ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ัตั ตเถระ
ไม่ม่ ีอี ะไรจะเป็น็ เครื่อ�่ งมืือแก้ก้ ิเิ ลสทุกุ ประเภทอย่า่ งทันั สมัยั เหมืือนสติปิ ัญั ญาเลย
ในสามภพนี้้�
พระพุทุ ธเจ้า้ และพระอรหันั ต์ท์ ุกุ พระองค์์ แก้ก้ ิเิ ลสทุกุ ประเภทด้ว้ ยสติปิ ัญั ญา
ทั้้ง� นั้้น� มิไิ ด้แ้ ก้ด้ ้ว้ ยอะไรอื่น่� นอกจากนี้้เ� ลย จึงึ ไม่ท่ ราบยกย่อ่ งอะไรว่า่ เป็น็ เอกยิ่ง� กว่า่
สติปิ ัญั ญานี้้ไ� ป ธรรมนอกนั้้น� ก็ม็ ิไิ ด้ป้ ระมาทว่า่ ไม่ด่ ีี หากแต่เ่ ป็น็ เครื่อ่� งช่ว่ ยส่ง่ เสริมิ
กำลังั เช่น่ เดีียวกัับเสบีียงอาหารในการรบสงครามฉะนั้้น� ส่่วนผู้�ร้ บกับั เครื่�อ่ งมืือ
ในการรบนั้้�นสำคััญ ผู้�รบในที่�นี้�หมายถึึงความมุ่�งมั่�นปั้้�นมืืออย่่างเอาจริิงเอาจััง
ไม่่ถอยทััพกลัับมาเกิิดตายให้ก้ ิเิ ลสหัวั เราะเยาะอีกี
เครื่�องมือื ชิ้น� เอกคือื สติปิ ัญั ญาทุกุ ขั้น� ต้อ้ งติดิ แนบกับั ตัวั อย่า่ ให้ห้ ่า่ งจากใจ จิติ
ติดิ อยู่�ตรงไหนจงพิจิ ารณาเข้า้ ไปไม่ต่ ้อ้ งกลัวั ตาย เพราะความเพียี รกล้า้ เพื่�อรื้อ� ภพชาติิ
ออกจากใจ เมื่�อถึึงคราวตายก็็ขอให้้ตายอย่่างมีีชััย อย่่าตายแบบผู้้�พ่่ายแพ้้จะช้้ำใจ
ไปนาน จงเพีียรต่่อสู้้�จนวััฏฏสงสารได้้ร้้างเมืืองเพราะไม่่มีีใครมาเกิิด ลองดููซิิ
เมืืองวัฏั ฏสงสารจะร้า้ งไปไม่ม่ ีสี ัตั ว์โ์ ลกผู้้�ยังมีคี วามหลงมาเกิดิ อีกี จริงิ ๆ หรืือ ทำไม
การทำความเพียี รเพียี งเล็ก็ น้อ้ ยกลัวั แต่ว่ ัฏั ฏะจะร้า้ ง กลัวั จะไม่ไ่ ด้ก้ ลับั มาเกิดิ ตายอีกี
และทำไมจึึงคอยแต่่จะเที่่�ยวจัับจองภพชาติิอยู่่�ทุุกขณะจิิตที่่�คิิดทั้้�งที่่�ยัังไม่่ตาย
ความย่่อหย่่อนต่่อความเพีียรนี่่�แหละ คืือความขยัันต่่อการเกิิดตาย และเป็็น
ลักั ษณะจับั จองภพชาติไิ ม่ใ่ ห้บ้ กพร่อ่ งจากใจ ใจจึงึ มิไิ ด้บ้ กพร่อ่ งจากทุกุ ข์ต์ ลอดมา
การสั่�งสอนหมู่�คณะผมก็ไ็ ด้คุ้้�ยเขี่�ยธรรมมาสอนอย่า่ งเปิดิ เผยไม่ม่ ีปี ิดิ บังั ลี้ล� ับั เลย
บรรดาธรรมที่�ควรแก่ก่ ารรู้�เห็น็ ในวงสัจั จธรรมหรือื สติปิ ัฏั ฐานสี่� เว้น้ แต่ธ่ รรมที่�เป็น็ ไป
ตามนิสิ ัยั วาสนาโดยเฉพาะเป็น็ รายๆ ไม่เ่ กี่�ยวแก่ก่ ารบรรลุุ เช่น่ ความรู้�ปลีกี ย่อ่ ยต่า่ งๆ
ดัังที่�เคยเล่่าให้้ฟัังเป็็นกรณีีพิิเศษเสมอมา ใครจะรู้�เห็็นอะไรขึ้้�นมาผมยิินดีีฟััง
และแก้ไ้ ขเต็ม็ กำลังั อยู่�เสมอ เวลาผมตายไปแล้ว้ จะลำบาก หาผู้แ�้ ก้ไ้ ขได้ย้ ากมากนะ
500
มรดกธรรม
ธรรมทางด้้านปฏิิบััติิไม่่เหมืือนทางด้้านปริิยััติิ ผิิดกัันอยู่�มาก ผู้�้ไม่่เคยรู้�เคยเห็็น
สมาธิิ ปัญั ญา มรรค ผล นิพิ พานมาก่อ่ น แต่จ่ ะมาสามารถสั่่ง� สอนคนอื่น�่ ให้ถ้ ูกู ต้อ้ ง
เพื่�่อมรรค ผล นิิพพานนั้้�นไม่่ได้้
ตอนสุุดท้้ายแห่่งธรรมที่�พอยึึดได้้ว่่าเป็็นปััจฉิิมโอวาท เพราะท่่านมาลงเอย
ในสัังขารธรรมเช่่นเดีียวกัับพระปััจฉิิมโอวาท ที่�พระพุุทธเจ้้าทรงแสดงแก่่สงฆ์์
เวลาจะเสด็จ็ ปรินิ ิพิ พาน โดยท่า่ นยกเอาพระธรรมบทนั้้น� ขึ้้น� มาว่า่ ดูกู ่อ่ นพระภิกิ ษุุ
ทั้้�งหลาย บััดนี้้�เราเตืือนท่่านทั้้�งหลาย สัังขารธรรมทั้้�งหลายไม่่เที่่�ยง มีีความเกิิด
หรืือเจริญิ ขึ้้น� แล้ว้ เสื่อ่� มไป ดับั ไป จงอยู่่�ด้้วยความไม่่ประมาทเถิดิ
จากนั้้�นท่่านก็็อธิิบายต่่อใจความว่่า คำว่่าสัังขารในพระปััจฉิิมโอวาทนั้้�นเป็็น
ยอดธรรม พระองค์์ทรงประมวลมาในคำว่่าสัังขารทั้้�งสิ้�น แต่่พระประสงค์์ทรงมุ่�ง
สัังขารภายในมากกว่่าสัังขารอื่�่นใดในขณะนั้้�น เพื่�่อเห็็นความสำคััญของสัังขาร
อัันเป็็นตััวสมุุทััย เครื่่�องก่่อกวนจิิตให้้หลงตามไม่่สงบลงเป็็นตััวของตััวได้้ เมื่�่อ
พิิจารณาสัังขาร คืือความคิิดปรุุงของใจทั้้�งหยาบละเอีียด รู้้�ตลอดทั่่�วถึึงแล้้ว
สังั ขารเหล่า่ นั้้น� ก็ด็ ับั เมื่อ่� สังั ขารดับั ใจก็ห็ มดการก่อ่ กวน แม้ม้ ีกี ารคิดิ ปรุงุ อยู่่�บ้า้ ง
ก็็เป็็นไปตามปกติิของขัันธ์์ ที่่�เรีียกว่่าขัันธ์์ล้้วนๆ ไม่่แฝงขึ้้�นมาด้้วยกิิเลสตััณหา
อวิิชชา ถ้้าเทีียบกัับการนอนก็็เป็็นการนอนหลัับอย่่างสนิิท ไม่่มีีการละเมอเพ้้อฝััน
มาก่่อกวนในเวลาหลัับ ถ้้าหมายถึึงจิิตก็็คืือ วููปสมจิิต เป็็นจิิตสงบที่�ไม่่มีีกิิเลส
นอนเนื่ �องอยู่ �ภายใน
จิติ ของพระพุทุ ธเจ้า้ และสาวกทั้้ง� ปวงเป็น็ จิติ ประเภทนี้้ท�ั้้ง� นั้้น� ท่า่ นจึงึ ไม่ห่ ลงใหล
ใฝ่ฝ่ ันั หาอะไรกันั อีกี นับั แต่ข่ ณะที่่�จิติ ประเภทนี้้ป� รากฏขึ้้น� คำว่า่ สอุปุ าทิเิ สสนิพิ พาน
ก็ม็ ีมี าพร้อ้ มกันั ความสิ้น� กิเิ ลสก็ส็ิ้น� ไปในขณะเดียี วกันั ความเป็น็ พระอรหันั ต์ก์ ็เ็ ป็น็
ขึ้้�นพร้้อมในขณะเดีียวกััน จึึงเป็็นธรรมอััศจรรย์์ไม่่มีีอะไรเทีียบได้้ในโลกทั้้�งสาม
501
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ััตตเถระ
พอแสดงธรรมถึึงที่่�นี้้�แล้้วท่่านก็็หยุุด นัับแต่่วัันนั้้�นมาไม่่ปรากฏว่่าได้้แสดงที่่�ไหน
ในเวลาใดอีีกเลย จึึงได้้ยึึดเอาว่่าเป็็นปััจฉิิมโอวาท และได้้นำลงในประวััติิท่่าน
เป็็นวาระสุดุ ท้้าย สมนามว่่าเป็น็ ปััจฉิมิ โอวาท
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นแต่ต่ ้น้ จนจบนี้้� ผู้�เขียี นได้พ้ ยายามคัดั เลือื กสุดุ กำลังั
สติิปััญญาทุุกๆ ประโยค แล้้วนำมาลงเท่่าที่�เห็็นว่่าจะเกิิดประโยชน์์แก่่ท่่านผู้้�อ่่าน
ทั่�วๆ ไป ส่่วนที่�เห็็นว่่าจะไม่่เกิิดประโยชน์์ หรืือไม่่เป็็นมงคลก็็งดเสีียมิิได้้นำลง
เรื่�องทั้้�งหมดที่�เที่�ยวจดบัันทึึกมาจากอาจารย์์ทั้้�งหลายซึ่�่งเป็็นลููกศิิษย์์ท่่าน ตลอด
ความจดจำของตน นำมาลงได้้ราว ๗๐% ปล่่อยให้้ผ่่านไปเสีียทั้้�งที่�เสีียดายราว
๓๐% แม้้ส่่วนที่�เข้้าใจว่่าได้้คััดเลืือกแล้้วนำลง ก็็ไม่่แน่่ใจนัักว่่าจะเกิิดประโยชน์์แก่่
ท่า่ นผู้้�อ่า่ นเพียี งไรเลย อาจมีทีี่�แสลงแทงตาแทงใจอยู่�จนได้ต้ ามนิสิ ัยั ความไม่ร่ อบคอบ
ที่�เคยเป็็นมา ประวััติิท่่านรู้้�สึึกสวยงามลึึกซึ้�งละเอีียดลออมากทั้้�งภายนอกภายใน
ยากจะมีีผู้�เสมอเหมืือนได้ใ้ นสมััยปัจั จุุบันั เท่่าที่่�ผ่่านๆ มา ถ้า้ จะเขีียนให้้สมบููรณ์์ตาม
ประวัตั ิทิ ่า่ นจริงิ ๆ ก็น็ ่า่ จะไม่ผ่ ิดิ อะไรกับั ประวัตั ิขิ องพระสาวกอรหันั ต์ท์ ี่่�ท่า่ นเชี่�ยวชาญ
ในสมััยพุุทธกาลเลย
ขณะนั่�งฟัังท่่านเมตตาอธิิบายธรรมภาคต่่างๆ ตลอดเหตุุการณ์์ไม่่มีีประมาณ
ที่�มาเกี่�ยวข้้องกัับท่่านให้้ฟััง ใจเกิิดความอััศจรรย์์ในองค์์ท่่านเหลืือประมาณ
ประหนึ่่�งท่่านทำหน้้าที่่�ประกาศธรรมแทนพระศาสดาและพระสาวกอรหัันต์์
