ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ัตั ตเถระ
ดวงใจมีคี วามสามารถภายในตัวั แต่ผ่ ู้ล้� งไปเสวยกรรมของตนต้อ้ งไปด้ว้ ยอำนาจ
กรรมชั่่�วที่่�พาให้้เป็็นไปทางตรงกัันข้้าม อยู่่�รัับความทุุกข์์ทรมานก็็อยู่่�ด้้วยกรรม
พาให้อ้ ยู่่�จนกว่า่ จะพ้น้ โทษ เหมืือนคนติดิ คุกุ ตะรางตามกำหนดเวลา เมื่อ่� พ้น้ โทษ
ก็อ็ อกจากคุกุ ตะรางไปฉะนั้้น�
ส่่วนอุุปจารสมาธิิของท่่านรู้้�สึึกเริ่ �มเกี่ �ยวพัันกัันกัับขณิิกสมาธิิมาแต่่เริ่ �มแรก
ปฏิิบััติิ เพราะจิติ ท่า่ นเป็็นจิติ ที่่�ว่่องไวผาดโผนมาดั้ง� เดิิม เวลารวมลงเพียี งขณะเดีียว
ที่�เรียี กว่า่ ขณิกิ สมาธิิ ก็เ็ ริ่�มออกเที่�ยวรู้�เห็น็ สิ่�งต่า่ งๆ ที่�อยู่�ในวงของอุปุ จาระ จนกระทั่�ง
ท่่านมีีความชำนาญและบัังคัับให้้อยู่่�กัับที่�หรืือให้้ออกรู้�เหตุุการณ์์ต่่างๆ ก็็ได้้แล้้ว
จากนั้้น� ท่า่ นต้อ้ งการจะปฏิบิ ัตั ิติ ่อ่ สมาธิปิ ระเภทใดก็ไ็ ด้ส้ ะดวกตามต้อ้ งการ คือื จะให้้
เป็็นขณิิกะ แล้ว้ เลื่�อนออกมาเป็น็ อุุปจาระเพื่�อรับั รู้�สิ่�งต่า่ งๆ หรือื จะให้ร้ วมสงบลงถึึง
ฐานสมาธิอิ ย่า่ งเต็ม็ ที่� ที่�เรียี กว่า่ อัปั ปนาสมาธิิ แล้ว้ พักั อยู่�ในสมาธินิั้้น� ตามต้อ้ งการก็ไ็ ด้้
อััปปนาสมาธิิเป็็นสมาธิิที่ �สงบละเอีียดแนบแน่่นและเป็็นความสงบสุุขอย่่าง
พอตััว ผู้�ปฏิิบััติิจึึงมีีทางติิดสมาธิิประเภทนี้้�ได้้ ท่่านพระอาจารย์์มั่่�น ท่่านเล่่าว่่า
ท่า่ นเคยติดิ สมาธิปิ ระเภทนี้้บ� ้า้ งเหมืือนกันั แต่ท่ ่า่ นเป็น็ นิสิ ัยั ปัญั ญาจึงึ หาทางออกได้้
ไม่่นอนใจและติิดอยู่�ในสมาธิิประเภทนี้้�นาน ผู้้�ติิดสมาธิิประเภทนี้้�ทำให้้เนิ่่�นช้้า
ได้้เหมืือนกััน ถ้้าไม่่พยายามคิิดค้้นทางปััญญาต่่อไป นัักปฏิิบััติิที่่�ติิดอยู่�ในสมาธิิ
ประเภทนี้้ม� ีเี ยอะแยะ เพราะเป็น็ สมาธิทิี่�เต็ม็ ไปด้ว้ ยความสุขุ ความเยื่�อใยและอ้อ้ ยอิ่�ง
น่า่ อาลัยั เสียี ดายอยู่�มาก ไม่ค่ ิดิ อยากแยกตัวั ออกไปทางปัญั ญาอันั เป็น็ ทางถอนกิเิ ลส
ทั้้ง� มวล ถ้า้ ไม่ม่ ีีผู้�ฉลาดมาตักั เตืือนด้้วยเหตุผุ ลจริิงๆ จะไม่ย่ อมถอดถอนตััวออกมาสู่�
ทางปัญั ญาเอาเลย
เมื่�อจิิตติิดอยู่�ในสมาธิิประเภทนี้้�นานไป อาจเกิิดความสำคััญตนไปต่่างๆ ได้้
เช่่น สำคััญว่่านิิพพานความสิ้�นทุุกข์์ก็็ต้้องมีีอยู่�ในจุุดแห่่งความสงบสุุขนี้้� หามีีอยู่�ใน
150
มัชั ฌิมิ สมััย
ที่�อื่�นใดไม่่ดัังนี้้� ความจริิงจิิตที่่�รวมตััวเข้้าเป็็นจุุดเดีียวจนรู้�เห็็นจุุดของจิิตได้้
อย่า่ งชัดั เจน และรู้�เห็น็ ความสงบสุขุ ประจักั ษ์ใ์ จในสมาธิขิั้้น� อัปั ปนานี้้� เป็น็ การรวม
กิิเลสภพชาติิอยู่�ในจิิตดวงนั้้�นด้้วยในขณะเดีียวกััน ถ้้าไม่่ใช้้ปััญญาเป็็นเครื่�่อง
บุุกเบิิกทำลาย ก็็มีีหวัังตั้้�งภพชาติิอีีกต่่อไปโดยไม่่ต้้องสงสััย ฉะนั้้�น ผู้้�ปฏิิบััติิใน
สมาธิิขั้้�นใดก็็ตาม ปััญญาจึึงควรมีีแอบแฝงอยู่�เสมอตามโอกาสที่่�ควร เฉพาะ
อัปั ปนาสมาธิดิ ้ว้ ยแล้ว้ ควรใช้ป้ ัญั ญาเดินิ หน้า้ อย่า่ งยิ่ง� ถ้า้ ไม่อ่ ยากรู้�อยากเห็น็ จิติ
ที่่�มีเี พีียงความสงบสุขุ อยู่�อย่่างเดีียว ไม่่มีคี วามฉลาดรอบตัวั เลยเท่า่ นั้้น�
ท่่านพระอาจารย์์มั่�น นัับแต่่ท่่านกลัับมาทางภาคอีีสานเที่�ยวนี้้� ท่่านชำนาญ
ในปััญญาขั้�นกลางมากจริิงอยู่� เพราะผู้้�ก้้าวขึ้�นสู่่�ภููมิิธรรมขั้�นสาม คืือพระอนาคามีี
ต้้องนัับว่่ามีีปััญญาขั้�นกลางอย่่างพอตััว ไม่่เช่่นนั้้�นจะพิิจารณาภููมิิธรรมขั้�นนั้้�นไม่่ได้้
การก้า้ วขึ้้น� สู่�ภูมู ิธิ รรมขั้้น� นี้้ต� ้อ้ งผ่า่ นกายคตาสติิ ทั้้ง� สุภุ ะความเห็น็ ว่า่ กายเป็น็ ของ
สวยงาม ทั้้ง� อสุภุ ะความเห็น็ ว่า่ กายเป็น็ ของไม่ส่ วยงาม ไปด้ว้ ยปัญั ญา มิไิ ด้ต้ ิดิ อยู่�
โดยจิิตแยกสุุภะและอสุุภะออกด้้วยปััญญา แล้้วก้้าวผ่่านไปในท่่ามกลางคืือ
มัชั ฌิมิ าตรงกลาง ได้แ้ ก่ร่ ะหว่า่ งสุภุ ะและอสุภุ ะต่อ่ กันั หมดความสงสัยั และเยื่อ่� ใย
ในธรรมทั้้�งสองนั้้�นอัันเป็็นเพีียงทางเดิินผ่่านเท่่านั้้�น การพิิจารณาถึึงขั้้�นที่่�ว่่านี้้�
จัดั ว่่าเพียี งผ่า่ นไปได้้ ถ้า้ เทีียบการสอบไล่่ก็เ็ พีียงได้ค้ ะแนนตามกฎที่่ต� ั้้ง� ไว้้เท่่านั้้�น
ยังั มิไิ ด้ค้ ะแนนสูงู และสูงู สุดุ ในชั้้น� นั้้น� ผู้้�บรรลุธุ รรมถึงึ ระดับั นี้้แ� ล้ว้ จำต้อ้ งฝึกึ ซ้อ้ ม
ปััญญาเพื่�่อความชำนาญละเอีียดขึ้้�นไปจนเต็็มภููมิิของธรรมชั้้�นนั้้�น ที่่�เรีียกว่่า
อนาคามีีเต็็มภููมิิ ถ้้าตายในขณะนั้้�นก็็ไปเกิิดในชั้�นอกนิิษฐาพรหมโลกชั้�นที่่�ห้้าทัันทีี
ไม่ต่ ้อ้ งเกิดิ ในพรหมโลกสี่�ชั้�นต่่ำนั้้น�
ท่่านพระอาจารย์์มั่�นท่า่ นเล่่าว่่า ท่่านเคยติดิ อยู่�ในภูมู ินิ ี้้�นานเอาการอยู่� เพราะ
ไม่่มีีผู้�คอยให้้อุุบายใดๆ เลย ต้้องลููบคลำกัันอย่่างระมััดระวัังมาก กลััวจะผิิดพลาด
เพราะทางไม่เ่ คยเดินิ เท่า่ ที่่ส� ังั เกตรู้้�ตลอดมา เวลาสติปิ ัญั ญาละเอียี ด ธรรมละเอียี ด
151
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ัตั ตเถระ
ส่่วนกิิเลสที่่�จะทำให้้หลงก็็ละเอีียดไปตามๆ กััน จึึงเป็็นความลำบากอยู่�ไม่่น้้อย
ในธรรมแต่่ละขั้้�นกว่่าจะผ่่านไปได้้ ท่่านเล่่า น่่าอััศจรรย์์เหลืือประมาณ อุุตส่่าห์์
คลำไม้ค้ ลำตอและขวากหนามโดยมิไิ ด้ร้ ับั คำแนะจากใคร นอกจากธรรมในคัมั ภีรี ์์
เท่่านั้้�น กว่่าจะผ่่านพ้้นไปได้้และมาเมตตาสั่�งสอนพวกเรา ก็็อดที่่�จะระลึึกถึึง
ความทุุกข์อ์ ย่่างมหัันต์์ของท่า่ นมิไิ ด้้ เวลากำลังั บุกุ ป่า่ ฝ่า่ ดงไปองค์เ์ ดียี ว
มีีโอกาสดีีๆ ท่่านเล่่าถึึงการบำเพ็็ญของท่่านให้้ฟััง ที่่�น่่าสมเพชเวทนาท่่าน
นักั หนา ผู้�เขียี นเองเคยน้้ำตาร่ว่ งสองครั้ง� ด้ว้ ยความเห็น็ ทุกุ ข์ไ์ ปตามเวลาท่า่ นลำบาก
มากในการบำเพ็็ญ และด้้วยความอััศจรรย์์ในธรรมที่่�ท่่านเล่่าให้้ฟััง ซึ่�่งเป็็นธรรม
ละเอีียดลึึกซึ้�ง จนเกิิดความคิิดขึ้�นมาว่่า เรานี้้�จะพอมีีวาสนาบารมีีแค่่ไหนบ้้างหนอ
พอจะถููไถเสืือกคลานไปกัับท่่านได้้เพีียงใดหรืือไม่่ก็็มีีในบางขณะ ตามประสา
ของปุุถุุชนอย่่างนั้้�นเอง แต่่คำพููดท่่านเป็็นเครื่่�องปลุุกประสาทให้้ตื่�่นตััวตื่�่นใจได้้
ดีีมาก นี่่�แลเป็็นเครื่�่องพยุุงความเพีียรไม่่ให้้ลดละเพื่�่ออนาคตของตนตลอดมา
ท่า่ นเล่า่ ว่า่ พอเร่ง่ ความเพียี รทางปัญั ญาเข้า้ มากทีไี ร ยิ่ง� ทำให้จ้ ิติ ใจจืืดจางออกจาก
หมู่่�คณะมากขึ้้น� และกลับั ดูดู ดื่ม่� ทางความเพียี รมากเข้า้ ทุกุ ทีี ทั้้ง� ที่่ท� ราบเรื่อ่� งของตัวั
มาโดยลำดัับว่่ากำลัังของเรายัังไม่่พอ แต่่ก็็จำต้้องอยู่�รออบรมหมู่่�คณะพอให้้มีี
หลักั ฐานทางใจบ้้าง
ทราบว่่าท่่านจำพรรษาที่่�จัังหวััดนครพนมหลายปีี ตามแถบหมู่่�บ้้านสามผง
อำเภอศรีีสงคราม ถ้้าจำไม่่ผิดิ ก็ร็ าว ๓ - ๔ ปีี ที่่�บ้้านห้ว้ ยทราย ซึ่่ง� ตั้ง� อยู่�เขตอำเภอ
คำชะอีี จังั หวัดั เดียี วกันั ๑ ปีี แถบหมู่่�บ้า้ นห้ว้ ยทราย บ้า้ นคำชะอีี หนองสูงู โคกกลาง
เหล่า่ นี้้ม� ีภี ูเู ขามาก ท่า่ นชอบพักั อยู่�แถบนี้้ม� าก ที่�เขาผักั กูดู ซึ่ง่� อยู่�ใกล้ห้ มู่่�บ้า้ นแถบนั้้น�
ท่า่ นว่า่ เทวดาก็ช็ ุมุ เสือื ก็ช็ ุมุ มาก ตอนกลางคืนื เสือื ก็ม็ าเที่�ยวรอบๆ บริเิ วณที่่�ท่า่ นพักั อยู่�
เทวดาก็ช็ อบมาฟังั ธรรมท่า่ นบ่อ่ ยเช่น่ กันั กลางคืนื เสียี งเสือื โคร่ง่ ใหญ่ก่ ระหึ่�มอยู่�ใกล้ๆ้
กัับที่่�พัักท่่าน บางคืืนมัันกระหึ่�มพร้้อมกัันทีีละหลายๆ ตััว เสีียงสนั่�นหวั่�นไหวไปทั่�ว
152
มัชั ฌิมิ สมัยั
ทั้้ง� ป่า่ เสียี งมันั ร้้องรับั กันั เหมืือนเสีียงคนร้อ้ งหากันั นี่�เอง ทางโน้้นก็็ร้อ้ ง ทางนี้้�ก็็ร้อ้ ง
กระหึ่�มรัับกันั เป็็นพัักๆ ทีลี ะหลายๆ ตัวั น่า่ กลััวมาก พระเณรบางคืนื ไม่่ได้ห้ ลับั นอน
กัันเลย กลัวั เสืือจะมาฉวยไปกินิ
ท่่านฉลาดหาอุุบายพููดแปลกๆ ให้้พระเณรกลััวเสืือ เพื่�่อจะได้้พากัันขยััน
ทำความเพีียร โดยพููดว่่า ใครขี้้�เกีียจทำความเพีียรระวัังให้้ดีีนะ เสืือในเขาลููกนี้้�
ชอบพระเณรที่่�ขี้้�เกีียจทำความเพีียรนััก กิินก็็อร่่อยดีี ใครไม่่อยากเป็็นอาหาร
อร่อ่ ยของมันั ต้อ้ งขยันั ใครขยันั ทำความเพียี ร เสืือกลัวั และไม่ช่ อบเอาเป็น็ อาหาร
พอพระเณรได้้ยินิ ดัังนั้้�น ต่่างก็็พยายามทำความเพียี รกันั แม้้เสือื กำลัังกระหึ่�มอยู่�
รอบๆ ก็จ็ ำต้้องฝืืนออกไปเดินิ จงกรมแบบสละตายทั้้ง� ที่�กลัวั ๆ เพราะเชื่�อคำท่า่ นว่า่
ใครขี้�เกีียจเสืือจะมาเอาไปเป็็นอาหารอัันอร่่อยของมััน เพราะที่�อยู่�นั้�นมิิได้้เป็็นกุุฎีี
เหมือื นวัดั ทั่�วๆ ไป แต่เ่ ป็น็ ร้า้ นเล็ก็ ๆ พอหมกตัวั เวลาหลับั นอนเท่า่ นั้้น� และเตี้ย� ๆ ด้ว้ ย
เผื่�อเสืือนึึกหิิวขึ้�นมาและโดดมาเอาไปกิินต้้องเสีียท่่าให้้มัันจริิงๆ เพราะฉะนั้้�น
พระท่่านถึึงกลัวั และเชื่�อคำของท่า่ นอาจารย์์
ท่่านเล่่าให้้ฟัังก็็น่่ากลััวด้้วย ว่่าบางคืืนเสืือโคร่่งใหญ่่เข้้ามาถึึงบริิเวณที่�พระ
พักั อยู่่�ก็ม็ ีี แต่ก่ ็ไ็ ม่ท่ ำอะไร เป็น็ เพียี งเดินิ ผ่า่ นไปเท่า่ นั้้น� ตามปกติทิ ่า่ นก็ท็ ราบอยู่�แล้ว้ ว่า่
เสืือไม่่กล้้ามาทำอะไรได้้ ท่่านว่่าเทวดารัักษาอยู่�ตลอดเวลา คืือเวลาเทวดาลงมา
เยี่�ยมฟังั เทศน์ท์ ่า่ น เขาบอกกับั ท่า่ นว่า่ เขาพากันั อารักั ขาไม่ใ่ ห้ม้ ีอี ะไรมารบกวนและ
ทำอัันตรายได้้ และขออาราธนาท่่านให้้พัักอยู่�ที่�นั้�นนานๆ ฉะนั้้�น ท่่านจึึงหาอุุบาย
พููดให้พ้ ระเณรกลัวั และสนใจต่่อความเพียี รมากขึ้�น เสืือเหล่า่ นั้้น� ก็ร็ ู้้�สึกึ จะทราบว่่าที่�
บริิเวณท่่านพัักอยู่�เป็็นสถานที่�เย็็นใจ พวกสััตว์์เสืือต่่างๆ ไม่่ต้้องระวัังอัันตรายจาก
นายพราน เพราะตามปกติิชาวบ้้านทราบว่่าท่่านไปพัักอยู่�ที่�ใด เขาไม่่กล้้าไปเที่�ยว
ล่า่ เนื้้อ� ที่�นั้น� เขาบอกว่า่ กลัวั เป็น็ บาป และกลัวั ปืนื จะระเบิดิ ทั้้ง� ลำกล้อ้ งใส่ม่ ือื เขาตาย
ขณะยิงิ สััตว์ใ์ นที่�ใกล้บ้ ริเิ วณนั้้�น
153
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทััตตเถระ
สิ่่�งที่�แปลกอยู่�อย่า่ งหนึ่�งก็ค็ ืือ เวลาท่่านไปพัักอยู่� ณ สถานที่�ใด ซึ่�ง่ เป็็นแหล่่งที่�
เสืือชุุมๆ ที่�นั้�นแม้้ปกติิเสืือจะเคยมาเที่�ยวหากััดวััวควายกิินเป็็นประจำตามหมู่่�บ้้าน
แถบนั้้น� แต่ก่ ็เ็ ลิกิ รากันั ไป ไม่ท่ ราบว่า่ มันั ไปเที่�ยวหากินิ กันั ที่�ไหน เรื่�องทั้้ง� นี้้ท� ่า่ นเองก็็
เคยเล่า่ ให้ฟ้ ังั และชาวบ้า้ นหลายหมู่่�บ้า้ นที่่�ท่า่ นเคยไปพักั อยู่่�ก็เ็ คยเล่า่ ให้ฟ้ ังั เหมือื นกันั
ว่่าเสืือไม่่ไปทำอัันตรายสััตว์์เลี้�ยงเขาเลย น่่าอััศจรรย์์มากดัังนี้้� ยัังมีีข้้อแปลก
อยู่่�อีีกอย่่างหนึ่่�งคืือเวลาพวกเทวดามาเยี่ �ยมฟัังเทศน์์ ท่่านหััวหน้้าเทวดาเล่่าว่่า
ท่า่ นมาพักั อยู่�ที่น�ี่่ท� ำให้พ้ วกเทวดาสบายใจไปทั่่ว� กันั เทวดามีคี วามสุขุ มากผิดิ ปกติิ
เพราะกระแสเมตตาธรรมท่า่ นแผ่ก่ ระจายครอบท้อ้ งฟ้้าอากาศและแผ่น่ ดินิ ไปหมด
กระแสเมตตาธรรมท่า่ นเป็น็ กระแสที่่บ� อกไม่ถ่ ูกู และอัศั จรรย์ม์ าก ไม่ม่ ีอี ะไรเหมืือน
เลยดังั นี้้� แล้้วพููดต่่อไปว่่า ฉะนั้้�น ท่า่ นพัักอยู่�ที่ไ� หน พวกเทวดาต้อ้ งทราบกัันจาก
กระแสธรรมที่่�แผ่่ออกจากองค์์ท่่านไปทุุกทิิศทุุกทาง แม้้เวลาท่่านแสดงธรรมแก่่
พระเณรและประชาชน กระแสเสีียงท่่านก็็สะเทืือนไปหมดทั้้�งเบื้้�องบนเบื้้�องล่่าง
ไม่่มีีขอบเขต ใครอยู่�ที่�ไหนก็็ได้้เห็็นได้้ยิิน นอกจากคนตายแล้้วเท่่านั้้�นจะไม่่ได้้ยิิน
ตอนนี้้�ต้อ้ งขออภััยท่า่ นผู้้�อ่า่ นมากๆ อีกี ด้้วย
ปวงเทวาล้้วนชื่�น่ ชมโมทนามนุุษย์ผ์ ู้ม้� ีีศีีลาจารวััตร
จะได้้เชิิญอาราธนาคำพููดระหว่่างท่่านพระอาจารย์์กัับพวกเทวดาสนทนากััน
มาลงอีีกเล็็กน้้อย ส่่วนจะจริิงหรืือเท็็จก็็เขีียนตามที่�ได้้ยิินได้้ฟัังมา ท่่านย้้อนถาม
เขาบ้้างว่่า ก็็มนุุษย์์ไม่่เห็็นได้้ยิินกัันบ้้าง ถ้้าว่่าเสีียงเทศน์์สะเทืือนไปไกลดัังที่่�ว่่านั้้�น
หััวหน้้าเทพฯ รีีบตอบท่่านทัันทีีว่่า ก็็มนุุษย์์เขาจะรู้�เรื่่�องอะไรและสนใจกัับศีีล
กัับธรรมอะไรกัันท่่าน ตา หูู จมููก ลิ้�น กาย ใจของเขา เขาเอาไปใช้ใ้ นทางบาป
ทางกรรมและขนนรกมาทัับถมตััวตลอดเวลา นัับแต่่วัันเขาเกิิดมาจนกระทั่่�ง
เขาตายไป เขามิิได้้สนใจกัับศีีลกัับธรรมอะไรเท่่าที่่�ควรแก่่ภููมิิของตนหรอกท่่าน
154
มัชั ฌิมิ สมััย
มีีน้้อยเต็ม็ ทีีผู้้�ที่ส� นใจจะนำตา หูู จมูกู ลิ้�น กาย ใจ ไปทำประโยชน์์ คืือศีีลธรรม
ชีวี ิติ เขาก็น็ ้อ้ ยนิดิ เดียี ว ถ้า้ เทียี บกันั แล้ว้ มนุษุ ย์ต์ ายคนละกี่่�สิบิ กี่่�ร้อ้ ยครั้ง� เทวดาที่�อยู่�
ภาคพื้้�นแม้เ้ พีียงรายหนึ่�งก็ย็ ังั ไม่ต่ ายกันั เลย ไม่่ต้้องพููดถึึงเทวดาบนสวรรค์ช์ั้น� พรหม
ซึ่�ง่ มีอี ายุุยืืนนานกันั เลย
มนุุษย์์จำนวนมากมีีความประมาทมาก ที่่�มีีความไม่่ประมาทมีีน้้อยเต็็มทีี
มนุษุ ย์เ์ องเป็น็ ผู้้�รักษาศาสนา แต่แ่ ล้ว้ มนุษุ ย์เ์ สียี เองไม่รู่้�จักั ศาสนา ไม่รู่้�จักั ศีลี ธรรม
ซึ่่�งเป็็นของดีีเยี่�ยม มนุุษย์์คนใดชั่่�วก็็ยิ่�งรู้�จัักแต่่จะทำชั่่�วถ่่ายเดีียว เขายัังแต่่
ลมหายใจเท่่านั้้�นพอเป็็นมนุุษย์อ์ ยู่่�กับั โลกเขา พอลมหายใจขาดไปเท่า่ นั้้�น เขาก็็
จมไปกับั ความชั่่ว� ของเขาทันั ทีแี ล้ว้ เทวดาก็ไ็ ด้ย้ ินิ ทำไมจะไม่ไ่ ด้ย้ ินิ ปิดิ ไม่อ่ ยู่� เวลา
มนุษุ ย์ต์ ายแล้ว้ นิมิ นต์พ์ ระท่า่ นมาสาธยายธรรมกุสุ ลา ธัมั มาให้ค้ นตายฟังั เขาจะ
เอาอะไรมาฟัังสำหรัับคนชั่่�วขนาดนั้้�น พอแต่่ตายลงไปกรรมชั่�วก็็มััดดวงวิิญญาณ
เขาไปแล้้ว เริ่�มแต่่ขณะสิ้�นลมหายใจ จะมีีโอกาสมาฟัังเทศน์์ฟัังธรรมได้้อย่่างไร
แม้้ขณะที่�เขายัังมีีชีีวิิตอยู่่�ก็็ไม่่สนใจอยากฟัังเทศน์์ฟัังธรรม นอกจากคนที่่�ยัังเป็็นอยู่�
เท่า่ นั้้น� พอฟัังได้้ถ้า้ สนใจอยากฟััง แต่่เขามิไิ ด้ส้ นใจฟังั หรอกท่า่ น
ท่่านไม่่สัังเกตดููเขาบ้้างหรืือ เวลาพระท่่านสาธยายธรรมกุุสลา ธััมมาให้้ฟััง
เขาสนใจฟัังเมื่�อไร ศาสนามิิได้้ถึึงใจมนุุษย์์เท่่าที่�ควรหรอกท่่าน เพราะเขาไม่่สนใจ
กัับศาสนา สิ่�งที่�เขารัักชอบที่่�สุุดนั้้�น มัันเป็็นสิ่�งที่่�ต่่ำทรามที่่�สััตว์์เดีียรััจฉานบางตััว
ก็ย็ ังั ไม่่อยากชอบ นั่�นแลเป็น็ สิ่�งที่�มนุุษย์์ที่�ไม่ช่ อบศาสนาชอบมากกว่่าสิ่�งอื่�นใด และ
ชอบแต่่ไหนแต่่ไรมา ทั้้�งชอบแบบไม่่มีีวัันเบื่�อไม่่รู้�จัักเบื่�อเอาเลย ขณะจะขาดใจยััง
ชอบอยู่�เลยท่่าน พวกเทวดารู้�เรื่่�องของมนุุษย์์ได้้ดีีกว่่ามนุุษย์์จะมาสนใจรู้้�เรื่่�อง
ของพวกเทวดาเป็น็ ไหนๆ มีที ่า่ นนี่่แ� ลเป็น็ พระวิเิ ศษ รู้�ทั้ง� เรื่อ่� งมนุษุ ย์์ ทั้้ง� เรื่อ่� งเทวดา
ทั้้ง� เรื่อ�่ งสัตั ว์น์ รก สัตั ว์ก์ี่ป� ระเภทท่า่ นรู้�ได้ด้ ีกี ว่า่ เป็น็ ไหนๆ ฉะนั้้น� พวกเทวดาทั้้ง� หลาย
จึึงยอมตนลงกราบไหว้ท้ ่า่ น
155
