ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ัตั ตเถระ
ไม่ม่ ีวี ันั เวลาผ่อ่ นตัวั พอให้้หายใจบ้้างเลย
โดยมากเคยได้้ยิินแต่่น้้ำท่่วมบ้้านท่่วมเมืืองผู้�คนและสััตว์์ ตลอดทรััพย์์สิิน
สมบัตั ิติ ่า่ งๆ ให้พ้ ินิ าศฉิบิ หาย แต่ไ่ ม่เ่ คยสนใจสังั เกตดูนู ้้ำราคะตัณั หาไม่ม่ ีเี มืืองพอดีี
ท่่วมหััวใจสััตว์์โลกตลอดสมบััติิที่่�พึึงพอใจให้้ฉิิบหายวายป่่วงไปทุุกระยะเวลา
โดยไม่่นิิยมว่่าหน้้าแล้้งหน้้าฝนเลย จึึงไม่่เห็็นความเสื่่�อมโทรมของโลกที่่�กำลััง
เป็น็ อยู่�และจะเป็็นไป ว่า่ มีสี าเหตุเุ ป็็นมาอย่่างไร เพราะต่า่ งคนต่่างผลิิต ต่่างคน
ต่่างส่่งเสริิม โดยไม่่สนใจดููความเสื่่�อมโทรมเพราะน้้ำนี้้�เป็็นต้้นเหตุุ การมองหา
ความสงบสุขุ ของโลกจึงึ เป็น็ สิ่ง� ที่่อ� อกจะสุดุ วิสิ ัยั ไปได้้ ถ้า้ ไม่ม่ องดูตู ัวั ที่่ก� ำลังั ก่อ่ เหตุุ
ผู้้�ถามถามเฉพาะความรักั ชอบระหว่า่ งหญิงิ ชายและสัตั ว์เ์ ท่า่ นั้้น� ไม่ถ่ ามถึงึ
ความเกลีียดชัังกริ้�วโกรธและทำลาย เพราะราคะตััณหาเป็็นต้้นเหตุุบ้้างเลย แต่่
ท่า่ นก็อ็ ธิบิ ายเกี่�ยวโยงไปถึงึ ความไม่ด่ ีที ั้้ง� หลายที่�ราคะตัณั หาไปเที่�ยวก่อ่ กรรมทำลาย
ไว้้อย่่างไม่่มีีประมาณบ้้างแล้้ว ท่่านว่่าราคะตััณหานี่�แลเป็็นสื่�อมวลพาให้้หญิิงชาย
และสััตว์์รัักชอบกััน และเป็็นผู้�อำนวยการให้้หญิิงชายและสััตว์์ยิินดีีซึ่่�งกัันและกััน
ตามหลักั ธรรมชาติิ นอกนี้้ไ� ม่ม่ ีอี ะไรทำให้เ้ กิดิ ความรักั ชอบเกลียี ดชังั ซึ่ง่� กันั และกันั ได้้
เวลาราคะตัณั หาใช้เ้ ล่ห่ ์เ์ หลี่่ย� มไปทางรักั คนและสัตั ว์ก์ ็ร็ ักั เวลามันั ใช้เ้ ล่ห่ ์เ์ หลี่่ย� ม
ไปในทางเกลียี ดทางโกรธหรืือทางทำลาย คนและสัตั ว์ก์ ็ต็ ้อ้ งเกลียี ดต้อ้ งโกรธและ
ทำลายกันั ได้้ มันั ต้อ้ งการเลี้ย� งมนุษุ ย์แ์ ละสัตั ว์ไ์ ว้ด้ ้ว้ ยวิธิ ีใี ห้ร้ ักั ชอบกันั มนุษุ ย์แ์ ละ
สััตว์ก์ ็ร็ ัักชอบกัันประหนึ่่ง� จะไม่่มีวี ัันเหิินห่า่ งจืืดจางจากกัันเลย เวลามัันต้้องการ
ให้้มนุุษย์์และสััตว์์ที่่�อยู่�ใต้้อำนาจของมัันเกลีียดโกรธกััน ก็็จำต้้องเป็็นไปตามมััน
จนได้้ ไม่ม่ ีที างขัดั ขืืน
พวกโยมไม่่เคยทะเลาะกัันบ้้างหรืือระหว่่างสามีีภรรยาซึ่่�งแสนรัักกัันมาก่่อน
วัันแต่่งงาน จึึงต้้องมาถามอาตมา อาตมาคิิดว่่าโยมรู้�เรื่�องนี้้�ดีีกว่่าพระเป็็นไหนๆ
100
มััชฌิมิ สมััย
ท่า่ นย้อ้ นถามเขาตอนจบประโยค เขาตอบท่า่ นว่า่ เคยทะเลาะกันั เสียี จนเบื่�อไม่อ่ ยาก
ทะเลาะกัันเลยท่่าน แต่่ก็็จำต้้องทะเลาะกัันจนได้้ เรื่�องของโลกมัันเป็็นอย่่างนี้้�แล
เดี๋�ยวรัักกันั เดี๋�ยวชัังกััน เดี๋ย� วโกรธกันั เดี๋ย� วเกลียี ดกััน ทั้้ง� ที่�รู้�อยู่่�ว่่าไม่ด่ ีแี ต่่ก็แ็ ก้้ไม่ต่ ก
สัักทีี ท่า่ นถามเขาว่า่ โยมพยายามแก้ม้ ัันจริิงๆ หรืือ มิใิ ช่ว่ ่า่ โกหกอาตมาเล่่นเปล่่าๆ
หรอกหรือื ถ้า้ ต่า่ งพยายามแก้้กันั อยู่่�บ้้าง แม้ไ้ ม่ไ่ ด้้มาก เข้า้ ใจว่า่ จะไม่่เป็น็ ไปอยู่่�บ่่อย
ทำนองผัักชีีจิ้�มน้้ำพริิกกัับอาหารเช้้าเย็็น คืือ เช้้าก็็ทะเลาะกััน เย็็นก็็ทะเลาะกััน
ทะเลาะกันั ไม่ห่ ยุดุ จนได้ห้ ย่า่ ร้า้ งกันั ไปก็ม็ ีใี นบางราย ผู้�ที่�พลอยเป็น็ เชื้อ� เพลิงิ ไปด้ว้ ย
คืือลููกๆ ที่�ไม่รู่้�เรื่�องอะไรด้้วยเลยก็็จำต้อ้ งหาบบาปหาบกรรมไปด้ว้ ย ต่า่ งก็ร็ ้อ้ นเป็น็
ไฟไปตามๆ กััน เข้้ากัับใครไม่่ติดิ เพราะความอิิดหนาระอาใจละอายเพื่�อนฝูงู
ถ้้าต่่างฝ่่ายต่่างสนใจอยู่่�บ้้างเพีียงแต่่เริ่�มจะทะเลาะกัันก็็ทราบอยู่่�ด้้วยกััน
ว่า่ เป็็นเรื่่อ� งไม่่ดีี ต่า่ งก็็พยายามระงับั และแก้้ไขตััวให้ถ้ ููกต้อ้ งเสียี ในขณะนั้้�น เรื่่�อง
ก็็ระงัับไปเอง ต่่อไปก็็ไม่่มีีเรื่่�องทำนองนั้้�นเกิิดขึ้้�นอีีก ประการหนึ่่�ง เวลาจะโกรธ
จะเกลีียดก็ค็ วรคิิดถึงึ ความหลังั บ้้าง คิิดถึงึ อนาคตที่่จ� ะอยู่�อาศััยกันั ไปตลอดชีวี ิติ
บ้้าง มาบวกลบกัันกัับความไม่่ดีีที่่�เกิิดขึ้้�นเวลานั้้�น จะพอมีีทางระงัับได้้ โดยมาก
คนเราที่�เป็็นไปในทางไม่่ดีี ก็็เพราะความอยากให้้ได้้ตามใจหวัังของตััวอย่่างเดีียว
และอยากให้้ใจคนในครอบครััวมาอยู่�ใต้้อำนาจของตััวคนเดีียว โดยไม่่คำนึึงถึึง
ความผิิดถููก ซึ่่�งเป็็นสิ่�งสุุดวิิสััยที่�จะเป็็นไปได้้ เรื่�องจึึงระบาดออกมาและลุุกลามไป
ไหม้ค้ นอื่�นให้เ้ ดือื ดร้้อนไปด้ว้ ย
นอกจากนั้้�น ยัังอยากให้้ใจของคนทั้้�งโลกมารวมอยู่�ในอุ้�งมืือของตััวคนเดีียว
ซึ่่�งเป็็นลัักษณะความคิิดเพื่�อกั้�นน้้ำมหาสมุุทรด้้วยฝ่่ามืือ อัันเป็็นความคิิดที่่�ผิิดวิิสััย
จึึงเป็็นเรื่�องไม่่ควรคิิดไม่่ควรทำอย่่างยิ่�ง ถ้้าฝืืนคิิดไปก็็อกแตกตายเปล่่าๆ การอยู่�
ด้้วยกัันต้้องมีีหลัักที่่�ถููกต้้องดีีงามเป็็นเครื่่�องยึึดเครื่่�องดำเนิินทั้้�งฝ่่ายสามีีและ
ภรรยา ตลอดลูกู ๆ และคนงานในบ้า้ น แม้ก้ ับั คนอื่น�่ หรืือคนในวงงาน ก็ค็ วรปฏิบิ ัตั ิิ
101
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ััตตเถระ
อย่่างมีีเหตุุมีีผลที่่�เป็็นทางลงรอยกัันได้้ หากคนอื่�่นไม่่ยอมรัับความจริิงก็็เป็็น
ความผิดิ ของเขาผู้ไ�้ ม่ม่ ีขี อบเขตเหตุผุ ลสำหรับั ตัวั เขา และเป็น็ ความเสียี หายอยู่่�กับั
ตัวั เขาเอง ตนไม่ม่ ีีส่ว่ นผิดิ และยังั พอมีหี ลักั ยึดึ เพื่อ่� การครองตัวั ต่่อไป
การอบรมสั่�งสอนประชาชนและพระเณร ถ้า้ มีคี นมาเกี่�ยวข้อ้ งมาก ท่า่ นก็แ็ บ่ง่
เป็็นเวลา ไม่่ให้้ตรงกััน คือื บ่า่ ยราว ๔- ๕ โมงเย็น็ อบรมคณะญาติิโยม แต่่ ๑ ทุ่�ม
ขึ้น� ไป อบรมพระเณร พอเลิกิ จากประชุมุ ต่า่ งองค์ต์ ่า่ งไปที่่�พักั ของตน และประกอบ
ความเพีียร เวลาพัักอยู่�ตามจัังหวััดต่่างๆ ทางภาคอีีสาน ท่่านปฏิิบััติิต่่อประชาชน
พระเณรอย่า่ งหนึ่�ง ในเที่�ยวแรกกับั เที่�ยวที่� ๒ เวลาท่า่ นไปพักั อยู่�ที่�จังหวัดั เชีียงใหม่่
และกลัับไปอุุดรเที่�ยวที่� ๓ คืือ เที่�ยวสุุดท้้าย ท่่านปฏิิบััติิกัับประชาชนพระเณร
อีีกอย่่างหนึ่�ง ซึ่�่งผิิดกัับแต่่ก่่อนอยู่�มาก แต่่ทั้้ง� สองตอนหลัังนี้้� จะรอไว้เ้ ขียี นข้้างหน้้า
เพื่�อให้้เรื่�องติิดต่่อกัันไม่่ขาดความ ท่่านสนใจสั่่�งสอนพระเณรมากเป็็นพิิเศษ ถ้้า
ปรากฏว่า่ รายใดภาวนาจิติ เป็น็ ไปและรู้�เห็น็ สิ่ง� ต่า่ งๆ เกี่ย� วกับั ภายนอกหรืือภายใน
ท่่านจะพยายามสนใจและเรีียกมาสอบอารมณ์์เป็็นพิิเศษ เพราะตามธรรมดา
ของผู้้�ปฏิบิ ััติิภาวนาทั่่ว� ๆ ไป ย่อ่ มมีีจริติ นิสิ ัยั แปลกต่่างกันั
การปฏิิบััติิและความรู้�ที่�เกิิดขึ้้�นจากการภาวนาก็็มีีความแปลกต่่างกัันเป็็น
รายๆ แต่ผ่ ลคืือความสงบสุขุ เย็น็ ใจนั้้น� เหมืือนกันั ที่่แ� ปลกต่า่ งกันั ก็ค็ ืืออุบุ ายวิธิ ีแี ละ
ความรู้�ความเห็็นที่่�ปรากฏขึ้้�นในขณะภาวนา บางรายก็็รู้�เกี่�ยวกัับสิ่่�งภายในด้้วย
เกี่�ยวกัับสิ่่�งภายนอกด้้วย เช่่น เห็็นภููตผีีเข้้ามาเกี่�ยวข้้องบ้้าง เห็็นเทวบุุตรเทวดา
เป็็นต้้น เข้้ามาเกี่�ยวข้้องบ้้าง เห็็นคนหรืือสััตว์์มาตายอยู่่�ต่่อหน้้าบ้้าง เห็็นเขาหามผีี
มาทิ้้�งไว้ต้ ่่อหน้า้ บ้้าง เห็น็ ร่า่ งของตัวั ออกไปนอนตายอยู่่�ต่อ่ หน้้าบ้า้ ง เป็็นต้้น ซึ่�ง่ เป็็น
สิ่�งที่่�สุุดวิสิ ัยั ของผู้�เพิ่�งรู้�เพิ่�งเห็็นในขณะเริ่�มต้น้ ภาวนาและจิติ เริ่�มสงบ ซึ่่�งล้้วนเป็น็ สิ่�ง
ที่่�สุุดวิสิ ััยที่�จะปฏิบิ ัตั ิิให้ถ้ ููกต้อ้ งแม่่นยำได้ท้ ุุกๆ กรณีไี ป ทั้้�งไม่แ่ น่ใ่ จว่า่ ที่�ปรากฏขึ้้�นมา
แต่่ละอย่่างนั้้�น จะมีีความผิิดถููกแฝงอยู่�ประการใดบ้้าง บางรายที่�เป็็นนิิสััยไม่่ชอบ
102
มัชั ฌิิมสมััย
ใคร่ค่ รวญก็อ็ าจเห็น็ ผิดิ ไปตาม และยึดึ ถือื เอาว่า่ เป็น็ ความจริงิ ก็ย็ิ่�งเป็น็ ทางล่อ่ แหลม
ต่่อความเสียี หายในอนาคตมากขึ้น�
แต่่นิิสััยที่่�จิิตออกรู้�สิ่�งต่่างๆ ดัังกล่่าวมาขณะที่่�จิิตสงบลงมีีจำนวนน้้อยมาก
ร้้อยละห้้าคนก็็ทั้้�งยาก แต่่ก็็ต้้องมีีรายหนึ่�งจนได้้ที่�จะปรากฏเช่่นนั้้�นขึ้�นมา จึึงเป็็น
ความจำเป็น็ ที่�จะต้อ้ งได้ร้ ับั การแนะนำจากท่า่ นผู้้�มีคี วามรู้�เชี่�ยวชาญในทางนี้้ม� าก่อ่ น
เวลาพระธุุดงค์์ท่่านเล่่าผลของการภาวนาที่่�ปรากฏในลัักษณะต่่างๆ กัันถวาย
ครููอาจารย์์ และเวลาอาจารย์ช์ ี้้แ� จงวิธิ ีีปฏิิบัตั ิิต่อ่ สิ่�งที่่ร�ู้�ที่เ� ห็น็ ให้้ผู้้�มาศึึกษาไต่ถ่ าม
ฟังั รู้้�สึกึ ว่่าซาบซึ้้�งจับั ใจเพลิิดเพลิินในการฟัังไม่่อยากให้้จบลงอย่่างง่่ายๆ เวลา
อธิิบาย ท่่านแยกประเภทแห่่งนิิมิิตออกเป็็นตอนๆ และอธิิบายวิิธีีปฏิิบััติิต่่อ
นิมิ ิติ นั้้น� ๆ อย่า่ งละเอียี ดลออมากจนผู้ฟ�้ ังั หายสงสัยั และร่า่ เริงิ ในธรรมที่่ท� ่า่ นแสดง
ให้ฟ้ ังั พร้อ้ มทั้้ง� ความมีแี ก่ใ่ จที่่จ� ะบำเพ็ญ็ ตนให้ย้ิ่ง� ๆ ขึ้้น� ไป แม้ร้ ายที่่ไ� ม่ป่ รากฏเห็น็
นิมิ ิติ เกี่ย� วกัับสิ่่�งภายนอก แต่่ก็น็ ่า่ ฟังั ไปอีีกทางหนึ่่�ง
เวลาท่่านเล่่าความสงบสุุขของใจที่�รวมลงสู่�ความสงบ ตลอดอุุบายวิิธีีที่่�ท่่าน
ทำถวายอาจารย์์ ผู้้�ที่่�ยัังไม่่สามารถถึึงขั้�นที่�ได้้ยิินได้้ฟัังในขณะนั้้�นก็็เกิิดศรััทธา
ความเชื่�อมั่�นขึ้น� มา ที่�จะพยายามทำให้ไ้ ด้อ้ ย่า่ งนั้้�นบ้้าง หรืือยิ่�งกว่่านั้้�นบ้้าง ทั้้ง� ผู้้�ที่่�มีี
จิิตเป็็นไปและผู้ �ที่ �กำลัังตะเกีียกตะกายต่่างก็็ได้้รัับความปลาบปลื้ �มปีีติิในขณะฟััง
บางรายเวลาจิติ สงบลง ปรากฏว่า่ ได้ไ้ ปเที่�ยวบนสวรรค์ช์ มวิมิ านชั้น� ต่า่ งๆ จนจวนสว่า่ ง
ใจถึึงกลัับสู่่�ร่่างและรู้้�สึึกตััวขึ้�นมาก็็มีี บางรายลงไปเที่�ยวปลงธรรมสัังเวชกัับ
พวกเสวยกรรมต่่างๆ กัันในนรกก็็มีี บางรายทั้้�งขึ้�นไปเที่�ยวบนสวรรค์์ทั้้�งลงไปเที่�ยว
ในนรก ดููสภาพทั้้�งสองแห่่งซึ่�่งมีีความแตกต่่างกัันมาก คืือพวกหนึ่�งรื่�นเริิงบัันเทิิง
แต่่อีีกพวกหนึ่�งคร่่ำครวญด้้วยความทุุกข์์ทรมาน ซึ่่�งไม่่มีีกำหนดว่่าจะพ้้นโทษไปได้้
เมื่�อไรก็ม็ ีี บางรายก็ต็ ้อ้ นรับั แขกคือื พวกภูตู ผีแี ละเทวดาที่�มาจากที่่�ต่า่ งๆ คือื ชั้น� บนบ้า้ ง
รุุกขเทพฯ บ้้าง
103
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทัตั ตเถระ
ขณะที่่�จิิตสงบลง บางรายก็็เสวยความสงบสุุขที่�เกิิดจากสมาธิิประเภท
ต่า่ งๆ กันั ตามกำลังั ของตัวั บ้า้ ง บางรายก็พ็ ิจิ ารณาทางปัญั ญาแยกธาตุแุ ยกขันั ธ์อ์ อก
เป็็นแผนก และแยกให้้สลายจากกัันจนเป็็นคนละชิ้�นละส่่วน และทำให้้สลายลงสู่�
คติิเดิิมของตนบ้า้ ง บางรายก็ก็ ำลัังเริ่�มฝึึกหััดและกำลัังล้้มลุุกคลุกุ คลาน เหมืือนเด็็ก
กำลังั ฝึกึ หัดั นั่�งบ้า้ งเดินิ บ้า้ งต่า่ งๆ กันั บางรายภาวนาบังั คับั จิติ ให้ล้ งอย่า่ งใจหวังั ไม่ไ่ ด้้
เกิิดความน้้อยเนื้้�อต่่ำใจร้้องไห้้บ้้าง บางรายได้้ยิินท่่านสนทนาธรรมประเภทต่่างๆ
ตามภูมู ิทิี่�ตนรู้�เห็น็ กับั อาจารย์เ์ กิดิ ความปีตี ิแิ ละอัศั จรรย์ใ์ นธรรมนั้้น� ๆ แล้ว้ ร้อ้ งไห้บ้ ้า้ ง
บางรายก็็ไปเป็็นทััพพีีนอนแช่่อยู่่�กัับแกงไม่่รู้�รสของแกงว่่าเป็็นอย่่างไร และ
ทำตัวั ขวางหม้อ้ ต้ม้ หม้อ้ แกงอยู่� ซึ่ง่� เป็น็ ธรรมดา ของหลายอย่า่ งอยู่่�ด้ว้ ยกันั ย่อ่ มมีที ั้้ง� ดีี
ทั้้�งชั่�วปะปนกัันไปแต่่ไหนแต่่ไรมา ผู้้�มีีสติิปััญญาก็็เลืือกเก็็บเอาเฉพาะที่�เห็็นว่่าดีี
และเป็น็ ประโยชน์์ ก็เ็ ป็น็ สาระแก่ผู่้�รอบคอบนั้้น� รายเช่น่ นี้้แ� ม้ผู้้�เขียี นเองก็ไ็ ม่ร่ ับั รองตัวั
คงต้้องมีีส่่วนอยู่่�ด้้วยจนได้้ ท่่านผู้้�อ่่านกรุุณาผ่่านไป อย่่าได้้สนใจ เพราะเรื่�องเช่่นนี้้�
แม้ใ้ นบ้้านและในตััวเราเองก็็อาจมีใี นบางครั้ง� บางคราว และอาจมีีอยู่�ทั่�วไป
ท่่านมาอยู่�อบรมสั่�งสอนภาคอีีสานเที่่�ยวที่่�สองนี้้�ปรากฏว่่าหลายปีี แต่่
การจำพรรษาไม่่ค่่อยซ้้ำที่่�เก่่า ในปีีหลัังพอออกพรรษาแล้้วก็็ออกเที่่�ยวธุุดงค์์
ตามป่า่ ตามเขาไปแบบสุคุ โต เหมืือนนกที่่ม� ีเี ฉพาะปีกี กับั หางบินิ ไปเที่่ย� วหากินิ ใน
ที่่ต� ่่างๆ ตามความสบาย บินิ ไปจับั ต้้นไม้แ้ ละหากิินบนต้น้ ไม้้ใด บึึงหรืือหนองใด
พออิ่ม� แล้ว้ ก็็บิินไปอย่า่ งสบายหายห่ว่ ง ไม่่คิดิ ว่่าไม้้ต้้นนั้้น� ผลไม้น้ ั้้�น เปืือกตมนั้้�น
บึงึ นั้้น� หนองนั้้น� เป็น็ ของมันั ผู้้�ปฏิบิ ัตั ิธิ รรมได้แ้ บบนกก็เ็ ป็น็ สุขุ ไปทางหนึ่่ง� ซึ่ง่� ยาก
จะทำได้้ เพราะมนุษุ ย์เ์ ราเป็น็ สัตั ว์ห์ มู่่�สัตั ว์พ์ วก ชอบอยู่่�กันั เป็น็ หมู่�เป็น็ พวก และชอบ
ติดิ ถิ่�นฐานบ้า้ นเรือื น ผู้�จะออกไปโดดเดี่�ยวดังั ท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นปฏิบิ ัตั ิมิ าในบั้้น� ต้น้
และจวบบั้้�นปลาย คืือ เวลาท่่านอยู่�เชีียงใหม่่ จึึงรู้้�สึึกฝืืนใจไม่่น้้อยเลย ขออภััยถ้้า
เทีียบก็็ราวกัับจููงสััตว์์บกใส่่น้้ำใส่่ฝนฉะนั้้�น แต่่ถ้้าใจคุ้้�นกัับธรรมแล้้วกลัับตรงข้้าม
104
มััชฌิิมสมัยั
คืือชอบไปคนเดียี ว อยู่�คนเดียี ว อิริ ิยิ าบถทั้้ง� สี่เ� ป็น็ เรื่อ่� งของคนๆ เดียี ว ใจดวงเดียี ว
ไม่่มีีอารมณ์์เครื่่�องก่่อกวนยุ่�งเหยิิง นอกจากธรรมเป็็นอารมณ์์อัันพาให้้สบาย
เท่า่ นั้้�น
ฉะนั้้�น ท่่านผู้้�มีีใจเป็็นเอการมณ์์ คืือ มีีธรรมเป็็นอารมณ์์เพีียงอย่่างเดีียว จึึง
เป็น็ ใจที่�แสนสบายและสว่่างไสว ไม่ม่ ีีอะไรมาปกปิิดกำบังั ให้อ้ ัับเฉาเมามััว เป็น็ ผู้�อยู่�
ตััวเปล่่า ใจเปล่่าจากอารมณ์์ ชมสัันติิสุุขด้้วยธรรมชาติิที่่�มีีอยู่่�กัับตััวอย่่างสมบููรณ์์
ไม่่เกรงกลััวว่่าจะมีีการเปลี่�ยนแปลงและสิ้�นไปหมดไป เพราะเป็็นอกาลิิกธรรม
คืือธรรมที่�ปราศจากกาลสถานที่� มีีอยู่่�กัับใจที่�ปราศจากสมมุุติิเครื่�องหลอก ลวง
พระอาจารย์ม์ั่่น� ท่า่ นดำเนินิ แบบสุคุ โต ไปเป็น็ สุขุ อยู่�เป็น็ สุขุ นั่่ง� เป็น็ สุขุ ยืืนเป็น็ สุขุ
เดินิ เป็น็ สุขุ นอนเป็น็ สุขุ นำหมู่่�คณะโดยสุคุ โต แต่บ่ รรดาลูกู ศิษิ ย์ท์ ี่่พ� ยายามตาม
ให้้เป็น็ ไปตามความประสงค์์ท่่าน รู้้�สึึกว่า่ มีนี ้้อยในธรรมขั้้�นสููง แต่ก่ ็ย็ ัังนับั ว่่าเป็น็
ประโยชน์แ์ ก่่ประชาชนอยู่�มาก
เวลาท่่านพาออกบิิณฑบาตเฉพาะองค์์ ท่่านเองจะมีีเรื่�่องสััตว์์ชนิิดต่่างๆ
มาเป็็นอารมณ์์คู่�เคีียงกัับธรรมภายในใจ ให้้แสดงออกทางวาจาพอผู้�้เดิินทาง
ตามหลัังถััดท่่านได้้ยิินชััดถ้้อยชััดคำ อัันเป็็นเชิิงสอนเราให้้รู้�วิิบากกรรมว่่า แม้้
สัตั ว์เ์ ดียี รัจั ฉานก็ย็ ังั มีแี ละเสวยกรรมไปตามวิบิ ากของมันั โดยนำเรื่�องของสัตั ว์น์ั้้น� ๆ
ที่�เดิินผ่่านไป พบเห็็นเขาเที่�ยวหากิินอยู่�ตามรายทางมาแสดง เพื่�อมิิให้้ประมาทเขา
ว่า่ เป็น็ สัตั ว์ท์ี่�เกิดิ ในกำเนิดิ ที่่�ต่ำ่ ทราม ความจริงิ เขาเพียี งเสวยกรรมตามวาระที่�เวียี น
มาถึงึ เท่า่ นั้้น� เช่น่ เดียี วกับั มนุษุ ย์เ์ ราเกิดิ เสวยชาติเิ ป็น็ คน ซึ่ง่� มีคี วามสุขุ บ้า้ งทุกุ ข์บ์ ้า้ ง
ตามวาระของกรรมที่�อำนวยในเวลาต่่างๆ กััน
ฉะนั้้�น ที่่�ท่่านพร่่ำเรื่�่องของสััตว์์ชนิิดต่่างๆ มีีไก่่ สุุนััข วััว ควายเป็็นต้้น
เพราะความสงสารที่่�เขาต้้องมาเป็็นอย่่างนั้้น� หนึ่่ง� เพราะความตระหนักั ในกรรม
105
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทัตั ตเถระ
ของสััตว์์ว่่ามีีต่่างๆ กัันหนึ่่�ง เพราะท่่านและพวกเราที่่�กำลัังเป็็นมนุุษย์์ก็็มีีกรรม
ชนิดิ หนึ่่ง� ที่่พ� าให้ม้ าเป็น็ เช่น่ นี้้� ซึ่ง่� ล้ว้ นเคยผ่า่ นกำเนิดิ ต่า่ งๆ มาจนนับั ไม่ถ่ ้ว้ นหนึ่่ง�
เพราะความวิิตกรำพึึงกัับสิ่่�งที่่�พาให้้เป็็นภพเป็็นชาติิประจำมวลสััตว์์ ว่่าเป็็นสิ่ �ง