ผู้เ้� ชี่่ย� วชาญแห่ง่ พุทุ ธกาล ให้พ้ วกเราได้เ้ ห็น็ ได้ฟ้ ังั อย่า่ งถึงึ ใจ ราวกับั มองเห็น็ ภาพ
พระองค์์และพระสาวกทั้้�งหลายเสด็็จมาโปรดโสรจสรงอยู่ �เฉพาะหน้้าฉะนั้้�น
แต่่จะนำมาลงตามความรู้�ความเห็็นของท่่านเสีียทุุกแง่่ทุุกมุุมนั้้�นรู้้�สึึกอายตััวเอง
ซึ่่�งเป็็นเพีียงร่่างของพระป่่าๆ รููปหนึ่�งปลอมแทรกในวงพระศาสนาเท่่านั้้�น และ
อาจเป็็นการทำลายเกีียรติิอัันสููงส่่งของท่่านที่ �ควรรัักสงวนอย่่างยิ่ �งให้้เสีียไปด้้วย
ความรู้�เท่่าไม่่ถึึงการณ์์ แม้้ได้้เคยเขีียนไว้้ในต้้นประวััติิท่่านมาแล้้วว่่า จะเขีียน
502
มรดกธรรม
ทำนองเกจิอิ าจารย์ท์ี่�เขียี นประวัตั ิพิ ระพุทุ ธเจ้า้ และประวัตั ิพิ ระสาวกทั้้ง� หลาย แต่อ่ ด
กระดากใจที่�ตนมิไิ ด้เ้ ป็น็ เกจิอิ าจารย์อ์ ย่า่ งท่า่ นมิไิ ด้้ จึงึ ได้เ้ ขียี นเท่า่ ที่�ความรู้�สึกอำนวย
แม้้จะไม่่สมบููรณ์์แบบตามประวััติิท่่าน ก็็กรุุณาให้้อภััย ผู้�เขีียนมีีสติิปััญญาน้้อย
ดัังที่�เคยเรียี นไว้เ้ สมอมา
ผู้้�เรีียบเรีียงจึึงขอเริ่�มยุุติิประวััติิท่่านด้้วยความสุุดกำลัังความสามารถเพีียง
เท่่านี้้� ในประวััติิท่่านนัับแต่่ต้้นจนถึึงวาระสุุดท้้าย หากมีีคลาดเคลื่�่อนเลื่่�อนลอย
ไม่่เข้้าหลัักเข้้าเกณฑ์์ประการใด ก็็กราบขอโทษท่่านพระอาจารย์์มั่่�นผู้้�เป็็นบิิดา
อนุุเคราะห์์เมตตา เป็็นผู้�้ให้้ศรััทธากำเนิิดแห่่งธรรมทั้้�งปวงแก่่ผู้�้เขีียนไว้้ ณ ที่่�นี่่�
ด้้วยความเคารพบนเศีียรเกล้้า ขออำนาจแห่่งเมตตาธรรมที่่�ได้้เคยโสรจสรงแก่่
หมู่่�ชนให้้มีีความร่่มเย็็นเป็็นสุุขตลอดมา จงมาปกเกล้้าปกกระหม่่อมจอมขวััญ
ปวงประชา ขอให้ม้ ีโี อกาสวาสนาศรัทั ธาแก่ก่ ล้า้ ได้ด้ ำเนินิ ตามร่อ่ งรอยแห่ง่ ธรรม
ที่่�ได้้ประสิิทธิ์�ประสาทไว้้ดัังใจหวััง ขอความจีีรัังถาวรแห่่งประเทศเขตแดนไทย
จงเจริิญรุ่�งเรืืองไปด้้วยความสม่่ำเสมอ ปราศจากข้้าศึึกศััตรููหมู่่�ภััยเวร อย่่าได้้มีี
เคราะห์์เข็็ญเวรภััยมาก่่อกวนตลอดกาล ขอให้้มีีแต่่ความสุุขความสำราญเป็็น
คู่�เคียี งกัับพระศาสนาตราบเท่า่ ฟ้้าดินิ สลายเถิิด
สุุดท้้ายนี้้�ผู้�เขีียนขอเรีียนอภััยโทษจากท่่านผู้้�อ่่านทั้้�งหลาย หากข้้อความ
ในหนัังสืือนี้้�ไม่่ถููกต้้อง ทำให้้ท่่านผู้้�อ่่านเกิิดข้้อข้้องใจ ไม่่สบายจิิต เพราะเรื่�อง
และสำนวนโวหารไม่่ไพเราะเหมาะสมด้้วยประการใด ก็็กรุุณาให้้อภััยแก่่พระป่่า
ตามเคย เพราะนิสิ ัยั ป่า่ เป็น็ สิ่�งยากที่�จะแก้ไ้ ขให้อ้ ำนวยสวยงามได้เ้ หมือื นโลกทั่�วๆ ไป
การเขีียนประวััติิท่่านทุุกวรรคทุุกตอน ได้้พยายามเพื่�อความถููกต้้องเหมาะสม
ตามเนื้้�อเรื่�องตลอดมา แต่่นิิสััยความไม่่รอบคอบที่�เคยเป็็นมานั้้�น ขอสารภาพว่่า
สุุดจะแก้้ให้้หายได้้ ฉะนั้้�นการเขีียนนี้้�คงต้้องมีีความเคลื่�อนคลาดทำให้้ท่่านผู้้�อ่่าน
เวีียนศีีรษะจนได้้ จึงึ ได้เ้ รียี นความเหลวไหลให้้ทราบเรื่�อยมา
503
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ัตั ตเถระ
ประวััติิท่่านพระอาจารย์์มั่่�นนี้้� ตามความเข้้าใจของตััวที่่�ให้้ชื่�่อเอาเองว่่า
“สำเร็็จ” ก็็ได้้คิิดมานานพอสมควร จึึงได้้พยายามเที่่�ยวจดบัันทึึกเอาจากพระ
อาจารย์์ทั้้�งหลายที่่�เป็็นลููกศิิษย์์ เคยอยู่่�กัับท่่านมาในยุุคนั้้�นๆ บ้้าง จากความจำ
ของตััวที่่�ท่่านเคยเล่่าให้้ฟัังบ่่อยครั้�งบ้้าง ก่่อนจะรวบรวมมาพอได้้ลงให้้ท่่านได้้
อ่่านแบบเวีียนศีรี ษะ เพราะความสับั สนแห่่งสำนวนและเนื้้�อเรื่�อ่ งที่่ค� ละเคล้้ากันั
ก็็เป็น็ เวลาแรมปีี ในเนื้้อ� เรื่อ�่ งที่่�จดบันั ทึกึ มาและความจำของผู้เ้� ขียี นเองดังั กล่า่ ว
แล้้ว ถ้้าคิิดเป็็น ๑๐๐ เปอร์์เซ็็นต์์ก็็ออกได้้ราว ๗๐ เปอร์์เซ็็นต์์ เท่่าที่่�เห็็นว่่าไม่่
ลึึกและสัับสนเกิินไป ที่่�ต้้องปล่่อยให้้ผ่่านไปราว ๓๐ เปอร์์เซ็็นต์์นั้้�น โดยเห็็นว่่า
เป็น็ ธรรมที่่�เรีียนยากเขียี นยาก อ่่านยาก และคิิดอ่า่ นไตร่ต่ รองตามยาก เกรงจะ
ไม่่เกิิดผลเท่่าที่่�ควรตามเจตนาที่่�นำมาลง จึึงยอมให้้ผ่่านไปทั้้�งที่่�เสีียดาย เท่่าที่่�
นำมาลงแล้้ว บางตอนยัังรู้้�สึึกไม่่สะดวกใจทั้้�งที่่�เป็็นความจริิงตามท่่านเล่่าให้้ฟััง
แต่ก่ ็ฝ็ ืืนเอาบ้า้ งที่่�เห็็นว่า่ พอฝืนื ได้้ ส่่วนที่่ฝ� ืืนไม่ไ่ ด้เ้ ลยก็็จำต้้องยอม ดังั นั้้น� ส่ว่ นที่่�
ผ่า่ นไปจึึงยอมให้ผ้ ่่านตามเหตุุผลที่่�เรีียนมานี้้�
เฉพาะที่�ออกแล้ว้ เป็น็ ความยอมรับั การติชิ มโดยไม่่มีีข้้อแก้ต้ ััว คืือยินิ ดีรี ับั คำติิ
ด้้วยความรู้้�สึึกสำนึึกโทษของตััวว่่าเป็็นความโง่่มาแล้้วตลอดสายแห่่งประวััติิท่่าน
และยินิ ดีรี ับั ความชมด้ว้ ยความภาคภูมู ิิ ที่�หนังั สือื นี้้ย� ังั พอเป็น็ ประโยชน์แ์ ก่ท่ ่า่ นผู้้�อ่า่ น
อยู่่�บ้้าง จากการตะเกีียกตะกายในการนี้้� ส่่วนกุุศลทั้้�งมวลขอได้้เป็็นสมบััติิของ
ท่า่ นผู้้�อ่านและท่า่ นผู้�เกี่�ยวข้อ้ งโดยสมบูรู ณ์์ หากจะพึงึ มีไี ด้แ้ ก่ผู่้�เขียี นจากการเรียี บเรียี ง
ประวััติิท่่านอยู่่�บ้้าง ก็็ขอรัับและขอแบ่่งส่่วนแก่่ทุุกท่่านที่่�มีีความเคารพเลื่�อมใส
ในองค์์ท่่านพระอาจารย์ม์ั่�น ให้ม้ ีีส่ว่ นเท่่าๆ กันั กับั ผู้�เขียี นด้ว้ ย
ในอวสานแห่่งการเรีียบเรีียงนี้้� ขอบุุญญานุุภาพแห่่งพระพุุทธเจ้้า พระธรรม
พระสงฆ์์ และบุุญญาบารมีีท่่านพระอาจารย์์มั่�น พร้้อมทั้้�งบารมีีของผู้�เขีียนที่่�มีี
มากน้้อย ตลอดสิ่�งศัักดิ์�สิิทธิ์�ในสากลโลก จงมาคุ้�มครองรัักษาท่่านผู้้�อ่่านทั้้�งหลาย
504
มรดกธรรม
และท่า่ นบรรณาธิกิ ารแห่ง่ ศรีสี ัปั ดาห์์ พร้อ้ มทั้้ง� ศรีสี ัปั ดาห์ท์ ี่่�อุตุ ส่า่ ห์พ์ ยายามช่ว่ ยเหลือื
และล้ม้ ลุกุ คลุกุ คลานตามผู้�เขียี นที่่�ส่ง่ ต้น้ ฉบับั มาให้ช้ ่ว่ ยนำลงแต่ต่ ้น้ จนจบประวัตั ิทิ ่า่ น
โดยไม่่เห็็นแก่่ความลำบากรำคาญใดๆ ในทุุกกรณีีที่�เกี่�ยวแก่่การนี้้�และการอื่�นๆ
ที่�ผู้�เขีียนขอร้้องให้้ช่่วยเหลืือตลอดมา ขอได้้พร้้อมกัันปราศจากโรคาพยาธิิ และ
สิ่�งอัปั มงคลทั้้ง� หลาย มีแี ต่ค่ วามสุขุ กายสบายใจ ปรารถนาสิ่�งใดในขอบเขตแห่ง่ ธรรม
จงสมหวัังดังั ใจหมายโดยทั่�วกันั เทอญฯ
ตุลุ าคม ๒๕๑๔
505
“หมู่�พระสงฆ์์ในลัังกาขณะกำลัังจารึึกพระไตรปิิฎกลงในใบลาน” - ท่่านพระอาจารย์์มั่�นเอง
ให้ค้ วามเคารพในพระไตรปิฎิ กเป็็นอย่่างสูงู โ5ดย0ย6ึึดเป็น็ แบบแผนของการปฏิบิ ััติอิ ย่่างเคร่่งครััด
นานาทัศั นะ