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ัตั ตเถระ
พอหัวั หน้า้ เทวดาพูดู จบลง ท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นก็พ็ ูดู เป็น็ เชิงิ ปรึกึ ษาว่า่ เทวดา
เป็น็ ผู้้�มีตี าทิพิ ย์ห์ ูทู ิพิ ย์แ์ ลเห็น็ ได้ไ้ กล ฟังั เสียี งได้ไ้ กล รู้�เรื่�องดีชีั่�วของชาวมนุษุ ย์ไ์ ด้ด้ ีกี ว่า่
มนุษุ ย์จ์ ะรู้�เรื่�องของตัวั และรู้�เรื่�องของพวกมนุษุ ย์ด์ ้ว้ ยกันั จะไม่พ่ อมีที างเตือื นมนุษุ ย์์
ให้้รู้้�สึึกสำนึึกในความผิิดถููกที่�ตนทำได้้บ้้างหรืือ อาตมาเข้้าใจว่่าจะได้้ผลดีีกว่่า
มนุุษย์์ด้้วยกัันตัักเตืือนกัันสั่�งสอนกััน จะพอมีีทางได้้บ้้างไหม หััวหน้้าเทวดาตอบ
ท่่านว่่า เทวดายัังไม่่เคยเห็็นมนุุษย์์มีีกี่�รายพอจะมีีใจเป็็นมนุุษย์์สมภููมิิเหมืือน
อย่่างพระคุุณเจ้้า ซึ่่�งให้้ความเมตตาแก่่ชาวเทพฯ และชาวมนุุษย์์ตลอดมาเลย
พอที่่เ� ขาจะรับั ทราบว่า่ ในโลกนี้้ม� ีสี ัตั ว์ช์ นิดิ ต่า่ งๆ หลายต่อ่ หลายจำพวกอยู่่�ด้ว้ ยกันั
ทั้้�งที่่�เป็็นภพหยาบ ทั้้�งที่่�เป็็นภพละเอีียด ซึ่่�งมนุุษย์์จะยอมรัับว่่าเทวดาประเภท
ต่่างๆ มีีอยู่�ในโลก และสััตว์์อะไรๆ ที่่�มีีอยู่�ในโลกกี่�หมื่�่นกี่�แสนประเภทว่่ามีีจริิง
ตามที่่�สัตั ว์เ์ หล่า่ นั้้น� มีีอยู่�
เพราะนัับแต่่เกิิดมามนุุษย์์ไม่่เคยเห็็นสิ่�งเหล่่านี้้�มาแต่่พ่่อแต่่แม่่แต่่ปู่่�ย่่าตายาย
แล้้วมนุุษย์์จะมาสนใจอะไรกัับเทวดาเล่่าท่่าน นอกจากเห็็นอะไรผิิดสัังเกตบ้้าง
จริิงหรืือไม่่จริิงไม่่คำนึึง พวกมนุุษย์์มีีแต่่พากัันกล่่าวตู่่�ว่่าผีีกัันเท่่านั้้�น จะมาหวััง
คำตักั เตืือนดีชี อบอะไรจากเทวดา แม้เ้ ทวดาจะรู้�เห็น็ พวกมนุษุ ย์อ์ ยู่่�ตลอดเวลา แต่่
มนุษุ ย์ก์ ็ม็ ิไิ ด้ส้ นใจจะรู้�เทวดาเลย แล้ว้ จะให้เ้ ทวดาตักั เตืือนสั่ง� สอนมนุษุ ย์ด์ ้ว้ ยวิธิ ีใี ด
เป็น็ เรื่อ่� งจนใจทีเี ดียี ว ปล่อ่ ยตามกรรมของใครของเราไว้อ้ ย่า่ งนั้้น� เอง แม้แ้ ต่พ่ วก
เทวดาเองก็ย็ ังั มีกี รรมเสวยอยู่่�ทุกุ ขณะ ถ้า้ ปราศจากกรรมแล้ว้ เทวดาก็ไ็ ปนิพิ พานได้้
เท่่านั้้�นเอง จะพากันั อยู่�ให้้ลำบากไปนานอะไรกััน
ท่่านพระอาจารย์์มั่�นถามเขาว่่า พวกเทวดาก็็รู้้�นิิพพานกัันด้้วยหรืือ ถึึงว่่า
หมดกรรมแล้้วก็็ไปนิิพพานกัันได้้ และพวกเทวดาก็็มีีความทุุกข์์เช่่นสััตว์์ทั้้�งหลาย
เหมือื นกันั หรือื เขาตอบท่า่ นว่า่ ทำไมจะไม่รู่้้�ท่า่ น ก็เ็ พราะพระพุทุ ธเจ้า้ องค์ใ์ ดมาสั่�งสอน
โลกก็็ล้้วนแต่่สอนให้้พ้้นทุุกข์์ไปนิิพพานกัันทั้้�งนั้้�น มิิได้้สอนให้้จมอยู่�ในกองทุุกข์์
156
มััชฌิมิ สมััย
แต่ส่ ัตั ว์โ์ ลกไม่ส่ นใจพระนิพิ พานเท่า่ เครื่�องเล่น่ ที่�เขาชอบเลย จึงึ ไม่ม่ ีใี ครคิดิ อยากไป
นิพิ พานกันั คำว่า่ นิพิ พานพวกเทวดาจำได้อ้ ย่า่ งติดิ ใจจากพระพุทุ ธเจ้า้ แต่ล่ ะองค์์
ที่่�มาสั่�งสอนสััตว์์โลก แต่่เทวดาก็็มีีกรรมหนาจึึงยัังไม่่พ้้นจากภพของเทวดา
ให้้ได้้ไปนิิพพานกััน จะได้้หมดปััญหา ไม่่ต้้องวกเวีียนถ่่วงตนดัังที่่�เป็็นอยู่�นี้�
ส่่วนความทุุกข์์นั้้�นถ้้ามีีกรรมอยู่�แล้้ว ไม่่ว่่าสััตว์์จำพวกใดต้้องมีีทุุกข์์ไปตามส่่วน
ของกรรมดีชี ั่่ว� ที่่ม� ีีมากน้อ้ ยในตัวั สัตั ว์์
ท่่านถามเทวดาว่่า พระที่่�พููดกัับเทวดารู้�เรื่�องกัันมีีอยู่�แยะไหม? เขาตอบว่่า
มีอี ยู่�เหมือื นกันั ท่า่ น แต่ไ่ ม่ม่ ากนักั โดยมากก็เ็ ป็น็ พระซึ่ง่� ชอบปฏิบิ ัตั ิบิ ำเพ็ญ็ อยู่�ในป่า่
ในเขาเหมือื นพระคุณุ เจ้า้ นี่�แล ท่า่ นถามว่า่ ส่่วนฆราวาสเล่า่ มีีบ้้างไหม? เขาตอบว่่า
มีีเหมืือนกััน แต่่มีีน้้อยมาก และต้้องเป็็นผู้�ใคร่่ทางธรรมปฏิิบััติิ ใจผ่่องใสถึึงรู้�ได้้
เพราะกายพวกเทวดานั้้�นหยาบสำหรัับพวกเทวดาด้้วยกััน แต่่ก็็ละเอีียดสำหรัับ
มนุษุ ย์์จะรู้�เห็็นได้ท้ั่�วไป นอกจากผู้้�มีใี จผ่่องใสจึึงจะรู้�จะเห็น็ ได้ไ้ ม่่ยากนักั
ท่่านถามเขาว่่า ที่�ธรรมท่่านว่่าพวกเทวดาไม่่อยากมาอยู่�ใกล้้พวกมนุุษย์์
เพราะเหม็็นสาบคาวมนุุษย์์นั้้�นเหม็็นสาบคาวอย่่างไรบ้้าง ขณะที่่�ท่่านทั้้�งหลาย
มาเยี่�ยมอาตมาไม่่เหม็็นคาวบ้้างหรืือ ทำไมถึึงพากัันมาหาอาตมาบ่่อยนััก
เขาตอบว่่า มนุุษย์์ที่่�มีีศีีลธรรมมิิใช่่มนุุษย์์ที่่�ควรรัังเกีียจ ยิ่�งเป็็นที่่�หอมหวน
ชวนให้้เคารพบููชาอย่่างยิ่�ง และอยากมาเยี่�ยมฟัังเทศน์์อยู่�เสมอไม่่เบื่�่อเลย
มนุุษย์์ที่่�เหม็็นคาวน่่ารัังเกีียจ คืือมนุุษย์์ที่่�เหม็็นคาวศีีลธรรม รัังเกีียจศีีลธรรม
ไม่่สนใจในศีีลธรรม มนุุษย์์ประเภทเบื่่�อศีีลธรรมซึ่�่งเป็็นของดีีเลิิศในโลกทั้้�งสาม
แต่่ชอบในสิ่ �งที่่�น่่ารัังเกีียจของท่่านผู้้�ดีีมีีศีีลธรรมทั้้�งหลาย มนุุษย์์ประเภทนี้้�น่่า
รังั เกียี จจึงึ ไม่อ่ ยากเข้า้ ใกล้แ้ ละเหม็น็ คาวฟุ้้ง� ไปไกลด้ว้ ย แต่เ่ ทวดามิไิ ด้ต้ั้ง� ข้อ้ รังั เกียี จ
ชาวมนุุษย์์แต่่อย่่างใด หากเป็็นนิิสััยของพวกเทวดามีีความรู้้�สึกอย่่างนั้้�นมาดั้�งเดิิม
ดังั นี้้�
157
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทัตั ตเถระ
เวลาท่่านเล่่าเรื่�องเทวดาภููตผีีชนิิดต่่างๆ ให้้ฟััง ผู้�ฟัังเคลิ้�มไปจนลืืมตััวและลืืม
เวล่่ำเวลา ลืืมเหน็็ดเหนื่�อยเมื่�อยล้้าไปตามๆ กััน ประหนึ่�งตนก็็ใคร่่รู้�อย่่างนั้้�นบ้้าง
และคิิดว่่าจะรู้�จะเห็็นอย่่างนั้้�นบ้้างในวัันหนึ่�งข้้างหน้้า แล้้วทำให้้เกิิดความกระหยิ่�ม
ต่่อความเพีียรเพื่�อผลอย่่างนั้้�นขึ้�นมา กัับตอนท่่านเล่่าอดีีตชาติิของท่่านและของ
คนอื่�นเป็็นบางรายที่�เห็็นว่่าจำเป็็นให้้ฟััง ยิ่�งทำให้้อยากรู้�เรื่�องอดีีตของตนจนลืืม
ความคิิดที่�อยากพ้้นทุุกข์์ไปนิิพพาน ในบางครั้�งพอรู้้�ตััวเกิิดตกใจและตำหนิิตนว่่า
อ๋๋อ เรานี่�จะเริ่�มบ้้าไปเสีียแล้้ว แทนที่�จะคิิดไปในทางหลุุดพ้้นดัังที่่�ท่่านสั่�งสอน
แต่ก่ ลับั ไปคว้า้ และงมเงาในอดีตี ที่่�ผ่า่ นมาแล้ว้ ก็ท็ ำให้รู้้้�สึกตัวั ไปพักั หนึ่�ง พอเผลอตัวั
ก็ค็ ิิดไปอีีกแล้้ว ต้้องคอยปราบปรามตััวเองอยู่�เรื่�อย
เวลาท่่านเล่่าเรื่�องพวกเทวดาภููตผีีชนิิดต่่างๆ มาเยี่�ยมท่่าน รู้้�สึึกน่่าฟัังมาก
เฉพาะพวกภูตู ผีรีู้�สึกมีผี ีอี ันั ธพาลเช่น่ กับั มนุษุ ย์เ์ รา ถ้า้ พวกใดชอบก่อ่ ความไม่ส่ งบมาก
เขาต้้องจัับพวกนั้้�นมาขัังรวมกัันไว้้ในคอกที่�มนุุษย์์เรีียกว่่าห้้องขัังนั่�นเอง ขัังไว้้
เป็น็ พวกๆ เป็น็ ห้อ้ งๆ เต็ม็ ห้อ้ งขังั แต่ล่ ะห้อ้ ง มีทีั้้ง� ผีอี ันั ธพาลหญิงิ ผีอี ันั ธพาลชาย และ
อัันธพาลประเภทโหดร้้ายทารุุณ จำพวกทารุุณยัังมีีทั้้�งหญิิงทั้้�งชายอีีกด้้วย มองดูู
หน้้าตาพวกนี้้�บอกอย่่างชััดแจ้้งว่่าแผ่่เมตตาให้้ไม่่ยอมรัับ พวกผีีนี้้�เขามีีบ้้านเมืือง
เหมืือนมนุุษย์์เราเหมืือนกััน เป็็นบ้้านเมืืองใหญ่่โตมาก มีีหััวหน้้าปกครองดููแล
เหมืือนกััน ผีีที่่�มีีอุุปนิิสััยใฝ่่บุุญกุุศลก็็มีีอยู่�แยะ พวกผีีธรรมดาและผีีจำพวก
อันั ธพาลเคารพนับั ถืือมาก เพราะผู้้�มีอี ุปุ นิสิ ัยั วาสนาเป็น็ ผู้้�มีฤี ทธาศักั ดานุภุ าพมาก
ผีีทั้้�งหลายเคารพเกรงกลัวั มากตามหลัักธรรมชาติิ มิใิ ช่่การประจบประแจง
ท่่านเล่่าว่่าที่่�ว่่าบาปมีีอำนาจน้้อยกว่่าบุุญนั้้�น ท่่านไปพบเห็็นในเมืืองผีี
เป็น็ พยานอีกี ประเด็น็ หนึ่�ง คืือผีมี ีวี าสนาแต่ม่ าเสวยกรรมตามวาระ เช่น่ มาเกิดิ เป็น็
ภููตผีี แต่่นิิสััยใจคอในทางบุุญนั้้�นไม่่เคยเปลี่่�ยนแปลงเลยและมีีอำนาจมากด้้วย
เพียี งผู้เ้� ดียี วเท่า่ นั้้น� ก็ส็ ามารถปกครองผีไี ด้เ้ ป็น็ จำนวนมากมาย เพราะเมืืองผีไี ม่ม่ ีี
158
มััชฌิิมสมัยั
การถืือพวกถืือพ้อ้ งเหมืือนเมืืองมนุษุ ย์เ์ รา แต่ถ่ ืืออำนาจตามหลักั ธรรม แม้จ้ ะฝืนื
ถืืออย่า่ งมนุษุ ย์ก์ ็เ็ ป็น็ ไปไม่ไ่ ด้้ เพราะกรรมไม่อ่ ำนวยไปตาม ต้อ้ งขึ้้น� อยู่่�กับั กรรมดีชีั่่ว�
เท่่านั้้�นเป็็นหลัักตายตััว อำนาจที่่�ใช้้อยู่�ในเมืืองมนุุษย์์จึึงนำไปใช้้ในปรโลกไม่่ได้้
ท่า่ นเล่่าตอนนี้้�รู้้�สึกึ พิสิ ดารมาก แต่จ่ ำได้้เพีียงเล็็กน้้อยขาดๆ วิ่�นๆ จึงึ ขออภััยด้้วย
เวลาท่า่ นออกเที่�ยวโปรดสัตั ว์ต์ ามสถานที่�ที่�พวกผีตีั้ง� บ้า้ นเรือื นอยู่�โดยทางสมาธิิ
ภาวนา พอมองเห็น็ ท่า่ นเขาก็ร็ ีบี โฆษณาบอกกันั มาทำความเคารพเหมือื นมนุษุ ย์เ์ รา
ท่่านเดิินผ่่านไปตามที่่�ต่่างๆ ในที่่�ชุุมนุุมผีีและผ่่านไปที่่�คุุมขัังผีีอัันธพาลหญิิงชาย
โดยมีหี ััวหน้า้ ผีีเป็็นผู้�พานำทางด้้วยความเคารพเลื่�อมใสท่า่ นมาก และอธิบิ ายสภาพ
ความเป็น็ อยู่�ของผีชี นิดิ ต่า่ งๆ ให้้ท่่านฟััง และอธิบิ ายเรื่�องผีที ี่่�ถูกู คุมุ ขัังว่่า เป็็นผู้้�มีใี จ
โหดร้า้ ยคอยรบกวนผู้�อื่�นไม่ใ่ ห้ม้ ีคี วามสงบสุขุ เท่า่ ที่�ควร ต้อ้ งขังั ไว้ต้ ามแต่โ่ ทษหนักั เบา
ของเขา คำว่่าภููตผีีนั้้�นเป็็นคำที่่�มนุุษย์์เราให้้ชื่�่อเขาต่่างหาก ความจริิงเขาก็็เป็็น
สััตว์ช์ นิิดหนึ่่�งเช่น่ เดีียวกับั สััตว์ช์ นิิดต่า่ งๆ ที่่�มีอี ยู่�ในโลกทั่่ว� ไปตามภูมู ิิของตน
ท่า่ นว่า่ ที่�ใดมีปี ่า่ มีเี ขามาก ท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นชอบพักั อยู่�ที่�นั้น� นาน ไปๆ มาๆ
อยู่�ตามแถบเขานั้้�นๆ เมื่�่อท่่านพัักอยู่�นครพนมและอบรมหมู่่�คณะนานพอสมควร
แล้ว้ ทำให้ค้ ิดิ ถึงึ ตัวั เองมากขึ้้น� โดยคำนึงึ ถึงึ ความรู้้�สึกึ ที่่โ� ผล่ข่ ึ้้น� เสมอว่า่ กำลังั เรา
ยังั ไม่พ่ อดังั นี้้� ถ้า้ จะฝืนื อยู่่�กับั หมู่่�คณะไปทำนองนี้้� ความเพียี รก็ล็ ่า่ ช้า้ ท่า่ นว่า่ เท่า่ ที่่�
สัังเกตดูู นัับแต่่กลับั มาจากภาคกลางมาอบรมสั่�งสอนหมู่่�คณะอยู่�ทางภาคอีสี าน
รู้้�สึกึ ว่า่ ภููมิจิ ิติ ใจไม่่ค่่อยก้้าวไปรวดเร็ว็ เหมืือนอยู่�องค์์เดีียว จะต้้องเร่ง่ ความเพีียร
อีกี สักั พักั จนบรรลุถุ ึงึ ความพึงึ ใจแล้ว้ นั่่น� แหละถึงึ จะหมดความกังั วลห่ว่ งใยตัวั เอง
ประกอบระยะนั้้�นท่่านรัับโยมมารดามาบวชเป็็นอุุบาสิิกาอบรมอยู่่�ด้้วย
ประมาณ ๖ ปีี จะไปมาทางใดไม่่ค่่อยสะดวก ทำให้้เป็็นอารมณ์์ห่่วงใยอยู่�เสมอ
เลยทำให้้ท่่านตััดสิินใจจะเอาโยมมารดาไปส่่งที่่�จัังหวััดอุุบลราชธานีี มารดาท่่าน
159
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ัตั ตเถระ
ก็็เห็็นดีีด้้วยไม่่ขััดอััธยาศััย จากนั้้�นท่่านก็็เริ่�มพามารดาออกเดิินทางจากนครพนม
โดยเดินิ ตัดั ตรงไปภูเู ขาแถบหนองสูงู คำชะอีี ออกไปอำเภอเลิงิ นกทา จังั หวัดั อุบุ ลฯ
ขณะที่่�ท่า่ นออกเดินิ ทางทราบว่า่ มีพี ระเณรติดิ ตามไปด้ว้ ยมากมาย ปีนีั้้น� ไปจำพรรษา
บ้้านหนองขอน อำเภออำนาจเจริิญ อุุบลฯ มีีพระเณรจำพรรษากัับท่่านมาก
ขณะที่�จำพรรษาอยู่�นี้�ก็ใ็ ห้ก้ ารอบรมพระเณรอุบุ าสกอุบุ าสิิกาอย่า่ งเต็ม็ กำลััง มีีผู้�คน
พระเณรเกิิดความเชื่�อเลื่�อมใสและมาอยู่�อบรมกัับท่า่ นมากขึ้�นเป็็นลำดัับ
คืนื วันั หนึ่�งเวลาดึกึ สงัดั ท่า่ นกำลังั เข้า้ ที่�ภาวนา พอจิติ สงบรวมลงไป ปรากฏเห็น็
พระเณรจำนวนมากที่่�ค่่อยๆ เดิินตามหลัังท่่านมาด้้วยความเคารพและมีีระเบีียบ
สวยงามน่่าเลื่�อมใสก็็มีี ที่�เดิินแซงหน้้าท่่านไปข้้างหน้้าด้้วยอาการลุุกลี้�ลุุกลนไม่่มีี
ความเคารพและสำรวมอิินทรีีย์์เลยก็็มีี ที่�กำลัังถืือโอกาสเดิินแซงหน้้าท่่านไปด้้วย
ท่่าทางที่�ไม่่มีีระเบีียบธรรมวิินััยติิดตััวเลยก็็มีี พวกที่�กำลัังเอาไม้้มีีลัักษณะเหมืือน
ไม้ผ้ ่า่ ครึ่�งเหมือื นหีบี ปิ้้ง� ปลามาคีบี หัวั อกท่า่ นอย่า่ งแน่น่ แทบหายใจไม่ไ่ ด้ก้ ็ม็ ีี เมื่�อเห็น็
ความแตกต่า่ งแห่ง่ พระทั้้ง� หลายที่�แสดงอาการไม่ม่ ีคี วามเคารพ และทำความโหดร้า้ ย
ทรมานท่า่ นด้ว้ ยวิธิ ีกี ารต่า่ งๆ กันั เช่น่ นี้้� ท่า่ นก็ก็ ำหนดจิติ ดูเู หตุกุ ารณ์ท์ี่�เกิดิ เฉพาะหน้า้
ให้ล้ ะเอีียด ก็็ทราบขึ้น� มาทันั ทีวี ่่า
จำพวกที่่�ค่่อยๆ เดิินตามหลัังท่่านด้้วยความเคารพและมีีระเบีียบสวยงาม
เป็็นที่่�น่่าเลื่่�อมใส นั้้�นคืือจำพวกที่่�จะประพฤติิปฏิิบััติิชอบตามโอวาทคำสั่�งสอน
ของท่่าน จะเป็็นผู้�้เคารพเทิิดทููนท่่านและพระศาสนาให้้เจริิญรุ่�งเรืืองต่่อไป
ในอนาคต จะสามารถทำตนให้้เป็็นประโยชน์์แก่่พระศาสนาตลอดหมู่�ชนทั่�วไปได้้
และสามารถจะยัังขนบธรรมเนีียมประเพณีีอัันดีีงามทางศาสนาให้้คงที่่�ดีีงามต่่อไป
เป็น็ ที่่�น่า่ เคารพเลื่�อมใสทั้้ง� มนุษุ ย์แ์ ละเทวดาอีกี พรหมยมยักั ษ์ท์ั่�วหน้า้ กันั ซึ่ง่� นับั ว่า่ เป็น็
ผู้�ทรงตนและพระศาสนาไว้ไ้ ด้้ตามแบบอริิยประเพณีีไม่่เสื่�อมสูญู
160
มััชฌิิมสมััย
จำพวกที่่เ� ดินิ แซงหน้า้ ท่า่ นไปด้ว้ ยท่า่ ทางไม่ร่ ะวังั สำรวมนั้้น� คืือจำพวกอวดรู้�
อวดฉลาด เข้้าใจว่่าตนเรีียนมากรู้�มาก ปฏิิบััติิดีียิ่�งกว่่าครููอาจารย์์ผู้้�พาปฏิิบััติิ
ดำเนิินด้้วยสามีีจิิกรรมมาก่่อน ไม่่สนใจเคารพเอื้�อเฟื้้�อต่่อการศึึกษาไต่่ถามข้้อ
อรรถข้อ้ ธรรมใดๆ เพราะความสำคััญตนว่า่ ฉลาดรอบรู้้�ทุกุ อย่า่ ง แล้้วปฏิบิ ัตั ิิตน
ไปด้ว้ ยความสำคัญั นั้้น� ๆ อันั เป็น็ ทางล่ม่ จมแก่ต่ นและพระศาสนา ตลอดประชาชน
ผู้�มาเกี่�ยวข้้องศึึกษา ต่่างจะนำยาพิิษเพราะความเห็็นผิิดจากอาจารย์์องค์์นั้้�นไปใช้้
แล้้วกลายเป็็นผู้ �ทำลายตนและหมู่ �ชนตลอดกุุลบุุตรสุุดท้้ายภายหลัังให้้เสีียหายไป
ตาม โดยไม่ร่ ู้้�สึึกระลึึกได้้ว่่าเป็็นทางถูกู ต้อ้ งดีีงามหรือื ไม่่ประการใด
จำพวกที่่�กำลัังคอยหาโอกาสเดิินแซงหน้้าท่่านไปในลำดัับต่่อมานั้้�น คืือ
จำพวกที่่�กำลัังเริ่�มก่่อตั้้�งความเสื่�่อมเสีียแก่่ตนและวงพระศาสนาต่่อไป ด้้วย
ความสำคัญั ผิดิ ชนิดิ ต่า่ งๆ ทำนองจำพวกก่อ่ นซึ่ง�่ เป็น็ จำพวกที่่จ� ะช่ว่ ยกันั ทำลายตน
และพระศาสนา อันั เป็น็ ส่ว่ นรวมดวงใจของประชาชนชาวพุทุ ธให้ฉ้ ิบิ หายล่ม่ จม
ลงไปโดยมิไิ ด้ส้ นใจว่่าผิดิ หรืือถูกู ประการใด จำพวกที่่เ� อาไม้ม้ าคีบี หัวั อกท่่านนั้้น�
คืือจำพวกที่่เ� ข้า้ ใจว่า่ ตนฉลาดรอบรู้้�และปฏิบิ ัตั ิไิ ปด้ว้ ยความสำคัญั นั้้น� ๆ โดยมิไิ ด้้
คำนึงึ ว่า่ ผิดิ หรืือถูกู ทั้้ง� ที่่ค� วามจริงิ การปฏิบิ ัตั ินิ ั้้น� เป็น็ ทางผิดิ และยังั มีสี ่ว่ นกระทบ
กระเทืือนวงพระศาสนาและครููอาจารย์์ที่่�พาดำเนิินมาก่่อน ให้้มีีส่่วนบอบช้้ำ
เสียี หายไปด้ว้ ย ส่ว่ นจำพวกหลังั นี้้� ท่า่ นเล่า่ ว่า่ ท่า่ นรู้้�ตัวั และนามของพระนั้้น� ๆ ด้ว้ ย
ที่�มาทำให้้ท่่านลำบากในเวลาต่่อมา คือื พระที่�เป็น็ ลููกศิิษย์์ท่า่ นอยู่่�ก่่อน เป็น็ แต่่ออก
ไปจำพรรษาอยู่�ไม่่ห่า่ งกัันนััก ซึ่�่งท่่านเองเป็น็ ผู้�เห็น็ ชอบและอนุุญาตให้้ออกไป
เมื่�อกำหนดดููเหตุุการณ์์ทราบละเอีียดแล้้ว ท่่านก็็มารำพึึงถึึงพระจำพวกที่�มา
ทำความทรมานให้ท้ ่า่ นลำบาก ว่า่ เป็น็ พระที่่�มีคี วามเคารพเลื่�อมใสและนับั ถือื ท่า่ นมาก
ไม่่น่่าจะทำอย่่างนั้้�นได้้ หลัังจากนั้้�นท่่านก็็คอยสัังเกตความเคลื่�อนไหวของบรรดา
161
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ััตตเถระ