ลึึกลัับมาก ยากที่่�จะรู้�เห็็นได้้แม้้มีีอยู่่�กัับตััวทั่่�วกััน ถ้้าไม่่ฉลาดแก้้หรืือถอดถอน
ออกได้้ก็็ต้้องเป็็นภััยอยู่�ร่ำไป ไม่่มีีจุุดหมายปลายทางว่่าจะหลุุดพ้้นไปได้้ในกาล
และสถานที่่ใ� ดๆ หนึ่่�ง
แทบทุุกครั้�งที่�ออกบิิณฑบาต ท่่านจะนำเรื่�องสััตว์์หรืือเรื่�องคนมาพร่่ำไปตาม
สายทางในลัักษณะที่�กล่่าวมา ผู้�สนใจพิิจารณาตามก็็เกิิดสติิปััญญา ได้้อุุบายต่่างๆ
จากท่า่ น ผู้�ไม่ส่ นใจพิจิ ารณาตามก็ไ็ ม่เ่ กิดิ ประโยชน์์ และยังั อาจคิดิ ไปว่า่ ท่า่ นพูดู อะไร
กับั สัตั ว์ก์ ับั มนุษุ ย์์ ซึ่ง�่ เขาเหล่า่ นั้้น� ไม่ม่ ีที างทราบได้้ เพราะท่า่ นมิไิ ด้พ้ ูดู เฉพาะหน้า้ เขา
ดัังนี้้ก� ็็อาจมีีได้้
เวลาท่่านพัักอยู่่�ภาคอีีสานบางจัังหวััด ขณะท่่านแสดงธรรมอบรมพระ
ตอนดึกึ ๆ หน่อ่ ย ในบางคืืนซึ่ง่� เป็น็ กรณีพี ิเิ ศษ ท่า่ นยังั สามารถทราบและมองเห็น็
พวกรุุกขเทวดาที่่�พากัันมาแอบฟัังท่่านอยู่่�ห่่างๆ เพราะพวกเทพฯ ทั้้�งเบื้้�องบน
เบื้้อ� งล่า่ ง มีคี วามเคารพพระมาก ท่า่ นเล่า่ ว่า่ เวลาพวกเทพฯ ชั้น� บนลงมาจากชั้น� ต่า่ งๆ
มาฟัังธรรมท่่านในยามดึึกสงััด จะไม่่มาทางที่่�มีีพระพัักอยู่� แต่่จะมาตามทางที่่�ว่่าง
จากพระและพร้อ้ มกันั ทำประทักั ษิณิ สามรอบขณะที่�มาถึงึ แล้ว้ นั่�งอย่า่ งเป็น็ ระเบียี บ
เรียี บร้อ้ ย เสร็จ็ แล้ว้ หัวั หน้า้ กล่า่ วคำรายงานตัวั ที่�พาพวกเทพฯ มาจากที่�นั้น� ๆ ประสงค์์
อยากฟัังธรรมนั้้�นๆ ท่่านก็็เริ่�มทัักทายพอสมควร แล้้วเริ่�มกำหนดจิิตเพื่�่อธรรม
ที่่�สมควรจะแสดงแก่่ชาวเทพฯ จะผุุดขึ้้�นมา จากนั้้�นก็็เริ่�มแสดงให้้ชาวเทพฯ
ฟัังจนเป็็นที่่�เข้า้ ใจ จบแล้ว้ ชาวเทพฯ พร้้อมกัันสาธุุการสามครั้ง� เสีียงลั่น� โลกธาตุุ
สำหรัับผู้้�มีีหููทิิพย์์ได้้ยิินทั่่�วกััน ส่่วนหููกระทะหููหม้้อต้้มหม้้อแกงไม่่มีีทางทราบได้้
ตลอดไป
106
มัชั ฌิิมสมััย
พอจบการแสดงธรรมแล้้ว ชาวเทพฯ พร้้อมกัันทำประทัักษิิณสามรอบ
แล้้วลาท่่านกลัับอย่่างมีีระเบีียบสวยงาม ผิิดกัับชาวมนุุษย์์เราอยู่�มาก แม้้ผู้้�เป็็น
พระและผู้เ้� ป็น็ อาจารย์์ พวกชาวเทพฯก็ไ็ ม่ส่ ามารถทำได้อ้ ย่า่ งสวยงามเหมืือนเขา
เพราะความหยาบความละเอียี ดแห่ง่ เครื่อ�่ งมืือคืือกายต่า่ งกันั กับั เขามาก พอออก
ไปพ้้นเขตวััดหรืือที่่�พัักแล้้ว ชาวเทพฯ เหล่่านั้้�นพากัันเหาะลอยขึ้�นสู่�อากาศเหมืือน
ปุุยนุ่�นหรืือสำลีีเหาะปลิิวขึ้�นบนอากาศฉะนั้้�น เวลาที่�ชาวเทพฯ มาก็็เช่่นกััน พากััน
เหาะลอยมาลงนอกบริิเวณที่่�พััก แล้้วเดิินเข้้ามาด้้วยความเคารพอย่่างมีีระเบีียบ
สวยงามมากและมิิได้้พููดคุุยกัันอึึกทึึกครึึกโครมเหมืือนชาวมนุุษย์์เราเข้้าไปหา
อาจารย์์ที่่�ถืือว่่าเป็็นที่�เคารพนัับถืือ ทั้้�งนี้้�อาจเป็็นเพราะพวกเทพฯ เป็็นกายทิิพย์์
จะพููดอย่่างมนุุษย์์จึึงขััดข้้อง ข้้อนี้้�พวกเทพฯ ต้้องยอมแพ้้มนุุษย์์ที่่�พููดเสีียงดัังกว่่า
มนุษุ ย์จ์ ึึงได้เ้ ปรีียบพวกเทพฯตรงนี้้เ� อง
พวกเทพฯ ขณะฟัังเทศน์์มีีความสำรวมดีีมาก ไม่่ส่่ายโน่่นส่่ายนี่่� ไม่่แสดง
ทิิฐิิมานะออกมาให้้กระทบจิิตใจของผู้้�จะให้้อรรถให้้ธรรม ตามปกติิก่่อนหน้้า
พวกเทพฯ จะมาฟัังเทศน์์ ท่่านเคยทราบไว้้ก่่อนเสมอ เช่่น เขาจะมาในราวที่่�สุุด
ของสองยาม คืือ ๖ ทุ่�ม พอตกตอนเย็็นท่่านทราบไว้้ก่่อนแล้้ว บางวัันท่่านคิิดว่่า
จะมีกี ารประชุมุ พระตอนเย็น็ ก็ต็ ้อ้ งสั่�งงดในคืนื วันั นั้้น� พอขึ้น� จากทางจงกรมแล้ว้ ท่า่ น
เริ่�มเข้้าที่�ทำสมาธิิภาวนา พอจวนเวลาพวกเทพฯ จะมาถึึง ท่่านเริ่�มถอยจิิตออกมา
รออยู่�ขั้น� อุปุ จารสมาธิแิ ละส่ง่ กระแสจิติ ออกไปดูู ถ้้ายังั ไม่เ่ ห็น็ มา ท่า่ นก็เ็ ข้า้ สมาธิิอีกี
พักั อยู่�พอสมควรแล้ว้ ถอยจิติ ออกมาอีกี บางครั้ง� พวกเทพฯ มาถึึงก่อ่ นแล้้ว บางครั้ง�
กำลัังหลั่�งไหลเข้้ามาในบริิเวณที่่�พััก บางครั้�งท่่านก็็รอคอยอยู่�ขั้�นอุุปจารสมาธิินาน
พอสมควร จึงึ เห็็นพวกเทพฯ มา
วัันไหนที่�ทราบว่่าเขาจะมาดึึกๆ หน่่อย ราวตีี ๑ ตีี ๒ หรืือตีี ๓ ก็็มีีห่่างๆ
วัันเช่่นนั้้�นพอทำความเพีียรจนถึึงเวลาพอสมควรแล้้วท่่านก็็พัักผ่่อนจำวััด
107
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทััตตเถระ
ไปตื่�นเอาตอนนั้้�นทีีเดีียว แล้้วเตรีียมต้้อนรัับแขกตามเวลาที่�กำหนดไว้้ พวกเทพฯ
ที่�มาฟัังเทศน์์ท่่านเวลาพัักอยู่�ทางภาคอีีสานไม่่ค่่อยมีีมาบ่่อยๆ และไม่่มีีมากนััก
ส่่วนรายที่�มาแอบฟัังเทศน์์ท่่านอยู่่�ห่่างๆ ขณะที่่�ท่่านกำลัังอบรมพระนั้้�น พอทราบ
ท่า่ นก็ห็ ยุดุ การอบรมในเวลานั้้น� และสั่�งพระให้เ้ ลิกิ ประชุมุ สำหรับั องค์ท์ ่า่ นก็ร็ ีบี เข้า้ ที่�
ทำสมาธิิภาวนาเพื่�อแสดงธรรมให้ช้ าวเทพฯ ฟังั ในลำดัับต่อ่ ไปจนจบ พอพวกเทพฯ
กลับั ไปแล้ว้ ท่า่ นก็พ็ ักั จำวัดั จนกว่า่ ถึงึ เวลาอันั ควร ก็ต็ื่�นทำความเพียี รต่อ่ ไปตามปกติิ
ที่�เคยทำมาเป็็นประจำ การต้้อนรัับชาวเทพฯ เป็็นกิิจของท่่านโดยเฉพาะไม่่ให้้
คลาดเคลื่อ�่ นเวลาได้เ้ ลย เพราะเขามาตามกำหนดเวลา คำสัตั ย์เ์ ขาถืือเป็น็ สำคัญั
มาก แม้้พระทำให้้เคลื่่�อนโดยไม่่มีีความจำเป็็นเขาก็็ตำหนิิติิเตีียน พวกเทพฯ
เคารพหัวั หน้า้ มาก คอยฟังั คำสั่ง� และปฏิิบััติติ ามด้้วยความสนใจ
พวกนี้้�ไม่่ว่่าจะมาจากชั้้�นบน หรืือที่่�เป็็นรุุกขเทพฯ มาจากที่่�ต่่างๆ ต้้องมีี
หัวั หน้า้ เป็น็ ผู้น�้ ำเสมอ การสนทนาระหว่า่ งพวกเทพฯ กับั พระใช้ภ้ าษาใจภาษาเดียี ว
เท่่านั้้�น ไม่่มีีหลายภาษาเหมืือนมนุุษย์์และสััตว์์ชนิิดต่่างๆ กััน เนื้้�อหาของใจ
ที่่ค� ิดิ ขึ้้น� เพื่อ�่ ผู้้�ตอบนั้้น� เป็น็ คำถามของภาษาใจที่่แ� สดงออกอย่า่ งเต็ม็ เม็ด็ เต็ม็ หน่ว่ ย
แล้้วผู้้�ตอบเข้้าใจได้้ชััดเช่่นเดีียวกัับเราถามกัันเป็็นประโยคด้้วยคำพููดทางวาจา
ประโยคที่�ผู้�ตอบคิดิ ขึ้น� แต่ล่ ะประโยคแต่ล่ ะคำเป็น็ เนื้้อ� หาของภาษาใจอย่า่ งเต็ม็ ที่�แล้ว้
ผู้้�ถามเข้า้ ใจได้ช้ ัดั เจนเช่น่ เดียี วกันั ภาษาของใจยิ่่ง� ตรงตามความรู้้�สึกึ ที่่ร� ะบายออก
ทีีเดีียว ไม่่ต้้องแยกแยะหรืือขยายเนื้้�อความให้้เด่่นชััด เหมืือนใช้้คำพููดทางวาจา
เป็็นเครื่�องมืือของใจอีีกวาระหนึ่�ง ซึ่�่งบางประโยคความรู้้�สึกทางใจกัับคำพููดที่�จะใช้้
ให้้เหมาะสมไม่ค่ ่่อยตรงกันั จึึงทำให้้เสียี ความมุ่�งหมายอยู่่�บ่อ่ ยๆ
ตราบใดที่่ใ� ช้ว้ าจาเป็น็ สื่อ่� แทนใจอยู่� ความไม่ส่ ะดวกย่อ่ มมีอี ยู่่�ตราบนั้้น� แต่่
ก็เ็ ป็น็ เรื่อ�่ งจำเป็น็ ที่่ค� นเราไม่ร่ ู้้�ภาษาใจของกันั และกันั จำต้อ้ งใช้ว้ าจาเป็น็ เครื่อ�่ งมืือ
ของใจอยู่่�ตลอดไปอย่่างแยกไม่่ออก ทั้้�งๆ ที่่�ไม่่สู้้�จะตรงกัับความมุ่�งหมายของใจ
108
มัชั ฌิมิ สมัยั
เท่่าไรนััก เพราะโลกหากพานิิยมใช้้กัันมาอย่่างนี้้� ไม่่มีีทางแก้้ไขให้้เป็็นอย่่างอื่�่น
ซึ่�่งดีียิ่�งกว่่านี้้�ได้้ นอกจากจะรู้้�ภาษาใจกัันเท่่านั้้�น สิ่�งลี้�ลัับก็็กลัับเปิิดเผยและ
ยุุติิกัันไปเอง ท่่านพระอาจารย์์มั่�นท่่านเชี่�ยวชาญทางนี้้�มาก เครื่�องมืือท่่านก็็มีี
พร้้อมในการฝึึกอบรมคนให้้เป็็นคนดีี ส่่วนพวกเราแม้้แต่่จะคิิดขึ้�นมาใช้้เฉพาะตััว
ยัังต้้องเที่�ยวหาหยิิบยืมื จากผู้�อื่�น คือื เที่�ยวศึกึ ษาอบรมจากครูอู าจารย์ใ์ นที่่�ต่่างๆ อยู่�
เป็็นประจำ แม้้เช่่นนั้้�นก็็ยัังหลุุดไม้้หลุุดมืือไปได้้ รัักษาไว้้ไม่่อยู่� คืือฟัังจากท่่านแล้้ว
ก็ห็ ลงลืมื ไปแทบไม่ม่ ีอี ะไรเหลือื ติดิ ตัวั แต่ส่ิ่ง� ที่่ไ� ม่ด่ ีอี ันั มีอี ยู่�ดั้ง� เดิมิ คืือความผิดิ พลาด
ขาดสติปิ ััญญาความระลึึกรู้�ไตร่่ตรอง ไม่่ยอมหลงลืืมและตกไป คงยัังสมบููรณ์อ์ ยู่�
ตลอดไป ฉะนั้้�น จึึงมีแี ต่่ความผิิดหวังั คืือนั่่ง� อยู่่�ก็ผ็ ิิดหวััง เดินิ ไปก็็ผิดิ หวััง ยืืนอยู่�
ก็ผ็ ิดิ หวังั นอนอยู่่�ก็ผ็ ิดิ หวังั อะไรๆ มีแี ต่ค่ วามผิดิ หวังั เพราะขาดคุณุ ธรรมดังั กล่า่ ว
ที่่�จะทำให้้มีหี วัังในสิ่�งที่่พ� ึงึ ใจทั้้ง� หลาย
ปฏิิปทาเครื่�่องดำเนิินและการอบรมสั่�งสอน ท่่านพระอาจารย์์มั่่�นรู้้�สึึกว่่า
ราบรื่�่นสม่่ำเสมอ ไม่่ค่่อยมีีเรื่่�องกระเทืือนฝั่่�ง ดัังที่่�เคยปรากฏมา ท่่านไปที่่�ไหน
ชุ่�มเย็็นราบเรียี บในที่่น� ั้้น� พระเณรมีีความเคารพเลื่�อมใสศรัทั ธา ญาติโิ ยมพอทราบ
ข่่าวว่่าท่่านไปที่�ไหนต่่างมีีความยิ้�มแย้้มแจ่่มใส พากัันหลั่�งไหลไปกราบไหว้้บููชา
ด้้วยความเคารพเลื่�อมใสอย่่างฝัังจิิตฝัังใจ ไม่่มีีเวลาจืืดจางตลอดมา ดัังชาวบ้้านถ้้ำ
ที่่�ท่่าแขก ฝั่�งแม่่น้้ำโขงแห่่งประเทศลาว ซึ่่�งเป็็นหมู่่�บ้้านที่่�ท่่านพระอาจารย์์มั่�น
พระอาจารย์เ์ สาร์เ์ คยไปพักั ก่อ่ นหน้า้ ที่่�ท่า่ นไปเล็ก็ น้อ้ ย ชาวบ้า้ นนั้้น� เกิดิ โรคฝีดี าษกันั
เกืือบทั้้ง� บ้า้ น พอเห็น็ ท่า่ นไป เขาดีอี กดีใี จกันั มากแทบตัวั ลอย พร้อ้ มกันั วิ่ง� ออกมา
ต้อ้ นรับั และวิงิ วอนขอให้ท้ ่า่ นเป็น็ ที่่พ� ึ่่ง� ท่า่ นก็ใ็ ห้เ้ ขาพากันั มารับั พระไตรสรณคมน์์
คืือ ถืือพระพุทุ ธ พระธรรม พระสงฆ์์ เป็น็ สรณะแทนถืือผีี เพราะแต่ก่ ่อ่ นเขาพากันั
นัับถืือผีีกัันทั้้�งบ้้าน ท่่านแนะนำวิิธีีปฏิิบััติิให้้เขา เช่่น ตอนเช้้าตอนเย็็นเวลาจะ
หลับั นอนให้พ้ ากันั ไหว้พ้ ระสวดมนต์ก์ ่อ่ น และให้พ้ ากันั ทำวัตั รสวดมนต์ท์ ุกุ ๆ เช้า้ เย็น็
เขาก็็ทำตาม ส่่วนท่า่ นเองก็็ทำพิิธีอี ะไรๆ อัันเป็็นการภายในช่ว่ ยเขา
109
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทัตั ตเถระ
เป็น็ ที่่น� ่า่ ประหลาดและอัศั จรรย์ท์ ันั ตาเห็น็ คนที่่ล� ้ม้ ตายกันั วันั ละหลายๆ ศพ
เรื่อ�่ ยมาเพราะโรคนั้้น� กลับั ไม่ม่ ีใี ครตายอีกี เลยนับั แต่ว่ ันั นั้้น� เป็น็ ต้น้ มา แม้ท้ ี่่ก� ำลังั
เป็น็ กันั อยู่่�ก็ก็ ลับั หายไปอย่า่ งรวดเร็ว็ และไม่ม่ ีกี ารกำเริบิ อีกี ต่อ่ ไปราวกับั ปาฏิหิ าริยิ ์์
ชาวบ้้านเกิิดความอััศจรรย์์ ไม่่เคยเห็็นและไม่่คาดฝัันว่่าจะเป็็นได้้ถึึงเพีียงนี้้� ยิ่�งเกิิด
ความเชื่�อเลื่�อมใสกัันทั้้�งบ้้าน ตลอดลููกหลานติิดต่่อสืืบเนื่�องกัันมากระทั่�งทุุกวัันนี้้�
แม้้พระที่่�เป็็นสมภารองค์์ปััจจุุบัันประจำหมู่่�บ้้านนั้้�น ก็็เกิิดศรััทธาเคารพเลื่่�อมใส
ท่่านพระอาจารย์์ทั้้�งสองมากมาจนบััดนี้้� พููดถึึงท่่านพระอาจารย์์ทั้้�งสองทีีไร
ต้อ้ งยกมืือไหว้ก้ ่อ่ น แล้ว้ ค่อ่ ยพูดู เรื่อ�่ งของท่า่ นพระอาจารย์ท์ั้้ง� สองต่อ่ ไป ที่่เ� ป็น็ ทั้้ง� นี้้�
ก็เ็ พราะอำนาจธรรมในใจท่่านแผ่่กระจายออกไปให้้เป็็นความสุุขเย็น็ ใจแก่โ่ ลก
ท่า่ นเล่า่ ว่า่ ท่า่ นแผ่เ่ มตตาใหญ่ใ่ นรอบ ๒๔ ชั่�วโมงต่อ่ ๓ ครั้ง� คือื เวลากลางวันั
ตอนบ่่ายขณะนั่�งภาวนาหนึ่�งครั้�ง ตอนก่่อนนอนหนึ่�งครั้�ง ตอนตื่�นนอนหนึ่�งครั้�ง
ส่่วนการแผ่่เมตตาปลีีกย่่อยประจำนิิสััยนั้้�น มิิได้้นัับอ่่านว่่าวัันหนึ่�งกี่่�สิิบครั้�ง ท่่าน
แผ่่เมตตาใหญ่่ ท่่านว่่ากำหนดจิิตให้้ดำรงตััวอยู่�เฉพาะ แล้้วกำหนดกระแสใจ
ให้้แผ่่ซ่่านออกไปทั่่�วโลกธาตุุเบื้้�องบนเบื้้�องล่่าง ทั่่�วทุุกทิิศทุุกทางไม่่มีีว่่างเว้้น
ปรากฏว่่าจิิตในขณะนั้้�นมีีอำนาจแผ่่รััศมีีและแสงสว่่างออกไปทั่่�วพิิภพ ไม่่มีี
ที่่�สิ้�นสุุด และไม่่มีีอะไรมาปิิดบัังได้้เลย ยิ่�งกว่่าแสงพระอาทิิตย์์กี่�ร้้อยกี่�พัันดวง
เป็น็ ไหนๆ และไม่ม่ ีอี ะไรจะทรงแสงสว่า่ งเสมอด้ว้ ยใจที่่ไ� ด้ช้ ำระอย่า่ งเต็ม็ ภูมู ิแิ ล้ว้
คุุณสมบััติิซึ่่�งแสดงออกจากจิิตที่่�บริิสุุทธิ์�สิ้�นเชิิงแล้้ว ย่่อมทำให้้โลกสว่่างและมีี
ความร่ม่ เย็น็ อย่่างอััศจรรย์ท์ ี่่�บอกไม่่ถููก เพราะไม่ม่ ีพี ิษิ สงแม้น้ ้อ้ ยเจืือปนอยู่� มีแี ต่่
คุุณธรรมคืือความเย็็นล้้วนๆ ดำรงอยู่�ในดวงใจ ท่า่ นผู้้�มีีเมตตาจิิตและมีีใจบริสิ ุุทธิ์�
สะอาดไปอยู่� ณ ที่�ใด มนุษุ ย์เ์ ทวดาอารักั ษ์ย์ ่อ่ มเคารพเลื่�อมใส ตลอดสัตั ว์เ์ ดียี รัจั ฉาน
ก็ไ็ ม่ร่ ะเวียี งระวังั ว่า่ จะเป็น็ ภัยั ต่อ่ เขา เพราะจิติ ท่า่ นอ่อ่ นนิ่�มไปทั้้ง� ดวงด้ว้ ยเมตตาที่่�มีี
อยู่�ประจำตลอดเวลา ไม่น่ ิยิ มกาลสถานที่� บุุคคล และกำเนิิดสูงู ต่ำ่ เหมือื นฝนตกลง
สู่�พื้น� พิภิ พ ไม่น่ ิิยมว่่าสถานที่่�สูงู ต่ำ่ ประการใดฉะนั้้น�
110
มััชฌิิมสมัยั
ทุุกขาปฏิิปทา ปฏิปิ ทาอดอยาก
ทั้้ง� สถานที่่�ก็็ลำำ�บากขาดแคลน
คราวท่่านกลัับจากอุุบลฯ ทีีแรกท่่านมาจำพรรษาที่่�บ้้านหนองลาด อำเภอ
วาริชิ ภูมู ิิ จังั หวัดั สกลนคร มีพี ระเณรติดิ ตามมาศึกึ ษาปฏิบิ ัตั ิดิ ้ว้ ยเป็น็ จำนวนมากมาย
ประชาชนหญิิงชายพากัันตื่�นเต้้นมาก ประหนึ่่�งท่่านผู้้�มีีบุุญมาเกิิด แต่่มิิได้้ตื่�่นเต้้น
แบบมงคลตื่่�นข่่าว หากแต่่ตื่�่นเต้้นเพื่�่อละชั่่�วทำดีี ละการนัับถืือผีีไหว้้เจ้้า กราบ
พระพุทุ ธเจ้า้ พระธรรม พระสงฆ์แ์ ทนเท่า่ นั้้�น พอออกพรรษาแล้ว้ ท่า่ นออกเที่�ยว
ธุุดงค์์ไปเรื่�อยๆ มาทางจัังหวััดอุุดรธานีี ไปอำเภอหนองบััวลำภููบ้้าง อำเภอบ้้านผืือ
และจำพรรษาที่่�บ้า้ นค้อ้ บ้า้ ง ไปอำเภอท่า่ บ่อ่ จำพรรษาที่�นั้น� ในเขตจังั หวัดั หนองคาย
บ้า้ ง พักั อยู่�สองจังั หวัดั นี้้น� านพอควร สถานที่่�ที่่�ท่า่ นพักั บำเพ็ญ็ โดยมากมีแี ต่ป่ ่า่ แต่เ่ ขา
ดัังกล่่าวแล้้ว หมู่่�บ้้านก็็มีีอยู่่�ห่่างๆ กััน ในสมััยโน้้นไม่่แออััดด้้วยผู้�คนและบ้้านเรืือน
เหมือื นสมััยนี้้� การอบรมสั่�งสอนก็็ง่่าย ป่า่ ก็็เป็็นป่า่ จริิงๆ เต็ม็ ไปด้ว้ ยหมู่�ไม้้ใหญ่่ๆ สููง
ไม่่มีใี ครทำลาย สัตั ว์ป์ ่่าก็ช็ ุุกชุุม
พอตกกลางคืนื ได้ย้ ินิ แต่เ่ สียี งสัตั ว์ช์ นิดิ ต่า่ งๆ ร้อ้ งไปตามภาษาของเขา ฟังั แล้ว้
ทำให้เ้ พลิดิ เพลินิ ไปตามด้ว้ ยความเมตตาและสนิทิ สนม เพราะเสียี งสัตั ว์ไ์ ม่ค่ ่อ่ ยเป็น็
ข้า้ ศึกึ ต่อ่ การบำเพ็ญ็ สมณธรรม ผิดิ กับั เสียี งมนุษุ ย์อ์ ยู่�มาก ท่า่ นว่า่ ทั้้ง� นี้้อ� าจเป็น็ เพราะ
เราไม่่เข้้าใจความหมายของเสีียงก็็เป็็นได้้ ส่่วนเสีียงมนุุษย์์ไม่่ว่่าจะพููดสนทนากััน
ธรรมดา ไม่่ว่่าจะขัับลำทำเพลงกััน ไม่่ว่่าจะทะเลาะวิิวาทกััน ไม่่ว่่าจะแสดง
ความสนุุกรื่�นเริิงกััน เพีียงแต่่เริ่�มแสดงออกก็็เริ่�มเข้้าใจความหมายไปตามทุุกๆ คำ
และทุุกๆ ระยะ จึึงทำให้้ไม่่ค่่อยสะดวกนัักในเวลามีีเสีียงคนมากระทบขณะทำ
สมาธิิภาวนา ยิ่�งเป็็นเสีียง อิิตฺฺถีี สทฺฺโท ด้้วยแล้้ว ก็็ยิ่�งเพิ่่�มความทิ่่�มแทงมากขึ้้�น
ถ้้าสมาธิิไม่่ดีพี อ มีหี วัังล้ม้ ละลายได้อ้ ย่า่ งง่า่ ยดาย
111
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ััตตเถระ
แต่่ต้้องขออภััยจากท่่านเจ้้าของเสีียงนี้้�มากๆ ที่�เขีียนนี้้�มิิได้้มุ่�งเพื่�อจะตำหนิิ
ท่่านผู้�เป็็นเจ้้าของเสีียงแต่่อย่่างใด แต่่เขีียนไปตามความไม่่เป็็นท่่าของนัักภาวนา
ต่่างหาก เพื่�อจะได้้สติิฮึึดสู้้�บ้้าง พอมีีทางเอาตััวรอดได้้ ไม่่หมอบยอมแพ้้ราบ
อยู่่�ท่่าเดีียว ที่่�ท่่านชอบพัักอยู่�ในป่่าในเขาอาจมีีส่่วนเกี่�ยวข้้องกัับเรื่�่องทำนองนี้้�
อยู่่�บ้้าง เพื่�่อหลบภััยและเพื่่�อบำเพ็็ญคุุณงามความดีีให้้ยิ่�งๆ ขึ้้�นไปไม่่ล่่าถอย
จนถึงึ ที่่ส� ุดุ อันั เป็น็ จุดุ หมายปลายทางของผู้้�ประพฤติพิ รหมจรรย์เ์ พื่อ�่ ธรรมขั้้น� นั้้น�
ท่่านพระอาจารย์์มั่่�นท่่านชอบอยู่�ในป่่าในเขาตลอดมาจนถึึงวัันมรณภาพ จึึงได้้
ธรรมอัันเป็น็ ขวัญั ใจมาฝากพวกเราอย่่างภูมู ิิใจ
ท่่านเล่่าว่่า เวลาท่่านกำลัังบำเพ็็ญ ถ้้าเป็็นโรคก็็เป็็นประเภทชีีวิิตไม่่ยัังเหลืือ