อันั เนื่�อ่ งมาจากหนัังสืือประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นฯ
บทความของ ม.ร.ว. คกึ ฤทธิ์ ปราโมช
คัดจาก น.ส.พ. สยามรฐั
ฉบับลงวนั ท่ี ๒๓ มีนาคม ๒๕๑๕
ได้้มีีท่่านผู้้�มีีใจกรุุณามอบหนัังสืือให้้ผมเล่่มหนึ่�ง เป็็นหนัังสืือประวััติิ
พระอาจารย์์มั่�น ภููริิทััตตเถระ ซึ่่�งท่่านอาจารย์์พระมหาบััว ญาณสััมปัันโน
แห่่งวััดป่่าบ้้านตาด อุุดรธานีี เป็็นผู้�เรีียบเรีียง หนัังสืือเล่่มนี้้�ผมเข้้าใจว่่าได้้พิิมพ์์
แจกไปแล้้วเป็็นจำนวนมาก เล่่มที่�ผมได้้รัับมานี้้�เป็็นเล่่มที่�เพิ่�งได้้พิิมพ์์ขึ้�นใหม่่
และผมก็เ็ พิ่�งได้เ้ คยอ่า่ นหนังั สือื เล่ม่ นี้้ใ� นคราวนี้้� ที่�ได้น้ ำเอาหนังั สือื เรื่�องนี้้ม� าเขียี นถึงึ
ในคอลััมน์์นี้้� ก็็เพราะเห็็นว่่าหนัังสืือเล่่มนี้้�เป็็นหนัังสืือที่่�น่่าอ่่านอยู่�มาก ใครที่่�ยััง
ไม่่เคยอ่่านก็็ควรจะได้้หามาอ่่านเสีีย ที่่�ว่่าเป็็นหนัังสืือที่่�น่่าอ่่านนั้้�น ผมหมายถึึง
วิธิ ีเี ขียี นหนังั สือื ของท่า่ นอาจารย์พ์ ระมหาบัวั ผู้�เรียี บเรียี งหนังั สือื เล่ม่ นี้้ข�ึ้น� เป็น็ สำคัญั
เมื่�อจับั หนังั สือื เล่ม่ นี้้ข�ึ้น� อ่า่ น ก็ส็ ังั เกตได้ท้ ันั ทีวี ่า่ ท่า่ นผู้�เรียี บเรียี ง ท่า่ นได้เ้ ขียี นหนังั สือื
เล่ม่ นี้้�ขึ้น� ตามสบายของท่่าน
507
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ััตตเถระ
เมื่�อผู้�เขียี นหนังั สือื เขียี นตามสบาย ใจของคนอ่า่ นก็เ็ กิดิ ความรู้�สึกว่า่ ตามสบาย
คล้้อยตามไป และอ่่านหนัังสืือนั้้�นตามสบายเช่่นเดีียวกััน เมื่�อเกิิดความรู้้�สึึกว่่า
หนัังสืือเล่่มนี้้�อ่่านได้้ตามสบาย แต่่ในขั้�นแรกแล้้ว ผมเองก็็เริ่�มอ่่านตามสบาย
เรื่�อยๆ ไป และถ้า้ ไม่ม่ ีธี ุรุ ะบางอย่่างมาขัดั ข้อ้ งเสีียแล้ว้ ก็ค็ ิดิ ว่า่ คงจะได้อ้ ่่านเรื่�อยไป
จนจบในรวดเดีียวนั้้�น อย่่างไรก็็ตาม เมื่�ออ่่านจบแล้้วก็็เกิิดความนัับถืือเลื่�อมใส
ในท่่านเจ้้าของประวััติิ คืือพระอาจารย์์มั่�น ภููริิทััตตเถระเป็็นอย่่างยิ่�ง ในการเขีียน
ประวััติิของพระอาจารย์์มั่�นนั้้�น ท่่านอาจารย์์พระมหาบััวได้้เขีียนอย่่างตามสบาย
ของท่่านจริิงๆ กล่่าวคืือนึึกถึึงเรื่�องอะไรออก ท่่านก็็เขีียนลงไว้้ มิิได้้เขีียนประวััติิ
อย่่างคนอื่�นเขีียนตามธรรมดา แต่่ก็็มีีการสอดแทรกธรรมะที่�พระอาจารย์์มั่�น
ได้้สั่�งสอนสานุุศิิษย์์ของท่่านไว้้ ในหลายที่�หลายแห่่งโดยตลอด นอกจากนั้้�นก็็ยััง
ได้้เขีียนถึึงเหตุุการณ์์อัันน่่าสนใจ น่่าตื่�นเต้้นอีีกมากมายหลายอย่่างในชีีวิิตของ
พระอาจารย์์มั่�น ลงไว้้เป็น็ ระยะๆ ไป
การอ่่านหนัังสืือธรรมะล้้วนๆ นั้้�น มัักจะเป็็นงานหนัักของคนส่่วนมาก
เพราะต้้องใช้้สติิปััญญามากอยู่�ในการอ่่าน เพื่�อให้้เกิิดความเข้้าใจอัันถููกต้้อง
และสติิปััญญานั้้�นเมื่�อใช้้มากเข้้า ก็็เกิิดความเหน็็ดเหนื่�อยทางสมองขึ้�นได้้ การอ่่าน
หนัังสืือธรรมะจึึงอ่่านได้้รวดเดีียวจบไม่่ง่่าย เฉพาะตััวผมเองไม่่เคยปรากฏว่่าทำได้้
แต่ห่ นังั สือื ที่่�ท่า่ นอาจารย์พ์ ระมหาบัวั แต่ง่ ขึ้น� นี้้� ท่า่ นมีวี ิธิ ีเี ขียี นของท่า่ นจากข้อ้ ความ
อัันเป็็นธรรมะไปยัังข้้อความเกี่�ยวกัับเหตุุการณ์์อื่�นที่่�น่่าตื่�นเต้้นบ้้าง น่่าสนใจบ้้าง
จนความเหน็็ดเหนื่�อยในการอ่่านนั้้�นไม่่เกิิดขึ้�น เพราะเมื่�อเหนื่�อยธรรมะแล้้วก็็มีี
เรื่�องอื่�นที่�เรียี กร้อ้ งความสนใจในทางอื่�นมาให้้อ่่านต่่อไป ในจังั หวะที่�พอดีีทุุกครั้�งไป
เป็น็ การพักั สมองไปในตััว
เมื่�อได้้อ่่านหนัังสืือเล่่มนี้้�จบลงแล้้ว ก็็เกิิดความรู้้�สึึกขึ้�นในใจว่่า ได้้อ่่านชีีวิิต
ของนัักต่่อสู้้�ที่่�มีีความแข็็งแกร่่งและมีีกำลัังมากคนหนึ่�ง รููปเรื่�องที่�เกิิดขึ้�นในใจนั้้�น
508
ภาคผนวก
เป็็นเรื่ �องของการต่่อสู้ �ระหว่่างพระอาจารย์์มั่ �นกัับความโง่่หลงงมงายของมนุุษย์์
ข้้อความที่่�ท่่านอาจารย์์พระมหาบััวเก็็บเอามาลงไว้้ในหนัังสืือ จากเทศนาของ
พระอาจารย์์มั่�นในหลายที่�หลายแห่่งนั้้�นแสดงให้้เห็็นได้้ชััดว่่า ท่่านต้้องทำการต่่อสู้�
อย่า่ งหนักั กับั กิเิ ลสตัณั หาของมนุษุ ย์์ และความโง่ห่ ลงงมงายของมนุษุ ย์์ หรือื มิฉิ ะนั้้น�
การโต้้ตอบของท่่านกัับผู้�ที่�มาตั้�งปััญหาถามท่่านต่่างๆ นั้้�น ก็็แสดงให้้เห็็นถึึง
การต่อ่ สู้�นั้�นเช่่นเดียี วกันั
เป็็นต้้นว่่า ท่่านเทศน์์สั่�งสอนพระภิิกษุุสงฆ์์ผู้�เป็็นสานุุศิิษย์์ของท่่านว่่า
อย่่านึึกว่่าเมื่�อได้้มาบวชแล้้ว จะต้้องเป็็นคนดีีที่�อยู่�ในศีีลธรรมเสมอไป เพราะบาป
นั้้�นทำได้้ถึึงสามทาง คืือทางกายกรรม ทางวจีีกรรม และทางมโนกรรม ถึึงแม้้ว่่า
พระภิิกษุุสงฆ์์จะไม่่ทำบาปด้้วยกายและด้้วยวาจา ก็็ยัังไม่่แน่่นัักว่่าพระภิิกษุุสงฆ์์
เหล่า่ นั้้�น จะเป็น็ ผู้้�พ้น้ จากบาปแล้้วหรืือไม่่ เพราะอาจยัังทำบาปทางใจอยู่่�ก็ไ็ ด้้ และ
ตราบใดที่่�ยังั ทำบาปทางใจอยู่�แล้ว้ กลับั ไปนึกึ เสียี ว่า่ ตนเป็น็ ผู้�ที่�อยู่�ในศีลี ธรรมอันั ดีแี ล้ว้
พระเช่่นนั้้�นจะยิ่�งสั่�งสมบาปให้้มากหนักั ขึ้�นไปอีีก ฟัังดูแู ล้้วก็จ็ ับั ใจ
เมื่�อท่่านจาริิกไปถึึงเมืืองนครราชสีีมา มีีผู้�มาถามท่่านว่่า ในการที่่�ท่่านมายััง
นครราชสีีมาคราวนี้้� ท่่านมีีความประสงค์์ที่�จะมาแสวงหามรรคผลอัันใด ท่่านตอบ
ว่่าอาตมาเป็็นคนไม่่หิิวเสีียแล้้ว ธรรมดาของคนไม่่หิิวก็็ย่่อมไม่่แสวงหาอัันใดทั้้�งสิ้�น
ฟัังแล้ว้ ก็ส็ ะใจดีีพิิลึึก
ทั้้�งที่�หนัังสืือเล่่มนี้้�เป็็นหนัังสืือที่่�อ่่านสนุุกอ่่านเพลิิน แต่่ขณะที่่�อ่่านนั้้�นก็็เกิิด
ความกัังวลขึ้�นเรื่�อยๆ ท่่านอาจารย์์มั่�น ภููริิทััตตเถระนั้้�น ท่่านเป็็นอาจารย์์ทาง
วิปิ ัสั สนา ซึ่ง่� มีผีู้�เคารพนับั ถือื ยกย่อ่ งมาก เมื่�อได้อ้ ่า่ นประวัตั ิขิ องท่า่ นก็เ็ กิดิ ความสนใจ
จนกลายเป็็นความร้้อนใจที่�จะได้้ทราบถึึงการปฏิิบััติิของท่่านในทางวิิปััสสนา แต่่
หนัังสืือเล่่มนี้้�ก็็มิิได้้บอกไว้้ คงบอกแต่่วััตรปฏิิบััติิของท่่าน เช่่นท่่านนั่�งสมาธิิเวลาใด
509
ประวััติทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ัตั ตเถระ
เดิินจงกรมเวลาใด ฉัันอาหารจากบาตรเป็น็ ประจำและฉันั วันั ละหน เหล่า่ นี้้เ� ท่า่ นั้้น�
นอกจากนั้้�นก็็มีีเรื่ �องเกี่ �ยวกัับการเดิินทางของท่่านเพื่ �อไปพำนัักอยู่ �ในที่่�วิิเวกตาม
ป่่าเขาหรืือในถ้้ำ ซึ่�่งก็เ็ ป็็นเรื่�องน่่าตื่�นเต้น้ น่า่ สนใจดังั ที่�ได้ก้ ล่่าวมาแล้้ว