ลููกศิิษย์์เหล่่านั้้�นตลอดมา โดยมิิได้้แสดงเรื่�องที่�ปรากฏในคืืนวัันนั้้�นให้้ใครทราบเลย
ต่่อมาไม่่กี่่�วัันก็็มีีผู้้�ว่่าราชการจัังหวััดกัับข้้าราชการหลายท่่าน และพระอาจารย์์ที่�
เป็็นลููกศิิษย์์ท่่าน และเป็็นองค์์ที่�เป็็นหััวหน้้าพากัันเอาไม้้มาคีีบหััวอกท่่านมาเยี่�ยม
ท่่านที่ �สำนักั
ทั้้�งสองฝ่่ายมาแสดงความประสงค์์ขอให้้ท่่านช่่วยอนุุเคราะห์์ ประกาศเรี่�ยไร
เงินิ จากชาวบ้า้ นในตำบล อำเภอนั้้น� เพื่�อสร้า้ งโรงเรียี นขึ้น� ๒ - ๓ แห่ง่ อันั เป็น็ การช่ว่ ย
ทางราชการอีีกทางหนึ่�งด้้วย โดยความเห็็นของทั้้�งสองฝ่่ายที่�ตกลงกัันมาก่่อน
แล้้วว่่า ท่่านพระอาจารย์์มั่�นเป็็นที่�เคารพเลื่�อมใสของประชาชนมาก ท่่านพููดอะไร
ขึ้�นมาต้้องสำเร็็จแน่่นอน จึึงได้้พากัันมาหาท่่านให้้อนุุเคราะห์์ช่่วยเหลืือ พอทราบ
ความประสงค์์ของผู้้�มาติิดต่่อแล้้ว ท่่านก็็ทราบทัันทีีว่่า พระทั้้�งสองรููปนี้้�เป็็น
ตัวั การสำคัญั ที่่ท� ำให้ท้ ่า่ นลำบาก ซึ่ง่� เทียี บกับั เอาไม้ม้ าคีบี หัวั อกท่า่ น โอกาสต่อ่ ไป
ท่่านได้้เรีียกพระทั้้�งสองรููปนั้้�นมาอบรมสั่�งสอน เพื่�่อให้้รู้�สิ่�งที่่�ควรหรืือไม่่ควรแก่่
เพศสมณะปฏิิบััติิผู้้�ตั้ง� อยู่�ในความสงบและสำรวมระวััง
ที่่�เรีียนทั้้ง� นี้้�ก็เ็ พื่�อท่า่ นผู้้�อ่า่ นได้้ทราบว่า่ จิิตเป็็นธรรมชาติิลึึกลัับและสามารถรู้้�
ได้ท้ ั้้ง� สิ่�งเปิดิ เผยและลึกึ ลับั ทั้้ง� อดีตี อนาคตและปัจั จุบุ ันั ดังั เรื่�องท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�น
เป็น็ ตัวั อย่า่ งมาหลายเรื่�อง ท่า่ นเป็น็ พระที่่ป� ฏิบิ ัตั ิเิ พื่อ่� ความเที่่ย� งตรงต่อ่ อรรถธรรม
มิิได้้มีีความคิิดที่่�เป็็นโลกามิิสแอบแฝงอยู่่�ด้้วยเลย คำพููดที่่�ออกจากความรู้�
ความเห็็นท่่านแต่่ละคำ จึึงเป็็นคำที่่�ควรสะดุุดใจว่่ามิิใช่่เป็็นคำโกหกหลอกลวง
ท่่านผู้้�หนึ่่�งผู้�้ใดทั้้�งที่่�อยู่�ใกล้้ชิิดและทั่่�วๆ ไปให้้งมงายเสีียหายไปด้้วยแต่่อย่่างใด
เพราะคำพูดู ท่า่ นที่�นำมาลงนี้้เ� ป็น็ คำพูดู ที่่�พูดู ในวงจำเพาะพระที่�อยู่�ใกล้ช้ ิดิ มิไิ ด้พ้ ูดู ทั่�วไป
โดยไม่ม่ ีขี อบเขต แต่ผู่้�เขียี นอาจเป็น็ นิสิ ัยั ไม่ด่ ีอี ยู่่�บ้า้ งที่่�ตัดั สินิ ใจนำเอาเรื่�องท่า่ นออกมา
ความคิดิ ก็เ็ พื่�อท่า่ นที่�สนใจได้อ้ ่า่ นและพิจิ ารณาดูบู ้า้ ง ซึ่ง่� อาจเกิดิ ประโยชน์เ์ ท่า่ ที่�ควร
162
มัชั ฌิิมสมัยั
เรื่�องของท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นเป็น็ เรื่�องอัศั จรรย์์ และพิสิ ดารอยู่�มากในพระปฏิบิ ัตั ิิ
สมััยปััจจุุบััน ทั้้�งภาคปฏิิบััติิและความรู้�ที่�ท่านแสดงออกแต่่ละประโยค การสั่�งสอน
บางประโยคก็บ็ อกตรงๆ บางประโยคก็บ็ อกเป็น็ อุบุ ายไม่บ่ อกตรง ทั้้ง� สิ่�งที่�ควรและไม่่
ควร การทำนายทายทัักทางจิิตใจนัับแต่่เรื่�องขรััวตาที่�ชายเขาถ้้ำสาริิกาเป็็นต้้นเหตุุ
มาแล้้ว ท่่านระวัังมากทั้้�งที่่�อยากเมตตาสงเคราะห์์ บอกตามความคิิดของผู้�้มา
อบรมนั้้�นๆ แสดงออกในทางผิิดถููกต่่างๆ อย่่างบริิสุุทธิ์�ใจในฐานะเป็็นอาจารย์์
สอนคน แต่เ่ วลาบอกไปตามตรงว่า่ ท่า่ นผู้้�นั้�นคิิดอย่า่ งนั้้�นผิิด ท่า่ นผู้้�นี้�คิิดอย่า่ งนี้้�
ถููกต้อ้ ง แทนที่่จ� ะได้ร้ ับั ประโยชน์ต์ ามเจตนาอนุุเคราะห์์ แต่่ผู้้�รับฟังั กลัับคิดิ ไปอีกี
ทางหนึ่่�งซึ่่�งเป็็นความเสีียหายแก่่ตนแทบทั้้�งนั้้�น ไม่่ค่่อยมาสนใจตามเหตุุผล
และเจตนาสงเคราะห์์เลย
บางรายพอเห็็นคิิดไม่่ดีีและเริ่�มจะเป็็นชนวนแห่่งความเสีียหาย ส่่วนใหญ่่
ท่่านก็็ตัักเตืือนบ้้างโดยอุุบายไม่่บอกตรง เกรงว่่าผู้้�ถููกเตืือนจะกลััวและอาย
หมู่่�เพื่อ่� น เพียี งเตืือนให้รู้้้�สึกึ ตัวั มิไิ ด้ร้ ะบุนุ าม แม้เ้ ช่น่ นั้้น� ยังั เกิดิ ความรุ่�มร้อ้ นแทบจะ
เป็น็ บ้า้ เป็น็ หลังั ไปต่อ่ หน้า้ ต่อ่ ตาท่า่ นและหมู่่�คณะก็ย็ ังั มีี เรื่อ่� งทั้้ง� นี้้จ� ึงึ เท่า่ กับั เตืือน
ให้้รู้�เท่่าทัันถึึงอุุบาย วิิธีีสั่�งสอนไปในตััวทุุกระยะที่่�เหตุุการณ์์เกี่�ยวข้้องบัังคัับอยู่�
ต้อ้ งขออภัยั หากเป็น็ ความไม่ส่ บายใจในบางตอนที่�เขียี นตามความจริงิ ที่่�บันั ทึกึ และ
จดจำมาจากท่่านเอง และจากครููอาจารย์์ที่�อยู่่�กัับท่่านมาเป็็นคราวๆ หลายท่่าน
ด้ว้ ยกันั จึงึ มีหี ลายเรื่�องและหลายรสด้้วยกันั
โดยมากสิ่ �งที่่�เป็็นภััยต่่อนัักบวชนัักปฏิิบััติิ และนัักบวชนัักปฏิิบััติิชอบคิิด
โดยไม่ม่ ีเี จตนา แต่เ่ ป็น็ นิสิ ัยั ที่่ฝ� ังั ประจำสันั ดานมาดั้้ง� เดิมิ ก็ค็ ืือ อายตนะภายนอก
ได้้แก่่ รููป เสียี ง กลิ่น� รส สััมผััส ธรรมารมณ์ข์ องเพศที่่�เป็น็ วิิสภาคกันั นั่่น� แลคืือ
กััณฑ์์เทศน์์กััณฑ์์เอกที่่�ท่่านจำต้้องเทศน์์และเตืือนทั้้�งทางตรงทางอ้้อมอยู่ �เสมอ
163
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทัตั ตเถระ
มิิได้้รามืือพอให้้สบายใจได้้บ้้าง การนึึกคิิดอย่่างอื่�นๆ ก็็มีี แต่่ถ้้าไม่่สำคััญนัักท่่าน
ก็ท็ ำเป็น็ ไม่่สนใจ ที่�สำคัญั อย่่างยิ่�งก็็เวลาประชุุมฟัังธรรม ซึ่�ง่ ท่า่ นต้อ้ งการความสงบ
ทั้้ง� ทางกายและทางใจ ไม่ต่ ้อ้ งการอะไรมารบกวนทั้้ง� ผู้�ฟังั และผู้�ให้โ้ อวาท จุดุ ประสงค์ก์ ็็
เพื่�อได้ร้ ับั ประโยชน์จ์ ากการฟังั จริงิ ๆ ใครเกิดิ ไปคะนองคิดิ เรื่�องแสลงเพศแสลงธรรม
ขึ้น� มาในขณะนั้้น� ฟ้า้ มัักจะผ่า่ เปรี้ย� งๆ ลงในท่า่ มกลางความคิิดที่�กำลังั คิิดเพลินิ และ
ท่่ามกลางที่�ประชุุม ทำเอาผู้�กำลังั กล้า้ หาญคิดิ แบบไม่รู่้�จักตายตัวั สั่�นแทบสลบไปใน
ขณะนั้้น� ทั้้ง� ที่�ไม่ไ่ ด้ร้ ะบุตุ ัวั บุคุ คล แต่ร่ ะบุเุ รื่�องที่่�คิดิ ซึ่ง่� เป็น็ เรื่�องกระตุกุ ใจของผู้�กำลังั คิดิ
เรื่�องนั้้�นอย่่างสำคััญ แม้้ผู้�อื่�นในที่�ประชุุมก็็พลอยตกใจ และบางรายตััวสั่�นไปด้้วย
เผื่�อคิดิ เช่น่ นั้้น� ขึ้น� มาบ้า้ งขณะเผลอ
ถ้้าถููกฟ้้าผ่่าอยู่�เรื่�อยๆ ขณะฟัังเทศน์์ ปรากฏว่่าจิิตใจผู้�ฟัังหมอบและมีีสติิ
ระวัังตััวอย่่างเข้้มงวดกวดขััน บางรายจิิตรวมสงบลงอย่่างเต็็มที่่�ก็็มีีในขณะนั้้�น
ผู้�ไม่่รวมในขนาดนั้้�นก็อ็ ยู่�ในเกณฑ์์สงบและระวัังตััว เพราะกลัวั ฟ้า้ จะลงเปรี้�ยง หรือื
เหยี่�ยวจะลงโฉบเอาศีีรษะขณะใดก็็ไม่่รู้� ถ้้าเผลอคิิดไม่่เข้้าเรื่�องในขณะนั้้�น ฉะนั้้�น
ผู้้�ที่�อยู่่�กัับท่่านจึึงมีีหลัักใจเป็็นที่่�มั่่�นคงไปโดยลำดัับ อยู่่�กัับท่่านไปนานเท่่าไรก็็ยิ่�ง
ทำให้้นิิสััยทั้้�งภายในภายนอกกลมกลืืนกัับนิิสััยท่่านไปไม่่มีีสิ้�นสุุด ผู้�้ใดอดทน
อยู่่�กัับท่า่ นได้้นานๆ ด้้วยความใฝ่ใ่ จ ยอมเป็็นผ้า้ ขี้้ร�ิ้ว� ให้้ท่่านดุดุ ่า่ สั่�งสอน คอยยึึด
เอาเหตุุเอาผลจากอุุบายต่่างๆ ที่่�ท่่านแสดงในเวลาปกติิหรืือเวลาแสดงธรรม
ไม่่ลดละความสัังเกต และพยายามปฏิิบััติิตนให้้เป็็นไปตามท่่านทุุกวัันเวลา
นิิสััยความใคร่ธ่ รรมและหนัักแน่น่ ในข้อ้ ปฏิบิ ััติทิ ุกุ ด้า้ นนี่่แ� ล จะทำให้เ้ ป็็นผู้้�มั่�นคง
ทางภายในขึ้้น� วันั ละเล็็กละน้้อย จนสามารถทรงตัวั ได้้
ที่่�ไม่่ค่่อยได้้หลัักเกณฑ์์จากการอยู่่�กัับท่่าน โดยมากมัักจะเพ่่งเล็็งภายนอก
ยิ่�งกว่่าภายใน เช่่น กลััวท่่านดุุด่่าบ้้างเวลาคิิดไปต่่างๆ ตามเรื่�องความโง่่ของตน
พอถูกู ท่า่ นว่า่ ให้บ้ ้า้ งเลยกลัวั โดยมิไิ ด้ค้ ิดิ จะแก้ต้ ัวั สมกับั ไปศึกึ ษาอบรมกับั ท่า่ นเพื่�อหา
164
มััชฌิิมสมัยั
ความดีใี ส่ต่ ัวั ไม่ม่ ีเี หตุมุ ีผี ลอะไรเลย ไปอยู่่�กับั ท่า่ นก็ไ็ ปแบบเรา อยู่�แบบเรา ฟังั แบบเรา
คิดิ ไปร้อ้ ยแปดแบบเรา ที่�เป็น็ ทางดั้ง� เดิมิ อะไรๆ ก็เ็ ป็น็ แบบเราซึ่ง�่ มีกี ิเิ ลสหนาอยู่�แล้ว้
ไม่่มีีแบบท่่านเข้้ามาแทรกบ้้างเลย เวลาจากท่่านไปก็็จำต้้องไปแบบเรา ที่่�เคย
เป็น็ มาอย่า่ งไรก็เ็ ป็น็ ไปอย่า่ งนั้้น� ชื่อ่� ว่า่ ความดีไี ม่ม่ ีอี ะไรเปลี่่ย� นแปลงพอให้เ้ ป็น็ ที่่�
น่่าชมเชย แต่่ความชั่่�วที่่ท� ัับถมจนมองไม่เ่ ห็น็ ตัวั นั้้�นยิ่ง� สั่ง� สมขึ้้�นทุุกวัันเวลา ไม่่มีี
ความเบื่่�อหน่่ายอิ่�มพอ ผลจึึงเป็็นคนอาภััพอยู่�เสมอ ไม่่มีีสิ่�งใดมาฉุุดลากพอให้้
กลัับฟื้้�นตััวได้้บ้้างเลย ถ้้าไปอยู่่�กัับท่่านแบบที่่�ว่่านี้้� จะอยู่�นานเท่่าไรก็็ไม่่ผิิดอะไร
กับั ทััพพีีอยู่่�กับั แกงที่่ม� ีีรสอร่่อย แต่ท่ ัพั พีีจะไม่รู่้�เรื่่อ� งอะไรกัับแกง นอกจากให้้เขา
จัับโยนลงหม้้อนั้้�นหม้้อนี้้� ไม่่ได้้หยุุดหย่่อนเท่่านั้้�น กิิเลสตััณหาเครื่�่องพอกพููน
ความชั่่�วไม่่มีีประมาณ จัับเราโยนลงกองทุกุ ข์ห์ ม้อ้ นั้้น� หม้อ้ นี้้�ก็ท็ ำนองเดียี วกันั
ผู้้�เขีียนก็็นัับเข้้าในจำนวนถููกจัับโยนลงหม้้อนั้้�นหม้้อนี้้�ด้้วย โดยไม่่ต้้องสงสััย
เพราะชอบขยัันหมั่�นเพีียร แต่่สิ่�งหนึ่�งนั้้�นคอยกระซิิบให้้ขี้�เกีียจ ชอบไปแบบท่่าน
อยู่�แบบท่่าน ฟัังแบบท่่าน คิดิ แบบท่า่ น อย่า่ งเป็น็ อรรถเป็็นธรรม แต่ส่ิ่�งหนึ่�งก็็คอย
กระซิิบให้้ไปแบบเรา อยู่�แบบเรา ฟัังแบบเรา คิิดแบบเรา อะไรๆ ก็็กระซิิบให้้เป็็น
แบบเราที่�เคยเป็น็ มาดั้ง� เดิมิ และกระซิบิ ไม่อ่ ยากให้เ้ ปลี่�ยนแปลงอะไรทั้้ง� นั้้น� สุดุ ท้า้ ย
ก็็เชื่�อมัันจนเคลิ้�มหลัับสนิิทและยอมทำตามแบบดั้�งเดิิม เราจึึงเป็็นคนดั้�งเดิิมไม่่มีี
อะไรเปลี่�ยนแปลงในทางดีีขึ้�นพอให้้ตััวเองและผู้�อื่�นได้้ชมเชยบ้้าง คำว่่า “ดั้้�งเดิิม”
จึงึ เป็น็ เรื่อ�่ งใหญ่ส่ ำหรับั เราและใครๆ จนมีรี ากฝังั ลึกึ อยู่่�ภายใน ยากที่่จ� ะถอดถอน
ออกได้้ ถ้า้ ไม่ส่ ัังเกตสอดรู้�ความเป็น็ มาและเป็น็ ไปของตนอย่า่ งเอาใจใส่จ่ ริิงๆ
พอตกหน้้าแล้้ง ท่่านพระอาจารย์์มั่�นก็็เริ่�มพาโยมมารดาท่่านออกเดิินทาง
พาพัักบ้้านละคืืนสองคืืนไปเรื่�อยจนถึึงบ้้าน และพัักอยู่่�ที่่�บ้้านท่่านนานพอควร
ให้้การอบรมมารดาและชาวบ้้านพอมีีความอบอุ่�นโดยทั่�วกััน แล้้วก็็ลาโยมมารดา
และญาติิออกเดิินทางธุุดงค์์ไปเรื่�อยๆ โดยมุ่�งหน้้าลงไปทางภาคกลาง ไปแบบ
165
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทััตตเถระ
ธุุดงคกรรมฐาน ไม่ร่ ีีบไม่ด่ ่ว่ น เจอหมู่่�บ้้านหรืือสถานที่่ม� ีีน้้ำท่่าสมบูรู ณ์์ก็็กางกลด
ลงที่่�นั้้�น แล้้วพัักบำเพ็็ญสมณธรรมอยู่�อย่่างเย็็นใจ พอมีีกำลัังกายกำลัังใจแล้้ว
ก็็เดิินทางต่่อไป สมััยโน้้นเดิินด้้วยเท้้ากัันทั้้�งนั้้�น รถราไม่่มีีเหมืือนสมััยนี้้� ท่่านว่่า
ท่า่ นมิไิ ด้เ้ ร่ง่ รีบี กับั เวล่่ำเวลา จุดุ ใหญ่อ่ ยู่�ที่ก� ารภาวนาเท่า่ นั้้น� เดินิ ทางทั้้ง� วันั ก็เ็ ท่า่ กับั
เดิินจงกรมภาวนาไปทั้้ง� วััน
ขณะท่่านจากหมู่�คณะเดิินทางลงมากรุุงเทพฯ เพีียงองค์์เดีียวนั้้�น เหมืือน
ช้า้ งสารตัวั ใหญ่อ่ อกจากโขลงเที่�ยวหากินิ ในป่า่ ลำพังั ตัวั เดียี ว เป็น็ ความเบากายเบาใจ
เหมืือนถอดเสี้ �ยนถอดหนามออกจากหััวอกที่ �เคยหนัักหน่่วงถ่่วงกายถ่่วงใจมานาน
กายก็็เบา ใจก็็เบา ขณะเดิินทางด้้วยวิิธีีจงกรมภาวนาไปแถบทุ่่�งกว้้างที่่�มีีสัับกััน
เป็น็ ตอนๆ แต่ภ่ ายในใจไม่ม่ ีคี วามรู้้�สึกึ ว่า่ ร้อ้ นเพราะแดดแผดเผาเลย บรรยากาศ
คล้้ายกัับเป็็นเครื่�่องส่่งเสริิมการเดิินทางให้้มีีความสะดวกสบายไปเป็็นลำดัับ
บนบ่า่ ที่่เ� ต็็มไปด้ว้ ยบริขิ ารของพระธุุดงค์์ มีีบาตร กลด เป็น็ ต้้น ซึ่ง�่ รวมหลายชิ้้�น
ด้้วยกันั ตามปกติกิ ็็พอทำความลำบากให้พ้ อดูู แต่่ในความรู้้�สึกึ กลับั ไม่ห่ นักั หนา
อะไรเลย กายกัับใจที่่�ถอดถอนความกัังวลจากหมู่่�คณะออกหมดแล้้ว จึึงเป็็น
เหมืือนจะเหาะลอยขึ้้�นบนอากาศในขณะนั้้�น เพราะหมดอาลััยหายห่่วงโดย
ประการทั้้�งปวง โยมมารดาก็็ได้้อบรมสั่�งสอนอย่่างเต็็มภููมิิ จนมีีหลัักฐานทางจิิตใจ
อย่า่ งมั่�นคงหมดห่ว่ งแล้ว้ มีคี วามรับั ผิดิ ชอบเฉพาะตัวั คนเดียี วนับั แต่บ่ ัดั นี้้เ� ป็น็ ต้น้ ไป
นี่่�เป็น็ คำรำพึงึ บริกิ รรมภาวนาไปตามทาง ซึ่ง่� ท่า่ นใช้เ้ ป็น็ บทธรรมเตือื นสติติ ัวั เอง
มิใิ ห้ป้ ระมาท เดินิ ทางโดยวิธิ ีจี งกรมภาวนาไปตามสายทางที่่ป� ราศจากผู้ค้� นสัญั จร
ไปมา ขณะเดิินทางตอนกลางวัันแดดกำลัังร้้อนจััด มองดููมีีต้้นไม้้ใบหนาตาม
ชายป่า่ ก็เ็ ห็น็ ว่า่ เหมาะก็แ็ วะเข้า้ ไปอาศัยั พักั พอหายเหนื่อ�่ ย นั่่ง� ภาวนาสงบอารมณ์์
ใต้ร้ ่ม่ ไม้ใ้ ห้ใ้ จเย็น็ สบาย ตกบ่า่ ยๆ อากาศร้อ้ นค่อ่ ยลดลงบ้า้ งก็เ็ ริ่ม� ออกเดินิ ทางต่อ่ ไป
ด้ว้ ยท่า่ ทางของผู้เ�้ ห็น็ ภัยั ในวัฏั ฏสงสาร มีสี ติสิ ัมั ปชัญั ญะประคองใจ ไปถึงึ หมู่่�บ้า้ น
166
มััชฌิิมสมัยั
ไม่ก่ี่�หลังั คาเรือื นพอได้อ้ าศัยั เขาโคจรบิณิ ฑบาตก็พ็ อแล้ว้ ไม่ต่ ้อ้ งการความเหลือื เฟือื
อะไรมากไปกว่่านั้้�น ตามองหาที่่�พัักอยู่่�ห่่างไกลจากหมู่่�บ้้านพอประมาณ และแวะ
พัักไปเป็็นทอดๆ แล้้วแต่ท่ ำเลเหมาะสมจะพัักภาวนาสะดวกเพีียงไร บางแห่ง่ ก็็เป็็น
ความสะดวกแก่ก่ ารบำเพ็็ญก็พ็ ัักอยู่�เป็น็ เวลานาน แล้้วเดินิ ทางต่อ่ ไป
ท่่านเล่่าว่่าตอนเดิินทางไปถึึงดงพญาเย็็น ระหว่่างสระบุุรีีกัับนครราชสีีมา
ต่่อกััน มีีป่่าเขาลำเนาไพรมาก ทำให้้เกิิดความชื่่�นบานหรรษา คิิดอยากพัักอยู่�
ที่่�นั้้�นนานๆ เพื่่�อบำเพ็็ญเพีียรเสริิมกำลัังใจที่่�กระหายต่่อการอยู่�คนเดีียวในป่่า
ในเขามานาน เมื่อ�่ มาเจอทำเลเหมาะๆ เข้า้ ก็อ็ ยากพักั ภาวนาอยู่�ที่น�ั้้น� เป็น็ เวลานาน
แล้้วค่่อยผ่่านไปเรื่่�อย พักั ไปเรื่่�อย ท่า่ นว่า่ ท่่านก็เ็ พลิิดเพลินิ ไปกัับสััตว์ช์ นิดิ ต่่างๆ
เหมืือนกััน เพราะป่่าเขาแถบนั้้�นมีีสััตว์์นานาชนิิดชุุกชุุมมาก มีีอีีเก้้ง หมูู กวาง ลิิง
ค่่าง บ่า่ ง ชะนีี เสืือ ช้า้ ง อีเี ห็น็ ไก่ป่ ่า่ ไก่่ฟ้้า หมีี เม่่น กระจ้้อน กระแต เว้้นสััตว์์เล็็กๆ
ที่�เที่�ยวหากิินเป็็นประจำเสีีย สััตว์์นอกนั้้�นยัังพากัันมาเที่�ยวหากิินในเวลากลางวััน
ท่่านเคยเจอเขาบ่อ่ ย ซึ่่�งเขาก็็ไม่แ่ สดงอาการกลัวั ท่า่ นนักั
ป่า่ แถบนี้้แ� ต่ก่ ่อ่ นไม่ม่ ีบี ้า้ นผู้้�บ้า้ นคน ถึงึ มีกี ็อ็ ยู่่�ห่า่ งๆ กันั และมีเี พียี ง ๓ - ๔ หลังั คา
เรืือน ตั้�งอยู่�เป็็นหย่่อมๆ ซึ่�่งอาศััยทำไร่่ข้้าวและปลููกสิ่�งต่่างๆ เป็็นอาชีีพ ตั้�งอยู่�
ตามชายเขาระหว่่างที่่�ผ่่านไป ท่่านอาศััยชาวบ้้านเหล่่านั้้�นเป็็นโคจรบิิณฑบาตไป
เป็น็ ระยะๆ หมู่่�บ้า้ นที่�อยู่�แถบนั้้น� เขามีศี รัทั ธาในพระธุดุ งค์ด์ ีมี าก พวกนี้้อ� าศัยั สัตั ว์ป์ ่า่
เป็น็ อาหาร เพราะสัตั ว์ป์ ่า่ ชนิดิ ต่่างๆ มีมี าก เวลาพัักอยู่่�กัับเขาได้ร้ ับั ความสะดวก
แก่่การบำเพ็็ญมาก เขาไม่่มารบกวนให้้เสีียเวลาเลย ต่่างคนต่่างอยู่�และต่่างทำ
หน้า้ ที่่ข� องตน ปรากฏว่า่ การเดินิ ทางเป็น็ ไปด้ว้ ยความสะดวกราบรื่น่� ทั้้ง� ทางกาย
และทางใจ จนถึงึ กรุุงเทพฯ ด้้วยความสวััสดีี
167
168
จิิตหลุดุ พ้น้
ท่่านเข้้าพัักวััดปทุุมวััน ท่่านว่่าการขึ้�นล่่องระหว่่างกรุุงเทพฯ กัับภาคอีีสาน
