไม่่ได้้
และจะตายต่่อหน้้าท่่าน ท่่านมิิได้้ดุุด่่าอาตมา แต่่ปััญหาธรรมของท่่านนั้้�นมัันหนััก
ยิ่�งกว่า่ ท่า่ นดุดุ ่า่ เฆี่�ยนตีเี ป็น็ ไหนๆ ขรัวั ตาตอบ ท่า่ นถามปัญั หาหลวงพ่อ่ อย่า่ งนั้้น� หรือื
ปััญหานั้้�นมีีว่่าอย่่างไร ผมอยากทราบด้้วยพอเป็็นคติิบ้้าง ผมถามท่่าน ท่่านพููดว่่า
ขออย่า่ ให้อ้ าตมาเล่า่ ให้โ้ ยมฟังั เลย อาตมาอายจะตายอยู่�แล้ว้ จะมุดุ ดินิ ลงไปเดี๋ย� วนี้้แ� ล
ถ้า้ ขืนื บอกใครให้ท้ ราบด้ว้ ย อาตมาจะพูดู ให้โ้ ยมฟังั เพียี งเปรยๆ นะ ก็เ็ ราคิดิ อะไรๆ
ท่่านรู้�เสีียจนหมดสิ้�น จะไม่่หนัักกว่่าท่่านดุุด่่าอย่่างไรล่่ะ ธรรมดาปุุถุุชนก็็ย่่อมมีี
คิดิ ดีบี ้า้ งชั่่ว� บ้า้ งเป็น็ ธรรมดา จะห้า้ มไม่ใ่ ห้ค้ ิดิ ได้อ้ ย่า่ งไร ทีนี ี้้พ� อเราคิดิ อะไรขึ้้น� มา
ท่่านก็็รู้�เสีียหมด อย่่างนี้้�จะอยู่�ได้้อย่่างไร หนีีไปตายที่่�อื่�่นดีีกว่่า อย่่าอยู่�ให้้ท่่าน
พลอยหนักั ใจด้ว้ ยเลย คนอย่่างเราไม่่ควรอยู่�ที่น� ี่่ต� ่อ่ ไป อายโลกเขาเปล่า่ ๆ คืืนนี้้�
อาตมานอนไม่ไ่ ด้เ้ ลย คิิดแต่เ่ รื่�่องนี้้อ� ย่า่ งเดียี ว
ผมแย้้งท่่านว่่า ก็็ท่่านจะมาหนักั ใจด้้วยเราทำไม เพราะท่่านมิิใช่่ผู้้�ผิิด เราผู้้�ผิดิ
ต่่างหากจะควรหนัักใจ และควรแก้้ความผิิดของตนให้้สิ้�นเรื่�องไป ท่่านอาจารย์์
ยัังจะอนุุโมทนาอีีกด้้วย นิิมนต์์ท่่านอยู่�ที่�นี่�ไปก่่อน เผื่�อคิิดอะไรผิิดๆ ถููกๆ ขึ้�นมา
ท่า่ นอาจารย์จ์ ะได้ช้ ่ว่ ยเตือื น เราก็จ็ ะได้ส้ ติแิ ก้ไ้ ข ยังั จะดีกี ว่า่ หนีไี ปอยู่�ที่�อื่�นเป็น็ ไหนๆ
ความเห็็นของผมว่่าอย่่างนี้้�หลวงพ่่อจะว่่าอย่่างไร ไม่่ได้้ ความคิิดว่่าจะได้้สติิและ
จะแก้้ไขตััวกัับความกลััวท่่านนั้้�น มัันมีีน้้ำหนัักกว่่าคนละโลก เหมืือนช้้างกัับแมว
เอาทีีเดีียว แล้้วเราจะพอมีีสติิสตัังมาแก้้อยู่�อย่่างไรได้้ พอคิิดว่่าท่่านจะรู้�เรื่�องเรา
เท่า่ นั้้น� ตัวั มันั สั่�นขึ้น� มาแล้ว้ อาตมาขอไปวันั นี้้� ถ้า้ ขืนื อยู่�ที่�นี่�ต่อไปอาตมาต้อ้ งตายแน่ๆ่
โยมเชื่�ออาตมาเถอะ อย่า่ ให้อ้ ยู่�เลยท่่านว่่าอย่า่ งนี้้�
ไม่ท่ ราบว่า่ ผมจะห้า้ มท่า่ นได้อ้ ย่า่ งไร คิดิ แล้ว้ ก็น็ ่า่ สงสาร เวลาท่า่ นพูดู ให้ผ้ มฟังั
58
ปฐมสมััย
ก็็ทั้้�งพููดทั้้�งกลััว หน้้าซีีดเซีียวไปหมด เลยต้้องปล่่อยให้้ท่่านไป ก่่อนจะไปผมถาม
ท่่านว่่า หลวงพ่่อจะไปอยู่�ที่�ไหน ท่่านตอบว่่าเอาแน่่นอนไม่่ได้้ ถ้้าไม่่ตายเราคง
เห็็นหน้า้ กันั อีกี แล้ว้ ก็ไ็ ปเลย ผมให้เ้ ด็็กตามไปส่่งท่า่ น เวลาเด็็กกลับั มาแล้ว้ ถามเด็ก็
เด็ก็ บอกว่า่ ไม่ท่ ราบ เพราะท่า่ นไม่บ่ อกที่่�ที่่�ท่า่ นจะพักั อยู่� สุดุ ท้า้ ยก็เ็ ลยไม่ไ่ ด้เ้ รื่�องราว
จนป่า่ นนี้้� น่า่ สงสาร ทั้้ง� ท่า่ นก็็แก่่แล้ว้ ไม่่น่่าจะเป็็นเอาขนาดนั้้�น
ฝ่่ายท่่านอาจารย์์เกิิดความสลดใจ ที่่�ทำคุุณได้้โทษ โปรดสััตว์์ได้้บาป
เราคิดิ แล้ว้ แต่แ่ รกที่่เ� ห็น็ อาการไม่ด่ ีเี วลาถามปัญั หา จากวันั นั้้น� มาแล้ว้ ก็ม็ ิไิ ด้ส้ นใจ
คิดิ และส่่งกระแสจิติ ไปถึงึ ขรััวตาอีีก เพราะกลััวจะไปเจอเอาเรื่อ่� งที่่เ� คยเจอ แล้ว้
ก็็มาเป็็นดัังที่่�คิิดจนได้้ ท่่านคิิดในใจขณะที่�ทราบเรื่�องจากโยมเล่่าให้้ฟััง และได้้พููด
กัับโยมบ้้างเล็็กน้้อยเกี่�ยวกัับปััญหาที่�เขาเล่่าให้้ท่่านฟััง ว่่าอาตมาก็็พููดไปธรรมดา
ในฐานะคุ้�นเคยกันั ทีเี ล่น่ ทีจี ริงิ บ้า้ งอย่า่ งนั้้น� เอง ไม่ค่ ิดิ ว่า่ จะเป็น็ เรื่�องใหญ่โ่ ตถึงึ กับั พาให้้
ขรััวตาต้อ้ งร้้างวัดั ร้้างวาหนีไี ปเช่น่ นั้้น�
เรื่�องของขรััวตาเป็็นเรื่�องสำคััญต่่อท่่านอาจารย์์ไม่่น้้อยตลอดมา ในการที่�
จะปฏิิบััติิต่่อบรรดาผู้�ที่�มาเกี่�ยวข้้องทั้้�งใกล้้และไกล เกรงว่่าเรื่�องจะซ้้ำรอยเข้้าอีีก
หากไม่่สนใจคิิดไว้้ก่่อน จากนั้้�นมาแล้้ว ท่่านว่่าท่่านไม่่เคยทัักใครเกี่�ยวกัับ
ความคิดิ นึกึ ดีชีั่่ว� เพียี งพูดู เป็น็ อุบุ ายไปเท่า่ นั้้น� เพื่อ่� ผู้้�นั้น� ระลึกึ รู้้�ตัวั เอาเองโดยมิใิ ห้้
กระเทืือนใจ เพราะใจคนเราย่อ่ มเป็น็ เหมืือนเด็ก็ อ่อ่ นที่่เ� พิ่่ง� ฝึกึ หัดั เดินิ กะเปะกะปะ
ไปตามเรื่่�อง ผู้้�ใหญ่่เป็็นเพีียงคอยดููแลสอดส่่องเพื่�่อมิิให้้เด็็กเป็็นอัันตรายเท่่านั้้�น
ไม่่จำต้อ้ งไปกระวนกระวายกับั เด็ก็ ให้ม้ ากไป ใจของสามััญชนก็็เช่น่ กัันปล่อ่ ยให้้
คิิดไปตามเรื่�่อง ถููกบ้้างผิิดบ้้าง ดีีบ้้างชั่่�วบ้้างเป็็นธรรมดา จะให้้ถููกต้้องดีีงาม
อยู่่�ตลอดเวลาย่่อมเป็็นไปไม่่ได้้
ท่่านว่่า ท่่านพัักอยู่�ที่�ถ้้ำนั้้�นได้้ความรู้�และอุุบายแปลกๆ ต่่างๆ มากมาย
59
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทััตตเถระ
ทั้้�งเป็็นเรื่�่องภายในโดยเฉพาะ ทั้้�งเกี่�ยวกัับเรื่�่องภายนอกไม่่มีีประมาณ ท่่าน
เกิดิ ความอาจหาญร่่าเริิงในข้้อปฏิิบััติิ จนลืืมเวล่่ำเวลา ไม่่ค่อ่ ยได้ส้ นใจกับั วัันคืืน
เดืือนปีีอะไรนััก ความรู้้�ภายในใจเกิิดขึ้้�นทุุกระยะเหมืือนน้้ำไหลริินในฤดููฝน
บางวัันตอนบ่่ายอากาศโปร่่งๆ ท่่านก็็เดิินเที่�ยวชมป่่าชมเขา ภาวนาไปเรื่�อยๆ
ทำให้้เพลิินใจไปตามทััศนีียภาพที่่�มีีอยู่�เป็็นอยู่�ตามธรรมชาติิของมััน เย็็นๆ หน่่อย
ค่อ่ ยลงมาถ้ำ้ ที่่�ที่่�ท่า่ นพักั อยู่� สัตั ว์ป์ ่า่ ชนิดิ ต่า่ งๆ มีมี าก พืชื ผลอันั เป็น็ อาหารธรรมชาติิ
ก็็มีมี าก จำพวกสััตว์ป์ ่า่ ที่�อาศััยผลไม้เ้ ป็น็ อาหาร เช่่น ลิิง ค่า่ ง บ่า่ ง ชะนีี ก็ร็ ู้้�สึึกว่่าเขา
เพลิิดเพลิินไปตามภาษาของเขา เวลาเขามองเห็็นเราก็็ไม่่แสดงอาการกลััว ต่่างตััว
ต่า่ งหากินิ ไปตามภาษา
ท่า่ นว่า่ ท่า่ นก็เ็ พลินิ ไปกับั เขาด้ว้ ยความเมตตาสงสาร ว่า่ เขาก็เ็ ป็น็ เพื่อ่� นเกิดิ
แก่เ่ จ็บ็ ตายเช่น่ เดียี วกันั กับั เรา ไม่ม่ ีอี ะไรยิ่ง� หย่อ่ นไปกว่า่ กันั แม้ว้ าสนาบารมีขี อง
สััตว์ก์ ับั มนุุษย์์ต่่างก็ม็ ีีเช่่นเดีียวกััน ส่ว่ นความยิ่�งหย่่อนแห่่งวาสนาบารมีีนั้้�นย่่อม
มีไี ด้ท้ ั้้ง� คนและสัตั ว์์ นอกจากนั้้น� สัตั ว์บ์ างตัวั ที่่ม� ีวี าสนาบารมีแี ก่ก่ ล้า้ และอัธั ยาศัยั
ดีกี ว่า่ มนุษุ ย์บ์ างรายยังั มีอี ยู่�มาก แต่เ่ วลาเขาตกอยู่�ในภาวะความเป็น็ สัตั ว์ก์ ็จ็ ำต้อ้ ง
ทนรับั เสวยไป เช่่นเดีียวกัับมนุุษย์เ์ ราแม้ไ้ ด้ม้ าเกิดิ เป็น็ มนุษุ ย์์ ซึ่่ง� จัดั ว่า่ เป็็นชาติิที่่�สููง
กว่า่ สัตั ว์์ แต่ข่ ณะที่�ตกอยู่�ในความทุกุ ข์จ์ นข้น้ แค้น้ ก็จ็ ำต้อ้ งทนเอาจนกว่า่ จะสิ้น� กรรม
หรือื สิ้น� วาระของมันั แล้ว้ มีสี ่ว่ นดีเี ข้า้ มาแทนที่�ให้ร้ ับั เสวยผลสืบื ต่อ่ ไปตามวาระดังั ที่�
เห็น็ ๆ กันั อยู่� เพราะฉะนั้้น� ท่า่ นจึงึ สอนไม่ใ่ ห้ด้ ูถู ูกู เหยียี ดหยามชาติกิ ำเนิดิ ความเป็น็ อยู่�
ของกันั และกััน และสอนว่า่ สัตั ว์ท์ ั้้ง� หลายมีกี รรมดีชีั่�วเป็็นของของตน
พอตกเย็็นท่่านก็็ทำข้้อวััตรปััดกวาดหน้้าถ้้ำบริิเวณที่่�อยู่�อาศััย เสร็็จแล้้ว
ก็็เริ่�มทำความเพีียร โดยวิิธีีเดิินจงกรมบ้้าง นั่่�งสมาธิิบ้้าง จิิตท่่านมีีความเจริิญ
ก้้าวหน้้าทั้้�งทางสมาธิิ ความสงบใจ ทั้้�งทางปััญญา พิิจารณาแยกส่่วนแบ่่งส่่วน
แห่ง่ ธาตุขุ ัันธ์ล์ งในไตรลักั ษณญาณ ปรากฏเป็น็ ความมั่่�นใจขึ้้�นเป็น็ ลำดัับ
60
ปฐมสมัยั
เมื่�่อพระอรหัันตสาวกท่า่ นมาแสดงธรรม
บางคืืนปรากฏมีีพระสาวกอรหัันต์์มาแสดงธรรมให้้ท่่านฟัังตามทาง
อริิยประเพณีี โดยปรากฏทางสมาธิินิิมิิต เป็็นใจความว่่า วิิธีีเดิินจงกรมต้้องให้้อยู่�
ในท่่าสำรวมทั้้�งกายและใจ ตั้้�งจิิตและสติิไว้้ที่่�จุุดหมายของงานที่่�ตนกำลัังทำอยู่�
คืือกำลังั กำหนดธรรมบทใดอยู่� พิจิ ารณาขันั ธ์ใ์ ดอยู่� อาการแห่ง่ กายใดอยู่� พึงึ มีสี ติิ
อยู่่�กัับธรรมหรืืออาการนั้้�นๆ ไม่่พึึงส่่งใจและสติิไปอื่�่น อัันเป็็นลัักษณะของคน
ไม่่มีีหลัักยึึด ไม่่มีีความแน่่นอนในตััวเอง การเคลื่�อนไหวไปมาในทิิศทางใดควรมีี
ความรู้้�สึึกด้้วยสติิพาเคลื่�อนไหว ไม่่พึึงทำเหมืือนคนนอนหลัับ ไม่่มีีสติิตามรัักษา
ความกระดุุกกระดิิกของกาย และความละเมอเพ้้อฝัันของใจในเวลาหลัับของตน
การบิิณฑบาต การขบฉััน การขัับถ่่าย ควรถืืออริิยประเพณีีเป็็นกิิจวััตรประจำตััว
ไม่่ควรทำเหมืือนคนผู้�ไม่่เคยอบรมศีีลธรรมมาเลย พึึงทำเหมืือนสมณะคืือเพศ
ของนักั บวชอันั เป็น็ เพศที่�สงบเยือื กเย็น็ มีสี ติปิ ัญั ญาเครื่�องกำจัดั โทษที่่�ฝังั ลึกึ อยู่�ภายใน
อยู่่�ทุุกอิิริิยาบถ การขบฉัันพึึงพิิจารณาอาหารทุุกประเภทด้้วยดีี อย่่าปล่่อยให้้
อาหารที่่�มีีรสเอร็็ดอร่่อยตามชิิวหาประสาทนิิยมกลายมาเป็็นยาพิิษแผดเผาใจ
แม้้ร่่างกายจะมีีกำลัังเพราะอาหารที่่�ขาดการพิิจารณาเข้้าไปหล่่อเลี้�ยง แต่่ใจ
จะอาภัพั เพราะรสอาหารเข้า้ ไปทำลาย จะกลายเป็น็ การทำลายตนด้ว้ ยการบำรุงุ
คืือทำลายใจ เพราะการบำรุงุ ร่า่ งกายด้ว้ ยอาหารโดยความไม่่มีีสติิ
สมณะไปที่่ใ� ด อยู่�ที่ใ� ด ไม่พ่ ึงึ ก่อ่ ความเป็น็ ภัยั แก่ต่ ัวั เองและผู้้�อื่น� คืือไม่ส่ั่ง� สม
กิิเลสสิ่�งน่่ากลััวแก่่ตััวเองและระบาดสาดกระจายไปเผาลนผู้้�อื่�น คำว่่ากิิเลส
อริิยธรรมถืือเป็็นสิ่�งที่่�น่่ากลััวอย่่างยิ่�ง พึึงใช้้ความระมััดระวัังด้้วยความจงใจ
ไม่่ประมาทต่่อกระแสของกิิเลสทุุกๆ กระแส เพราะเป็็นเหมืือนกระแสไฟที่่�จะ
สังั หารหรืือทำลายได้ท้ ุกุ ๆ กระแสไป การยืืน เดินิ นั่่ง� นอน การขบฉันั การขับั ถ่า่ ย
การพููดจาปราศรััยกัับผู้้�มาเกี่�ยวข้้องทุุกๆ ราย และทุุกๆ ครั้�งด้้วยความสำรวม
61
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทัตั ตเถระ
นี่่�แล คืืออริิยธรรม เพราะพระอริยิ บุคุ คลทุุกประเภทท่า่ นดำเนินิ อย่า่ งนี้้�กันั ทั้้ง� นั้้น�
ความไม่่มีีสติิ ไม่่มีีการสำรวม เป็็นทางของกิิเลสและบาปธรรม เป็็นทางของวััฏฏะ
ล้้วนๆ ผู้�จะออกจากวััฏฏะจึึงไม่่ควรสนใจกัับทางอัันลามกตกเหวเช่่นนั้้�น เพราะ
จะพาให้้เป็็นสมณะที่�เลว ไม่่เป็็นผู้้�อัันใครๆ พึึงปรารถนา อาหารเลวไม่่มีีใครอยาก
รัับประทาน สถานที่่�บ้้านเรืือนเลวไม่่มีีใครอยากอยู่�อาศััย เครื่�องนุ่�งห่่มใช้้สอยเลว
ไม่่มีีใครอยากนุ่�งห่่มใช้้สอยและเหลืือบมอง ทุุกสิ่�งที่�เลวไม่่มีีใครสนใจ เพราะ
ความรัังเกีียจโดยประการทั้้�งปวง คนเลว ใจเลว ยิ่�งเป็็นบ่่อแห่่งความรัังเกีียจ
ของโลกผู้้�ดีทั้้ง� หลาย ยิ่ง� สมณะคืือนักั บวชเราเลวด้ว้ ยแล้ว้ ก็ย็ิ่ง� เป็น็ จุดุ ทิ่่ม� แทงจิติ ใจ
ของทั้้�งคนดีีคนชั่่�ว สมณะชีีพราหมณ์์ เทวบุุตรเทวดาอิินทร์์พรหมไม่่เลืือกหน้้า
จึงึ ควรสำรวมระวังั นัักหนา
การบำรุุงรัักษาสิ่�งใดๆ ในโลก การบำรุุงรัักษาตน คืือใจเป็็นเยี่�ยม จุุดที่่�
เยี่ย� มยอดของโลกคืือใจ ควรบำรุงุ รักั ษาด้ว้ ยดีี ได้ใ้ จแล้ว้ คืือได้ธ้ รรม เห็น็ ใจตนแล้ว้
คืือเห็น็ ธรรม รู้�ใจแล้้วคืือรู้�ธรรมทั้้�งมวล ถึงึ ใจตนแล้้วคืือถึึงพระนิพิ พาน ใจนี่่�แล
คืือสมบััติิอัันล้้นค่่า จึึงไม่่ควรอย่่างยิ่�งที่่�จะมองข้้ามไป คนพลาดใจคืือ ไม่่สนใจ
ปฏิิบััติิต่อ่ ใจดวงวิเิ ศษในร่่างนี้้� แม้จ้ ะเกิดิ สัักร้อ้ ยชาติิพันั ชาติกิ ็ค็ ืือผู้้�เกิดิ ผิดิ พลาด
นั่่�นเอง เมื่�่อทราบแล้้วว่่าใจเป็็นสิ่�งประเสริิฐในตััวเรา จึึงไม่่ควรให้้พลาดทั้้�งรู้�ๆ
จะเสีียใจภายหลััง ความเสีียใจทำนองนี้้�ไม่่ควรให้้เกิิดได้้เมื่�อทราบอยู่�อย่่างเต็็มใจ
มนุษุ ย์เ์ ป็น็ ชาติทิี่�ฉลาดในโลก แต่อ่ ย่า่ ให้เ้ ราที่�เป็น็ มนุษุ ย์ท์ั้้ง� คน โง่เ่ ต็ม็ ตัวั จะเลวเต็ม็ ทน
และหาความสุุขไม่่เจอ กิิจการทั้้�งภายในภายนอกของสมณะเป็็นกิิจ หรืือเป็็นงาน
ตััวอย่่างของโลกได้้อย่่างมั่�นใจ เพราะเป็็นกิิจที่�ขาวสะอาดปราศจากมลทิินโทษ
ทั้้ง� กิริ ิยิ าที่�ทำและงานที่�ประกอบ จัดั ว่า่ ชอบด้ว้ ยอรรถด้ว้ ยธรรม จึงึ ควรบำรุงุ ส่ง่ เสริมิ
สมณกิจิ ของตนให้ม้ ีคี วามเจริญิ รุ่�งเรือื งยิ่�งๆ ขึ้น� ไป จะเป็น็ ผู้�เจริญิ รุ่�งเรือื งในที่่�ทุกุ สถาน
ตลอดกาลทุุกเมื่�อ สมณะผู้้�รัักในศีีล รัักในสมาธิิ รัักสติิ รัักปััญญา รัักความเพีียร
จะเป็น็ สมณะอย่่างเต็ม็ ภููมิิทั้้ง� ปััจจุบุ ันั และอนาคตอันั ใกล้น้ ี้้� ธรรมที่่แ� สดงนี้้�คืือธรรม
62
ปฐมสมััย
ของท่า่ นผู้้�มีคี วามเพียี ร ของท่า่ นผู้อ้� ดผู้ท�้ น ของท่า่ นผู้เ�้ ป็น็ นักั ต่อ่ สู้�เพื่อ�่ เอาตัวั รอด
เป็น็ ยอดคน ของผู้้�พ้น้ จากทุกุ ข์โ์ ดยสิ้น� เชิงิ ปราศจากสิ่ง� กดขี่่บ� ังั คับั ของท่า่ นผู้เ้� ป็น็