โดยเฉพาะเรื่�องระหว่่างพระอาจารย์์มั่�น และสััตว์์ป่่าต่่างๆ ที่่�ท่่านได้้พบเห็็น
เช่่น เสืือบ้้าง ฝููงลิิงบ้้าง และช้้างบ้้างนั้้�น แสดงให้้เห็็นเมตตาอัันมีีต่่อสััตว์์ทั้้�งปวง
ของพระพุุทธศาสนาอย่่างเด่่นชััด เมตตาของพระอาจารย์์มั่�นอัันมีีต่่อสััตว์์ทั้้�งปวงนี้้�
มาปรากฏเป็็นแสงสว่่างขึ้�นในตอนท้้ายของหนัังสืือ พระอาจารย์์มั่�นไปอาพาธหนััก
อยู่่�ที่่�บ้้านหนองผืืออัันเป็็นบ้้านป่่านอกอำเภอเมืืองสกลนคร เมื่�อท่่านทราบแน่่ว่่า
ท่่านจะต้้องถึึงกาลกิิริิยาในครั้�งนั้้�น ท่่านก็็เร่่งเร้้าให้้บรรดาศิิษย์์ทั้้�งหลายของท่่าน
พาตััวท่่านไปยัังตััวจัังหวััดสกลนคร เพื่�อที่�จะได้้มรณภาพที่�นั้�น ท่่านได้้กล่่าวว่่า
หากท่่านมรณภาพลงที่่�บ้้านหนองผืือ อัันเป็็นละแวกที่�ไม่่มีีตลาดขายอาหารแล้้ว
ผู้�คนที่�มาเคารพศพท่่านเป็็นจำนวนมากมาย เมื่�อท่่านมรณภาพแล้้วก็็จะต้้องซื้�อ
อาหารจากบ้า้ นหนองผือื นั้้น� เอง ทำให้ช้ าวบ้า้ นต้อ้ งฆ่า่ สัตั ว์ม์ าขายเป็น็ อาหารเพิ่�มขึ้น�
กว่่าปกติิ ท่่านไม่่สามารถที่่�จะทนดููชีีวิิตสััตว์์จำนวนมากมายต้้องถููกทำลายลง
เพราะท่่านมรณภาพแต่่องค์์เดีียวได้้ จึึงขอให้้ท่่านได้้ไปมรณภาพเสีียที่่�ตััวจัังหวััด
สกลนคร เพราะที่�นั่�นมีีตลาดสดพอที่�ผู้�คนจะซื้อ� อาหารได้ส้ ะดวก
เรื่�องประทัับใจต่่างๆ เหล่่านี้้�มีีมากเหลืือเกิินในหนัังสืือเล่่มนี้้� แต่่ถึึงอย่่างนั้้�น
ความกังั วลใจเพราะอยากจะได้ส้ ดับั ธรรมขั้น� สูงู กว่า่ นั้้น� ก็ย็ ังั มีอี ยู่� ในการเขียี นหนังั สือื
เล่่มนี้้�ท่่านอาจารย์์พระมหาบััว เขีียนด้้วยความเคารพเลื่�อมใส และความกตััญญูู
ต่่อพระอาจารย์์มั่�นผู้�เป็็นอาจารย์์ของท่่าน เมื่�ออ่่านแล้้วก็็เกิิดความเข้้าใจขึ้�นว่่า
เพราะเหตุุใดในพระไตรปิิฎกซึ่�่งได้้รจนาขึ้ �นภายหลัังพระพุุทธเจ้้านิิพพานแล้้ว
หลายร้อ้ ยปีี จึงึ เต็ม็ ไปด้ว้ ยปาฏิหิ าริยิ ์ต์ ่า่ งๆ และเรื่�องที่�คนในสมัยั ปัจั จุบุ ันั อาจเห็น็ ว่า่
เหลือื เชื่�อ
510
ภาคผนวก
ท่่านอาจารย์์พระมหาบััวท่่านเขีียนไว้้ว่่า เมื่�อครั้�งพระอาจารย์์มั่�นออกไปอยู่�
ตามป่่าตามเขาหรืืออยู่�ในถ้้ำที่่�จัังหวััดเชีียงใหม่่นั้้�น มีีพระอิินทร์์และเทวดาทั้้�งหลา
คืือเทวดาเบื้้�องล่่างและเบื้้�องบน ตลอดจนพญานาคมาฟัังธรรมจากท่่าน
เป็็นเนืืองนิิจ เทวดาที่�มาจากประเทศเยอรมัันก็็มีี ครั้�งหนึ่�งเทวดาที่�มาฟัังธรรม
จากพระอาจารย์์มั่�นนั้้�นมีีจำนวนมากจนท่่านต้้องกำหนดตารางสอน แบ่่งเวลาให้้
เทวดาฟังั ธรรมเป็น็ พวกๆ ไป เท่า่ ที่�ทราบจากหนังั สือื เล่ม่ นี้้� เทวดาที่่�จังั หวัดั สกลนคร
มีนี ้อ้ ยกว่า่ เทวดาที่�เชียี งใหม่่ ขอให้ช้ าวจังั หวัดั สกลนครนึกึ เสียี ว่า่ เป็น็ กรรมก็แ็ ล้ว้ กันั
อย่า่ น้อ้ ยอกน้อ้ ยใจไปเลย
แต่ใ่ นเรื่�องนี้้ก� ็ม็ ีสีิ่�งที่่�น่า่ สังั เกตอยู่่�ว่า่ ในหนังั สือื เล่ม่ นี้้เ� องปรากฏว่า่ พระอาจารย์์
มั่�นท่่านตอบในเรื่�องบางเรื่�องอย่่างมีีเหตุุผลดีีที่่�สุุด เป็็นต้้นว่่ามีีผู้�มาถามท่่านว่่า
ผีีมีีจริิงไหม? ท่่านก็็ตอบว่่า ผีีที่�ทำให้้คนเกิิดความกลััวและเป็็นทุุกข์์กัันนั้้�น เป็็นผีีที่�
คนคิิดขึ้�นที่�ใจว่่าผีีมีีอยู่�ที่�นั้�นบ้้างที่�นี้�บ้้าง ผีีจะมาทำลายบ้้างต่่างหาก จึึงพาให้้เกิิด
ความกลัวั และเป็น็ ทุกุ ข์ข์ึ้น� มา ถ้า้ อยู่�ธรรมดาไม่ก่ ่อ่ เรื่�องผีีขึ้�นที่�ใจ ก็ไ็ ม่่เกิิดความกลััว
และไม่่เป็็นทุุกข์์ ฉะนั้้�นผีีจึึงเกิิดขึ้�นจากการก่่อเรื่�องของผู้�กลััวผีีขึ้�นที่�ใจ มากกว่่าผีี
จะมาจากที่�อื่�น หรืือเมื่�อมีีผู้�มาตั้�งปััญหาถามท่่านว่่ามนุุษย์์เกิิดมาจากไหน?
ท่่านตอบว่่ามนุุษย์์เราต่่างก็็มีีพ่่อมีีแม่่เป็็นแดนเกิิด แม้้ผู้้�ถามก็็มิิได้้เกิิดจากโพรงไม้้
แต่่มีีพ่่อแม่่เป็็นผู้�ให้้กำเนิิดและเลี้�ยงดููมาเหมืือนกัันจึึงไม่่ควรถาม ถ้้าจะตอบว่่า
มนุุษย์์เกิิดจากอวิิชชาตััณหาก็็ยิ่�งจะมืืดมิิดปิิดตายิ่�งกว่่าไม่่ตอบเป็็นไหนๆ เพราะ
ไม่่เคยรู้�ว่าอวิิชชาตััณหาคืืออะไร ทั้้ง� ที่่�มีอี ยู่่�กับั ตนทุุกคน เว้้นพระอรหันั ต์์เท่า่ นั้้น�
พระอาจารย์์มั่�นท่่านได้้ถืือโอกาสในการตอบปััญหาเหล่่านี้้� แสดงธรรมต่่อไป
เพื่�อให้้มนุุษย์์เกิิดปััญญา ลัักษณะเช่่นนี้้�ของพระอาจารย์์มั่�นดููเหมืือนจะมีีคุุณวิิเศษ
ในสายตาของผมยิ่�งกว่า่ ปาฏิหิ าริยิ ์ใ์ ดๆ ทั้้ง� สิ้น� แต่เ่ รื่�องเทวดามาฟังั ธรรมนั้้น� ก็ช็ ่า่ งเถิดิ
เพราะในพระไตรปิิฎกก็็มีีพููดถึึงบ่่อยๆ ว่่าเทวดามาฟัังธรรมจากพระพุุทธเจ้้า
511
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทััตตเถระ
ในอรรถกถาพระพุทุ ธโฆษาจารย์ไ์ ด้ก้ ล่า่ วไว้ว้ ่า่ เทวดาลงมาฟังั ธรรมจากพระอรหันั ต์์
จึึงมิิใช่่เรื่�องแปลกประหลาด เรื่�องที่�แปลกประหลาดอย่่างยิ่�งนั้้�นก็็คืือในหนัังสืือ
เล่่มนี้้บ� อกว่่า เมื่�อพระอาจารย์ม์ั่�นอยู่�ในถ้ำ้ มีีพระอรหันั ต์์หลายองค์์มาสนทนาธรรม
กัับท่่าน นอกจากสนทนาธรรมแล้้ว พระอรหัันต์์ยัังแสดงท่่านิิพพานของแต่่ละองค์์
ให้้พระอาจารย์์มั่�นดููอีีกด้้วย เมื่�ออ่่านถึึงตอนนี้้�แล้้วสิ่�งที่�เกิิดขึ้�นกัับใจนั้้�นเกิินไปกว่่า
ความกัังวล แต่เ่ ป็็นความเดืือดร้้อนทีีเดียี ว พระอรหัันต์ท์ ี่่�นิพิ พานไปแล้้ว มาสนทนา
ธรรมกัับคนที่่�ยัังไม่่นิิพพาน แล้้วแสดงท่่านิิพพานให้้ดููนั้้�น ไม่่มีีในพระบาลีีเป็็น
แน่่นอนครัับ
เมื่�ออุุปสีีวมานพมาทููลถามปััญหาพระพุุทธเจ้้าเรื่�องพระอรหัันต์์นั้้�น
อุุปสีวี มานพได้้ทููลถามว่่าที่่�ว่า่ พระอรหัันต์ด์ ับั ไปแล้้วนั้้น� ท่่านดัับโดยสิ้�นเชิิง หรืือว่า่
เป็็นแต่่ไม่่มีตี ััวหรืือจัักเป็น็ ผู้�ตั้�งอยู่�ยั่�งยืืนหาอันั ตรายมิิได้้ สมเด็จ็ พระผู้้�มีีพระภาคเจ้้า
ตรััสตอบว่่า ประมาณแห่่งเบญจขัันธ์์ของผู้้�ที่่�ดัับขัันธปริินิิพพานแล้้ว มิิได้้มีีกิิเลส
ซึ่ง่� เป็น็ เหตุกุ ล่า่ วผู้�นั้น� ว่า่ ไปเกิดิ เป็น็ อะไร ของผู้�นั้น� ก็ม็ ิไิ ด้ม้ ีี เมื่�อธรรมทั้้ง� หลายอันั ผู้�นั้น�
ขจััดได้้หมดไปแล้้ว ก็็ตััดทางแห่่งถ้้อยคำที่�จะพููดถึึงผู้�นั้�นว่่าเป็็นอะไรเสีียทั้้�งหมด
หมายความว่า่ พระอรหันั ต์น์ ั้้�นดัับถึงึ ขนาดที่�ไม่ม่ ีีเรื่�องที่�จะพููดถึงึ ท่่านอีีกต่่อไป
อ่่านประวััติิของพระอาจารย์์มั่�นจบแล้้วก็็ได้้แต่่ถามตนเองว่่า ที่�หลวงพ่่อมั่�น
ท่่านต่่อสู้้�กัับความโง่่หลงงมงายของมนุุษย์์นั้้�น ท่่านได้้ชััยชนะทำให้้ใครได้้ฉลาดขึ้�น
หรือื ไม่่ หรือื ว่่าท่่านตายเปล่า่ ?