ท่่านขึ้�นล่่องเสมอ บางเที่�ยวขึ้�นรถไฟไปลงเอาที่่�สุุดรถไฟไปถึึง เพราะแต่่ก่่อนรถไฟ
ยังั ไม่ท่ ันั ถึงึ ที่่�สุดุ ทาง บางเที่�ยวก็เ็ ดินิ ธุดุ งค์ไ์ ปมาเรื่�อยๆ ก็ม็ ีี เวลาท่า่ นพักั และจำพรรษา
ที่่�วััดปทุุมวััน ได้ไ้ ปศึึกษาอรรถธรรมกัับท่่านเจ้้าคุณุ พระอุบุ าลีีฯ วัดั บรมนิิวาสเสมอ
ออกพรรษาแล้ว้ หน้า้ แล้ง้ ท่า่ นเจ้า้ คุณุ อุบุ าลีฯี จะไปเชียี งใหม่่ ท่า่ นนิมิ นต์ท์ ่า่ นอาจารย์์
ไปเชียี งใหม่ด่ ้ว้ ย ท่า่ นเลยไปเที่�ยวทางเชียี งใหม่ก่ ับั ท่า่ นเจ้า้ คุณุ อุบุ าลีฯี ขณะนั่�งรถไฟ
ไปเชียี งใหม่่ ท่า่ นเล่า่ ว่า่ ท่า่ นเข้า้ สมาธิภิ าวนาไปเรื่�อยๆ เกือื บตลอดทาง มีพี ักั นอนบ้า้ ง
ก็็เวลารถไฟออกจากกรุงุ เทพฯ ไปถึึงลพบุุรีี พอถึึงอุตุ รดิิตถ์์ รถจะเริ่�มเข้้าเขา ท่า่ น
ก็็เริ่�มเข้้าสมาธิิภาวนาแต่่บััดนั้้�นเป็็นต้้นไป จนจะถึึงสถานีีเชีียงใหม่่ถึึงได้้ถอนจิิต
ออกจากสมาธิิ เพราะขณะจะเริ่ม� ทำสมาธิิภาวนา ท่า่ นตั้้ง� จิติ ไว้้ว่า่ จะให้้จิิตถอน
จากสมาธิติ ่อ่ เมื่อ�่ รถไฟจวนเข้า้ ถึงึ ตัวั เมืืองเชียี งใหม่่ แล้ว้ ก็เ็ ริ่ม� ปฏิบิ ัตั ิหิ น้า้ ที่่ภ� าวนา
ต่่อไป โดยมิไิ ด้ส้ นใจกับั อะไรอีีก
จิิตรกรรมฝาผนััง สำนัักสงฆ์ก์ ุุดเม็็ก อัันเป็น็ นิวิ าสสถานของท่่านพระอาจารย์์มั่�น
อ.ศรีีเมือื งใหม่่ จ.อุุบลราชธานีี (พ.ศ ๒๕๖๐) เอื้อ� เฟื้้อ� ภาพโดย Thaiart ๙
169
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทัตั ตเถระ
ขณะนั่�งทำสมาธิิไม่่นาน ประมาณ ๒๐ นาทีี จิิตก็็รวมลงสู่�ความสงบถึึงฐาน
ของสมาธิิอย่่างเต็็มที่� จากขณะนั้้�นแล้้วก็็ไม่่ทราบว่่ารถไฟวิ่่�งหรืือไม่่ มีีแต่่จิิตที่�แน่่ว
ลงสู่�ความสงบระงัับตััวจากสิ่�งภายนอกทั้้�งมวล ไม่่มีีอะไรปรากฏ แม้้ที่่�สุุดกาย
ก็็ได้้หายไปในความรู้้�สึึก เป็็นจิิตที่่�ดัับสนิิทจากการรัับรู้้�และรบกวนจากสิ่ �งต่่างๆ
เป็น็ เหมืือนโลกธาตุไุ ม่ม่ ีอี ะไรเหลืืออยู่�เลย ประหนึ่่ง� ได้ด้ ับั ไปพร้อ้ มกับั ความคิดิ ปรุงุ
และความสำคัญั รับั รู้้�ต่า่ งๆ ของขันั ธ์โ์ ดยสิ้น� เชิงิ ขณะนั้้น� เป็น็ ความรู้�สึกึ ว่า่ กายหายไป
รถไฟและเสียี งรถหายไป ผู้�คนโดยสารในรถไฟหายไป ตลอดสิ่�งต่า่ งๆ ที่�เคยเกี่�ยวข้อ้ งกันั
กัับจิิตได้้หายไปจากความรู้้�สึึกโดยสิ้�นเชิิง สิ่�งที่�เหลืืออยู่�ในเวลานั้้�นก็็น่่าจะเป็็น
สมาธิสิ มาบัตั ิอิ ย่่างเดียี วเท่่านั้้น� เพราะในขณะนั้้น� มิิได้้สำคััญตนว่า่ อยู่�ในที่�เช่่นไร
จิติ ทรงตัวั อยู่�ในลักั ษณะนี้้ต� ลอดมาแต่่ ๒๐ นาทีแี รกเริ่�มสมาธิิ จนถึงึ ชานเมือื ง
เชีียงใหม่่จึึงได้้ถอนตััวออกมาเป็็นปกติิจิิต ลืืมตาขึ้�นมองดููสภาพทั่�วไป ก็็พอดีีเห็็น
ตึึกรามบ้้านช่่องขาวดาดาษไปทุุกทิิศทุุกทาง จากนั้้�นก็็เริ่�มออกจากที่�และเตรีียมจะ
เก็บ็ สิ่�งของบริขิ าร มองดูผูู้�คนในรถรอบๆ ข้า้ ง ต่า่ งพากันั มองมา นัยั น์ต์ าจับั จ้อ้ งมองดูู
ท่่านอย่่างพิิศวงสงสััยไปตามๆ กััน รู้้�สึึกจะเป็็นที่�ประหลาดใจของคนในรถไฟ
ทั้้�งขบวน นับั ตั้ง� แต่เ่ จ้า้ หน้้าที่�รถไฟลงมาไม่น่ ้้อยเลย มาทราบได้ช้ ัดั เจนเอาตอนท่า่ น
จะขนสิ่�งของบริิขารลงจากรถ ขณะที่�รถจะถึึงที่�เจ้้าหน้้าที่�รถไฟต่่างมาช่่วยขน
สิ่�งของลงรถช่่วยท่่านด้้วยสีีหน้้ายิ้�มแย้้มแจ่่มใส ทั้้�งที่�ไม่่เคยรู้้�จัักกัันมาก่่อนเลย
ทั้้ง� คนโดยสารและเจ้า้ หน้า้ ที่�รถไฟต่า่ งยืนื มองท่า่ นจนวาระสุดุ ท้า้ ยอย่า่ งไม่ก่ ะพริบิ ตา
ไปตามๆ กััน
แม้้ก่่อนจะลงจากรถก็็มีีเจ้้าหน้้าที่�รถไฟและคนโดยสารมาถามท่่านว่่า
ท่่านอยู่่�วััดไหน และท่่านจะเดิินทางไปไหนต่่อไป ท่่านก็็ได้้ตอบว่่าท่่านเป็็นพระอยู่�
ตามป่า่ ไม่ค่ ่อ่ ยมีหี ลักั ฐานวัดั วาแน่น่ อนนักั และตั้ง� ใจจะมาเที่�ยววิเิ วกตามเขาแถบนี้้�
เจ้า้ หน้า้ ที่�รถไฟและผู้�โดยสารบางคนก็ถ็ ามท่า่ นด้ว้ ยความเอื้อ� เฟื้้อ� เลื่�อมใสว่า่ ขณะนี้้�
170
จิิตหลุดุ พ้น้
ท่่านจะไปพัักวััดไหนและมีีผู้�มารัับหรืือตามส่่งหรืือยััง ท่่านแสดงความขอบคุุณ
เจ้้าหน้้าที่�รถไฟ และเรีียนว่่ามีีผู้�มารัับเรีียบร้้อยแล้้ว เพราะท่่านไปกัับท่่านเจ้้าคุุณ
อุบุ าลีฯี ซึ่ง�่ เป็น็ พระผู้�ใหญ่แ่ ละเป็น็ ที่�เคารพเลื่�อมใสของชาวเมือื งเป็น็ อย่า่ งยิ่�ง นับั แต่่
เจ้้าผู้�ครองนครลงมาถึงึ พ่อ่ ค้้าประชาชน
ขณะนั้้�นปรากฏว่่ามีีผู้�คนพระเณรไปรอรัับท่่านเจ้้าคุุณอุุบาลีีฯ อยู่่�คัับคั่�ง แม้้
รถยนต์์ซึ่่�งเป็็นของหายากในสมััยนั้้�น แต่่ก็็ปรากฏว่่ามีีรถไปรอรัับอยู่�หลายคััน
ทั้้ง� รถข้า้ ราชการและพ่่อค้า้ ประชาชน รับั ท่่านเจ้า้ คุณุ ฯ จากสถานีีมาวัดั เจดีีย์ห์ ลวง
เมื่�อประชาชนทราบว่่า ท่่านเจ้้าคุุณอุุบาลีีฯ มาพัักที่่�วััดเจดีีย์์หลวง จัังหวััด
เชีียงใหม่่ ต่่างก็็มากราบนมััสการเยี่�ยมและฟัังโอวาทท่่าน ในโอกาสที่�ประชาชนมา
มากนั้้น� ท่า่ นเจ้า้ คุณุ อุบุ าลีฯี ได้อ้ าราธนาท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� เป็น็ องค์แ์ สดงธรรม
ให้้ประชาชนฟััง ปรากฏว่่าท่่านแสดงธรรมไพเราะเพราะพริ้้�งจัับใจท่่านผู้้�ฟััง
มากมาย ไม่อ่ ยากให้จ้ บลงง่่ายๆ เทศน์ก์ ัณั ฑ์น์ ั้้�นทราบว่า่ ท่่านเริ่ม� แสดงมาแต่่ต้น้
อนุุปุุพพิิกถาขึ้้�นไปเป็็นลำดัับ จนจบลงในท่่ามกลางแห่่งความเสีียดายของ
พุุทธศาสนิิกชนที่่�กำลัังฟัังเพลิิน พอเทศน์์จบลง ท่่านลงมากราบพระเถระ แล้้ว
หลีีกออกไปหาที่่�พัักผ่อ่ นตามอัธั ยาศััย
ขณะนั้้น� ท่า่ นเจ้า้ คุณุ อุบุ าลีฯี กล่า่ วชมเชยธรรมเทศนาของท่า่ นในท่า่ มกลาง
บริิษััทว่่า ท่่านมั่่�นแสดงธรรมไพเราะมาก หาผู้�้เสมอเหมืือนได้้ยาก และแสดง
ธรรมเป็็นมุตุ โตทัยั คืือแดนแห่่งความหลุุดพ้้น ที่่�ผู้ฟ้� ัังไม่ม่ ีที ี่่�น่า่ เคลืือบแคลงสงสััย
นัับว่่าท่่านแสดงได้้อย่่างละเอีียดลออดีีมาก แม้้แต่่เราเองก็็ไม่่อาจแสดงได้้
ในลัักษณะแปลกๆ และชวนให้้ฟัังเพลิินไปอย่่างท่่านเลย สำนวนโวหารของ
พระธุุดงคกรรมฐานนี้้�แปลกมาก ฟัังแล้้วทำให้้ได้้ข้้อคิิดและเพลิินไปตาม ไม่่มีี
เวลาอิ่ �มพอและเบื่่�อง่่ายเลย
171
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ััตตเถระ
ท่่านเทศน์์ในสิ่�งที่�เราเหยีียบย่่ำไปมาอยู่�นี่�แล คืือสิ่�งที่�เราเคยเห็็นเคยได้้ยิินอยู่�
เป็็นประจำ แต่่มิิได้้สนใจคิิดและนำมาทำประโยชน์์ เวลาท่่านเทศน์์ผ่่านไปแล้้ว
ถึงึ ระลึกึ ได้้ ท่า่ นมั่�นท่า่ นเป็น็ พระกรรมฐานองค์ส์ ำคัญั ที่�ใช้ส้ ติปิ ัญั ญาตามทางมรรคที่�
พระพุทุ ธเจ้า้ ทรงสอนไว้จ้ ริงิ ๆ ไม่น่ ำมาเหยียี บย่ำ่ ทำลายให้ก้ ลายเป็น็ โลกๆ เลวๆ ไปเสียี
ดัังที่�เห็็นๆ กััน ท่่านเทศน์์มีีบทหนัักบทเบาและเน้้นหนัักลงเป็็นตอนๆ พร้้อมทั้้�ง
การคลี่�คลายความสลัับซัับซ้้อนแห่่งเนื้้�อธรรมที่่�ลึึกลัับ ซึ่�่งพวกเราไม่่อาจแสดง
ออกมาได้อ้ ย่า่ งเปิดิ เผย และสามารถแยกแยะธรรมนั้้น� ๆ ออกมาชี้้แ� จงให้เ้ ราฟังั ได้้
อย่า่ งถึงึ ใจโดยไม่ม่ ีปี ัญั หาอะไรเลย นับั ว่า่ ท่า่ นฉลาดแหลมคมมากในเชิงิ เทศนาวิธิ ีี
ซึ่ง่� หาตัวั จับั ได้ย้ าก อาตมาแม้เ้ ป็น็ อาจารย์ท์ ่า่ น แต่ก่ ็ย็ กให้ท้ ่า่ นสำหรับั อุบุ ายต่า่ งๆ
ที่่�เราไม่ส่ ามารถซึ่่�งมีอี ยู่�เยอะแยะ
เฉพาะท่่านมั่่�นท่่านสามารถจริิง อาตมาเองยัังเคยถามปััญหาขััดข้้องใจที่่�
ตนไม่ส่ ามารถแก้ไ้ ด้โ้ ดยลำพังั กับั ท่า่ น แต่่ท่า่ นยัังสามารถแก้้ได้้อย่า่ งคล่่องแคล่ว่
ว่่องไวด้้วยปััญญา เราพลอยได้้คติิจากท่่านไม่่มีีประมาณ อาตมาจะมาเชีียงใหม่่
จึึงได้้นิิมนต์์ท่่านมาด้้วย ซึ่่�งท่่านก็็เต็็มใจมาไม่่ขััดข้้อง ส่่วนใหญ่่ท่่านอาจเห็็นว่่า
ที่�เชีียงใหม่่เรามีีป่่า มีีภููเขามาก สะดวกแก่่การแสวงหาที่่�วิิเวก ถึึงได้้ตกลงใจมากัับ
อาตมาก็็เป็็นได้้ เป็็นแต่่ท่่านมิิได้้แสดงออกเท่่านั้้�นเอง พระอย่่างท่่านมั่่�นเป็็นพระ
ที่่�หาได้้ยากมาก อาตมาแม้้จะเป็็นผู้�้ใหญ่่กว่่าท่่าน แต่่ก็็เคารพเลื่่�อมใสธรรมของ
ท่า่ นอยู่่�ภายใน ท่า่ นเองก็ย็ิ่ง� มีคี วามอ่อ่ นน้อ้ มถ่อ่ มตนต่อ่ อาตมามากจนละอายท่า่ น
ในบางคราว ท่่านพัักอยู่�ที่�นี่�พอสมควรก็็ออกแสวงหาที่่�วิิเวกต่่อไป อาตมาก็็จำต้้อง
ปล่อ่ ยตามอัธั ยาศัยั ท่า่ น ไม่ก่ ล้า้ ขัดั ใจ เพราะพระจะหาแบบท่า่ นมั่�นนี้้ร�ู้�สึกจะหาได้ย้ าก
อย่่างยิ่�ง เมื่�อท่่านมีีเจตนามุ่�งต่่อธรรมอย่่างยิ่�ง เราก็็ควรอนุุโมทนา เพื่�อท่่านจะได้้
บำเพ็็ญประโยชน์์แก่ต่ นและประชาชน พระเณรในอนาคตอัันใกล้้นี้้�
ท่่านผู้ �ใดมีีข้้อข้้องใจเกี่ �ยวกัับการอบรมภาวนาก็็เชิิญไปศึึกษาไต่่ถามท่่าน
172
จิิตหลุดุ พ้น้
จะไม่ผ่ ิดิ หวังั แน่น่ อน แต่ก่ รุณุ าอย่า่ ไปขอตะกรุดุ วิชิ าคาถาอาคมอยู่�ยงคงกระพันั ชาตรีี
ความแคล้้วคลาดปลอดภััยต่่างๆ ที่่�ผิิดทาง จะเป็็นการไปรบกวนท่่านให้้ลำบาก
โดยมิิใช่่ทาง บางทีีท่่านอาจใส่่ปััญหาเจ็็บแสบเอาบ้้างจะว่่าอาตมาไม่่บอก เพราะ
ท่า่ นมั่�นมิิใช่พ่ ระประเภทนั้้น� ท่า่ นเป็น็ พระจริงิ ๆ และสั่�งสอนคนให้้เห็็นผิดิ เห็น็ ถูกู
เห็็นชั่่�วเห็็นดีีและเห็็นบาปเห็็นบุุญจริิงๆ มิิได้้สั่�งสอนออกนอกลู่�นอกทางไปจาก
คลองธรรม ท่่านเป็็นพระปฏิิบััติิจริิงและรู้�ธรรมตามที่่�พระพุุทธเจ้้าทรงสั่�งสอน
ไว้จ้ ริงิ ๆ
เท่า่ ที่�ได้ส้ นทนาธรรมกับั ท่า่ นแล้ว้ รู้�สึกได้ข้ ้อ้ คิดิ อย่า่ งน่า่ อัศั จรรย์์ ซึ่ง่� ใครๆ ไม่อ่ าจ
พููดได้้อย่่างท่่านเลยเท่่าที่่�ผ่่านมาในสมััยปััจจุุบััน อาตมาเคารพเลื่�อมใสท่่านมาก
ภายในใจ โดยที่่�ท่่านไม่่ทราบว่่าอาตมาเคารพท่่าน ถ้้าท่่านไม่่ทราบด้้วยญาณเอง
เพราะมิิได้้พููดให้้ท่่านฟััง ท่่านเป็็นพระที่่�น่่าเคารพบููชาจริิงๆ และอยู่�ในข่่ายแห่่ง
ปุญุ ฺฺญกฺฺเขตฺตฺ ํํ โลกสฺสฺ ขั้้�นใดขั้้น� หนึ่่ง� แน่่นอนไม่่สงสััย แต่่ท่า่ นเองมิไิ ด้้แสดงตัวั ว่่า
เป็็นพระที่่�ตั้้�งอยู่�ในธรรมขั้้�นนั้้�นๆ หากพอรู้�ได้้ในเวลาสนทนากัันโดยเฉพาะไม่่มีี
ใครเข้้ามาเกี่ย� วข้อ้ งด้ว้ ย
อาตมาเองเชื่�อว่่าเป็็นผู้�ตั้�งอยู่�ในอริิยธรรมขั้�นสามอย่่างเต็็มภููมิิ ทั้้�งนี้้�ทราบ
จากการแสดงออกแห่่งธรรมที่่�ท่่านรู้�เห็็น แม้้ท่่านจะไม่่บอกภููมิิที่�บรรลุุว่่าภููมิินั้้�นๆ
แต่่ก็็ทราบได้้อย่่างไม่่มีีข้้อสงสััย เพราะธรรมที่่�ท่่านแสดงให้้ฟัังเป็็นธรรมในภููมิินั้้�นๆ
แน่่นอน ไม่่ผิิดกัับปริิยััติิที่�แสดงไว้้ ท่่านเป็็นพระที่่�มีีความเคารพและจงรัักภัักดีี
ต่่ออาตมามากตลอดมา ไม่่เคยแสดงอากััปกิิริิยากระด้้างวางตััวเย่่อหยิ่�งแต่่อย่่างใด
ให้้เห็็นเลย นอกจากวางตััวแบบผ้้าขี้�ริ้�ว ซึ่่�งเห็็นแล้้วอดเลื่�อมใสอย่่างจัับใจไม่่ได้้
ทุุกๆ ครั้�งไปเท่่านั้้�น นี่�เป็็นคำของเจ้้าคุุณอุุบาลีีฯ กล่่าวชมเชยท่่านพระอาจารย์์มั่�น
ในที่่�ลัับหลัังให้้ญาติิโยมและพระเณรฟััง หลัังจากท่่านแสดงธรรมจบลงแล้้ว
หลีีกไป
173
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทััตตเถระ
พระที่�ได้้ยิินคำชมเชยนี้้�แล้้วนำไปเล่่าให้้ท่่านฟััง ท่่านจึึงนำเรื่�องนี้้�มาเล่่าให้้
คณะลููกศิิษย์์ฟัังเวลามีีโอกาสดีีๆ คำว่่า “มุุตโตทััย” ที่่�มีีในชีีวประวััติิย่่อของท่่าน
ซึ่�่งพิิมพ์์แจกในงานฌาปนกิิจศพท่่าน ก็็เป็็นนิิมิิตตกนามไปจากคำชมเชยของ
ท่่านเจ้้าคุุณอุุบาลีีฯ ครั้�งนั้้�นสืืบต่่อมา ทราบว่่าท่่านไปพัักบำเพ็็ญเพีียรอยู่�ที่�จังหวััด
เชีียงใหม่่ เมื่�อ พ.ศ. ๒๔๗๒ จนถึงึ พ.ศ. ๒๔๘๓ จึงึ ได้ไ้ ปจังั หวัดั อุดุ รตามคำอาราธนา
ของท่า่ นเจ้า้ คุณุ ธรรมเจดียี ์์ วัดั โพธิสิ มภรณ์์ จังั หวัดั อุดุ รธานีี ตอนเกี่�ยวกับั อุดุ รจะรอ
เขีียนลงข้า้ งหน้้า เมื่�อเรื่�องท่า่ นดำเนิินไปถึงึ
ท่่านพัักอยู่่�วััดเจดีีย์์หลวง จัังหวััดเชีียงใหม่่ พอสมควรแล้้ว ก็็กราบลาท่่าน
เจ้้าคุุณอุุบาลีีฯ เพื่�อไปเที่�ยวแสวงหาที่่�วิิเวกตามอำเภอต่่างๆ ที่่�มีีป่่ามีีเขามาก
ท่่านเจ้้าคุุณอุุบาลีีฯ ก็็อนุุญาตตามอััธยาศััย ท่่านเริ่�มออกเที่่�ยวครั้�งแรกที่่�จัังหวััด
เชียี งใหม่่ ทราบว่า่ ท่า่ นไปเที่่ย� วองค์เ์ ดียี ว จึงึ เป็น็ โอกาสอันั เหมาะอย่า่ งยิ่ง� ที่่ช� ่ว่ ย
ให้้ท่่านมีีตนเป็็นผู้�้เดีียวในการบำเพ็็ญเพีียรอย่่างสมใจที่่�หิิวกระหายมานาน
นัับแต่่สมััยที่่�อยู่�เกลื่่�อนกล่่นกัับหมู่่�คณะมาหลายปีี เพิ่่�งได้้มีีเวลาเป็็นของตนใน
คราวนั้้�น ทราบว่่าท่่านเที่�ยววิิเวกไปทางอำเภอแม่่ริิม เชีียงดาว เป็็นต้้น เข้้าไปพััก
ในป่า่ ในเขาตามนิิสัยั ทั้้ง� หน้้าแล้ง้ หน้้าฝน
การบำเพ็็ญเพีียรคราวนี้้�ท่่านเล่่าว่่าเป็็นความเพีียรขั้�นแตกหััก ท่่านพร่่ำสอน
ตนว่่าคราวนี้้�จะดีีหรืือไม่่ดีี จะเป็็นหรืือจะตายต้้องเห็็นกัันแน่่นอน เรื่�องอื่�นๆ
ไม่่มีียุ่�งเกี่�ยวแล้้ว เพราะความสงสารหมู่�คณะและการอบรมสั่�งสอนก็็ได้้ทำเต็็ม
ความสามารถแล้้วไม่่มีีทางสงสััย ผลเป็็นประการใดก็็เห็็นประจัักษ์์มาบ้้างแล้้ว
บััดนี้้�ถึึงเวลาแล้ว้ ที่่จ� ะสงสารตััวเอง อบรมสั่ง� สอนตััวเอง ยกตัวั เองให้พ้ ้น้ จากสิ่�ง
มืืดมิิดปิิดบัังที่่�มีีอยู่่�ภายในให้้พ้้นไป ชีีวิิตความเป็็นอยู่�ของคนที่่�มีีภาวะเกี่�ยวข้้อง
ด้้วยหมู่่�คณะ เป็็นชีีวิิตที่่�เกลื่�่อนกล่่นทนทุุกข์์จนเหลืือทน แทบไม่่มีีเวลาปลีีกตััว
ออกได้้ แม้จ้ ะมีสี ติปิ ัญั ญาพอเป็น็ เครื่อ�่ งพาหลบซ่อ่ นผ่อ่ นคลายความทุกุ ข์ไ์ ด้บ้ ้า้ ง
174
จิิตหลุดุ พ้น้
ไม่่เผาลนจนเกิินไปก็็ตาม แต่่ก็็จำต้้องยอมรัับว่่าเป็็นชีีวิิตที่่�กระเสืือกกระสน
อดทนต่่อความทุกุ ข์์ร้อ้ นอยู่�นั่�นเอง การบำเพ็ญ็ ก็็น้้อย ผลที่่�จะพึึงได้ร้ ับั ก็็นิิดเดียี ว
ไม่ส่ มกัับความเหนื่�อ่ ยยากลำบากมานาน
บััดนี้้�เป็็นโอกาสที่่�เหมาะสมอย่่างยิ่�งที่่�ได้้หลีีกออกมาบำเพ็็ญอยู่�คนเดีียว
ในสถานที่่เ� ปล่า่ เปลี่่ย� วไม่เ่ กี่ย� วข้อ้ งกับั สิ่่ง� ใด นี่่ค� ืือชีวี ิติ ของบุคุ คลผู้เ�้ ดียี วไม่เ่ กี่ย� วเกาะ
นี่่ค� ืือสถานที่่อ� ยู่�ที่บ� ำเพ็ญ็ ที่่เ� ป็น็ และที่่ต� ายของบุคุ คลผู้้�มุ่�งตัดั ความเยื่อ�่ ใยทั้้ง� ภายใน
ภายนอกออกจากใจ มิใิ ห้้มีสีิ่ง� กัังวลเศษเหลืืออยู่่�พอเป็็นเชื้้�อแห่่งภพชาติิ อันั เป็็น
ที่่ไ� หลมาแห่ง่ กองทุกุ ข์ท์ ั้้ง� มวล ซึ่ง�่ จะตามมาบีบี บังั คับั ให้จ้ ำต้อ้ งทรมานต่อ่ ไปไม่่มีี
เวลาจบสิ้้�นลงได้้ นี่่�คืือสถานที่�ของผู้้�มีีความเพีียรตามติิดเพื่�อประชิิดต่่อสิ่�งที่�เคย
ก่่อภพก่่อชาติิ อัันเป็็นจอมฉลาดทางปลิ้�นปล้้อนหลอกลวงให้้พลอยหลงตามอยู่�
ภายใน ให้ข้ าดกระเด็น็ ไปจากใจในไม่่ช้า้
อย่่ามััวพะว้้าพะวัังกัับสิ่�งโน้้นสิ่�งนี้้� คนโน้้นคนนี้้� อัันเป็็นเรื่�องของเรืือพ่่วงที่�
เพีียบด้้วยภาระหนััก จะไปไม่่ถึึงไหนและใกล้้ต่่อความอัับปาง ทั้้�งห่่างเหิินต่่อฝั่�ง
แห่่งพระนิิพพาน เมื่่�อถึึงที่่�หมายตามใจหวัังแล้้ว ความเมตตาสงสารจะดัับไป