อิิสระอย่่างเต็็มภููมิิ คืือพระพุุทธเจ้้าผู้้�เป็็นศาสดาของโลกทั้้�งสาม ถ้้าท่่านเห็็นว่่า
ธรรมทั้้�งนี้้�เป็็นธรรมสำคััญสำหรัับท่่าน ท่่านจะเป็็นผู้�้ไม่่มีีกิิเลสในไม่่ช้้านี้้� จึึงขอ
ฝากธรรมไว้ก้ ับั ท่า่ นนำไปพิจิ ารณาด้ว้ ยดีี ท่า่ นจะกลายเป็น็ คนที่่แ� ปลกขึ้้น� มาในใจ
ซึ่�่งเป็็นของแปลกอยู่�แล้ว้ ตามหลัักธรรมชาติดิ ัังนี้้�
เมื่�อพระสาวกอรหัันต์์มาแสดงธรรมให้้ท่่านฟัังจากไปแล้้ว ท่่านก็็น้้อมเอา
ธรรมนั้้�นมาพิิจารณาใคร่ค่ รวญอีกี ต่่อหนึ่�ง โดยแยกแยะออกเป็็นแขนงๆ ไตร่่ตรองดูู
ด้้วยความละเอีียด ทุุกๆ ครั้�งที่�พระสาวกอรหัันต์์แต่่ละองค์์มาแสดงธรรมสั่�งสอน
ท่่านได้้อุุบายต่่างๆ จากการสดัับธรรมของพระอรหัันต์์ทั้้�งหลายที่�มาอบรมสั่�งสอน
แต่่ละครั้�งแต่่ละองค์์ ช่่วยส่่งเสริิมกำลัังใจกำลัังสติปิ ััญญาตลอดมา
ท่่านเล่่าว่่าขณะที่�ฟัังธรรมพระอรหัันต์์ท่่านแสดงธรรมให้้ฟััง ประหนึ่�งได้้ฟััง
ธรรมในที่�เฉพาะพระพักั ตร์ข์ องพระพุุทธเจ้้า แม้ไ้ ม่่เคยเห็็นพระองค์์มาก่อ่ น ใจรู้้�สึกึ
อิ่�มเอิบิ และเพลิดิ เพลินิ ไปตาม เหมือื นโลกและธาตุขุ ันั ธ์ไ์ ม่ม่ ีกี าลเวลามาบีบี บังั คับั เลย
ปรากฏว่า่ มีแี ต่จ่ ิติ ล้ว้ นๆ ที่�สว่า่ งไสวไปด้ว้ ยอรรถด้ว้ ยธรรมเท่า่ นั้้น� พอจิติ ถอนออกมา
จึึงทราบว่่าตนมีีภููเขาอัันแสนหนัักทั้้�งลููก คืือร่่างกายอัันเป็็นที่�รวมแห่่งขัันธ์์ ซึ่�่ง
แต่่ละขัันธ์์ล้้วนเป็็นกองทุุกข์์อัันแสนทรมาน ท่่านพัักอยู่�ที่�ถ้้ำนั้้�นมีีพระอรหัันต์์
หลายองค์ม์ าเยี่�ยมและแสดงธรรมให้ฟ้ ังั เสมอในวาระต่่างๆ กันั ซึ่�่งผิิดกับั ที่�ทั้�งหลาย
อยู่�มากในชีวี ิิตที่่�ผ่่านมา ธรรมเป็น็ ที่่�แน่่ใจได้้ปรากฏขึ้้น� แก่ท่ ่า่ นในถ้ำ้ นั้้�น ธรรมนั้้น�
คืือพระอนาคามีีผล ธรรมนี้้�ในพระปริิยััติิท่่านกล่่าวไว้้ว่่าละสัังโยชน์์ได้้ ๕ คืือ
สักั กายทิฏิ ฐิิ วิจิ ิกิ ิจิ ฉา สีลี ัพั พตปรามาส กามราคะ ปฏิฆิ ะ ท่า่ นผู้้�บรรลุธุ รรมขั้้น� นี้้�
เป็็นผู้้�แน่่นอนในการไม่่กลัับมาอุุบััติิเกิิดเป็็นมนุุษย์์ และสััตว์์ที่่�มีีธาตุุสี่� คืือ
ดิิน น้้ำ ลม ไฟ เป็็นเรืือนร่่างอีีกต่่อไป หากยัังไม่่เลื่�่อนชั้้�นขึ้้�นถึึงพระอรหัันตภููมิิ
63
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทััตตเถระ
ในอััตภาพนั้้�น เวลาตายแล้้วก็็ไปอุุบััติิเกิิดในพรหมโลก ๕ ชั้�น ชั้�นใดชั้�นหนึ่�ง ตาม
ภููมิิธรรมที่�ผู้�นั้�นได้้บรรลุุในพรหมโลก ๕ ชั้�น คืือ อวิิหา อตััปปา สุุทััสสา สุุทััสสีี
และอกนิิฏฐา ซึ่�่งเป็็นที่�สถิิตอยู่�ของพระอนาคามีีบุุคคล ตามลำดัับแห่่งภููมิิธรรมที่่�มีี
ความละเอียี ดต่่างกันั
ท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นเล่า่ เป็น็ การภายในว่า่ ท่า่ นได้บ้ รรลุอุ นาคามีธี รรมในถ้ำ้ นั้้น�
แต่่ผู้�เขีียนก็็เลยตััดสิินใจนำมาลงเพื่�อท่่านผู้้�อ่่านได้้ติิชมบ้้าง หากเป็็นการผิิดพลาด
ประการใด ก็ข็ อได้ต้ ำหนิผิู้�เขียี นว่า่ เป็น็ ผู้�ไม่ร่ อบคอบเสียี เอง ท่า่ นพักั บำเพ็ญ็ สมณธรรม
ด้ว้ ยความสงบเย็น็ ใจอยู่�ที่�นั้น� หลายเดืือน
คืืนวัันหนึ่่�ง เกิิดความเมตตาสงสารหมู่่�คณะขึ้้�นมาอย่่างมากมายผิิดสัังเกต
ที่่�เคยเป็็นมา สาเหตุุที่่�ทำให้้เป็็นเช่่นนั้้�น เนื่่�องมาจากท่่านทำสมาธิิภาวนา
เกิดิ ความอัศั จรรย์ห์ ลายอย่า่ งที่่ไ� ม่เ่ คยคาดฝันั ว่า่ จะเป็น็ ได้ใ้ นชีวี ิติ แต่ก่ ็ไ็ ด้ป้ รากฏ
ขึ้้น� มาอย่า่ งประจักั ษ์ใ์ จติดิ ๆ กันั ทุกุ คืืน เฉพาะคืืนที่่ค� ิดิ ถึงึ หมู่่�คณะนั้้น� รู้้�สึกึ เป็น็ คืืน
ที่่�แปลกมาก คืือจิิตเป็็นสมาธิิที่่�ละเอีียดสุุขุุมมากเป็็นพิิเศษ ความรู้�ความเห็็น
ทั้้�งภายในภายนอกเป็็นพิิเศษ ความอััศจรรย์์ปรากฏขึ้้�นกัับใจเป็็นพิิเศษ ถึึงกัับ
น้้ำตาร่่วงไหลออกมาด้้วยความเห็็นโทษแห่่งความโง่่ของตนในอดีีตที่่�ผ่่านมา
ความเห็็นคุุณของความเพีียรที่่�ตะเกีียกตะกายมาจนได้้เห็็นธรรมอััศจรรย์์ขึ้้�น
จำเพาะหน้้า ความเห็็นคุุณของพระพุุทธเจ้้าผู้้�มีีพระเมตตาประสิิทธิ์�ประสาท
ธรรมไว้พ้ อเห็น็ ร่อ่ งรอยได้ด้ ำเนินิ ตาม และรู้�ความสลับั ซับั ซ้อ้ นแห่ง่ กรรมของตน
และของผู้้�อื่น� ตลอดสัตั ว์ท์ั้้ง� หลายขึ้้น� มาอย่า่ งประจักั ษ์์ ปราศจากความเคลืือบแคลง
สงสัยั ตรงตามธรรมบทว่า่ สัตั ว์ท์ั้้ง� หลายมีกี รรมเป็น็ กำเนิดิ มีกี รรมเป็น็ ของตน เป็น็ ต้น้
อันั เป็น็ บทธรรมที่�รวมความสำคัญั ของศาสนาไว้แ้ ทบทั้้ง� มวล ท่า่ นเตือื นตนว่า่ แม้จ้ ะ
ประสบความอัศั จรรย์ห์ ลายอย่า่ งขึ้�นมาอย่่างภาคภูมู ิิใจก็ต็ าม แต่่ก็ท็ ราบว่่าทางเดินิ
เพื่�อความพ้้นทุุกข์์ของท่่านยัังไม่่สิ้�นสุุดเพีียงเท่่านี้้� ยัังจะต้้องทุ่�มเทกำลัังสติิปััญญา
64
ปฐมสมััย
และความพากเพียี รทุกุ ด้้านลงอย่่างเต็ม็ กำลัังอีีกต่่อไป
สิ่่�งที่ �ทำให้้ท่่านเย็็นใจและอยู่่�ด้้วยความผาสุุกทั้้�งทางกายและทางใจนั้้�น
คืือโรคเรื้�อรัังในท้้องที่�เคยรบกวนและตััดรอนเสมอมาได้้หายไปโดยสิ้�นเชิิง จิิตใจ
ได้้หลัักยึึดอย่่างมั่�นคง แม้้ยัังไม่่สิ้�นกิิเลส แต่่ก็็มิิได้้สงสััยปฏิิปทาเครื่�่องดำเนิิน
ของตน ปฏิิปทาภายในเป็็นไปอย่่างสม่่ำเสมอ ไม่่ลุ่�มๆ ดอนๆ เหมืือนแต่่ก่่อน
มีคี วามแน่ใ่ จว่า่ จะไม่ลุ่่�มหลงสงสัยั ทางดำเนินิ เพื่อ�่ ธรรมขั้้น� สูงู สุดุ แบบลูบู ๆ คลำๆ
ดังั ที่่เ� คยเป็น็ มา และมั่่น� ใจว่า่ ตนจะบรรลุถุ ึงึ ธรรมแดนพ้น้ ทุกุ ข์ใ์ นวันั หนึ่่ง� แน่น่ อน
สติปิ ัญั ญาก็ด็ ำเนินิ ไปอย่า่ งสม่่ำเสมอ ไม่ถ่ ูกู บังั คับั เคี่่ย� วเข็ญ็ วันั คืนื หนึ่�งๆ เกิดิ ความรู้�
ความเห็็นต่่างๆ ทั้้�งที่�เกี่�ยวแก่่สิ่�งภายในและเกี่�ยวแก่่สิ่�งภายนอกไม่่มีีประมาณ
ทำให้้จิิตใจรื่�นเริิงในธรรม และเกิิดความสงสารหมู่�คณะที่�เคยอยู่่�ด้้วยกัันมามากขึ้�น
อยากให้้ได้้รู้�ได้้เห็็นอย่่างที่�ตนรู้�เห็็นบ้้าง ความคิิดสงสารนี้้�เลยกลายเป็็นสาเหตุุให้้
ท่่านจำต้้องจากถ้้ำอัันเป็็นอุุดมมงคลนี้้� ไปหาหมู่่�คณะทางภาคอีีสานอีีก ทั้้�งๆ ที่่�
อาลัยั อาวรณ์ไ์ ม่่อยากไป
ก่อ่ นที่่�ท่า่ นจะจากถ้ำ้ นี้้ไ� ปราว ๒ - ๓ วันั ก็ป็ รากฏว่า่ มีพี วกรุกุ ขเทพ โดยมีเี ทพ
ลึึกลัับองค์์ที่�เคยมาหาท่่านเป็็นหััวหน้้าพามาเยี่�ยมฟัังธรรมเทศนาท่่าน เมื่�อท่่าน
ให้้โอวาทแก่่เทวดาจบลง และบอกความประสงค์์ที่�จะต้้องจากถ้้ำและคณะเทพ
ทั้้�งหลายไปสู่�ถิ่�นอื่�นด้ว้ ยความจำเป็็น บรรดาเทวดาที่�รวมกันั อยู่�จำนวนมาก ไม่ย่ อม
ให้้ท่่านจากไป และพร้้อมกัันอาราธนานิิมนต์์ท่่านไว้้ เพื่�อความร่่มเย็็นและ
เป็น็ สิริ ิมิ งคลแก่ช่ าวเทพตลอดกาลนาน ท่า่ นก็บ็ อกว่า่ ที่�มาอยู่�ที่�นี่�ก็มาด้ว้ ยความจำเป็น็
แม้้การจะจากไปสู่�ที่�อื่�นก็็ไปด้้วยความจำเป็็นเช่่นเดีียวกััน มิิได้้มาและไปด้้วย
ความอยากพาให้้เป็็นไป จึึงขอความเห็็นใจจากท่่านทั้้�งหลาย อย่่าได้้เสีียใจ ถ้้ามีี
โอกาสวาสนาอำนวยยังั จะได้ม้ าที่่�นี่่�อีกี ชาวเทพพากันั แสดงความเสียี ใจและเสียี ดาย
ท่า่ นด้้วยความเคารพรักั จริิงๆ ไม่่อยากให้้ท่า่ นจากไป
65
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทัตั ตเถระ
จวนจะถึงึ วันั ลงจากถ้ำ้ ตอนกลางคืนื ราว ๔.๐๐ นาฬิกิ า คือื ๑๐ ทุ่�ม ท่า่ นคิดิ ถึงึ
ท่่านเจ้้าคุุณอุุบาลีีคุุณููปมาจารย์์ วััดบรมนิิวาส ว่่าเวลานี้้�ท่่านจะพิิจารณาอะไรอยู่�
จึึงกำหนดจิิตส่่งกระแส ลงมาดููท่่านเจ้้าคุุณอุุบาลีีฯ ก็็ทราบว่่า เวลานั้้�นท่่านกำลััง
พิิจารณาปััจจยาการคืืออวิิชชาอยู่� ท่่านอาจารย์์ทราบแล้้วก็็จดจำวัันไว้้ เวลาลงมา
กรุุงเทพฯ ได้้โอกาสก็็เรีียนถามท่่านตามที่�ตนทราบมาแล้้ว ท่่านเจ้้าคุุณอุุบาลีีฯ
พอได้้ทราบเท่่านั้้�น เลยต้้องสารภาพและหััวเราะกัันพัักใหญ่่ พร้้อมทั้้�งชมเชยว่่า
“ท่า่ นมั่�นนี้้เ� ก่ง่ จริงิ เราเองเป็น็ ขนาดอาจารย์์ แต่ไ่ ม่เ่ ป็น็ ท่า่ น่า่ อายท่า่ นมั่�นเหลือื เกินิ
ท่่านมั่�นเก่่งจริิง” แล้้วก็็กล่่าวชมเชยว่่า “มัันต้้องอย่่างนี้้�ซิิลููกศิิษย์์พระตถาคต
ถึงึ จะเรียี กว่า่ เดินิ ตามครูู พวกเราอย่า่ ทำตัวั เป็น็ โมฆะจากธรรมของพระพุทุ ธเจ้า้
เสีียหมด ต้้องมีีผู้�้ทรงธรรมท่่านไว้้บ้้าง สมกับั ธรรมเป็น็ อกาลิโิ ก ไม่่ปล่่อยให้ก้ าล
สถานที่่�และความเกีียจคร้้านเอาไปกิินเสีียหมด ธรรมจะไม่่ปรากฏแก่่โลกทั้้�งที่่�
พระพุุทธเจ้้าประกาศสอนแก่่หมู่่�ชน ต้้องทำอย่่างท่่านมั่่�นที่่�ได้้ความรู้้�ต่่างๆ มา
เล่า่ สู่่�กัันฟัังอย่่างนี้้จ� ึงึ เป็็นที่่�น่่าชมเชย”
ท่่านเล่่าให้้ฟัังว่่า ท่่านเจ้้าคุุณอุุบาลีีฯ เลื่�อมใสและชมเชยท่่านมาก บางครั้�ง
เวลามีีเรื่�องราวต่่างๆ ที่่�ท่่านไม่่แน่่ใจว่่าควรจะพิิจารณาและตััดสิินใจอย่่างไร
จึงึ จะถูกู ต้อ้ งเหมาะสม ท่า่ นยังั ให้พ้ ระนิมิ นต์ท์ ่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นไปร่ว่ มปรึกึ ษา และ
มอบเรื่�องราวให้้ท่่านไปพิิจารณาช่่วยก็็ยัังมีี พอควรแก่่เวลาแล้้ว ท่่านก็็เดิินทางไป
ภาคอีสี าน ท่า่ นว่า่ ก่อ่ นท่า่ นจะขึ้น� ไปบำเพ็ญ็ อยู่�ที่�ถ้ำ้ สาริกิ าเขาใหญ่่ จังั หวัดั นครนายก
ท่่านเที่�ยวจาริิกไปทางประเทศพม่่าก่่อน แล้้วกลัับมาผ่่านจัังหวััดเชีียงใหม่่ ลงไป
ทางหลวงพระบาง ประเทศลาว บำเพ็ญ็ สมณธรรมอยู่�แถบนั้้น� นานพอสมควร แล้ว้ ไป
จัังหวััดเลย และจำพรรษาที่่�บ้้านโคก ซึ่�่งอยู่�ใกล้้เคีียงกัับถ้้ำผาปู่�ในเขตจัังหวััดเลย
๑ พรรษา และไปจำพรรษาที่�ถ้้ำผาบิ้้�ง ๑ พรรษาในเขตจัังหวััดเดีียวกััน ที่่�ที่่�ท่่าน
จำพรรษาเหล่่านี้้�มีีแต่่ป่่าแต่่เขา และเต็็มไปด้้วยสััตว์์ชนิิดต่่างๆ เพราะหมู่่�บ้้านและ
ผู้�คนมีนี ้อ้ ยในสมัยั นั้้น� เดินิ ทางไปตั้ง� วันั ก็ไ็ ม่เ่ จอหมู่่�บ้า้ น ถ้า้ เกิดิ ไปหลงทางเข้า้ ต้อ้ งแย่่
66
ปฐมสมัยั
และนอนกลางป่า่ ซึ่่�งเป็น็ ที่่�ชุุกชุมุ ของสัตั ว์น์ านาชนิดิ มีเี สือื เป็น็ ต้้น
ท่่านเล่่าว่่า ท่่านข้้ามไปเที่�ยวธุุดงค์์ฟากฝั่�งแม่่น้้ำโขงประเทศลาว และพัักอยู่�
ในป่่าใกล้้ภููเขา มีีเสืือโคร่่งใหญ่่เคยมาหาท่่านบ่่อยๆ บางทีีมัันก็็มาดููท่่านอยู่่�ห่่างๆ
ในเวลากลางคืืน ซึ่�่งกำลัังเดิินจงกรมอยู่� แต่่มัันมิิได้้แสดงท่่าทางให้้เป็็นที่่�น่่ากลััว
อะไรนััก นอกจากมัันร้้องไปตามภาษาของมััน แลเที่�ยวไปมาอยู่�แถวๆ บริิเวณนั้้�น
เท่า่ นั้้�น ท่่านก็็มิิได้ส้ นใจกัับมันั เพราะเคยชิินกัับพวกสััตว์ต์ ่า่ งๆ มาแล้้ว คืนื วันั หนึ่�ง
มีีเสืือโคร่่งตััวใหญ่่มากเข้้ามาหาพระที่�เป็็นเพื่�อนไปด้้วยกััน ซึ่่�งกำลัังเดิินจงกรมอยู่�
แต่่อยู่่�กัันคนละหมู่่�บ้้าน มิิได้้อยู่่�ด้้วยกััน มัันเข้้ามานั่�งดููท่่านอยู่่�ข้้างทางเดิินจงกรม
ของพระอาจารย์์องค์์นั้้�น ห่่างจากทางจงกรมท่่านประมาณ ๑ วา ท่่ามกลาง
ความสว่่างของแสงไฟเทีียนไขที่่�ท่่านจุุดไว้้เพื่ �อมองเห็็นหนทางเดิินจงกรมไปมา
การนั่�งของเสืือโคร่่งตััวนั้้�นเหมืือนสุุนััขบ้้านเรานั่�งนั้้�นเอง มัันนั่�งหัันหน้้ามาทาง
จงกรมท่่าน ตามัันจัับจ้้องมองดููพระที่่�ท่่านกำลัังเดิินจงกรมไปมาไม่่ลดละสายตา
แต่่มิไิ ด้้แสดงอาการอย่่างใดออกมา
ขณะที่�พระท่่านเดิินจงกรมไปถึึงตรงที่่�มัันนั่�งดููอยู่�นั้�น รู้้�สึึกสงสััยนััยน์์ตาและ
เฉลีียวใจ เพราะข้้างทางจงกรมตรงนั้้�นปกติิไม่่มีีอะไร แต่่ขณะนั้้�นรู้้�สึกพิิกลนััยน์์ตา
จึงึ มองไปดูู ก็พ็ อดีเี ห็น็ เสือื โคร่ง่ ใหญ่ก่ ำลังั นั่�งมองดูทู ่า่ นอยู่�แล้ว้ ตั้ง� แต่เ่ มื่�อไรก็ไ็ ม่ท่ ราบ
พระท่่านเองก็็ไม่่กลััวมััน มัันก็็ไม่่ทำอะไรท่่าน เป็็นเพีียงนั่�งดููอยู่�เฉยๆ เหมืือนสััตว์์
ไม่่มีีวิิญญาณและไม่่กระดุุกกระดิิก ท่่านก็็เดิินจงกรมผ่่านหน้้ามัันไปมาไม่่นึึกกลััว
อะไรกันั เป็น็ แต่เ่ ห็น็ มันั นั่�งดูทู ่า่ นอยู่�นานผิดิ ปกติิ จึงึ ทำให้ท้ ่า่ นคิดิ ขึ้น� ด้ว้ ยความสงสาร
มัันว่่า แกจะไปหาอยู่�หากิินที่�ไหนก็็ไปซิิ จะมานั่�งเฝ้้าเราทำไมกััน พอท่่านคิิดจบลง
เท่า่ นั้้น� เสียี งมันั ดังั กระหึ่�มขึ้น� ทันั ทีี จนสะเทือื นป่า่ ไปหมดในขณะนั้้น� เมื่�อท่า่ นได้ย้ ินิ
เสียี งมันั ดังั กระหึ่�มและไม่ย่ อมหนีตี ามที่่�ท่า่ นคิดิ อยากให้ม้ ันั หนีไี ป ท่า่ นเลยรีบี เปลี่�ยน
ความคิดิ เสียี ใหม่ว่ ่า่ เท่า่ ที่่�คิดิ เช่น่ นั้้น� ก็เ็ พราะความสงสาร เกรงว่า่ จะเกิดิ ความหิวิ โหย
67
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ัตั ตเถระ
เพราะมีีปากมีีท้้องที่�จะต้้องได้้รัับการบำรุุงรัักษาเช่่นทั่�วๆ ไป เพราะการมานั่�งเฝ้้า