512
ภาคผนวก
บทความของ ม.ล. จติ ติ นพวงศ์
คดั จากนิตยสาร “ศรีสัปดาห”์ ฉบบั ที่ ๑๐๗๕
วนั ศกุ รท์ ี่ ๓๑ มนี าคม ๒๕๑๕
ปััญหาที่�เป็็นเหตุุให้้ต้้องมาเขีียนเรื่�องนี้้�มีีอยู่่�ว่่า เป็็นไปได้้หรืือที่�พระอรหัันต์์
จะมาสนทนาธรรมกัับท่่านพระอาจารย์์มั่�น จนกระทั่�งถึึงแสดงท่่านิิพพานให้้ท่่านดูู
ต่า่ งๆ กันั ในเมื่�อไม่ป่ รากฏในพระบาลีวี ่า่ พระอรหันั ต์น์ ิพิ พานไปแล้ว้ จะมาทำเช่น่ นั้้น�
เหตุุผลเท่่านั้้�นที่�ทำให้ม้ นุุษย์์สูงู กว่่าสัตั ว์์ ทำให้้คนฉลาดแตกต่่างจากคนโง่่ แต่่
ก็็ต้อ้ งเป็น็ เหตุผุ ลที่่�ถูกู ต้้องตามความจริงิ แท้้ มิิใช่่สัักแต่่ว่า่ เป็็นเหตุุที่�คนทรามปััญญา
คว้า้ มาถือื และก็ไ็ ม่ถ่ ือื ไว้ต้ ามลำพังั ตน ยังั พยายามจะให้ค้ นอื่�นทั้้ง� หลายถือื ไว้เ้ หมือื น
ตนด้้วย ให้้กลายเป็น็ ผู้�ทรามปััญญาเหมือื นตนด้ว้ ย
ก็็ถููกต้้อง ที่�ไม่่มีีปรากฏในพระบาลีีว่่าพระอรหัันต์์ที่่�นิิพพานไปแล้้วจะมา
สนทนาธรรมกับั คนที่่�ยังั ไม่น่ ิิพพาน แต่่ก็็ไม่่มีปี รากฏในพระบาลีีเลยว่่า พระอรหัันต์์
ที่่�นิิพพานแล้้วจะมาทำเช่่นนั้้�นไม่่ได้้เป็็นอัันขาด ในกรณีีนี้้� เหตุุผลต้้องอยู่�ที่�ตรงนี้้�
อะไรที่�ไม่ถ่ ูกู นำมาเอ่ย่ ถึงึ ไม่จ่ ำเป็น็ ต้อ้ งไม่ม่ ีอี ยู่� ปราชญ์ท์ างพระพุทุ ธศาสนาที่�แท้จ้ ริงิ
ทั้้�งหลายท่่านทราบ ในขณะที่�ปราชญ์์จอมปลอมไม่อ่ าจรู้�ได้้ ว่่านอกจากที่�ปรากฏใน
พระบาลียี ังั มีอี ะไรๆ ที่่�อัศั จรรย์ว์ ิจิ ิติ รพิสิ ดารอีกี มากนักั ผู้�ที่�เกิดิ มาไม่เ่ คยปฏิบิ ัตั ิธิ รรม
หมกมุ่�นวุ่�นวายอยู่�แต่ก่ ับั ความสกปรกโสโครกทุกุ ลมหายใจเข้า้ ออก จะรู้�จักสิ่�งบริสิ ุทุ ธิ์�
สูงู ส่่งหาใดเสมอเหมืือนมิไิ ด้ไ้ ด้้อย่า่ งไร
513
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทัตั ตเถระ
ระหว่า่ งพระกับั มาร ใครหลงเชื่�อมาร มารก็พ็ าไปนรกเท่า่ นั้้น� ท่า่ นอาจารย์ม์ั่�น
ก็ต็ าม ท่า่ นอาจารย์พ์ ระมหาบัวั ก็ต็ าม ท่า่ นเป็น็ พระ หรือื ถ้า้ ไม่อ่ ยากจะเชื่�อใครทั้้ง� นั้้น�
ในเรื่�องนี้้� อยากจะเชื่�อตััวเองก็็ต้้องทำตััวเองให้้เหมืือนท่่านอาจารย์์ท่่านเสีียก่่อน
ให้้เห็็นเท็็จและจริิงด้้วยตััวเองเสีียก่่อนนั่�นแหละ แล้้วจึึงควรอ้้าปากวิิจารณ์์เรื่�องนี้้�
ไม่่เช่่นนั้้�นก็็จะไม่่พ้้นต้้องเป็็นคนโง่่ตััวใหญ่่ ที่่�คิิดจะยกตััวให้้สููงขึ้�นด้้วยการพยายาม
ปีีนป่่ายเหยีียบย่่ำกระทืืบยอดเจดีีย์์บรรจุุพระบรมธาตุุ ท่่ามกลางสายตาของ
พุุทธศาสนิกิ ชน จะพ้น้ สภาพย่อ่ ยยับั ไปไม่ไ่ ด้้เลย
การเข้้าใจความพระบาลีีให้้ถููกต้้องนั้้�น อย่่าคิิดว่่าง่่าย ต่่อให้้ได้้ชื่�อว่่า
เป็็นปราชญ์์ทางโลก อ่่านหนัังสืือหมดโลกก็็ตาม ถ้้าพระพุุทธเจ้้าและพระอรหัันต์์
นิิพพานแล้้วจะต้้องดัับสิ้�น ถึึงขนาดที่�ไม่่มีีเรื่�องจะพููดถึึงท่่านได้้อีีกต่่อไปจริิง
แล้ว้ ทุกุ วันั นี้้พ� ระพุทุ ธ พระธรรม พระสงฆ์ม์ ีอี ยู่�อย่า่ งไรในเมื่�อท่า่ นนิพิ พานไปเสียี แล้ว้
หรืือทุกุ วัันนี้้�ไม่ม่ ีีพระพุทุ ธ พระธรรม พระสงฆ์เ์ สียี แล้้ว ที่�ให้ถ้ ึงึ พระพุุทธ พระธรรม
พระสงฆ์์เป็็นที่�พึ่�งสููงสุุดกัันนั้้�น หมายถึึงให้้ถืือลม ถืือแล้้งหรอกหรืือ ไม่่มีีความจริิง
กระนั้้�นหรืือ
ปฏิิเสธเสีียก่่อนว่่าพระพุุทธ พระธรรม พระสงฆ์์สรณะสููงสุุดของเราไม่่มีี
ในปัจั จุบุ ันั ปฏิเิ สธเสียี ก่อ่ นว่า่ พุทุ ธานุภุ าพ ธรรมานุภุ าพ สังั ฆานุภุ าพไม่ม่ ีใี นปัจั จุบุ ันั
แล้้วนั่ �นแหละจึึงปฏิิเสธเรื่ �องราวระหว่่างพระอรหัันต์์ที่่�ท่่านนิิพพานแล้้วกัับท่่าน
พระอาจารย์์มั่ �นได้้
514
ภาคผนวก
ตอบปญั หาของท่านผู้ถามเก่ียวกบั
พระอาจารย์มัน่ ภูรทิ ัตตเถระ
โดยพระมหาบัว ญาณสัมปันโน วดั ปา่ บ้านตาด อุดรธานี
นัับตั้�งแต่่วัันที่� ๒๓ มีีนาคม ๒๕๑๕ เป็็นต้้นมา ได้้มีีสุุภาพบุุรุุษสุุภาพสตรีี
หลายท่า่ นทั้้ง� ใกล้แ้ ละไกล ทยอยกันั มาถามปัญั หาธรรมในแง่ต่ ่า่ งๆ ทั้้ง� อุตุ ส่า่ ห์ม์ าด้ว้ ย
ตััวเอง ทั้้�งมีีจดหมายมาถามมิิได้้ขาด แทบตอบไม่่หวาดไม่่ไหว ต้้นเรื่�องมีีสาเหตุุ
สืบื เนื่�องมาจากหนังั สือื พิมิ พ์ส์ ยามรัฐั ฉบับั วันั ที่� ๒๓ มีนี าคม ๒๕๑๕ โดยท่า่ นคึกึ ฤทธิ์�
เป็็นผู้�เขีียนขึ้น� ความจริงิ ท่่านก็็เขีียนดีีน่่าฟังั อยู่�แล้้ว ไม่น่ ่า่ จะมีีปััญหาที่�ควรยุ่�งเหยิงิ
วุ่�นวายถึึงขนาดที่�กำลัังเป็็นอยู่�เวลานี้้� เพื่�อช่่วยกัันแบ่่งเบาไปบ้้าง จึึงขอเรีียนตอบ
ด้้วยการเล่่าเรื่�องท่่านอาจารย์์มั่�นให้้ฟััง ซึ่�่งบางเรื่�องเห็็นว่่าเหมาะสมกัับเหตุุการณ์์
ที่�กำลัังเป็น็ อยู่�
เพียี งเท่า่ นี้้ก� ็พ็ อทำให้ค้ ิดิ และทราบได้ใ้ นหลักั ใจของชาวพุทุ ธเราว่า่ ยังั มีที ่า่ นที่�
ลังั เลสงสัยั ธรรมทางพระพุทุ ธศาสนา ทั้้ง� ด้า้ นปริยิ ัตั ิแิ ละปฏิบิ ัตั ิอิ ยู่�มาก จึงึ ทำให้ว้ ิติ กถึงึ
ปฏิเิ วธธรรมที่�เป็น็ ผลแสดงขึ้น� ในลักั ษณะต่า่ งๆ กันั จากการปฏิบิ ัตั ิขิ องท่า่ นผู้�บำเพ็ญ็
อยู่�ไม่่น้้อยว่่า น่่าจะเป็็นธรรมสุุดเอื้�อมหมดหวัังในสมััยปััจจุุบััน เพราะความจริิงใจ
ในธรรมมีีน้้อย เนื่�องจากถููกทุ่�มเทไปทางอื่�นเสีียมาก มิิได้้คำนึึงเหตุุผลพอประมาณ
จึงึ อดคิดิ เป็็นห่่วงมิไิ ด้ใ้ นเรื่�องดังั กล่่าวมา
เฉพาะองค์ท์ ่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นที่�ผู้�เขียี นเทิดิ ทูนู สุดุ จิติ สุดุ ใจนั้้น� แม้ท้ ่า่ นจะถูกู
วิิพากษ์์วิิจารณ์์และตำหนิิติิชมในลัักษณะยกขึ้�นทุ่�มลง หรืือด้้วยวิิธีีการใดๆ จนไม่่มีี
ชิ้�นส่่วนอะไรติิดต่่อกััน และกลายเป็็นผุุยผงไปตามอากาศก็็ตาม ผู้�เขีียนมิิได้้มีีอะไร
515
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ััตตเถระ
หวั่�นวิติ กไปด้ว้ ยท่า่ นเลย แม้ก้ ิเิ ลสจะแสนหนาแน่น่ ภายในใจอยู่�ขณะนี้้ก� ็เ็ ถิดิ แต่ท่ี่�ไม่่
แน่ใ่ จอยู่�เวลานี้้� คือื ความรู้�ภายในของท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�น ประเภทที่่�ลึกึ ลับั ซับั ซ้อ้ น
เกิินกว่่าความคาดคิิดด้้นเดาของสามััญธรรมดาทั่�วไป เฉพาะอย่่างยิ่�งผู้�ครอง
พระไตรปิิฎก แต่่ไม่่เคยสนใจมองดููหััวใจตนว่่าเป็็นอย่่างไรบ้้างเลย มีีแต่่เที่�ยว
กวาดต้้อนล่่าธรรม ท่่านที่�รู้�เห็็นจากการปฏิิบััติิทางจิิตตภาวนาในแง่่ต่่างๆ ไม่่มีี
ประมาณนั้้น� ให้เ้ ข้า้ สู่�วงจำกัดั คือื พระไตรปิฎิ กโดยถ่า่ ยเดียี วนั่�นแล ที่่�น่า่ เป็น็ ห่ว่ งมาก
กลััวว่่าอกจะแตกไปเสีียก่่อน ทั้้�งที่�ธรรมท่่านที่�กำลัังถููกกวาดต้้อน ก็็ยัังไม่่เข้้าสู่่�จุุด
มุ่ �งหมายให้้หมดสิ้ �นไปได้้
เมื่�อมีีเหตุุอัันควรกล่่าวถึึงองค์์ท่่านอาจารย์์มั่�นอีีก ผู้�เขีียนก็็จะกล่่าวถึึงความรู้�
ท่า่ นที่่�ยังั ไม่เ่ คยกล่า่ วเสียี บ้า้ ง เผื่�อท่า่ นที่่�มีคี วามสามารถในทางนี้้� จะได้ช้ ่ว่ ยกวาดต้อ้ น