ค้้างโลกให้้ใครๆ ได้้เห็็นต่่อไป เพราะมีีแต่่การฝึึกทรมานทั้้�งกายทั้้�งใจตลอดไป
ไม่่มีวี ันั จะได้ล้ ืมื ตาอ้า้ ปากพูดู อย่า่ งสนุกุ รื่�นเริงิ เหมือื นท่า่ นผู้�อื่�นบ้า้ งเลย เพราะกิเิ ลส
กับั ใจมันั ไวต่อ่ การติดิ พันั กันั จนมองไม่ท่ ันั เผลอตัวั บ้า้ งไม่ไ่ ด้เ้ ลย เป็น็ ได้เ้ รื่อ�่ งทันั ทีี
แต่พ่ อมันั ติดิ พันั ใจได้แ้ ล้ว้ แก้ห้ รืือถอนไม่ย่ อมออกอย่า่ งง่า่ ยๆ มีแี ต่จ่ ะพันั ให้แ้ น่น่
เข้า้ ทุกุ ทีี อันั นี้้แ� ลที่่จ� ะทำให้เ้ ผลอตัวั ไม่ไ่ ด้้ ต้อ้ งจ้อ้ งต้อ้ งมองต้อ้ งคอยจองจำทำโทษ
มัันอยู่�เสมอ ไม่่ยอมให้้มีีกำลัังขึ้้�นมาได้้ เดี๋๋�ยวมัันมััดเราเข้้าอีีกมีีหวัังจอดจมแน่่
ทำถึึงขนาดนั้้�นจึึงพอมีีความสุุขและลืืมตาได้้บ้้างเท่่านั้้�น พอมีีกำลัังใจบ้้างและ
ได้้รัับความสะดวกกายสบายใจก็็ได้้วกมาสั่�งสอนหมู่่�เพื่�่อน ต่่อจากนั้้�นหมู่�เพื่�อน
ทั้้�งพระทั้้�งเณรทั้้�งฆราวาสไม่่ทราบมาจากไหน ทางนั้้�นก็็มา ทางนี้้�ก็็มา มาไม่่หยุุด
และมาทุุกทิิศทุุกทาง บางครั้�งจนไม่่มีีที่่�พัักเพีียงพอกััน เพราะมามากต่่อมาก
ทั้้ง� น่่าสงสาร ทั้้�งน่่าเห็็นใจท่่านว่า่
บางครั้�งก็็ทำให้้วิิตกกัับผู้�อื่�นเกี่�ยวกัับความปลอดภััย ซึ่่�งมีีผู้�หญิิงและชีีนุ่�งขาว
ไปเยี่�ยม เช่่น คราวพัักอยู่�ในถ้้ำบ้้านนาหมีี นายููง อำเภอบ้้านผืือ จัังหวััดอุุดรธานีี
สมัยั นั้้น� คนมีนี ้อ้ ยและสัตั ว์เ์ สือื ก็ช็ ุกุ ชุมุ มาก ถ้ำ้ และบริเิ วณที่่�ท่า่ นพักั อยู่� เสือื โคร่ง่ ใหญ่่
112
มััชฌิมิ สมััย
ซึ่่�งมีีอยู่�หลายตััวในแถวนั้้�นเคยเข้้ามาบริิเวณนั้้�นเสมอ ไม่่เป็็นที่�ไว้้ใจในชีีวิิตของผู้�ไป
เยี่�ยมท่า่ นและค้า้ งคืนื ที่�นั้น� เวลาเขาไปเยี่�ยม ท่า่ นต้้องสั่�งให้้ชาวบ้้านหาไม้ม้ าทำห้า้ ง
สููงๆ จนพ้้นจากปากเสืือที่�จะกระโดดขึ้�นไปถึึงที่�คนที่�หลัับนอนอยู่�บนห้้างนั้้�น เวลา
ค่ำ่ คืนื ท่า่ นห้า้ มไม่ใ่ ห้ล้ งมาพื้้น� ดินิ กลัวั เสือื จะโดดคาบเอาไปกินิ แม้ป้ วดหนักั ปวดเบา
ก็็ให้้เตรีียมหาภาชนะขึ้�นไปไว้้ข้้างบนด้้วย เพื่�อสะดวกแก่่การขัับถ่่ายในเวลาค่่ำคืืน
เพราะแถวนั้้�นเสืือชุุมมากและดุุร้้ายด้้วย ผู้�ที่�ไปเยี่�ยม ท่่านไม่่ให้้พัักอยู่�หลายวััน
ต้อ้ งรีบี พากันั กลับั เสือื แถบนั้้น� ไม่ค่ ่อ่ ยกลัวั คนนักั ยิ่�งเป็น็ ผู้�หญิงิ ด้ว้ ยแล้ว้ มันั ยิ่�งไม่ก่ ลัวั
เอาเลย หากพอทำอันั ตรายได้ม้ ัันอาจทำ แม้้ชาวบ้้านก็็พููดเหมือื นกัันว่า่ เสือื พวกนี้้�
ไม่ค่ ่อ่ ยจะกลััวคนนััก
บางครั้ง� เวลากลางคืนื ท่า่ นกำลังั เดินิ จงกรมอยู่� โดยจุดุ เทียี นไขใส่โ่ คมไฟแขวนไว้้
ที่�ทางจงกรม ยังั เห็น็ เสือื โคร่ง่ ใหญ่เ่ ดินิ ตามหลังั ฝูงู ควาย ที่�พากันั เดินิ ผ่า่ นมาที่่�พักั ท่า่ น
อย่า่ งองอาจ ไม่ก่ ลัวั ท่า่ นซึ่ง่� กำลังั เดินิ จงกรมอยู่่�บ้า้ งเลย ฝูงู ควายที่่�ถูกู เสือื รบกวนมาก
ต้้องพากัันกลัับเข้้าบ้้าน เสืือยัังกล้้าเดิินตามหลัังฝููงควายมาได้้ต่่อหน้้าต่่อตาพระ
ซึ่่�งก็็เป็็นคนผู้�หนึ่�งที่�นั้�น พระที่�ไปศึึกษาอบรมกัับท่่านต้้องเป็็นพระที่�เตรีียมพร้้อม
ทุุกอย่่างแล้้ว ทั้้�งความสละเป็็นสละตายต่่อการประกอบความพากเพีียร
ในสถานที่่�ต่า่ งๆ ซึ่ง่� ไม่เ่ ป็น็ ที่�แน่ใ่ จและอาจมีภี ัยั รอบด้า้ น ทั้้ง� สละทิฐิ ิมิ านะ ความถือื ตัวั
ว่่ามีีราคาค่่างวด ซึ่�่งอวดรู้�อวดฉลาดอยู่�ภายใน และสละทิิฐิิมานะต่่อหมู่่�ต่่อคณะ
ประหนึ่�งเป็น็ อวัยั วะอันั เดียี วกันั จิติ ใจถึงึ จะมีคี วามสงบสุขุ การประกอบความเพียี ร
ก็็มีี เกิิดสมาธิไิ ด้เ้ ร็ว็ ไม่่มีนี ิิวรณ์ม์ าขัดั ขวางถ่ว่ งใจ
ในที่่�ถููกบัังคัับให้้อยู่�ในวงจำกััด เช่่น สถานที่่�กลััวๆ อาหารมีีน้้อย ฝืืดเคืือง
ด้ว้ ยปัจั จััย สติิกำกับั ใจไม่่ลดละ คิิดอ่า่ นเรื่�อ่ งอะไรมีีสติคิ อยสะกิิดบังั คัับอยู่�เสมอ
ย่อ่ มเข้า้ สู่�ความสงบได้เ้ ร็ว็ กว่า่ เท่า่ ที่่ค� วรจะเป็น็ เพราะข้า้ งนอกก็ม็ ีภี ัยั ข้า้ งในก็ม็ ีสี ติิ
คอยบังั คับั ขู่่�เข็ญ็ จิติ ซึ่ง�่ เปรียี บเหมืือนนักั โทษก็ย็ อมตัวั ไม่ค่ ึกึ คะนอง นอกจากนั้้น�
113
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ัตั ตเถระ
ยังั มีอี าจารย์ค์ อยใส่ป่ ัญั หาเวลาจิติ คิดิ ออกนอกลู่�นอกทางอีกี ด้ว้ ย จิติ ซึ่ง�่ ถูกู บังั คับั
ด้้วยเครื่่�องทรมานอยู่่�ตลอดเวลาทั้้�งข้้างนอกข้้างใน ย่่อมกลายเป็็นจิิตที่่�ดีีขึ้้�นได้้
อย่่างไม่่คาดฝััน คืือ กลางคืืนซึ่่�งเป็็นเวลากลััวๆ เจ้้าของก็็บัังคัับให้้ออกเดิินจงกรม
แข่่งกัับความกลััว ทางไหนจะแพ้้จะชนะ ถ้้าความกลััวแพ้้ ใจก็็เกิิดความอาจหาญ
ขึ้�นมาและรวมสงบลงได้้ ถ้้าใจแพ้้สิ่�งที่�แสดงขึ้�นมาในเวลานั้้�นก็็คืือความกลััว
อย่่างหนัักนั่�นเอง ฤทธิ์�ของความกลััวคืือ ทั้้�งหนาวทั้้�งร้้อน ทั้้�งปวดหนัักปวดเบา
ทั้้�งเหมือื นจะเป็็นไข้้ หายใจไม่ส่ ะดวกแบบคนจะตายเราดีีๆ นี่�เอง
เครื่�องส่ง่ เสริมิ ความกลัวั คือื เสียี งเสือื กระหึ่�มๆ อยู่�ตามชายเขาบ้า้ ง ไหล่เ่ ขาบ้า้ ง
หลัังเขาบ้้าง พื้้�นราบบ้า้ ง จะกระหึ่�มอยู่�ที่�ไหนทิศิ ใดก็ต็ าม ใจจะไม่ค่ ำนึงึ ทิิศทางเลย
แต่่จะคำนึึงอย่่างเดีียวว่่าเสืือจะตรงมากิินพระองค์์เดีียว ที่�กำลัังเดิินจงกรม
ด้้วยความกลัวั ตััวสั่�นไม่เ่ ป็็นท่า่ อยู่�นี้�เท่า่ นั้้น� แผ่่นดินิ กว้า้ งใหญ่่ขนาดไหน ไม่่ได้น้ ึึกว่า่
เสืือเป็็นสััตว์์มีีเท้้าจะเที่�ยวไปที่�อื่�นๆ แต่่คิิดอย่่างเดีียวว่่าเสืือจะตรงมาที่่�ที่่�มีีบริิเวณ
แคบๆ เล็ก็ ๆ นิิดเดียี ว ซึ่�่งพระขี้�ขลาดกำลัังเดินิ วุ่�นวายอยู่่�ด้ว้ ยความกลััวนี้้แ� ห่ง่ เดียี ว
การภาวนาไม่่ทราบว่่าไปถึึงไหนมิิได้้คิิดคำนึึงเพราะลืืมไปหมด ที่�จดจ่่อที่่�สุุดก็็คืือ
คำบริิกรรมโดยไม่่รู้้�สึกตััว ว่่าได้้บริิกรรมว่่า เสืือจะมาที่�นี่� เสืือจะมาที่�นี่� อย่่างเดีียว
เท่า่ นั้้น� จิติ ก็ย็ิ่�งกำเริบิ ด้ว้ ยความกลัวั เพราะการส่ง่ เสริมิ ด้ว้ ยคำบริกิ รรมแบบโลกแตก
ธรรมก็เ็ ตรียี มจะแตกหากบังั เอิญิ เสือื เกิดิ หลงป่า่ เดินิ เปะปะมาที่�นั้น� จริงิ ๆ ลักั ษณะนี้้�
อย่่างน้อ้ ยก็็ยืืนตัวั แข็ง็ ไม่่มีีสติิ มากกว่่านั้้�นเป็น็ อะไรไปเลยไม่ม่ ีีทางแก้ไ้ ข
นี่่�คืือการตั้้�งจิิตไว้้ผิิดธรรม ผลจะแสดงความเสีียหายขึ้้�นมาตามขนาดที่่�
ผู้้�นั้�นพาให้เ้ ป็็นไป ทางที่่ถ� ูกู ที่่ท� ่า่ นสอนให้้ตั้้ง� หลักั ใจไว้ก้ ัับธรรม จะเป็็นมรณัสั สติิ
หรืือธรรมบทใดบทหนึ่่�งในขณะนั้้�น ไม่่ให้้ส่่งจิิตปรุุงออกไปนำเอาอารมณ์์ที่่�เป็็น
ภัยั เข้า้ มาหลอกตัวั เอง เป็น็ กับั ตายก็ต็ั้้ง� จิติ ไว้ก้ ับั ธรรมที่่เ� คยบริกิ รรมอยู่�เท่า่ นั้้น� จิติ
เมื่อ�่ มีธี รรมเป็น็ เครื่อ�่ งยึดึ จะไม่เ่ สียี หลักั และจะตั้้ง� ตัวั ได้ใ้ นขณะที่่ท� ั้้ง� กลัวั ๆ นั่่น� แล
114
มััชฌิิมสมัยั
จะกลายเป็็นจิติ ที่่�อาจหาญขึ้้�นมาในขณะนั้้น� อย่า่ งอััศจรรย์์ที่่บ� อกไม่่ถูกู
ท่่านพระอาจารย์์มั่่�นท่่านสอนให้้ตั้้�งหลัักด้้วยความเสีียสละทุุกสิ่ �งบรรดามีี
อยู่่�กัับตััว คืือ ร่่างกาย จิิตใจ แต่่มิิให้้สละธรรมที่่�ตนปฏิิบััติิหรืือบริิกรรมอยู่�ใน
ขณะนั้้�น จะเป็็นอะไรก็็ปล่่อยให้้เป็็นไปตามคติิธรรมดา เกิิดแล้้วต้้องตาย จะเป็็น
คนขวางโลกไม่่ยอมตายไม่่ได้้ ผิิดคติิธรรมดา ไม่่มีีความจริิงใดๆ มาชมเชยคนผู้้�มีี
ความคิิดขวางโลกเช่่นนั้้�น ท่่านสอนให้้เด็็ดเดี่�ยวอาจหาญ ไม่่ให้้สะทกสะท้้าน
ต่่อความตาย เกี่�ยวกัับสถานที่�ที่�จะไปบำเพ็็ญเพื่�อหาความดีีใส่่ตััว ดงหนาป่่ารกชััฏ
มีีสััตว์์เสืือชุุมเท่่าไรยิ่�งสอนให้้ไปอยู่� โดยให้้เหตุุผลว่่า ที่่�นั้้�นแลจะได้้กำลัังใจทาง
สมาธิิปััญญา เสืือจะได้้ช่่วยให้้ธรรมเกิิดในใจได้้บ้้าง เพราะคนเราเมื่�่อไม่่กลััว
พระพุทุ ธเจ้้า ไม่เ่ ชื่อ�่ พระพุุทธเจ้้า แต่่กลััวเสืือและเชื่อ�่ เสืือว่า่ เป็น็ สััตว์์ดุรุ ้้ายจะมา
คาบเอาไปเป็็นอาหาร และช่่วยไล่่ตะล่่อมจิิตเข้้าสู่�ธรรมให้้ก็็ยัังดีี จะได้้กลััวและ
ตั้้ง� ใจภาวนาจนเห็น็ ธรรม เมื่อ�่ เห็น็ ธรรมแล้ว้ ก็เ็ ชื่อ�่ พระพุทุ ธเจ้า้ และเชื่อ�่ พระธรรม
ไปเอง เมื่่�อเข้้าสู่�ที่ค� ับั ขัันแล้้วจิิตไม่เ่ คยเป็น็ สมาธิกิ ็็จะเป็น็ ไม่เ่ คยเป็็นปััญญาก็็จะ
เป็็นในที่่�เช่่นนั้้�นแล
ใจไม่่มีีอะไรบัังคัับบ้้าง มัันขี้�เกีียจและตั้�งหน้้าสั่�งสมแต่่กิิเลสพอกพููนใจ
แทบจะหาบหามไปไม่่ไหว ไปให้้เสืือช่่วยหาบขนกิิเลสตััวขี้�เกีียจ ตััวเพลิิดเพลิินจน
ลืมื ตัวั ลืมื ตายออกเสียี บ้า้ ง จะได้ห้ ายเมาและเบาลง ยืนื เดินิ นั่�งนอนจะไม่พ่ ะรุงุ พะรังั
ไปด้้วยกิิเลสประเภทไม่่เคยลงจากบนบ่่า คืือหััวใจคน ที่�ใดกิิเลสกลััวท่่านสอน
ให้้ไปที่�นั้�น แต่่ที่่�ที่่�กิิเลสไม่่กลััวอย่่าไปเดี๋�ยวเกิิดเรื่�อง ไม่่ได้้ความแปลกและอััศจรรย์์
อะไรเลย นอกจากกิิเลสจะพาสร้้างความฉิิบหายใส่่ตััวจนมองไม่่เห็็นบุุญบาป
เท่่านั้้�น ไม่่มีีอะไรน่่าชมเชย ท่่านให้้ความมั่�นใจแก่่นัักปฏิิบััติิว่่า สถานที่่�ที่่�ไม่่มีี
สิ่ง� บังั คับั บ้า้ ง ทำความเพียี รไม่ด่ ีี จิติ ลงสู่�ความสงบได้ย้ าก แต่ส่ ถานที่่ท� ี่่เ� ต็ม็ ไปด้ว้ ย
ความระเวีียงระวัังภััย ทำความเพีียรได้้ผลดีี ใจก็็ไม่่ค่่อยปราศจากสติิ ซึ่่�งเป็็น
115
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ััตตเถระ
ทางเดิินของความเพีียรอยู่�ในตััวอยู่�แล้้ว ผู้้�หวัังความพ้้นทุุกข์์โดยชอบจึึงไม่่ควร
กลััวความตายในที่่�ๆ น่่ากลััว มีีในป่่าในเขาที่่�เข้้าใจว่่าเป็็นสถานที่่�น่่ากลััว
เป็น็ ต้้น
เวลาเข้้าสู่่�ที่่�คัับขัันจริิงๆ ขอให้้ใจอยู่่�กัับธรรม ไม่่ส่่งออกนอกกายนอกใจ
ซึ่�ง่ เป็น็ ที่�สถิิตอยู่�ของธรรม ความปลอดภัยั และกำลัังใจทุกุ ด้้านที่�จะพึึงได้ใ้ นเวลานั้้น�
จะเป็็นสิ่�งที่�ยอมรัับกัันไปในตััว อย่่างไรก็็ไม่่ตายถ้้าไม่่ถึึงกาลตามกรรมนิิยม
แทนที่�จะตายดัังความคาดหมายที่่�ด้้นเดาไว้้ ท่่านเคยว่่าท่่านได้้กำลัังใจในที่�เช่่นนั้้�น
แทบทั้้�งนั้้�น จึึงชอบสั่�งสอนหมู่�เพื่�อนให้้มีีใจมุ่�งมั่�นต่่อธรรมในที่่�คัับขััน จะสมหวัังใน
ไม่ช่ ้้าเลย แทนที่�จะทำไปแบบเสี่�ยงวาสนาบารมีีอันั เป็็นเรื่�องเหลวไหลหลอกลวงตน
มากกว่่าจะเป็็นความจริิง เพราะความคิิดเช่่นนั้้�น ส่่วนมากมัักจะออกมาจาก
ความอ่่อนแอท้้อถอย จึึงมัักเป็็นความคิิดที่�กดถ่่วงลวงใจมากกว่่าจะช่่วยเสริิมให้้ดีี
และเพิ่�มพููนกำลังั สติปิ ัญั ญาให้้ยิ่�งๆ ขึ้�น ธรรมที่่�ให้้ความมั่่�นใจแก่่นัักปฏิิบััติิเพื่�่อถืือ
เป็น็ หลักั ประกันั ชีวี ิติ และความเพียี ร คืือ พึงึ หวังั พึ่่ง� เป็น็ และพึ่่ง� ตายต่อ่ ธรรมจริงิ ๆ
อย่า่ ฟั่่น� เฟือื นหวั่่น� ไหวโดยประการทั้้ง� ปวงหนึ่่ง� พึงึ เป็น็ ผู้ก�้ ล้า้ ตายด้ว้ ยความเพียี ร
ในที่่ท� ี่่ต� นเห็็นว่า่ น่า่ กลััวนั้้�นๆ หนึ่่�ง
เมื่�อเข้้าที่�จำเป็็นและคัับขัันเท่่าไร พึึงเป็็นผู้้�มีีสติิกำกัับใจให้้มั่�นในธรรม
มีีคำบริิกรรมเป็็นต้้น ให้้กลมกลืืนกัันทุุกระยะ อย่่าปล่่อยวาง แม้้ช้้างเสืืองููเป็็นต้้น
จะมาทำลาย ถ้า้ จิติ สละเพื่อ�่ ธรรมจริงิ อยู่�แล้ว้ สิ่ง� เหล่า่ นั้้น� จะไม่ก่ ล้า้ เข้า้ ถึงึ ตัวั มิหิ นำ
เรายัังจะกล้้าเดิินเข้้าไปหามัันด้้วยความองอาจกล้้าหาญ ไม่่กลััวตาย แทนที่่�มััน
จะทำอัันตรายเรา แต่่ใจเรากลัับจะเป็็นมิิตรอย่่างลึึกลัับอยู่่�ภายในกัับมัันอีีกด้้วย
โดยไม่่เป็็นอัันตรายหนึ่่�ง ใจเรามีีธรรมประจำแต่่ใจสััตว์์ไม่่มีีธรรม ใจเราต้้องมีี
อำนาจเหนืือกว่่าสััตว์์เป็็นไหนๆ แม้้สััตว์์จะไม่่ทราบได้้ว่่ามีีธรรม แต่่สิ่�งที่�ทำให้้สััตว์์
ไม่่กล้า้ อาจเอื้อ� มมีีอยู่่�กับั ใจเราอย่า่ งลึกึ ลับั นั่�นแลคืือธรรมเครื่�องป้้องกััน หรือื ธรรม
116
มััชฌิมิ สมััย
เครื่�องทรงอำนาจให้้สััตว์์ใจอ่่อนไม่่กล้้าทำอะไรได้้หนึ่�ง อำนาจของจิิตเป็็นอำนาจ
ที่่�ลึกึ ลับั และรู้�อยู่�เฉพาะตััว แต่่ผู้�อื่�นทราบได้ย้ ากหากไม่ม่ ีญี าณภายในหนึ่�ง
ฉะนั้้�น ธรรมแม้้จะเรีียนและประกาศสอนกัันทั่่�วโลก ก็็ยัังเป็็นธรรมชาติิ
ที่่�ลึึกลัับอยู่�นั่�นเอง ถ้้าใจยัังเข้้าไม่่ถึึงธรรมชาติิเป็็นขั้้�นๆ ที่่�ควรจะเปิิดเผยกัับใจ
เป็น็ ระยะๆ ไป เมื่อ�่ เข้า้ ถึงึ กันั จริงิ ๆ แล้ว้ ปัญั หาระหว่า่ งใจกับั ธรรมก็ส็ิ้น� สุดุ ลงเอง
เพราะใจกับั ธรรมมีีความละเอียี ดสุขุ ุุมและลี้ล� ัับพอๆ กันั เมื่อ�่ ถึงึ ขั้้น� นี้้แ� ล้ว้ แม้้จะ
พููดว่่าใจคืือธรรมและธรรมคืือใจก็็ไม่่ผิิด และไม่่มีีอะไรมาขััดแย้้งถ้้ากิิเลสตััวเคย
ขัดั แย้ง้ สิ้น� ไปไม่ม่ ีเี หลืือแล้ว้ เท่า่ ที่�ใจกลายเป็น็ เครื่�องมือื ของกิเิ ลสตัณั หาจนมองหา
คุณุ ค่า่ ไม่เ่ จอนั้้น� ก็เ็ พราะใจถูกู สิ่�งดังั กล่า่ วคละเคล้า้ กลุ้�มรุมุ จนเป็น็ อันั หนึ่�งอันั เดียี วกันั
จึึงดููเหมืือนไม่่มีีคุุณค่่าอะไรแฝงอยู่�เลยในระยะนั้้�น ถ้้าปล่่อยให้้เป็็นทำนองนั้้�น
เรื่อ�่ ยไป ไม่ส่ นใจรักั ษาและชำระแก้ไ้ ข ใจก็ไ็ ม่ม่ ีคี ุณุ ค่า่ ธรรมก็ไ็ ม่ม่ ีรี าคาสำหรับั ตน
แม้้จะตายแล้้วเกิิด และเกิิดแล้้วตายสัักกี่�ร้้อยกี่�พัันครั้�ง ก็็เป็็นทำนองเขาเปลี่่�ยน
ชุุดเสื้�อผ้้าซึ่�่งล้้วนเป็็นชุุดที่่�สกปรกด้้วยกััน จะเปลี่่�ยนวัันละกี่�ครั้�งก็็คืือผู้้�สกปรก
น่า่ เกลีียดอยู่�นั่�นเอง
ผิิดกัับผู้�เปลี่�ยนชุุดเสื้�อผ้้าที่�สกปรกออก แล้้วสวมใส่่เสื้�อผ้้าที่�สะอาดแทน
เป็็นไหนๆ ฉะนั้้�น การเปลี่�ยนชุุดดีีชั่�วสำหรัับใจ จึึงเป็็นปััญหาสำคััญของแต่่ละคน
จะพิิจารณาและรัับผิิดชอบตััวเองในทางใด ไม่่มีีใครจะมารัับภาระแทนได้้ ไม่่ต้้อง
เป็็นกัังวลอีีกต่่อไป แต่่เรื่่�องตััวเองนี้้�เป็็นเรื่�่องใหญ่่โตของแต่่ละคน ซึ่่�งรู้�อยู่่�กัับตััว
ทั้้ง� ปัจั จุุบัันและอนาคต ว่า่ ต้้องเป็็นผู้้�รับผิิดชอบตัวั เองตลอดไป ไม่ม่ ีกี ำหนดกาล
นอกจากผู้�้ให้้การบำรุุงรัักษาจนถึึงที่่�ปลอดภััยโดยสมบููรณ์์แล้้วเท่่านั้้�น ดััง
พระพุุทธเจ้้าและพระสาวกท่่านเป็น็ ตัวั อย่า่ ง นั้้�นชื่�อว่่าเป็็นผู้�หมดภาระโดยประการ
ทั้้ง� ปวงอย่า่ งสมบูรู ณ์์ ผู้�เช่น่ นั้้น� แลที่�โลกกล่า่ วอ้า้ งเป็น็ สรณะเพื่�อหวังั ฝากเป็น็ ฝากตาย
ในชีวี ิติ ตลอดมา แม้ผ้ ู้้�ตกอยู่�ในลักั ษณะแห่ง่ ความไม่ด่ ีี แต่ย่ ังั พอรู้้�บุญุ รู้้�บาปอยู่่�บ้า้ ง
117
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทััตตเถระ
ก็็ยัังกล่่าวอ้้าง พระพุทุ ธเจ้า้ พระธรรม พระสงฆ์์ ว่า่ เป็น็ สรณะอย่า่ งไม่่หยุุดปาก
กระดากใจ ยังั ระลึกึ ถึงึ พอให้พ้ ระองค์ท์ รงเป็น็ ห่ว่ งและรำคาญในความไม่ด่ ีขี องเขา
อยู่�นั่�นเอง เช่่นเดีียวกัับลููกๆ ทั้้�งที่่�เป็็นลููกที่่�ดีีและลููกที่่�เลวบ่่นถึึงผู้�้บัังเกิิดเกล้้า
ว่า่ เป็็นพ่อ่ เป็็นแม่ข่ องตนฉะนั้้�น
ท่่ า น พ ร ะ อ า จ า ร ย์์ มั่ � น ท่่ า น ฝึึ ก อ บ ร ม พ ร ะ เ ณ ร เ พื่ � อ เ ห็็ น ผ ล ป ร ะ จัั ก ษ์์ ใ น
การบำเพ็ญ็ ท่า่ นมีอี ุบุ ายปลุกุ ปลอบด้ว้ ยวิธิ ีตี ่า่ งๆ ดังั กล่า่ วมา ผู้�ตั้ง� ใจปฏิบิ ัตั ิติ ามท่า่ น
ด้ว้ ยความเคารพเทิดิ ทูนู จริงิ ๆ ย่อ่ มได้ร้ ับั คุณุ ธรรมเป็น็ การถ่า่ ยทอดข้อ้ วัตั รวิธิ ีดี ำเนินิ
จากท่่านมาอย่่างพอใจ ตลอดความรู้�ความฉลาดภายในใจเป็็นที่่�น่่าเลื่�อมใส และ
นำมาสั่�งสอนลููกศิิษย์์สืืบทอดกัันมาพอเห็็นเป็็นสัักขีีพยานว่่า ศาสนายัังทรงมรรค
ทรงผลประจัักษ์์ใจของผู้�ปฏิิบััติิตลอดมาไม่่ขาดสููญ ถ้้าพููดตามความเป็็นมา