ตามกิิเลสความเห็็นแก่่ตััว ไม่่เหลีียวแลผู้�้ใดที่่�กำลัังตกทุุกข์์ ก็็ขอให้้รู้้�กัันในวง
แห่ง่ ความบริสิ ุทุ ธิ์ท� ี่่�กำลัังมุ่�งมั่่น� หวั่่�นเกรงกลัวั จะไม่่ถึงึ อยู่�เวลานี้้� ขณะนี้้จ� งห่ว่ งใย
ตัวั เอง เมตตาตัวั เอง ให้พ้ อกับั ความหวังั ด้ว้ ยความเพียี รของผู้เ้� ป็น็ ศิษิ ย์พ์ ระตถาคต
ผู้้�ปรากฏเด่น่ ทางความเพียี รไม่ล่ ดละและถอยกำลััง
เราทราบหรือื ยังั ว่า่ เวลานี้้เ� รามาทำความเพียี รพยายามเพื่�อข้า้ มโลกข้า้ มสงสาร
มีพี ระนิิพพานเป็น็ หลัักชัยั ไกลกังั วลและพ้น้ ทุุกข์โ์ ดยประการทั้้ง� ปวง ถ้า้ ทราบแล้้ว
ประโยคพยายามของผู้�จะข้า้ มโลกสมมุตุ ิทิ ่า่ นดำเนินิ กันั อย่า่ งไรบ้า้ ง พระศาสดาผู้�ทรง
พาดำเนิินและประกาศสอนธรรมไว้้ ท่า่ นพาดำเนินิ และสอนไว้อ้ ย่า่ งไร ท่่านสอนไว้้
175
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทััตตเถระ
ว่า่ พอรู้�เห็น็ อรรถธรรมบ้า้ งแล้ว้ ให้เ้ ริ่�มห่ว่ งนั้้น� ห่ว่ งนี้้จ� นลืมื ตัวั หรือื อย่า่ งไร? แรกเริ่�มที่�
พระองค์์ทรงประกาศพระศาสนาแก่่หมู่ �ชนโดยมีีพระองค์์และพระสาวกไม่่กี่ �องค์์
ที่�ควรช่่วยพุุทธภาระให้้เบาลง และเพื่�อพระศาสนาได้้แพร่่ไปในหมู่�ชนกว้้างขวาง
โดยรวดเร็็ว ข้้อนั้้�นควรอย่่างยิ่�ง สำหรัับเราไม่่เข้้าในลัักษณะนั้้�น จึึงควรเห็็นตน
เป็น็ สำคัญั ในขณะนี้้� เมื่่�อตนชอบยิ่่�งแล้ว้ ประโยชน์เ์ พื่่�อผู้้�อื่�นจะค่่อยตามมาอย่่าง
แยกไม่่ออก นี่่�จััดว่่าเป็็นผู้�้รอบคอบและไม่่เนิ่่�นช้้า ควรนำมาขบคิิดเพื่่�อเป็็นคติิ
แก่ต่ ัวั เรา
เวลานี้้�เรากำลัังเข้้าอยู่�ในสนามรบ เพื่่�อชิิงชััยระหว่่างกิิเลสกัับมรรค คืือ
ข้้อปฏิิบััติิ เพื่่�อช่่วงชิิงจิิตให้้พ้้นจากความเป็็นสมบััติิสองเจ้้าของ มาครองเป็็น
เอกสิิทธิ์แ� ต่ผ่ ู้�เ้ ดีียว ถ้า้ ความเพีียรย่่อหย่อ่ น ความฉลาดไม่พ่ อ จิิตจำต้้องหลุุดมืือ
ตกไปอยู่�ในอำนาจของฝ่่ายต่่ำ คืือกิิเลส และพาให้้เป็็นวััฏฏจัักรหมุุนเพื่�่อ
ความทุกุ ข์ร์ ้อ้ นไปตลอดอนันั ตกาล ถ้า้ เราสามารถด้ว้ ยความเพียี รและความฉลาด
แหลมคม จิติ จำต้อ้ งตกมาอยู่�ในเงื้อ� มมืือและเป็น็ สมบัตั ิอิ ันั ล้น้ ค่า่ ของเราแต่ผ่ ู้เ�้ ดียี ว
คราวนี้้�เป็็นเวลาที่�เรารบรัันฟัันแทงกัับกิิเลสอย่่างสะบั้้�นหั่�นแหลก ไม่่รีีรอย่่อหย่่อน
อ่่อนกำลังั โดยเอาชีวี ิิตเข้้าประกันั ถ้า้ ไม่ช่ นะก็็ยอมตายกับั ความเพียี รโดยถ่า่ ยเดียี ว
ไม่่ยอมถอยหลัังพัังทลายให้้กิิเลสหััวเราะเยาะเย้้ยซึ่�่งเป็็นสิ่ �งที่่�น่่าอัับอายไปนาน
ถ้้าชนะเราก็็ครองอิิสระอย่่างสมบููรณ์์ไปตลอดกาล ทางเดิินของเรามีีทางเดีียว
เท่่านี้้� คืือต้้องสู้้�จนถึึงตายกัับความเพีียรเพื่�่อชััยชนะอย่่างเดีียวเท่่านั้้�น ไม่่มีี
ทางอื่�น่ เป็็นทางออกตััว
เหล่า่ นี้้เ� ป็น็ โอวาทที่่ท� ่า่ นพร่่ำสอนตัวั เองให้เ้ กิดิ ความกล้า้ หาญ เพื่อ่� ชัยั ชนะ
อันั เป็น็ ความสมหวังั ดังั ใจหมายต่อ่ ไป ก็เ็ ป็น็ ประโยคแห่ง่ ความเพียี รที่่ด� ำเนินิ ตาม
กฎข้อ้ บังั คับั แบบตายตัวั ทั้้ง� กลางวันั กลางคืืน ยืืน เดินิ นั่่ง� นอน เว้น้ แต่ข่ ณะหลับั
เท่่านั้้�น นอกนั้้�นเป็็นความเพีียรไปตลอดสาย สติิกัับปััญญาหมุุนรอบความสััมผััส
176
จิติ หลุุดพ้น้
ภายนอกและความคิิดภายใน มีีสติิกัับปััญญาเป็็นผู้้�วิินิิจฉััยไต่่สวนเรื่�องที่�เกิิดกัับใจ
ไม่่ยอมให้้ผ่่านไปได้้ เพราะสติิปััญญาขั้�นนี้้�เป็็นธรรมจัักรหมุุนรอบตััวอยู่�ตลอดเวลา
ไม่่นิยิ มอิิริิยาบถ
ท่า่ นเล่า่ ความเพียี รตอนนี้้� ผู้�ฟังั ทั้้ง� หลายต่า่ งนั่�งตัวั แข็ง็ เหมือื นไม่ม่ ีลี มหายใจไป
ตามๆ กััน เพราะเกิดิ ความอััศจรรย์ใ์ นธรรมท่า่ นอย่า่ งสุุดขีดี เหมืือนท่า่ นเปิดิ ประตูู
พระนิพิ พานออกให้ด้ ูู ทั้้ง� ที่่ไ� ม่เ่ คยรู้้�ว่า่ พระนิพิ พานเป็น็ เช่น่ ไรเลย แม้อ้ งค์ท์ ่า่ นเอง
ก็็ปรากฏว่่ากำลัังเร่่งฝีีเท้้าคืือความเพีียรเพื่่�อบรรลุุพระนิิพพานอย่่างรีีบด่่วนอยู่ �
เช่่นกัันในขณะนั้้�น หากแต่่ธรรมที่่�ท่่านเล่่าเพีียงขั้�นกำลัังดำเนิินนั้้�น เป็็นธรรม
ที่�ผู้�ไม่เ่ คยได้้ยิินมาก่อ่ นจะทรงตััวอยู่�ไม่ไ่ ด้้ จำต้อ้ งไหวตามด้้วยความอัศั จรรย์อ์ ยู่่�ดีี
ท่่านเล่่าว่่า จิิตท่่านทรงอริิยธรรมขั้้�น ๓ อย่่างเต็็มภููมิิมานานแล้้ว แต่่ไม่่มีี
เวลาเร่่งความเพีียรตามใจชอบ เพราะภารกิิจเกี่�ยวกัับหมู่่�คณะมีีมากตลอดมา
พอได้้โอกาสคราวไปพักั ที่�เชีียงใหม่่ จึึงได้เ้ ร่่งความเพีียรเต็ม็ เม็ด็ เต็ม็ หน่ว่ ย และก็็ได้้
อย่า่ งใจหมายไปทุกุ ระยะ สถานที่�บรรยากาศก็อ็ ำนวย พื้้น� เพของจิติ ที่�เป็น็ มาดั้ง� เดิมิ ก็็
อยู่�ในขั้น� เตรียี มพร้อ้ ม สุขุ ภาพทางร่า่ งกายก็ส็ มบูรู ณ์ค์ วรแก่ค่ วามเพียี รทุกุ ๆ อิริ ิยิ าบถ
ความหวัังในธรรมขั้�นสุุดยอด ถ้้าเป็็นตะวัันก็็กำลัังทอแสงอยู่�แล้้วทุุกขณะจิิต ว่่า
แดนพ้้นทุกุ ข์ก์ ับั เราคงเจอกัันในไม่ช่ ้้านี้้�
ท่่านเทีียบจิิตกัับธรรมและกิิเลสขั้�นนี้้�เหมืือนสุุนััขไล่่เนื้้�อ ตััวอ่่อนกำลัังเต็็มที่�
แล้้วเข้้าสู่�ที่�จนมุุม รอคอยแต่่วาระสุุดท้้ายของเนื้้�อจะตกเข้้าสู่�ปากและบดเคี้ �ยวให้้
แหลกละเอีียดอยู่�เท่า่ นั้้น� ไม่่มีีทางเป็น็ อย่า่ งอื่�น เพราะเป็็นจิิตที่่�สััมปยุตุ ด้ว้ ยมหาสติิ
มหาปััญญา ไม่่มีีเวลาพลั้ง� เผลอตััว แม้ไ้ ม่ต่ั้ง� ใจระวังั รัักษา เนื่่�องจากเป็็นสติปิ ััญญา
อัตั โนมัตั ิหิ มุนุ กับั เหตุกุ ารณ์ต์ ่า่ งๆ ที่่เ� กี่ย� วข้อ้ งไปโดยลำพังั ตนเอง เมื่อ่� ทราบเหตุผุ ล
แล้ว้ ปล่อ่ ยวางไว้ต้ ามเป็น็ จริงิ ไม่ต่ ้อ้ งมีกี ารบังั คับั บัญั ชาเหมืือนขั้้น� เริ่ม� แรกปฏิบิ ัตั ิิ
177
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทัตั ตเถระ
ว่า่ ต้อ้ งพิจิ ารณาสิ่ง� นั้้น� ต้อ้ งปฏิบิ ัตั ิติ ่อ่ สิ่ง� นี้้� อย่า่ เผลอตัวั ดังั นี้้� แต่เ่ ป็น็ สติปิ ัญั ญาที่่ม� ีี
เหตุมุ ีผี ลอยู่่�กับั ตัวั อย่า่ งพร้อ้ มมูลู แล้ว้ ไม่จ่ ำต้อ้ งหาเหตุหุ าผลหรืืออุบุ ายต่า่ งๆ มา
พร่่ำสอนสติปิ ัญั ญาขั้้�นนี้้ใ� ห้้ออกทำงาน
เพราะในอิริ ิยิ าบถทั้้ง� สี่�เว้น้ แต่ห่ ลับั เท่า่ นั้้น� เป็น็ เวลาทำงานของสติปิ ัญั ญาขั้น� นี้้�
ตลอดไป ไม่ข่ าดวรรคขาดตอน เหมือื นน้้ำซับั น้้ำซึมึ ที่�ไหลรินิ อยู่�ตลอดหน้า้ แล้ง้ หน้า้ ฝน
โดยถืือเอาอารมณ์์ที่่�คิิดปรุุงจากจิิตเป็็นเป้้าหมายแห่่งการพิิจารณา เพื่่�อหามููล
ความจริิงจากความคิดิ ปรุงุ นั้้น� ๆ ขันั ธ์์สี่�คืือนามขันั ธ์์ได้แ้ ก่่ เวทนา สััญญา สังั ขาร
วิญิ ญาณ นี่่แ� ลคืือสนามรบของสติปิ ัญั ญาขั้้น� นี้้� ส่ว่ นรูปู ขันั ธ์เ์ ริ่ม� หมดปัญั หามาแต่่
ปััญญาขั้้น� กลางที่่ท� ำหน้้าที่่เ� พื่่อ� อริยิ ธรรมขั้้น� ๓ คืือ อนาคามีีธรรมนั้้�นแล้้ว
อริิยธรรมขั้น� ๓ นี้้� ต้อ้ งถือื รูปู ขัันธ์เ์ ป็น็ เป้า้ หมายแห่่งการพิจิ ารณาอย่า่ งเต็็มที่�
และละเอีียดถี่�ถ้้วนจนหมดทางสงสััยแล้้วผ่่านไปอย่่างหายห่่วง เมื่�อถึึงขั้�นสุุดท้้าย
นามขันั ธ์เ์ ป็น็ ธรรมจำเป็น็ ที่่�ต้อ้ งพิจิ ารณาให้รู้้�แจ้ง้ เห็น็ จริงิ ทั้้ง� ที่�ปรากฏขึ้้น� ตั้ง� อยู่�และ
ดัับไป โดยมีีอนััตตาธรรมเป็็นที่�รวมลง คืือ พิิจารณาลงในความว่่างเปล่่าจากสััตว์์
บุุคคล หญิิง ชาย เรา เขา ไม่่มีีคำว่่าสััตว์์ บุุคคล เป็็นต้้น เข้้าไปแทรกสิิงอยู่�ใน
นามธรรมเหล่่านั้้�นเลย การเห็็นนามธรรมเหล่่านี้้�ต้้องเห็็นด้้วยปััญญาหยั่่�งทราบ
ตามหลัักความจริิงจริิงๆ ไม่่เพียี งเห็็นด้ว้ ยความคาดหมายหรืือคาดคะเนเดาเอา
ตามนิิสััยของมนุุษย์์ที่่�ชอบด้้นเดามาประจำสัันดาน ความเห็็นตามสััญญากัับ
ความเห็็นด้้วยปััญญาต่่างกัันอยู่�มากราวฟ้้ากัับดิิน ความเห็็นด้้วยสััญญาพาให้้
ผู้เ�้ ห็น็ มีอี ารมณ์ม์ าก มักั เสกสรรตัวั ว่า่ มีคี วามรู้�มากทั้้ง� ที่่ก� ำลังั หลงมาก จึงึ มีที ิฐิ ิมิ านะ
มากไม่ย่ อมลงใครง่่ายๆ
เราพอทราบได้้เวลาสนทนาธรรมกัันในวงนัักศึึกษาที่่�ต่่างรู้้�ด้้วยความจดจำ
ด้้วยกััน สภาธรรมมัักจะกลายเป็็นสภามวยฝีีปากกัันอยู่�เสมอ โดยไม่่จำกััดชาติิชั้�น
178
จิติ หลุุดพ้น้
วรรณะและเพศวัยั เลย เพราะความสำคัญั ตนพาให้เ้ ป็น็ ไป จนลืมื มรรยาทความเคารพ
อัันดีีงามต่่อกัันตามประเพณีีของมนุุษย์์ผู้้�มีีธรรม ส่่วนความเห็็นด้้วยปััญญาเป็็น
ความเห็็นซึ่่�งพร้้อมที่่�จะถอดถอนความสำคััญมั่่�นหมายต่่างๆ อัันเป็็นตััวกิิเลส
ทิิฐิิมานะน้้อยใหญ่่ออกไปโดยลำดับั ที่่ป� ัญั ญาหยั่่ง� ถึงึ ถ้้าปััญญาหยั่่ง� ลงโดยทั่่�วถึงึ
จริิงๆ กิิเลสทั้้�งมวลก็็พัังทลายไปหมด ไม่่มีีกิิเลสชนิิดใดจะทนต่่อสติิปััญญา
ขั้้น� ยอดเยี่�ยมไปได้้ ฉะนั้้�น สติิปัญั ญาจึึงเป็น็ อาวุธุ ชั้้น� นำของธรรมที่่ก� ิิเลสทั้้ง� มวล
ไม่ห่ าญสู้�ได้้แต่ไ่ หนแต่่ไรมา
พระศาสดาได้้เป็็นพระพุุทธเจ้้าก็็เพราะสติิปััญญา พระสาวกได้้บรรลุุถึึง
พระอรหััตก็็เพราะสติิปััญญาความรู้�จริิงเห็็นจริิง มิิได้้ถอดถอนกิิเลสด้้วยสััญญา
ความคาดหมายหรือื เดาเอาเฉยๆ เลย นอกจากนำมาใช้พ้ อเป็น็ แนวทางในขั้น� เริ่�มแรก
เท่่านั้้�น แม้้เช่่นนั้้�นก็็จำต้้องระวัังสััญญาจะแอบแฝงตััวขึ้�นมาเป็็นความจริิงให้้หลง
ตามอยู่่�ทุุกระยะมิิได้้นิ่�งนอนใจ การประกาศพระศาสนาเพื่�่อความจริิงแก่่โลก
ทั้้ง� พระพุทุ ธเจ้า้ และพระสาวกทรงประกาศด้ว้ ยปัญั ญาความรู้้�จริงิ เห็น็ จริงิ ทั้้ง� นั้้น�
ดัังนั้้�นผู้้�ปฏิิบััติิทางจิิตตภาวนาจึึงควรระวัังเจ้้าสััญญาจะแอบเข้้าทำหน้้าที่่�แทน
ปัญั ญา โดยรู้�เอาหมายเองเฉยๆ แต่ก่ ิเิ ลสแม้ต้ ัวั เดียี วก็ไ็ ม่ถ่ อดออกจากใจบ้า้ งเลย
และอาจกลายเป็็นทำนองว่า่ “ความรู้้�ท่่วมหััว แต่่เอาตััวไปไม่ร่ อด” ก็็ได้้
ธรรมขั้้�นรู้�เห็็นด้้วยปััญญานี่่�แลที่่�พระพุุทธเจ้้าแสดงแก่่กาลามชนว่่า ไม่่ให้้
เชื่อ�่ แบบสุ่่�มเดา แบบคาดคะเน ไม่ใ่ ห้เ้ ชื่อ�่ ตามๆ กันั มา ไม่ใ่ ห้เ้ ชื่อ�่ ตามครูอู าจารย์ท์ ี่่�
ควรเชื่�่อได้้ เป็็นต้้น แต่่ให้้เชื่�่อด้้วยปััญญาที่่�หยั่่�งลงสู่่�หลัักความจริิงด้้วยตััวเอง
ซึ่ง�่ เป็น็ ความรู้�ที่แ� น่ใ่ จอย่า่ งยิ่ง� พระพุทุ ธเจ้า้ และสาวกอรหันั ต์ท์ ่า่ นมิไิ ด้ม้ ีคี นประกันั
รับั รองว่า่ ท่า่ นได้บ้ รรลุธุ รรมจริงิ อย่า่ งนั้้น� ไม่จ่ ริงิ อย่า่ งนี้้� แต่่ สนฺทฺ ิฏิ ฺฐฺ ิโิ ก มีอี ยู่่�กับั ทุกุ คน
ถ้้าปฏิิบััติติ ามธรรมที่�แสดงไว้้โดยสมควรแก่ธ่ รรม
179
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ััตตเถระ
ท่่านพระอาจารย์์มั่�นเล่่าว่่า ปฏิิบััติิมาถึึงขั้�นนี้้� มีีความเพลิิดเพลิินจนลืืม
เวล่่ำเวลา ลืมื วัันลืืมคืืน ลืืมพัักผ่่อนหลัับนอน ลืมื ความเหน็ด็ เหนื่�อยเมื่�อยล้า้ จิติ ตั้�ง
ท่่าแต่จ่ ะสู้้�กิเิ ลสทุกุ ประเภทด้้วยความเพีียร เพื่�อถอดถอนมัันพร้้อมทั้้�งราก โดยไม่่มีี
ความสะทกสะท้้านหวั่�นเกรงอะไรเลย นัับแต่่ออกจากวััดเจดีีย์์หลวงไปบำเพ็็ญ
โดยลำพัังองค์์เดีียวด้้วยเวลาเป็็นของตนทุุกๆ ระยะ ไม่่ปล่่อยให้้วัันคืืนผ่่านไปเปล่่า
ไม่่นานนักั เลยก็็ไปถึึงบึึงใหญ่ช่ื่�อ “หนองอ้อ้ ” และ “อ้้อนี่�เอง” คือื นัับแต่ข่ ณะปลีกี
ออกไป จิิตท่่านเริ่�มแสดงตัวั อย่า่ งผาดโผนเหมืือนม้้าอาชาไนยตััวองอาจ
ทั้้�งจะเหาะเหิินเดิินฟ้้า ทั้้�งจะดำดิินและบิินขึ้�นบนอากาศ ทั้้�งจะออกรู้�สิ่�ง
ต่่างๆ ไม่่มีีประมาณบรรดามีีอยู่�ในโลกธาตุุ ทั้้�งจะขุุดค้้นรื้�อถอนกิิเลสภายในใจให้้
หมดสิ้�นไป ประหนึ่�งในอึึดใจเดีียว เพราะความสามารถอาจหาญของสติิปััญญา
ที่่ถ� ูกู กักั ขังั บังั คับั ไว้ด้ ้ว้ ยภาระเกี่ย� วกับั หมู่่�คณะเป็น็ เวลานาน มิไิ ด้อ้ อกแล่น่ ในห้ว้ ง
มหาสมมุุติิมหานิิยม เพื่�่อชมและเลืือกเฟ้้นกลั่�นกรองให้้สุุดสติิปััญญาที่่�แสน
อยากรู้�มานาน คราวนั้้�นจึึงสบโอกาสวาสนาอำนวย สติิปััญญาจึึงแผลงฤทธิ์�
ทะยานออกล่อ่ งหนค้น้ ดูไู ตรโลกธาตุุ ทั้้ง� ภายในภายนอก วิ่ง� ออกวิ่ง� เข้า้ แหวกว่า่ ย
ผุุดขึ้้�นดำลง ทั้้�งปลดทั้้�งปลง ทั้้�งปล่่อยทั้้�งวาง ทั้้�งตััดทั้้�งฟััน ทั้้�งขยี้�ทำลายสิ่�ง
จอมปลอมทั้้ง� หลายอย่า่ งสุดุ กำลังั เหมืือนปลาใหญ่ส่ นุกุ แหวกว่า่ ยหัวั หางกลางตัวั
ในทะเลหลวงฉะนั้้น�
จิติ มองคืนื ไปข้า้ งหลัังที่่�ผ่่านมาแล้้ว เห็น็ แต่ค่ วามตีบี ตัันมืืดมิิดและเต็็มไปด้ว้ ย
ภัยั นานาชนิดิ สุดุ ที่�จะรั้�งรออยู่�ได้้ ใจสั่�นริกิ ๆ เพื่�อหาทางรอดพ้น้ มองไปข้า้ งหน้า้ เห็น็
มีีแต่่ความสง่่าผ่่าเผยเวิ้�งว้้างสว่่างไสว สุุดความรู้�ความเห็็นที่�จะพรรณนาให้้จบสิ้�น
ลงได้้ และยากที่�จะนำมาเขีียนลงเพื่�อท่่านได้้อ่่านอย่่างสมใจ จึึงขออภััยไว้้ด้้วย
ในตอนที่�ไม่่สามารถจะนำมาลงซึ่ง่� มีอี ยู่�มากมายตามที่่�ท่่านเล่่าให้ฟ้ ังั
180
จิติ หลุดุ พ้น้
ในเวลาไม่่นานนัักนัับแต่่ท่่านออกรีีบเร่่งตัักตวงความเพีียรด้้วยมหาสติิ
มหาปััญญา ซึ่�่งเป็็นสติิปััญญาธรรมจัักรหมุุนรอบตััวและรอบสิ่่�งเกี่�ยวข้้องไม่่มีี
ประมาณตลอดเวลา ในคืนื วันั หนึ่�งเวลาดึกึ สงัดั ท่า่ นนั่�งสมาธิภิ าวนาอยู่�ชายภูเู ขาที่่�มีี
หินิ พลาญกว้า้ งขวางและเตีียนโล่ง่ อากาศก็ป็ ลอดโปร่่งดีี ท่่านว่่าท่า่ นนั่�งอยู่�ใต้ร้ ่่มไม้้
ซึ่่�งตั้�งอยู่�โดดเดี่�ยวเพีียงต้้นเดีียว มีีใบดกหนาร่่มเย็็นดีี ซึ่�่งในตอนกลางวัันท่่านก็็เคย
อาศัยั นั่�งภาวนาที่�นั้น� บ้า้ งในบางวันั แต่ผู่้�เขียี นจำชื่�อต้น้ ไม้แ้ ละที่�อยู่�ไม่ไ่ ด้ว้ ่า่ เป็น็ ตำบล
อำเภอและชายเขาอะไร เพราะขณะฟังั ท่า่ นเล่า่ ก็ม็ ีแี ต่ค่ วามเพลิดิ เพลินิ ในธรรมท่า่ น
จนลืืมคิิดเรื่�องอื่�นๆ ไปเสีียหมด หลัังจากฟัังท่่านผ่่านไปแล้้วก็็นำธรรมที่่�ท่่านเล่่าให้้
ฟังั ไปบริกิ รรมครุ่�นคิดิ แต่ค่ วามอัศั จรรย์์แห่ง่ ธรรมนั้้�นถ่า่ ยเดียี วว่า่ ตัวั เรานี้้�จะเกิิดมา
เสีียชาติิและจะนำวาสนาแห่่งความเป็็นมนุุษย์์นี้้�ไปทิ้้�งลงในตมในโคลนที่ �ไหนหนอ
จะมีีวาสนาบารมีีพอมีีวัันโผล่่หน้้าขึ้ �นมาเห็็นธรรมดวงเลิิศดัังท่่านบ้้างหรืือเปล่่า
ก็็ทราบไม่่ได้้ ดัังนี้้� จึึงลืืมไปเสีียสิ้�น มิิได้้สนใจว่่าจะมีีส่่วนเกี่�ยวข้้องเรื่�องราวกัับท่่าน
ในวาระต่อ่ ไป ดังั ได้น้ ำประวััติิท่า่ นมาลงอยู่�ขณะนี้้�
นัับแต่่ตอนเย็็นไปตลอดจนถึึงยามดึึกสงััดของคืืนวัันนั้้�น ท่่านว่่าใจมีี
ความสััมผััสรัับรู้้�อยู่่�กัับปััจจยาการ คืือ อวิิชฺฺชาปจฺฺจยา สงฺฺขารา เป็็นต้้น เพีียง
อย่่างเดีียว ทั้้ง� เวลาเดิินจงกรมตอนหััวค่่ำ ทั้้�งเวลานั่่ง� เข้า้ ที่่�ภาวนา จึึงทำให้้ท่า่ น
สนใจพิจิ ารณาในจุดุ นั้้น� โดยมิไิ ด้ส้ นใจกับั หมวดธรรมอื่น่� ใด ตั้้ง� หน้า้ พิจิ ารณาอวิชิ ชา
อย่า่ งเดียี วแต่แ่ รกเริ่ม� นั่่ง� สมาธิภิ าวนา โดยอนุโุ ลมปฏิโิ ลมกลับั ไปกลับั มาอยู่่�ภายใน
อัันเป็็นที่่�รวมแห่่งภพชาติิ กิิเลสตััณหามีีอวิิชชาเป็็นตััวการ เริ่�มแต่่ ๒๐ น.