ติิชมไปตามนิิสััย ซึ่่�งอาจเป็็นการช่่วยสัังคายนากลั่�นกรองธรรมเถื่�อนให้้หมดสิ้�นไป
เหลืือไว้้แต่่ธรรมของจริิงล้้วนๆ หากอยู่�ในฐานะที่�ควรเป็็นได้้ ลำพัังผู้�เขีียนเพีียง
คนเดีียวไม่่อาจเห็็นความผิิดพลาดและความบกพร่่องของท่่านและของตนได้้โดย
ทั่�วถึงึ จึงึ ขอเล่า่ เรื่�องท่า่ นแต่เ่ พีียงเอกเทศไว้้ ณ ที่�นี้บ� ้้าง
ท่า่ นเคยเล่า่ ให้ส้ านุศุ ิษิ ย์ฟ์ ังั ในโอกาสต่า่ งๆ กันั อยู่�เสมอมาว่า่ วันั คืนื หนึ่�งๆ ธรรม
ประเภทต่่างๆ ปรากฏขึ้้�นภายในใจท่่านเสมอจนไม่่อาจคณนา สิ่�งไม่่เคยคาดคิิดว่่า
จะรู้�เห็น็ ก็ร็ู้�เห็น็ ขึ้น� มาเรื่�อยๆ จึงึ ทำให้ท้ ่า่ นแน่ใ่ จ หายสงสัยั ในธรรมทั้้ง� หลายที่�เกิดิ ขึ้น�
ในพระพุุทธเจ้้าและสาวกทั้้�งหลายหลัังจากตรััสรู้�และบรรลุุธรรมแล้้ว จนถึึงกาล
เสด็จ็ ปรินิ ิพิ พาน ว่า่ มีมี ากต่อ่ มาก ราวท้อ้ งฟ้า้ มหาสมุทุ รสุดุ จะประมาณได้้ ธรรมที่�เป็น็
พระวิิสััยของพระพุุทธเจ้้าทรงรู้�เห็็นโดยเฉพาะ ไม่่อยู่�ในวิิสััยของสาวกจะพึึงรู้�ได้้ก็็ดีี
ธรรมที่�อยู่�ในวิิสััยของสาวกบางองค์์อาจรู้�ตามได้้ แต่่ไม่่อาจแสดงให้้แก่่ใครรู้�และ
เข้า้ ใจได้ก้ ็ด็ ีี ยังั มีอี ีกี มากมาย
516
ภาคผนวก
ท่่านว่่าธรรมที่�ไม่่ได้้จารึึกไว้้ในพระบาลีีแห่่งพระไตรปิิฎกนั้้�น เทีียบกัับน้้ำใน
มหาสมุุทร ส่่วนธรรมที่�มาในพระไตรปิิฎกนั้้�น เทีียบกัับน้้ำในตุ่�มในไหเท่่านั้้�นเอง
จึึงน่่าเสีียดายที่ �พระพุุทธเจ้้าและพระอรหัันต์์ผู้ �เชี่ �ยวชาญนิิพพานไปแล้้วตั้ �งหลาย
ร้้อยปีี จึึงมีผี ู้้�คิดิ ได้แ้ ละจารึกึ ธรรมเหล่่านั้้น� ขึ้�นสู่่�คััมภีรี ์์ตามความสามารถของตน ซึ่�่ง
โดยมากการจารึกึ ก็ข็ึ้น� อยู่่�กับั ความรู้�สึกึ นึกึ คิดิ ของผู้้�จัดั ทำอีกี เช่น่ กันั จึงึ ไม่แ่ น่ใ่ จว่า่ จะ
ได้้ธรรมที่่�ถููกต้้องแม่่นยำถึึงใจเสมอไป ไว้้ต้้อนรัับอนุุชนรุ่�นหลัังได้้อ่่านได้้ชมเพีียงไร
เฉพาะความรู้้�สึึกของผมเองว่่าธรรมที่�ออกจากพระโอษฐ์์ของพระพุุทธเจ้้า ซึ่่�งฉาย
ออกมาจากพระทัยั ที่�บริสิ ุทุ ธิ์น�ั้้น� เป็น็ ธรรมถึงึ ใจสุดุ จะกล่า่ ว เพราะเป็น็ ธรรมที่่�ถึงึ เหตุุ
ถึงึ ผลอยู่่�กับั พระทััยที่�บริสิ ุุทธิ์ล� ้ว้ นๆ แล้้ว จึึงเป็น็ ธรรมที่่�อััศจรรย์แ์ ละมีอี านุภุ าพมาก
ผิิดธรรมดา ผู้้�รัับจากพระโอษฐ์จ์ ึงึ มีีทางบรรลุุมรรคผลได้ง้ ่่าย และมีีจำนวนมากมาย
เหลืือจะพรรณนา บรรดาธรรมเหล่่านั้้�น ไม่่ว่่าพระพุุทธเจ้า้ และสาวกแสดงย่่อมเห็น็
ผลประจักั ษ์์แก่่ผู้้�รัับฟังั อย่่างถึึงใจ
ส่่วนพระไตรปิิฎกที่�พวกเราศึึกษาจดจำกัันมานั้้�น มีีใครบ้้างได้้บรรลุุมรรคผล
ในขณะที่�กำลัังฟัังและศึึกษาอยู่� แต่่มิิได้้ปฏิิเสธว่่าไม่่มีีผล เมื่�อเป็็นเช่่นนี้้�ธรรม
ทั้้ง� สองนั้้น� ธรรมใดเป็น็ ธรรมที่่�มีคี ุณุ ค่า่ และน้้ำหนักั มากกว่า่ กันั เล่า่ ? ลองพิจิ ารณาดูซู ิิ
พวกท่า่ น ถ้า้ ว่า่ ผมหาเรื่�องป่า่ เถื่�อนมาพูดู สำหรับั ผมเองมีคี วามรู้้�สึกึ อย่า่ งนี้้� และเชื่�อ
อย่่างเต็็มใจว่า่ ธรรมจากพระโอษฐ์น์ั่�นแล คือื ธรรมประเภทถอนรากถอนโคนกิิเลส
ทุกุ ประเภทได้อ้ ย่า่ งถึงึ ใจทันั ควันั ดังั พระองค์ท์ รงใช้ถ้ อดถอนกิเิ ลสแก่ม่ วลสัตั ว์ม์ าแล้ว้
จนสะเทือื นโลกทั้้ง� สาม ผมจึงึ ไม่ป่ ระสงค์แ์ ละส่ง่ เสริมิ ให้ท้ ่า่ นทั้้ง� หลายเย่อ่ หยิ่�งทำตัวั
เป็็นตััวบุ้�งตััวหนอนคอยกััดแทะกระดาษแห่่งคััมภีีร์์ใบลานอยู่�เปล่่าๆ โดยไม่่สนใจ
พิิจารณาสััจจธรรมอัันประเสริิฐที่่�มีีอยู่่�กัับตััว แต่่มััวไปยึึดธรรมที่่�ศึึกษามาถ่่ายเดีียว
ซึ่ง่� เป็น็ สมบัตั ิขิ องพระพุทุ ธเจ้า้ มาเป็น็ สมบัตั ิขิ องตนด้ว้ ยความเข้า้ ใจผิดิ ว่า่ ตนเรียี นรู้�
และฉลาดพอตัวั แล้ว้ ทั้้ง� ที่่�กิเิ ลสยังั กองเต็ม็ หัวั ใจ ยิ่�งกว่า่ ภูเู ขาไฟมิไิ ด้ล้ ดน้อ้ ยลงบ้า้ งเลย
517
ประวััติิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ัตั ตเถระ
จงพากัันมีีสติิคอยระวัังตััว อย่่าให้้เป็็นคนประเภทใบลานเปล่่าๆ เรีียนเปล่่าและ
ตายทิ้้ง� เปล่่า ไม่ม่ ีธี รรมอันั เป็็นสมบัตั ิขิ องตัวั อย่า่ งแท้้จริิงติิดตััวบ้า้ งเลย
การกล่่าวทั้้�งนี้้�ผมมิิได้้กล่่าวเพื่�อประมาทธรรมของพระพุุทธเจ้้า ธรรมย่่อม
เป็น็ ธรรม ทั้้ง� ธรรมในใจและธรรมนอกใจ คืือธรรมในบาลีีพระไตรปิฎิ ก แต่ธ่ รรมใน
พระทััยที่�พระพุทุ ธเจ้้าทรงแสดงเอง พุทุ ธบริิษััทได้้บรรลุมุ รรคผลต่่อพระพัักตร์ข์ อง
พระองค์์แต่่ละครั้�งมีีจำนวนมาก ส่่วนธรรมที่�จารึึกขึ้�นสู่่�คััมภีีร์์ใบลานนั้้�นมีีผลผิิดกััน
อยู่�มาก ดัังที่�ปรากฏในตำรา ฉะนั้้น� ธรรมในพระทััยจึึงเป็น็ ธรรมที่�บริิสุุทธิ์�ล้ว้ นๆ แต่่
เมื่�อพระองค์แ์ ละพระสาวกซึ่ง�่ เป็น็ เจ้า้ ของเสด็จ็ เข้า้ สู่่�นิพิ พานแล้ว้ จึงึ มีผีู้�จารึกึ ภายหลังั
ซึ่ง่� อาจแฝงไปด้ว้ ยความรู้�ความเห็น็ ของผู้�จดจารึกึ อันั เป็น็ เครื่�องยังั ธรรมนั้้น� ๆ ให้ล้ ด
คุุณภาพและความศัักดิ์�สิทิ ธิ์ล� งตามส่่วน ใครก็ไ็ ม่อ่ าจทราบได้้
นี่่�เป็็นคำที่่�ท่่านพระอาจารย์์มั่�นเคยพููดอยู่�เสมอ กรุุณาท่่านที่�สงสััยถามมา
โดยทางจดหมาย วินิ ิจิ ฉัยั ตามที่�เรียี นมานี้้� ส่ว่ นที่�นอกเหนือื ไปจากคำที่่�ท่า่ นเคยพูดู ไว้้
ผู้�เขีียนไม่่อาจวิินิิจฉััยให้้หายสงสััยได้้ เพีียงแต่่ประคองร่่างสืืบชีีวิิตไปเป็็นวัันๆ ก็็ยััง
หกล้ม้ ก้้มกราบอยู่�แล้ว้ จึึงกรุณุ าเห็็นใจและขออภััยมากๆ ไว้้ ณ ที่�นี้�ด้ว้ ย
ส่ว่ นท่า่ นที่่�ถามมาตามหนังั สือื สยามรัฐั ตอนสุดุ ท้า้ ยว่า่ ที่�หลวงพ่อ่ มั่�นท่า่ นต่อ่ สู้�
กับั ความโง่ห่ ลงงมงายของมนุษุ ย์์ ท่า่ นได้ช้ ัยั ชนะทำให้ใ้ ครได้ค้ วามฉลาดขึ้น� หรือื ไม่?่
หรืือว่า่ ท่า่ นตายเปล่า่ ? สำหรับั ท่่านผู้�เขีียนประวัตั ิิท่่านมีีความเห็็นอย่า่ งไรบ้า้ ง? นั้้น�
ถ้า้ พอมีสี ติริ ะลึกึ ตนได้อ้ ยู่่�บ้า้ งว่า่ ยังั โง่่ ยังั หลงงมงายอยู่�หรือื ไม่่ หรือื ฉลาดจนถึงึ ไหนแล้ว้
และเห็็นว่่าวิธิ ีกี ารที่่�ท่า่ นดำเนิินเป็็นนิยิ ยานิกิ ธรรมอยู่่�บ้า้ ง ธรรมนั้้น� และวิิธีนี ั้้น� ก็ค็ วร
จะทำคนโง่่ให้้ฉลาด และทำคนหลงให้้รู้้�สึึกตััวได้้ ไม่่ตายเปล่่าแบบท่่านอาจารย์์มั่�น
ซึ่่�งกำลัังเป็็นปััญหาอยู่�เวลานี้้� ไม่่มีีใครอาจแก้้ให้้ตกไปได้้ ถ้้าไม่่แก้้ที่�ตนซึ่่�งกำลัังเป็็น
ปัญั หาตัวั ใหญ่อ่ ยู่่�กับั ทุกุ คนว่า่ จะตายเปล่า่ หรือื จะตายที่�เต็ม็ ไปด้ว้ ยอะไรบ้า้ งด้ว้ ยกันั
518
ภาคผนวก
ไม่่มีขี ้้อยกเว้น้
และท่่านที่่�ถามอย่่างกว้้างขวาง แล้้วมาสรุุปความลงว่่า การวิิจารณ์์ว่่าเรื่�อง
พระอรหันั ต์์มาสนทนาธรรมและมาแสดงท่า่ นิพิ พานต่า่ งๆ กััน ให้ท้ ่า่ นอาจารย์ม์ั่�นดูู
มิิได้้มีีในพระบาลีีนั้้�นจริิงไหม? การวิิจารณ์์เป็็นความจริิงหรืือไม่่? ถููกต้้องหรืือไม่่?