และการอบรมสั่ �งสอนของท่่านพระอาจารย์์มั่่�นแล้้ว ควรเรีียกได้้อย่่างถนััดใจว่่า
“ปฏิิปทาอดอยาก” คืือที่่�อยู่่�ก็็อดอยาก ที่่�อาศััยก็็ฝืืดเคืือง ปััจจััยเครื่่�องอาศััย
โดยมากดำเนิินไปแบบขาดๆ เขิินๆ ทั้้ง� ที่่ส�ิ่ง� เหล่่านั้้�นมีอี ยู่�
ความเป็็นอยู่�หลัับนอนที่่�ล้้วนอยู่�ในสภาพอนิิจจัังนั้้�น ถ้้าผู้�เคยอยู่่�ด้้วย
ความสนุุกรื่�นเริิงและสมบูรู ณ์์ไปเจอเข้้า อาจเกิิดความสลดสังั เวชใจในความเป็น็ อยู่�
ของท่่านเหล่่านั้้�นอย่่างยากจะปลงตกได้้ เพราะไม่่มีีอะไรจะเป็็นที่�เจริิญตาเจริิญใจ
สำหรัับโลกผู้�ไม่่เคยต่่อสภาพเช่่นนั้้�น จึึงเป็็นที่่�น่่าทุุเรศเอานัักหนา แต่่ท่่านเอง
แม้จ้ ะเป็น็ อยู่�ในลักั ษณะของนักั โทษในเรืือนจำ แต่ก่ ็เ็ ป็น็ ความสมัคั รใจและอยู่�ได้้
ด้้วยธรรม เป็็นอยู่่�หลัับนอนด้้วยธรรม ลำบากลำบนทนทุุกข์์ด้้วยธรรม ทรมาน
ตนเพื่�่อธรรม อะไรๆ ในสายตาที่�เห็็นว่่าเป็็นการทรมานของผู้�ไม่่เคยพบเคยเห็็น
จึึงเป็็นเรื่�องความสะดวกกายสบายใจสำหรัับท่่านผู้้�มีีปฏิิปทาในทางนั้้�น ดัังนั้้�น
จึึงควรให้้นามว่่า “ปฏิิปทาอดอยาก” เพราะอยู่่�ด้้วยความตั้้�งใจทรมาน
อดอยาก ฝืืนกายฝืืนใจจริิงๆ คืือ อยู่่�ก็็ฝืืน ไปก็็ฝืืน นั่่�งก็็ฝืืน ยืืนก็็ฝืืน นอนก็็ฝืืน
118
มัชั ฌิมิ สมััย
เดิินจงกรมก็็ฝืืน นั่่�งสมาธิิก็็ฝืืน ในอิิริิยาบถทั้้�งสี่�เป็็นท่่าฝืืนกายฝืืนใจทั้้�งนั้้�น
ไม่ย่ อมให้้อยู่่�ตามอััธยาศัยั ใจชอบเลย
บางครั้ง� ยังั ต้อ้ งทนอดทนหิวิ ไม่ฉ่ ันั จังั หันั ไปหลายวันั เพื่�อเร่ง่ ความเพียี รทางใจ
ขณะที่�ไม่ฉ่ ันั นั้้น� เป็น็ เวลาทำความเพียี รตลอดสาย ไม่ม่ ีกี ารลดหย่อ่ นผ่อ่ นตัวั ว่า่ หิวิ โหย
แม้้จะทุุกข์์ก็็ทราบว่่าทุุกข์์ในเวลานั้้�น แต่่ก็็ทราบว่่าตนทนอดทนหิิวเพื่�อความเพีียร
เพราะผู้้�ปฏิบิ ัตั ิบิ างรายจริติ นิสิ ัยั ชอบทางอดอาหาร ถ้า้ ฉันั ไปทุกุ วันั ร่า่ งกายสมบูรู ณ์์
ความเพียี รทางใจไม่ก่ ้า้ วหน้า้ ใจอับั เฉา ไม่ส่ ว่า่ งไสว ไม่อ่ งอาจกล้า้ หาญ ก็จ็ ำต้อ้ ง
หาทางแก้้ไข โดยมีีการผ่่อนและอดอาหารบ้้าง อดระยะสั้�นบ้้าง ระยะยาวบ้้าง
พร้อ้ มกับั ความสังั เกตตัวั เองว่า่ อย่า่ งไหนมีผี ลมากน้อ้ ยต่า่ งกันั อย่า่ งไรบ้า้ ง เมื่�อทราบ
นิสิ ัยั ของตนว่า่ ถูกู กับั วิธิ ีใี ดก็เ็ ร่ง่ รีบี ในวิธิ ีนี ั้้น� รายที่่�ถูกู จริติ กับั การอดหลายวันั ก็จ็ ำต้อ้ ง
ยอมรัับตามนิิสััยของตน และพยายามทำตามแบบนั้้�นเรื่�อยไป แม้้จะลำบากบ้้าง
ก็็ยอมทนเอา เพราะอยากดีี อยากรู้� อยากฉลาด อยากหลุุดพ้น้ จากทุุกข์์
ผู้้�ที่่�จริิตนิิสััยถููกกัับการอดในระยะยาวย่่อมทราบได้้ในขณะที่ �กำลัังทำการอด
อยู่� คืืออดไปหลายวัันเท่่าไร ใจยิ่�งเด่่นดวงและอาจหาญต่่ออารมณ์์ที่�เคยเป็็นข้้าศึึก
ใจมีีความคล่่องแคล่่วแกล้้วกล้้าต่่อหน้้าที่�ของตนมากขึ้�น นั่�งสมาธิิภาวนาลืืมมืืด
ลืืมสว่่าง เพราะความเพลิินกัับธรรม ขณะใจสััมผััสสััมพัันธ์์กัับธรรมย่่อมไม่่สนใจ
ต่่อความหิิวโหยและกาลเวลา มีีแต่่ความรื่่�นเริิงในธรรมทั้้�งหลายอัันเป็็นสมบััติิ
ที่่�ควรได้้ควรถึึงในเวลานั้้�น จึึงรีีบตัักตวงให้้ทัันกัับเวลาที่่�กิิเลสความเกีียจคร้้าน
อ่่อนแอ ความไม่่อดทน เป็็นต้้น กำลัังนอนหลัับอยู่� พอจะสามารถแอบปีีนขึ้้�น
บนหลังั หรืือบนคอมันั บ้า้ งก็ใ็ ห้ไ้ ด้ข้ ึ้้น� ในเวลานั้้น� ๆ หากรั้ง� ๆ รอๆ หาฤกษ์ง์ ามยามดีี
พรุ่�งนี้้�มะรืืนอยู่� เวลามัันตื่�นขึ้น� มาแล้้วจะลำบาก ดีีไม่ด่ ีีอาจสู้้�มันั ไม่ไ่ ด้้และกลายเป็็น
ช้้างให้้มัันโดดขึ้�นบนคอ แล้้วเอาขอสัับลงบนศีีรษะคืือหััวใจ แล้้วต้้องยอมแพ้้มััน
อย่า่ งราบ
119
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทััตตเถระ
เพราะใจเราเคยเป็็นช้้างให้้กิิเลสเป็็นนายควาญบัังคัับมานานแสนนานแล้้ว
ความรู้้�สึึกกลััวที่�เคยฝัังใจมานานนั้้�นแลพาให้้ขยาดๆ ไม่่กล้้าต่่อสู้้�กัับมัันอย่่างเต็็ม
ฝีมี ือื ได้้ ทางด้า้ นธรรมท่า่ นว่า่ กิเิ ลสกับั ธรรมเป็น็ คู่�อริกิ ันั แต่ท่ างโลกเห็น็ ว่า่ กิเิ ลสกับั ใจ
เป็็นคู่่�มิิตรในลัักษณะบ๋๋อยกลางเรืือนอย่่างแยกกัันไม่่ออก ฉะนั้้�น ผู้้�มีีความเห็็น
ไปตามธรรมจึงึ ต้อ้ งพยายามต่อ่ สู้้�กับั สิ่่ง� ที่่ต� นเห็น็ ว่า่ เป็น็ ข้า้ ศึกึ เพื่อ่� เอาตัวั รอดและ
ครองตัวั อย่า่ งอิสิ ระ ไม่ต่ ้อ้ งขึ้้น� กับั กิเิ ลสเป็น็ ผู้ค้� อยกระซิบิ สั่่ง� การ แต่ผู่้�เห็น็ ตามกิเิ ลส
ก็ต็ ้อ้ งคอยพะเน้า้ พะนอเอาอกเอาใจ ที่่�มันั แนะนำหรือื สั่�งการออกมาอย่า่ งไรต้อ้ งยอม
ปฏิบิ ัตั ิิตามทุกุ อย่า่ งไม่ข่ ัดั ขืืนมันั ได้้
ส่่วนผลที่�ได้้รัับจากมัันนั้้�น เจ้้าตััวก็็ทราบว่่ามีีความกระเทืือนต่่อจิิตใจเพีียงใด
แม้้ผู้�อื่�นก็็ย่่อมทราบได้้จากการระบายออกของผู้�เป็็นเจ้้าทุุกข์์ เพราะความกระทบ
กระเทืือนทางจิิตใจที่่�ถููกกิิเลสกลั่�นแกล้้งและทรมานโดยวิิธีีต่่างๆ ไม่่มีีประมาณ
โทษทั้้�งนี้้�แลทำให้้ผู้้�มีีความรัักตััวสงวนใจต้้องมีีมานะต่่อสู้้�ด้้วยความเพีียรทุุกด้้าน
อย่่างไม่่อาลัยั เสียี ดายชีีวิติ ถึงึ จะอดก็ย็ อมอด ทุุกข์์ก็ย็ อมทุกุ ข์์ แม้้ตายก็ย็ อมพลีีชีีพ
เพื่�อยอมบูชู าพระศาสนาไปเลย ไม่ม่ ีกี ารแบ่ง่ รัับแบ่่งสู้�ไว้้เพื่�อกิเิ ลสได้ห้ วัังมีสี ่่วนด้้วย
จะได้ใ้ จ
ที่่�ท่่านพระอาจารย์์มั่่�นเทศน์์ปลุุกใจพระเณร ให้้มีีความอาจหาญร่่าเริิง
ต่่อความเพีียรเพื่่�อยกตนให้พ้ ้น้ ทุกุ ข์์เครื่่�องกดถ่่วงจิติ ใจ ก็เ็ พราะท่่านได้้พิจิ ารณา
ทดสอบเรื่อ�่ งของกิเิ ลสกับั ธรรมมาอย่า่ งละเอียี ดถี่ถ� ้ว้ นจนเห็น็ ผลประจักั ษ์ใ์ จแล้ว้
จึึงได้้กลัับมาภาคอีีสานและทำการสั่ �งสอนอย่่างเต็็มภููมิิแห่่งธรรมที่่�ท่่านรู้�เห็็นมา
เป็็นคราวๆ ในสมััยนั้้น�
120
มัชั ฌิมิ สมััย
มอบอุบุ ายธรรม ให้้เหล่า่ ศิษิ ย์เ์ กิดิ ปัั ญญา
และกล้้าหาญ
ธรรมที่ท่านสั่งสอนอย่างอาจหาญและออกหน้าออกตาแก่บรรดาศิษย์
อยู่�เสมอ ได้แ้ ก่่ พลธรรม ๕ คืือ ศรััทธา วิริ ิยิ ะ สติิ สมาธิิ ปัญั ญา โดยให้้เหตุุผลว่า่
ผู้�้ไม่่เหิินห่่างจากธรรมเหล่่านี้้� ไปอยู่�ที่�ไหนก็็ไม่่ขาดทุุนและล่่มจม เป็็นผู้้�มีีหวััง
ความเจริิญก้้าวหน้้าไปโดยลำดัับ ธรรมทั้้�ง ๕ ข้้อนี้้� ท่่านแยกความหมายมาใช้้
สำหรับั ท่า่ นเองเป็น็ ข้อ้ ๆ ซึ่ง�่ โดยมากเป็น็ ไปในทางปลุกุ ใจให้อ้ าจหาญ มีใี จความว่า่
ศรััทธา เชื่อ่� ศาสนธรรมที่่พ� ระองค์์ประทานไว้้เพื่�่อโลก เราผู้�หนึ่�งในจำนวนของคน
ในโลก ซึ่่�งอยู่�ในข่่ายที่�ควรได้้รัับแสงสว่่างแห่่งธรรมจากข้้อปฏิิบััติิที่�ทำจริิงแน่่นอน
ไม่เ่ ป็น็ อื่�น และเชื่�อว่า่ เกิดิ แล้ว้ ต้อ้ งตาย แต่จ่ ะช้า้ หรือื เร็ว็ ไม่ส่ ำคัญั ที่�สำคัญั อยู่�ตรงที่่�ว่า่
เราจะตายแบบผู้�แพ้ก้ ิเิ ลสวัฏั ฏ์์ กรรมวัฏั ฏ์์ วิปิ ากวัฏั ฏ์์ หรือื จะเป็น็ ผู้�ชนะวัฏั ฏวนสามนี้้�
ก่่อนจะตาย คำว่่าแพ้้ไม่่เป็็นสิ่�งพึึงปรารถนา แม้้แต่่เด็็กเล่่นกีีฬากัันต่่างฝ่่ายเขา
ยัังหวัังชนะกััน เราจึึงควรสะดุุดใจ และไม่่ควรทำตััวให้้เป็็นผู้้�แพ้้ ถ้้าเป็็นผู้้�แพ้้
ก็ต็ ้อ้ งทนอยู่�อย่่างผู้แ้� พ้้
ทุุกๆ อาการของผู้�แพ้้ต้้องเป็็นการกระเทืือนใจอย่่างมาก และระทมทุุกข์์จน
หาทางออกไม่่ได้้ ขณะที่่�จิิตจะคิิดหาทางออกของผู้�แพ้้มีีอยู่�ทางเดีียวคืือ “ตายเสีีย
ดีีกว่่า” ซึ่�่งตายไปแบบที่่�ว่่าดีีกว่่านี้้� ก็็ต้้องเป็็นการตายของผู้�แพ้้ต่่อข้้าศึึกอยู่�นั่�นเอง
อันั เป็น็ ทางกอบโกยโรยทุกุ ข์ใ์ ส่ต่ ัวั เองจนไม่ม่ ีทีี่�ปลงวาง จึงึ ไม่ม่ ีอี ะไรดีเี ลยสำหรับั ผู้�แพ้้
ทุกุ ประตููแล้ว้ ถ้้าจะตายแบบผู้้�ชนะดัังพระพุทุ ธเจ้้าและพระสาวกท่า่ น ก็็ต้้องเชื่่อ�
แบบท่า่ น ทำแบบท่า่ น เพียี รและอดทนแบบท่่าน มีีสติริ ัักษาใจ รักั ษาตััว รัักษา
กิริ ิยิ าที่่แ� สดงออกทุกุ อาการแบบท่า่ น ทำใจให้ม้ั่่น� คงต่อ่ หน้า้ ที่่ข� องตน อย่า่ โยกเยก
คลอนแคลนแบบคนจวนตััวไม่ม่ ีีสติเิ ป็็นหลักั ยึึด แต่่จงทำใจให้ม้ ั่่�นคงต่่อเหตุุที่่�ทำ
เพื่่อ� ผลอันั พึงึ พอใจจะได้ม้ ีีทางเกิดิ ขึ้้�นได้้ อัันเป็น็ แบบที่่�ท่า่ นพาดำเนินิ
121
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทัตั ตเถระ
ศาสนาคืือคำสั่�งสอนของท่่านผู้�้ฉลาด ท่่านสอนคนเพื่่�อให้้เกิิดความฉลาด
ทุุกแง่่ทุุกมุุม ซึ่่�งพอจะพิิจารณาตามท่่านได้้ แต่่เราอย่่าฟัังเพื่�่อความโง่่ อยู่่�ด้้วย
ความโง่่ กิินดื่่�มทำพููดด้้วยความโง่่ คำว่่าโง่่ไม่่ใช่่ของดีี คนโง่่ก็็ไม่่ดีี สััตว์์โง่่ก็็ไม่่ดีี
เด็็กโง่่ ผู้�ใหญ่โ่ ง่่ มิิใช่่ของดีีทั้้�งนั้้น� เราโง่่จะให้ใ้ ครเขาชมว่า่ ดีี จึงึ ไม่่ควรทำความสนิทิ
ติดิ จมอยู่่�กับั ความโง่โ่ ดยไม่ใ่ ช้ค้ วามพิจิ ารณาไตร่ต่ รอง ไม่ใ่ ช่ท่ างพ้น้ ทุกุ ข์โ์ ดยประการ
ทั้้ง� ปวง จึงึ ไม่ค่ วรแก่ส่ มณะซึ่ง�่ เป็น็ เพศที่�ใคร่ค่ รวญไตร่ต่ รอง นี่่ค� ืือความหมายในธรรม
๕ ข้้อที่่�ท่่านคิิดค้้นขึ้้�นมาพร่่ำสอนท่่านเองและหมู่่�คณะที่่�ไปอบรมศึึกษากัับท่่าน
รู้้�สึึกว่่าเป็็นคติิได้้ดีีมาก เพราะเป็็นอุุบายปลุุกใจให้้เกิิดสติิปััญญาและอาจหาญ
ทั้้�งเหมาะสมกัับสภาพการณ์์และสถานที่่�ของพระธุุดงค์์ ผู้�้เตรีียมพร้้อมแล้้ว
ในการรบพุ่่�งชิงิ ชัยั ระหว่า่ งกิเิ ลสกับั ธรรมเพื่อ่� ความชนะเลิศิ คืือวิมิ ุตุ ติพิ ระนิพิ พาน
อันั เป็น็ หลักั เขตแดนมหาชััยที่่ป� รารถนามานาน
พระอาจารย์์ที่�เป็็นศิิษย์์ผู้�ใหญ่่ของท่่านเล่่าให้้ฟัังว่่า เวลาอยู่่�กัับท่่าน แม้้จะมีี
พระเณรจำนวนมากด้้วยกััน แต่่มองดููอากััปกิิริิยาของแต่่ละองค์์ เหมืือนพระเณร
ที่�สิ้น� กิเิ ลสกันั แล้ว้ ทั้้ง� นั้้น� ไม่ม่ ีอี าการแสดงความคึกึ คะนองใดๆ แม้แ้ ต่น่ ้อ้ ยให้ป้ รากฏ
บ้า้ งเลย ต่า่ งองค์ต์ ่า่ งสงบเสงี่�ยมเจียี มตัวั ทั้้ง� ที่�อยู่�โดยลำพังั ตนเอง ทั้้ง� เวลามารวมกันั
ด้ว้ ยกิจิ ธุรุ ะบางอย่า่ ง และเวลารวมประชุมุ ฟังั การอบรม ต่า่ งมีมี รรยาทสวยงามมาก
ถ้้าไม่่ได้้ฟัังธรรมเกี่�ยวกัับภููมิิจิิต เวลาท่่านสนทนากัันกัับท่่านอาจารย์์บ้้าง ก็็อาจให้้
เกิิดความสงสััยหรืือเชื่�อแน่่ว่่าแต่่ละองค์์คงสำเร็็จพระอรหััตกัันแน่่ๆ แต่่พอเดาได้้
จากการแก้้ปััญหาธรรมขณะที่่�ท่่านสนทนากััน ว่่าองค์์ไหนควรอยู่�ในภููมิิธรรมขั้�นใด
นับั แต่ส่ มาธิิและปัญั ญาขั้�นต้้นขึ้น� ไปถึึงสมาธิิและวิิปััสสนาขั้น� สููง
การแก้้ปััญหาในเวลามีีผู้�ไปศึึกษาก็็ดีี การแสดงธรรมอบรมพระเณรในเวลา
ประชุุมก็็ดีี ท่่านแสดงด้้วยความแน่่ใจและอาจหาญ พอให้้ผู้�ฟัังทราบได้้ว่่าธรรม
ที่�แสดงออกเป็็นธรรมที่่�ท่่านรู้�เห็็นทางจิิตใจจริิงๆ ไม่่แสดงด้้วยความลููบคลำหรืือ
122
มััชฌิมิ สมัยั
สุ่�มเดา ว่่าเห็็นจะเป็็นอย่่างนั้้�น เห็็นจะเป็็นอย่่างนี้้� จึึงเป็็นที่่�แน่่ใจได้้ว่่า เป็็นธรรม
ที่่�ส่่อแสดงอยู่่�กัับใจของทุุกคนแม้้ยัังไม่่รู้�ไม่่เห็็น และคงมีีวัันหนึ่่�งที่่�ผู้้�ปฏิิบััติิจะ
สามารถรู้้�ได้จ้ ำเพาะตนหากไม่ล่ ดละความเพีียรไปเสีีย
วิธิ ีใี ห้ก้ ารอบรมแก่พ่ ระเณรและฆราวาส รู้้�สึกึ ว่า่ ท่า่ นแสดงให้พ้ อเหมาะสม
กับั ขั้้น� ภูมู ิคิ วามเป็น็ อยู่�และจริติ นิสิ ัยั ของผู้ม้� าอบรมศึกึ ษาได้ด้ ีี และได้ร้ ับั ประโยชน์์
ทั้้ง� สองฝ่า่ ยขณะที่่ฟ� ังั อยู่่�ด้ว้ ยกันั เพราะท่า่ นอธิบิ ายแยกแยะธรรมออกเป็น็ ตอนๆ
ซึ่�่งพอเหมาะสมกัับภููมิิของผู้้�มาฟัังจะเข้้าใจและนำไปปฏิิบััติิให้้เกิิดผลได้้ โดย
มากเวลาท่่านสอนฆราวาสญาติิโยมโดยเฉพาะ ท่่านยกธรรมเกี่�ยวกัับฆราวาส
ขึ้้น� แสดง มีีทาน ศีลี ภาวนาเป็น็ พื้้น� โดยให้เ้ หตุุผลว่า่ ธรรมทั้้ง� สามนี้้เ� ป็น็ รากแก้้ว
ของความเป็็นมนุุษย์์และเป็็นรากเหง้้าของพระศาสนา ผู้�เกิิดมาเป็็นมนุุษย์์ต้้องเป็็น
ผู้�เคยผ่า่ น คือื เคยสั่�งสมธรรมเหล่า่ นี้้�มา อย่า่ งน้อ้ ยต้้องมีอี ย่่างใดอย่่างหนึ่�งที่�เป็็นเชื้�อ
อยู่�ในนิิสัยั ของผู้�จะมาสวมร่่างเป็น็ มนุษุ ย์์ที่�สมบููรณ์์ด้้วยมนุษุ ยสมบัตั ิอิ ย่า่ งแท้้จริงิ
ทาน คืือเครื่่�องแสดงน้้ำใจมนุุษย์์ผู้้�มีีจิิตใจสููง ผู้้�มีีเมตตาจิิตต่่อเพื่�อนมนุุษย์์
และสััตว์์ผู้�อาภััพ ด้้วยการให้้การเสีียสละแบ่่งปัันมากน้้อย ตามกำลัังของวััตถุุ
เครื่�องสงเคราะห์ท์ ี่่�มีอี ยู่� จะเป็น็ วัตั ถุทุ าน ธรรมทาน หรือื วิทิ ยาทานแขนงต่า่ งๆ ก็ต็ าม
ที่�ให้้เพื่�อสงเคราะห์์ผู้�อื่�นโดยมิิได้้หวัังค่่าตอบแทนใดๆ นอกจากกุุศลคืือความดีีที่�
เกิิดจากทานนั้้�น ซึ่�่งจะเป็็นสิ่�งตอบแทนให้้เจ้้าของทานได้้รัับอยู่�โดยดีีเท่่านั้้�น ตลอด
อภัยั ทานที่�ควรให้แ้ ก่ก่ ันั ในเวลาอีกี ฝ่า่ ยหนึ่�งผิดิ พลาดหรือื ล่ว่ งเกินิ คนมีที านหรืือคน
ที่่�เด่่นในการให้้ทาน ย่่อมเป็็นผู้้�สง่่าผ่่าเผยและเด่่นในปวงชนโดยไม่่นิิยมรููปร่่าง
ลักั ษณะ ผู้เ�้ ช่น่ นี้้ม� นุษุ ย์แ์ ละสัตั ว์ต์ ลอดเทวดาที่่ม� องไม่เ่ ห็น็ ก็เ็ คารพรักั จะตกทิศิ ใด
แดนใดย่อ่ มไม่อ่ ดอยากขาดแคลน หากมีสีิ่ง� หรืือผู้้�อุปถัมั ภ์จ์ นได้้ ไม่อ่ ับั จนทนทุกุ ข์์
แม้้ในแดนมนุุษย์์เรานี้้�ก็็พอเห็็นได้้อย่่างเต็็มตารู้�ได้้อย่่างเต็็มใจว่่า ผู้้�มีีทาน
123
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทััตตเถระ
เป็น็ เครื่�องประดับั ตัวั ย่อ่ มเป็น็ คนไม่ล่ ้า้ สมัยั ในสังั คม และบุคุ คลทุกุ ชั้น� ไม่ม่ ีใี ครรังั เกียี จ
แม้้แต่่คนที่่�มั่่�งมีีแต่่แสนตระหนี่่�ถี่ �เหนีียวก็็ยัังหวัังต่่อการสงเคราะห์์ช่่วยเหลืือ
จากผู้้�อื่น� เช่น่ เดียี วกับั มนุษุ ย์ท์ ั่่ว� ๆ ไป ไม่ต่ ้อ้ งพูดู ถึงึ คนที่่ช� ่ว่ ยตัวั เองไม่ไ่ ด้้ แต่ไ่ ม่ห่ วังั
ให้ผ้ ู้้�อื่น� ช่่วยเหลืือ จะไม่ม่ ีใี นโลก เมือื งไทยเรา อำนาจทานทำให้ผ้ ู้้�มีใี จชอบบริิจาค
เกิิดความเคยชิินต่่อนิิสััย จนกลายเป็็นผู้้�มีีฤทธิ์�บัันดาลไม่่ให้้อดอยากในภพที่�เกิิด
กำเนิดิ ที่�อยู่�นั้น� ๆ ฉะนั้้น� ทานและคนที่่�มีใี จเป็น็ นักั ให้ท้ าน การเสียี สละ จึงึ เป็น็ เครื่�อง
และเป็็นผู้้�ค้้ำจุุนหนุุนโลกให้้เฟื่่�องฟููตลอดไป โลกที่่�ยัังมีีการสงเคราะห์์กัันอยู่�
ยังั จัดั เป็น็ โลกที่่ม� ีคี วามหมายตลอดไป ไม่เ่ ป็น็ โลกที่่ไ� ร้ช้ าติขิ าดกระเจิงิ เหลืือแต่ซ่ าก
คืือแผ่่นดิินแน่่ๆ ทานจึึงเป็็นสาระสำคััญสำหรัับตััวและโลกทั่่�วๆ ไป ผู้้�มีีทาน
ย่อ่ มเป็น็ ผู้้อ� บอุ่่�นและหนุนุ โลกให้ชุ้่�มเย็็น ไม่่เป็น็ บุุคคลและโลกที่่�แห้้งแล้้งแข่่งกับั
ทุกุ ข์์ตลอดไป
ศีีล คืือรั้�วกั้้�นความเบีียดเบีียนและทำลายสมบััติิร่่างกายและจิิตใจของกััน
และกััน ศีีลคืือพืืชแห่่งความดีีอัันยอดเยี่�ยมที่่�ควรมีีประจำชาติิมนุุษย์์ ไม่่ปล่่อย
ให้ส้ ูญู หายไปเสียี เพราะมนุษุ ย์ท์ี่�ไม่ม่ ีศี ีลี เป็น็ รั้ว� กั้น� และเป็น็ เครื่�องประดับั ตัวั เสียี เลย
ก็็คืือกองเพลิิงแห่่งมนุุษย์์เราดีีๆ นี่�เอง การเบีียดเบีียนและทำลายกัันย่่อมมีี
ไปทุุกหย่่อมหญ้้าและทั่�วโลกดิินแดน ไม่่มีีเกาะมีีดอนพอจะเอาศีีรษะซุุกนอนให้้
หลัับสนิิทได้้โดยปลอดภััย แม้้โลกจะเจริิญด้้วยวััตถุุจนกองสููงกว่่าพระอาทิิตย์์บน
ท้้องฟ้า้ แต่่ความรุ่�มร้อ้ นแผดเผาจะทวีคี ูณู ยิ่�งกว่่าพระอาทิติ ย์์เป็น็ ไหนๆ โลกจะไม่ม่ ีี
ที่่ป� ลงใจได้เ้ ลยถ้า้ ยังั มัวั คิดิ ว่า่ วัตั ถุมุ ีคี ุณุ ค่า่ ยิ่ง� กว่า่ ศีลี ธรรมอยู่� เพราะศีลี ธรรมเป็น็
สมบััติิของจอมมนุุษย์์ คืือพระพุุทธเจ้้า ผู้้�ค้้นพบและนำมาประดัับโลกที่่�กำลััง