คืือ ๒ ทุ่�ม ที่่อ� อกจากทางจงกรมแล้ว้ เป็น็ ต้น้ ไป ตอนนี้้เ� ป็น็ ตอนสำคัญั มากในการรบ
ของท่่านระหว่่างมหาสติิมหาปััญญาอัันเป็็นอาวุุธคมกล้้าทัันสมััย กัับอวิิชชาซึ่�่ง
เป็็นข้้าศึึกที่่�เคยทรงความฉลาดในเชิิงหลบหลีีกอาวุุธอย่่างว่่องไวแล้้วกลัับยิิง
โต้้ตอบให้้อีีกฝ่่ายหนึ่่�งกลัับพ่่ายแพ้้ยัับเยิินไม่่เป็็นท่่า และครองตำแหน่่งกษััตริิย์์
วัฏั ฏจัักรบนหัวั ใจสัตั ว์์โลกต่่อไปตลอดอนันั ตกาล ไม่ม่ ีีใครกล้้าต่่อสู้้�กัับฝีมี ืือได้้
181
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทััตตเถระ
แต่ข่ ณะที่่ต� ่อ่ ยุทุ ธสงครามกันั กับั ท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่่น� ในคืืนวันั นั้้น� ประมาณ
เวลาราวตีี ๓ ผลปรากฏว่่า ฝ่่ายกษััตริิย์์วััฏฏจัักรถููกสัังหารทำลายบััลลัังก์์ลง
อย่า่ งพินิ าศขาดสูญู ปราศจากการต่อ่ สู้�และหลบหลีกี ใดๆ ทั้้ง� สิ้น� กลายเป็น็ ผู้้�สิ้น� ฤทธิ์�
สิ้น� อำนาจ สิ้น� ความฉลาดทั้้ง� มวลที่่�จะครองอำนาจอยู่่�ต่อ่ ไป ขณะกษัตั ริยิ ์อ์ วิชิ ชา
ดัับชาติิขาดภพลงไปแล้้ว เพราะอาวุุธสายฟ้้าอัันสง่่าแหลมคมของท่่านสัังหาร
ท่า่ นว่า่ ขณะนั้้น� เหมืือนโลกธาตุหุ วั่่น� ไหว เสียี งเทวบุตุ รเทวธิดิ าทั่่ว� โลกธาตุปุ ระกาศ
ก้อ้ งสาธุกุ ารเสียี งสะเทืือนสะท้า้ นไปทั่่ว� พิภิ พ ว่า่ ศิษิ ย์พ์ ระตถาคตปรากฏขึ้้น� ในโลก
อีีกหนึ่่�งองค์์แล้้ว พวกเราทั้้�งหลายมีีความยิินดีีและเป็็นสุุขใจกัับท่่านมาก แต่่
ชาวมนุษุ ย์ค์ งไม่ม่ ีโี อกาสทราบ อาจมัวั แต่เ่ พลิดิ เพลินิ หาความสุขุ ทางโลกเกินิ ขอบเขต
ไม่ม่ ีีใครสนใจทราบว่่าธรรมประเสริฐิ ในดวงใจเกิิดขึ้�นในแดนมนุษุ ย์เ์ มื่�อสักั ครู่�นี้�
พอขณะอััศจรรย์์กระเทืือนโลกธาตุุผ่่านไป เหลืือแต่่วิิสุุทธิิธรรมภายในใจ
อัันเป็็นธรรมชาติิแท้้ซึ่�่งแผ่่ซ่่านไปทั่่�วสรรพางค์์ร่่างกายและจิิตใจ แผ่่กระจายไป
ทั่่�วโลกธาตุุในเวลานั้้�น ทำให้้ท่่านเกิิดความแปลกประหลาดและอััศจรรย์์ตััวเอง
มากมาย จนไม่ส่ ามารถจะบอกกับั ใครได้้ ที่่เ� คยมีเี มตตาต่อ่ โลกและสนใจจะอบรม
สั่�งสอนหมู่่�คณะและประชาชนมาดั้้�งเดิิม เลยกลัับกลายหายสููญไปหมด เพราะ
ความเห็น็ ธรรมภายในใจว่า่ เป็น็ ธรรมละเอียี ดและอัศั จรรย์์ จนสุดุ วิสิ ัยั ของมนุษุ ย์จ์ ะ
รู้�เห็น็ ตามได้้ และเกิดิ ความท้อ้ ใจจนกลายเป็น็ ผู้้�มีคี วามขวนขวายน้อ้ ย ไม่ค่ ิดิ จะสั่�งสอน
ใครต่่อไปในขณะนั้้�น คิิดจะเสวยธรรมอััศจรรย์์ในท่่ามกลางโลกสมมุุติิแต่่ผู้�เดีียว
ใจหนัักไปทางรำพึึงรำพัันถึึงพระคุุณของพระพุุทธเจ้้าผู้�เป็็นบรมครูู ทรงรู้�จริิง
เห็็นจริิง และสั่�งสอนเวไนยเพื่�อวิิมุุตติิหลุุดพ้้นจริิงๆ ไม่่มีีคำโกหกหลอกลวงแฝงอยู่�
ในพระโอวาทแม้บ้ ทเดียี วบาทเดียี วเลย แล้ว้ กราบไหว้บ้ ูชู าพระคุณุ ท่า่ นไม่ม่ ีเี วลาอิ่�ม
พอตลอดคืนื จากนั้้น� ก็ค็ ิดิ เมตตาสงสารหมู่�ชนเป็น็ กำลังั ที่�เห็น็ ว่า่ สุดุ วิสิ ัยั จะสั่�งสอนได้้
โดยถืือเอาความบริิสุุทธิ์�และอััศจรรย์์ภายในใจมาเป็็นอุุปสรรค ว่่าธรรมนี้้�มิิใช่่ธรรม
182
จิติ หลุุดพ้น้
ของคนมีกี ิเิ ลสจะครองได้้ ถ้า้ สั่�งสอนใครก็เ็ กรงจะถูกู หาว่า่ เป็น็ บ้า้ ว่า่ ไปหาเรื่�องอะไร
มาสั่�งสอนกััน คนดีีๆ มีีสติิสตัังอยู่่�บ้้างเขาจะไม่่นำเรื่�องทำนองนี้้�มาสอนกัันดัังนี้้�กััน
ทั่�วโลก จะไม่่มีีใครอาจรู้�เห็็นตามได้้พอเป็็นพยานให้้เกิิดกำลัังใจในการสั่�งสอน
นอกจากอยู่�ไปคนเดียี วอย่่างนี้้พ� อถึึงวัันตายเท่่านั้้�น ก็พ็ อแล้ว้ กัับความหวัังที่่�อุุตส่่าห์์
เสาะแสวงมาเป็็นเวลานาน อย่่าหาเรื่�องร้้ายใส่่ตััวเองเลย จะกลายเป็็นว่่าทำคุุณ
กลัับได้โ้ ทษ โปรดสััตว์์กลับั ได้้บาปไปเปล่่าๆ
นี้้�เป็็นความคิิดที่�เกิิดขึ้�นกัับท่่านขณะที่่�ค้้นพบธรรมอััศจรรย์์ใหม่่ๆ ยัังมิิได้้คิิด
อะไรให้ก้ ว้า้ งขวางออกไป พอมีที างเชื่�อมโยงถึงึ การอบรมสั่�งสอนตามแนวศาสนธรรม
ที่�พระศาสดาพาดำเนิินมา ในวาระต่่อมาค่่อยมีีโอกาสทบทวนธรรมที่่�รู้�เห็็นและ
ปฏิปิ ทาเครื่อ่� งดำเนินิ ตลอดตัวั เองที่่ร�ู้�เห็น็ ธรรมอยู่�ขณะนั้้น� ว่า่ ก็เ็ ป็น็ มนุษุ ย์เ์ ดินิ ดินิ
กิินผัักกิินหญ้้าเหมืือนโลกทั่่�วๆ ไป ไม่่มีีอะไรพิิเศษแตกต่่างกัันพอจะเป็็นบุุคคล
พิเิ ศษสามารถอาจรู้้�เฉพาะผู้เ�้ ดียี ว ส่ว่ นผู้้�อื่น� ไม่ส่ ามารถ ทั้้ง� ที่่ม� ีอี ำนาจวาสนาสามารถ
รู้�ได้้อาจมีีอยู่่�จำนวนมาก จึึงเป็็นความคิิดเห็็นที่่�เหยีียบย่่ำทำลายอำนาจวาสนา
ของเพื่อ่� นมนุุษย์ด์ ้้วยกันั เพราะความไม่ร่ อบคอบกว้้างขวางซึ่ง่� ไม่่เป็็นธรรมเลย
เพราะปฏิิปทาเครื่�องดำเนิินเพื่�อมรรคผลนิิพพาน พระศาสดามิิได้้ประทาน
ไว้้เฉพาะบุุคคลเดีียว แต่่ประทานไว้้เพื่�อโลกทั้้�งมวล ทั้้�งก่่อนและหลัังการเสด็็จ
ปริินิิพพาน ผู้้�ตรััสรู้�มรรคผลนิิพพานตามพระองค์์ด้้วยปฏิิปทาที่่�ประทานไว้้มีี
จำนวนมหาศาลเหลืือที่่�จะนัับจะประมาณ มิิได้้มีีเฉพาะเราคนเดีียวที่่�กำลัังมอง
ข้า้ มโลกว่่าไร้้สมรรถภาพอยู่�เวลานี้้�
พอพิจิ ารณาทบทวนทั้้ง� เหตุแุ ละผลทั้้ง� ต้น้ และปลายแห่ง่ พระโอวาท ที่�ประกาศ
ปฏิิปทาทางดำเนิินเพื่�อมรรคเพื่�อผล ว่่าเป็็นธรรมสมบููรณ์์สุุดส่่วนควรแก่่สััตว์์โลก
ทั่�วไป ไม่ล่ ำเอียี งต่อ่ ผู้�หนึ่�งผู้�ใดที่�ปฏิบิ ัตั ิชิ อบอยู่� จึงึ ทำให้เ้ กิดิ ความหวังั ที่่จ� ะสงเคราะห์์
183
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทัตั ตเถระ
ผู้้�อื่น� ขึ้้น� มา มีคี วามพอใจที่่จ� ะอบรมสั่ง� สอนแก่ผ่ ู้ม�้ าเกี่ย� วข้อ้ งอาศัยั เท่า่ ที่่จ� ะสามารถ
ทั้้�งสองฝ่่าย แต่่การแสดงธรรมผู้้�แสดงต้้องมีีความเคารพต่่อธรรม ไม่่แสดงแก่่
บุุคคลไม่่มีีความเคารพและไม่่สนใจที่่�จะฟััง ขณะฟัังมีีผู้้�ส่่งเสีียงอื้�ออึึงไม่่สนใจว่่า
ธรรมมีคี ุณุ ค่า่ เพียี งไร ขณะนี้้เ� ป็น็ เวลาเช่น่ ไรและกำลังั อยู่�ในสถานที่�เช่น่ ไร ควรจะใช้้
กิิริิยามรรยาทอย่่างใดถึึงจะเหมาะสมกัับกรณีี เห็็นเป็็นธรรมดาๆ แบบโลกที่่�ชิินชา
ต่่อธรรมมาจนจำเจ ชิินชาต่่อวััด ชิินชาต่่อพระ ชิินชาต่่อธรรม เหมืือนสิ่�งธรรมดา
ทั่�วไป อย่า่ งนี้้�ก็็แสดงไม่่ลง เราก็เ็ ป็น็ โทษ ผู้�ฟังั ก็ไ็ ม่ไ่ ด้้รัับประโยชน์์ที่�ควรจะได้้
กว่่าจะได้้ธรรมมาแสดงก็็แทบกระอัักเลืือดตายอยู่�กลางป่่ากลางเขาอยู่�แล้้ว
เพราะความพยายามตะเกีียกตะกายสุุดกำลััง แถมยัังนำธรรมมาละลายกัับน้้ำ
ในทะเลเสียี อีกี ซึ่�่งมีทีี่�ไหนท่่านพากัันทำสืบื มาพอจะไม่่คิิดคำนึงึ บ้า้ ง สำหรับั สมณะ
ซึ่�่งเป็็นเพศที่�ใคร่่ครวญ แม้้แต่่กะปิิเขายัังรู้�จักที่�ที่�ควรละลาย ธรรมมิิใช่่กะปิิจึึงควร
พิิจารณาด้้วยดีีก่่อนจะนำออกทำประโยชน์์ มิิฉะนั้้�นจะกลายเป็็นโทษโดยไม่่รู้้�สึึก
และไม่่มีีอะไรสำคััญในโลกเลย การแสดงธรรมก็็เพื่่�ออนุุเคราะห์์โลก เหมืือนหมอ
วางยาแก่่คนไข้้เพื่่�อหายโรคและทุุกขเวทนา หวัังความอยู่�สบายเป็็นผล ถ้้าเขา
ไม่่สนใจอยากฟังั ก็็จะไปกระวนกระวายแสดงธรรมหาประโยชน์อ์ ะไร
ถ้้าเรามีธี รรมในใจจริงิ อยู่�คนเดียี วก็ส็ บายพอแล้้ว ไม่่จำต้้องไปแสวงหาเพื่�อน
หรือื ใครๆ มาคุยุ ด้ว้ ยเพื่�อแก้ร้ ำคาญหรือื บรรเทาทุกุ ข์์ เพราะความอยากเทศน์อ์ ยาก
คุุยซึ่่�งเป็็นการเสริิมทุุกข์์แก่่ตััวเปล่่าๆ ผู้�ทรงธรรมในลัักษณะเช่่นนั้้�นก็็เป็็นเพีียงชื่�อ
เท่า่ นั้้น� ไม่เ่ ป็น็ ความจริงิ ใจในธรรมอย่า่ งแท้จ้ ริงิ ที่่�ว่า่ รู้�ธรรมเห็น็ ธรรมดังั พระพุทุ ธเจ้า้
และพระสาวกทรงรู้�เห็็น สำหรับั ผมเองอยู่�คนเดีียวเป็็นความสนิทิ ใจว่า่ ได้ป้ รัับตัวั
ทั้้�งทางกายและทางใจได้้ดีีพอ เพราะผู้้�มีีธรรมก็็คืือผู้�้ไม่่กระเพื่่�อมคะนองทางใจ
นั่่น� เอง ธรรมคืือความสงบ ใจที่่ม� ีธี รรมบรรจุอุ ยู่่�ก็ค็ ืือใจดวงสงบระงับั จากเรื่อ�่ งทั้้ง�
ปวงนั่่�นแล
184
จิติ หลุดุ พ้น้
ด้้วยความรู้้�สึึกประจำใจอย่่างนี้้�แล จึึงชอบอยู่�แต่่ป่่าแต่่เขาประจำนิิสััย
เพราะเป็็นที่�ให้้ความสุุขทางวิิหารธรรมได้้ดีีกว่่าที่�ทั้�งหลาย การสงเคราะห์์โลก
เป็็นกรณีีพิิเศษที่่�มีีเป็็นบางกาล ไม่่ถืือเป็็นความจำเป็็นเสมอไป ดัังสุุขวิิหารธรรมที่�
จะควรทำให้้มีีอยู่�เสมอในเวลาขัันธ์์ยัังครองตััวอยู่� ไม่่เช่่นนั้้�นย่่อมไม่่สะดวกในการ
ครองตััว ธรรมเมื่�อ่ มีีอยู่่�กัับเรา เรารู้�อยู่� เห็น็ อยู่� ทรงอยู่� จะกระวนกระวายไปไหน
ซึ่ง�่ ล้ว้ นเป็น็ การแส่ห่ าทุกุ ข์ท์ ั้้ง� นั้้น� ธรรมอยู่�ที่ไ� หนความสงบสุขุ ก็อ็ ยู่�ที่น� ั่่น� ตามหลักั
ธรรมชาติิแล้้วธรรมอยู่�ที่�ใจของผู้้�ปฏิิบััติิธรรม ความสงบสุุขจึึงมัักเกิิดขึ้้�นที่่�นั้้�น
ที่่อ� ื่�น่ ไม่่มีที างเกิดิ ความสงบสุขุ ได้้
การแสดงธรรมผมระวัังเอานัักเอาหนา ไม่่แสดงแบบสุ่�มสี่�สุ่�มห้้า เพราะธรรม
มิิใช่่ธรรมสุ่�มสี่�สุ่�มห้้า การปฏิิบััติิธรรมก็็มิิได้้ปฏิิบััติิแบบสุ่�มสี่�สุ่�มห้้า แต่่ปฏิิบััติิอย่่าง
มีีกฎเกณฑ์์ มีีข้้อบัังคัับ มีีระเบีียบแบบแผนตำรัับตำราพาดำเนิิน เวลารู้้�ก็็มิิได้้รู้�
สุ่�มสี่�สุ่�มห้า้ แต่รู่้�ตามหลักั ความจริงิ ตามความสามารถมากน้อ้ ยเพียี งไร พระนักั ปฏิบิ ัตั ิิ
จึงึ ควรระวังั และสำนึกึ ตัวั เสมอว่า่ เรามิใิ ช่พ่ ระสุ่�มสี่ส�ุ่�มห้า้ แต่เ่ ป็น็ พระที่่ม� ีรี ะเบียี บ
ธรรมวิินััยคืือองค์์แทนของศาสดาเป็็นเครื่�่องปฏิิบััติิดำเนิิน ความสงบเสงี่�ยม
เจีียมตััว ระวัังกายวาจาใจไม่่ให้้เคลื่่�อนไปในทางผิิด นั่่�นแลคืือพระที่่�ทรงมรรค
ทรงผล ทรงธรรม ทรงวิินััย จะสามารถทรงตนได้้ดีีทั้้�งปััจจุุบัันและอนาคต
ไม่่เสื่อ่� มเสีีย
ท่่านว่่าท่่านพููดถึึงการแสดงธรรม แล้้วก็็ย้้อนมาหาธรรมภายในอีีกว่่า ขณะที่�
ธรรมแสดงขึ้น� กัับใจอย่า่ งเต็ม็ ที่� โดยมิิได้ค้ ิดิ อ่่านไตร่ต่ รองไว้ก้ ่อ่ นเลยนั้้�น เป็น็ ขณะที่�
ผิิดคาดผิิดหมายและสุุดวิิสััยที่ �จะคาดคะเนหรืือด้้นเดาให้้ถููกกัับความจริิงของธรรม
จริิงๆ ได้้ รู้้�สึกึ เหมืือนเราตายแล้ว้ เกิดิ ชาติิใหม่ข่ึ้�นมาในขณะนั้้�น ซึ่ง�่ เป็น็ การตายและ
การเกิิดที่่�อััศจรรย์์ไม่่มีีอะไรจะเทีียบได้้ ความรู้�ซึ่�่งเปลี่่�ยนตััวขึ้้�นมาที่่�ว่่าเกิิดใหม่่นี้้�
เป็็นความรู้�ที่�ไม่่เคยพบเคยเห็็นทั้้�งๆ ที่่�มีีอยู่่�กัับตััวมาดั้้�งเดิิม แต่่เพิ่่�งมาปรากฏ
185
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ัตั ตเถระ
อย่่างตื่่�นเต้้นและอััศจรรย์์เหลืือประมาณเอาขณะนั้้�นนั่่�นเอง จึึงทำให้้เกิิด
ความคิดิ เห็น็ ไปต่า่ งๆ ซึ่ง่� ออกจะนอกลู่�นอกทางไปบ้า้ ง ตอนคิดิ ว่า่ ไม่ม่ ีที างจะสั่�งสอน
คนอื่�นให้รู้้�ตามได้้ เพราะธรรมนี้้�สุดุ วิิสัยั ที่�ใครๆ จะรู้�ได้้ ดัังนี้้�
ท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�น ท่า่ นมีนี ิสิ ัยั ผาดโผนมาดั้ง� เดิมิ นับั แต่เ่ ริ่�มออกปฏิบิ ัตั ิใิ หม่ๆ่
ดังั ที่�เรียี นแล้ว้ แม้ข้ ณะจิติ จะเข้า้ ถึงึ จุดุ อันั เป็น็ วาระสุดุ ท้า้ ยก็ย็ ังั แสดงลวดลายให้อ้ งค์์
ท่่านเองระลึึกอยู่�ไม่่ลืืม ถึึงกัับได้้นำมาเล่่าให้้บรรดาลููกศิิษย์์ฟัังพอเป็็นขวััญใจ คืือ
พอจิิตพลิิกคว่่ำวััฏฏจัักรออกจากใจโดยสิ้�นเชิิงแล้้ว ยัังแสดงขณะเป็็นลัักษณะ
ฉวััดเฉวีียนเวีียนรอบตััววิิวััฏฏจิิตถึึงสามรอบ รอบที่่�หนึ่่�งสิ้ �นสุุดลงแสดงบทบาลีี
ขึ้้�นมาว่่า “โลโป” บอกความหมายขึ้�นมาพร้้อมว่่า ขณะใหญ่่ของจิิตที่�ทำหน้้าที่�
สิ้�นสุุดลงนั้้�น คืือการลบสมมุุติิทั้้�งสิ้�นออกจากใจ รอบที่่�สองสิ้�นสุุดลงแสดงคำบาลีี
ขึ้้น� มาว่า่ “วิมิ ุตุ ติ”ิ บอกความหมายว่า่ ขณะใหญ่ข่ องจิติ ที่�ทำหน้า้ ที่�สิ้น� สุดุ ลงนั้้น� คือื
ความหลุุดพ้น้ อย่า่ งตายตัวั รอบที่่ส� ามสิ้น� สุดุ ลงแสดงคำบาลีีขึ้้น� มาว่า่ “อนาลโย”
บอกความหมายขึ้�นมาว่่า ขณะใหญ่่ของจิิตที่�ทำหน้้าที่�สิ้�นสุดุ ลงนั้้น� คือื การตััดอาลัยั
อาวรณ์โ์ ดยสิ้น� เชิงิ เป็น็ เอกจิติ เอกธรรม จิติ แท้้ ธรรมแท้ม้ ีอี ันั เดียี ว ไม่ม่ ีสี องเหมืือน
สมมุุติิทั้้�งหลาย นี่่�คืือวิิมุุตติิธรรมล้้วนๆ ไม่่มีีสมมุุติิเข้้าแอบแฝง จึึงมีีได้้เพีียง
อันั เดียี ว รู้�ได้เ้ พียี งครั้ง� เดียี ว ไม่ม่ ีีสองมีสี ามมาสืืบต่่อสนับั สนุนุ กััน
พระพุุทธเจ้้าและพระสาวกล้้วนแต่่รู้�เพีียงครั้�งเดีียวก็็เป็็นเอกจิิตเอกธรรมอััน
สมบูรู ณ์์ ไม่แ่ สวงเพื่�ออะไรอีกี สมมุตุ ิภิ ายในคือื ขันั ธ์ก์ ็เ็ ป็น็ ขันั ธ์ล์ ้ว้ นๆ ไม่เ่ ป็น็ พิษิ เป็น็ ภัยั
และทรงตััวอยู่�ตามปกติิเดิิม ไม่่มีีการเพิ่�มขึ้�นและลดลงตามความตรััสรู้� คืือขัันธ์์
ที่่�เคยนึึกคิิด เป็็นต้้น ก็็ทำหน้้าที่่�ของตนไปตามคำสั่ �งของจิิตผู้้�บงการ จิิตที่่�เป็็น
วิมิ ุตุ ติกิ ็ห็ ลุดุ พ้น้ จากความคละเคล้า้ พัวั พันั ในขันั ธ์์ ต่า่ งอันั ต่า่ งอยู่� ต่า่ งอันั ต่า่ งจริงิ
ต่่างไม่่หาเรื่�่องหลอกลวงต้้มตุ๋๋�นกัันดัังที่่�เคยเป็็นมา ต่่างฝ่่ายต่่างสงบอยู่่�ตาม
ธรรมชาติขิ องตน ต่า่ งฝ่า่ ยต่า่ งทำธุรุ ะหน้้าที่่ป� ระจำตนจนกว่า่ จะถึงึ กาลแยกย้า้ ย
186
จิติ หลุดุ พ้น้
จากส่่วนผสม เมื่�อกาลนั้้�นมาถึึงจิิตที่�บริิสุุทธิ์�ก็็แสดง ยถาทีีโป จ นิิพฺฺพุุโต เหมืือน
ประทีีปดวงไฟที่่�หมดเชื้�อแล้้วดัับไปฉะนั้้�น ไปตามความจริิง เรื่�องของสมมุุติิที่�
เกี่�ยวข้้องกัันก็็มีีเพีียงเท่่านี้้� นอกนั้้�นไม่่มีีสมมุุติิจะติิดต่่อกัันให้้เกิิดเรื่�องราวต่่อไป
นี่่�คืือธรรมแสดงในจิิตท่่านขณะแสดงลวดลายเป็็นขณะสามรอบจบลง อัันเป็็น
วาระสุดุ ท้า้ ยแห่ง่ สมมุตุ ิกิ ับั วิมิ ุตุ ติทิ ำหน้า้ ที่่ต� ่อ่ กันั และแยกทางกันั เดินิ ตั้้ง� แต่บ่ ัดั นั้้น�
เป็็นต้น้ มา
ตลอดคืืนวัันนั้้�นท่่านว่่าท่่านปลงความสลดสัังเวชในความโง่่เขลาเต่่าตุ่�น
ซึ่่�งเปรีียบเหมืือนหุ่�นตััวท่่องเที่�ยวในภพน้้อยภพใหญ่่ไม่่มีีประมาณ จนน้้ำตาไหล
ตลอดคืืน ในขณะที่�เดิินทางมาพบบึงึ ใหญ่่ มีนี ้้ำใสสะอาดรสชาติมิ หัศั จรรย์ท์ี่�ไม่่เคย
พบมาก่่อน ชื่�อว่า่ “หนองอ้อ้ ” และ “อ้อ้ นี้้�เองหรืือ” ที่�พระพุุทธเจ้้าและสาวกท่า่ น
ค้้นพบว่่าหนองอ้้อ และประกาศธรรมสอนโลกมาได้้ตั้�ง ๒,๐๐๐ กว่่าปีีแล้้ว เพิ่�งมา
พบวัันนี้้� และกราบพระคุุณของพระพุุทธเจ้้า พระธรรม และพระสงฆ์์อย่่างถึึงใจ
โดยกราบแล้ว้ กราบเล่า่ อยู่�ทำนองนั้้น� ไม่อ่ิ่�มพอ
ถ้้ามีีคนไปพบเห็็นเข้้า ซึ่�่งกำลัังนั่�งปลงธรรมสัังเวชด้้วยทั้้�งน้้ำตาและก้้มกราบ
แล้้วกราบเล่่าอยู่�เช่น่ นั้้น� คงจะมีีความรู้้�สึกึ ผิิดปกติิขึ้�นมาทัันทีีว่า่ สมณะรูปู นี้้เ� ห็็นท่า่
จะมีีทุุกข์์มากถึึงกัับน้้ำตาร่่วงไหลออกมา และคงกราบกรานสารกล่่าวเพื่�อวิิงวอน
เทวดาอารัักษ์์ที่่�สิิงสถิิตอยู่ �ในทิิศทั้้�งหลายให้้ช่่วยระบายคลายทุุกข์์ให้้อย่่างแน่่นอน