เรานานๆ ถ้้าไม่่เกิิดความหิิวกระหายใดๆ จะนั่�งเฝ้้าเพื่�อรัักษาอัันตรายให้้ก็็ยิ่�งดีี
เราก็็ไม่่ว่่าอะไร
พอท่า่ นเปลี่�ยนความคิดิ ใหม่เ่ ช่น่ นี้้จ� บลง มันั ก็ม็ ิไิ ด้แ้ สดงอาการอย่า่ งไรต่อ่ ไปอีกี
คงนั่�งดูทู ่า่ นเดินิ จงกรมต่อ่ ไปตามนิสิ ัยั ของมันั ท่า่ นเองก็ค็ งเดินิ จงกรมไปมาตามปกติิ
มิิได้้สนใจกัับมัันอีีกต่่อไป มัันก็็นั่�งดููท่่านอยู่�เหมืือนหััวตอไม่่กระดุุกกระดิิกตััว
แต่่อย่่างใดเลย จนถึึงเวลาท่่านก็็เดิินออกจากทางจงกรมเข้้าไปสู่่�ที่่�พัักซึ่�่งเป็็นแคร่่
เล็็กๆ เหมืือนเตีียงนอน ที่�อยู่�ไม่่ห่่างไกลจากทางจงกรมนััก ทำวััตรสวดมนต์์และ
นั่�งสมาธิภิ าวนาต่่อไป จนถึงึ เวลาพักั ผ่่อนท่า่ นก็็พัักนอนอยู่�บนแคร่น่ ั้้�น ซึ่�่งอยู่�ไม่่ห่า่ ง
จากเสืือโคร่่งตััวนั้้�นนัักเลย ท่่านตื่�นนอน ๓.๐๐ นาฬิิกา คืือ ๙ ทุ่�ม จากนั้้�นท่่าน
ก็็เริ่�มออกไปเดิินจงกรมอีีกตามเคย แต่่ไม่่เห็็นเสืือตััวนั้้�นอีีก ไม่่ทราบว่่ามัันหายไป
ทางทิศิ ใด คืนื ต่อ่ ไปก็ไ็ ม่เ่ ห็น็ มันั มาที่�นั่�นอีกี จนกระทั่�งท่า่ นจากที่�นั้น� หนีไี ป เผอิญิ เห็น็
เฉพาะคืืนเดีียวเท่่านั้้�น จึึงทำให้้พระอาจารย์์องค์์นั้้�นเกิิดความสงสััย เวลาไปพบกัับ
ท่า่ นพระอาจารย์์มั่�น จึึงเล่่าเรื่�องเสือื มาเฝ้า้ ตนให้้ท่่านพระอาจารย์ม์ั่�นฟังั
ท่่านเล่่าว่่า อาจารย์์องค์์นั้้�นชื่�อ “สีีทา” อายุุพรรษาแก่่กว่่าท่่านเล็็กน้้อย
ท่่านเป็็นพระนัักปฏิิบััติิรุ่�นเดีียวกััน และเป็็นผู้�ปฏิิบััติิดีีปฏิิบััติิชอบองค์์หนึ่�ง
ท่่านชอบป่่าชอบเขาชอบที่�สงบสงััดมาก ท่่านชอบอยู่�ตามภููเขาทางฝั่�งแม่่น้้ำโขง
ประเทศลาวมากกว่่าที่�อื่�นๆ แม้้ข้้ามมาฝั่�งไทยเราก็็ไม่่นาน ท่่านพระอาจารย์์สีีทา
เล่า่ ให้พ้ ระอาจารย์ม์ั่�นฟังั คราวเสือื กระหึ่�มใส่ท่ ่า่ นนั้้น� เป็น็ ขณะที่่�ท่า่ นคิดิ อยากให้ม้ ันั
หนีีไปว่่าท่่านไม่่รู้้�สึึกกลััว แต่่ขนลุุกไปหมดทั้้�งตััว ศีีรษะชาเหมืือนใส่่หมวก ต่่อไป
ค่่อยเป็็นปกติิและเดิินจงกรมไปมาได้้สะดวกธรรมดาเหมืือนไม่่มีีอะไรมาอยู่ �ที่ �นั้ �น
ความจริิงมันั คงจะมีีความกลััวอยู่�อย่่างลึึกลัับจนเจ้า้ ตััวไม่่อาจรู้�ได้้ แม้ค้ ืืนที่�เสืือโคร่ง่
ใหญ่ต่ ัวั นั้้น� ไม่ม่ าหาท่า่ นถึงึ ที่�อยู่� แต่ก่ ็ไ็ ด้ย้ ินิ เสียี งมันั ร้อ้ งกระหึ่�มๆ อยู่�บริเิ วณใกล้เ้ คียี ง
68
ปฐมสมััย
ที่่�ท่่านพักั อยู่�แทบทุกุ คืืน ท่่านก็ไ็ ม่่เห็น็ รู้้�สึกึ กลัวั มััน และทำความเพียี รได้อ้ ย่า่ งสบาย
เหมืือนไม่่มีอี ะไรในบริิเวณนั้้�น
69
กุุฏิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ั7่�น0ที่่�วัดั ป่่าบ้า้ นหนองผือื
มัชั ฌิมิ สมัยั
สมััยที่่�ท่่านพระอาจารย์์มั่�นออกปฏิิบััติิทีีแรก และเที่�ยวไปตามจัังหวััดต่่างๆ
มีีจัังหวััดนครพนม สกลนคร อุุดรธานีี จนไปถึึงพม่่า กลัับมาผ่่านจัังหวััดเชีียงใหม่่
หลวงพระบาง เวีียงจัันทน์์ จัังหวััดเลย ลงไปจำพรรษาที่่�วััดปทุุมวััน กรุุงเทพฯ
และไปพัักที่�ถ้้ำสาริิกา เขาใหญ่่ ตลอดเวลาที่่�ท่่านกลัับมาทางภาคอีีสานอีีก ท่่าน
มัักจะไปเพีียงองค์์เดีียว แม้้จะมีีพระติิดตามบ้้างก็็เป็็นบางสมััยเท่่านั้้�น แล้้วก็็แยก
กัันไป เพราะท่่านเป็็นผู้�ปฏิิบััติิเด็็ดเดี่�ยว ไม่่ชอบเกี่�ยวข้้องกัับหมู่�คณะ ท่่านถืือเป็็น
ความสะดวกในการไปคนเดีียวอยู่�คนเดีียว บำเพ็็ญสมณธรรมคนเดีียวตลอดมา
จนปรากฏว่่ามีีกำลัังใจมั่�นคง จึึงเกิิดความสงสารหมู่�คณะ และสนใจที่�จะแนะนำ
สั่ �งสอน
ความคิิดอัันนี้้�เป็็นเหตุุให้้ท่่านได้้จากถ้้ำสาริิกาอัันแสนสบายกลัับไปทาง
ภาคอีีสาน หลัังจากท่่านได้้อบรมพระเณรไว้้บ้้างสมััยที่่�ท่่านเที่�ยวธุุดงค์์อยู่�ทาง
ภาคอีีสาน ก่่อนหน้้าจะลงมาทางภาคกลางและไปถ้้ำเขาใหญ่่ ก็็ปรากฏว่่ามีี
พระธุุดงคกรรมฐานปฏิิบััติิอยู่�ทางภาคอีีสานมากพอสมควร พอท่่านกลัับไปเที่�ยวนี้้�
ก็็ได้้ตั้ �งใจทำการสั่ �งสอนทั้้�งพระเณรและฆราวาสผู้้�มีีความมุ่ �งหวัังต่่อท่่านอยู่ �แล้้ว
อย่่างเต็ม็ กำลังั
71
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ัตั ตเถระ
การเที่�ยวทางภาคอีสี านท่า่ นก็เ็ ที่�ยวไปตามจังั หวัดั ต่า่ งๆ ที่�เคยไปแล้ว้ ปรากฏว่า่
มีพี ระเณรญาติโิ ยมเกิดิ ความเชื่�อเลื่�อมใสท่า่ นมากมาย ผู้�ออกบวชและปฏิบิ ัตั ิติ ามท่า่ น
ด้้วยความเชื่�อเลื่�อมใสมีีจำนวนมาก แม้้พระที่่�มีีอายุุพรรษาจนเป็็นขั้�นอาจารย์์แล้้ว
ก็ย็ อมสละทิฐิ ิมิ านะและภาระหน้า้ ที่�ออกปฏิบิ ัตั ิติ ามท่า่ น จนกลายเป็น็ ผู้้�มีคี วามมั่�นคง
ทางข้อ้ ปฏิิบัตั ิแิ ละทางจิติ ใจ จนสามารถสั่่�งสอนผู้�อื่�นได้อ้ ย่า่ งเต็ม็ ภูมู ิกิ ็็มีจี ำนวนมาก
พระที่�เป็็นลููกศิิษย์์รุ่�นแรกของท่่าน คืือ ท่่านพระอาจารย์์สุุวรรณ ที่�เคยเป็็น
เจ้้าอาวาสวััดอรััญญิิกาวาส อำเภอท่่าบ่่อ จัังหวััดหนองคาย พระอาจารย์์สิิงห์์
ขัันตยาคโม เจ้้าอาวาสวััดป่่าสาลวััน จัังหวััดนครราชสีีมา พระอาจารย์์มหาปิ่่�น
ปััญญาพโล เคยเป็็นเจ้้าอาวาสวััดศรััทธาราม นครราชสีีมา ทั้้�ง ๓ องค์์นี้้�ท่่านเป็็น
ชาวอุุบลราชธานีี และท่่านมรณภาพไปหมดแล้้ว ซึ่่�งล้้วนเป็็นลููกศิิษย์์ผู้�สำคััญที่�ให้้
การอบรมพระเณรญาติโิ ยม สืบื ทอดจากพระอาจารย์ม์ั่�นมาเป็น็ ลำดับั ถึงึ สมัยั ปัจั จุบุ ันั
พระอาจารย์์สิิงห์์ กัับ พระอาจารย์์มหาปิ่่�น ทั้้�งสององค์์นี้้�ท่่านเป็็นพี่่�กัับน้้อง
ร่ว่ มอุทุ รเดียี วกันั และเป็น็ ผู้�ได้ร้ ับั การศึกึ ษาทางปริยิ ัตั ิมิ ามากพอสมควร ทั้้ง� สององค์น์ี้้�
ท่่านเกิิดความเลื่�อมใสพอใจ ยอมสละทิิฐิิมานะและภาระหน้้าที่�ออกปฏิิบััติิตาม
ท่า่ นพระอาจารย์์มั่�นตลอดมา และได้ท้ ำประโยชน์แ์ ก่ป่ ระชาชนอย่า่ งกว้้างขวาง
รองกัันลงมาก็็พระอาจารย์์เทสก์์ เทสรัังสีี ท่่านเป็็นพระราชาคณะ ปััจจุุบััน
ท่่านจำพรรษาอยู่่�วัดหิินหมากเป้้ง อำเภอศรีีเชีียงใหม่่ จัังหวััดหนองคาย ท่่านเป็็น
ลูกู ศิษิ ย์ผ์ู้�ใหญ่ข่ องท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นรูปู หนึ่�งที่�ปฏิบิ ัตั ิดิ ีปี ฏิบิ ัตั ิชิ อบเป็น็ ที่่�น่า่ เคารพ
เลื่�อมใสอยู่�มาก และเป็็นที่�เคารพเลื่�อมใสของพระเณรและประชาชนทั่�วไปแทบ
ทุุกภาค ปฏิิปทาของท่่านเป็็นไปอย่่างเรีียบๆ สม่่ำเสมอ สมกัับอััธยาศััยท่่าน
ที่�คล่่องแคล่่วอ่่อนโยนสงบเสงี่�ยมงามมาก ยากที่�จะหาได้้แต่่ละองค์์ คำพููดจา
ปราศรัยั เป็น็ ที่่�จับั ใจไพเราะต่อ่ คนทุกุ ชั้น� ท่า่ นมีมี ารยาทสวยงามมาก ผู้้�ยึดึ ไปเป็น็ คติิ
72
มััชฌิิมสมััย
และปฏิิบััติิตาม ย่่อมเป็็นผู้�สวยงามและเย็็นตาเย็็นใจแก่่ผู้�ได้้เห็็นได้้ยิิน ตลอดผู้�มา
เกี่�ยวข้้องทั่�วๆ ไปอย่่างไม่่มีปี ระมาณ
เพราะมารยาทอัธั ยาศัยั ของครูอู าจารย์แ์ ต่ล่ ะองค์ไ์ ม่เ่ หมือื นกันั คือื มารยาทของ
บางองค์ใ์ ครนำไปใช้ก้ ็็งามไปหมด ไม่่แสลงใจแก่ผู่้�มาเกี่�ยวข้้องและเป็็นความงามตา
เย็็นใจในคนทุุกชั้�น แต่่มารยาทของบางอาจารย์์ ย่่อมเป็็นสมบััติิที่�เหมาะสม
และสวยงามเฉพาะองค์ท์ ่า่ นเท่า่ นั้้น� ผู้�อื่�นยึดึ เอาไปใช้ย้ ่อ่ มกลายเป็น็ สิ่�งที่�ปลอมแปลง
และแสลงใจผู้�อื่�นที่�ได้้เห็็นได้้ยิินขึ้�นมาทัันทีี ดัังนั้้�น มารยาทของบางอาจารย์์จึึงไม่่
สะดวกที่�จะยึดึ ไปใช้้ทั่�วๆ ไป ท่า่ นอาจารย์์เทสก์์ ท่่านมีีอัธั ยาศัยั นุ่�มนวลควรเป็น็ คติิ
และเป็็นสิิริิมงคลแก่่ผู้้�รัับไปปฏิิบััติิตามทั่�วๆ ไป โดยไม่่มีีปััญหาว่่าจะขััดต่่อสายตา
และจิติ ใจของผู้�มาเกี่�ยวข้อ้ งแต่อ่ ย่า่ งใด และเหมาะสมกับั เพศนักั บวชผู้�ควรมีมี ารยาท
อััธยาศััยสงบเสงี่�ยมเย็็นใจโดยแท้้ นี่่�คืือลููกศิิษย์์ของท่่านรููปหนึ่�งที่�ควรกราบไหว้้
บููชาอย่า่ งสนิทิ ใจ ตามความรู้้�สึกึ ของผู้�เขียี นที่�ได้เ้ คยสมาคมและกราบไหว้บ้ ูชู าท่า่ น
โดยถืือเป็็นครููอาจารย์์อย่่างสนิิทใจตลอดมา ท่่านมีีลููกศิิษย์์ลููกหามากในภาคต่่างๆ
และทำประโยชน์แ์ ก่ห่ มู่�ชนอย่า่ งกว้า้ งขวาง จัดั ว่า่ เป็น็ พระอาจารย์ท์ี่�หาได้ย้ ากรูปู หนึ่�ง
ลำดับั พรรษาลงมาก็ม็ ีี พระอาจารย์ฝ์ั้น� อาจาโร ซึ่ง�่ เป็น็ ลูกู ศิษิ ย์ข์ องท่า่ นผู้�หนึ่�ง
ขณะนี้้�ท่่านจำพรรษาอยู่่�ที่่�วััดอุุดมสมพร บ้้านนาหััวช้้าง อำเภอพรรณานิิคม
จัังหวััดสกลนคร ท่่านเป็็นที่�เลื่�องลืือระบืือทั่�วทุุกหนทุุกแห่่งด้้วยกิิตติิศััพท์์กิิตติิคุุณ
แห่่งการปฏิิบััติิดีี สามีีจิิกรรมที่�ชอบทั้้�งภายนอกภายใน จิิตใจท่า่ นก็็สูงู ด้้วยคุุณธรรม
เป็น็ ที่�เคารพนับั ถือื ของหมู่�ชนทุกุ ภาคของเมือื งไทย เป็น็ ที่่�น่า่ เลื่�อมใสอย่า่ งยิ่�ง เป็น็ ผู้้�มีี
ความเมตตามากต่อ่ คนทุกุ ชั้น� การสงเคราะห์ท์ ั้้ง� ด้า้ นวัตั ถุแุ ละด้า้ นธรรมะ นับั ว่า่ ท่า่ น
เอาใจใส่อ่ ย่า่ งพระผู้้�มีจี ิติ เมตตาไม่ม่ ีขี อบเขตจริงิ ๆ แต่รู่้�สึกเสียี ใจที่�จำต้อ้ งงดเรื่�องท่า่ น
ไว้้ก่่อนเพื่�อดำเนิินเรื่�องของท่่านพระอาจารย์์มั่�นสืืบต่่อไป หากมีีโอกาสจะนำมาลง
ในวาระต่อ่ ไป ตอนจบเรื่�องของท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นเรียี บร้้อยแล้ว้
73
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทััตตเถระ
ลำดัับศิิษย์์ของท่่านองค์์ต่่อไปคืือ ท่่านพระอาจารย์์ขาว ซึ่�่งขณะนี้้�ท่่านอยู่่�วััด
ถ้ำ้ กลองเพล อำเภอหนองบัวั ลำภูู จังั หวัดั อุดุ รธานีี ท่า่ นผู้้�อ่า่ นคงทราบกิติ ติคิ ุณุ ท่า่ น
ได้้ดีีพอ เพราะเป็น็ อาจารย์ส์ ำคััญในปัจั จุุบันั ทั้้ง� ด้า้ นข้้อปฏิบิ ััติิและความรู้�ภายในใจ
เป็็นที่่�น่่าเลื่�อมใสอย่่างมาก ท่่านเป็็นพระที่�เด็็ดเดี่�ยวทางความเพีียร ชอบแสวงหา
อยู่�ในที่�สงััดตลอดมา ทางความเพีียรท่่านเป็็นเยี่�ยมในวงพระธุุดงคกรรมฐาน ยาก
จะหาตััวจัับได้้ แม้้ปััจจุุบัันอายุุท่่านจะก้้าวข้้าม ๘๒ ปีีอยู่�แล้้วก็็ตาม แต่่ความเพีียร
ยัังไม่่ยอมลดหย่่อนผ่่อนตามสัังขารเลย มีีบางคนพููดเป็็นเชิิงวิิตกเป็็นห่่วงท่่านว่่า
ท่า่ นจะทำความเพียี รไปเพื่�ออะไรนักั หนา เพราะอะไรๆ ท่า่ นก็เ็ พียี งพอทุกุ อย่า่ งแล้ว้
ไม่่ทราบว่่าท่่านจะขยัันไปเพื่ �ออะไรอีีก
ก็็ได้้ชี้�แจงเรื่�องของท่่านให้้ฟัังว่่า ท่่านผู้�หมดสิ้�นสิ่�งที่�เป็็นข้้าศึึกซึ่่�งคอยกีีดกััน
บั่�นทอนและคอยเอารัดั เอาเปรียี บตลอดเวลาโดยสิ้น� เชิงิ แล้ว้ ท่า่ นไม่ม่ ีคี วามเกียี จคร้า้ น
มากีีดขวางลวงใจให้้ลุ่�มหลงไปตาม เหมืือนพวกเราผู้�สั่�งสมความขี้�เกีียจอ่่อนแอไว้้
ในใจจนกองเท่า่ ภูเู ขาสูงู ลูกู ใหญ่ๆ่ แทบมองหาตัวั คนไม่เ่ ห็น็ พอจะทำอะไรลงไปบ้า้ ง
ก็็กลััวแต่่จะได้้มาก มีีมากกลััวจะหาที่�เก็็บไม่่ได้้ กลััวแต่่จะเหนื่�อยยากลำบาก
สุุดท้้ายก็็ไม่่มีีอะไรจะเก็็บใส่่ภาชนะเลย มีีแต่่ภาชนะเปล่่าๆ ใจเปล่่าๆ ใจเหี่�ยวแห้้ง
ใจไม่่มีีคุุณสมบััติิเครื่�องอาศััย ใจลอยๆ สิ่�งที่�เต็็มก็็คืือการบ่่นว่่าทุุกข์์ว่่าจนหรืือ
เดืือดร้้อนกัันทั่�วโลก เพราะมารตััวขี้�เกีียจคอยบัันดาลขััดขวางและกดถ่่วงไว้้ ท่่าน
ผู้�ปราบมารตัวั เหล่า่ นี้้อ� อกจากใจได้แ้ ล้ว้ จึงึ เป็น็ ผู้�ขยันั หมั่�นเพียี รไม่ล่ ดละ โดยไม่ส่ นใจ
คิดิ ว่า่ จะมีภี าชนะเก็บ็ หรือื ไม่่ ความมีใี จเป็น็ ธรรมล้ว้ นๆ ไม่ม่ ีโี ลกเครื่�องทำลายเข้า้ มา
แอบแฝง จึึงเป็็นบุุคคลที่่�มีีความสง่่าผ่่าเผยอยู่่�ทุุกอิิริิยาบถ ไม่่มีีความอัับเฉาเศร้้าใจ
เข้้ามาครอบครอง จึึงเป็็นบุุคคลตััวอย่่างของโลกได้้อย่่างมั่�นเหมาะ ลููกศิิษย์์
ของท่า่ นพระอาจารย์แ์ ต่ล่ ะองค์ร์ู้�สึกมีสี มบัตั ิอิ ันั แพรวพราวราวกับั เพชรซ่อ่ นอยู่�ในตัวั
อย่่างลึึกลัับแทบทุุกองค์์ เมื่�อเข้้าถึึงองค์์ท่่านจริิงๆ แล้้ว จะได้้รัับสิ่�งแปลกๆ และ
อััศจรรย์ไ์ ปเป็น็ ขวััญใจและระลึึกไว้เ้ ป็็นเวลานานๆ
74
มััชฌิมิ สมััย
ท่่านพระอาจารย์์มั่่�นท่่านมีีลููกศิิษย์์ที่่�สำคััญๆ อยู่่�หลายองค์์และหลายรุ่�น
ทั้้�งรุ่�นอายุุพรรษาและคุุณธรรมรองกัันลงมาเป็็นลำดัับลำดา สมกัับท่่านเป็็น
ผู้ฉ้� ลาดปราดเปรื่อ่� งรุ่�งเรืืองด้ว้ ยคุณุ ธรรม คืือข้อ้ ปฏิบิ ัตั ิแิ ละธรรมภายใน ประหนึ่่ง�
พระไตรปิิฎกย่่อมๆ ตั้้�งอยู่่�ภายในดวงใจท่่าน จริิงดัังบุุพพนิิมิิตที่่�ปรากฏเป็็น
กรุุยหมายไว้้แต่่เริ่�มแรกออกปฏิิบััติิ เวลาสำเร็็จผลขึ้้�นมาก็็ตรงตามนั้้�น ทราบว่่า
ท่า่ นจาริกิ ไปในที่่�ต่า่ งๆ และทำการอบรมสั่�งสอนพระเณรและประชาชนเป็น็ จำนวน