มืืดมััวกลััวทุุกข์์พอให้้สว่่างไสวร่่มเย็็น ควรอาศััยได้้บ้้างด้้วยอำนาจศีีลธรรม
เป็น็ เครื่่อ� งปััดเป่่ากำจััด
ลำพัังความคิิดของมนุุษย์์ที่่�มีีกิิเลสคิิดผลิิตอะไรออกมา ทำให้้โลกร้้อน
124
มััชฌิมิ สมััย
จะบรรลััยอยู่�แล้้ว ยิ่�งจะปล่่อยให้้คิิดตามอำนาจโดยไม่่มีีกลิ่�นแห่่งศีีลธรรมช่่วยเป็็น
ยาแก้แ้ ละชะโลมไว้บ้ ้า้ ง ก็น็ ่า่ กลัวั ความคิดิ นั้้น� ๆ จะผลิติ ยักั ษ์ใ์ หญ่ต่ ัวั โหดร้า้ ยที่�ทรงพิษิ
ขึ้�นมากี่�แสนกี่่�ล้้านตััว ออกเที่�ยวหากว้้านกิินมนุุษย์์ให้้ฉิิบหายกัันทั้้�งโลก ไม่่มีีอะไร
เหลืืออยู่่�บ้้างเลย ความคิิดของคนสิ้�นกิิเลสที่่�ทรงคุุณอย่่างสููงสุุดคืือพระพุุทธเจ้้า
มีีผลให้้โลกได้้รัับความร่่มเย็็นซาบซึ้้�ง กัับความคิิดที่่�เป็็นไปด้้วยกิิเลสที่่�มีีผลให้้
ตััวเองและผู้้�อื่�นได้้รัับความเดืือดร้้อนจนจะคาดไม่่ถึึงนี่่�แล เป็็นความคิิดที่่�ผิิดกััน
อยู่�มาก พอจะนำมาเทีียบเคีียงเพื่�อหาทางแก้้ไขผ่่อนหนัักผ่่อนเบาลงได้้บ้้าง ไม่่จม
ไปกัับความคิิดประเภทนั้้�นจนหมดทางแก้้ไข ศีีลจึึงเป็็นเหมืือนยาปราบโรค ทั้้�งโรค
ระบาดและโรคเรื้อ� รััง อย่า่ งน้อ้ ยก็็พอให้ค้ นไข้้ที่่�สุุมด้ว้ ยกิิเลสกินิ อยู่�หลับั นอนได้้บ้้าง
ไม่ถ่ ูกู บีบี คั้น� ด้ว้ ยโรคที่�เกิดิ แล้ว้ ไม่ย่ อมหายนี้้ต� ลอดไป มากกว่า่ นั้้น� ก็ห็ ายขาดอยู่�สบาย
ท่่านพระอาจารย์์มั่�นท่่านเมตตาสั่�งสอนฆราวาสให้้รู้้�คุุณของศีีล และให้้รู้�โทษ
ของความไม่ม่ ีีศีลี อย่่างถึงึ ใจจริงิ ๆ ฟัังแล้ว้ จับั ใจไพเราะ แม้ผู้้�เขียี นเองพอได้้ทราบว่่า
ท่า่ นสั่�งสอนประชาชนให้เ้ ห็น็ โทษเห็น็ คุณุ ในศีลี อย่า่ งซาบซึ้ง� จับั ใจเช่น่ นั้้น� ยังั เผลอตัวั
ไปว่า่ “อยากมีีศีีล ๕ กับั เขาบ้า้ ง” ทั้้ง� ๆ ที่�ขณะนั้้�นตนก็ม็ ีศี ีลี อยู่่�ถึึง ๒๒๗ ศีีลอยู่�แล้ว้
เพราะความปีีติิผาดโผนไปบ้้างเวลานั้้�นจึึงขาดสติิไปพัักหนึ่�ง พอได้้สติิขึ้�นมาเลยนึึก
อายตัวั เองและไม่ก่ ล้า้ บอกใคร กลััวท่่านเหล่่านั้้น� จะหาว่่าเราบ้า้ ซ้้ำเข้้าไปอีกี เพราะ
ขณะนั้้น� เราก็ช็ ักั จะบ้า้ ๆ อยู่่�บ้า้ งแล้ว้ ที่่�คิดิ ว่า่ อยากมีศี ีลี ๕ กับั ฆราวาสเขาโดยไม่ค่ ลำดูู
ศีรี ษะบ้า้ งเลย อย่า่ งนี้้แ� ลคนเรา เวลาคิดิ ไปทางชั่�วจนถึงึ กับั ทำชั่�วตามความคิดิ จริงิ ๆ
ก็ค็ งเป็น็ ไปในลักั ษณะดังั กล่า่ วมา จึงึ ควรสำเหนียี กในความคิดิ ของตนไปทุกุ ระยะ
ว่า่ คิดิ ไปในทางดีหี รืือชั่่ว� ถูกู หรืือผิดิ ต้อ้ งคอยชักั บังั เหียี นไว้เ้ สมอ ไม่เ่ ช่น่ นั้้น� มีหี วังั
เลยเถิดิ ได้แ้ น่น่ อน
ภาวนา คืือ การอบรมใจให้้ฉลาดเที่่�ยงตรงต่่อเหตุุผลอรรถธรรม รู้�จััก
วิิธีีปฏิิบััติิต่่อตััวเองและสิ่�งทั้้�งหลาย ไม่่ให้้จิิตผาดโผนโลดเต้้นแบบไม่่มีีฝั่่�งมีีฝา
125
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ััตตเถระ
ยึึดการภาวนาเป็็นรั้ �วกั้้�นความคิิดฟุ้้�งของใจให้้อยู่ �ในเหตุุผลอัันจะเป็็นทาง
แห่่งความสงบสุุข ใจที่่�ยัังมิิได้้รัับการอบรมจากภาวนาจึึงยัังเป็็นเหมืือนสััตว์์ที่่�ยััง
มิิได้้รัับการฝึึกหััดให้้ทำหน้้าที่�ของตนอย่่างสมบููรณ์์ มีีจำนวนมากน้้อยก็็ยัังมิิได้้รัับ
ประโยชน์์จากมัันเท่่าที่�ควร จำต้้องฝึึกหััดให้้ทำประโยชน์์ตามประเภทของมัันก่่อน
ถึึงจะได้้รัับประโยชน์์ตามควร ใจจึึงควรได้้รัับการอบรมให้้รู้�เรื่�องของตััวเสีียบ้้าง
จะเป็็นผู้�ควรแก่่การงานทั้้�งหลาย ทั้้�งส่่วนหยาบส่่วนละเอีียด ทั้้�งส่่วนเล็็กส่่วนใหญ่่
ทั้้�งภายในภายนอก ผู้้�มีีภาวนาเป็็นหลัักใจจะทำอะไรชอบใช้้ความคิิดอ่่านเสมอ
ไม่ค่ ่อ่ ยเอาตัวั เข้า้ ไปเสี่ย� งต่อ่ การกระทำที่่ไ� ม่แ่ น่ใ่ จ ซึ่ง่� อาจเกิดิ ความเสียี หายแก่ต่ น
และผู้้เ� กี่ย� วข้อ้ งตลอดส่่วนรวมเมื่่อ� ผิดิ พลาดลงไป การภาวนาจึึงเป็็นงานเพื่�่อผล
ในปัจั จุบุ ันั และอนาคต ไม่เ่ สียี ประโยชน์ท์ ั้้ง� สองทาง ประโยชน์ส์ ำคัญั คืือประโยชน์์
เฉพาะหน้้า ที่่�เรีียกว่่า ทิิฏฐธััมมิกิ ััตถประโยชน์์
การงานทุุกชนิิดที่�ทำด้้วยใจของผู้้�มีีภาวนา จะสำเร็็จลงด้้วยความเรีียบร้้อย
ขณะที่�ทำก็็ไม่่ทำแบบขอไปทีี แต่่ทำด้้วยความใคร่่ครวญและเล็็งถึึงประโยชน์์
ที่�จะได้ร้ ับั จากงานเมื่�อสำเร็จ็ ลงไปแล้ว้ จะไปมาในทิศิ ทางใดจะทำอะไร ย่อ่ มเล็ง็ ถึงึ ผล
ได้้เสีียเกี่�ยวกัับการนั้้�นๆ เสมอ การปกครองตนก็็สะดวก ไม่่ฝ่่าฝืืนตััวเองซึ่�่งเป็็น
ผู้้�มีีหลัักเหตุุผลอยู่�แล้้ว ถืือหลัักความถููกต้้องเป็็นเข็็มทิิศทางเดิินของกาย วาจา
ใจประจำตััว ไม่่ยอมเปิิดช่่องให้้ความอยากอัันไม่่มีีขอบเขตเข้้ามาเกี่�ยวข้้อง
เพราะความอยากไป อยากมา อยากทำ อยากพููด อยากคิิด ที่่�เคยเป็น็ มาดั้้ง� เดิมิ
เป็็นไปตามอำนาจของกิิเลสตััณหา ซึ่�่งไม่่เคยสนใจต่่อความผิิดถููกดีีชั่่�ว
เสีียมากต่อ่ มาก และพาเราเสีียไปจนนัับไม่ถ่ ้ว้ นประมาณไม่่ถููก จะเอาโทษกับั มันั
ก็็ไม่่ได้้ นอกจากยอมให้้เสีียไปอย่่างน่่าเสีียดาย แล้้วพยายามแก้้ตััวใหม่่เท่่านั้้�น
เมื่�อยังั มีีสติิอยู่่�บ้า้ งพอจะหัักล้้างกัันได้้ ถ้้าไม่ม่ ีีสติิพอระลึกึ บ้า้ งเลยแล้ว้ ทั้้�งของเก่่าก็็
เสียี ไป ทั้้ง� ของใหม่ก่ ็พ็ ลอยจมไปด้ว้ ย ไม่ม่ ีวี ันั กลับั ฟื้้น� คืนื ตัวั ได้เ้ ลย นี่�แลเรื่�องของกิเิ ลส
ต้้องพาให้้เสีียหายเรื่�อยไป ฉะนั้้�น การภาวนาจึึงเป็็นเครื่่�องหัักล้้างความลามก
126
มััชฌิมิ สมัยั
ไม่ม่ ีเี หตุผุ ลของตนได้ด้ ีี แต่ว่ ิธิ ีภี าวนานั้้น� รู้้�สึกึ ลำบากอยู่่�บ้า้ ง เพราะเป็น็ การบังั คับั ใจ
ซึ่ง�่ เหมืือนบัังคับั ลิงิ ให้อ้ ยู่�เชื่�่องๆ พองามตาบ้า้ ง ย่่อมเป็็นของลำบากฉะนั้้น�
วิิธีีภาวนาก็็คืือวิิธีีสัังเกตตััวเองนั่่�นแล คืือสัังเกตจิิตที่่�มีีนิิสััยหลุุกหลิิก
เหมืือนถูกู ไฟหรืือน้้ำร้อ้ นลวก ไม่อ่ ยู่�เป็น็ ปกติสิ ุขุ ด้ว้ ยสติติ ามระลึกึ รู้�ความเคลื่อ่� นไหว
ของจิิต โดยมีีธรรมบทใดบทหนึ่่�งเป็็นคำบริิกรรม เพื่่�อเป็็นยารัักษาจิิตให้้ทรงตััว
อยู่�ได้้ด้้วยความสงบสุุขในขณะภาวนา ตามที่่�นิิยมใช้้กัันมากและได้้ผลดีีก็็มีี
อานาปานสติบิ ้้าง พุุทโธบ้้าง ธัมั โมบ้า้ ง สังั โฆบ้้าง มรณานุสุ สติิบ้า้ ง หรือื เกสา โลมา
นขา ทัันตา ตโจ โดยอนุโุ ลม ปฏิโิ ลมบ้า้ ง หรืือใช้บ้ ริกิ รรมเฉพาะบทใดบทหนึ่�งบ้้าง
พยายามบัังคัับใจให้้อยู่่�กัับอารมณ์์แห่่งธรรมบทที่่�นำมาบริิกรรมขณะภาวนา
ใจที่่อ� าศััยบทธรรมอันั เป็น็ อารมณ์์ที่่ใ� ห้ค้ ุุณ ไม่่เป็็นภัยั แก่จ่ ิติ ใจ ย่่อมจะเกิดิ ความ-
สงบสุขุ ขึ้้น� มาในขณะนั้้น� ที่่เ� รียี กว่า่ จิติ สงบ หรืือจิติ รวมเป็น็ สมาธิิ คืือความมั่่น� คง
ต่อ่ ตัวั เอง ไม่อ่ าศัยั ธรรมบทใด ๆ เป็น็ เครื่อ�่ งยึดึ เหนี่่ย� วในเวลานั้้น� เพราะจิติ มีกี ำลังั
พอดำรงตนอยู่�โดยอิสิ ระได้้
คำบริิกรรมที่่�เคยนำมากำกัับใจ ก็็ระงัับกัันไปชั่่�วขณะที่่�จิิตปล่่อยอารมณ์์
เข้า้ พักั สงบตัวั ต่อ่ เมื่อ่� ถอนขึ้้น� มา ถ้า้ มีเี วลาทำต่อ่ ไปอีกี ก็น็ ำคำบริกิ รรมที่่เ� คยกำกับั
มาบริิกรรมต่่อไป พยายามทำอย่่างนี้้�เสมอด้้วยความใฝ่่ใจไม่่ลดละความเพีียร
จิิตที่่�เคยทำบาปหาบทุุกข์์อยู่ �เสมอก็็จะค่่อยรู้้�สึึกตััวและปล่่อยวางไปเป็็นลำดัับ
และมีีความสนใจหนัักแน่่นในหน้้าที่่�ของตนเป็็นประจำ ไม่่ถููกบัังคัับถููไถเหมืือน
ขั้้�นเริ่ม� แรก ซึ่่ง� เป็็นขั้้�นกำลังั ฝึึกหััด จิติ ที่่�สงบตััวลงเป็น็ สมาธิิ เป็น็ จิิตที่่ม� ีคี วามสุุข
เย็็นใจมากและจำไม่่ลืืม ถ้้าได้้ปรากฏขึ้้�นเพีียงครั้�งเดีียว ย่่อมเป็็นเครื่�องปลุุกใจให้้
ตื่�นตัวั และตื่�นใจได้อ้ ย่า่ งน่า่ ประหลาด หากไม่ป่ รากฏอีกี ในวาระต่อ่ ไปทั้้ง� ที่�ภาวนาอยู่�
ในใจ จะเกิดิ ความเสียี ดายอย่า่ งบอกไม่ถ่ ูกู อารมณ์แ์ ห่ง่ ความติดิ ใจและความเสียี ดาย
ในจิิตประเภทนั้้�นจะฝัังใจไปนาน นอกจากจิิตจะเจริิญก้้าวหน้้าขึ้�นสู่�ความสงบสุุข
127
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ััตตเถระ
อัันละเอีียดไปเป็็นลำดัับเท่่านั้้�น จิิตถึึงจะลืืมและเพลิินในธรรมขั้�นสููงเรื่�อยไป ไม่่มา
เกี่�ยวข้้องเสีียดายจิติ และความสงบที่�เคยผ่า่ นมาแล้้ว
แต่่เมื่�อพููดถึึงการภาวนาแล้้ว ท่่านผู้้�อ่่านอาจจะรู้้�สึึกเหงาหงอยน้้อยใจ
และอ่่อนเปีียกไปทั้้�งร่่างกายและจิิตใจ ว่่าตนมีีวาสนาน้้อย ทำไม่่ไหว เพราะคิิดว่่า
กิิจการยุ่�งยากทั้้�งภายในบ้้านและนอกบ้้านตลอดงานสัังคมต่่างๆ ลููกหลานก็็มีี
หลายคน ล้้วนแต่่ต้้องเป็็นธุุระในการเลี้�ยงดูู จะมััวมานั่�งหลัับตาภาวนาอยู่�เห็็นจะ
ไม่่ทัันอยู่่�ทัันกิินกัับโลกเขา ต้้องอดตายแน่่ๆ แล้้วทำให้้เกิิดความอิิดหนาระอาใจ
ไม่่อยากทำ ประโยชน์์ที่�ควรได้้เลยผ่่านไป ความคิิดเช่่นนั้้�นเป็็นความคิิดที่่�เคย
ฝัังนิิสััยมาดั้้�งเดิิม และอาจเป็็นความคิิดที่่�คอยกีีดกัันทางเดิินเพื่่�อการระบาย
คลายทุกุ ข์ท์ างใจไปเสียี ถ้้าไม่่พยายามคิดิ แก้ไ้ ขเสีียแต่่บััดนี้้เ� ป็็นต้้นไป
แท้้จริิงการภาวนา คืือวิิธีีการแก้้ความยุ่�งยากและความลำบากทางใจ
ทุกุ ประเภท ที่่�เคยรับั ภาระอัันหนักั หน่่วงมานานให้้เบาลงและหมดสิ้น� ไป เหมืือน
อุบุ ายอื่�น่ ๆ ที่่เ� ราเคยนำมาแก้้ไขไล่ท่ ุุกข์อ์ อกจากตััวเหมืือนที่่โ� ลกทำกันั มานั่่น� เอง
เช่่น เวลาร้้อนต้้องแก้้ด้้วยวิิธีีอาบน้้ำ เวลาหนาวแก้้ด้้วยวิิธีีห่่มผ้้าหรืือผิิงไฟ หรืือ
ด้้วยวิิธีีอื่�นๆ เวลาหิิวกระหายแก้้ด้้วยวิิธีีรัับประทานและดื่�ม เวลาเป็็นไข้้ก็็แก้้ด้้วย
วิิธีีรัับประทานหรืือฉีีดยาที่�จะยัังโรคให้้สงบและหายไป ซึ่่�งล้้วนเป็็นวิิธีีการที่�โลก
เคยทำตลอดมาถึึงปััจจุุบััน โดยไม่่มีีการผััดเพี้้�ยนเลื่�อนเวลา ว่่ายัังยุ่�งยากยัังลำบาก
และขััดสนจนใจใดๆ ทั้้�งนั้้�น ทุุกชาติิชั้�นวรรณะจำต้้องปฏิิบััติิกัันทั่�วโลก แม้้แต่่สััตว์์
ก็็ยัังต้้องอาศััยการเยีียวยารัักษาตััว ดัังที่�เราเห็็นเขาหากิินเลี้�ยงปากเลี้�ยงท้้อง เพื่�อ
ผ่อ่ นคลายระบายทุกุ ข์ไ์ ปวัันหนึ่�งๆ พอยัังชีวี ิิตให้้เป็น็ ไปตลอดกาลของเขา ล้ว้ นเป็น็
วิธิ ีีการแก้้ไขและรัักษาตััวแต่่ละอย่า่ งๆ
การอบรมใจด้้วยภาวนาก็็เป็็นวิิธีีหนึ่่�งแห่่งการรัักษาตััว วิิธีีนี้้�ยิ่�งเป็็นงาน
128
มััชฌิมิ สมัยั
สำคััญที่่�ควรสนใจเป็็นพิิเศษ เพราะเป็็นวิิธีีที่่�เกี่�ยวกัับจิิตใจผู้�้เป็็นหััวหน้้างาน
ทุกุ ด้า้ นโดยตรง งานอะไรเรื่อ่� งอะไรที่่ม� ีสี ่ว่ นเกี่ย� วข้อ้ งกับั ตัวั จิติ จำต้อ้ งเป็น็ ตัวั การ
อย่่างแยกไม่่ออก ที่่�จะต้้องเข้้ารัับภาระแบกหามโดยไม่่คำนึึงถึึงความหนัักเบา
และชนิดิ ของงานว่า่ เป็น็ งานชนิดิ ใด จะพอยกไหวไหม แต่จ่ ิติ ต้อ้ งเข้า้ รับั ภาระทันั ทีี
ดีีหรืือชั่�วผิิดหรืือถููกไม่่ค่่อยสนใจคิิด แม้้งานหรืือเรื่�องจะหนัักเบาเศร้้าโศกเพีียงใด
ซึ่ง�่ บางเรื่�องแทบจะคว้้าเอาชีีวิติ ไปด้ว้ ยในขณะนั้้น� แม้เ้ ช่่นนั้้น� ใจยัังกล้า้ เอาตัวั เข้า้ ไป
เสี่�ยงและแบกหามจนได้้ โดยไม่่คำนึึงว่่าจะเป็็นจะตายเพราะเหลืือบ่่ากว่่าแรง
มิิหนำยัังหอบเอาเรื่�องมาคิิดเป็็นการบ้้านอยู่่�อีีก จนแทบนอนไม่่หลัับ รัับประทาน
ไม่่ได้้ ก็็ยัังมีีในบางครั้�ง คำว่่าหนัักเกิินไปยกไม่่ไหว เพราะเกิินกว่่ากำลัังใจจะคิิด
และต้า้ นทานนั้้�นเป็็นไม่ม่ ีี มีีแต่จ่ ะสู้�เอาท่า่ เดียี ว
งานทางกายยัังมีีเวลาพัักผ่่อน และยัังรู้�ประมาณว่่าควรหรืือไม่่ควรแก่่กำลััง
ของตนเพียี งใด ส่ว่ นงานทางใจไม่ม่ ีวี ันั เวลาได้พ้ ักั ผ่อ่ นเอาเลย จะมีพี ักั อยู่่�บ้า้ งเล็ก็ น้อ้ ย
ก็ข็ ณะหลับั นอนเท่า่ นั้้น� แม้เ้ ช่น่ นั้้น� จิติ ยังั อุตุ ส่า่ ห์ท์ ำงานด้ว้ ยการละเมอเพ้อ้ ฝันั ต่อ่ ไป
อีกี และไม่รู่้�จักประมาณว่า่ เรื่�องต่า่ งๆ นั้้น� ควรหรือื ไม่ค่ วรแก่ก่ ำลังั ของใจเพียี งใด เมื่อ่�
เกิดิ เป็น็ อะไรขึ้้น� มาก็ท็ ราบแต่เ่ พียี งว่า่ ทุกุ ข์เ์ หลืือทน แต่ไ่ ม่ท่ ราบว่า่ ทุกุ ข์เ์ พราะงาน
หนักั และเรื่อ�่ งเผ็ด็ ร้อ้ นเหลืือกำลังั ที่่ใ� จจะสู้�ไหว จึงึ ควรให้น้ ามว่า่ “ใจคืือนักั ต่อ่ สู้�”
เพราะดีกี ็ส็ู้� ชั่่ว� ก็ส็ู้� สู้้�จนไม่รู่้�จัักหยุุดยั้�งไตร่ต่ รอง
อารมณ์ช์ นิดิ ใดผ่า่ นมาต้อ้ งสู้� และสู้�แบบรับั เหมา ไม่ย่ อมให้อ้ ะไรผ่า่ นหน้า้ ไปได้้
จิิตเป็็นเช่่นนี้้�แลจึึงสมนามว่่านัักต่่อสู้� เพราะสู้้�จนไม่่รู้�จัักตายถ้้ายัังครองร่่างอยู่�
และไม่่ได้้รัับการแก้้ไข ก็็ต้้องเป็็นนัักต่่อสู้�เรื่่�อยไปชนิิดไม่่มีีวัันปลงวางภาระลงได้้
หากปล่อ่ ยให้เ้ ป็น็ ไปตามชอบของใจที่่ไ� ม่ร่ ู้้�ประมาณ โดยไม่ม่ ีธี รรมเครื่อ�่ งยับั ยั้้ง� บ้า้ ง
คงไม่่มีีเวลาได้้รัับความสุุขแม้้สมบััติิจะมีีเป็็นก่่ายกอง เพราะนั้้�นมิิใช่่กองแห่่ง
ความสุขุ แต่ก่ ลับั เป็น็ กองส่ง่ เสริมิ ทุกุ ข์ส์ ำหรับั ใจที่่ไ� ม่ม่ ีเี รืือนพักั คืือธรรมภายในใจ
129
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ััตตเถระ
นัักปราชญ์์ท่่านกล่่าวได้้อย่่างเต็็มปากว่่า ธรรมแลเป็็นเครื่่�องปกครอง
ทรัพั ย์ส์ มบัตั ิแิ ละปกครองใจ ถ้า้ ใจมีธี รรมมากน้อ้ ย ผู้�นั้น� แม้ม้ ีที รัพั ย์ส์ มบัตั ิมิ ากน้อ้ ย
ย่อ่ มจะมีคี วามสุขุ พอประมาณ ถ้า้ ขาดธรรมเพียี งอย่า่ งเดียี ว ลำพังั ความอยากของใจ
จะพยายามหาทรััพย์์ให้้ได้้กองเท่่าภููเขาก็็ยัังหาความสุุขไม่่เจอ เพราะนั้้�นเป็็นเพีียง
เครื่�องอาศัยั ของกายและใจ ผู้�ฉลาดหาความสุขุ ใส่ต่ ัวั เท่า่ นั้้น� ถ้า้ ใจไม่ฉ่ ลาดด้ว้ ยธรรม
ไม่่มีีธรรมในใจเพีียงอย่่างเดีียวจะไปอยู่�โลกใดและกองสมบััติิใด ก็็เป็็นเพีียง
โลกเศษเดนและกองสมบัตั ิเิ ศษเดนอยู่�เท่า่ นั้้น� ไม่ม่ ีปี ระโยชน์อ์ ะไรแก่ใ่ จเลยแม้น้ ิดิ
ความสมบุุกสมบััน ความรัับทุุกข์์ทรมาน ความอดทนและความทนทานต่่อ
สิ่�งกระทบกระทั่่�งต่่างๆ ไม่่มีีอะไรจะแข็็งแกร่่งเท่่าใจ ถ้้าได้้รัับความช่่วยเหลืือที่่�
ถูกู ทาง ใจจะกลายเป็น็ ของประเสริฐิ ขึ้้น� มาให้เ้ จ้า้ ของได้ช้ มอย่า่ งภูมู ิใิ จและอิ่ม� พอ
ต่่อเรื่�อ่ งทั้้�งหลายทัันทีี
การใช้้งานจิิตนัับแต่่วัันเกิิดจนบััดนี้้� รู้้�สึึกว่่าใช้้เอาอย่่างไม่่มีีปรานีีปราศรััย
ถ้า้ เป็น็ เครื่�องใช้ช้ นิดิ ต่า่ งๆ มีรี ถราเป็น็ ต้น้ จะเป็น็ อย่า่ งไรบ้า้ ง ไม่ค่ วรพูดู ถึงึ การนำเข้า้
อู่่�ซ่่อม แต่่ควรพููดถึึงความแหลกยัับเยิินของรถจนกลายเป็็นเศษเหล็็กไปนานแล้้ว
จะเหมาะสมกว่า่ นี่�แลทุุกสิ่�งเมื่�อมีกี ารใช้้ต้อ้ งมีีการบูรู ณะซ่อ่ มแซม มีกี ารเก็็บรัักษา
ถึึงจะพอมีีทางอำนวยประโยชน์์ต่่อไป จิิตเป็็นสมบััติิสำคััญมากในตััวเราที่่�ควร
ได้้รัับการเหลีียวแล ด้้วยวิิธีีเก็็บรัักษาเช่่นเดีียวกัับสมบััติิทั่่�วไป วิิธีีที่่�ควรแก่่จิิต
โดยเฉพาะก็็คืือภาวนาวิิธีีดัังที่่�อธิิบายมาบ้้างแล้้ว ผู้�้สนใจในความรัับผิิดชอบ
ต่่อจิิตอัันเป็็นสมบััติิที่่�มีีค่่ายิ่�งของตน จึึงควรปฏิิบััติิรัักษาจิิตด้้วยวิิธีีที่่�ถููกต้้อง
เหมาะสม คืือฝึึกหัดั ภาวนาในโอกาสอันั ควร เพื่อ�่ เป็็นการตรวจตราดููเครื่�่องเครา
ของรถคืือจิติ ว่า่ มีอี ะไรบกพร่อ่ งและเสียี ไปบ้้าง
จะได้้นำเข้้าโรงซ่่อมสุุขภาพทางจิิต คืือนั่�งพิินิิจพิิจารณาดููสัังขารภายใน คืือ
ความคิดิ ปรุงุ ของใจ ว่า่ คิดิ อะไรบ้า้ งในวันั และเวลาหนึ่�งๆ พอมีสี าระประโยชน์บ์ ้า้ งไหม
130
มัชั ฌิิมสมัยั