หรืือมิิฉะนั้้�นคงจวนเข้้าขั้�น……แล้้วเป็็นแน่่ ดัังนี้้�แน่่นอน เพราะเป็็นกิิริิยาที่่�ผิิดปกติิ
เอามากในเวลานั้้น� ความจริงิ ก็ค็ ืือท่า่ นถึงึ พุทุ ธะ ธรรมะ สังั ฆะ ประจักั ษ์ใ์ จในคำว่า่
ผู้�้ใดเห็็นธรรม ผู้้�นั้�นเห็็นเราตถาคต และเข้้าเฝ้้าพระพุุทธเจ้า้ พระธรรม พระสงฆ์์
ทางมรรยาทของบุคุ คลผู้้�มีกี ตััญญููกตเวทิิตาธรรมในใจจะพึึงทำ ฝืืนทนอยู่่�มิไิ ด้้
ในคืืนวัันนั้้�นชาวเทพทั้้�งหลายทั้้�งเบื้้�องบนชั้�นต่่างๆ ทั้้�งเบื้้�องล่่างทุุกทิิศทุุกทาง
187
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ัตั ตเถระ
หลัังจากพร้้อมกัันให้้สาธุุการประสานเสีียงสำเนีียงไพเราะเสนาะโสตจนสะเทืือน
โลกธาตุุ เพื่�อประกาศอนุุโมทนากัับท่่านแล้้ว ยัังพร้้อมกัันมาเยี่�ยมฟัังธรรมท่่านอีีก
วาระหนึ่�ง แต่่ท่่านไม่่มีีเวลารัับแขก เพราะภารกิิจเกี่�ยวกัับธรรมขั้�นสููงสุุดยัังไม่่ยุุติิ
ลงเป็็นปกติิ ท่่านเป็็นเพีียงให้้อาณััติิสััญญาณบอกชาวเทพทั้้�งหลายให้้ทราบว่่าท่่าน
ไม่ว่ ่า่ ง โอกาสหน้า้ ค่อ่ ยมาใหม่่ ชาวเทพทุกุ ภูมู ิพิ ากันั กลับั ไปด้ว้ ยความโสมนัสั ยินิ ดีี
โดยทั่่ว� กันั ที่่�ได้้มาพบเห็็นวิิสุุทธิิเทพในคืืนแรกที่่ท� ่า่ นเห็น็ ธรรม
พอสว่า่ งออกจากที่�ภาวนาแล้ว้ ท่า่ นยังั หวนระลึกึ ถึงึ ธรรมที่�แสดงความอัศั จรรย์์
ในตอนกลางคืืนอยู่่�มิิได้้ลืืม ทั้้�งขณะที่�แสดงความหลุุดพ้้น ทั้้�งขณะที่�แสดงสามรอบ
ตอนสุดุ ท้า้ ยที่�แสดงความหมายต่า่ งๆ ให้ท้ ่า่ นเห็น็ อย่า่ งละเอียี ดลออ ทั้้ง� หวนระลึกึ คุณุ
ของต้น้ ไม้ท้ ี่่�ท่า่ นอาศัยั นั่�งภาวนาและสถานที่�อยู่�อาศัยั ตลอดชาวบ้า้ นที่�ให้ท้ านอาหาร
ปัจั จัยั ความเป็น็ อยู่่�ทุุกอย่า่ งตลอดมา จนถึงึ เวลาบิณิ ฑบาตซึ่่�งทีแี รกท่า่ นนึกึ จะไม่ไ่ ป
บิิณฑบาตมาฉััน โดยคิิดว่่าเท่่าที่�เสวยวิิมุุตติิสุุขตอนกลางคืืนมาถึึงบััดนี้้�ก็็พอกัับ
ความต้้องการอยู่�แล้้ว แต่่อดคิิดเมตตาสงสารชาวบ้้านป่่าบ้้านเขาที่�เคยมีีบุุญคุุณ
ต่อ่ ท่่านมิิได้้ เลยจำต้อ้ งไปทั้้ง� ที่�ไม่่ประสงค์จ์ ะไป
ขณะออกไปบิณิ ฑบาตในหมู่่�บ้า้ นชาวเขา สายตาปรากฏว่า่ ตั้ง� หน้า้ ตั้ง� ตาจับั จ้อ้ ง
มองดููชาวบ้้านทั้้�งที่�มาใส่่บาตร ทั้้�งที่�อยู่�ตามบ้้านตามเรืือน ตลอดเด็็กเล็็กๆ ที่�เล่่น
คลุกุ ฝุ่�นอยู่�ตามหน้า้ บ้า้ นหลังั เรือื นด้ว้ ยความสนใจและเมตตาสงสารเป็น็ พิเิ ศษ ทั้้ง� ที่�
แต่ก่ ่อ่ นไม่ค่ ่อ่ ยมองดูใู คร แม้ป้ ระชาชนทั้้ง� บ้า้ นก็ร็ู้�สึกหน้า้ ตายิ้ม� แย้ม้ แจ่ม่ ใสเป็น็ พิเิ ศษ
มองเห็็นท่่านแล้้วต่่างยิ้�มย่่องผ่่องใสไปตามๆ กััน กลัับมาถึึงที่่�พัักแล้้วใจก็็อิ่�มธรรม
ธาตุุขัันธ์์ก็็อิ่�มพอในอาหารทั้้�งที่่�ยัังมิิได้้ลงมืือฉััน จิิตใจและธาตุุขัันธ์์ไม่่รู้้�สึึกหิิวโหย
อะไรเลย แต่่ก็็ฝืืนฉัันไปตามจารีีตของขัันธ์์ที่่�มีีความสืืบต่่อกัันด้้วยอาหารปััจจััยเป็็น
เครื่�องประสาน ขณะฉันั อาหารก็ไ็ ม่ม่ ีรี สชาติิ มีแี ต่ร่ สแห่ง่ ธรรมท่ว่ มท้น้ ไปหมดทั่่ว�
ร่่างกายจิิตใจ เข้า้ ในบทธรรมว่่า รสแห่ง่ ธรรมชำนะซึ่่�งรสทั้้ง� ปวง
188
จิิตหลุดุ พ้น้
ในคืนื ต่อ่ มาชาวเทพทั้้ง� หลายที่่�มีคี วามหิวิ กระหายในธรรม ได้พ้ ากันั มาเยี่�ยมท่า่ น
เป็็นพวกๆ ทั้้�งเบื้้�องบนเบื้้อ� งล่่างแทบทุกุ ทิศิ ทุุกทาง ต่่างพวกก็ม็ าเล่่าความอััศจรรย์์
แห่่งรััศมีีและอานุุภาพแห่่งธรรมของคืืนวัันนั้้�นให้้ท่่านฟัังว่่า เหมืือนสวรรค์์วิิมาน
พิิภพ ครุุฑ นาค เทวดา อิินทร์์ พรหม ยมยัักษ์์ ทุุกชั้้�นทุุกภููมิิในแดนโลกธาตุุ
สะเทืือนสะท้า้ นหวั่่น� ไหวไปตามๆ กันั พร้อ้ มกับั ความอัศั จรรย์ซ์ ึ่ง่� ไม่เ่ คยมีมี าก่อ่ น
ส่่งแสงสว่่างไปทั่่�วพิิภพเบื้้�องบนเบื้้�องล่่างไม่่มีีประมาณ ผู้้�มีีญาณหยั่่�งทราบ
ต้อ้ งสามารถมองเห็น็ กันั ได้ท้ ั่่ว� แดนโลกธาตุุ ไม่ม่ ีอี ะไรปิดิ บังั เพราะความสว่า่ งไสว
แห่่งธรรมที่่�พุ่�งออกจากกายจากใจของพระคุุณเจ้้า ยิ่�งกว่่าความสว่่างของ
ดวงอาทิิตย์ร์ ้อ้ ยดวงพันั ดวงเป็็นไหนๆ
ใครไม่เ่ ห็็นและเกิิดความอัศั จรรย์ก์ ็น็ ับั ว่า่ เหลือื ทน ที่�เกิดิ เป็็นคนเป็็นสััตว์์นอน
ค้า้ งโลกอยู่�เปล่า่ ๆ นอกจากสัตั ว์ต์ ัวั มืดื มิดิ ปิดิ ทวารเอาเสียี จริงิ ๆ จนไม่ม่ ีชี ่อ่ งว่า่ งเอาเลย
ถึึงจะไม่่รู้�ไม่่เห็็นความอััศจรรย์์ของคืืนวัันนั้้�น ใครอยู่�ที่�ไหนต่่างก็็ตะลึึงพรึึงเพริิด
เกิดิ พิศิ วงงงงันั และอัศั จรรย์ไ์ ปตามๆ กันั พวกเทวดาในภพภูมู ิติ ่า่ งๆ จึงึ ได้พ้ ากันั เปล่ง่
เสีียงสาธุุการ เพื่�่ออนุุโมทนาโพธิิสมภารที่่�เกิิดจากบุุญบัันดาล เพราะบารมีีของ
พระคุุณเจ้้าเป็น็ เสียี งเดีียวกันั ถ้้าไม่่อัศั จรรย์์ถึงึ ขนาดนั้้�น ใครจะได้้รู้�ทั่ว� ถึึงกัันเลย
นัับว่่าพระคุุณเจ้้ามีีบุุญหนัักศัักดิ์์�ใหญ่่ มีีวาสนาบารมีีแก่่กล้้า สามารถทำให้้
มวลสัตั ว์ม์ ากมายหลายภพหลายภูมู ิิ ได้อ้ าศัยั พึ่่ง� ร่ม่ เงาแห่ง่ ความร่ม่ เย็น็ จากบารมีี
ท่่านได้เ้ ป็็นสุุขทั่่�วหน้า้ กััน นานๆ ทีีถึงึ จะมีสี ัักครั้ง�
ผู้ไ�้ ม่ม่ ีบี ุญุ วาสนาไม่ว่ ่า่ มนุษุ ย์ม์ นา เทวดา อินิ ทร์์ พรหม ใต้น้ ้้ำบนบกในเวหา
อากาศทั่่�วไตรโลกธาตุุ เกิิดมาตายเปล่่าไม่่ได้้พบได้้เห็็นอย่่างง่่ายดาย ทั้้�งนี้้�นัับ
ว่่าพวกข้้าพเจ้้าทั้้�งหลายมีีบุุญชัักนำมา วาสนาตามส่่งถึึงได้้พบได้้เห็็น ได้้กราบไหว้้
บูชู าท่า่ นอย่า่ งสมใจ และได้ฟ้ ังั โอวาทคำสั่�งสอนที่่�ท่า่ นเมตตาชี้แ� จงพอเป็น็ แสงสว่า่ ง
แก่่จิิตใจ และทางดำเนิินเพื่�อภพเพื่�อภูมู ิิอัันสูงู ส่่งขึ้�นไปด้้วยความสดชื่�นตื่�นตััว
189
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทััตตเถระ
พอพวกเทวดาที่�มาจากชั้น� และที่่�ต่า่ งๆ กลับั ไปตามวาระของตน ซึ่ง่� มาในเวลา
ต่่างๆ กัันแล้้ว ท่่านก็็เริ่�มรำพึึงธรรมที่่�ได้้รู้�เห็็นมาด้้วยความทุุกข์์ยากลำบาก
ปรากฏได้ค้ วามสำหรับั ท่า่ นผู้้�ค่อนข้า้ งปฏิบิ ัตั ิยิ ากผิดิ ธรรมดาว่า่ “ธรรมรอดตาย”
ถ้้าไม่่รอดตายก็็คงไม่่ได้้พบเห็็นแน่่นอน เมื่�่อพยายามแหวกว่่ายจนถึึงฝั่่�งแห่่ง
ความปลอดภััยไร้้ทุุกข์์แล้ว้
สงเคราะห์์คู่่�บารมีีที่่�บำำ�เพ็็ญกันั มาแต่ช่ าติิปางก่อ่ น
จากนั้้�นพอเริ่�มทำภาวนาทีีไร ทำให้้ท่่านหวนระลึึกถึึงสิ่�งที่�ไม่่ควรระลึึก
แทบทุุกครั้ง� ไป ทั้้�งที่�แต่่ก่่อนท่่านไม่เ่ คยสนใจเลย
ตอนนี้้�ต้้องขออภััยจากท่่านผู้้�อ่่านมากๆ ด้้วยที่�จำต้้องนำเรื่�องนี้้�มาลง
โดยเห็็นว่า่ เป็็นเรื่�องเกี่�ยวเนื่�องกััน ถ้้าไม่่นำมาลงก็็รู้้�สึึกจะขาดเรื่�องน่่าคิิดไป ซึ่่ง� เรื่�อง
ทำนองนี้้�อาจเป็็นเงาเทีียมตััวอยู่่�กัับทุุกท่่านก็็ได้้ นอกจากไม่่รู้�เรื่�องของตััวเท่่านั้้�น
หากเป็็นการไม่่งามก็็กรุุณาตำหนิิผู้�นำมาลงซึ่�่งไม่่มีีความรอบคอบพอ เพราะเรื่�องนี้้�
ท่า่ นผู้้�อ่า่ นก็ค็ งทราบดีวี ่า่ ต้อ้ งเป็น็ เรื่�องภายในที่�ระหว่า่ งอาจารย์ก์ ับั ลูกู ศิษิ ย์พ์ ูดู ต่อ่ กันั
โดยเฉพาะเท่่านั้้�น แต่่ผู้�นำมาลงก็็พยายามปราบความอยากเขีียนอยากนำลงตััวนี้้�
อย่า่ งเต็ม็ กำลังั เหมือื นกันั จึงึ ขอความเห็น็ ใจว่า่ เราพยายามปราบเท่า่ ไร ความอยากตัวั นี้้�
ก็ร็ ู้้�สึึกยิ่�งอยากมากขึ้�น เลยจำต้อ้ งปล่อ่ ยให้ล้ องดูู พอได้เ้ ขียี นเรื่�องนี้้แ� ล้้วความอยาก
ค่่อยหายไป ดัังนี้้�จึึงสารภาพตััวว่่าเหลวจริิงๆ และหวัังว่่าคงได้้รัับอภััยจากท่่าน
โดยทั่�วกันั และอาจเป็น็ ข้อ้ คิดิ สำหรับั ชาวเราที่�อยู่�ในกฎแห่ง่ ความหมุนุ เวียี นด้ว้ ยกันั
สิ่่�งนั้้�นเกี่�ยวกัับคู่�บารมีีท่่านมาดั้�งเดิิม ท่่านเล่่าว่่าแต่่ก่่อนที่่�ยัังไม่่ถึึงธรรมขั้�นนี้้�
คู่�บารมีีที่�เคยปรารถนาพุุทธภููมิิมาด้้วยกัันแต่่สมััยก่่อนโน้้น ก็็เคยมาเยี่�ยมท่่านทาง
190
จิิตหลุุดพ้น้
สมาธิภิ าวนาเสมอ ท่า่ นแสดงธรรมให้ฟ้ ังั เล็ก็ น้อ้ ยแล้ว้ สั่�งให้ก้ ลับั ไป นานๆ มาครั้ง� หนึ่�ง
แต่่มาในรููปแห่่งวิญิ ญาณ มองร่า่ งไม่ป่ รากฏเหมืือนภพอื่�นๆ เวลาท่่านถามก็็ตอบว่า่
เป็น็ ห่ว่ งท่า่ นมาก ยังั มิไิ ด้ต้ั้ง� ใจไปเกิดิ ในภพภูมู ิทิี่�เป็น็ หลักั เป็น็ ฐานใดๆ ทั้้ง� สิ้น� ทั้้ง� กลัวั
ท่า่ นจะหลงลืมื ความสัมั พันั ธ์์ และความปรารถนาที่�เคยพาปรารถนาเป็น็ พระพุทุ ธเจ้า้
องค์ห์ นึ่�งในอนาคต จึงึ ต้อ้ งมาคอยฟังั เรื่�องราวอยู่�เสมอด้ว้ ยความเป็น็ ห่ว่ งและเสียี ดาย
ท่่านก็็ได้้บอกว่่าได้้ของดความปรารถนานั้้�นไปแล้้ว และได้้ตั้�งใจปฏิิบััติิตนให้้พ้้น
จากทุกุ ข์ใ์ นชาตินิ ี้้� ไม่ข่ อเกิดิ อีกี ซึ่ง�่ เท่า่ กับั ขอเอาทุกุ ข์ภ์ ัยั ที่�เคยพบเคยเห็น็ มากับั ชาติิ
นั้้�นๆ มาแบกหามต่่อไปอีีก แม้้มิิได้้ตอบให้้ท่่านทราบว่่าหายห่่วงหรืือยัังห่่วงอยู่�
ในเรื่�องนั้้น� แต่ก่ ็ย็ ังั เป็น็ ห่ว่ งคิดิ ถึงึ ท่า่ นตลอดมามิไิ ด้ห้ ลงลืมื จืดื จาง แต่น่ านๆ มาเยี่�ยม
ท่า่ นหนหนึ่�งดัังนี้้�
พอมาถึึงระยะนี้้�องค์์ท่่านเองนึึกเป็็นห่่วงและสงสาร ที่�เคยรัับความทุุกข์์ยาก
ลำบากในภพชาตินิ ั้้น� ๆ มาด้ว้ ยกันั ตามที่่�ท่า่ นพิจิ ารณารู้�เห็น็ จึงึ นึกึ วิติ กอยากพบเพื่�อ
จะได้้ปรัับปรุุงความเข้้าใจและเล่่าอะไรที่�จำเป็็นให้้ฟััง จะได้้หายสงสััยหมดกัังวล
ความผููกพัันในความหลััง เพีียงนึึกวิิตกเท่่านั้้�น พอตกกลางคืืนยามดึึกสงััด คู่�บารมีี
ท่่านก็็มาจริิงๆ และมาในรููปแห่่งวิิญญาณตามเดิิม ท่่านเริ่�มถามถึึงภพชาติิที่�กำลััง
เป็็นอยู่่�ว่่า ทำไมมีีแต่่ดวงวิิญญาณไม่่มีีร่่างเหมืือนภููมิิอัันเป็็นทิิพย์์ทั่�วๆ ไป เวลานี้้�
เกิิดเป็็นอะไรจึงึ ได้้มาในลัักษณะวิิญญาณเช่น่ นี้้�
ดวงวิิญญาณตอบท่่านว่่า นี่�เป็็นภพย่่อยอัันละเอีียดอีีกภพหนึ่�งในบรรดาภพ
ทั้้�งหลาย ที่�มารออยู่�ในภพนี้้�ก็็เพราะความเป็็นห่่วงดัังที่�เคยเรีียนแล้้วนั่�นเอง ที่�มานี้้�
ก็็ทราบว่่าท่่านอยากให้้มาถึึงได้้มา ไม่่กล้้ามาบ่่อยนัักเพราะเป็็นความกระดากอาย
อยู่�ภายใน ทั้้ง� ๆ ที่�อยากมาบ่อ่ ยที่่�สุดุ แม้ม้ าแล้ว้ จะไม่ม่ ีคี วามเสียี หายอะไรทั้้ง� สองฝ่า่ ย
เพราะมิิใช่่วิิสััยจะทำให้้เกิิดความเสีียหายได้้ก็็ตาม แต่่ความรู้้�สึึกอัันดั้�งเดิิมที่�เคยมีี
ต่อ่ กันั หากทำให้เ้ กิดิ ความตะขิดิ ตะขวงใจไม่ก่ ล้า้ มาไปเอง ทั้้ง� ท่า่ นก็เ็ คยบอกว่า่ ไม่ใ่ ห้้
191
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทัตั ตเถระ
มาบ่่อยนััก แม้้ไม่่เสีียหายก็็อาจเป็็นอารมณ์์เครื่�่องทำให้้เนิ่่�นช้้าแก่่การปฏิิบััติิได้้
เพราะใจเป็็นสิ่ �งละเอีียดอาจรัับเอาอารมณ์์อัันละเอีียดมาเป็็นอุุปสรรคแก่่การ
ดำเนินิ ของตนได้้ ก็เ็ ชื่่�อว่า่ อาจเป็น็ ได้ด้ ัังที่่�บอก จึงึ มิิได้้มาบ่่อยนััก
คืนื วันั ท่า่ นตัดั ขาดจากภพจากชาติจิ ากญาติมิ ิติ รสหาย จากสายบารมีผีู้�หวังั พึ่�ง
เป็น็ พึ่�งตายอย่า่ งไม่อ่ าลัยั เสียี ดายเลยนั้้น� ก็ท็ ราบ เพราะเรื่�องกระเทือื นไปทั่�วโลกธาตุุ
ต้้องทราบกัันทุุกแห่่งหน แต่่แทนที่�จะเกิิดความชื่�นบานหรรษาอนุุโมทนาด้้วย
ดัังที่�เคยมีีเคยเป็็นมาแต่่ก่่อนนั้้�น เลยกลัับเกิิดความน้้อยเนื้้�อต่่ำใจด้้วยความวิิปริิต
คิิดไปต่่างๆ ว่่า ท่่านไปแบบไม่่เหลีียวแล แม้้คู่�บารมีีที่�เคยทุุกข์์เคยตะเกีียกตะกาย
ถวายความจงรัักภัักดีีในภพน้้อยภพใหญ่่มาด้้วยกัันก็็ไม่่เหลืือบมอง ชาติิวาสนา
ของตััวนี้้�แสนอาภััพก็็อยู่�ไปตามกรรม มีีแต่่ลููบคลำทุุกข์์ไม่่มีีวัันปล่่อยวางอย่่างนี้้�แล
ผู้้�พ้้นไปก็ไ็ กลทุุกข์์ แต่่ผู้�ที่�กำลังั ตกอยู่�ในกองทุกุ ข์์ก็็อดทนไป
คิิดไปมากเท่่าไรก็็เหมืือนคนไม่่มีีปััญญาแต่่อยากขึ้้�นไปชมเดืือนดาวบนฟ้้า
สุดุ ท้า้ ยก็ก็ ลัับมานั่่�งนอนกอดกับั ทุกุ ข์ไ์ ปตามแบบของคนมีกี รรมหนาหาทางออก
ไม่่ได้้ ผู้�้อาภััพชาติิวาสนาที่่�กำลัังดิ้้�นรนทนทุุกข์์บ่่นหาความสุุขอยู่�เวลานี้้� ก็็คืือ
ผู้ก�้ ำลังั เสียี ใจ ร้อ้ งไห้อ้ ยากขึ้้น� ไปชมเดืือนชมดาวบนฟ้้า ซึ่ง่� แสนน่า่ ทุเุ รศเอาหนักั หนา
น่่าเวทนาเหลืือประมาณ ผู้้�นี้�เองจะเป็็นผู้้�อื่�นใดที่่�ไหนกััน ท่่านผู้้�เป็็นเสมืือน
เดืือนดาวบนฟ้้าส่่งสว่่างจ้้าทั่่�วสารทิิศ จะสถิิตอยู่�ที่�ใดก็็ไม่่อัับเฉาเขลาในธรรม
มีีแต่่ความสว่่างไสวไปทุุกทิิศทุุกทางโดยรอบขอบเขตจัักรวาล สนุุกอยู่่�ด้้วย
ความสำราญบานใจ
หากบุญุ วาสนาของดวงวิญิ ญาณข้า้ บาทบริจิ าริกิ ายังั พอมีอี ยู่่�บ้า้ งไม่ข่ าดสูญู พูนู
ทุุกข์์ ก็็ขอท่่านได้้โปรดเมตตาแผ่่กระแสธรรมไปบัันดาล พร้้อมทั้้�งดวงปััญญาญาณ
อันั บริสิ ุทุ ธิ์ผ� ่อ่ งใสไปโปรดประทานพอได้พ้ ้น้ จากโทษในสงสาร บรรลุพุ ระนิพิ พานตามไป
192
จิิตหลุุดพ้น้
ในไม่ช่ ้า้ นี้้เ� ถิดิ จะไม่อ่ ดรนทนทุกุ ข์ท์ รมานจิติ ใจไปช้า้ นาน ขอคำวิงิ วอนสัตั ยาธิษิ ฐานนี้้�
จงมีีกำลัังบัันดาลให้้เป็็นไปดัังใจหมายของข้้าอย่่าเนิ่่�นนาน ได้้โพธิิสมภารอย่่าง
ใกล้้ชิิดเร็็วพลัันเถิิด นี่่�เป็็นคำของดวงวิิญญาณวิิงวอนอธิิษฐานหวัังโพธิิสมภาร
หมายปองด้้วยความละล่่ำละลััก ซึ่ง�่ เป็็นคำที่่น� ่่าสมเพชเวทนาเอานักั หนา
ท่่านตอบว่่าเท่่าที่่�นึึกวิิตกอยากให้้มา ก็็มิิได้้มุ่�งเจตนาให้้เกิิดความเสีียใจดัังที่�
เป็็นอยู่�เวลานี้้� ซึ่่�งเป็็นทางที่่�ผิิด สััตว์์โลกที่่�มีีอยู่�ทั่�วโลกธาตุุซึ่่�งมีีความหวัังดีีต่่อกััน
เขามิไิ ด้น้ ำเรื่�องทำนองนี้้ม� าคิดิ กันั คำว่า่ เมตตา กรุณุ า มุทุ ิติ า อุเุ บกขา ในพรหมวิหิ าร
ก็็เคยบำเพ็็ญมามิิใช่่หรืือ ดวงวิิญญาณตอบว่่าเคยบำเพ็็ญมาช้้านาน จึึงอดคิิดถึึง
ความผููกพัันที่�เคยบำเพ็็ญธรรมทั้้�งสี่�นี้�มาด้้วยกัันไม่่ได้้ เมื่�อผู้�หนึ่�งเอาตััวรอดไปเสีีย
เพียี งคนเดียี วเช่น่ นี้้� ธรรมดาสัตั ว์ท์ ี่่�มีกี ิเิ ลสเช่น่ วิญิ ญาณนี้้จ� ึงึ อดกลั้น� ความเสียี ใจไม่ไ่ ด้้
แล้้วก็็ได้้รัับความทุุกข์์ เพราะความสลััดปััดทิ้้�งไม่่เหลีียวแลนั้้�น จนเวลานี้้�ก็็ยัังมอง
ไม่่เห็็นความสว่า่ งสร่่างซาแห่่งความทุุกข์์นั้้น� ลงบ้า้ งเลย
ท่่านพููดตอบว่่า การสร้้างความดีีมาทั้้�งมวล ทั้้�งที่�สร้้างโดยลำพัังตนเอง ทั้้�งที่�
ผู้�อื่�นพาสร้้างก็็เพื่�อแก้้ความกัังวลขนทุุกข์์ออกจากตััว มิิได้้สร้้างเพื่�อความร้้อนรน
ขนทุกุ ข์เ์ ข้า้ ใส่ต่ ัวั จนถึงึ ต้อ้ งได้ร้ ับั ความเดือื ดร้อ้ นวุ่�นวายมิใิ ช่ห่ รือื ดวงวิญิ ญาณตอบว่า่
ใช่่ แต่่วิิสััยของผู้้�มีีกิิเลสเมื่�อไม่่สามารถเลืือกทางเดิินที่�ราบรื่�นปลอดภััยได้้ ก็็จำต้้อง
ลููบคลำไปตามประสา โดยไม่่ทราบว่่าที่�ทำไปนั้้�นถููกหรืือผิิดจะพาให้้ตนเป็็นสุุขหรืือ
เป็็นทุุกข์์ ส่่วนที่�เป็็นทุุกข์์ก็็รู้�อยู่�แก่่ใจ แต่่ไม่่ทราบจะหาทางออกด้้วยวิิธีีใด ก็็จำต้้อง