มากต่่อมาก พากัันเกิิดความเชื่�อเลื่�อมใสอย่่างฝัังใจ และติิดใจในรสพระสััทธรรม
ของท่า่ นมาก เนื่�องจากท่า่ นนำเอาของจริงิ ภายในใจออกสั่�งสอนด้ว้ ยความรู้�จริงิ เห็น็ จริงิ
มิิได้้เป็น็ ไปแบบสุ่�มเดา คืือท่่านก็็แน่่ใจและเห็็นจริงิ ในธรรมที่�ปฏิิบััติิ รู้�และสอนจริิง
ตามธรรมที่่�ท่า่ นรู้้�ท่า่ นเห็น็ เมื่อ�่ กลับั จากถ้ำ้ สาริกิ าสู่่�ภาคอีสี านครั้ง� ที่่ส� องนี้้� ท่า่ นเล่า่
ว่า่ ท่า่ นตั้้ง� ใจอบรมสั่ง� สอนพระเณรและประชาชนทั้้ง� ชุดุ เก่า่ ที่่เ� คยอบรมไว้บ้ ้า้ งแล้ว้
ทั้้ง� ชุุดใหม่ท่ ี่่�กำลัังเริ่ม� ตั้้�งรากตั้้ง� ฐานอย่า่ งแท้จ้ ริงิ
ธุดุ งควัตั รปฏิิปทา ข้้อปฏิิบััติขิ ััดกิเิ ลส
การปฏิบิ ัตั ิติ ่อ่ ธุุดงควัตั รที่่�ท่่านนับั ถืือเป็น็ แบบฉบับั อย่่างฝัังใจประจำองค์ท์ ่่าน
และสั่�งสอนพระเณรให้ด้ ำเนินิ ตามมีดี ังั นี้้�
การบิิณฑบาตเป็็นกิิจวััตรประจำวัันมิิได้้ขาด ถ้้ายัังฉัันอยู่� เว้้นจะไม่่ฉััน
ในวัันใดก็็ไม่่จำต้้องไปในวัันนั้้�น กิิจวััตรในการบิิณฑบาต ท่่านสอนให้้ตั้�งอยู่�ในท่่า
สำรวมกายวาจาใจ มีีสติิประจำตนกัับความเพีียรที่�เป็็นไปอยู่�เวลานั้้�น ไม่่ปล่่อยใจ
ให้้พลั้�งเผลอไปตามสิ่�งยั่�วยวนต่่างๆ ที่่�ผ่่านเข้้ามาสััมผััสกัับอายตนะภายใน
คืือ ตา หูู จมููก ลิ้�น กาย ใจ ทั้้�งไปและกลัับ ท่่านสอนให้้มีีสติิรัักษาใจ ตลอด
ความเคลื่�อ่ นไหวต่่างๆ ไม่ใ่ ห้้เผลอตัวั และถืือเป็น็ ความเพียี รประจำกิจิ วััตรข้อ้ นี้้�
ทุุกๆ วาระที่่�เริ่�มเตรีียมตััวออกบิิณฑบาต หนึ่่ง�
75
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ัตั ตเถระ
อาหารที่�ได้้มาในบาตรมากน้้อยถืือว่่าเป็็นอาหารที่�พอดีี และเหมาะสมกัับ
ผู้�ตั้ง� ใจจะสั่�งสมธรรมคือื ความมักั น้อ้ ยสันั โดษให้ส้ มบูรู ณ์ภ์ ายในใจ ไม่จ่ ำต้อ้ งแสวงหา
หรือื รับั อาหารเหลือื เฟือื ที่�ตามส่ง่ มาทีหี ลังั อีกี อันั เป็น็ การส่ง่ เสริมิ กิเิ ลสความมักั มาก
ซึ่ง่� มีปี ระจำตนอยู่�แล้ว้ ให้ม้ ีกี ำลังั ผยองพองตัวั ยิ่�งๆ ขึ้น� จนตามแก้ไ้ ม่ท่ ันั อาหารที่�ได้ม้ า
ในบาตรอย่า่ งใดก็ฉ็ ันั อย่า่ งนั้้น� ไม่แ่ สดงความกระวนกระวายส่า่ ยแส่อ่ ันั เป็น็ ลักั ษณะ
เปรตผีีตััวมีีวิิบากกรรมทรมาน มีีอาหารไม่่พอกัับความต้้องการ ต้้องวิ่�งวุ่�นขุ่�นเคืือง
เดือื ดร้อ้ น เพราะท้อ้ งเพราะปาก ด้ว้ ยความหวังั อาหารมากยิ่�งกว่า่ ธรรม ธุดุ งค์ข์ ้อ้ ห้า้ ม
อาหารที่่�ตามส่่งมาทีีหลัังนี้้� เป็็นธรรมหรืือเครื่่�องมืือหัักล้้างกิิเลสความมัักมาก
ในอาหารได้้เป็็นอย่่างดีี และตััดความหวัังความกัังวลต่่างๆ ที่่�เกี่�ยวกัับอาหาร
ได้อ้ ย่า่ งดีีเยี่�ยม หนึ่่ง�
การฉัันมื้้�อเดีียวหรืือหนเดีียวในวัันหนึ่่�งๆ เป็็นความพอดีีกัับพระธุุดงค-
กรรมฐาน ผู้้�มีภี าระและความกัังวลน้้อย ไม่พ่ ร่่ำเพรื่�อกัับอาหารหวานคาวในเวลา
ต่า่ งๆ อันั เป็น็ การกังั วลกับั ปากท้อ้ งมากกว่า่ ธรรมจนเกินิ ไป ไม่ส่ มศักั ดิ์ศ� รีขี องผู้�แสวง
ธรรมเพื่�อความพ้น้ ทุกุ ข์อ์ ย่า่ งเต็ม็ ใจ แม้เ้ ช่น่ นั้้น� ในบางคราวยังั ควรทำการผ่อ่ นอาหาร
ฉัันแต่่น้้อยในอาหารมื้ �อเดีียวนั้้�น เพื่�อจิิตใจกัับความเพีียรจะได้้ดำเนิินโดยสะดวก
ไม่่อืืดอาดเพราะมากจนเกิินไป และยัังเป็็นผลกำไรทางใจอีีกต่่อหนึ่�งจากการผ่่อน
นั้้�นด้้วยสำหรัับรายที่�เหมาะกัับจริิตของตน ธุุดงควััตรข้้อนี้้�เป็็นธรรมเครื่่�องสัังหาร
ลบล้้างความเห็็นแก่่ปากแก่่ท้้องของพระธุุดงค์์ที่่�มีีใจมัักละโมบโลเลในอาหาร
ได้ด้ ีี และเป็็นธรรมข้อ้ บังั คับั ที่่�เหมาะสมมาก
ทางโลกก็น็ ิยิ มเช่น่ เดียี วกับั ทางธรรม เช่น่ เขามีเี ครื่�องป้อ้ งกันั และปราบปราม
สิ่�งที่�เป็็นข้้าศึึก ไม่่ว่่าจะเป็็นข้้าศึึกต่่อทรััพย์์สิินหรืือต่่อชีีวิิตจิิตใจ เช่่น สุุนััขดุุ งููดุุ
ช้้างดุุ เสืือดุุ คนดุุ ไข้้ดุุ หรืือไข้้ทรยศ เขามีีเครื่�องมืือหรืือยาสำหรัับป้้องกัันหรืือ
ปราบปรามกันั ทั่�วโลก พระธุดุ งคกรรมฐานผู้้�มีใี จดุุ ใจหนักั ในอาหารหรืือในทางไม่ด่ ีี
76
มัชั ฌิมิ สมััย
ใดๆ ก็ต็ าม ที่่ไ� ม่น่ ่า่ ดูสู ำหรับั ตัวั เองและผู้้�อื่น� จึงึ ควรมีธี รรมเป็น็ เครื่อ่� งมืือไว้ส้ ำหรับั
ปราบปรามบ้้าง ถึึงจะจััดว่่าเป็็นผู้้�มีีขอบเขตและงามตาเย็็นใจสำหรัับตััวและ
ผู้�เ้ กี่�ยวข้้องทั่่ว� ๆ ไป ธุุดงค์ข์ ้อ้ นี้้�จึงึ เป็น็ ธรรมเครื่อ�่ งปราบปรามได้้ดีี หนึ่่ง�
การฉัันในบาตรไม่เ่ กี่�ยวกัับภาชนะอื่�นใด จัดั เป็็นความสะดวกอย่า่ งยิ่�งสำหรัับ
พระธุุดงคกรรมฐาน ผู้�ประสงค์์ความมัักน้้อยสัันโดษและมีีนิิสััยไม่่ค่่อยอยู่่�กัับที่�เป็็น
ประจำ การไปเที่�ยวจาริิกเพื่�อสมณธรรมในทิิศทางใด ก็็ไม่่ต้้องหอบหิ้้�วพะรุุงพะรััง
อัันเป็็นความไม่่สะดวก และเหมาะสมกัับพระผู้้�ต้้องการถ่่ายเทสิ่�งรกรุุงรัังภายในใจ
ทุกุ ประเภท เครื่�่องบริิขารใช้ส้ อยแต่ล่ ะอย่่างนั้้น� ทำความกังั วลแก่่การบำเพ็ญ็ ได้้
อย่า่ งพอดูู ฉะนั้้น� การฉันั เฉพาะในบาตรจึงึ เป็น็ กรณีที ี่่ค� วรสนใจเป็น็ พิเิ ศษสำหรับั
พระธุุดงค์์ คุุณสมบััติิที่่�จะเกิิดจากการฉัันในบาตรยัังมีีมากมาย คืือ อาหารชนิิด
ต่่างๆ ที่่ร� วมลงในบาตร ย่อ่ มเป็็นสิ่�งที่่ส� ะดุุดตาสะดุุดใจและเตืือนสติิปัญั ญามิิให้้
นิ่่ง� นอนใจต่อ่ การพิจิ ารณา เพื่อ�่ ถืือเอาความจริงิ ต่า่ งๆ ที่่ม� ีอี ยู่่�กับั อาหารที่่ร� วมกันั
อยู่�ได้้อย่่างดีีเยี่�ยม ท่่านเล่่าว่่า ท่่านเคยได้้รัับอุุบายต่่างๆ จากการพิิจารณาอาหาร
ในขณะที่่�ฉัันมาเป็็นประจำ แม้้ข้้ออื่�นๆ ก็็มีีนััยเช่่นเดีียวกััน ท่่านจึึงได้้ถืือเป็็นข้้อ
หนักั แน่่นในธุดุ งควััตรตลอดมามิิได้ล้ ดละ
การพิิจารณาอาหารในบาตร เป็็นอุุบายตััดความทะเยอทะยานในรสชาติิ
ของอาหารได้้ดีี การพิิจารณาก็็เป็็นธรรมเครื่�องถอดถอนกิิเลส เวลาฉัันใจก็็ไม่่
ทะเยอทะยานไปกัับรสอาหาร มีีความรู้้�สึึกอยู่่�กัับความจริิงของอาหารโดยเฉพาะ
อาหารก็เ็ พียี งเป็น็ เครื่�องยังั ชีวี ิติ ให้เ้ ป็น็ ไปในวันั หนึ่�งๆ เท่า่ นั้้น� ไม่ก่ ลับั เป็น็ เครื่�องก่อ่ กวน
และส่่งเสริิมให้้ใจกำเริิบ เพราะอาหารดีีมีีรสอร่่อยบ้้าง เพราะอาหารไม่่ดีีมีีรส
ไม่่ต้้องใจบ้้าง การพิิจารณาโดยแยบคายทุุกๆ ครั้�งก่่อนลงมืือฉััน ย่่อมทำให้้ใจ
คงตััวอยู่�ได้้โดยสม่่ำเสมอ ไม่ต่ ื่น่� เต้้น ไม่่อัับเฉา เพราะอาหารและรสอาหารชนิิด
ต่า่ งๆ วางตัวั คืือใจเป็น็ กลางอย่า่ งมีคี วามสุขุ ฉะนั้้น� การฉันั ในบาตรจึงึ เป็น็ ข้อ้ วัตั ร
77
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทัตั ตเถระ
เครื่่�องกำจัดั กิเิ ลสตัวั หลงรสอาหารได้้เป็น็ อย่า่ งดีี หนึ่่ง�
ท่่านถืือผ้้าบัังสุุกุุลเป็็นกิิจวััตร พยายามอดกลั้�นไม่่ทำตามความอยาก
อันั เป็น็ ความสะดวกใจ ซึ่ง�่ มีนี ิสิ ัยั ชอบสวยงามในความเป็น็ อยู่�ใช้ส้ อยโดยประการ
ทั้้ง� ปวงมาดั้้ง� เดิมิ คืือ เที่่ย� วเสาะแสวงหาผ้า้ ที่่เ� ขาทิ้้ง� ไว้ใ้ นที่่ต� ่า่ งๆ ที่่ป� ่า่ ช้า้ เป็น็ ต้น้
เก็็บเล็็กผสมน้้อยมาเย็็บปะติิดปะต่่อเป็็นเครื่�องนุ่�งห่่มใช้้สอย โดยเป็็นสบงบ้้าง
เป็็นจีีวรบ้้าง เป็็นสังั ฆาฏิบิ ้า้ ง เป็น็ ผ้า้ อาบน้้ำฝนบ้้าง เป็็นบริขิ ารอื่�นๆ บ้า้ ง เรื่�อยมา
บางครั้ �งท่่านชัักบัังสุุกุุลผ้้าที่ �เขาพัันศพคนตายในป่่าช้้าก็็มีีที่ �เจ้้าของศพเขายิินดีี
เวลาไปบิิณฑบาตมองเห็็นผ้้าขาดตกทิ้้�งอยู่�ตามถนนหนทาง ท่่านก็็เก็็บเอาเป็็น
ผ้า้ บังั สุกุ ุลุ ไม่ว่ ่า่ จะเป็น็ ผ้า้ ชนิดิ ใดและได้ม้ าจากที่�ไหน เมื่�อมาถึงึ ที่่�พักั แล้ว้ ท่า่ นนำมา
ทำการซัักฟอกให้้สะอาด แล้้วเอามาเย็็บปะสบงจีีวรที่�ขาดบ้้าง เย็็บติิดต่่อกัันเป็็น
ผ้า้ อาบน้้ำฝนบ้้าง อย่า่ งนั้้น� เป็น็ ประจำตลอดมา
ต่่อมาศรััทธาญาติิโยมทราบเข้้า ต่่างก็็นำผ้้าไปบัังสุุกุุลถวายท่่านที่่�ป่่าช้้าบ้้าง
ตามสายทางที่่�ท่า่ นไปบิณิ ฑบาตบ้า้ ง ตามบริเิ วณที่่�พักั ท่า่ นบ้า้ ง ที่่�กุฎุ ีหี รือื แคร่ท่ ี่่�ท่า่ น
พัักบ้้าง การบัังสุุกุุลที่่�ท่่านเคยทำมาดั้�งเดิิมก็็ค่่อยเปลี่�ยนไปตามเหตุุการณ์์ที่�พาให้้
เป็น็ ไป ท่า่ นเลยต้อ้ งชักั บังั สุกุ ุลุ ผ้า้ ที่�เขามาทอดไว้ต้ ามที่่�ต่า่ งๆ ในข้อ้ นี้้ป� รากฏว่า่ ท่า่ น
พยายามรัักษามาตลอดอวสานแห่่งชีีวิิต ท่่านว่่าพระเราต้้องทำตััวเหมืือนผ้้าขี้้�ริ้�ว
ที่่�ปราศจากราคาค่่างวดใดๆ แล้้วจึึงเป็็นความสบาย การกิินอยู่่�หลัับนอน
และใช้ส้ อยอะไรก็็สบาย การเกี่�ยวข้อ้ งกัับผู้้ค� นก็็สบาย ไม่่มีีทิิฐิมิ านะความถืือตััว
ว่า่ เราเป็น็ พระเป็น็ เณรผู้้�สูงศักั ดิ์์ด� ้ว้ ยศีลี ธรรม เพราะศีลี ธรรมอันั แท้จ้ ริงิ มิไิ ด้อ้ ยู่่�กับั
ความสำคััญเช่่นนั้้�น แต่่อยู่่�กัับความไม่่ถืือตััวยั่่�วกิิเลส อยู่่�กัับความตรงไปตรงมา
ตามผู้้�มีีสััตย์์มีีศีีลมีีธรรมความสม่่ำเสมอเป็็นเครื่่�องครองใจ นี้้�แลคืือศีีลธรรม
อัันแท้้จริิง ไม่่มีีมานะเข้้ามาแอบแฝงทำลายได้้ อยู่�ที่�ใดก็็เย็็นกายเย็็นใจ ไม่่มีีภััย
ทั้้ง� แก่ต่ ัวั และผู้้�อื่น�
78
มัชั ฌิิมสมัยั
การปฏิิบััติิธุุดงควััตรข้้อนี้้�เป็็นเครื่�องทำลายกิิเลสมานะความสำคััญตนในแง่่
ต่า่ งๆ ได้ด้ ีี ผู้�ปฏิบิ ัตั ิจิ ึงึ ควรเข้า้ ใจระหว่า่ งตนกับั ศีลี ธรรมด้ว้ ยดีี อย่า่ ปล่อ่ ยให้ต้ ัวั มานะ
เข้้าไปยื้�อแย่่งครอบครองศีีลธรรมภายในใจได้้ จะกลายเป็็นผู้้�มีีเขี้�ยวมีีเขาแฝง
ขึ้�นมาในศีีลธรรมอัันเป็็นธรรมชาติิเยืือกเย็็นมาดั้�งเดิิม การฝึึกหััดทรมานตน
ให้้เป็็นเหมืือนผ้้าเช็็ดเท้้าจนเคยชิิน โดยไม่่ยอมให้้ตััวทิิฐิิมานะโผล่่ขึ้้�นมาว่่าตััวมีี
ราคาค่่างวดนี้้� เป็็นทางก้้าวหน้้าของธรรมภายในใจโดยสม่่ำเสมอ จนกลายเป็็น
ใจธรรมชาติิ เป็น็ ธรรมธรรมชาติิ ไม่ห่ วั่�นไหวเหมืือนแผ่่นดินิ ใครจะทำอะไรๆ ก็็ไม่่
สะเทือื น จิติ ที่�ปราศจากทิฐิ ิมิ านะทุกุ ประเภทโดยประการทั้้ง� ปวงแล้ว้ ย่อ่ มเป็น็ จิติ ที่�
คงที่่�ต่่อเหตุุการณ์์ดีีชั่�วทั้้�งมวล การปฏิิบััติิต่่อบัังสุุกุุลจีีวรท่่านถืือว่่า เป็็นทางหนึ่่�ง
ที่่�จะช่่วยตััดทอนลบล้้างตััวมีีราคาที่่�ฝัังอยู่�ในใจอย่่างลึึกลัับ ให้้สููญซากลงได้้
อย่่างมั่่�นใจข้้อหนึ่่ง�
การอยู่่�ป่่าเป็็นวััตรตามธุุดงค์์ระบุุไว้้ ท่่านก็็เริ่�มเห็็นคุุณแต่่เริ่�มฝึึกหััดอยู่่�ป่่า
เป็็นต้้นมา ทำให้้เกิิดความวิิเวกวัังเวงอยู่�คนเดีียว ตาเหลืือบมองไปในทิิศทางใด
ก็็ล้้วนเป็็นทััศนีียภาพเครื่�องปลุุกประสาทให้้ตื่�นตนอยู่�เสมอ ไม่่ประมาทนอนใจ
นั่�งอยู่่�ก็็มีีสติิ ยืืนอยู่่�ก็็มีีสติิ เดิินอยู่่�ก็็มีีสติิ นอนอยู่่�ก็็มีีสติิ กำหนดธรรมทั้้�งหลายที่่�มีี
อยู่�รอบตัวั เว้น้ แต่ห่ ลับั เท่า่ นั้้น� ในอิริ ิยิ าบถทั้้ง� สี่เ� ต็ม็ ไปด้ว้ ยความปลอดโปร่ง่ โล่ง่ ใจ
ไม่่มีีพัันธะใดๆ มาผููกพััน มองเห็็นแต่่ความมุ่�งหวัังพ้้นทุุกข์์ที่่�เตรีียมพร้้อมอยู่�
ภายในไม่่มีีวัันจืืดจางและอิ่ �มพอ ยิ่�งพัักอยู่�ในป่่าเปลี่่�ยวอัันเป็็นที่่�อยู่�ของสััตว์์
ทุุกชนิิด ซึ่่�งตั้้�งอยู่่�ห่่างไกลจากหมู่่�บ้้านด้้วยแล้้ว ใจปรากฏว่่าเตรีียมพร้้อมอยู่�
ทุุกขณะ ประหนึ่�งจะทะยานเหาะขึ้�นจากหล่่มลึึกคืือกิิเลสในเดี๋�ยวนั้้�น ราวกัับนก
จะเหาะบิินขึ้�นบนอากาศฉะนั้้�น ความจริิงกิิเลสก็็คงเป็็นกิิเลสและฝัังอยู่�ในใจตาม
ความมีีอยู่�ของมันั นั่�นแล แต่ใ่ จมันั มีีความรู้้�สึกึ ไปอีกี แง่่หนึ่�งเมื่�อไปอยู่�ในที่�เช่่นนั้้น�
ความรู้้�สึึกในบางครั้�งเป็็นเหมืือนกิิเลสตายลงไปวัันละร้้อยละพััน ยัังเหลืือ
79
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ััตตเถระ
อยู่่�บ้า้ งประปรายราวตัวั สองตัวั เท่า่ นั้้น� เพราะอำนาจของสถานที่่�ที่่�พักั อยู่่�ช่ว่ ยส่ง่ เสริมิ
ทั้้�งความรู้้�สึึกโดยปกติิและเวลาบำเพ็็ญเพีียร กลายเป็็นเครื่�องพยุุงใจไปทุุกระยะ
ที่่�พักั อยู่� ความคิดิ เกี่�ยวกับั สัตั ว์ต์ ่า่ งๆ ทั้้ง� สัตั ว์ร์ ้า้ ยและสัตั ว์ด์ ีที ี่่�มีอี ยู่�ทั่�วไปในบริเิ วณนั้้น�
ก็็คิิดไปในทางสงสารมากกว่่าจะคิิดในทางเป็็นภััย โดยคิิดว่่าเขากัับเราก็็มีี
ความเกิิดแก่่เจ็็บตายเท่่ากัันในชีีวิิตที่�ทรงตััวอยู่�เวลานี้้� แต่่เรายัังดีีกว่่าเขาตรงที่�รู้�จัก
บุญุ บาปดีชีั่�วอยู่่�บ้า้ ง ถ้า้ ไม่่มีีสิ่�งนี้้แ� ฝงอยู่�ภายในใจบ้้างก็็คงมีีน้้ำหนัักเท่่ากันั กัับเขา
เพราะคำว่า่ “สัตั ว์”์ เป็น็ คำที่�มนุษุ ย์ไ์ ปตั้ง� ชื่�อให้เ้ ขาโดยที่�เขามิไิ ด้ร้ ับั ทราบจาก