หรืือพยายามคิิดแส่่หาแต่เ่ รื่�อง หาแต่่โทษ และขนทุุกข์์มาเผาลนเจ้้าของอยู่�ทำนอง
นั้้น� พอให้รู้้�ความผิดิ ถูกู ของตัวั บ้า้ ง และพิจิ ารณาสังั ขารภายนอก คือื ร่า่ งกายของเรา
ว่่ามีีความเจริิญขึ้�นหรืือเจริิญลงในวัันและเวลาหนึ่�งๆ ที่่�ผ่่านไปจนกลายเป็็นปีีเก่่า
และปีีใหม่่ผลััดเปลี่�ยนกัันไปไม่่มีีที่�สิ้�นสุุด สัังขารร่่างกายเรามีีอะไรใหม่่ขึ้�นบ้้างไหม
หรือื มีแี ต่ค่ วามเก่า่ แก่แ่ ละคร่ำ่ คร่า่ ชราหลุดุ ลงไปทุกุ วันั ซึ่ง�่ พอจะนอนใจกับั เขาละหรือื
จึึงไม่่พยายามเตรีียมตััวเตรีียมใจเสีียแต่่เวลาที่�พอทำได้้ เวลาตายแล้้วจะเสีียการ
นี่่ค� ืือการภาวนา การภาวนาคืือวิธิ ีเี ตืือนตนสั่ง� สอนตน ตรวจตราดูคู วามบกพร่อ่ ง
ของตนว่่าควรจะแก้้ไขจุุดใดตรงไหนบ้า้ ง
ผู้�้ใช้้ความพิิจารณาอยู่�ทำนองนี้้�เรื่่�อยๆ ด้้วยวิิธีีสมาธิิภาวนาบ้้าง ด้้วย
การรำพึึงในอิิริยิ าบถต่า่ งๆ บ้า้ ง ใจจะสงบเยืือกเย็็น ไม่ล่ ำพองผยองตััวและคว้า้
ทุุกข์์มาเผาลนตััวเอง เป็็นผู้้�รู้�จัักประมาณ ทั้้�งหน้้าที่่�การงานที่่�พอเหมาะพอดีี
แก่่ตััวทั้้�งทางกายและทางใจ ไม่่ลืืมตััวมั่่�วสุุมในสิ่ �งที่่�เป็็นหายนะต่่างๆ คุุณสมบััติิ
ของผู้�ภาวนานี้้ม� ีมี ากมายไม่อ่ าจพรรณนาให้จ้ บสิ้น� ลงได้้ แต่ท่ ่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นท่า่ น
มิไิ ด้อ้ ธิบิ ายลึกึ ซึ้ง� มากไปกว่า่ ฐานะของฆราวาสที่�มารับั การอบรม ผิดิ กับั ท่า่ นอธิบิ าย
ให้พ้ ระเณรฟังั อยู่�มาก เท่า่ ที่�เขียี นตามท่า่ นอธิบิ ายไว้พ้ อหอมปากหอมคอนี้้� ก็ย็ ังั อาจ
มีีบทที่�รู้�สึกว่่าเปรี้�ยวจััดเค็็มจััดแฝงอยู่่�บ้้างตามทรรศนะของนานาจิิตตััง จะให้้เป็็น
แบบเดียี วกันั ย่อ่ มไม่ไ่ ด้้
เท่่าที่�ได้พ้ ยายามตะเกีียกตะกายนำมาลง ก็เ็ พื่�อท่า่ นผู้้�อ่า่ นได้้ช่ว่ ยติชิ มพอเป็็น
ยาอายุุวััฒนะ ผิิดถููกประการใดโปรดได้้ตำหนิิผู้�นำมาเขีียน กรุุณาอย่่าได้้สนใจกัับ
ท่า่ นผู้�เป็น็ เจ้า้ ของประวัตั ิิ เพราะท่า่ นมิไิ ด้ม้ ีสี ่ว่ นรู้�เห็น็ ด้ว้ ย เวลาแสดงธรรมขั้น� สูงู ท่า่ น
ก็แ็ สดงเป็น็ การภายในเฉพาะผู้�ที่�อยู่�ใกล้ช้ ิดิ เท่า่ นั้้น� แต่ผู่้�เขียี นคะนองไปเอง ใจและมือื
ไม่่อยู่�เป็็นสุุข ไปเที่�ยวซอกแซกบัันทึึกเอาจากปากคำของพระอาจารย์์ทั้้�งหลาย
ที่�เป็็นลููกศิิษย์์ท่่านพระอาจารย์์มั่�น ซึ่�่งเคยอยู่่�กัับท่่านมาเป็็นคราวๆ ในสมััยนั้้�นๆ
131
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ััตตเถระ
แล้้วนำมาลงเพื่ �อท่่านผู้้�อ่่านได้้ทราบปฏิิปทาการดำเนิินของท่่านบ้้างแม้้ไม่่สมบููรณ์์
เพราะปฏิปิ ทาท่า่ นปรากฏว่า่ เด็ด็ เดี่�ยวอาจหาญมาก แทบจะพูดู ได้ว้ ่า่ ไม่ม่ ีที ่า่ นผู้ใ้� ด
บรรดาลููกศิิษย์์ที่่�เคยพึ่่�งร่่มเงาแห่่งบารมีีท่่านมา จะสามารถปฏิิบััติิเด็็ดเดี่่�ยว
ต่อ่ ธุดุ งควัตั รและจริยิ ธรรมทั้้ง� หลายอย่า่ งสม่่ำเสมอเหมืือนท่า่ น สำหรับั องค์ท์ ่า่ น
ทั้้�งข้้อปฏิิบััติิ ทั้้�งความรู้้�ภายในใจ นัับว่่าเป็็นเยี่�ยมในสมััยปััจจุุบััน ยากจะหา
ผู้้�เสมอเหมืือนได้้
แถบจัังหวัดั อุุดร และหนองคาย ตามในป่่า ชายเขา และบนเขาที่่�ท่่านพักั อยู่�
ท่่านเล่่าว่่าพวกเทพฯ ทั้้�งเบื้้�องบนเบื้้�องล่่างมาเยี่�ยมฟัังธรรมท่่านเป็็นคราวๆ
ครึ่�งเดืือนบ้้าง หนึ่�งเดืือนบ้้างมาหนหนึ่�ง ไม่่บ่่อยนัักเหมืือนจัังหวััดเชีียงใหม่่ แต่่จะ
เขีียนต่่อเมื่�อประวััติิท่่านดำเนิินไปถึึง ระยะนี้้�ขอดำเนิินเรื่�องไปตามลำดัับเพื่�อ
ไม่่ให้้ก้้าวก่่ายกััน ท่่านเคยไปพัักบำเพ็็ญเพีียรอยู่่�ชายเขาฝั่่�งไทยตะวัันตก
เมืืองหลวงพระบางนานพอสมควร ท่า่ นเล่า่ ว่า่ ที่่ใ� ต้ช้ ายเขาลูกู นั้้น� มีเี มืืองพญานาค
ตั้้�งอยู่�ใหญ่่โตมาก หััวหน้้าพญานาคพาบริิวารมาฟัังธรรมท่่านเสมอ และมากััน
มากมายในบางครั้ง� พวกนาคไม่ค่ ่อ่ ยมีปี ัญั หามากเหมืือนพวกเทวดา พวกเทวดา
ทั้้�งเบื้้�องบนเบื้้�องล่่างมัักมีีปััญหามากพอๆ กััน ส่่วนความเลื่�่อมใสในธรรมนั้้�น
มีีพอๆ กััน ท่่านพัักอยู่่�ชายเขาลููกนั้้�น พญานาคมาเยี่�ยมท่่านแทบทุุกคืืนและมีี
บริิวารติิดตามมาไม่่มากนััก นอกจากจะพามาเป็็นพิิเศษ ถ้้าวัันไหนพญานาค
จะพาบริวิ ารมามาก ท่า่ นก็็ทราบได้้ล่ว่ งหน้า้ ก่อ่ นทุุกครั้�ง
ท่่านว่่าท่่านพัักอยู่ �ที่ �นั้ �นเป็็นประโยชน์์แก่่พวกนาคและพวกเทวดาโดยเฉพาะ
ไม่ค่ ่อ่ ยเกี่�ยวกับั ประชาชนนักั พวกนาคมาเยี่�ยมท่า่ นไม่ม่ าตอนดึกึ นักั ท่า่ นว่า่ อาจจะ
เป็็นเพราะที่่�ที่่�พัักสงััดและอยู่่�ห่่างไกลจากหมู่่�บ้้านก็็ได้้ พวกนาคจึึงพากัันมาเยี่�ยม
เฉพาะที่�นั้�นราว ๒๒ - ๒๓ นาฬิิกา คืือ ๔ - ๕ ทุ่�ม ส่่วนที่�อื่�นๆ มาดึึกกว่่านั้้�นก็็มีี
เวลาขนาดนั้้�นก็็มีี พญานาคอาราธนานิิมนต์์ท่่านให้้อยู่�ที่�นั่่�นนานๆ เพื่�่อโปรดเขา
132
มัชั ฌิิมสมัยั
เขาเคารพเลื่อ่� มใสท่า่ นมาก และจัดั ให้บ้ ริวิ ารมารักั ษาท่า่ นทั้้ง� กลางวันั และกลางคืืน
โดยผลัดั เปลี่่ย� นวาระกันั มามิไิ ด้้ขาด แต่เ่ ขามิไิ ด้้มาอยู่�ใกล้้นักั อยู่่�ห่่างๆ พอทราบ
และรักั ษาเหตุุการณ์เ์ กี่ย� วกัับท่า่ นได้ส้ ะดวก ส่ว่ นพวกเทพฯ โดยมากมัักมาดึึกกว่่า
พวกนาค คืือ ๒๔ นาฬิิกาหรือื ตีี ๑ ตีี ๒ ถ้้าอยู่�ในเขาห่า่ งไกลจากหมู่่�บ้า้ น พวกเทพฯ
ก็็มีีมาแต่่วััน ราว ๒๒ - ๒๓ นาฬิิกาอยู่่�บ้้างจึึงไม่่แน่่นััก แต่่โดยมากนัับแต่่เที่�ยงคืืน
ขึ้น� ไป พวกเทพฯ ชอบมากัันเป็็นนิสิ ััย
ข้้อวัตั รประจำำ�องค์ท์ ่า่ นโดยเฉพาะในมัชั ฌิิมวััย
ข้้อวััตรประจำองค์์ท่่านโดยเฉพาะในมััชฌิิมวััย หลัังจัังหัันเสร็็จแล้้วเข้้าทาง
จงกรม จวนเที่�ยงหรืือเที่�ยงวัันเข้้าที่่�พัักกลางวัันเล็็กน้้อย หลัังจากพัักก็็เข้้าที่�
ทำสมาธิภิ าวนาราวชั่�วโมงครึ่�ง จากนั้้น� ลงเดินิ จงกรม จนถึงึ เวลาบ่า่ ย ๔ โมงปัดั กวาด
ลานวััดหรืือที่่�พััก เสร็็จแล้้วสรงน้้ำ แล้้วเข้้าทางจงกรมอีีก จนถึึงเวลา ๑ - ๒ ทุ่�ม
เข้้าที่่�พัักทำสมาธิิภาวนาต่่อไป ถ้้าเป็็นหน้้าฝนหรืือหน้้าแล้้ง คืืนที่�ฝนไม่่ตกท่่านยััง
ลงมาเดินิ จงกรมอีกี จนดึึกดื่�น ถึึงจะขึ้�นกุุฏิิหรือื เข้้าที่่�พักั ซึ่่ง� เป็น็ ร้า้ นเล็ก็ ๆ ถ้้าเห็น็ ว่า่
ดึกึ มากไปท่า่ นก็เ็ ข้า้ พักั จำวัดั ปกติิท่า่ นพักั จำวัดั ราว ๒๓ นาฬิิกา คือื ๕ ทุ่�ม ไปตื่�น
เอาตีี ๓ คือื ๙ ทุ่�ม ถ้้าวันั ใดจะมีีแขกเทพฯ มาเยี่�ยมฟัังธรรม ซึ่�ง่ ปกติิท่่านต้อ้ งทราบ
ไว้้ล่่วงหน้้าในตอนเย็็นก่่อนแล้้วทุุกครั้�ง วัันนั้้�นถ้้าเขาจะมาดึึกท่่านก็็รีีบพัักเสีียก่่อน
ถ้้าจะมาราว ๕ ทุ่�ม หรือื เที่�ยงคืนื ก็เ็ ข้้าที่�รอรัับพวกเทพฯ อย่า่ งนี้้เ� ป็น็ ประจำ
ท่่านไปพัักบำเพ็็ญในที่�บางแห่่ง บางคืืนมีีทั้้�งพวกเทพฯ เบื้้�องบนและเทพฯ
เบื้้�องล่่างจะมาเยี่�ยมท่่านในเวลาเดีียวกัันก็็มีี ถ้้าเป็็นอย่่างนี้้� ท่่านต้้องย่่นเวลาคืือ
รัับแขกเทพฯ พวกมาถึึงก่่อนแต่่น้้อย แสดงธรรมให้้ฟัังและแก้้ปััญหาเท่่าที่�จำเป็็น
แล้้วก็็บอกชาวเทพฯ ที่�มาก่่อนให้้ทราบว่่า ถััดจากนี้้�ไปจะมีีชาวเทพฯ มาฟัังธรรม
133
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทัตั ตเถระ
และถามปััญหาอีีก พวกที่�มาก่่อนก็็รีีบลาท่่านกลัับไป พวกมาทีีหลัังซึ่�่งรออยู่่�ห่่างๆ
พอไม่่ให้้เสีียมารยาทความเคารพก็็พากัันเข้้ามา ท่่านก็็เริ่�มแสดงธรรมให้้ฟััง
ตามแต่่บาทคาถาที่่�ท่่านกำหนดในขณะนั้้�นจะผุุดขึ้�นมา ซึ่่�งพอเหมาะกัับจริิตนิิสััย
และภูมู ิขิ องเทพฯ พวกนั้้น� ๆ บางทีหี ัวั หน้า้ เทพฯ ก็แ็ สดงความประสงค์ข์ึ้น� เสียี เองว่า่
ขอฟัังธรรมนั้้�น ท่่านก็็เริ่�มกำหนด พอธรรมนั้้น� ผุุดขึ้�นมาก็็เริ่�มแสดงให้พ้ วกเทพฯ ฟััง
ในบางครั้�งหัวั หน้า้ เทพฯ ขอฟังั ธรรมประเภทนั้้น� ท่่านสงสััยต้อ้ งถามเขาก่่อน
ว่า่ ธรรมนั้้น� ชื่�ออะไรในสมัยั นี้้� เพราะชื่�อธรรมที่�พวกเทพฯ เคยนับั ถือื กันั มาดั้ง� เดิมิ แต่่
สมััยโน้้นกัับชื่�อธรรมในสมััยนี้้�ต่่างกัันในบางสููตรบางคััมภีีร์์ เขาก็็บอกว่่าอย่่างนั้้�น
ในสมัยั นี้้� แต่ส่ มัยั โน้น้ ซึ่ง่� พวกเทพฯ นับั ถือื กันั มาชื่�อว่า่ อย่า่ งนั้้น� บางครั้ง� ถ้า้ สงสัยั ท่า่ นก็็
กำหนดเอง ยอมเสียี เวลาเล็ก็ น้อ้ ย บางครั้ง� ก็ถ็ ามเขาเลยทีเี ดียี ว แต่บ่ างครั้ง� พอเขาขอ
ฟังั ธรรมสููตรนั้้�นหรือื คัมั ภีีร์น์ ั้้�น ซึ่่ง� เป็็นสูตู รหรืือคััมภีีร์์ที่่�ท่่านเคยรู้�อยู่�แล้ว้ นึกึ ว่่าเป็็น
ความนิยิ มในชื่�ออัันเดีียวกััน ท่า่ นเลยไม่่ต้อ้ งกำหนดพิจิ ารณาต่่อไป เพราะเข้า้ ใจว่่า
ตรงกันั กับั ที่�เขาขอ ท่่านเริ่�มแสดงไปเลย พอแสดงขึ้�นเขารีีบบอกทันั ทีีว่า่ ไม่ใ่ ช่่ ท่า่ น
ยกสูตู รหรือื คััมภีรี ์์ผิดิ ไป ต้้องขึ้�นคาถาว่า่ อย่า่ งนั้้�นถึงึ จะถููก อย่า่ งนี้้ก� ็เ็ คยมีี
ท่า่ นว่า่ พอโดนเข้า้ ครั้ง� หนึ่�งสองครั้ง� ก็จ็ ำได้เ้ อง จากนั้้น� ท่า่ นต้อ้ งกำหนดให้แ้ น่ใ่ จ
เสีียก่่อนว่่าตรงกัับมนุุษย์์และเทวดานิิยมใช้้ตรงกัันหรืือเปล่่า ค่่อยเริ่�มแสดงต่่อไป
บางวัันพวกเทพฯเบื้้�องบนบ้้าง เบื้้�องล่่างบ้้าง พวกใดพวกหนึ่�งจะมาเยี่�ยมฟัังธรรม
กัับท่่านในเวลาเดีียวกัันกัับพวกพญานาคจะมาก็็มีี เช่่นเดีียวกัับแขกมนุุษย์์เรามา
เยี่�ยมครูอู าจารย์์ในเวลาเดีียวกันั ฉะนั้้�น แต่น่ านๆ มีคี รั้�ง ในกรณีเี ช่น่ นี้้� เมื่�อเขามาใน
เวลาตรงกัันบ่่อย ๆ เข้้า ท่่านจำต้้องตกลงกัับเทพฯ ทั้้�งเบื้้�องบนเบื้้�องล่่างว่่าพวกนี้้�
ให้ม้ าในเวลาเท่า่ นั้้น� พวกนั้้น� ให้ม้ าในเวลาเท่า่ นั้้น� และพวกนาคให้ม้ าในเวลาเท่า่ นั้้น�
เพื่�อความสะดวกทั้้�งฝ่่ายพระฝ่่ายเทพฯ และฝ่า่ ยนาคทั้้�งหลาย
134
มัชั ฌิมิ สมัยั
ตามท่่านเล่่าว่่า ท่่านไม่่ค่่อยมีีเวลาว่่างเท่่าไรนััก แม้้จะไปอยู่�ในป่่าในเขาลึึกๆ
ก็็จำต้อ้ งปฏิบิ ัตั ิติ ่อ่ พวกเทพฯ ซึ่่ง� มาจากเบื้้อ� งบนชั้น� ต่า่ งๆ และมาจากเบื้้อ� งล่า่ งในที่�
ต่า่ งๆ กันั อยู่�นั่�นเอง ในคืนื หนึ่�งพวกหนึ่�งชั้น� หนึ่�งไม่ม่ า ก็ต็ ้อ้ งมีอี ีกี พวกหนึ่�งอีกี ชั้น� หนึ่�ง
และพวกรุุกขเทพฯ ที่�ใดที่�หนึ่�งมากัันจนได้้ จึึงไม่่ค่่อยมีีเวลาว่่างในเวลากลางคืืน
แต่่ที่�เช่่นนั้้�นมนุุษย์์ไม่่ค่่อยมีี ถ้้าลงมาพัักใกล้้บ้้านใกล้้เมืืองก็็เป็็นชาวมนุุษย์์จากที่�
ต่่างๆ มาเยี่�ยม แต่่ต้อ้ งต้อ้ นรับั เวลากลางวันั ตอนบ่่ายหรือื ตอนเย็็น จากนั้้น� ก็อ็ บรม
พระเณรต่่อไป
ความใคร่่สดับั ตรัับฟัั งธรรมมนุษุ ย์ก์ ับั เทวดานั้้น�
ดููต่า่ งกันั หลาย
ขณะที่�จะเขีียนประวััติิของชาวมนุุษย์์เราในอัันดัับต่่อจากชาวเทพฯ ที่�มา
เกี่�ยวข้้องกัับท่่านซึ่่�งผู้�เขีียนมีีส่่วนได้้เสีียรวมอยู่่�ด้้วย เพราะความเป็็นมนุุษย์์ปุุถุุชน
ด้ว้ ยกันั จึงึ ต้อ้ งขออภัยั ท่า่ นผู้้�อ่า่ นมากๆ หากเป็น็ การไม่ง่ ามและไม่ส่ มควรประการใด
ในเนื้้�อหาต่่อไปนี้้� เพราะความจำเป็็นที่�จำต้้องเขีียนตามความจริิงที่่�ท่่านเล่่าให้้ฟััง
เป็็นการภายในโดยเฉพาะ แต่่ผู้�เขีียนมีีนิิสััยไม่่ดีีประจำตััวที่�แก้้ไม่่ตกในบางกรณีี
ดัังเรื่�องที่�จะเขีียนต่่อไปนี้้� ทั้้�งนี้้�เพื่�อจะได้้นำมาเทีียบเคีียงกัันระหว่่างชาวมนุุษย์์กัับ
ชาวเทพฯ และถืือเอาประโยชน์์เท่่าที่�ควร จึึงขออภัยั อีกี ครั้�ง
ท่่านเล่่าว่่า การติิดต่่อและแสดงธรรมระหว่่างมนุุษย์์กัับเทวดารู้้�สึึกต่่างกััน
อยู่�มาก คืือเวลาแสดงธรรมให้้เทวดาฟััง ไม่่ว่่าเบื้้�องบน เบื้้�องล่่าง หรืือรุุกขเทวดา
พวกนี้้�ฟัังเข้้าใจง่่ายกว่่ามนุุษย์์เราหลายเท่่า พอแสดงธรรมจบลง เสีียงสาธุุการ
135
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทััตตเถระ
๓ ครั้�ง กระเทืือนโลกธาตุุ ขณะที่�พวกเทพฯ ทุุกชั้�นทุุกภููมิิมาเยี่�ยมก็็มีีความเคารพ
พระอย่่างยิ่�ง ไม่่เคยเห็็นพวกเทพฯ แม้้รายหนึ่�งแสดงอาการไม่่ดีีไม่่งามภายในใจ
ทุกุ อาการของพวกเทพฯ อ่่อนนิ่�มเหมืือนผ้้าพับั ไว้้เสมอกันั ในขณะนั้้น� ขณะที่�มาก็็ดีี
ขณะนั่�งฟัังธรรมก็็ดีี ขณะจะจากไปก็็ดีี เป็็นความสงบเรีียบร้้อยและสวยงามไป
ตลอดสาย แต่่เวลาแสดงธรรมให้้ชาวมนุุษย์์ฟัังกลัับไม่่เข้้าใจกััน แม้้อธิิบาย
ซ้้ำแล้ว้ ซ้้ำเล่า่ ก็ย็ ังั ไม่ค่ ่อ่ ยจะเข้า้ ใจ นอกจากไม่เ่ ข้า้ ใจแล้ว้ ยังั คิดิ ตำหนิผิ ู้แ�้ สดงอยู่�
ภายในอีกี ด้ว้ ยว่่าเทศน์อ์ ะไรฟังั ไม่รู่้�เรื่่อ� งเลย สู้�องค์น์ ั้้�นไม่ไ่ ด้้ สู้�องค์น์ ี้้ไ� ม่ไ่ ด้้
บางรายยัังอดจะเอากิิเลสหยาบๆ อยู่�ภายในของตัวั ออกอวดไม่่ได้ว้ ่า่ สมััยเรา
บวชยัังเทศน์์เก่่งกว่่านี้้�เป็็นไหนๆ คนฟัังฮากัันตึึงๆ ด้้วยความเพลิิดเพลิิน ไม่่มีี
การง่ว่ งเหงาหาวนอนเลย ยิ่�งเทศน์โ์ จทก์ส์ องธรรมาสน์ด์ ้ว้ ยแล้ว้ คนฟังั หัวั เราะกันั ไม่ไ่ ด้้
หุุบปากตลอดกััณฑ์์ บางรายก็็คิิดในใจว่่า คนเล่่าลืือกัันว่่าท่่านเก่่งมากทางรู้�วาระ
น้้ำจิติ คน ใครคิดิ อะไรขึ้น� มาท่า่ นรู้�ได้ท้ ันั ทีี แต่เ่ วลาเราคิดิ อะไรๆ ท่า่ นไม่เ่ ห็น็ รู้้�บ้า้ งเลย
ถ้า้ รู้้�ก็ต้อ้ งแสดงออกบ้า้ ง ถ้า้ ไม่แ่ สดงออกตรงๆ ต่อ่ หน้า้ ผู้�กำลังั คิดิ ก็ค็ วรพูดู เป็น็ อุบุ าย
เปรีียบเปรยว่่า นาย ก. นาย ข. ไม่่ควรคิิดเช่่นนั้้�นๆ มัันผิิด ควรเปลี่�ยนความคิิด
เสีียใหม่่ดัังนี้้� พอจะจัับเงื่�อนได้้ว่่าผู้�รู้�หัวใจคนจริิงสมคำเล่่าลืือ บางรายเตรีียมตััว
จะมาจัับผิิดจัับพลาดด้้วยความอวดตััวว่่าฉลาดอย่่างพอตััว ผู้�นั้�นไม่่มีีความสนใจ
ต่อ่ ธรรมเอาเลย แม้จ้ ะแสดงธรรมให้ผู้้�อื่�นฟังั ด้ว้ ยวิธิ ีใี ดๆ ที่�เขานั่�งฟังั อยู่่�ด้ว้ ยในขณะนั้้น�
ก็เ็ ป็น็ เหมืือนเทน้้ำใส่่หลังั หมานั่�นเอง มันั สลััดทิ้้�งหมดทัันทีี ไม่ม่ ีีน้้ำเหลือื อยู่�บนหลััง
แม้ห้ ยดเดียี ว ว่า่ แล้ว้ ท่า่ นก็ห็ ัวั เราะ อาจจะขบขันั ในใจอยู่่�บ้า้ ง ที่�นานๆ ท่า่ นจะได้พ้ บ
มนุษุ ย์์ที่�ฉลาดสัักครั้ง� หนึ่�ง แล้ว้ ก็เ็ ล่่าต่อ่ ไป
เวลามาต่่างก็็แบกทิิฐิิมานะมาจนจะเดิินแทบไม่่ไหว เพราะหนัักมากเกิินกว่่า
แรงมนุษุ ย์ท์ ั้้ง� คนจะแบกหามได้้ ในตัวั ทั้้ง� หมดปรากฏว่า่ มีแี ต่ท่ ิฐิ ิมิ านะตัวั เป้ง้ ๆ ทั้้ง� นั้้น�
ไม่่ใช่่ของเล่่น มองดููแล้้วน่่ากลััวยิ่�งกว่่าที่�จะน่่าสงสารและคิิดแสดงธรรมให้้ฟััง
136
มัชั ฌิมิ สมัยั
แต่ก่ ็จ็ ำต้อ้ งแสดงเพื่�อสังั คม ถูไู ถกันั ไปอย่า่ งนั้้น� แล ธรรมก็ไ็ ม่ท่ ราบว่า่ หายไปไหนหมด
คิิดหาแต่่ละบทละบาทก็็ไม่่เห็็นมีีแสดงขึ้�นมาบ้้างเลย เข้้าใจว่่าธรรมจะสู้้�ตััวเป้้งๆ
ไม่ไ่ หวเลยวิ่�งหนีหี มด ยังั เหลือื แต่ต่ ัวั เปล่า่ ที่�เป็น็ เหมือื นตุ๊�กตา ซึ่ง�่ กำลังั ถูกู เหล็ก็ แหลม
ทิ่�มแทงอยู่�อย่่างไม่่มีีใครสนใจว่่าจะมีีความรู้้�สึึกอย่่างไรเวลานั้้�น ที่�เขาตำหนิิก็็ถููก
ของเขา เพราะบางครั้�งเราก็็ไม่่มีีธรรมโผล่่หน้้าขึ้�นมาเพื่�อให้้แสดงบ้้างเลยจริิงๆ
มีแี ต่่นั่�งอยู่�เหมืือนหัวั ตอ จะได้้อรรถได้้ธรรมมาจากไหน แล้ว้ ท่า่ นก็ห็ ััวเราะไปพลาง
เล่า่ ไปพลาง ผู้�นั่�งฟังั อยู่่�ด้ว้ ยกันั หลายคนในขณะนั้้น� บางรายก็เ็ กิดิ ตัวั สั่�นขึ้น� มาเอาเฉยๆ
แต่ห่ าไข้ไ้ ม่เ่ จอหาหนาวไม่เ่ จอ เพราะไม่ใ่ ช่ห่ น้า้ หนาว เลยพากันั เดาเอาเองว่า่ คงเป็น็
เพราะความกลัวั นั่�นเอง
ท่่านว่่าถ้้าไม่่จำเป็็นจริิงๆ ก็็ไม่่เทศน์์ เพราะการเทศน์์เป็็นเหมืือนโปรย
ยาพิิษทำลายคนผู้�้ไม่่มีีความเคารพอยู่่�ภายใน ส่่วนธรรมนั้้�นยกไว้้ว่่าเป็็นธรรม
ที่่เ� ยี่ย� มยอดจริงิ ๆ มีคี ุณุ ค่า่ มหาศาลสำหรับั ผู้้�ตั้ง� ใจและมีเี มตตาเป็น็ ธรรม ไม่อ่ วดรู้�
อวดฉลาดเหนืือธรรม ตรงนี้้แ� ลที่่ส� ำคัญั มาก และทำให้้เป็น็ ยาพิษิ เผาลนเจ้า้ ของ
ผู้้�ก่อเหตุโุ ดยไม่่รู้้�สึกึ ตัวั ผู้ไ�้ ม่ก่ ่่อเหตุุ ผลจะเกิิดขึ้้�นได้อ้ ย่่างไร ขณะนั่�งฟังั อยู่่�ด้ว้ ยกััน
หลายคน ผู้�ร้อนๆ จนจะละลายตายไปก็ม็ ีี ผู้�เย็น็ ๆ จนตัวั จะเหาะลอยขึ้น� บนอากาศก็ม็ ีี
มัันผิิดกัันที่�ใจดวงเดีียวนี้้�เท่่านั้้�น นอกนั้้�นไม่่สำคััญ เราจะพยายามอนุุเคราะห์์เขา
เพื่�อผ่่อนหนัักให้้เป็็นเบาบ้้างก็็ไม่่มีีทาง เมื่�อใจไม่่ยอมรัับแล้้วแม้้จะพยายามคิิดว่่า
ถ้้าไม่่เกิิดประโยชน์์ก็็ไม่่อยากให้้เกิิดโทษ แต่่ก็็ปิิดไม่่อยู่� เพราะผู้�คอยจะสร้้างบาป
สร้า้ งกรรมนั้้�นเขาสร้้างอยู่�ตลอดเวลา แบบไม่่สนใจกับั ใครและอะไรทั้้�งนั้้�น
การเทศน์์สั่�งสอนมนุุษย์์นัับว่่ายากอยู่�ไม่่น้้อย เวลาเขามาหาเราซึ่�่งไม่่กี่�คน
แต่่โดยมากต้้องมีียาพิิษแอบติิดตััวมาจนได้้ ไม่่มากก็็พอให้้รำคาญใจได้้ ถ้้าเรา
จะสนใจรำคาญอย่่างโลกๆ ก็็ต้้องได้้รำคาญจริิงๆ แต่่นี้้�ปล่่อยตามบุุญตามกรรม
เมื่�อหมดทางแก้้ไขแล้้วถืือว่่าเป็็นกรรมของสััตว์์ ท่่านว่่าแล้้วก็็หััวเราะ ผู้้�ตั้�งใจมา
137
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ััตตเถระ
เพื่�่อแสวงหาอรรถหาธรรม หาบุุญกุุศลด้้วยความเชื่่�อบุุญเชื่่�อกรรมจริิงๆ ก็็มีี
นั่่น� น่่าเห็น็ ใจและน่่าสงสารมาก แต่่มีีจำนวนน้อ้ ย ผู้้�มาแสวงหาสิ่�งไม่่เป็น็ ท่่าและ
ไม่่มีีขอบเขตนั้้�นรู้้�สึึกมากเหลืือหููเหลืือตาพรรณนาไม่่จบ ฉะนั้้�น จึึงชอบอยู่�แต่่
ในป่่าในเขาอัันเป็็นที่่�สบายกายสบายใจ ทำความพากเพีียรก็็เต็็มเม็็ดเต็็มหน่่วย
ไม่่มีีสิ่�งรบกวนให้้ลำบากตาลำบากใจ มองไปทางไหน คิิดเรื่่�องอะไรเกี่�ยวกัับ
อรรถธรรมก็ป็ ลอดโปร่ง่ โล่่งใจ
มองดูแู ละฟังั เสียี งสัตั ว์ส์ าราสิงิ พวกลิงิ ค่า่ งบ่า่ งชะนีทีี่�หยอกเล่น่ กันั ทั้้ง� ห้อ้ ยโหน
โยนตััวและกู่่�ร้้องโหยหวนหากัันอยู่�ตามกิ่�งไม้้ชายเขาลำเนาป่่า ยัังทำให้้เย็็นตา
เย็็นใจไปตาม โดยมิิได้้คิิดว่่าเขาจะมีีความรู้้�สึึกอะไรต่่อเรา ต่่างตััวต่่างหากิินและ
ปีีนขึ้�นโดดลงไปตามภาษาของสััตว์์ ทำให้้รู้้�สึึกในอิิริิยาบถและความเป็็นอยู่่�ทุุกด้้าน
สดชื่�นผ่อ่ งใสและวิเิ วกวังั เวง หากจะมีอี ันั เป็น็ อันั ตายขึ้้น� มาในเวลานั้้น� ก็เ็ ป็น็ ไปด้ว้ ย
ความสงบสุขุ ทั้้�งทางกายและจิิตใจ ไม่่เกลื่�อ่ นกล่่นวุ่�นวาย ตายแบบธรรมชาติิคืือ
มาคนเดียี วไปคนเดียี วแท้้ โดยมากพระสาวกอรหันั ต์ท์ ่า่ นนิพิ พานแบบนี้้ก� ันั ทั้้ง� นั้้น�
เพราะกายและจิิตของท่่านไม่่มีีความเกลื่่�อนกล่่นวุ่�นวายมาแอบแฝง มีีกาย
อัันเดีียว จิิตดวงเดีียว และมีีอารมณ์์เดีียว ไม่่ไหลบ่่าแส่่หาความทุุกข์์ ไม่่สั่�งสม
อารมณ์์ใดๆ มาเพิ่่�มเติมิ ให้เ้ ป็น็ การหนักั หน่่วงถ่ว่ งตน
ท่่านอยู่�แบบอริิยะ ไปแบบอริิยะ ไม่่ระคนคละเคล้้ากัับสิ่่�งที่่�จะทำให้้กัังวล
เศร้า้ หมองในทิฏิ ฐธรรมปัจั จุบุ ันั สะอาดเท่า่ ไรยิ่ง� รักั ษา บริสิ ุทุ ธิ์เ� ท่า่ ไรยิ่ง� ไม่คุ่้�นกับั
อารมณ์์ ตรงกัันข้า้ มกับั ที่่ว� ่่าหนักั เท่่าไรยิ่ง� ขนมาเพิ่่�มเข้้า แต่ท่ ่า่ นเบาเท่่าไรยิ่ง� ขน
ออกจนไม่่มีอี ะไรจะขน แล้ว้ ก็อ็ ยู่่�กับั ความไม่่มีี ทั้้ง� ๆ ที่่�ผู้้�ว่าไม่่มีคี ืือใจก็ม็ ีีอยู่่�กัับตััว
คืือไม่่มีีงานจะขนออกและขนเข้้าอีีกต่่อไป เรีียกว่่าบรรลุุถึึงขั้้�นคนว่่างงาน
ใจว่่างงาน ทางศาสนาถืือการว่่างงานแบบนี้้�เป็็นความสุขุ อันั ยิ่�งใหญ่่ ผิิดกัับโลก
ที่่�ผู้้�ว่างงานกลายเป็็นคนมีที ุุกข์์มากขึ้้น� เพราะไม่่มีีทางไหลมาแห่ง่ โภคทรัพั ย์์
138
มัชั ฌิมิ สมัยั
ท่่านเล่่าความแตกต่่างระหว่่างมนุุษย์์กัับเทวดาให้้ฟัังมากมาย แต่่นำมาเขีียน
เท่่าที่�จำได้้และที่�เห็็นว่่าควรจะยึึดเป็็นสาระประโยชน์์ได้้บ้้างตามสติิปััญญา ที่�จะ
คัดั เลืือกหาแง่่ที่�เป็็นประโยชน์์ ที่่�มีขี าดตอนไปบ้้างในเรื่�องเดียี วกันั เช่น่ เรื่�องเทวดา
เป็น็ ต้น้ ซึ่ง่� ควรจะนำมาเชื่�อมโยงติดิ ต่อ่ กันั ไปจนจบ แต่ไ่ ม่ส่ ามารถทำได้ใ้ นระยะนี้้น�ั้้น�
เกี่�ยวกัับประสบการณ์์ของท่่านผู้�เป็็นเจ้้าของ มีีประสบหลายครั้�งทั้้�งในที่�และ
สมััยต่่างๆ กััน จำต้้องเขีียนไปตามประวััติิที่่�ท่่านประสบเพื่�อให้้เรีียงลำดัับกัันไป
แม้้เรื่�องเทวดาก็็ยัังจะมีีอยู่่�อีีกในวาระต่่อไป ตามประวััติิที่�ผู้�เขีียนดำเนิินไปถึึง
ตามประสบการณ์น์ั้้น� ๆ ไม่ก่ ล้า้ นำมาลงให้ค้ ละเคล้า้ กันั จึงึ ขออภัยั ด้ว้ ยหากไม่ส่ ะดวก
ในการอ่่าน ซึ่่�งมุ่�งประสงค์จ์ ะให้้จบสิ้�นในเรื่�องทำนองเดีียวกัันในตอนเดีียวกันั
ที่่�ท่่านเล่่าระหว่่างมนุุษย์์กัับเทวดานั้้�น เป็็นเรื่�องราวของมนุุษย์์และเทวดา
ในสมััยโน้้นต่่างหาก ซึ่�่งองค์์ท่่านผู้�ประสบและเล่่าให้้ฟัังก็็มรณภาพผ่่านไปราว
๒๐ ปีีนี้้�แล้้ว คิิดว่่ามนุุษย์์และเทวดาสมััยนั้้�นคงจะแปรสภาพเป็็นอนิิจจัังไปตามกฎ
อัันมีีมาดั้�งเดิิม อาจจะยัังเหลืือเฉพาะมนุุษย์์และเทวดาสมััยใหม่่ ซึ่่�งต่่างก็็ได้้รัับ
การอบรมพััฒนาทางจิิตใจและความประพฤติิกัันมาพอสมควร เรื่�องมนุุษย์์ทำนอง
ที่่�มีใี นประสบการณ์ข์ องท่า่ นจนกลายเป็น็ ประวัตั ิมิ านั้้น� คงจะไม่ม่ ีที ่า่ นผู้�สนใจสืบื ต่อ่
ให้้รกรุุงรัังแก่่ตนและประเทศชาติิ ศาสนา พระมหากษััตริิย์์อีีกต่่อไป เพราะ
การศึึกษานัับวัันเจริิญ ผู้�ได้้รัับการศึึกษามากคงไม่่มีีท่่านผู้้�มีีจิิตใจใฝ่่ต่่ำขนาดนั้้�น
จึงึ เป็็นที่�เบาใจกัับชาวมนุุษย์ใ์ นสมััยนี้้�
ท่า่ นพักั บำเพ็ญ็ และอบรมพระเณรและประชาชนชาวจังั หวัดั อุดุ รฯ หนองคาย
พอสมควรแล้้ว ก็ย็ ้้อนกลัับไปทางจัังหวััดสกลนคร เที่�ยวไปตามหมู่่�บ้้านที่่�มีอี ยู่�ในป่า่
ในเขาต่่างๆ มีีอำเภอวาริิชภููมิิ พัังโคน สว่่างแดนดิิน วานรนิิวาส อากาศอำนวย
แล้้วก็็เลยเข้้าเขตจัังหวััดนครพนม เที่่�ยวไปตามแถบอำเภอศรีีสงคราม มีีหมู่่�บ้้าน
สามผง โนนแดง ดงน้อ้ ย คำนกกก เป็็นต้น้ ซึ่�่งเป็็นหมู่่�บ้้านที่่�เต็ม็ ไปด้ว้ ยดงหนา
139
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ัตั ตเถระ
ป่่าทึบึ และชุกุ ชุมุ ไปด้ว้ ยไข้ป้ ่่า (ไข้ม้ าลาเรียี ) ซึ่่�งรายใดเจอเข้้าแล้้วก็ย็ ากจะหาย
ได้้ง่่ายๆ อย่่างน้้อยเป็็นแรมปีีก็็ยัังไม่่หายขาด หากไม่่ตายก็็พอทรมาน ดัังที่่�เคย
เขีียนผ่่านมาบ้้างแล้้วว่่า “ไข้้ที่่�พ่่อตาแม่่ยายเบื่่�อหน่่ายและเกลีียดชััง” เพราะ
ผู้เ้� ป็น็ ไข้ป้ ระเภทนี้้น� านๆ ไป แม้ย้ ังั ไม่ห่ ายขาดแต่ก่ ็พ็ อไปมาได้แ้ ละรับั ประทานได้้
แต่่ทำงานไม่่ได้้ บางรายก็็ทำให้้เป็็นคนวิิกลวิิการไปเลยก็็มีี ชาวบ้้านแถบนั้้�นเจอ
กัันบ่่อยและมีีดาษดื่�น ส่่วนพระเณรจำต้้องอยู่�ในข่่ายอัันเดีียวกััน มากกว่่านั้้�นก็็
ถึงึ ตาย ท่่านจำพรรษาแถบหมู่่�บ้า้ นสามผง ๓ ปีี มีพี ระตายเพราะไข้ป้ ่า่ ไปหลายรููป
ที่�เป็็นพระชาวทุ่�งไม่่เคยชิินกัับป่่ากัับเขา เช่่น พระชาวอุุบล ร้้อยเอ็็ด สารคาม
ไปอยู่่�กัับท่่านในป่่าแถบนั้้�นไม่่ค่่อยได้้ เพราะทนต่่อไข้้ป่่าไม่่ไหว ต้้องหลีีกออกไป
จำพรรษาตามหมู่่�บ้้านแถวทุ่ �งๆ
ท่า่ นเล่า่ ว่า่ ขณะท่า่ นกำลังั แสดงธรรมอบรมพระเณรตอนกลางคืืนที่่ห� มู่่�บ้า้ น
สามผง มีพี ญานาคที่่อ� ยู่�แถบลำแม่น่ ้้ำสงครามได้แ้ อบมาฟังั เทศน์ท์ ่า่ นแทบทุกุ คืืน
เฉพาะวัันพระมาทุุกคืืน ถ้้าไม่่มาตอนท่่านอบรมพระเณร ก็็ต้้องมาตอนดึึกขณะ
ท่่านเข้้าที่่�ภาวนา ส่่วนพวกเทวดาทั้้�งเบื้้�องบนเบื้้�องล่่างมีีมาห่่างๆ ไม่่เหมืือนอยู่�ที่�
อุดุ รฯ หนองคาย เฉพาะวันั เข้า้ พรรษา วันั กลางพรรษา และวันั ปวารณาออกพรรษา
แล้้ว ไม่่ว่่าท่่านจะพัักจำอยู่�ที่�ไหน แม้้แต่่ในตััวเมืือง ก็็ยัังมีีพวกเทวดาทั้้�งเบื้้�องบน
เบื้้อ� งล่า่ งชั้น� ใดชั้น� หนึ่�ง และที่�ใดที่�หนึ่�ง มาฟังั ธรรมท่า่ นมิไิ ด้ข้ าด เช่น่ ที่่�วัดั เจดียี ์ห์ ลวง
ที่่�จัังหวัดั เชียี งใหม่่ เป็็นต้้น
140
มััชฌิมิ สมัยั
ฝ่่ าฝืืนขุดุ บ่อ่ เหตุุก่อ่ เรื่�อ่ งร้้าย
ขณะที่่�ท่า่ นพักั อยู่่�บ้า้ นสามผงมีเี รื่�องที่�แปลกอยู่�เรื่�องหนึ่�ง เวลานั้้น� เป็น็ หน้า้ แล้ง้
พระเณรอบรมกัับท่่านมากราว ๖๐ - ๗๐ รููป น้้ำท่่ามีีไม่่พอใช้้และขุ่�นข้้นไปหมด
พระและเณรพากัันปรึกึ ษากัันกัับชาวบ้้านว่า่ ควรจะขุุดบ่่อให้้ลึกึ ลงไปอีกี เผื่�อจะได้้
น้้ำที่�สะอาดและพอกิินพอใช้้ไม่่ขาดแคลนดัังที่�เป็็นอยู่่�บ้้าง เมื่�อตกลงกัันแล้้ว
พระผู้�ใหญ่ก่ ็เ็ ข้า้ ไปกราบเรียี นท่า่ นเพื่�อขออนุญุ าต พอกราบเรียี นความประสงค์ใ์ ห้ท้ ่า่ น
ทราบ ท่่านนิ่�งอยู่่�พัักหนึ่�งแล้้วแสดงอาการเคร่่งขรึึมและห้้ามออกมาอย่่างเสีียงแข็็ง
ว่่า “อย่า่ ๆ ดีไี ม่ด่ ีเี ป็น็ อัันตราย” พููดเท่่านั้้�นก็ห็ ยุดุ ไม่่พููดอะไรต่่อไปอีีก พระอาจารย์์
รูปู นั้้น� ก็ง็ งงันั ในคำพูดู ท่า่ นที่่�ว่า่ “ดีไี ม่ด่ ีเี ป็น็ อันั ตราย” พอกราบท่า่ นออกมาแล้ว้ ก็น็ ำ
เรื่�องมาเล่่าให้้พระเณรและญาติิโยมฟัังตามที่�ตนได้้ยิินมา แทนที่�จะมีีผู้้�คิิดและเห็็น
ตามที่่�ท่่านพููดห้้าม แต่่กลัับปรึึกษากัันเป็็นความลัับว่่าพวกเราไม่่ต้้องให้้ท่่านทราบ
พากันั ขโมยทำก็ย็ ัังได้้ เพราะน้้ำบ่่อก็็อยู่่�ห่่างไกลจากวััด พอจะขโมยทำได้้
พอเที่�ยงวัันกะว่่าท่่านพัักจำวััดก็็พากัันเตรีียมออกไปขุุดบ่่อ พอขุุดกัันยััง
ไม่่ถึึงไหน ดิินรอบๆ ปากบ่่อก็็พัังลงใหญ่่จนเต็็มขึ้�นมาเสมอพื้้�นที่�ที่�เป็็นอยู่�ดั้�งเดิิม
ปากบ่่อเบิิกกว้้างและเสีียหายไปเกืือบหมด พระเณรญาติิโยมพากัันกลััวจนใจหาย
ใจคว่ำ่ ไปตามๆ กันั และตั้ง� ตัวั ไม่ต่ ิดิ เพราะดินิ พังั ลงเกือื บทับั คนตายหนึ่�ง เพราะพากันั
ล่่วงเกิินคำที่่�ท่่านห้้ามโดยไม่่มีีใครระลึึกรู้�พอยัับยั้�งกัันไว้้บ้้างหนึ่�ง และกลััวท่่านจะ
ทราบว่า่ พวกตนพากัันขโมยทำโดยการฝ่า่ ฝืนื ท่่านหนึ่�ง พระเณรทั้้�งวััดและญาติโิ ยม
ทั้้�งบ้้านพากัันร้้อนเป็็นไฟไปตามๆ กััน และรีีบพากัันหาไม้้มากั้�นดิินปากบ่่อที่่�พัังลง
ด้้วยความเห็็นโทษ ขออาราธนาวิิงวอนถึึงพระคุุณท่่านให้้ช่่วยคุ้�มครองพอเอาดิินที่�
พัังลงในบ่่อขึ้�นได้้ และได้้อาศััยน้้ำต่่อไป เดชะบุุญพออธิิษฐานถึึงพระคุุณท่่านแล้้ว
ทุุกอย่่างเลยเรีียบร้อ้ ยไปอย่า่ งน่่าอัศั จรรย์์คาดไม่ถ่ ึงึ จึึงพอมีีหน้า้ ยิ้ม� ต่่อกันั ได้บ้ ้า้ ง
141
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ัตั ตเถระ
พอเสร็จ็ งาน พระเณรและญาติโิ ยมต่า่ งก็ร็ ีบี หนีเี อาตัวั รอด กลัวั ท่า่ นจะมาที่�นั่�น
ส่่วนพระเณรทั้้�งวััดต่่างก็็มีีความร้้อนใจสุุมอยู่�ตลอดเวลา เพราะความผิิดที่�พากััน
ก่่อไว้้แต่่กลางวััน ยิ่�งจวนถึึงเวลาประชุุมอบรมซึ่่�งเคยมีีเป็็นประจำทุุกคืืนก็็ยิ่�งเพิ่�ม
ความไม่่สบายใจมากขึ้�น ใครๆ ก็็เคยรู้�เคยเห็็นและเคยถููกดุุเรื่�องทำนองนี้้�มาแล้้ว
จนฝัังใจ บางเรื่อ�่ งแม้้ตนเคยคิดิ และทำจนลืืมไปแล้้ว ท่่านยัังสามารถรู้้�และนำมา
เทศน์ส์ อนจนได้้ เพียี งเรื่อ่� งน้้ำบ่อ่ ซึ่ง�่ เป็น็ เรื่อ�่ งหยาบๆ ที่่พ� ากันั ขโมยท่า่ นทำทั้้ง� วัดั
จะเอาอะไรไปปิิดไม่่ให้้ท่่านทราบ ท่่านต้้องทราบและเทศน์์อย่่างหนัักแน่่นอน
ในคืืนวัันนี้้� หรืืออย่่างช้้าก็็ตอนเช้้าวัันรุ่�งขึ้้�น อารมณ์์เหล่่านี้้�แลที่�ทำให้้พระเณร
ไม่ส่ บายใจกันั ทั้้ง� วัดั พอถึงึ เวลาประชุมุ และแทนที่�จะถูกู โดนอย่า่ งหนักั ดังั ที่�คาดกันั ไว้้
ท่า่ นกลับั ไม่ป่ ระชุมุ และไม่ด่ ุดุ ่า่ อะไรแก่ใ่ ครๆ เลย สมเป็น็ อาจารย์ท์ ี่่ฉ� ลาดสั่ง� สอนคน
จำนวนมาก ทั้้ง� ที่่ท� ราบเรื่อ่� งนั้้น� ได้ด้ ีแี ละยังั ทราบความไม่ด่ ีขี องพระทั้้ง� วัดั ที่่ล� ่ว่ งเกินิ
ฝ่่าฝืืนท่่านแล้้วกำลัังได้้รัับความเร่่าร้้อนกัันอยู่� หากจะว่่าอะไรลงไปเวลานั้้�น
ก็เ็ ท่า่ กับั การซ้้ำเติมิ ผู้ท�้ ำผิดิ ที่่ร�ู้�เท่า่ ไม่ถ่ ึงึ การณ์์ ขณะนั้้น� ผู้ท้� ำผิดิ ต่า่ งกำลังั เห็น็ โทษ
ของตนอย่่างเต็ม็ ที่่อ� ยู่�แล้้ว
พอรุ่�งเช้้าวัันใหม่่เวลาท่่านออกจากที่�ภาวนา ปกติิท่่านลงเดิินจงกรมจนได้้
เวลาบิิณฑบาต แล้้วค่่อยขึ้�นบนศาลา ครองผ้้าออกบิิณฑบาต อย่่างนั้้�นเป็็นประจำ
มิิได้้ขาด เช้้าวัันนั้้�นพอท่่านจากทางจงกรมขึ้�นศาลา พระทั้้�งวััดต่่างร้้อนอยู่�ภายใน
และคอยฟังั ปัญั หาว่า่ ท่่านจะออกแง่่ไหนบ้า้ งวันั นี้้� แต่แ่ ทนที่�จะเป็็นไปตามความคิดิ
ของพระทั้้�งวััด ซึ่่�งกำลัังกระวนกระวายอยากฟััง แต่่เรื่�องกลัับเป็็นไปคนละโลก
คืือท่่านกลัับพููดนิ่ �มนวลอ่่อนหวานแสดงเป็็นเชิิงปลอบใจพระเณรที่ �กำลัังเร่่าร้้อน
ให้้กลับั สบายใจว่่า “เรามาศึึกษาหาอรรถหาธรรม ไม่ค่ วรกล้้าจนเกินิ ตััวและกลััว
จนเกิินไป เพราะความผิิดพลาดอาจมีีได้้ด้้วยกัันทุุกคน ความเห็็นโทษความผิิด
นั่่น� แลเป็น็ ความดีี พระพุทุ ธเจ้า้ ท่า่ นก็เ็ คยผิดิ มาก่อ่ นพวกเรา ตรงไหนที่่เ� ห็น็ ว่า่ ผิดิ
ท่า่ นก็เ็ ห็น็ โทษในจุดุ นั้้น� และพยายามแก้ไ้ ขไปทุกุ ระยะที่่เ� ห็น็ ว่า่ ผิดิ เจตนานั้้น� ดีอี ยู่�
142
มััชฌิิมสมัยั
แต่่ความรู้�เท่่าไม่่ถึึงการณ์์นั้้�นอาจมีีได้้ ควรสำรวมระวัังต่่อไปทุุกกรณีี เพราะ
ความมีสี ติริ ะวังั ตัวั ทุกุ โอกาสเป็น็ ทางของนักั ปราชญ์”์ เพียี งเท่า่ นี้้ก� ็ห็ ยุดุ และแสดง
อาการยิ้ม� แย้ม้ ต่อ่ พระเณรต่อ่ ไป ไม่ม่ ีใี ครจับั พิริ ุธุ ท่า่ นได้เ้ ลย แล้ว้ ก็พ็ าออกบิณิ ฑบาต
ตามปกติิ
คืืนวัันหลัังก็็ไม่่ประชุุมอีีก เป็็นแต่่สั่�งให้้พากัันประกอบความเพีียร รวมเป็็น
เวลาสามคืืนที่�ไม่่มีีการประชุุมอบรมธรรม พอดีีกัับระยะนั้้�นพระเณรกำลัังกลััว
ท่่านจะเทศน์์เรื่�องบ่่อน้้ำอยู่�แล้้ว ก็็พอเหมาะกัับที่่�ท่่านไม่่สั่�งให้้ประชุุม จนคืืนที่�สี่�
ถึึงมีีการประชุุม เวลาประชุุมก็็มิิได้้เอ่่ยถึึงเรื่�องบ่่อน้้ำ ทำเป็็นไม่่รู้�ไม่่ชี้�ให้้เรื่�อง
หายเงีียบไปเลยตั้ �งนาน จนปรากฏว่่าพระทั้้�งวััดลืืมกัันไปหมดแล้้ว เรื่�องถึึงได้้โผล่่
ขึ้�นมาอย่า่ งไม่่นึกึ ไม่่ฝััน และก็็ไม่ม่ ีใี ครกล้า้ เล่า่ ถวายให้้ท่า่ นทราบเลย เพราะต่่างคน
ต่่างปิดิ เงีียบ ท่า่ นเองก็ม็ ิิได้้เคยไปที่่�บ่่อซึ่ง�่ อยู่่�ห่่างจากวััดนั้้น� เลย
เริ่�มแรกก็็แสดงธรรมอบรมทางภาคปฏิิบััติิไปเรื่�อยๆ อย่่างธรรมดา พอแสดง
ไปถึึงเหตุุผลและความเคารพในธรรมในครููอาจารย์์ ธรรมก็็เริ่�มกระจายไปถึึงผู้้�มา
รัับการศึึกษาอบรม ว่่าควรเป็็นผู้้�หนัักในเหตุุผลซึ่่�งเป็็นเรื่่�องของธรรมแท้้ ไม่่
ควรปล่อ่ ยให้ค้ วามอยากที่่ค� อยผลักั ดันั อยู่่�ตลอดเวลาออกมาเพ่น่ พ่า่ นในวงปฏิบิ ัตั ิิ
จะมาทำลายธรรมอัันเป็็นแนวทางที่่�ถููกและเป็็นแบบฉบัับแห่่งการดำเนิินเพื่่�อ
ความพ้น้ ทุกุ ข์์ จะทำให้ท้ ุกุ สิ่ง� ที่่ม�ุ่�งปรารถนาเสียี ไปโดยลำดับั ธรรมวินิ ัยั หนึ่่ง� คำพูดู
ของครููอาจารย์ห์ นึ่่�ง ที่่เ� ราถืือเป็น็ ที่่�เคารพไม่่ควรฝ่่าฝืืน การฝ่า่ ฝืนื พระธรรมวิินััย
และการฝ่่าฝืืนคำครููอาจารย์์เป็็นการทำลายตััวเอง และเป็็นการส่่งเสริิมนิิสััย
ไม่่ดีีให้้มีีกำลัังเพื่�่อทำลายตนและผู้้�อื่�นต่่อไปไม่่มีีทางสิ้�นสุุด น้้ำบ่่อนี้้�มิิใช่่มีีแต่่
ดิินเหนีียวล้้วนๆ แต่่มีีดิินทรายอยู่่�ข้้างล่่างด้้วย หากขุุดลึึกลงไปมากดิินทรายจะพััง
ลงไปก้้นบ่่อและจะทำให้้ดิินเหนีียวขาดตกลงไปด้้วย ดีีไม่่ดีีทัับหััวคนตายก็็ได้้จึึงได้้
ห้า้ มมิใิ ห้้พากันั ทำ
143