ดิ้น� รนบ่น่ ทุกุ ข์ไ์ ปทำนองดังั ที่�เห็น็ อยู่�เวลานี้้� ท่า่ นเล่า่ ว่า่ วิญิ ญาณทำความเหนียี วแน่น่
แม่น่ มั่่น� ปรับั ทุกุ ข์ป์ รับั ร้อ้ นกับั ท่า่ นอย่า่ งเอาจริงิ เอาจังั หาว่า่ ท่า่ นหลบหลีกี ปลีกี ตัวั
ไปเสียี คนเดียี ว ปราศจากความเมตตาสงสารกับั ผู้้�ที่เ� คยตะเกียี กตะกายเสืือกคลาน
ผ่่านทุุกข์์มาด้้วยกััน ไม่่เหลืือบมองเพื่่�ออนุุเคราะห์์ส่่งเสริิมพอให้้มีีทางผ่่านพ้้น
ไปด้้วยได้้
193
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทััตตเถระ
ตอนนี้้�ท่่านพููดเป็็นประโยคแทรกในระหว่่าง จากนั้้�นก็็อนุุสนธิิสืืบต่่อกัับ
ดวงวิิญญาณต่่อไป ท่่านพููดปลอบโยนกัับดวงวิิญญาณว่า่ การรับั ประทานแม้จ้ ะ
รัับอยู่่�ร่่วมวงในภาชนะหรืือในโต๊๊ะเดีียวกััน ก็็ยัังมีีผู้้�อิ่�มก่่อนผู้้�อิ่�มทีีหลััง จะให้้อิ่�ม
ในขณะเดีียวกัันย่่อมไม่่ได้้ การบำเพ็็ญความดีีทั้้�งหลายแม้้จะบำเพ็็ญมาด้้วยกััน
ดัังพระพุุทธเจ้้ากัับพระนางพิิมพายโสธราคู่่�พระบารมีีก็็ยัังปรากฏว่่า พระองค์์
ทรงบรรลุถุ ึงึ แดนพ้น้ ทุกุ ข์ก์ ่อ่ น แล้ว้ เสด็จ็ กลับั มาประทานพระโอวาทแก่พ่ ระนาง
แล้้วค่่อยสำเร็็จในวาระต่อ่ ไป
เรื่�องเช่่นนี้้�ก็็ควรนำไปคิิดอ่่านไตร่่ตรองยึึดเป็็นคติิ ย่่อมจะเกิิดประโยชน์์
มหาศาลแก่่เราเอง ดีีกว่่าจะมาปรัับทุุกข์์ปรัับร้้อนแก่่ฝ่่ายหนึ่�ง ซึ่�่งกำลัังพยายามคิิด
หาทางช่ว่ ยเหลือื อยู่�อย่า่ งเต็ม็ ใจ และเสาะแสวงหาทางเพื่�อช่ว่ ยให้ห้ ลุดุ พ้น้ อย่า่ งเต็ม็
กำลังั มิหิ นำยังั ถูกู หาว่า่ มีใี จจืดื จางวางปล่อ่ ยไม่เ่ หลียี วแล ก็ย็ิ่�งเพิ่�มความทุกุ ข์ท์ ั้้ง� สอง
ฝ่่ายเข้า้ ไปอีีก ซึ่ง่� เป็็นความคิิดที่�ไม่เ่ หมาะสมเลย ควรเปลี่่�ยนความคิดิ เสีียใหม่ต่ าม
แบบพระชายาของพระพุุทธเจ้้า ซึ่่�งเป็น็ ทางให้เ้ กิดิ ความสุขุ และเป็็นแบบฉบับั ที่่�
ถููกต้้องดีีงามแก่ผ่ ู้้�อื่�นด้้วย
การวิิตกอยากให้้มาก็็เพื่�อจะอนุุเคราะห์์ มิิได้้เพื่�อจะขัับไล่่ไสส่่ง การสั่�งสอน
ตลอดมาก็เ็ พื่�ออนุเุ คราะห์ส์ ่ง่ เสริมิ ตามแบบฉบับั แห่ง่ ธรรมแก่ผู่้�ควรอนุเุ คราะห์์ คำว่า่
ปล่่อยปละละเลยไม่่เหลีียวแลนี้้� ยัังมองไม่่เห็็นว่่าได้้ทอดธุุระปล่่อยวางห่่างเหิิน
อย่า่ งไร ความคิดิ และอุบุ ายที่่แ� สดงออกทุกุ ขณะจิติ ที่่ค� ิดิ เพื่อ�่ อนุเุ คราะห์์ เป็น็ จิติ ที่่�
บริิสุุทธิ์�ด้้วยเมตตากรุุณาจริิงๆ เพื่�่อผลที่่�ผู้้�รับไปปฏิิบััติิได้้มากน้้อยเพีียงใด
ก็ร็ อคอยจะแสดงมุทุ ิติ าจิติ ไปด้ว้ ยอยู่�เสมอ หากได้ผ้ ลเป็น็ ที่่พ� ึงึ พอใจไม่ม่ ีขี ้อ้ งแวะ
ที่่�ไหนแล้้ว ผู้้�ให้้ความอนุุเคราะห์์ก็็เบาใจหายห่่วง จิิตกัับอุุเบกขาธรรมก็็เข้้ากััน
ได้้สนิทิ
194
จิติ หลุดุ พ้น้
การที่�พาปรารถนาพุทุ ธภูมู ิกิ ็ม็ุ่�งจะพาข้า้ มโลกสงสาร การของดจากพุทุ ธภูมู ิมิ า
ตั้ง� ความปรารถนาเป็น็ สาวกภูมู ิิ อันั เป็น็ ภูมู ิขิ องผู้�สิ้น� กิเิ ลสอาสวะ ก็เ็ ป็น็ ความมุ่�งหมาย
เพื่�อจะพาสิ้�นกิิเลสและกองทุุกข์์ทั้้�งมวล ก้้าวเข้้าสู่�บรมสุุขคืือพระนิิพพานอัันเป็็น
จุุดอัันเดียี วกััน การพาบำเพ็ญ็ กุศุ ลในชาติิต่า่ งๆ ตลอดมาจนชาติปิ ัจั จุุบันั ได้้มาบวช
บำเพ็็ญในศาสนา มีีสติิปััญญาเพีียงใด พอติิดต่่อข่่าวสารถึึงได้้ก็็พยายามเสมอมา
จนได้ม้ าพบเห็น็ กันั ในภพนี้้แ� ละได้ใ้ ห้โ้ อวาทสั่�งสอนเต็ม็ สติปิ ัญั ญาตลอดมาถึงึ ปัจั จุบุ ันั
บััดนี้้� ล้้วนเป็็นอุุบายวิิธีีอนุุเคราะห์์ด้้วยความเมตตาสงสารสุุดที่�จะประมาณอยู่�แล้้ว
ไม่่มีีขณะจิิตใดที่่�จะทอดอาลััยหมายหลีีกปลีีกตััวให้้พ้้นไปแต่่ผู้้�เดีียว แต่่เป็็น
ขณะจิิตที่่�เต็็มไปด้้วยความเป็็นห่่วงสงสาร หวัังจะฉุุดจะลากจะพรากออกจาก
กองทุุกข์์ภพชาติใิ นสงสาร ให้ถ้ ึงึ พระนิพิ พานเพียี งอย่่างเดียี วเท่่านั้้�น
ความคิิดวิิปริิตไปในทางน้้อยเนื้้�อต่่ำใจ ที่�สำคััญว่่าทอดทิ้้�งปล่่อยวาง
ไม่เ่ หลียี วแลนี้้� เป็น็ ความคิดิ ที่�ไม่เ่ กิดิ ประโยชน์อ์ ะไรทั้้ง� สองฝ่า่ ย จึงึ ควรระงับั ดับั มันั เสียี
อย่่าให้้เกิิดมีีขึ้�นมาเหยีียบย่่ำทำลายจิิตใจอีีกต่่อไป ผลคืือความทุุกข์์จะตามมาอีีก
ไม่ม่ ีเี วลาจบสิ้น� ลงได้ต้ ลอดกาล และผิดิ กับั ความมุ่�งหมายของผู้�หวังั อนุเุ คราะห์ด์ ้ว้ ยใจ
เมตตาสงสารตลอดมา คำว่า่ หลุดุ พ้น้ ไปไม่อ่ าลัยั อาวรณ์น์ ั้้น� หลุดุ พ้น้ ไปไหน? และ
ไม่่อาลััยผู้้�ใด? เพราะขณะนี้้�กำลัังช่่วยฉุุดลากช่่วยถากช่่วยถาง ช่่วยอนุุเคราะห์์
กันั อยู่�อย่า่ งเต็ม็ กำลังั แม้ก้ ารอบรมสั่ง� สอนทั้้ง� มวลก็ล็ ้ว้ นออกจากความอาลัยั สงสาร
โดยถ่า่ ยเดียี วมิใิ ช่่หรืือ? จะหาความอาลัยั สงสารจากที่�ไหนให้ย้ิ่�งกว่า่ ที่�กำลังั ให้้และ
กำลัังได้้รัับอยู่ �เวลานี้้�
การอบรมบ่ม่ นิสิ ัยั เพื่�อการเชิดิ ชูสู ่ง่ เสริมิ ตลอดมา ก็ไ็ ด้ถ้ อดออกมาจากดวงใจที่�
เปี่่ย� มด้ว้ ยความสงสารยิ่�งกว่า่ น้้ำในทะเลมหาสมุทุ ร และได้ทุ้่�มเทลงอย่า่ งไม่อ่ ัดั ไม่อ่ั้น�
ไม่่คิิดเป็็นคิิดตาย และคิิดจะหมดหรืือยัังเหลืืออยู่�ในบรรดาธรรมที่่�มีีอยู่�ภายในใจ
195
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ััตตเถระ
ขอได้เ้ ข้า้ ใจตามเจตนาที่่ห� วังั อนุเุ คราะห์อ์ ยู่�เสมอมา และรับั ไปเป็น็ สิริ ิมิ งคลแก่ต่ น
ตามธรรมที่่อ� บรมสั่ง� สอนมานี้้� ผลคืือความสุขุ ใจจะเป็น็ ที่่ย� อมรับั อยู่่�กับั ตัวั ผู้เ�้ ชื่อ่� ถืือ
และปฏิิบััติิตาม นัับแต่่ออกบวชและปฏิิบััติิธรรมแทบเป็็นแทบตาย แม้้แต่่
ขณะจิติ หนึ่่ง� ที่่ค� ิดิ ขึ้้น� เพื่อ�่ เป็น็ คนใจดำน้้ำขุ่�นยังั ไม่เ่ คยปรากฏว่า่ มีเี ลย การวิติ กคิดิ ถึงึ
อยากให้้มาหาก็็มิิได้้หวัังเพื่�อจะต้้มตุ๋�นหลอกลวงให้้ล่่มจมเสีียหาย แต่่หวัังจะ
อนุุเคราะห์์อย่่างสมใจที่�เมตตาสงสารอย่่างเดีียวเท่่านั้้�น ถ้้ายัังเป็็นที่�เชื่�อถืือไม่่ได้้
อยู่�แล้ว้ ก็ย็ ากที่�จะไปแสวงหาความเชื่�อถือื ที่�ไว้ว้ างใจได้จ้ ากผู้�ใด ที่�เห็น็ ว่า่ ดีเี ยี่�ยมและ
ซื่�อสััตย์ส์ ุุจริติ ยิ่�งกว่่านี้้�
ที่่�ว่่าทราบเรื่�องสะเทืือนโลกธาตุใุ นคืนื วันั นั้้�น นั้้�นเป็็นการทราบความสะเทือื น
แห่ง่ ธรรมประเภทหลอกลวงต้ม้ ตุ๋�นให้โ้ ลกล่ม่ จมปรากฏขึ้้น� หรือื อย่า่ งไร? จึงึ ไม่แ่ น่ใ่ จ
และปลงใจที่�จะยอมเชื่�อถือื ตามคำอบรมสั่�งสอนที่�ตั้ง� ใจอนุเุ คราะห์์ด้ว้ ยความเมตตา
ถ้้าเข้้าใจว่่าธรรมเป็็นธรรมแล้้ว ความสะเทืือนโลกธาตุุนั้้�นก็็ควรนำมาคิิดเพื่่�อ
ปลงจิิตปลงใจเชื่�่อถืือ และเย็็นใจว่่าเรายัังมีีวาสนาบารมีีอยู่�มาก แม้้มาอุุบััติิ
ในภพชาติทิ ี่่ล� ึกึ ลับั ควรจะสุดุ วิสิ ัยั แล้ว้ แต่ย่ ังั ได้ร้ ับั ฟังั สิ่ง� ดีชี ั่่ว� ของตัวั จากธรรมที่่ม� ีี
ผู้�้เมตตาแสดงให้้ฟัังได้้ไม่่เสีียกาลไปเปล่่า นัับว่่าเป็็นโชควาสนาของเราที่่�เคย
สั่ง� สมอบรมมา
และควรจะภาคภููมิิใจในวาสนาของตััวที่่�มีีผู้�มาฉุุดมาลาก มาช่่วยพรากจาก
ความมืดื มนอนธการ พอได้รู้้�ความผิดิ พลาดของตัวั บ้า้ ง ไม่ม่ ืดื บอดจอดจมไปถ่า่ ยเดียี ว
หากคิิดอย่่างนี้้�ก็็น่่าอนุุโมทนาสาธุุการและพลอยเบาใจหายห่่วงไปด้้วย ไม่่เป็็น
ความคิิดที่�ให้้ทุุกข์์ผููกมััดรััดตััวจนพากัันหาทางออกมิิได้้ เพราะธรรมกลายเป็็นโลก
ความห่ว่ งใยสงสารกลายเป็็นศััตรูคู ู่่�ก่อ่ เวร
ขณะที่่�ฟัังท่่านสั่�งสอนด้้วยความเมตตาสงสาร เหมืือนสายน้้ำทิิพย์์ใน
196
จิติ หลุุดพ้น้
ลำธารประพรมโสรจสรงด้้วยทั้้�งเหตุุและผลระคนคละเคล้้ากัันไปไม่่หยุุดหย่่อน
บาทบริิจาริิกาคู่่�บารมีีกลัับได้้สติิ กลายเป็็นผู้้�มีีใจอ่่อนน้้อมยอมรัับธรรมด้้วย
ความซาบซึ้้�งเพลิิดเพลิินจนลืืมเวล่่ำเวลา พอจบเทศนาวิินิิจฉััยปััญหาก็็ยอมตน
เป็น็ ผู้้�ผิิด ว่่ามาทำให้้ท่่านได้ร้ ับั ความลำบากลำบน เพราะความมืืดมนด้้วยความรักั
ความอาลัยั โดยเข้า้ ใจว่า่ ท่า่ นปล่อ่ ยท่า่ นวางไปกับั ดินิ กับั หญ้า้ ไม่เ่ มตตาเอื้อ� เฟื้้อ� อาลัยั
จึงึ เกิดิ ความเสียี อกเสียี ใจจนไม่ม่ ีทีี่�ปลงที่�วาง นึกึ ว่า่ ตนไร้ญ้ าติขิ าดมิติ รปลิดิ ชีวี ิติ ชีวี า
ไม่่มีีที่�พึ่�งพาอาศััย มาบััดนี้้�ได้้รัับความสว่่างจากดวงธรรม ใจเกิิดความเย็็นฉ่่ำ
เป็็นสุุข ทุุกข์์ที่่�เคยแบกหามมาก็็ปลงวางลงได้้ เพราะธรรมเหมืือนน้้ำอมฤตรด
โสรจสรงชะล้า้ งให้เ้ กิดิ ความสว่า่ งไสวขึ้้น� มา โทษใดที่่ไ� ด้ล้ ่ว่ งเกินิ พระคุณุ ท่า่ นด้ว้ ย
ความรู้�เท่่าไม่่ถึึงการณ์์ ขอได้้โปรดประทานโทษนั้้�นให้้แก่่ข้้าบาทดวงวิิญญาณ
เพื่่�อจะได้ต้ ั้้ง� หน้า้ สำรวมระวัังต่่อไปตลอดอวสาน ไม่ห่ ลงลืืมผิดิ พลาดขลาดเขลา
อีกี ต่อ่ ไป
จากนั้้น� ท่า่ นก็อ็ ธิบิ ายแนะนำเกี่ย� วกับั ภพกำเนิดิ ว่า่ ขอให้ไ้ ปเกิดิ ในภพที่่เ� ป็น็
หลัักฐานอัันสมควรแก่่ภาวะของตน ไม่่ควรมากัังวลวกเวีียนเกี่�ยวข้้องกัับ
ความเป็็นห่่วงใยดัังที่่�เคยเป็็นมาอีีกต่่อไป ดวงวิิญญาณยิินดีีรัับคำท่่านด้้วย
ความเคารพนบน้้อม ก่่อนจะจากไปได้้กราบขอพรว่่า เมื่�่อได้้ไปเกิิดในภพที่่�
เหมาะสมแล้ว้ ขอให้ไ้ ด้ม้ ารับั ฟังั โอวาทตามความปรารถนาดัังที่่�เคยทำมา ขอได้้
โปรดประทานพรตามใจหวัังเถิิด เมื่่�อท่่านอนุุญาตแล้้วก็็หายไปในขณะนั้้�น พอ
ดวงวิิญญาณจากไปแล้้ว จิิตถอนขึ้�นมาราวตีี ๕ จวนสว่่าง คืืนนั้้�นท่่านมิิได้้พัักผ่่อน
ร่่างกายเลย เพราะเริ่�มนั่�งสมาธิิภาวนาแต่่ขณะออกจากทางจงกรมราว ๒๐ น.
ตอนดึกึ ก็ร็ ับั แขกวิิญญาณเสีียหลายชั่�วโมง
ท่่านเล่่าว่่า ต่่อมาไม่่นานนััก ดวงวิิญญาณก็็มาเยี่�ยมฟัังเทศน์์ท่่านอีีก คราวนี้้�
มาในร่่างแห่่งเทวดาผู้้�มีีรููปสวยงามมาก แต่่มิิได้้ตกแต่่งด้้วยเครื่�องประดัับต่่างๆ
197
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทัตั ตเถระ
ตามปกติิของพวกเทวดาที่�ทำกััน เพราะมาหาพระองค์์สำคััญซึ่�่งเทวดาถืือเป็็น
ความเคารพมากโดยทั่�วไป พอเทวดามาถึงึ ก็เ็ ล่า่ ถวายท่า่ นว่า่ พอได้ร้ ับั คำชี้้แ� จงจาก
ท่่านให้้หายสงสััยไร้้ทุุกข์์ที่่�เคยทรมานใจมาแล้้ว ก็็ไปอุุบััติิเป็็นเทวดาในสวรรค์์
ชั้้น� ดาวดึงึ ส์พ์ ิภิ พ ซึ่ง�่ มีคี วามสุขุ สนุกุ สนานด้ว้ ยเครื่อ�่ งบำรุงุ บำเรอต่า่ งๆ ที่่ล� ้ว้ นแต่่
สำเร็็จไปจากการบำเพ็็ญเมื่่�ออยู่่�กัับท่่านในเมืืองมนุุษย์์ทั้้�งนั้้�น แม้้จะมีีความสุุข
สบายตามวิบิ ากกรรมอำนวยก็ต็ าม แต่ก่ ็อ็ ดระลึกึ มิไิ ด้ว้ ่า่ วิบิ ากสมบัตั ิทิ ี่่ป� รากฏให้้
ได้ร้ ับั เสวยเหล่า่ นั้้น� ล้ว้ นเป็น็ สาเหตุไุ ปจากพระคุณุ ท่า่ นเป็น็ ผู้้�พาริเิ ริ่ม� บำเพ็ญ็ แต่่
ต้น้ มา เพียี งลำพังั ตัวั ผู้�เดียี วไม่ม่ ีปี ัญั ญาสามารถคิดิ อ่า่ นบำเพ็ญ็ ให้ส้ ำเร็จ็ เป็น็ สมบัตั ิทิี่�
พึึงพอใจอย่่างมหาศาลเช่่นนั้้�นได้้ เวลามีีวาสนาได้้ไปเกิิดในกองมหาสมบััติิอัันเป็็น
ทิิพย์์และมีคี วามสุขุ สบายหายโกรธแค้น้ น้้อยใจแล้ว้ จึงึ ได้ร้ ะลึกึ ถึงึ พระคุุณของท่า่ น
ที่่�มีแี ก่่ตนอย่า่ งมากมายเหลืือที่�จะประมาณได้้
ฉะนั้้�นการเลืือกเฟ้้นในทุุกสิ่�ง ไม่่ว่่าการงาน อาหารและสิ่�งของนานาชนิิด
ตลอดมิิตรสหายเพื่�อนหญิิงเพื่�อนชายที่�ควรก่่อน เป็็นสิ่�งจำเป็็นอย่่างยิ่�งที่่�ผู้้�ต้้องการ
ครองตััวด้้วยความราบรื่�นจะพึึงถืือเป็็นกิิจจำเป็็น เฉพาะอย่่างยิ่�งการเลืือกคู่�ครอง
เพื่�อหวัังพึ่�งเป็็นพึ่�งตายจริิงๆ ควรถืือเป็็นกรณีีพิิเศษกว่่าสิ่�งอื่�นใด เพราะคู่�ครองนั้้�น
เป็น็ เหมืือนกับั ใช้ล้ มหายใจและความเป็น็ อยู่่�ทุกุ ด้า้ นร่ว่ มอันั เดียี วกันั ความสุขุ ทุกุ ข์์
น้้อยมากย่่อมเป็็นสิ่�งกระเทืือนถึึงกัันทุุกระยะ ผู้้�ได้้คู่�ครองที่่�ดีี แม้้ตััวจะต่่ำบ้้าง
ทางฐานะความรู้�ความฉลาดการประพฤติจิ ริติ นิสิ ัยั แต่ก่ ็ย็ ังั ดีที ี่่ม� ีผี ู้ค้� อยฉุดุ คอยลาก
คอยให้้คติิเตืือนใจเสมอ และพาประพฤติิดำเนิินในกิิจการต่่างๆ ทั้้�งทางโลก
อัันเป็็นเครื่่�องส่่งเสริิมครอบครััวให้้มั่่�นคงและสงบสุุข และทางธรรมซึ่่�งเป็็น
ความดีีงามแก่่จิิตใจ ตลอดการงานอย่่างอื่�นที่�พลอยมีีส่่วนดีีงามไปด้้วย ไม่่มืืดมิิด
ปิดิ ตากำดำกำขาวไปถ่า่ ยเดีียว โดยหาความแน่น่ อนและรับั รองผลไม่ไ่ ด้้
ถ้า้ ต่า่ งฝ่า่ ยต่า่ งดีดี ้ว้ ยกันั ก็เ็ ท่า่ กับั ต่า่ งช่ว่ ยกันั สร้า้ งวิมิ านหลังั ใหญ่ใ่ นครอบครัวั
198
จิิตหลุุดพ้น้
ให้อ้ ยู่�เย็น็ เป็น็ สุขุ ร่ว่ มกันั ไปตลอดอวสาน ไม่ม่ ีกี ารทะเลาะวิวิ าทถกเถียี งกันั ครัวั เรือื น
ย่่อมเป็็นสุุข ไม่่มีีเรื่�องขุ่�นข้้องหมองใจมารบกวน เพราะต่่างฝ่่ายต่่างสร้้างสรรค์์
ต่า่ งฝ่า่ ยต่า่ งสำรวมระวังั ต่า่ งฝ่า่ ยต่า่ งตั้ง� อยู่�ในเหตุผุ ลหลักั ธรรม ไม่ท่ ำตามใจชอบที่่ผ� ิดิ
จากหลักั ศีลี ธรรม อันั เป็น็ หลักั รับั รองความร่ม่ เย็น็ ผาสุกุ ต่อ่ กันั คู่�ครองแต่ล่ ะฝ่า่ ย
จึึงเป็็นผู้้�ช่ว่ ยกัันสร้า้ งกรรมดีี ชั่่�ว สุขุ ทุกุ ข์์ บุญุ บาป นรก สวรรค์เ์ กี่�ยวเนื่อ่� งกััน
แต่่เริ่�มต้้นชีีวิิตร่่วมกัันเป็็นต้้นไปเหมืือนลููกโซ่่ ทั้้�งปััจจุุบัันชาติินี้้�ตลอดอนาคต
ของภพชาติติ ่อ่ ไปดังั ข้า้ บาทได้เ้ ห็น็ ประจักั ษ์ก์ ับั ตัวั เอง (คำว่า่ ข้า้ บาทเป็น็ คำแทนชื่�อ
ที่่�ถนัดั ใจของเทวดา เรียี กตัวั เองกับั ท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�น) ที่�ได้ม้ ีบี ุญุ ติดิ สอยห้อ้ ยตาม
บาทไปในภพชาติติ ่า่ งๆ ด้ว้ ยการนำของพระคุณุ ท่า่ นพาสร้า้ งแต่ค่ วามดีมี าประจำนิสิ ัยั
ไม่่พาสร้้างบาปกรรมทำชั่�วมััวหมองเลย จึึงพลอยได้้เป็็นคนดีีติิดตามบาทมา
แทบทุกุ ชาติิทุกุ ภพ และพาให้้แคล้ว้ คลาดจากภัยั เวรทั้้ง� หลายตลอดมา
นึกึ ถึงึ พระคุณุ แล้ว้ ทำให้ซ้ึ้ง� ในจิติ ใจสุดุ ที่�จะเรียี นได้ถ้ ูกู คราวนี้้ข� ้า้ บาทได้เ้ ห็น็ โทษ
ของตััวที่�เคยผิิดพลาดล่่วงเกิินพระคุุณท่่านมาในอดีีต ทั้้�งชาติิแห่่งวิิญญาณและ
อดีตี กาลที่่�ผ่า่ นมานาน ขอท่า่ นได้โ้ ปรดเมตตาอโหสิกิ รรมนำเสียี ซึ่ง่� โทษ อย่า่ ได้ม้ ีกี รรม
มีีเวรสืืบต่่อเกี่�ยวข้้องอีีกต่่อไป ท่่านได้้อโหสิิกรรมแก่่เทวดาตามความปรารถนา
และได้้แสดงธรรมอบรมส่่งเสริิมบารมีีให้้เป็็นที่่�รื่่�นเริิงจนควรแก่่กาลแล้้ว เทวดา
นมัสั การลากระทำประทัักษิิณสามรอบ หลีีกออกห่า่ งจากท่่านพอประมาณ แล้ว้
เหาะลอยขึ้้�นสู่�อากาศด้ว้ ยความโสมนัสั ศรััทธาเป็น็ ล้น้ พ้้น
ระหว่า่ งวิญิ ญาณมาปรับั ทุกุ ข์ด์ ้ว้ ยความน้อ้ ยอกน้อ้ ยใจกับั ท่า่ น รู้้�สึกึ ว่า่ พิสิ ดาร
เหลือื จะพรรณนา ผู้�เขียี นไม่ส่ ามารถนำมาลงได้ท้ ุกุ ประโยคไป จึงึ ขออภัยั ท่า่ นไว้ด้ ้ว้ ย
เท่่าที่�จำได้้และนำมาลงนี้้�ก็็ไม่่ค่่อยสนิิทใจนััก ถ้้าจะผ่่านไปก็็รู้้�สึึกจะขาดเนื้้�อเรื่�อง
ที่่�น่่าคิดิ ไป ดัังที่�เรีียนไว้้แล้ว้ ตอนก่่อนที่�จะเขียี นเรื่�องนี้้�
199