เราเลย ทั้้ง� ๆ ที่�เราก็เ็ ป็น็ สัตั ว์ช์ นิดิ หนึ่�ง คือื สัตั ว์ม์ นุษุ ย์ท์ี่�ตั้ง� ชื่�อกันั เอง ส่ว่ นเขาไม่ท่ ราบ
ว่่าได้้ตั้ง� ชื่�อให้้พวกมนุุษย์์เราอย่่างไรหรือื ไม่่ หรืือเขาขโมยตั้ง� ชื่�อให้้ว่า่ “ยักั ษ์”์ ก็็ไม่ม่ ีี
ใครทราบได้้ เพราะสัตั ว์ช์ นิดิ นี้้ช� อบรังั แกและฆ่า่ เขา แล้ว้ นำเนื้้อ� มาปรุงุ เป็น็ อาหารก็ม็ ีี
ฆ่่าทิ้้�งเปล่่าๆ ก็็มีี จึึงน่่าเห็็นใจสััตว์์ที่�พวกมนุุษย์์เราชอบเอารััดเอาเปรีียบเขาเกิินไป
ประจำนิสิ ัยั และไม่ค่ ่อ่ ยยอมให้อ้ ภัยั แก่ส่ ัตั ว์ต์ ัวั ใดง่า่ ยๆ แม้แ้ ต่พ่ วกเดียี วกันั ยังั รังั เกียี จ
และเกลีียดชัังกััน เบีียดเบีียนกััน ฆ่่ากัันไม่่มีีหยุุดหย่่อนและผ่่อนเบาลงบ้้างเลย
ในวงสััตว์์ก็็ร้้อนเพราะมนุุษย์์เบีียดเบีียนและฆ่่าเขา ในวงมนุุษย์์เองก็็ร้้อนเพราะ
มนุุษย์์เบียี ดเบียี นและฆ่่ากันั เอง ฉะนั้้น� สัตั ว์จ์ ึงึ ระเวียี งระวัังมนุุษย์์ประจำสันั ดาน
ท่่านว่่าการอยู่�ในป่่ามีีทางคิิดทางไตร่่ตรองได้้กว้้างขวาง ไม่่มีีทางสิ้�นสุุดทั้้�ง
เรื่�องนอกเรื่�องใน ซึ่่�งมีีอยู่�รอบตััวตลอดเวลา ใจที่่�มีีความใคร่่ต่่อธรรมแดนพ้้นทุุกข์์
จึงึ รีบี เร่ง่ ตักั ตวงความเพียี รไม่ม่ ีเี วลาลดละ บางครั้ง� หมูปู ่า่ เดินิ เข้า้ มาหาในบริเิ วณที่�นั้น�
และมองเห็น็ ท่า่ นกำลังั เดินิ จงกรมอยู่� แทนที่่�มันั จะกระโดดโลดเต้น้ วิ่�งหนีเี อาตัวั รอด
แต่เ่ ปล่่า มันั มองเห็็นแล้ว้ ก็็เดิินหากิินไปตามภาษาของมันั อย่่างธรรมดา ท่่านว่่ามััน
จะเห็็นท่่านเป็็นยัักษ์์ไปกัับมนุุษย์์ผู้้�ร้้ายกาจทั้้�งหลายด้้วย แต่่มัันไม่่คิิดเหมาไปหมด
มัันจึึงไม่่รีีบวิ่�งหนีี และเที่�ยวขุุดกินิ อาหารอย่า่ งสบายเหมือื นไม่ม่ ีีอะไร
80
มััชฌิิมสมัยั
ในตอนนี้้�ผู้�เขีียนขอแทรกบ้้างเล็็กน้้อยเพื่�อเรื่�องกระจ่่างขึ้�นบ้้าง อย่่าว่่าแต่่หมูู
มันั ไม่ก่ ลัวั ท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นที่�อยู่�องค์เ์ ดียี วในป่า่ เลย แม้แ้ ต่ว่ ัดั ป่า่ บ้า้ นตาด เมื่�อเริ่�ม
สร้า้ งวัดั ใหม่ๆ่ และมีพี ระเณรอยู่่�ด้ว้ ยกันั หลายรูปู หมูปู ่า่ เป็น็ ฝูงู ๆ ยังั พากันั มาอาศัยั
นอนและเที่�ยวหากินิ อยู่�ตามบริเิ วณหน้า้ กุฏุ ีพี ระเณรในเวลากลางคืนื ห่า่ งจากที่่�ท่า่ น
เดิินจงกรมราว ๒-๓ วาเท่่านั้้�น ได้้ยิินเสีียงมัันขุุดดิินหาอาหารด้้วยจมููกดัังตุ๊�บตั๊�บๆ
อยู่�ในบริิเวณนั้้�น ไม่่เห็็นมัันกลััวท่่านเลย เวลาท่่านเรีียกกัันมาดููและฟัังเสีียงมัันอยู่�
ใกล้้ๆ ก็็ไม่่เห็็นมัันวิ่�งหนีไี ป ยังั พากัันเที่�ยวหากิินตามสบายในบริเิ วณนั้้�นแทบทุุกคืนื
ทั้้ง� หมูแู ละพระเณรเคยชินิ กันั ไปเอง แต่ท่ ุกุ วันั นี้้ย� ังั มีเี หลือื เล็ก็ น้อ้ ยและนานๆ พากันั
มาเที่�ยวหากิินทีหี นึ่�ง เพราะยัักษ์ท์ ี่่�สััตว์ต์ั้ง� ชื่�อให้้ดังั ท่่านพระอาจารย์ม์ั่�นว่า่ ไว้้ เอาไป
รัับประทานเกืือบจะไม่่มีีสััตว์์เหลืือค้้างแผ่่นดิินแถบนั้้�นอยู่�แล้้วเวลานี้้� ต่่อไปไม่่กี่่�ปีี
คงจะเรียี บไปเอง
ที่่�ท่่านเล่่าคงเป็็นความจริิงในทำนองเดีียวกััน เพราะสััตว์์แทบทุุกชนิิด
ชอบมาอาศััยพระ พระอยู่�ที่�ไหน สัตั ว์ช์ อบมาอยู่�ที่�นั้�นมาก แม้ว้ ััดที่�อยู่�ในเมืือง สัตั ว์์
ยัังต้้องมาอาศััย เช่่น สุุนััข เป็็นต้้น บางวััดมีีเป็็นร้้อย เพราะท่่านไม่่เบีียดเบีียนมััน
เพีียงเท่่านี้้�ก็็พอทราบได้้ว่่าธรรมเป็็นของเย็็น สััตว์์โลกจึึงไม่่มีีใครค่่อยรัังเกีียจ
เว้้นกรณีที ี่่�สุดุ วิสิ ััยจะกล่่าวเสียี เท่า่ ที่่�ท่า่ นปฏิิบััติิมาก่อ่ น ท่่านว่่าป่า่ เป็น็ สถานที่่�ช่ว่ ย
พยุุงใจได้้ดีีมาก ฉะนั้้�น ป่่าจึึงเป็็นจุุดที่่�เด่่นของพระผู้้�มีีความใคร่่ต่่อทางพ้้นทุุกข์์
จะถืือเป็น็ สมรภูมู ิสิ ำหรับั บำเพ็ญ็ ธรรมทุกุ ชั้้น� โดยไม่ร่ ะแวงสงสัยั ว่า่ ป่า่ จะกลับั เป็น็
ข้้าศึึกต่่อการบำเพ็็ญธรรม ตรงกัับอนุุศาสน์์ที่่�พระอุุปััชฌาย์์อบรมสั่�งสอนภิิกษุุ
ผู้้�อุุปสมบทใหม่่ ให้้พากัันเสาะแสวงหาอยู่่�ป่่าตามอััธยาศััย ท่่านพระอาจารย์์
จึงึ ถืือธุดุ งค์ข์ ้อ้ นี้้จ� นวาระสุดุ ท้า้ ยแห่ง่ ขันั ธ์์ นอกจากสมัยั ที่�จำต้อ้ งอนุโุ ลมผ่อ่ นผันั ไป
ตามเหตุกุ ารณ์เ์ ท่า่ นั้้น� เพราะทำให้ร้ ะลึกึ ว่า่ ตนอยู่�ในป่า่ ซึ่ง�่ เป็น็ ที่�เปลี่�ยวกายเปลี่�ยวใจ
ตลอดเวลาจะนอนใจมิไิ ด้้ คุณุ ธรรมจึงึ มีที างเกิิดไม่่เลือื กกาล หนึ่�ง
81
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ััตตเถระ
ธุุดงควััตรข้้อรุุกขมููลคืือร่่มไม้้ ก็็มีีลัักษณะคล้้ายคลึึงกััน ท่่านอาจารย์์มั่่�น
เล่า่ ว่่า ขณะที่่�จิิตของท่า่ นจะผ่่านโลกามิิสไปได้้โดยสิ้�นเชิิง คืืนวันั นั้้�นท่า่ นก็อ็ าศัยั
อยู่่�รุุกขมูลู คืือร่ม่ ไม้้ ซึ่ง่� ตั้้�งอยู่�โดดเดี่่ย� วต้น้ เดีียว ตอนสำคัญั นี้้�จะรอลงข้้างหน้า้ ตาม
ลำดัับของการเที่�ยวจาริิกและการบำเพ็็ญของท่่าน จึึงขออภััยท่่านผู้้�อ่่านทั้้�งหลาย
โปรดรออ่า่ นข้า้ งหน้า้ วาระนี้้จ� ำจะเขียี นไปตามลำดับั ความจำเป็น็ ก่อ่ น เพื่�อเนื้้อ� เรื่�อง
จะไม่ข่ าดความตามลำดับั
การอยู่�ใต้้ร่่มไม้้ซึ่�่งปราศจากที่่�มุุงบัังและเครื่�่องป้้องกัันตััว ย่่อมทำให้้มีี
ความรู้้�สึึกตััวอยู่�เสมอ จิติ ที่่�ตั้้�งความรู้้�สึกึ ไว้ก้ ับั ตัวั ย่อ่ มเป็็นทางถอดถอนกิเิ ลสไป
ทุกุ โอกาส เพราะกาย เวทนา จิติ ธรรม หรืือทุุกข์์ สมุทุ ัยั นิโิ รธ มรรค ที่่เ� รีียกว่า่
“สติิปััฏฐานและสััจจธรรม” อัันเป็็นจุุดที่่�ระลึึกรู้�ของจิิตแต่่ละจุุดนั้้�น ย่่อมเป็็น
เกราะเครื่อ�่ งป้้องกันั ตััวเพื่อ่� ทำลายกิเิ ลสแต่่ละประเภทได้อ้ ย่่างมั่่น� เหมาะ ซึ่�ง่ ไม่ม่ ีี
ที่่�อื่่น� ใดจะยิ่�งไปกว่่า
ฉะนั้้�น จิิตที่�ระลึึกรู้�อยู่่�กัับสติิปััฏฐานหรืืออริิยสััจ เพราะความเปลี่�ยวและ
ความกลััวเป็็นเหตุุ จึึงเป็็นจิิตที่่�มีีหลัักยึึดเพื่�อการรบชิิงชััยเอาตััวรอดโดยสุุคโต
ตามทางอริิยธรรมไม่่มีผี ิดิ พลาด ผู้้�ประสงค์์อยากทราบเรื่่�องของตัวั อย่่างละเอียี ด
ทั่่�วถึึงโดยทางที่่�ถููกและปลอดภััย จึึงควรแสวงหาธรรมและสถานที่่�ที่่�เหมาะสม
เป็็นเครื่อ่� งพยุงุ ทางความเพียี ร จะช่ว่ ยให้ม้ ีคี วามสะดวกรวดเร็ว็ ขึ้้�นกว่่าธรรมดา
ที่่ค� วรจะเป็น็ อยู่�มาก ดังั นั้้น� ธุดุ งควัตั รข้อ้ อยู่�รุกขมูลู จึงึ เป็น็ ธรรมเครื่�องทำลายกิเิ ลส
ได้้เป็น็ อย่า่ งดีเี สมอมา ที่�ควรสนใจเป็น็ พิเิ ศษอีกี ข้อ้ หนึ่�ง
ธุุดงควััตรที่่�เกี่�ยวกัับการเยี่�ยมป่่าช้้า เป็็นธุุดงค์์เครื่�่องปลุุกเตืือนพระและ
หมู่่�ชนมิใิ ห้ป้ ระมาทในเวลามีชี ีวี ิติ อยู่� โดยเข้า้ ใจว่า่ ตัวั จะไม่ต่ าย ความจริงิ ก็ค็ ือื คนที่�
เริ่�มตายเล็ก็ ตายน้อ้ ยตายไปอยู่่�ทุกุ เวลานั่�นเอง เพราะคนที่�ตายจนถึงึ กับั ย้า้ ยบ้า้ นใหม่่
82
มัชั ฌิมิ สมัยั
ไปปลูกู สร้า้ งกันั อยู่่�ที่่�ป่า่ ช้า้ จนดาษดื่�นแทบจะหาที่�เผาและที่่�ฝังั กันั ไม่ไ่ ด้้ ก็ล็ ้ว้ นแต่ค่ น
ที่�เคยตายเล็ก็ ตายน้อ้ ยมาแล้ว้ เช่น่ พวกเราผู้้�ยังั มีชี ีวี ิติ อยู่�นี่�เอง จะเป็น็ คนแปลกหน้า้
มาจากที่�ไหน พอจะเห็็นว่่าเราเป็น็ คนที่�แปลกกว่่าเขา แล้ว้ ประมาทว่่าตนจะไม่ต่ าย
ที่่�ท่่านสอนให้้เยี่�ยมญาติิพี่่�น้้องผู้�เกิิด แก่่ เจ็็บ ตายด้้วยกััน ก็็เพื่�อเตืือนไม่่ให้้หลงลืืม
ญาติพิ ี่่�น้อ้ งอันั ดั้ง� เดิมิ ในป่า่ ช้า้ นั่�นเอง เพื่�อจะได้ท้ ่อ่ งบ่น่ ไว้ใ้ นใจว่า่ เรามีคี วามแก่่ เจ็บ็
ตายอยู่�ประจำตััวทั่�วหน้้ากััน ไม่่มีีใครจะกล้้าอุุตริิเย่่อหยิ่�งตััวว่่า จะไม่่เกิิด แก่่ เจ็็บ
ตายได้้ เมื่�อสายทางแห่ง่ วััฏฏะที่�ตนยังั ท่อ่ งเที่�ยวเรีียนสููตรอยู่่�ยังั ไม่จ่ บ
พระซึ่�ง่ เป็น็ เพศที่่�เตรียี มพร้อ้ มแล้ว้ เพื่อ่� ความหลุุดพ้น้ จึึงควรศึกึ ษามููลเหตุุ
แห่่งวััฏฏทุกุ ข์์ที่่ม� ีอี ยู่่�กัับตน คืือความเกิดิ แก่่ เจ็บ็ ตาย ทั้้ง� ภายนอกคืือการเยี่�ยม
ป่่าช้้าอัันเป็็นที่่�เผาศพ ทั้้�งภายในคืือตััวเองอัันเป็็นป่่าช้้าร้้อยแปดพัันเก้้าแห่่งศพ
ที่่�นำมาฝังั หรืือบรรจุุอยู่�ในตััวตลอดเวลา ทั้้�งเก่่าและใหม่่ จนนับั ไม่ค่ รบและแทบ
เรีียนไม่่จบ ให้้จบสิ้้�นลงด้้วยการพิิจารณาธรรมสัังเวชโดยทางปััจจเวกขณะ คืือ
องค์ส์ ติปิ ััญญาเครื่�องทดสอบ แยกแยะหามููลความจริิงไม่น่ิ่�งนอนใจ ทั้้ง� นักั บวชและ
ฆราวาสที่�ชอบเข้า้ เยี่�ยมทั้้ง� ป่า่ ช้า้ นอกและป่า่ ช้า้ ในตัวั เอง โดยการพิจิ ารณาความตาย
เป็็นต้้น เป็็นอารมณ์์ย่่อมมีีทางถอดถอนความเผยอเย่่อหยิ่�งในวััยในชีีวิิตและใน
วิทิ ยฐานะต่า่ งๆ ออกได้อ้ ย่า่ งน่า่ ชม ไม่ช่ อบผยองพองตัวั ในแง่ต่ ่า่ งๆ ตามนิสิ ัยั มนุษุ ย์์
ซึ่ง่� มักั มีคี วามพิสิ ดารประจำใจอยู่�เป็น็ นิติ ย์์ ทั้้ง� จะเห็น็ โทษแห่ง่ ความบกพร่อ่ งของตัวั
และพยายามแก้้ไขไปเป็็นลำดัับ มากกว่่าจะไปเห็็นโทษคนอื่�นแล้้วนำมานิินทาเขา
ซึ่�่งเป็็นการสั่�งสมความไม่่ดีีใส่่ตนประจำนิิสััยมนุุษย์์ที่�ชอบเป็็นกัันอยู่�ทั่�วไป เหมืือน
โรคระบาดเรื้�อรัังชนิิดแก้้ไม่่หายหรืือไม่่สนใจจะแก้้ นอกจากจะเพิ่�มเชื้�อให้้มากขึ้�น
เท่่านั้้น�
ป่่าช้้าเป็็นสถานที่ �อำนวยความรู้ �ความฉลาดให้้แก่่ผู้ �สนใจพิิจารณาอย่่าง
กว้้างขวาง เพราะคำว่่าป่่าช้้าเป็็นจุุดใหญ่่ที่่�สุุดของโลก ทุุกคนทุุกเพศทุุกวััยและ
83
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทััตตเถระ
ทุกุ ชาติชิั้น� วรรณะจำต้อ้ งประสบด้ว้ ยกันั จะกระโดดข้า้ มไปไม่ไ่ ด้้ เพราะไม่ใ่ ช่ค่ ลอง
เล็็กๆ พอจะก้้าวข้้ามไปอย่่างง่่ายดายโดยมิิได้้พิิจารณาจนรู้�รอบขอบชิิดก่่อน
ดัังพระพุุทธเจ้้าและพระสาวกอรหัันต์์ท่่านข้้ามไป แม้้เช่่นนั้้�นก็็ปรากฏว่่า ท่่าน
ต้อ้ งเรียี นวิชิ าจากสถาบันั ใหญ่่ คืือ ความเกิดิ แก่่ เจ็บ็ ตาย จนเชี่่ย� วชาญทุกุ ๆ แขนง
ก่่อน แล้้วจึึงโดดข้้ามไปอย่่างสบายหายห่่วง ไม่่ต้้องติิดบ่่วงแห่่งมารอยู่�เหมืือน
พวกที่่ล� ืืมตนลืืมตาย ไม่ส่ นใจพิจิ ารณาเรื่อ�่ งของตัวั คืือมรณธรรมอันั ขวางหน้า้ อยู่�
ซึ่ง�่ จะต้้องโดนในไม่ช่ ้้านี้้�
การเยี่�ยมป่่าช้้าเพื่่�อพิิจารณาความตาย จึึงเป็็นทางผ่่อนคลายหายกลััว
ทั้้�งเรื่�่องของตััวและเรื่�่องของคนอื่่�นได้้อย่่างไม่่มีีประมาณ จนเกิิดความอาจหาญ
ต่่อความตาย ทั้้�งๆ ที่่�โลกกลััวกัันทั่่�วดิินแดน ซึ่่�งไม่่น่่าจะเป็็นไปได้้ แต่่ก็็ได้้เป็็น
ไปในวงของนัักปฏิิบััติิธรรมมาแล้้ว มีีพระพุุทธเจ้้าและพระสาวกเป็็นตััวอย่่าง
อัันยอดเยี่�ยม เสร็็จแล้้วจึึงประทานพระโอวาทเกี่�ยวกัับการพิิจารณาความเกิิด
แก่่ เจ็บ็ ตาย ไว้ท้ ุกุ แง่ท่ ุกุ มุมุ เพื่อ�่ หมู่่�ชนผู้้�มีคี วามรับั ผิดิ ชอบในตนและผู้เ้� กี่ย� วข้อ้ ง
ได้้นำไปพิิจารณาหาทางแก้้ไข บรรเทาความมััวเมาเขลาปััญญาของตนขณะที่่�
ยัังมีีชีีวิิตอยู่� ซึ่�่งเป็็นเวลาที่่�พอดิิบพอดีี ยัังไม่่สายเกิินไป เมื่่�อสิ้ �นลมหายใจจน
ไปถึึงสถาบัันใหญ่่แล้้ว ต้้องนัับว่่าหมดหนทางแก้้ไข มีีอยู่�เพีียงอย่่างเดีียวคืือ
ถ้า้ ไม่เ่ ผาก็ต็ ้อ้ งฝังั เท่า่ นั้้น� จะพาไปรักั ษาศีลี ภาวนาทำบุญุ สุนุ ทานอย่า่ งแต่ก่ ่อ่ นนั้้น�
เป็น็ ไปไม่่ได้้แล้้ว
ท่่านพระอาจารย์์มั่่�นท่่านเห็็นคุุณของการเยี่�ยมป่่าช้้า ว่่าเป็็นสถานที่่�ที่่�ให้้
สติิปััญญารอบรู้้�กัับเรื่่�องของตนตลอดมา ท่่านจึึงสนใจเยี่�ยมป่่าช้้านอกและ
ป่่าช้้าในอยู่�เสมอ แม้้พระบางองค์์ที่�เป็็นลููกศิิษย์์ท่่านก็็ยัังพยายามตะเกีียกตะกาย
ปฏิิบััติิตามท่่าน ทั้้�งๆ ที่�ตนเป็็นพระที่�กลััวผีีมาก ซึ่่�งเราไม่่ค่่อยได้้ยิินกัันในคำว่่า
พระกลัวั ผีีและธรรมกลัวั โลก แต่พ่ ระองค์น์ ั้้�นได้้เป็น็ พระที่�กลััวผีเี สียี แล้้ว
84
มััชฌิมิ สมัยั
ธุุดงค์เ์ ยี่�ยมป่่ าช้้า จากความกลััวลนลาน
กลายเป็็นความกล้้ามหาศาล
ท่า่ นเล่า่ ให้ฟ้ ังั ว่า่ พระองค์ห์ นึ่�งเที่�ยวธุดุ งค์ไ์ ปพักั อยู่�ในป่า่ ใกล้ก้ ับั ป่า่ ช้า้ แต่เ่ จ้า้ ตัวั
ไม่่รู้�ว่าถููกโยมพาไปพัักริิมป่่าช้้า เพราะไปถึึงหมู่่�บ้้านนั้้�นตอนเย็็นๆ และถามถึึงป่่าที่�
ควรพักั บำเพ็ญ็ เพียี ร โยมก็ช็ี้บ� อกตรงป่า่ นั้้น� ว่า่ เป็น็ ที่�เหมาะ แต่ม่ ิไิ ด้บ้ อกว่า่ เป็น็ ป่า่ ช้า้
แล้ว้ พาท่า่ นไปพักั ที่�นั้น� พอพักั ได้เ้ พียี งคืนื เดียี ว วันั ต่อ่ มาก็เ็ ห็น็ เขาหามผีตี ายผ่า่ นมา
ที่�นั้�นเลยไปเผาที่่�ป่่าช้้า ซึ่�่งอยู่่�ห่่างจากที่่�พัักท่่านประมาณ ๑ เส้้น ท่่านมองตามไป