ท่่านเป็น็ ผู้�เรีียบเรีียงจะวินิ ิจิ ฉัยั ว่่าอย่า่ งไร? ขอคำแนะนำด้้วย
ปัญั หาเหล่า่ นี้้เ� ข้้าใจว่า่ ได้เ้ รียี นตอบลงในคำบอกเล่่าของท่่านพระอาจารย์ม์ั่�น
ซึ่�ง่ เขีียนผ่า่ นมาแล้้ว ผู้�เขีียนมิใิ ช่ค่ นวิิเศษวิโิ สเป็็นคนใหญ่่คนโต มีคี วามรู้�ความฉลาด
เลื่�องลืือมาจากโลกไหน ก็็เป็็นคนสามััญธรรมดาที่่�มีีกิิเลสเต็็มหััวใจเราดีีๆ นี่�เอง
ท่่านผู้้�วิิจารณ์์และท่่านผู้้�อ่่านทั้้�งหลายก็็เข้้าใจว่่า คงเป็็นคนสามััญธรรมดาด้้วยกััน
ส่ว่ นท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นซึ่ง่� เป็น็ เจ้า้ ของประวัตั ินิ ั้้น� ท่า่ นเป็น็ พระประเภทใด ผู้�เขียี น
ไม่ก่ ล้า้ อาจเอื้อ� มวิจิ ารณ์ท์ ำนายท่า่ นได้้ กลัวั ตกนรกทั้้ง� เป็น็ ยังั อาลัยั เสียี ดายอยากอยู่�
ในโลกเหมืือนคนทั่�วๆ ไปอยู่�
การที่�ความรู้�ความเห็็นของท่่านพระอาจารย์์มั่�น จะมีีในพระบาลีีหรืือไม่่นั้้�น
ถ้้าพระไตรปิิฎกมิิได้้ตั้�งตััวเป็็นกองปราบปรามผููกขาด ผู้�ปฏิิบััติิก็็มีีสิิทธิ์�จะรู้�ได้้ใน
ธรรมทั้้ง� หลายตามวิสิ ัยั ของตน ดัังพระพุทุ ธเจ้้าและสาวกทั้้�งหลายทรงรู้�เห็็นมาก่อ่ น
พระไตรปิิฎกยัังไม่่อุุบััติิ ถ้้าธรรมเหล่่านี้้�และท่่านเหล่่านี้้�จะพอเป็็นความจริิง เป็็น
ความถููกต้้องได้้และเป็็นสรณะของโลกได้้ ก็็เป็็นมาก่่อนพระบาลีีแล้้ว ถ้้าปลอม
ก็ป็ ลอมมาแล้้วอย่่างไม่่มีปี ััญหา จึงึ ขอให้้ท่า่ นวินิ ิจิ ฉััยเลืือกเอาตามชอบใจว่่า จะเอา
พุทุ ฺธฺ ํํ ธมฺมฺ ํํ สงฺฺฆํํ สรณํํ คจฺฺฉามิิ หรืืออะไรๆ ผ่า่ นสายตาสััมผัสั ใจก็็ สรณํํ คจฺฺฉามิิ ร่ำ่ ไป
แบบกินิ ไม่่เลือื ก แต่เ่ วลาเจอก้้าง……..
519
พิพิ ิิธภัณั ฑ์บ์ ริิขารท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�น ภููริทิ ััตตเถระ
ความเป็็นมาของพิิพิิธภััณฑ์์
หลัังจากที่่�ท่่านพระอาจารย์์มั่�น ภููริิทััตตเถระ ได้้ถึึงแก่่มรณภาพเมื่�อ ๑๐
พฤศจิกิ ายน ๒๔๙๒ หรือื เมื่�อ ๒๒ ปีเี ศษมาแล้ว้ ปรากฏว่า่ บริขิ ารและเครื่�องใช้ต้ ่า่ งๆ
ของท่า่ นได้ก้ ระจัดั กระจายไปอยู่�ในที่�หลายแห่ง่ โดยที่�บรรดาสานุศุ ิษิ ย์แ์ ละผู้�อยู่�ใกล้้
ชิิดทั้้�งหลายในระยะนั้้�น ต่่างก็็ขอนำไปเก็็บรัักษาไว้้ เพื่�อการเคารพบููชาเป็็นอนุุสติิ
หรืือเพื่�อความเป็็นศิริ ิมิ งคล
520
กระผมได้้มีีโอกาสพบเห็็นบริิขารและเครื่�องใช้้สอยขององค์์ท่่านจำนวนหนึ่�ง
เก็็บอยู่�ในตู้�เก่่าๆ ในกุุฏิิเล็็กๆ หลัังหนึ่�ง ณ วััดป่่าสุุทธาวาส ทำให้้เกิิดความรู้้�สึกขึ้�น
โดยทัันทีีว่่า วััตถุุเหล่่านี้้�เป็็นของมีีคุุณค่่าสููงอัันจะประมาณคุุณค่่ามิิได้้ โดยเฉพาะ
บรรดาสานุุศิิษย์์ทั้้�งหลายในสายตาของท่่านพระอาจารย์์มั่�น จึึงเป็็นกิิจหรืือหน้้าที่�
ของเราที่�จะต้้องจััดดำเนิินการอย่่างหนึ่�งอย่่างใด ที่�จะรวบรวมเก็็บรัักษาไว้้ในที่�
อัันควรแก่่คุุณค่่า และเพื่�อประโยชน์์อัันยิ่�งแด่่อนุุชนรุ่�นหลััง ดัังนั้้�น จึึงมีีความดำริิ
โดยหลัักการว่่า ควรจะจััดสร้้างอาคารในลัักษณะตึึกพิิพิิธภััณฑ์์ขึ้�นหลัังหนึ่�ง แล้้ว
จััดการรวบรวมบริิขารและเครื่�องใช้้สอยทั้้�งหมดเท่่าที่�จะพึึงหาได้้ รวมถึึงพระธาตุุ
ขององค์ท์ ่า่ นด้ว้ ย เก็บ็ และจัดั แสดงไว้ใ้ นลักั ษณะอันั ควร และเหมาะสมแก่ก่ ารเคารพ
ระลึึกถึึงพระคุุณแห่่งองค์์ท่่านประการหนึ่�ง เพื่�อแสดงซึ่่�งปฏิิปทาความเป็็นสมณะ
อันั แท้จ้ ริงิ ขององค์ท์ ่า่ นประการหนึ่�ง และประการสุดุ ท้า้ ย เพื่�อจักั เป็น็ เหตุแุ ห่ง่ ศรัทั ธา
ของผู้ �ที่ �มาพบเห็น็
ในการนี้้�กระผมก็็ได้้จััดทำบััญชีีรายการต่่างๆ พร้้อมบัันทึึกภาพบริิขาร
ต่่างๆ และเครื่�องใช้้สอยของท่่านไว้้ได้้ประมาณ ๑๕๐ ภาพ ส่่วนบริิขารอื่�นๆ ที่่�ยััง
กระจัดั กระจายอยู่�เท่า่ ที่่�สืบื หาได้้ ก็ไ็ ด้พ้ ยายามติดิ ตามจนพบ ในบางกรณีกี ็ไ็ ด้ป้ รารภ
ความคิดิ ข้า้ งต้น้ กับั ท่า่ นเจ้า้ ของ ผู้�เก็บ็ รักั ษาวัตั ถุอุ ันั มีคี ุณุ ค่า่ อย่า่ งยิ่�งเหล่า่ นี้้ไ� ว้บ้ ูชู าเป็น็
สมบัตั ิขิ องตนเองหรือื เพื่�อลูกู หลานแห่ง่ สกุลุ แต่เ่ มื่�อท่า่ นได้ท้ ราบถึงึ เจตจำนงในดำริิ
ที่�จะจัดั สร้า้ งเป็น็ พิพิ ิธิ ภัณั ฑ์ข์ึ้น� รวบรวมไว้้ เพื่�อประโยชน์ส์ ่ว่ นรวมและเป็น็ ทรัพั ย์ส์ ินิ
ของพุุทธศาสนิิกชนทั้้�งหมดโดยแท้้จริิง ต่่างก็็มีีความยิินดีีที่�จะเสีียสละมอบให้้แก่่
พิพิ ิธิ ภััณฑ์แ์ ห่่งนี้้�....