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ััตตเถระ
การห้้ามมิิให้้ทำหรืือการสั่�งให้้ทำในกิิจใดๆ ก็็ตาม ได้้พิิจารณาก่่อนแล้้ว
ทุกุ อย่า่ งถึงึ ได้ส้ั่ง� ลงไป ผู้ม�้ ารับั การอบรมก็ค็ วรพิจิ ารณาตามบ้า้ ง บางอย่า่ งก็เ็ ป็น็
เรื่�่องภายในโดยเฉพาะ ไม่่จำต้้องแสดงออกต่่อผู้้�อื่�นเสีียจนทุุกแง่่ทุุกมุุม เท่่าที่่�
แสดงออกเพื่�่อผู้้�อื่�นก็็พอเข้้าใจความมุ่�งหมายดีีพอ แต่่ทำไมจึึงไม่่เข้้าใจ เช่่น
อย่่าทำสิ่�งนั้้�น แต่่กลัับทำในสิ่�งนั้้�น ให้้ทำสิ่�งนั้้�น แต่่กลัับไม่่ทำในสิ่�งนั้้�นดัังนี้้�
เรื่่�องทั้้�งนี้้�มิิใช่่ไม่่เข้้าใจ ต้้องเข้้าใจกัันแน่่นอน แต่่ที่่�ทำไปอีีกอย่่างหนึ่่�งนั้้�น เป็็น
ความดื้้�อดึึงตามนิิสััยที่่�เคยดื้้�อดึึงต่่อพ่่อแม่่มาแต่่เป็็นเด็็กเพราะท่่านเอาใจ
นิิสััยนั้้�นเลยติิดตััวและฝัังใจมาจนถึึงขั้้�นพระขั้้�นเณร ซึ่่�งเป็็นขั้้�นผู้้�ใหญ่่เต็็มที่่�แล้้ว
แล้้วก็็มาดื้้�อดึึงต่่อครููอาจารย์์ต่่อพระธรรมวิินััยอัันเป็็นทางเสีียหายเข้้าอีีก
ความดื้อ� ดึงึ ในวัยั และเพศนี้้� ไม่ใ่ ช่ค่ วามดื้อ� ดึงึ ที่�ควรได้ร้ ับั อภัยั และเอาใจเหมือื นคราว
เป็็นเด็็ก แต่่ควรตำหนิิอย่่างยิ่�ง ถ้้าขืืนดื้�อดึึงต่่อไปอีีกก็็จะเป็็นการส่่งเสริิมนิิสััยไม่่ดีี
นั้้�นให้้ยิ่�งขึ้�นและควรได้้รัับสมััญญาว่่า “พระธุุดงค์์หััวดื้�อ” บริิขารใช้้สอยทุุกชิ้�นที่�
เกี่�ยวกับั ตััวก็ค็ วรเรียี กว่่าบริขิ ารของพระหัวั ดื้�อไปด้ว้ ย
องค์์นี้้�ก็็ดื้�อ องค์์นั้้�นก็็ด้้าน องค์์โน้้นก็็มึึนและดื้�อด้้านกัันทั้้�งวััด อาจารย์์ก็็ได้้
ลููกศิิษย์์หััวดื้�อ อะไรก็็กลายเป็็นเรื่�องดื้�อด้้านไปเสีียหมด โลกนี้้�เห็็นจะแตก ศาสนา
ก็็จะล่่มจมแน่่นอน แล้้วก็็แสดงเป็็นเชิิงถามว่่า ใครบ้้างที่่�ต้้องการเป็็นพระหััวดื้�อ
และต้้องการให้้อาจารย์์เป็็นอาจารย์์ของพระหััวดื้�อ มีีไหมในที่�นี่� ถ้้ามีีพรุ่�งนี้้�
ให้พ้ ากันั ไปรื้อ� ไปขุดุ น้้ำบ่อ่ อีกี ให้ด้ ินิ พังั ลงทับั ตาย จะได้ไ้ ปเกิดิ บนสวรรค์ว์ ิมิ านหัวั ดื้อ�
เผื่�อชาวเทพทั้้ง� หลายชั้น� ต่า่ งๆ จะได้ม้ าชมบารมีบี ้า้ งว่า่ เก่ง่ จริงิ ไม่ม่ ีชี าวเทพพวกไหน
แม้้ชั้น� พรหมโลกที่�เคยเห็็นและเคยได้้อยู่่�วิิมานประหลาดเช่่นนี้้�มาก่อ่ น
จากนั้้น� ก็แ็ สดงอ่อ่ นลงทั้้ง� เสียี งและเนื้้อ� ธรรม ทำให้ผู้้�ฟังั เห็น็ โทษแห่ง่ ความดื้อ� ดึงึ
ฝ่า่ ฝืนื ของตนอย่า่ งถึงึ ใจ ผู้�นั่�งฟังั อยู่�ในขณะนั้้น� คล้า้ ยกับั ลืมื หายใจไปตามๆ กันั พอจบ
การแสดงธรรมและเลิิกประชุุมแล้้ว ต่่างก็็ออกมาถามและยกโทษกัันวุ่�นวายไปว่่า
144
มัชั ฌิมิ สมััย
มีีใครไปกราบเรีียนท่่านถึึงได้้เทศน์์ขนาดหนััก ทำเอาผู้�ฟัังแทบสลบไปตามๆ กััน
ในขณะนั้้�น ทุุกองค์์ต่่างก็็ปฏิิเสธเป็็นเสีียงเดีียวกัันว่่า ไม่่มีีใครกล้้าไปกราบเรีียน
เพราะต่า่ งก็ก็ ลัวั ว่า่ ท่า่ นจะทราบและถูกู โดนเทศน์ห์ นักั อยู่�แล้ว้ เรื่�องก็เ็ ป็น็ อันั ผ่า่ นไป
โดยมิิได้้ต้น้ สายปลายเหตุุ
ตามปกติิ ท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นท่า่ นมีคี วามรู้�เชี่�ยวชาญเกี่�ยวกับั เหตุกุ ารณ์ต์ ่า่ งๆ
มาแต่ส่ มัยั ท่า่ นจำพรรษาอยู่�ถ้ำ้ สาริกิ า จังั หวัดั นครนายกตลอดมา และมีคี วามชำนาญ
กว้้างขวางขึ้�นเป็็นลำดัับจนแทบจะพููดได้้ว่่าไม่่มีีประมาณ เวลาปกติิก็็ดีี ขณะเข้้า
ประชุมุ ฟังั การอบรมก็ด็ ีี พระที่่อ� ยู่่�กับั ท่า่ นซึ่ง�่ รู้�เรื่อ่� งของท่า่ นได้ด้ ีตี ้อ้ งมีคี วามระวังั
สำรวมจิิตอย่่างเข้้มงวดกวดขัันอยู่่�ตลอดไป จะเผลอตััวคิิดไปต่่างๆ นานาไม่่ได้้
เวลาเข้้าประชุุม ความคิิดนั้้�นต้้องกลัับมาเป็็นกััณฑ์์เทศน์์ให้้เจ้้าของฟัังอีีกจนได้้
ยิ่ �งขณะที่่�ท่่านกำลัังให้้การอบรมอยู่่�ด้้วยแล้้วยิ่่�งเป็็นเวลาที่่�สำคััญมากกว่่าเวลา
อื่น�่ ใด ทั้้ง� ๆ ที่่แ� สดงธรรมอยู่� แต่ข่ ณะที่่ห� ยุดุ หายใจ หรืือหยุดุ เพื่อ�่ สังั เกตการณ์อ์ ะไร
ก็ส็ ุดุ จะเดา เพียี งขณะเดียี วเท่า่ นั้้น� ถ้า้ มีรี ายใดคิดิ เปะปะออกนอกลู่�นอกทางไปบ้า้ ง
ขณะนั้้น� แลเป็น็ ต้อ้ งได้เ้ รื่อ�่ ง และได้ย้ ินิ เสียี งเทศน์แ์ ปลกๆ ออกมาทันั ทีี ซึ่ง่� ตรงกับั
ความคิิดที่่�ไม่่มีีสติิรายนั้้�นๆ เป็็นแต่่ท่่านไม่่ระบุุรายชื่�อออกมาอย่่างเปิิดเผยเท่่านั้้�น
แม้เ้ ช่น่ นั้้น� ก็ท็ ำให้ผ้ ู้้�คิดิ สะดุดุ ใจในความคิดิ ของตนทันั ทีแี ละกลัวั ท่า่ นมาก ไม่ก่ ล้า้ คิดิ
แบบนั้้น� ต่อ่ ไปอีีก
กับั เวลาออกบิณิ ฑบาตตามหลังั ท่า่ นนั้้�นหนึ่�ง จะต้อ้ งระวังั ไม่่เช่น่ นั้้น� จะได้้ยิิน
เสีียงเทศน์์เรื่�องความคิิดไม่่ดีีของตนในเวลาเข้้าประชุุมแน่่นอน บางทีีก็็น่่าอัับอาย
หมู่่�เพื่อ�่ นที่่น�ั่่ง� ฟังั อยู่่�ด้วยกันั หลายท่า่ นซึ่ง่� ได้ย้ ินิ แต่เ่ สียี งท่า่ นเทศน์ร์ ะบุเุ รื่อ�่ งความคิดิ
แต่ม่ ิไิ ด้ร้ ะบุตุ ัวั ผู้้�คิด ผู้้�ถูกเทศน์แ์ ทบมุดุ ดินิ ให้จ้ มหายหน้า้ ไปเลยก็ม็ ีี เพราะบางครั้ง�
เวลาได้ย้ ินิ ท่า่ นเทศน์แ์ บบนั้้น� ทำให้ผ้ ู้้�นั่ง� ฟังั อยู่่�ด้ว้ ยกันั หลายท่า่ นต่า่ งหันั หน้า้ มอง
องค์์นั้้�นชำเลืืองดููองค์์นี้้� เพราะไม่่แน่่ใจว่่าเป็็นองค์์ไหนแน่่ที่่�ถููกเทศน์์เรื่�่องนั้้�นอยู่�
145
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ัตั ตเถระ
ขณะนั้้น� บรรดาพระเณรจำนวนมากรู้�สึกจะมีนี ิสิ ัยั คล้า้ ยคลึงึ กันั พอโดนเจ็บ็ ๆ ออกมา
แล้้วแทนที่�จะเสีียใจหรืือโกรธ พอพ้้นเขตดััดสัันดานออกมาต่่างแสดงความยิ้�มแย้้ม
ขบขัันพอใจ และไต่่ถามซึ่�่งกันั และกัันว่า่ วันั นี้้โ� ดนใคร? วันั นี้้โ� ดนใคร?
แต่่น่่าชมเชยอยู่�อย่่างหนึ่�ง ที่�พระท่่านมีีความสััตย์์ซื่�อต่่อความคิิดผิิดของตััว
และต่อ่ เพื่�อนฝูงู ไม่ป่ กปิดิ ไว้เ้ ฉพาะตัวั พอมีผี ู้้�ถาม จะเป็น็ องค์ใ์ ดก็ต็ ามที่่�คิดิ ผิดิ ทำนอง
ท่่านเทศน์์นั้้�น องค์์นั้้�นต้้องสารภาพตนทัันทีีว่่า วัันนี้้�โดนผมเอง เพราะผมมัันดื้�อ
ไม่เ่ ข้า้ เรื่�องไปหาญคิดิ เรื่�อง….. ทั้้ง� ที่�ตามปกติกิ ็ร็ู้�อยู่่�ว่า่ จะโดนเทศน์ถ์ ้า้ ขืนื คิดิ อย่า่ งนั้้น�
แต่พ่ อไปเจอเข้้ามัันลืืมเรื่�องที่�เคยกลััวเสียี สิ้น� มีแี ต่่เรื่�องกล้้าแบบบ้้าๆ บอๆ ออกมา
ท่า่ เดียี ว ที่่�ท่า่ นเทศน์น์ ั้้น� สมควรอย่่างยิ่�งแล้ว้ จะได้้ดัดั สัันดานเราที่่�คิิดไม่่ดีีเสียี ทีี
ต้้องขออภััยจากท่่านผู้้�อ่่านมากๆ ที่�บางเรื่�องผู้�เขีียนก็็ไม่่สะดวกใจที่�จะเขีียน
แต่เ่ รื่�องที่่�ว่า่ ไม่ส่ ะดวกก็ม็ ีผี ู้้�ก่อ่ ไว้แ้ ล้ว้ พอให้เ้ กิดิ ปัญั หากลืนื ไม่ไ่ ด้ค้ ายไม่อ่ อกขวางอยู่�
ในคอดีีๆ นี่�เอง ถ้้าได้้ระบายออกตามความจริิงก็็น่่าจะเป็็นธรรม เหมืือนพระท่่าน
แสดงอาบััติิ ก็็เป็็นวิิธีีที่�ทำให้้หมดโทษหมดกัังวล ไม่่กำเริิบต่่อไป จึึงขอเรีียนเป็็น
บางตอนพอเป็น็ ข้อ้ คิดิ จากทั้้ง� ท่า่ นผู้�เป็น็ เจ้า้ ของเรื่�องทั้้ง� ท่า่ นผู้�ชำระเรื่�อง ทั้้ง� พวกเรา
ผู้้�มีีหััวใจที่�อาจมีีความคิิดอย่่างนั้้�นบ้า้ ง
โดยมากนักั บวชและนักั ปฏิบิ ัตั ิทิี่�โดนเทศน์เ์ จ็บ็ ๆ อยู่่�บ่อ่ ยๆ ก็เ็ นื่�องจากอายตนะ
ภายนอก คือื รูปู เสียี ง เป็น็ ต้น้ ที่�เป็น็ วิสิ ภาคต่อ่ กันั นั่�นเอง มากกว่า่ เรื่�องอื่�นๆ ต้น้ เหตุุ
ที่่�ถููกเทศน์์โดยมากก็็เวลาบิิณฑบาต ซึ่่�งเป็็นกิิจจำเป็็นของพระ จะละเว้้นมิิได้้
เวลาไปก็ต็ ้อ้ งเจอ เวลาเจอก็จ็ ำต้อ้ งคิดิ ไปต่า่ งๆ บางรายพอเจอเข้า้ เกิดิ ความรักั ชอบ
ความคิิดกลายเป็็นกงจัักรไปโดยไม่่รู้้�สึึกตััว นี่่�แลคืือต้้นเหตุุสำคััญที่่�ฉุุดลากใจ
ให้ค้ ิดิ ออกไปนอกลู่�นอกทาง ทั้้ง� ที่่ไ� ม่อ่ ยากจะให้เ้ ป็น็ เช่น่ นั้้น� พอได้ส้ ติริั้ง� กลับั มาได้้
ตกตอนเย็น็ มาก็โ็ ดนเทศน์์ แล้ว้ พยายามทำความสำรวมต่อ่ ไป พอวาระต่อ่ ไปก็ไ็ ป
146
มัชั ฌิิมสมััย
เจอเอาของดีเี ข้า้ อีกี ทำให้แ้ ผลกำเริบิ ขึ้้น� อีกี ขากลับั มาวัดั ก็โ็ ดนยาเม็ด็ ขนานเด็ด็ ๆ
ใส่แ่ ผลเข้า้ อีกี คืือ โดนเทศน์น์ ั่่น� เอง ถ้า้ องค์น์ี้้ไ� ม่โ่ ดนของดีี แต่อ่ งค์น์ั้้น� ก็โ็ ดนเข้า้ จนได้้
เพราะพระเณรมีมี ากต่่อมากและต่่างองค์์ก็ม็ ีีแผลเครื่�องรัับของแสลงด้ว้ ยกััน ฉะนั้้น�
จึึงไปโดนแต่่ของดีีมาจนไม่่ชนะจะหลบหลีีกแก้้ไข พอมาถึึงวััดและสบจัังหวะก็็โดน
เทศน์์จากท่่านเข้า้ อีีก
ธรรมดาความคิดิ ของคนมีกี ิเิ ลสก็ต็ ้อ้ งมีคี ิดิ ไปต่า่ งๆ ดีบี ้า้ งชั่�วบ้า้ ง ท่า่ นเองก็ไ็ ม่ใ่ ช่่
นัักดุุด่่าไปเสีียทุุกขณะจิิตที่่�คิิด ที่่�ท่่านตำหนิิก็็คืือสิ่�งที่่�ท่่านอยากให้้คิิด เช่่น
คิิดอรรถคิิดธรรมด้้วยสติิปััญญาเพื่�อหาทางปลดเปลื้�องตนออกจากทุุกข์์ อัันเป็็น
ความคิิดที่่�ถููกทางและเบาใจแก่่ผู้�อบรมสั่�งสอนนั้้�นไม่่ค่่อยชอบคิิดกััน แต่่ชอบไปคิิด
ในสิ่�งที่�ไม่่อยากให้้คิิด จึึงโดนเทศน์์กัันอยู่�เสมอแทบทุุกคืืน เพราะผู้�ทำให้้ท่่านต้้อง
เทศน์์บ่อ่ ยๆ มีมี าก
ทั้้ง� นี้้ก� ล่า่ วถึงึ ความรู้�ความละเอียี ดแห่ง่ ปรจิติ ตวิชิ ชา คืือการกำหนดรู้�ใจผู้้�อื่น�
ของท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่่น� ว่า่ ท่า่ นรู้�และสามารถจริงิ ๆ ส่ว่ นความคิดิ ที่่น� ่า่ ตำหนินิ ั้้น�
ก็็มิิได้้เป็็นขึ้้�นด้้วยเจตนาจะสั่ �งสมของผู้้�คิิด หากแต่่เป็็นขึ้้�นเพราะความเผอเรอ
ที่่ส� ติิตามไม่ท่ ันั เป็น็ บางครั้�งเท่่านั้้น� แม้เ้ ช่น่ นั้้�นในฐานะที่่�ท่่านเป็็นอาจารย์์ผู้�คอยให้้
ความรู้�ความฉลาดแก่่ลููกศิิษย์์ เมื่�อเห็็นว่่าไม่่เหมาะสมก็็รีีบเตืือนเพื่�อผู้�นั้�นจะได้้สติิ
และเข็ด็ หลาบแล้ว้ ระวังั สำรวมต่อ่ ไป ไม่ห่ ลวมตัวั คิดิ อย่า่ งนั้้น� อีกี จะเป็น็ ทางเบิกิ กว้า้ ง
เพื่�อความเสีียหายต่่อไป เพราะความคิิดซ้้ำซากเป็น็ เครื่�องส่่งเสริมิ
การสั่�งสอนพระ รู้้�สึึกว่่าท่่านสั่�งสอนละเอีียดถี่�ถ้้วนมาก ศีีลที่่�เป็็นฝ่่ายวิินััย
ท่า่ นก็ส็ อนละเอียี ด สมาธิแิ ละปัญั ญาที่่เ� ป็น็ ฝ่า่ ยธรรมท่า่ นยิ่ง� สอนละเอียี ดลออมาก
แต่่ปััญญาขั้ �นสููงสุุดจะเขีียนลงข้้างหน้้าตามประวััติิท่่านที่ �บำเพ็็ญธรรมขั้ �นสููงขึ้ �นไป
เป็็นลำดัับ ส่่วนสมาธิิทุุกขั้�นและปััญญาขั้�นกลาง ท่่านเริ่�มมีีความชำนาญมาแล้้ว
147
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ัตั ตเถระ
จากถ้้ำสาริิกา นครนายก พอมาฝึึกซ้้อมอยู่�ทางภาคอีีสานนานพอควรก็็ยิ่�งมีีความ-
ชำนิิชำนาญยิ่�งขึ้น� ฉะนั้้�น การอธิิบายสมาธิิทุุกขั้�นและวิิปัสั สนาขั้�นกลางแก่่พระเณร
ท่่านจึึงอธิิบายได้้อย่่างคล่่องแคล่่วมาก ไม่่มีีการเคลื่�อนคลาดจากหลัักสมาธิิปััญญา
ที่่�ถููกต้อ้ งเลย ผู้้�รัับการอบรมได้้ฟัังอย่า่ งถึงึ ใจทุุกขั้�นของสมาธิแิ ละปััญญาขั้�นกลาง
สมาธิิท่่านรู้้�สึึกแปลกและพิิสดารมาก ทั้้�งขณิิกสมาธิิ อุุปจารสมาธิิ และ
อัปั ปนาสมาธิิ คืือขณะจิติ รวมเป็น็ ขณิกิ สมาธิแิ ล้ว้ ตั้้ง� อยู่�ได้ข้ ณะเดียี ว แต่ม่ ิไิ ด้ถ้ อน
ออกมาเป็น็ จิติ ธรรมดา หากแต่ถ่ อนออกมาสู่่�อุปุ จารสมาธิิ แล้ว้ ออกรู้�สิ่ง� ต่า่ งๆ ไม่ม่ ีี
ประมาณ บางครั้ง� เกี่�ยวกับั พวกภูตู ผีี เทวบุตุ ร เทวธิดิ า พญานาคต่า่ งๆ นับั ภพนับั ภูมู ิิ
ได้้ที่�มาเกี่�ยวข้้องกัับสมาธิิประเภทนี้้� ซึ่�่งท่า่ นใช้้รัับแขกจำพวกมีีรูปู ไม่่ปรากฏด้้วยตา
มีเี สีียงไม่่ปรากฏด้้วยหููมาเป็น็ ประจำ บางครั้ง� จิติ ก็็เหาะลอยออกจากกายแล้้วเที่�ยว
ชมสวรรค์ว์ ิมิ านและพรหมโลกชั้น� ต่า่ งๆ และลงไปเที่�ยวดูภู พภูมู ิขิ องสัตั ว์น์ รกที่�กำลังั
เสวยกรรมมีีประเภทต่่างกัันอยู่�ที่�ที่�ทรมานต่า่ งๆ กันั ตามกรรมของตน
คำว่่าขึ้�นลงตามคำสมมุุติิที่�โลกนำมาใช้้กัันตามกิิริิยาของกายซึ่�่งเป็็นอวััยวะ
หยาบนั้้�น ผิิดกัับกิิริิยาของจิิตซึ่�่งเป็็นของละเอีียดอยู่�มากจนกลายเป็็นคนละโลก
เอาเลย คำว่า่ ขึ้น� หรือื ลงของกาย รู้�สึกเป็น็ ประโยคพยายามอย่า่ งเอาจริงิ เอาจังั แต่จ่ ิติ
ถ้า้ ใช้ก้ ิริ ิยิ าแบบกายบ้า้ งว่า่ ขึ้น� หรือื ลงก็ส็ ักั แต่ว่ ่า่ เท่า่ นั้้น� แต่ม่ ิไิ ด้เ้ ป็น็ ประโยคพยายาม
ว่่าจิิตขึ้�นหรืือลงเลย คำว่่าสวรรค์์ พรหมโลก และนิิพพาน อยู่่�สููงขึ้�นไปตามลำดัับ
แห่่งความละเอีียดของชั้�นนั้้�นๆ ก็็ดีี คำว่่านรกอยู่่�ต่่ำลงไปตามลำดัับของความต่่ำ
แห่่งภููมิแิ ละผู้้�มีกี รรมต่่าง ๆ กัันก็ด็ ีีนี้้� เรานำด้้านวัตั ถุเุ ข้า้ ไปวัดั กัับนามธรรมเหล่า่ นั้้�น
ต่่างหาก นรก สวรรค์์ เป็น็ ต้้น จึงึ มีีต่่ำสูงู ไปตามโลก
เราพอเทีียบกัันได้้บ้้าง เช่่น นัักโทษทั้้�งลหุุโทษและครุุโทษที่�อยู่�ในเรืือนจำ
อันั เดียี วกันั ซึ่ง�่ ตั้ง� อยู่�ในที่�ที่�มนุษุ ย์ผ์ู้�ไม่ม่ ีโี ทษทัณั ฑ์อ์ ะไรอยู่่�กันั ในนักั โทษทั้้ง� สองชนิดิ
148
มัชั ฌิมิ สมัยั
ไม่ม่ ีกี ารขึ้น� ลงต่า่ งกันั ที่�ตรงไหนบ้า้ งเลย เพราะอยู่�ในเรือื นจำอันั เดียี วกันั และไม่ม่ ีขีึ้น� ลง
ต่า่ งกันั กับั มนุษุ ย์ผ์ู้�ไม่ม่ ีโี ทษอีกี ด้ว้ ย เพราะเรือื นจำหรือื ตะรางอันั เป็น็ ที่�อยู่�ของนักั โทษ
ทุุกชนิิดอยู่่�กััน กัับสถานที่�ที่�มนุุษย์์อยู่่�กััน มัันเป็็นแผ่่นดิินอัันเดีียวกััน บ้้านเมืือง
อันั เดียี วกันั เป็น็ แต่แ่ ยกเป็น็ เอกเทศกันั อยู่�คนละส่ว่ นเท่า่ นั้้น� เมื่�อต่า่ งคนต่า่ งมีตี าดีหี ูดู ีี
ทั้้ง� ลหุุโทษครุโุ ทษและมนุุษย์์ผู้�ปราศจากโทษ ต่่างก็็มองเห็็นได้ย้ ินิ และรู้�เรื่�องของกันั
ได้้อย่่างธรรมดาทั่�วๆ ไป ไม่่เป็็นปััญหาเหมืือนระหว่่างพวกนรกกัับเทวดา ระหว่่าง
เทวดากัับพรหม และระหว่่างพวกเทพฯ ทุุกชั้�นกัับสััตว์์นรกทุุกภููมิิและระหว่่าง
สััตว์์นรกทุุกภูมู ิิและเทวดา พรหมทุุกชั้�นกัับพวกมนุษุ ย์ท์ี่�ไม่่รู้�เรื่�องของกันั เอาเลย
แม้้กระแสใจของทุุกๆ จำพวกจะส่่งประสานผ่่านภููมิิที่�อยู่�ของกัันและกัันอยู่�
ตลอดเวลา แต่่ก็็เหมืือนไม่่ได้้ผ่่านและเหมืือนไม่่มีีอะไรมีีอยู่�ในโลก นอกจากเราคน
เดีียวที่�รู้�เรื่�องของตััวทุกุ อย่่างเท่า่ นั้้น� จะรัับรองตนได้ว้ ่่า การมีอี ยู่�ในโลก เพียี งใจที่่�มีี
อยู่่�กัับทุุกคนตลอดสััตว์์ก็็ยัังไม่่สามารถรู้้�เรื่�องความคิิดดีีชั่�วของกัันและกัันได้้ ถ้้าจะ
ปฏิเิ สธว่า่ ใจของคนและสััตว์ไ์ ม่ม่ ีี และถ้า้ มีีทำไมไม่่รู้�ไม่เ่ ห็น็ ใจเรื่อ่� งใจกัันบ้า้ งดังั นี้้�
ก็พ็ อจะปฏิเิ สธได้ถ้ ้า้ จะเป็น็ ความจริงิ ตามคำปฏิเิ สธ แต่จ่ ะปฏิเิ สธวันั ยังั ค่่ำก็ค็ งผิดิ
ไปทั้้�งวััน เพราะปกติิคนและสััตว์์ที่่�ยัังครองตััวอยู่่�ย่่อมมีีใจด้้วยกัันทุุกราย แม้้จะ
ไม่รู่้�ไม่เ่ ห็น็ ความคิดิ ของกันั ก็ป็ ฏิเิ สธไม่ไ่ ด้ว้ ่า่ ใจไม่ม่ ีใี นร่า่ งที่่เ� ราไม่ส่ ามารถมองเห็น็
และได้้ยิิน สิ่�งละเอีียดที่่�สุุดวิิสััยของตาหููจะรัับรู้้�ได้้ในโลกแห่่งสััตว์์ทั้้�งหลาย ก็็คง
ขึ้้น� อยู่่�กับั ความไม่ส่ ามารถของแต่ล่ ะราย ไม่ข่ึ้้น� กับั สิ่่ง� ที่่ม� ีอี ยู่�เป็น็ อยู่่�จะปกปิดิ ตัวั เอง
คำว่่าสวรรค์์และพรหมโลกชั้�นนั้้�นๆ สููงขึ้�นไปเป็็นลำดัับนั้้�น ก็็มิิได้้สููงขึ้�นไป
แบบบ้า้ นที่่�มีหี ลายชั้น� ซึ่่�งเป็น็ ด้้านวัตั ถุุ ดังั ที่�รู้�ๆ กัันที่�จะต้อ้ งใช้บ้ ันั ไดหรืือลิิฟท์์ขึ้น� ไป
เป็็นชั้�นๆ หากสููงแบบนามธรรม ขึ้้�นแบบนามธรรม ด้้วยนามธรรม คืือใจดวงมีี
สมรรถภาพภายในตััว เพราะกรรมดีีคืือกุุศลกรรม คำว่่านรกต่่ำก็็มิิได้้ต่่ำแบบ
ลงเหวลงบ่่อ แต่่ต่่ำแบบนามธรรม ลงแบบนามธรรม และดููด้้วยนามธรรม คืือ
149