ก็็เห็็นที่�เขาเผาอยู่�อย่่างชััดเจน องค์์ท่่านเองพอมองเห็็นหีีบศพที่�เขาหามผ่่านมา
เท่่านั้้�นก็็ชัักเริ่�มกลััว ใจไม่่ดีี และยัังนึึกว่่าเขาจะหามผ่่านไปเผาที่�อื่�น แม้้เช่่นนั้้�นก็็
นึึกเป็น็ ทุุกข์ไ์ ว้้เผื่�อตอนกลางคืนื อยู่่�อีีก กลัวั ว่่าภาพนั้้น� จะมาหลอกหลอนทำให้น้ อน
ไม่ไ่ ด้้ตอนกลางคืืน
ความจริิงที่่�ท่่านพัักอยู่�กลัับเป็็นริิมป่่าช้้า และยัังได้้เห็็นเขาเผาผีีอยู่่�ต่่อหน้้า
ซึ่�่งอยู่�ไม่่ห่่างไกลเลย ท่่านยิ่�งคิิดไม่่สบายใจและเป็็นทุุกข์์ใหญ่่ คืือทั้้�งจะคิิดเป็็นทุุกข์์
ในขณะนั้้�น และคิิดเป็็นทุุกข์์เผื่�อตอนกลางคืืนอีีก ใจเริ่�มกระวนกระวายเอาการอยู่�
นัับแต่่ขณะที่�ได้้เห็็นศพทีีแรก เมื่�อตกกลางคืืนยิ่�งกลััวมาก และหายใจแทบไม่่ออก
ปรากฏว่่าตีีบตันั ไปหมด น่า่ สงสารที่�พระกลัวั ผีถี ึึงขนาดนี้้�ก็็มีี จึึงได้้เขียี นลงเพื่�อท่า่ น
ผู้้�อ่า่ นที่�เป็น็ นักั กลัวั ผีี จะได้พ้ ิจิ ารณาดูคู วามบึกึ บึนึ ที่่�ท่า่ นพยายามต่อ่ สู้้�กับั ผีใี นคราวนั้้น�
จนเป็น็ ประวััติิการณ์์อันั เกี่�ยวกับั ส่ว่ นได้ส้ ่่วนเสียี มีีอยู่�ในเนื้้�อเรื่�องอันั เดีียวกัันนี้้�
พอเขากลับั กันั หมดแล้ว้ ท่า่ นเริ่�มเกิดิ เรื่�องยุ่�งกับั ผีแี ต่ข่ ณะนั้้น� มาจนถึงึ ตอนเย็น็
และกลางคืนื จิติ ใจไม่เ่ ป็น็ อันั เจริญิ สมาธิภิ าวนาเอาเลย หลับั ตาลงไปทีไี ร ปรากฏว่า่
มีีแต่่ผีีเข้้ามาเยี่�ยมถามข่่าวถามคราวความทุุกข์์สุุกดิิบต่่างๆ อัันสืืบสาวยาวเหยีียด
ไม่่มีีประมาณ และปรากฏว่่าพากัันมาเป็็นพวกๆ ก็ย็ิ่�งทำให้ท้ ่่านกลััวมาก แทบไม่ม่ ีี
85
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทัตั ตเถระ
สติิยัับยั้�งตั้�งตััวได้้เลย เรื่�องเริ่�มแต่่ขณะมองเห็็นศพที่�เขาหามผ่่านหน้้าท่่านไปจนถึึง
กลางคืืน ไม่่มีีเวลาเบาบางลงบ้้างพอให้้หายใจได้้ นัับว่่าท่่านเป็็นทุุกข์์ถึึงขนาดที่�จะ
ทนอดกลั้�นได้้ นัับแต่่วัันบวชมาก็็เพิ่�งมีีครั้�งเดีียวเท่่านั้้�นที่่�ต่่อสู้้�กัับผีีในมโนภาพอยู่�
เป็น็ เวลาหลายชั่�วโมง
ท่่านจึึงพอมีีสติิระลึึกได้้บ้้างว่่า ที่�เราคิิดกลััวผีีก็็ดีี ที่�เข้้าใจว่่าผีีพากัันมาเยี่�ยม
เราเป็น็ พวกๆ ก็ด็ ีี อาจไม่เ่ ป็น็ ความจริงิ ก็เ็ ป็น็ ได้้ และอาจเป็น็ เรื่�องเราวาดมโนภาพศพ
ขึ้�นมาหลอกตนเองให้้กลััวเปล่่าๆ มากกว่่า อย่่ากระนั้้�นเลย เพราะถึึงอย่่างไร
เราก็็เป็็นพระธุุดงคกรรมฐานทั้้�งองค์์ ที่�โลกให้้นามว่่าเป็็นพระที่�เก่่งกาจอาจหาญ
เอาจริิงเอาจััง และเป็็นพระประเภทที่�ไม่่กลััวอะไรๆ ไม่่ว่่าจะเป็็นผีีที่�ตายแล้้ว หรืือ
เป็็นผีีเปรต ผีีหลวง ผีีทะเลอะไรๆ มาหลอกก็็ไม่่กลััว แต่่เราซึ่�่งเป็็นพระธุุดงค์์ที่�โลก
เคยยกยอสรรเสริิญอย่่างยิ่�งมาแล้้วว่่าไม่่กลััวอะไร แล้้วทำไมจึึงมาเป็็นพระที่�อาภััพ
อัับเฉาวาสนาบวชมากลััวผีี กลััวเปรต กลััวลมกลััวแล้้งอย่่างไม่่มีีเหตุุมีีผลเอาได้้
เป็็นที่่�น่่าอัับอายขายหน้้าหมู่�คณะซึ่่�งเป็็นพระธุุดงคกรรมฐานด้้วยกััน เสีียเรี่�ยวแรง
และกำลัังใจของโลกที่่�อุุตส่่าห์์ยกยอให้้ว่่าเป็็นพระดีี พระไม่่กลััวผีีกลััวเปรต
ครั้�นแล้ว้ ก็็เป็็นพระอย่า่ งนี้้ไ� ปได้้
เมื่�อท่่านพรรณนาคุุณของพระธุุดงค์์และตำหนิิตััวเองว่่าเป็็นพระเหลวไหล
ไม่่เป็็นท่่าแล้้ว ก็็บอกกัับตััวเองว่่า นัับแต่่ขณะนี้้�เป็็นต้้นไป ซึ่�่งขณะนั้้�นเป็็นเวลา
กลางคืนื เรามีคี วามกลัวั ในสถานที่�ใด จะต้อ้ งไปในสถานที่�นั้น� ให้้จงได้้ ก็บ็ ัดั นี้้ใ� จเรา
กำลังั กลััวผีทีี่�กำลังั ถูกู เผา ซึ่่�งมองเห็็นกองไฟอยู่�ในป่า่ ช้า้ นั้้�น เราต้้องไปที่�นั้�นให้ไ้ ด้ใ้ น
ขณะนี้้� ว่า่ แล้ว้ ก็เ็ ตรียี มตัวั ครองผ้า้ ออกจากที่่�พักั เดินิ ตรงไปที่�ศพซึ่ง่� กำลังั ถูกู เผาและ
มองเห็น็ อยู่�อย่า่ งชััดเจนทันั ทีี พอออกเดิินไปได้้ไม่ก่ ี่่�ก้า้ ว ขาชักั แข็ง็ ก้้าวไม่่ค่่อยออก
เสีียแล้้ว ใจทั้้�งเต้้นทั้้�งสั่�น ตััวร้้อนเหมืือนถููกแดดเผาเวลากลางวััน เหงื่�อแตกโชก
ไปทั้้�งตััว เห็็นท่่าไม่่ได้้การจึึงรีีบเปลี่�ยนวิิธีีใหม่่ คืือเดิินแบบเท้้าต่่อเท้้าติิดๆ กัันไป
86
มัชั ฌิมิ สมัยั
ไม่่ยอมให้้หยุุดอยู่่�กัับที่� ตอนนี้้�ท่่านต้้องบัังคัับใจอย่่างเต็็มที่� ทั้้�งกลััวทั้้�งสั่�นแทบ
ไม่เ่ ป็น็ ตัวั ของตัวั เหมือื นอะไรๆ มันั จะสุดุ ๆ สิ้น� ๆ ไปเสียี แล้ว้ เวลานั้้น� แต่ท่ ่า่ นไม่ถ่ อย
ความพยายามที่�จะก้้าวไปให้้ถึงึ แบบเอาเป็น็ เอาตายเข้า้ ว่า่ กััน สุุดท้า้ ยก็็ไปจนถึึง
พอไปถึึงศพแล้้ว แทนที่�จะสบายตามความรู้้�สึึกในสิ่�งทั่�วๆ ไปว่่า “สมประสงค์์
แล้้ว” แต่่เวลานั้้�นปรากฏว่่าตััวเองจะเป็็นลมและลืืมหายใจไปจนแล้้วจนรอด จึึง
ข่ม่ ใจพยายามดูศู พที่�กำลังั ถูกู เผาทั้้ง� ๆ ที่�กำลังั กลัวั แทบจะเป็น็ บ้า้ เป็น็ หลังั ไปอยู่�แล้ว้
พอมองเห็น็ กะโหลกศีรี ษะผีที ี่่�ถูกู เผาจนไหม้แ้ ละขาวหมดแล้ว้ ใจก็ย็ิ่�งกำเริบิ กลัวั ใหญ่่
แทบจะพาเหาะลอยไปในขณะนั้้น� จึงึ พยายามสะกดใจไว้้ แล้ว้ พานั่�งสมาธิลิ งตรงหน้า้
ศพห่่างจากเปลวไฟเผาศพพอประมาณ โดยหัันหน้้ามาทางศพเพื่�อทำศพให้้เป็็น
เป้า้ หมายของการพิจิ ารณา บังั คับั ใจที่�กำลังั กลัวั ๆ ให้บ้ ริกิ รรมว่า่ เราก็จ็ ะตายเช่น่ เดียี ว
กับั เขาคนนี้้� ไม่ต่ ้อ้ งกลัวั เราก็จ็ ะตาย ไม่ต่ ้อ้ งกลัวั เราก็จ็ ะตาย กลัวั ไปทำไม ไม่ต่ ้อ้ งกลัวั
ขณะที่�นั่�งบังั คับั ใจให้บ้ ริกิ รรมภาวนาความตายอยู่่�ด้ว้ ยทั้้ง� ความกระวนกระวาย
เพราะกลัวั ผีนี ั้้น� ได้ป้ รากฏเสียี งแปลกประหลาดขึ้น� ข้า้ งหลังั เสียี งบาทย่า่ งเท้า้ ดังั เข้า้
มาเป็็นบทเป็็นบาท เหมืือนมีีอะไรเดิินมาหาท่่าน ซึ่่�งกำลัังนั่�งสมาธิิภาวนาอยู่� และ
เดิิน ๆ หยุุดๆ เป็็นลัักษณะจดๆ จ้้องๆ คล้้ายจะมาทำอะไรท่่าน ซึ่่�งเป็็นความรู้้�สึก
ที่่�คิดิ ขึ้น� ในขณะนั้้น� ก็ย็ิ่�งทำให้ใ้ จกำเริบิ ใหญ่่ ถึงึ ขนาดจะวิ่�งหนีแี ละร้อ้ งออกมาดังั ๆ ว่า่
ผีมี าแล้ว้ ช่่วยด้้วย ถ้า้ เทียี บทางวััตถุกุ ็็ยัังอีกี เส้้นผมเดียี วที่่�ท่่านจะออกวิ่�ง ท่า่ นอดใจ
รอฟัังไปอีีก ก็็ได้้ยิินเสีียงค่่อยๆ เดิินมาข้้างๆ ห่่างท่่านประมาณ ๓ วา แล้้วก็็ได้้ยิิน
เสีียงเคี้�ยวอะไรกร้้อบแกร้้บ ยิ่�งทำให้้ท่่านคิิดไปมากว่่า มัันมาเคี้�ยวกิินอะไรที่�นี่�
เสร็จ็ แล้ว้ ก็จ็ ะมาเคี้ย� วเอาศีรี ษะเราเข้า้ อีกี ก็เ็ ป็น็ อันั ว่า่ เราต้อ้ งจบเรื่�องกับั ผีตี ัวั ร้า้ ยกาจ
ไม่ไ่ ว้้หน้้าใครอยู่�ที่�นี้แ� น่่ๆ
พอคิดิ ขึ้น� มาถึงึ ตอนนี้้� ท่า่ นอดรนทนไม่ไ่ หว จึงึ คิดิ จะลืมื ตาขึ้น� ดูมู ันั เผื่�อเห็น็ ท่า่
87
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทัตั ตเถระ
ไม่่ได้้การจะได้้เตรีียมวิ่�งหนีีเพื่�อเอาตััวรอด ดีีกว่่าจะมายอมจอดจมให้้ผีีตััวไม่่มีี
ความดีอี ะไรเลยกินิ เปล่า่ เมื่�อชีวี ิติ รอดไปได้เ้ รายังั มีหี วังั ได้บ้ ำเพ็ญ็ เพียี รต่อ่ ไป ยังั จะมีี
กำไรกว่่าการเอาชีีวิิตของพระทั้้�งองค์์มาให้้ผีีกิินเปล่่า พอปลงตกแล้้วก็็รีีบลืืมตาขึ้�น
มาดููผีีตััวกำลัังเคี้�ยวอะไรกร้้อบๆ อยู่�ขณะนั้้�น พร้้อมกัับเตรีียมตััวจะวิ่�งเพื่�อตััวรอด
หวัังเอาชีวี ิิตไปจอดข้้างหน้้า พอลืืมตาขึ้�นมาดููจริิงๆ สิ่�งที่�เข้้าใจว่่าผีตี ััวร้้ายกาจ เลย
กลายเป็็นสุุนััขบ้้านออกมาเที่ �ยวเก็็บกิินเศษอาหารที่ �เขานำมาเพื่ �อเซ่่นผู้ �ตายตาม
ประเพณีี ซึ่่�งไม่่สนใจกัับใครและมาจากที่�ไหน คงเที่�ยวหากิินไปตามภาษาสััตว์์
ซึ่�ง่ เป็็นผู้�อาภัพั ทางอาหารประจำชาติติ ามกรรมนิยิ ม
ส่่วนพระธุุดงคกรรมฐาน พอลืืมตาขึ้�นมาเห็็นสุุนััขอย่่างเต็็มตาแล้้ว เลยทั้้�ง
หัวั เราะตัวั เอง และคิดิ พูดู ทางใจกับั สุนุ ัขั ตัวั ไม่รู่้�ภาษาและไม่ส่ นใจกับั ใครนั้้น� ว่า่ แหม!
สุนุ ัขั ตัวั นี้้ม� ีอี ำนาจวาสนามากจริงิ ทำเอาเราแทบตัวั ปลิวิ ไปได้้ และเป็น็ ประวัตั ิกิ ารณ์์
อัันสำคััญต่่อไปไม่่มีีสิ้�นสุุด ทั้้�งเกิิดความสลดสัังเวชตนอย่่างยิ่�งที่�ไม่่เป็็นท่่าเอาเลย
ทั้้�งๆ ที่�ได้้พููดกัับตััวเองแล้้วว่่า จะเป็็นนัักสู้�แบบเอาชีีวิิตเข้้าประกััน แต่่พอเข้้ามา
เยี่�ยมศพในป่่าช้้า และได้้ยิินเสีียงสุุนััขมาเที่�ยวหากิินเท่่านี้้�ก็็แทบตั้�งตััวไม่่ติิด และ
จะเป็็นกรรมฐานบ้้าวิ่�งเตลิิดเปิิดเปิิงไปจนได้้ ยัังดีีที่่�มีีพระธรรมท่่านเมตตาไว้้ให้้รอ
อยู่�ประมาณผมเส้้นหนึ่�ง พอรู้�เหตุผุ ลต้้นปลายบ้้าง ไม่่เช่่นนั้้�นคงเป็น็ บ้้าไปเลย โอ้้โฮ!
เรานี้้โ� ง่แ่ ละหยาบถึงึ ขนาดนี้้เ� ชียี วหรือื ควรจะครองผ้า้ เหลือื งอันั เป็น็ เครื่�องหมายของ
ศิิษย์์พระตถาคตผู้�องอาจกล้้าหาญไม่่มีีใครเสมอเหมืือนอีีกต่่อไปละหรืือ และควร
จะไปบิิณฑบาตจากชาวบ้า้ นมากิินให้ส้ิ้น� เปลือื งของเขาเปล่า่ ๆ ด้ว้ ยความไม่่เป็็นท่่า
ของเราอยู่่�อีกี หรืือ
เราจะปฏิบิ ัตั ิติ ่อ่ ตัวั เองที่�แสนต่ำ่ ทรามอย่า่ งไรบ้า้ ง จึงึ จะสาสมกับั ความเลวทราม
ไม่เ่ ป็น็ ท่า่ ของตนซึ่ง่� แสดงอยู่�ขณะนี้้� ลูกู ศิษิ ย์พ์ ระตถาคตผู้�โง่เ่ ขลาและต่ำ่ ทรามขนาด
เรานี้้จ� ะยังั มีอี ยู่�ให้ห้ นักั พระศาสนาต่อ่ ไปอีกี ไหมหนอ ขนาดมีเี ราเพียี งคนเดียี วเท่า่ นี้้�
88
มััชฌิิมสมัยั
ก็็นัับว่่าจะทำพระศาสนาให้้ซวยพอแล้้ว ถ้้าขืืนมีีอีีกเช่่นเรานี้้�พระศาสนาคงแย่่แน่่ๆ
ความกลัวั ผีซี ึ่ง�่ เป็น็ เรื่�องกดถ่ว่ งให้เ้ ราเป็น็ คนต่ำ่ ทรามไม่เ่ ป็น็ ท่า่ นั้้น� เราจะปฏิบิ ัตั ิติ ่อ่ กันั
อย่่างไร รีีบตััดสิินใจเดี๋�ยวนี้้� ถ้้ารอไปนานก็็ขอให้้เราตายเสีียดีีกว่่า อย่่ามายอมตััว
ให้้ความกลััวผีีเหยีียบย่่ำบนหััวใจอีีกต่่อไปเลย อายโลกเขาแทบไม่่มีีแผ่่นดิินจะให้้
คนหนัักพระศาสนาอยู่่�ต่่อไปอีีกแล้้ว พอพร่่ำสอนตนจบลง ท่่านทำความเข้้าใจกัับ
ตัวั เองว่า่ ถ้า้ ไม่ห่ ายกลัวั ผีเี มื่อ่� ไร จะไม่ย่ อมหนีจี ากที่่น�ี้้อ� ย่า่ งเด็ด็ ขาด ตายก็ย็ อมตาย
ไม่ค่ วรอยู่�ให้ห้ นักั โลกและพระศาสนาต่อ่ ไป คนอื่น�่ ยังั จะเอาอย่า่ งไม่ด่ ีไี ปใช้อ้ ีกี ด้ว้ ย
และจะกลายเป็น็ คนไม่เ่ ป็น็ ท่า่ ไปหลายคน และหนักั พระศาสนายิ่ง� ขึ้้น� ไปอีกี มากมาย
นัับแต่่ขณะนั้้�นมา ท่่านตั้�งใจปฏิิบััติิต่่อความกลััวอย่่างกวดขััน โดยเข้้าไปอยู่�
ป่า่ ช้า้ ทั้้ง� กลางวันั กลางคืนื ยึดึ เอาคนที่�ตายไปแล้ว้ มาเทียี บกันั ตนซึ่ง่� ยังั เป็น็ อยู่� ว่า่ เป็น็
ส่่วนผสมของธาตุุเช่่นเดีียวกััน เวลาใจยัังครองตััวอยู่่�ก็็มีีทางเป็็นสััตว์์เป็็นบุุคคล
สืบื ต่อ่ ไป เมื่�อปราศจากใจครองเพียี งอย่า่ งเดียี ว ธาตุทุั้้ง� มวลที่�ผสมกันั อยู่่�ก็ส็ ลายลงไป
ที่�เรีียกว่่าคนตาย และยึึดเอาความสำคััญที่�ไปหมายสุุนััขทั้้�งตััวที่�มาเที่�ยวหากิิน
ในป่่าช้้าว่่าเป็็นผีีมาสอนตััวเองว่่า เป็็นความสำคััญที่�เหลวไหลจนบอกใครไม่่ได้้
ไม่่ควรเชื่่�อถืือว่่าเป็็นสาระต่่อไปกัับคำว่่าผีีมาหลอก ความจริิงแล้้วคืือใจหลอก
ตััวเองทั้้�งเพ การกลััวก็็กลััวเพราะใจหลอกหลอนตััวเอง ทุุกข์์ก็็เพราะความเชื่่�อ
ความหลอกลวงของใจ จนทำให้เ้ ป็็นทุกุ ข์์แบบจะเป็น็ จะตายและแทบจะเสีียคน
ไปทั้้ง� คนในขณะนั้้น� ผีจี ริงิ ไม่่ปรากฏว่า่ มาหลอกหลอน
เราเคยหลงเชื่�อความคิดิ ความหมายมั่�นปั้้น� เรื่�องหลอกลวงต่า่ งๆ ของจิติ มานาน
แต่่ยัังไม่่ถึึงขั้�นจะพาตััวให้้ล่่มจมเหมืือนครั้�งนี้้� ธรรมท่่านสอนไว้้ว่่า สััญญาเป็็น
เจ้้ามายานั้้�น แต่่ก่่อนเรายัังไม่่ทราบความหมายชััดเจน เพิ่่�งมาทราบเอาตอน
จะตายทั้้�งเป็็นและจะเหม็็นทั้้�งที่่�ยัังไม่่เน่่า ขณะกลััวผีีที่่�ถููกเจ้้าสััญญาหลอกและ
ต้ม้ ตุ๋๋น� นี้้เ� อง ต่อ่ ไปนี้้ส� ัญั ญาจะมาหลอกเราเหมืือนแต่ก่ ่อ่ นไม่ไ่ ด้แ้ น่น่ อน เราจะต้อ้ ง
89
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทัตั ตเถระ
อยู่่�ป่่าช้้านี้้�จนกว่่าเจ้้าสััญญาที่่�เคยหลอกตายไปเสีียก่่อน จนไม่่มีีอะไรมาหลอก
ให้ก้ ลัวั ผีตี ่อ่ ไปถึงึ จะหนีไี ปที่่อ� ื่น่� เวลานี้้เ� ป็น็ เวลาที่�เราจะทรมานสัญั ญาตัวั ปลิ้น� ปล้อ้ น
หลอกลวงเก่ง่ ๆ นี้้ใ� ห้ต้ ายไป จนได้เ้ ผาศพมันั เหมือื นเผาศพผีตี ายดังั ที่�เราเห็น็ เมื่�อวาน
เสียี ก่่อน เมื่�อชีีวิติ ยังั อยู่� อยากไปที่�ไหนเราถึงึ จะไปทีหี ลััง
ตอนนี้้ถ� ึงึ ขั้้น� เด็ด็ ขาดกับั สัญั ญา ท่า่ นก็เ็ ด็ด็ จริงิ ๆ และทรมานถึงึ ขนาดที่่ส� ัญั ญา