จากเอกสารปรารภความดำริิในการทอดกฐิิน
เพื่�อสร้้างอาคารพิพิ ิิธภััณฑ์์บริิขารวััดป่า่ สุุทธาวาส ๒๕๑๕
โดย ดร.เชาวน์์ ณศีีลวันั ต์์
521
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทััตตเถระ
อันั เนื่�่องมาจากการวางศิิลามงคลอาคารพิิพิธิ ภััณฑ์บ์ ริขิ าร
ท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�น ภููริทิ ััตตเถระ
ณ วััดป่่าสุุทธาวาส อ.เมือื ง จ.สกลนคร
ได้ร้ วบรวมบันั ทึกึ ภาพบริขิ ารต่า่ งๆ ตลอดจนของใช้ข้ องท่า่ นเกือื บทั้้ง� หมดเพื่�อ
จัดั สร้า้ งอาคารในลักั ษณะพิพิ ิธิ ภัณั ฑ์์ แล้ว้ รวบรวมบริขิ ารต่า่ งๆ เหล่า่ นี้้ไ� ว้แ้ ห่ง่ เดียี วกันั
ทั้้�งหมด ตลอดทั้้�งพระธาตุุขององค์์ท่่าน เพื่�อเป็็นของส่่วนกลางที่่�พุุทธศาสนิิกชน
จะได้้มีีโอกาสได้้พบเห็็น อัันจะเป็็นเหตุุนำมาซึ่�่งศรััทธาของผู้�แสวงธรรมทั้้�งหลาย
ทั้้�งผู้�ที่�อยู่�ในภาคตะวัันออกเฉีียงเหนืือ และภาคอื่�นๆ ด้้วย ทั้้�งเพื่�อปััจจุุบัันและเพื่�อ
อนาคต จึงึ เชื่�อว่า่ หากได้ร้ ่ว่ มกันั สร้า้ งพิพิ ิธิ ภัณั ฑ์น์ ี้้ข�ึ้น� สำเร็จ็ จะเป็น็ อานิสิ งส์อ์ ย่า่ งยิ่�ง
เชาวน์์ ณศีลี วันั ต์์ ในนามของคณะทำงาน
๒๔ กัันยายน ๒๕๑๖
522
พิิพิิธภัณั ฑ์บ์ ริขิ าร
แม้้ท่่านพระอาจารย์์มั่�นจะปฏิิบััติิธุุดงคกรรมฐานและอยู่�ตามป่่าตามเขาต่่างๆ เป็็นประจำ
ก็ต็ าม แต่่ท่า่ นก็ม็ ิิได้ล้ ะเว้้นที่�จะศึกึ ษาหนังั สืือธรรมอื่�นๆ มีีทั้้ง� นิทิ าน และหลัักธรรมคำสอน
ต่า่ งๆ ของพระพุทุ ธเจ้า้ ที่่�พิมิ พ์เ์ ผยพร่่ และเก็บ็ รักั ษาเอกสารสำคัญั ไว้ด้ ้ว้ ยความเคารพอย่า่ งสูงู
สุุทธิบิ ััตรของท่า่ นพระอาจารย์์มั่�น
523
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิิทัตั ตเถระ
ท่่านพระอาจารย์์มั่�นใช้้อััฐบริิขารที่�จำเป็็นตามพระธรรมวิินััย คืือ สบงซึ่�่งใช้้เป็็นผ้้านุ่�ง จีีวร
ใช้้เป็็นผ้้าห่่ม สัังฆาฏิิใช้้ห่่มกัันหนาว และใช้้พาดบ่่าในโอกาสที่�จะเข้้าพิิธีีสัังฆกรรมต่่างๆ
524
พิิพิธิ ภัณั ฑ์บ์ ริขิ าร
รัดั ประคดสำหรัับคาดเอวแทนเข็็มขัดั และผ้้าอื่�นๆ ที่�ใช้ใ้ นชีีวิิตประจำวันั ที่่�ท่า่ นปะชุุนด้้วย
ตนเองทั้้�งสิ้�น ท่่านใช้้อย่า่ งประหยััดมัธั ยัสั ถ์์ บำเพ็็ญสมณธรรมตามสมณวิิสัยั อย่่างเคร่่งครัดั
525
ประวัตั ิทิ ่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภูรู ิทิ ัตั ตเถระ
อััฐบริิขาร (ผ้า้ จีวี ร, ผ้า้ สังั ฆาฏิิ, ผ้้าสบง, ประคดเอว, มีีดโกน, บาตร, เข็ม็ เย็บ็ ผ้า้ , ธััมมกรก)
และข้า้ วของเครื่�องใช้ท้ี่�องค์์ท่า่ นใช้เ้ ป็น็ ประจำ
526
พิิพิิธภัณั ฑ์บ์ ริขิ าร
ชุุดผ้้าครอง พร้้อมเครื่�องใช้้ประจำวัันขององค์ท์ ่่าน ซึ่ง�่ จำเป็็นในการดำรงเพศสมณะเท่่านั้้น�
เหล่า่ นี้้แ� สดงให้เ้ ห็น็ ว่า่ องค์ท์ ่า่ นได้ต้ ัดั วัตั ถุทุ ั้้ง� หลายทั้้ง� ปวง ออกจากบ่ว่ งของกิเิ ลสจนหมดสิ้น�
527
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริิทัตั ตเถระ
พระพุุทธรูปู ปางมารวิชิ ัยั ที่่�ท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�นบูชู าอยู่�เป็็นประจำ
บางส่่วนของเชิิงเทีียนบููชา ณ เมรุุถวายเพลิงิ เจดียี ์บ์ รรจุอุ ััฐิธิ าตุุ (กลาง) และกระถางธูปู
528
พิิพิิธภัณั ฑ์บ์ ริขิ าร
ข้้าวของเครื่�องใช้เ้ บ็็ดเตล็็ดที่�องค์ท์ ่่านใช้้เป็น็ ประจำ
529
ประวัตั ิิท่า่ นพระอาจารย์ม์ ั่่น� ภููริทิ ััตตเถระ
530
พิพิ ิิธภัณั ฑ์บ์ ริขิ าร
531
ชีีวประวััติสิ ัังเขป
พระธรรมวิสิ ุทุ ธิิมงคล
(หลวงตามหาบััว ญาณสััมปัันโน)
ชาติกิ ำเนิดิ : ถือื กำเนิดิ ในสกุลุ “โลหิติ ดี”ี เมื่�อวันั ที่� ๑๒ สิงิ หาคม พ.ศ. ๒๔๕๖
ณ ตำบลบ้า้ นตาด อำเภอเมือื งอุุดรธานีี จังั หวััดอุดุ รธานีี
อุุปสมบท : เมื่�อวันั ที่� ๑๒ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๗๗ ณ วัดั โยธานิิมิติ ร ตำบล
หนองบััว อำเภอเมืืองอุุดรธานีี จังั หวัดั อุุดรธานีี โดยมีพี ระธรรมเจดีีย์์ (จููม พัันธุุโล)
เป็็นพระอุุปััชฌาย์์ ได้้รัับสมณฉายาว่่า “ญาณสััมปัันโน” อัันมีีความหมายว่่า
“ผู้้�ถึงึ พร้อ้ มด้้วยญาณหยั่�งรู้�”
532
การศึกึ ษาด้า้ นปริยิ ัตั ิธิ รรม : สำเร็จ็ หลักั สูตู รนักั ธรรมชั้น� เอก และเปรียี ญธรรม
สามประโยค ณ สำนัักเรีียนวััดเจดีีย์์หลวง อำเภอเมืืองเชีียงใหม่่ จัังหวััดเชีียงใหม่่
เมื่�อปีี พ.ศ. ๒๔๘๔ หลังั จากอุุปสมบทได้้ ๗ พรรษา
การปฏิิบััติิพระกรรมฐาน : หลัังจากจบการศึึกษาด้้านปริิยััติิธรรม ได้้ออก
ศึึกษาปฏิิบััติิตามแนวพระธุุดงคกรรมฐาน โดยได้้ถวายตััวกัับท่่านพระอาจารย์์มั่�น
ภูรู ิทิ ัตั ตเถระ ณ วัดั ป่า่ บ้า้ นหนองผือื ตำบลนาใน อำเภอพรรณานิคิ ม จังั หวัดั สกลนคร
นัับตั้ง� แต่ป่ ีี พ.ศ. ๒๔๘๔ - ๒๔๙๒ จวบจนองค์ท์ ่า่ นนิพิ พาน
การบรรลุธุ รรม : นับั ตั้ง� แต่อ่ ยู่่�ศึกึ ษาปฏิบิ ัตั ิกิ ับั ท่า่ นพระอาจารย์ม์ั่�น ภูรู ิทิ ัตั ตเถระ
องค์์หลวงตาก็็ได้้ตั้�งใจบำเพ็็ญปฏิิบััติิสำเหนีียกศึึกษาในสิิกขา ๓ คืืออธิิสีีลสิิกขา
อธิิจิิตตสิิกขา อธิิปััญญาสิิกขา อย่่างเข้้มงวดกวดขััน จนกระทั่�งถึึงวัันที่� ๑๕
พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๙๓ อัันตรงกัับวัันแรม ๑๔ ค่่ำ เดืือน ๖ เวลา ๒๓.๐๐ น.
ณ กุุฏิิบนหลัังเขาวััดดอยธรรมเจดีีย์์ อำเภอโคกศรีีสุุพรรณ จัังหวััดสกลนคร
จิติ ขององค์ท์ ่า่ นก็ไ็ ด้บ้ รรลุถุ ึงึ ความเป็น็ วิสิ ุทุ ธิจิ ิติ วิสิ ุทุ ธิธิ รรม เป็น็ พระอรหันั ต์อ์ งค์ห์ นึ่�ง
ในโลก นับั เป็น็ เนื้้อ� นาบุุญเอกไม่่มีีเนื้้�อนาบุุญอื่�นยิ่�งกว่่า
การละสังั ขาร : องค์ห์ ลวงตาได้บ้ ำเพ็ญ็ ประโยชน์เ์ ป็น็ ประโยชน์เ์ กื้อ� กูลู แก่โ่ ลก
นัับเป็น็ อเนกอนันั ต์์ จนกระทั่�งถึงึ วันั ละสัังขาร เมื่�อวัันที่� ๓๐ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๔
เวลา ๐๒.๔๙ น. องค์ท์ ่่านก็็ได้้เข้า้ สู่�อนุปุ าทิิเสสนิพิ พาน ณ วััดป่า่ บ้้านตาด อำเภอ
เมืืองอุดุ รธานีี จัังหวัดั อุดุ รธานีี ขณะมีอี ายุุสังั ขาร ๙๗ ปีี ๕ เดืือน ๑๘ วันั นัับแต่่วันั
เข้้าอุปุ สมบทเป็น็ พระภิิกษุุในพระบวรพุุทธศาสนาได้้ ๗๗ พรรษา
533
ทุุลฺลฺ โภ ปุุริสิ าชญฺฺโญ น โส สพฺพฺ ตฺถฺ ชายติิ
ยตฺถฺ โส ชายตีี ธีีโร ตํํ กุลุ ํํ สุุขเมธติ.ิ
บุุรุุษอาชาไนยหาได้้ยาก, (เพราะว่า่ ) บุุรุษุ อาชาไนยนั้้น�
ย่อ่ มไม่เ่ กิดิ ในที่�ทั่�วไป; บุุรุุษอาชาไนยนั้้น� เป็็นนักั ปราชญ์์
ย่อ่ มเกิิดในตระกููลใด, ตระกููลนั้้น� ย่อ่ มถึึงความสุขุ .
คาถาธรรมบท พุทุ ธวรรคที่� ๑๔
534
535
มลู นธิ วิ ริ ิย่ะ ณ์ศีล่ ว้นติ์ ม่เจตินารมณ์์สนบ้ ูสนนุ
เผิย่แผิพ่ ระธรรมและพระวนิ ้ย่ขึ้องพระพุที่ธเจา้
อน้ เป็็นกัารสบื ูที่อดพระพทุ ี่ธศีาสนา
เพอ�ื สน้ ติิสุขึ้และสน้ ติิภาพขึ้องเพอ�ื นมนุษย่์
ติามว้ติถปุ ็ระสงคื์ดง้ ติ่อไป็น�่
๑.
เป็็นแหล่งรวบูรวมร้กัษาและเผิย่แผิ่
พระธรรมวินย้ ่ ติามคืำาสอนขึ้อง
พระบูรมศีาสดา หลวงป็�มู น�้ ภูริที่ต้ ิโติ
หลวงติามหาบูว้ ญาณ์สม้ ป็ันโน
และพ่อแม่คืรบู ูาอาจารย่์สาย่หลวงป็�มู ้น� ฯ
๒.
สน้บูสนุนกัจิ กัรรมกัารป็ฏิบูต้ ิธิ รรม
ที่่�จ้ดให้แกับ่ ูรรพช่ิติและฆราวาสใหก้ ัว้างขึ้วาง
อน้ จะเป็น็ ป็ระโย่ช่น์แกัม่ หาช่น
๓.
สนบ้ ูสนุนกัารดำาเนนิ กัารที่ำานุบูำารงุ
พระพทุ ี่ธศีาสนา ในด้านอาคืารสถานที่่�
วส้ ดอุ ปุ ็กัรณ์แ์ ละอื�นๆ เป็น็ ติ้น
536 536