หมายขึ้้น� ว่า่ ผีมี ีอี ยู่� ณ ที่่ใ� ด และเกิดิ ขึ้้น� ขณะใดท่า่ นต้อ้ งไปที่่น�ั้้น� เพื่อ�่ ดูแู ละรู้�เท่า่ มันั
ทันั ทีี จนสัญั ญาเผยอตััวขึ้้น� ไม่่ได้้ในคืืนวัันนั้้น� เพราะท่า่ นไม่ย่ อมหลัับนอนเอาเลย
ตั้�งหน้้าต่่อสู้้�กัับผีีภายนอก คืือสุุนััขซึ่�่งเกืือบเสีียตััวไปกัับมััน พอได้้เงื่�อน และได้้สติิ
ท่า่ นก็ย็ ้อ้ นกลับั มาต่อ่ สู้้�กับั ผีภี ายในให้ห้ มอบราบไปตามๆ กันั นับั แต่ข่ ณะที่�รู้�ตัวแล้ว้
ความกลััวผีีไม่่เคยเกิิดขึ้�นรบกวนท่่านได้้อีีกตลอดทั้้�งคืืน แม้้คืืนต่่อมาท่่านก็็ตั้้�งท่่า
รับั ความกลัวั นั้้น� อย่า่ งแข็ง็ แกร่ง่ ต่อ่ ไป จนกลายเป็น็ พระองค์ก์ ล้า้ หาญต่อ่ หลายๆ สิ่ง�
ขึ้้น� มาอย่่างไม่น่ ่่าเชื่่อ� แต่่เรื่�อ่ งก็เ็ ป็น็ ความจริงิ จากท่่านมาแล้้ว จนเป็น็ เรื่อ่� งฝังั ใจ
และตั้้�งตัวั ได้เ้ พราะผีเี ป็็นเหตุแุ ต่บ่ ัดั นั้้�นเป็็นต้น้ มา
ความกลััวผีีจึึงเป็็นธรรมเทศนากััณฑ์์เอกโปรดท่่าน ให้้กลายเป็็นพระ
อันั แท้จ้ ริงิ ขึ้้น� มาองค์ห์ นึ่่ง� ถึงึ ได้น้ ำมาแทรกลงในประวัตั ิขิ องท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น�
เผื่อ่� ท่า่ นผู้้�อ่านได้น้ ำไปเป็น็ คติติ ่อ่ ไป คงไม่ไ่ ร้ส้ าระไปเสียี ทีเี ดียี ว เช่น่ กับั ประวัตั ิขิ อง
ท่า่ นผู้เ้� ป็น็ อาจารย์์ ซึ่ง�่ เป็น็ ประวัตั ิทิ ี่่ใ� ห้ค้ ติแิ ก่โ่ ลกอยู่�เวลานี้้� ฉะนั้้น� การเยี่ย� มป่า่ ช้า้
จึงึ เป็น็ ความสำคัญั สำหรัับธุดุ งควััตรประจำสมััยตลอดมา หนึ่่�ง
การถืือไตรจีีวรคืือผ้้า ๓ ผืืนเป็็นวััตร ท่่านพระอาจารย์์มั่่�นถืือปฏิิบััติิมา
แต่่เริ่�มอุุปสมบทไม่่ลดละ จนถึึงวััยชราจึึงลดหย่่อนผ่่อนตามธาตุุขัันธ์์ที่่�ต้้องการ
ความบำรุุงมากขึ้้�นทุุกระยะ ที่่�ท่่านปฏิิบััติิเช่่นนั้้�นโดยเห็็นว่่า พระธุุดงคกรรมฐาน
ครั้ง� นั้้น� ไม่อ่ ยู่�ประจำที่่�นััก นอกจากในพรรษาเท่่านั้้น� ต้อ้ งเที่�ยวไปในป่า่ นั้้น� ในภููเขา
90
มัชั ฌิมิ สมัยั
ลูกู นี้้อ� ยู่�เสมอ การไปก็ต็ ้อ้ งเดินิ ด้ว้ ยเท้า้ เปล่า่ ไม่ม่ ีรี ถราเหมือื นสมัยั นี้้� มีบี ริขิ ารมากน้อ้ ย
ต้้องสะพายไปเอง ช่่วยตััวเองทั้้�งนั้้�น ของใครของเราช่่วยกัันไม่่ได้้ เพราะต่่างคน
ต่่างมีีพอกัับกำลัังของตััว จะมีีมากกว่่านั้้�นก็็เอาไปไม่่ไหว ทั้้�งเป็็นความไม่่สะดวก
พะรุงุ พะรังั อีกี ด้ว้ ย จึงึ มีเี ฉพาะที่�จำเป็น็ จริงิ ๆ นานไปก็ก็ ลายเป็น็ ความเคยชินิ ต่อ่ นิสิ ัยั
แม้ผ้ ู้้�มีมี าถวายก็็ให้้ทานผู้�อื่�นไป ไม่ส่ั่�งสมให้เ้ ป็น็ การกัังวล
เพราะสมณะเรามีคี วามสวยงามอยู่่�กับั การปฏิบิ ัตั ิดิ ีแี ละไม่ส่ั่ง� สม เวลาตายไป
ให้ม้ ีแี ต่บ่ ริขิ ารแปด ซึ่ง่� เป็น็ ของจำเป็น็ สำหรับั พระเท่า่ นั้้น� เป็น็ ความงามอย่า่ งยิ่ง�
เมื่อ�่ มีชี ีวี ิติ อยู่่�ก็ส็ ง่า่ ผ่า่ เผยด้ว้ ยความจนแบบพระ เวลาตายก็เ็ ป็น็ สุคุ โต ไม่ม่ ีอี ารมณ์์
กัับสิ่่�งใด อัันเป็็นเกีียรติิอย่่างยิ่�งของพระผู้้�ตายด้้วยความจน มนุุษย์์และเทวดา
สรรเสริญิ ธุดุ งควัตั รข้อ้ นี้้จ� ึงึ เป็น็ เครื่อ่� งประดับั สมณะให้ง้ ามตลอดอวสานข้อ้ หนึ่่ง�
ธุุดงควััตรเหล่่านี้้� ท่่านเคยปฏิิบััติิมาเป็็นประจำไม่่ลดละ ปรากฏว่่าเป็็น
ผู้้�คล่่องแคล่่วชำนิชิ ำนาญในทางนี้้�อย่า่ งยากจะหาผู้เ้� สมอได้้ในสมัยั ปััจจุบุ ันั และ
ได้้อบรมสั่�งสอนพระเณรผู้�้มาศึึกษาอบรมด้้วยธุุดงควััตรเหล่่านี้้� คืือ ท่่านพาอยู่�
รุกุ ขมูลู ร่ม่ ไม้้ ในป่า่ ในเขา ในถ้ำ้ เงื้อ� มผา ป่า่ ช้า้ ซึ่ง่� ล้้วนเป็น็ สถานที่่เ� ปล่า่ เปลี่่ย� ว
น่่ากลััว พาบิิณฑบาตเป็็นกิิจวััตรประจำวััน ไม่่พารัับอาหารที่่�มีีผู้้�ตามส่่งทีีหลััง
ข้อ้ นี้้ค� ณะศรัทั ธาเมื่�อทราบอัธั ยาศัยั ท่า่ นแล้ว้ เขามีอี าหารคาวหวานอย่า่ งไร ก็พ็ ากันั
จัดั ใส่บ่ าตรถวายท่า่ นไปพร้อ้ มเสร็จ็ ไม่ต่ ้อ้ งไปส่ง่ ให้ล้ ำบาก พาฉันั สำรวมในบาตร ไม่ม่ ีี
ภาชนะชนิดิ สำหรับั ใส่อ่ าหาร ทั้้ง� คาวหวานรวมลงในบาตรใบเดียี ว พาฉันั มื้้อ� เดียี วคือื
วัันละหนมาเป็น็ ประจำจนอวสานสุดุ ท้า้ ย
พระเณรที่�เป็็นลููกศิิษย์์ตลอดฆราวาสญาติิโยมนัับวัันแน่่นหนาขึ้�นเป็็นลำดัับ
ท่่านไปพััก ณ ที่�ใด มีีพระเณรพยายามติิดสอยห้้อยตามเป็็นจำนวนมาก บางสมััย
มีีพระเณรอยู่่�กัับท่่านราว ๖๐ - ๗๐ รููปก็็มีี ที่่�พัักอยู่�แถวบริิเวณใกล้้เคีียงก็็ยัังมีี
91
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทัตั ตเถระ
อีีกมาก แต่่ท่่านพยายามระบายพระเณรให้้แยกย้้ายกัันไปอยู่�ในที่่�ต่่างๆ ไม่่ไกลกััน
พอไปมาหาสู่�เพื่�อศึึกษาอรรถธรรมในเวลาเกิิดความสงสััย สะดวกและเหมาะแก่่
การบำเพ็ญ็ ธรรม ไม่ห่ ลายองค์เ์ กินิ ไปจนกลายเป็น็ ความไม่ส่ งบ วันั อุโุ บสถปาฏิโิ มกข์์
ต่่างก็็ทยอยมารวมกัันทำที่�สำนัักท่่าน หลัังจากปาฏิิโมกข์์แล้้ว ท่่านให้้โอวาท
สั่ง� สอนและแก้ป้ ัญั หาข้อ้ ข้อ้ งใจแก่ผ่ ู้้�มีคี วามสงสัยั เรียี นถามเป็น็ รายๆ ไป จนเป็น็
ที่่�พอใจแล้้ว ต่่างองค์์ก็็กลัับไปสู่่�ที่่�อยู่�ของตนด้้วยความอิ่ �มเอิิบในธรรมที่่�ได้้รัับ
จากท่า่ น และต่า่ งก็ต็ั้้ง� หน้า้ ปฏิบิ ัตั ิดิ ้ว้ ยความสนใจ ทั้้ง� ศีลี ทั้้ง� สมาธิแิ ละปัญั ญาตาม
ภููมิิและกำลังั ของตน ตลอดข้อ้ วัตั รปฏิิบััติอิ ย่า่ งอื่่�นที่่เ� ป็็นอุปุ กรณ์แ์ ก่่การบำเพ็ญ็
พระเณรแม้้จะอยู่่�กัับท่่านเป็็นจำนวนมากในบางสมััย แต่่การปกครองเป็็นที่�
เบาใจตลอดมา เพราะท่่านที่�มาศึึกษาต่่างพร้้อมแล้้วที่�จะปฏิิบััติิตนเพื่�อความเป็็น
คนดีตี ามโอวาทที่่�ท่า่ นอบรมสั่�งสอน เรื่อ่� งราวอันั เป็น็ ข้า้ ศึกึ ต่อ่ ความสงบจึงึ ไม่ค่ ่อ่ ย
มีใี นป่า่ ที่่พ� ระเณรกับั ท่า่ นพักั อยู่�รวมกันั เป็น็ จำนวนมาก แต่เ่ ป็น็ เหมืือนไม่ม่ ีคี นอยู่�
ที่่น� ั้้น� เลย ถ้า้ ไปไม่ถ่ ูกู กับั เวลาที่่ท� ่า่ นมารวมกันั เช่น่ เวลาฉันั และเวลาประชุมุ เท่า่ นั้้น�
นอกเวลาแล้ว้ จะไปหาท่า่ นก็ไ็ ม่พ่ บ เพราะต่า่ งองค์ต์ ่า่ งหลีกี เร้น้ อยู่่�กับั ความเพียี ร คือื
การเดินิ จงกรม นั่�งสมาธิภิ าวนาในป่า่ เป็น็ แห่ง่ ๆ จำเพาะองค์์ ทั้้ง� กลางวันั และกลางคืนื
เวลาท่า่ นประชุมุ ให้โ้ อวาทแก่พ่ ระเณรตอนกลางคืนื จะได้ย้ ินิ เฉพาะเสียี งท่า่ น
ที่�ให้้โอวาทเท่า่ นั้้�น เสียี งจากพระเณรแม้จ้ ะอยู่�ร่วมกันั เป็็นจำนวนมาก ไม่ป่ รากฏใน
ขณะนั้้�น กระแสเสีียงและเนื้้�อธรรมที่่�ท่่านให้้โอวาทแก่่พระเณร รู้้�สึึกซาบซึ้�งจัับใจ
ไพเราะ ทำให้ผู้้�ฟัังเคลิ้�มไปตามกระแสธรรมจนลืมื เนื้้อ� ลืมื ตััว ลืมื ความเหน็็ดเหนื่�อย
ลืมื เวล่ำ่ เวลา ไม่รู่้�สึกกับั สิ่�งอื่�นใดในขณะนั้้น� นอกจากกระแสธรรมกับั ใจสัมั ผัสั สัมั พันั ธ์์
กัันอยู่�อย่่างเพลิินตััวไม่่รู้�จักอิ่�มพอเท่่านั้้�น การประชุุมครั้�งหนึ่่�งๆ เป็็นเวลาหลาย
ชั่่�วโมง เพราะถืือเป็็นการทำความเพีียรทางสมาธิิและปััญญาอัันเป็็นภาคปฏิิบััติิ
อยู่่�กัับการฟังั ในขณะนั้้�นด้้วย
92
มัชั ฌิิมสมัยั
พระธุุดงค์์จึึงมีีความเลื่่�อมใสในอาจารย์์และในการฟัังมากเป็็นพิิเศษ
เนื่�่องจากอาจารย์์ผู้�้คอยให้้โอวาทตัักเตืือนและการฟัังถืือเป็็นเส้้นชีีวิิตจิิตใจ
แห่ง่ การปฏิบิ ัตั ิทิ างภายในของพระธุดุ งค์จ์ ริงิ ๆ ท่า่ นจึงึ มีคี วามเคารพรักั ต่อ่ อาจารย์์
มาก แม้้ชีีวิิตก็็ยอมสละแทนได้้ ที่�พระอานนท์์มีีความจงรัักภัักดีีต่่อพระพุุทธองค์์
ถึงึ กับั กล้า้ สละวิ่�งออกขััดขวางช้า้ งตัวั เมามันั ที่�เทวทัตั ปล่่อยให้้มาทำลายพระองค์์ได้้
อย่า่ งไม่่อาลัยั ชีวี ิิต ก็เ็ พราะความเคารพรักั เป็น็ สำคััญ
พระธุดุ งค์ใ์ นสมัยั ท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่่น� พาดำเนินิ รู้้�สึกึ เป็น็ ไปด้ว้ ยความเคารพ
เชื่�่อฟัังโอวาทอย่่างถึึงใจ พอจะทราบได้้เวลาท่่านหาอุุบายจะให้้พระที่่�อาศััย
อยู่่�กัับท่่านได้้กำลัังใจเป็็นกรณีีพิิเศษว่่า ท่่านองค์์นั้้�นควรไปอยู่�ในป่่านั้้�น องค์์นี้้�
ควรไปอยู่�ในถ้ำ้ นั้้น� ดังั นี้้� พระองค์ท์ ี่่ถ� ูกู ระบุนุ ามจะไม่ข่ ัดั ขืืนและไปด้ว้ ยความเคารพ
เต็ม็ ใจจริงิ ๆ โดยไม่ส่ นใจคิดิ ว่า่ จะกลัวั หรืือจะเป็น็ จะตายอะไรเลย มีแี ต่ค่ วามดีใี จ
และมั่่�นใจว่่า ตััวจะต้้องได้้กำลัังใจจากสถานที่่�ที่่�ท่่านแสดงอุุบายให้้ไปท่่าเดีียว
และตั้้�งใจบำเพ็็ญเพีียรทั้้�งกลางวัันและกลางคืืนไม่่หยุุดยั้�งลดละ มีีความมุ่�งมั่่�น
ต่่อผลที่่�จะพึึงได้้จากความเพีียรในสถานที่่�นั้้�นตามคำที่่�ท่่านแนะให้้ไป ประหนึ่่�ง
ได้้รัับคำพยากรณ์์จากท่่านมาแล้้วอย่่างมั่่�นใจว่่า เมื่�่อพัักอยู่�ที่�นั้้�นจะได้้ผล
อย่่างนั้้�น ทำนองพระอานนท์์ที่�ได้้รัับคำพยากรณ์์จากพระพุุทธเจ้้าเวลาจะเสด็็จ
ปริินิิพพานว่่า อีีกสามเดืือนเธอจะไปเป็็นผู้�ไม่่มีีกิิเลสเหลืืออยู่�ในใจ คืือจะได้้ตรััสรู้�
เป็็นพระอรหัันตบุุคคล ในวัันทำสัังคายนาแน่่นอนฉะนั้้�น เหล่่านี้้�พอจะทราบได้้ว่่า
ความเคารพเชื่อ่� ฟังั ครูอู าจารย์เ์ พื่อ�่ ผลที่่ต� นมุ่�งหวังั เป็น็ สิ่ง� สำคัญั มาก ทำให้ผ้ ู้้�นั้น� มีี
ความสนใจจดจ่อ่ ไม่เ่ ผอเรอและเลื่อ่� นลอยปล่อ่ ยใจปล่อ่ ยตัวั นับั ว่า่ เป็น็ ผู้้�มีหี ลักั ยึดึ
ของใจด้ว้ ยดีี พูดู อะไรก็พ็ อรู้�เรื่อ่� งกันั บ้า้ ง ไม่ต่ ้อ้ งพูดู ซ้้ำๆ ซากๆ จนกลายเป็น็ เรื่อ่� ง
รำคาญและหนักั ใจด้้วยกัันทั้้ง� สองฝ่า่ ย โดยไม่่เกิิดประโยชน์์อะไรเลย
ท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นกลับั ไปภาคอีสี านเที่�ยวที่�สองนี้้� ทำให้ผู้้�คนพระเณรตื่�นเต้น้
93
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทััตตเถระ
และกระตือื รือื ร้น้ กันั ทั้้ง� ภาค เพราะท่า่ นเที่�ยวจาริกิ และอบรมสั่�งสอนในที่่�ต่า่ งๆ เกือื บ
ทุกุ จังั หวัดั เริ่�มผ่า่ นไปแต่จ่ ังั หวัดั นครราชสีมี า ศรีสี ะเกษ อุบุ ลฯ นครพนม สกลนคร
อุุดรธานีี หนองคาย เลย หล่่มสััก เพชรบููรณ์์ และข้้ามไปเวีียงจัันทน์์ ท่่าแขก
ประเทศลาว กลับั ไปมาหลายตลบในแต่ล่ ะจังั หวัดั จังั หวัดั ที่่�มีปี ่า่ มีเี ขามาก ท่า่ นชอบ
พักั อยู่�นานเพื่�อการบำเพ็ญ็ เป็น็ แห่ง่ ๆ ไป เช่น่ ทางทิศิ ใต้แ้ ละทิศิ ตะวันั ตกเฉียี งใต้ข้ อง
ตัวั จังั หวัดั สกลนคร มีปี ่า่ มีเี ขามาก ท่า่ นพักั จำพรรษาอยู่�แถบนั้้น� คือื จำพรรษาที่�หมู่่�บ้า้ น
โพนสว่่าง อำเภอสว่่างแดนดิิน จัังหวััดสกลนคร แถบนั้้�นมีีแต่่ป่่าแต่่เขา พระธุุดงค์์
จึงึ มีีประจำมิไิ ด้้ขาดตลอดมาจนทุุกวันั นี้้� เพราะท่า่ นเหล่่านี้้ช� อบป่่าชอบเขามาก
เวลาท่่านเที่�ยวจาริิกในหน้้าแล้้ง ที่่�พัักหลัับนอนโดยมากก็็เป็็นร้้านหรืือแคร่่
เล็็กๆ ปููด้้วยฟากที่�ทำด้้วยไม้้ไผ่่สัับแผ่่ออกเป็็นแผ่่นแบนๆ ยาวประมาณ ๑ วา
กว้้าง ๒ หรืือ ๓ ศอก สููงประมาณ ๑ ศอก เฉพาะแต่่ละรููปอยู่่�ห่่างกัันตามแต่่ป่่า
ที่�ไปอาศััยกว้้างหรืือแคบ ถ้้าป่่ากว้้างก็็อยู่่�ห่่างกัันออกไปประมาณ ๒๐ วา มีีป่่าคั่�น
มองไม่่เห็็นกันั ถ้้าป่่าแคบและอยู่่�ด้้วยกัันหลายรูปู ก็ห็ ่า่ งกันั ราว ๑๕ วา แต่โ่ ดยมาก
ตั้�งแต่่ ๒๐ วาขึ้�นไป อยู่่�น้้อยองค์์ด้้วยกัันเท่่าไรก็็ยิ่�งอยู่่�ห่่างกัันออกไปมาก พอได้้ยิิน
เสีียงไอหรืือจามเท่่านั้้�น ญาติิโยมพากัันมาทำทางสำหรัับเดิินจงกรมให้้ท่่านประจำ
ที่่�พักั องค์ล์ ะหนึ่�งสาย ยาวประมาณ ๕ วาหรือื ๑๐ วา ทุกุ องค์์ สำหรับั ทำความเพียี ร
ในท่่าเดิิน และเดิินได้ท้ ั้้ง� กลางวัันและกลางคืนื ตามแต่่สะดวก ในเวลาต้อ้ งการ
ถ้้ามีีพระขี้้�กลััวผีีหรืือกลััวเสืือไปอยู่่�ด้้วย ท่่านมัักจะให้้อยู่่�ห่่างๆ หมู่่�เพื่�่อน
เป็็นพิิเศษ เพื่่�อเป็็นการฝึึกทรมานให้้หายพยศความขี้้�ขลาดของตััวเสีียบ้้าง จน
มีีความเคยชิินต่่อป่่าดงพงลึึกและสััตว์์เสืือหรืือผีีต่่างๆ ที่่�จิิตไปทำความสำคััญ
มั่่น� หมายสิ่ง� นั้้น� ๆ มาหลอกตัวั เอา จะได้เ้ หมืือนท่า่ นที่่เ� คยฝึกึ มาแล้ว้ บ้า้ ง ไปที่่ไ� หน
จะไม่่ต้้องหาบหามความกลััวไปด้้วย เพราะวิิธีีนี้้�ท่่านถืือว่่าได้้ผลดีีกว่่าการปล่่อย
ตามใจ ซึ่่�งไม่่มีีวัันจะเกิิดความกล้้าหาญได้้เลย ถ้้าไปอยู่�ใหม่่ๆ ต่่างองค์์ก็็นอน
94
มัชั ฌิมิ สมัยั
กัับพื้้�นดินิ ไปก่อ่ น โดยเที่�ยวหาใบไม้้แห้้งหรืือใบไม้ส้ ดมารองนอน ถ้้ามีฟี างก็็เอาฟาง
มาปูรู องที่�นอน
ท่่านว่่าหน้้าเดืือน ๑ - ๒ ซึ่�่งเป็็นฤดููฟ้้าใหม่่ฝนเก่่าประสานกัันนี้้�รู้้�สึึกลำบาก
อยู่่�บ้า้ ง เวลาฝนตกต้อ้ งเปียี กและตากฝนทุกุ ปีี บางครั้ง� นอนตากฝนตลอดคืนื จนกว่า่
จะหยุุด กลดก็็สู้�ไม่่ไหว เพราะทั้้�งฝนทั้้�งลม ต้้องทนหนาวตััวสั่�นอยู่�ในกลดนั่�นแล
ตาก็็มองไม่่เห็็น จะหนีีไปไหนก็็ไม่่ได้้ ถ้้ากลางวัันก็็ค่่อยยัังชั่�วบ้้าง แม้้จะเปีียกก็็พอ
มองเห็น็ นั่�นเห็น็ นี่� และคว้า้ นั่�นคว้า้ นี่�มาช่ว่ ยปิดิ บังั ฝนได้บ้ ้า้ ง ไม่ม่ ืดื มิดิ ปิดิ ตาเสียี ทีเี ดียี ว
ผ้า้ สังั ฆาฏิแิ ละไม้ข้ ีดี ไฟซึ่ง่� เป็น็ สิ่�งจำเป็น็ ต้อ้ งเก็บ็ ไว้ใ้ นบาตร เอาฝาปิดิ ไว้ใ้ ห้ด้ ีี ส่ว่ นจีวี ร
เอาไว้ส้ ำหรับั ห่ม่ กันั หนาวขณะฝนกำลังั ตก มุ้�งที่�กางไว้ก้ ับั กลดต้อ้ งลดลงเพื่�อกันั ฝนสาด
เวลาลมพัดั แรง ไม่เ่ ช่่นนั้้น� ก็เ็ ปียี กหมด ตกตอนเช้า้ ไม่่มีผี ้า้ ห่ม่ บิิณฑบาตก็ย็ิ่�งแย่่ใหญ่่
พอตกเดืือน ๓ เดืือน ๔ หรืือเดืือน ๕ อากาศเริ่�มร้้อนขึ้�น ก็็ขึ้�นบนภููเขา
หาพักั ตามถ้้ำหรือื เงื้อ� มผา พอบังั แดดบังั ฝนได้้บ้้าง ถ้้าไปตอนเดืือน ๑ - ๒ ซึ่ง�่ พื้้น� ที่่�
ยังั ไม่แ่ ห้ง้ ดีี ก็ท็ ำให้เ้ ป็น็ ไข้แ้ ละชนิดิ จับั สั่่น� ที่่เ� รียี กกันั ว่า่ มาลาเรียี ซึ่ง่� ใครเป็น็ เข้า้ แล้ว้
ไม่ค่ ่อ่ ยหายเอาง่า่ ยๆ เสียี เวลาตั้้ง� หลายๆ เดืือนกว่า่ จะหายขาด หรืือบางทีกี ็ก็ ลาย
เป็น็ ไข้เ้ รื้�อรัังไปเลย คิดิ อยากไข้้เมื่�่อไรก็เ็ ป็็นขึ้้น� มา ชนิิดที่่�เขาเรีียกว่า่ “ไข้้พ่่อตา
แม่่ยายหน่่ายเกลีียดชััง” รัับประทานได้้ แต่่ทำงานไม่่ได้้ คอยแต่่จะไข้้ ถ้้าเป็็น
อย่า่ งนี้้� ไม่ว่ ่า่ แต่พ่ ่อ่ ตาแม่ย่ าย ใครๆ ก็ค็ งจะเบื่อ�่ หน่า่ ยเหมืือนกันั ไข้ป้ ระเภทนี้้ไ� ม่ม่ ีี
ยารับั ประทาน ในสมัยั โน้น้ ใครเป็็นเข้้าต้อ้ งปล่อ่ ยให้้หายไปเอง ไข้ท้ ี่่�น่่าเข็ด็ หลาบ
ประเภทนี้้ผ�ู้�เขียี นเองเคยถูกู มาบ่อ่ ยที่่�สุดุ เวลาเป็น็ ขึ้น� มาแล้ว้ ก็ต็ ้อ้ งปล่อ่ ยให้ห้ ายไปเอง
เช่่นกัันเพราะไม่่มีียารัักษา ท่่านพระอาจารย์์มั่่�นเล่่าเรื่�่องพระธุุดงค์์เป็็นไข้้ป่่า
ไข้้มาลาเรีีย นัับแต่่องค์์ท่่านลงไปถึึงลููกศิิษย์์ บางองค์์ถึึงกัับตายไปก็็มีี ฟัังแล้้ว
เกิิดความสงสารสัังเวชท่า่ นและคณะของท่า่ นมากมาย รอดตายมาแล้ว้ ถึงึ ได้ม้ า
สั่ง� สอนธรรม พอเป็น็ ร่อ่ งรอยแก่่คณะลููกศิษิ ย์์ได้ย้ ึึดถืือและปฏิบิ ัตั ิิตามท่่านบ้า้ ง
95
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทััตตเถระ
จากประเพณีีนัับถืือผีีจนถึงึ มีีพระไตรรัตั น์์
เป็็นหลักั ยึดึ เหนี่�ยว
แต่่ก่่อนที่่�ท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� และพระอาจารย์เ์ สาร์์ ยัังไม่ไ่ ด้้ผ่า่ นไปอบรม
สั่�งสอนพอให้้รู้�เรื่่�องดีีเรื่�่องชั่่�วเรื่�่องผีีเรื่่�องคน เรื่่�องบุุญเรื่่�องบาปบ้้าง ภาคอีีสาน
ทั้้�งภาคเป็็นภาคที่่�นัับถืือผีีอย่่างเป็็นชีีวิิตจิิตใจจริิงๆ จะทำนาทำสวนปลููกบ้้าน
สร้า้ งเรือื นอะไรๆ แทบทั้้ง� นั้้น� ต้อ้ งลงเลขลงยามหาวันั ดีี เดือื นดีี ปีดี ีี หาฤกษ์ง์ ามยามดีี
และเซ่่นสรวงวิิงวอนผีีให้้เห็็นดีีเห็็นชอบก่่อนถึึงจะลงมืือทำอะไรลงไปได้้ ไม่่เช่่นนั้้�น
หากมีีสิ่�งไม่่ดีีเกิิดขึ้�น เช่่น ไอบ้้างจามบ้้างตามธรรมดาธาตุุขัันธ์์ แม้้แต่่สุุนััขก็็ยััง
มีีได้้เป็็นได้้ แต่่เป็็นต้้องหาว่่าผิิดผีีเข้้าแล้้ว ต้้องไปเชิิญหมอมาทำนายทายทัักให้้
ในทันั ทีที ันั ใด หมอสมัยั นั้้น� ก็เ็ ก่ง่ จริงิ เก่ง่ กว่า่ หมอสมัยั นี้้เ� ป็น็ ไหนๆ เป็น็ ต้อ้ งทายเปาะ
ออกมาว่่าผิิดผีีตรงนั้้�นบ้้าง ตรงนี้้�บ้้างทัันทีี เมื่�อไปบวงสรวงแล้้วจะหาย หวััดก็็หาย
จามก็็หาย ไอก็ห็ าย แม้้ผู้�เป็น็ จะยัังไอยังั จามฟิกิ ๆ แฟกๆ อยู่่�ก็ต็ าม ถ้า้ หมอสมััยนั้้�น
ว่า่ หายแล้ว้ ก็็หายไปตามและสบายใจไปเลย ทั้้ง� ที่�ไอและจามฟิิกๆ อยู่�นั้�นแล ฉะนั้้น�
จึึงกล้า้ เขียี นว่่าหมอสมัยั นั้้น� เก่่งจริิง และคนไข้้สมััยนั้้�นเก่่งจริิง หมอบอกอย่่างไร
ก็ไ็ ด้อ้ ย่า่ งนั้้น� ไม่ต่ ้อ้ งสนใจหาหยูกู หายามารักั ษากันั เอาหมอกับั ผีมี าเป็น็ ยารักั ษา
เป็็นหายเรีียบไปเลย
แต่่พอท่่านอาจารย์์ทั้้�งสองผ่่านไปและอบรมสั่�งสอนอย่่างมีีเหตุุผล
เรื่อ�่ งบ้า้ ผีีแลบ้า้ หมอทายผีกี ็็ค่่อยจางลงจนแทบไม่่มีเี ลย แม้้หมอเสียี เองก็ย็ อมรัับ
พระไตรสรณคมน์์ คืือพระพุุทธ พระธรรม พระสงฆ์์ แทนการถืือผีีไหว้้ผีีต่่างๆ
แต่่บััดนั้้�นเป็็นต้้นมา ทุุกวัันนี้้�แทบจะไม่่มีีใครทำกัันก็็ว่่าได้้ เวลาเที่�ยวไปตาม
หมู่่�บ้้านต่่างๆ ทางภาคอีีสาน ไม่่ค่่อยโดนและเหยีียบผีีและเหยีียบเครื่�องสัังเวยผีี
เหมืือนแต่่ก่่อน นอกจากเขาจะพากัันไปทำอยู่�ใต้้ดิิน ซึ่่�งสุุดวิิสััยที่�จะไปเที่�ยว
ซอกแซกเห็็น จึึงนัับว่่าภาคอีีสานมีีวาสนาอยู่่�บ้้าง ไม่่พากัันกอดคอกัันตายกัับผีี
96
มัชั ฌิมิ สมััย
ไปตลอดชาติิ ยังั มีพี ระพุทุ ธ พระธรรม พระสงฆ์์ กราบไหว้บ้ ูชู าแทนผีบี ้า้ งในกาลต่อ่ มา
ชาวอีีสานที่่�ได้้รัับความเมตตาอนุุเคราะห์์จากท่่านพระอาจารย์์ทั้้�งสองคงไม่่ลืืม
บุุญคุุณท่่าน เพราะเป็็นผู้้�มีีพระคุุณแก่่คนภาคนั้้�นจนสุุดที่่�พรรณนา ทั้้�งนี้้�เขีียน
ตามประวััติิที่่�ท่่านเล่่าให้้ฟััง ส่่วนจะผิิดหรืือถููกผู้�้เขีียนก็็ทราบไม่่ได้้ ในระยะนั้้�น
อาจยัังไม่่เกิิดหรืือยัังเป็็นเด็็กอยู่�มาก ที่่�พ่่อแม่่พานัับถืือผีีเป็็นชีีวิิตจิิตใจเหมืือน
คนทั่่�วไปก็็ได้้ จึึงขออภััยด้้วย
สมััยโน้้น ไม่่ว่่าการอบรมฆราวาสหรืือพระเณร ท่่านได้้ทุ่�มเทกำลัังและ
ความสามารถทุกุ ด้า้ นเพื่�อให้ค้ นเป็น็ คนจริงิ ๆ ท่า่ นเที่�ยวไปบางหมู่่�บ้า้ น มีนี ักั ปราชญ์์
บััณฑิิตประจำหมู่่�บ้้านมาถามปััญหากัับท่่านก็็มีี ความว่่าผีีมีีจริิงไหมบ้้าง ว่่ามนุุษย์์
เกิิดมาจากไหนบ้้าง ว่่าอะไรทำให้้ผู้�หญิิงกัับผู้�ชายเกิิดรัักชอบกัันเองโดยไม่่มีี
โรงร่ำ่ โรงเรียี นสอนให้ร้ ักั ชอบกันั บ้า้ ง ว่า่ สัตั ว์ช์ นิดิ เดียี วกันั ตัวั ผู้้�กับั ตัวั เมียี ทำไมจึงึ เกิดิ
รักั ชอบกันั เองบ้า้ ง ว่า่ มนุษุ ย์แ์ ละสัตั ว์ไ์ ปเรียี นความรักั ชอบซึ่ง�่ กันั และกันั มาจากไหน
จึึงได้้เกิิดรัักชอบกัันขึ้�นมาบ้้าง แต่่ผู้�เขีียนก็็จำได้้บ้้างเล็็กน้้อยไม่่ละเอีียดทั่�วถึึง
จึงึ นำมาลงไว้เ้ ท่า่ ที่�จำได้้ จะถูกู หรือื ผิดิ ประการใดนั้้น� ขึ้น� อยู่่�กับั ผู้�เขียี นเอง เพราะเป็น็
ผู้�จดจำผิิดพลาดคลาดเคลื่�อนมาตามนิิสััยที่�เคยเป็็นมาประจำ แม้้แต่่จำคำที่�ตนเคย
พููดและเรื่�องของตััวที่�เคยเป็็นมา ก็็ยัังมีีผิิดพลาดได้้เสมอมาอย่่างแก้้ไม่่ตก จึึงไม่่
สามารถจดจำคำของท่า่ นทุุกคำด้้วยความถูกู ต้อ้ งได้้
ปัญั หาที่่�ว่า่ มีีผีจี ริิงไหม? ท่่านแก้ว้ ่า่ ไม่่ว่่าแต่่ผีีหรืือสิ่�งใดๆ ในโลก ถ้า้ สิ่�งนั้้น� มีี
อยู่�จริิง สิ่�งนั้้�นต้้องเป็็นอิิสระไปตามความมีีอยู่�ของตน ไม่่ขึ้�นอยู่่�กัับความสนัับสนุุน
หรืือทำลายของใครที่�ไปว่่าสิ่�งนั้้�นมีีจริิงหรืือสิ่�งนั้้�นไม่่มีี สิ่�งนั้้�นถึึงจะมีีหรืือจะสููญไป
แต่่สิ่�งนั้้�นต้้องมีีอยู่�ตามธรรมชาติิของตน ไม่่มีีการเพิ่�มขึ้�นและลดลงตามคำเสกสรร
ของใครๆ ผีีที่�มนุุษย์์สงสััยกัันทั่�วโลกว่่ามีีหรืือไม่่มีีก็็เช่่นกััน ความจริิงผีีที่่�ทำให้้คน
เกิิดความกลััวและเป็น็ ทุุกข์์กัันนั้้�นเป็็นผีที ี่่�คนคิิดขึ้้น� ที่่�ใจ ว่า่ ผีมี ีอี ยู่�นั้�นบ้้างที่่น� ี้้บ� ้้าง
97
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทััตตเถระ
ผีีจะมาทำลายบ้้างต่่างหาก จึึงพาให้้เกิิดความกลััวและเป็็นทุุกข์์ขึ้้�นมา ถ้้าอยู่�
ธรรมดาไม่ก่ ่อ่ เรื่อ�่ งผีขีึ้้น� ที่่ใ� จ ก็ไ็ ม่เ่ กิดิ ความกลัวั และไม่เ่ ป็น็ ทุกุ ข์์ ฉะนั้้น� ผีจี ึงึ เกิดิ ขึ้้น�
จากการก่่อเรื่�อ่ งของผู้้�กลััวผีขี ึ้้�นที่่�ใจมากกว่า่ ผีีจะมาจากที่่อ� ื่่�น
แต่ผ่ ีจี ะมีจี ริงิ หรืือไม่น่ ั้้น� แม้จ้ ะบอกว่า่ ผีมี ีจี ริงิ ก็ไ็ ม่ม่ ีพี ยานหลักั ฐานยืืนยันั กันั
พอให้เ้ ชื่อ�่ ได้้ เพราะนิสิ ัยั มนุษุ ย์เ์ ราไม่ช่ อบยอมรับั ความจริงิ แม้ไ้ ปเที่�ยวขโมยของเขา
มา เจ้้าของตามจัับตััวได้้พร้้อมทั้้�งของกลางและพยานหลัักฐานมาอย่่างพร้้อมมููล
ยัังไม่่ยอมรัับตามความจริิง แถมยัังปั้้�นพยานเท็็จขึ้�นหลอกลวงเพื่�อหาทางรอดตััว
ไปจนได้้ โดยไม่่ยอมรัับว่่าตััวทำผิิด นอกจากถููกบัังคัับด้้วยหลัักฐานพยานเท่่านั้้�น
ก็ย็ อมรับั โทษไป ทั้้ง� ๆ ที่�ใจจริงิ และกิริ ิยิ าที่�แสดงออกไม่ย่ อมรับั ว่า่ ตัวั ผิดิ เวลาไปเป็น็
นักั โทษอยู่�ในเรือื นจำแล้ว้ มีผีู้�ไปถามว่า่ คุณุ ทำผิดิ อะไรถึงึ ต้อ้ งมาติดิ คุกุ และเสวยกรรม
อย่่างนี้้� นัักโทษคนนั้้�นจะรีีบตอบเป็็นเชิิงแก้้ตััวทัันทีีว่่า เขาหาว่่าผมขโมยของเขา
แต่่จะยอมรัับตามความจริิงว่่าผมไปขโมยของเขาอย่่างนี้้�ไม่่ค่่อยมีี รายไหนถููกถาม
รายนั้้น� ต้้องตอบอย่่างเดีียวกััน นี่่�คือื มนุุษย์เ์ ราโดยมากเป็็นอย่่างนี้้�
ปััญหาที่่�ว่่ามนุุษย์์เกิิดมาจากไหน? ท่่านตอบว่่า มนุุษย์์เราต่่างก็็มีีพ่่อมีีแม่่
เป็น็ แดนเกิดิ แม้ผ้ ู้้�ถามก็ม็ ิไิ ด้เ้ กิดิ จากโพรงไม้้ แต่ม่ ีพี ่อ่ แม่เ่ ป็น็ ผู้ใ�้ ห้ก้ ำเนิดิ และเลี้ย� งดูู
มาเหมืือนกััน จึึงไม่่ควรถาม ถ้้าจะตอบว่่ามนุุษย์์เกิิดจากอวิิชชาตััณหา ก็็ยิ่�งจะ
มืืดมิิดปิิดตายิ่�งกว่่าไม่่ตอบเป็็นไหน ๆ เพราะไม่่เคยรู้้�ว่่าอวิิชชาตััณหาคืืออะไร
ทั้้ง� ๆ ที่่ม� ีอี ยู่่�กับั ทุุกคน เว้น้ พระอรหัันต์ท์ ่า่ นเท่่านั้้น� แต่ไ่ ม่ส่ นใจอยากรู้�และปฏิิบััติิ
เพื่่�อรู้�สิ่�งดัังกล่่าว นอกจากจะตอบว่่าเกิิดจากพ่่อกัับแม่่ที่่�เห็็นๆ กัันอยู่�นี้�เท่่านั้้�น
ผู้้�ถามก็็จะหาว่่าตอบตััดสำนวน จึึงลำบากในการตอบตามความจริิง เพราะ
ผู้้�ถามมิิได้้สนใจกัับความจริิงเท่่าไรนััก ในธรรมท่่านว่่ามนุุษย์์และสััตว์์เกิิดจาก
อวิิชฺฺชาปจฺจฺ ยา สงฺขฺ ารา ฯลฯ สมุุทโย โหติิ และดัับภพชาติิอันั เป็็นความดับั ทุุกข์์
ทั้้�งมวล จาก อวิิชฺฺชายเตฺฺวว อเสสวิิราคนิิโรธา สงฺฺขารนิิโรโธ ฯลฯ นิิโรโธ โหติิ
98
มัชั ฌิมิ สมัยั
เหล่่านี้้�ก็ม็ ีีอยู่่�กับั จิิตของทุกุ คนที่่�มีีกิิเลสบนหััวใจ
ถ้้ายอมรัับความจริิงแล้้ว ก็็นี่่�แลพาให้้เกิิดเป็็นมนุุษย์์และสััตว์์อยู่�เต็็มโลก
จนจะหาที่่�อยู่�ที่�กิินกัันไม่่ได้้อยู่�แล้้ว เพราะอวิิชชาตััณหาความหิิวโหยไม่่มีีเวลา
ลดตััวเป็็นต้้นเหตุุ ทั้้�งที่่�ยัังไม่่ตายก็็เตรีียมหาที่่�เกิิดและที่่�อยู่่�กิินอยู่�แล้้ว นี่่�แลตััวที่่�
พาให้้มนุุษย์์และสััตว์์เกิิดและเป็็นทุุกข์์อยู่�เต็็มโลก ถ้้าอยากทราบ ก็็จงดููจิิตดวง
ที่่�เต็็มไปด้้วยกิิเลสประเภทที่่�พาให้้ร้้อนรนกระวนกระวายส่่ายแส่่หาที่่�เกิิดที่่�อยู่ �
ทุุกๆ ขณะนี้้� จะได้้พบสิ่่�งที่่�มุ่�งหวัังอย่่างสมใจและหายสงสััยในตััวเอง ไม่่ต้้องไป
ถามใคร อัันเป็็นการแสดงความงมงายของตััวให้้คนอื่�นเห็็นว่่าตััวยัังบกพร่่องเรื่�อง
ของตััวอยู่�มาก เพราะจิิตเป็็นตััวคะนองและจองหอง ไม่่มีีอะไรจะเปรีียบเทีียบได้้
ในโลก หากแต่ข่ าดความสนใจเหลียี วแลเท่า่ นั้้น� จึงึ ไม่รู่้�ความดื้อ� ดึงึ ของตัวั และทำให้้
คว้้าน้้ำเหลวโดยไม่่มีอี ะไรติิดมือื พอเป็็นความสมหวัังบ้้าง
ที่่ว� ่า่ อะไรที่่ท� ำให้ม้ นุษุ ย์ห์ ญิงิ ชายและสัตั ว์ช์ นิดิ เดียี วกันั เกิดิ ความรักั ชอบกันั
โดยไม่่มีีโรงร่่ำโรงเรีียนสอนให้้รัักชอบกััน? ท่่านตอบว่่า เพราะราคะตััณหา
ความรัักชอบไม่่ได้้อยู่�ในหนัังสืือ ไม่่ได้้อยู่�ในโรงร่่ำโรงเรีียนและครููที่่�ควรจะไป
เรีียนกัับสิ่่�งดัังกล่่าวนั้้�น แต่่ราคะตััณหาความหน้้าด้้านไม่่มีียางอาย มัันเกิิดและ
อยู่่�กัับใจของมนุุษย์์หญิิงชายและสััตว์์ต่่างหาก จึึงทำให้้ผู้้�มีีสิ่�งลามกนี้้�กลายเป็็น
หญิิงชายและสััตว์์ผู้�้ลามกไปตามอำนาจของมัันโดยไม่่รู้้�สึึกตััว และไม่่เลืือก
ชาติชิ ั้้น� วรรณะและวัยั อะไรทั้้ง� สิ้น� ถ้า้ มีมี ากก็ย็ิ่�งทำให้โ้ ลกกลายเป็น็ โลกวินิ าศไปได้้
อย่่างไม่่มีีปััญหา หากไม่่มีีสติิปััญญาสกััดกั้�นมัันไว้้บ้้างพอให้้น่่าดูู ก็็จะกลายเป็็นน้้ำ
ล้้นฝั่�งท่่วมทัับหััวใจและท่่วมบ้้านเมืืองให้้ฉิิบหายป่่นปี้้�ไปได้้ โดยไม่่มีีอะไรยัังเหลืือ
พอให้้เป็็นที่่�น่่าดููบ้้างเลย สิ่�งที่่�เกิิดอยู่�ที่�จิิตใจของสััตว์์โลกและเจริิญอยู่�ที่�จิิตใจ
ของสัตั ว์โ์ ลกตลอดมา ก็เ็ พราะมันั ได้ร้ ับั การบำรุงุ ส่ง่ เสริมิ อย่า่ งเหลืือเฟือื เสมอมา
จึึงมีีกำลัังเขย่่าก่่อกวนและทำลายสััตว์์โลกให้้ได้้รัับความทุุกข์์เดืือดร้้อนเสมอมา
99