ประชุมนวัตกรรม ครั้งที่ 14 ล่าสุด

สารบญั

หน#า
ประเภทท่ี 1 ส่ิงประดษิ ฐส1 รา2 งสรรค1.............................................................................................................................................. 1

ตามหาไต ปลอดภัยจากโรคร2าย.................................................................................................................................................. 2
นวตั กรรม “ไม2นวดสมนุ ไพร ใสFใจมารดาหลังคลอด” ............................................................................................................... 8
นวัตกรรม “กลอF งมหศั จรรย1เก็บสายน้ำเกลือ”.........................................................................................................................20
นวัตกรรมชดุ หนFุ ฝกP ใสสF ายสวนปQสสาวะ (Urinary catheter training simulation innovative)...................................29
นวตั กรรมหุนF ฝกP ใสสF ายยางและให2อาหารผาF นทำงจมกู ลงกระเพาะอาหาร (NG Tube insertion and Feeding
Simulation Innovation).......................................................................................................................................................35
การพัฒนำรปู แบบการประเมินลกั ษณะของเสมหะในผ2ปู วs ยวกิ ฤต เพื่อเฝuาระวงั การติดเช้ือทำงเดนิ หายใจ: นวัตกรรมทำง
การพยาบาล............................................................................................................................................................................... 44
รูปแบบการปอu งกนั การแพรFกระจำยเช้ือโรคโควดิ 19 ในบคุ ลากรทำงการแพทย1 โดยพยาบาลผู2ควบคมุ การติดเช้ือ.........54
นวัตกรรมพัฒนำสมองปะลองความจำ Better Brain ............................................................................................................64
วงล2อสขุ ภาพ “ลดหวาน มนั เค็ม”...........................................................................................................................................73
นวตั กรรม NUN NPRU (Nursing of Upper and lower of respiratory tract is Normal and abnormal ,NPRU)
.................................................................................................................................................................................................... 85
นวตั กรรม “เตียงตึง ดว2 ยหนึ่งไม2พาย”.....................................................................................................................................91
นวตั กรรม Colostomy wound model by nurse npru.................................................................................................97
นวัตกรรมอปุ กรณ1ชFวยพลกิ ตะแคงตัวในผ2ูปsวย ......................................................................................................................102
นวตั กรรมเครือ่ งบรหิ ารกล2ามเนอื้ แขนและขา ........................................................................................................................114
การพฒั นำหนFุ จำลองแขนสำหรบั ฝPกปฏบิ ัติการการฉีดยาทำงกล2ามเนอื้ ...............................................................................125
“LED Ultra Bright มน่ั ใจทกุ ปลายเข็ม” ..............................................................................................................................135
Surgery ฝÜจำลอง....................................................................................................................................................................146
นวัตกรรมแผลจำลอง ..............................................................................................................................................................156
วงล2อ “สูงวัย ไมF ......................................................................................................................................................................168
“กา2 วดว2 ยกนั กา2 วไดไ2 กล” .......................................................................................................................................................176
นวตั กรรม “Mi-ta-su-se-mun-gen”...................................................................................................................................185
หมวกสระผม “Cap Shampooing” ....................................................................................................................................194

เบาะนวดเคล่ือนท่ี กดจุดลดปวด ............................................................................................................................................201
หนFุ จำลอง สอ่ื ประกอบการสอนตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลกู ............................................................................................212
ประเภทที่ 2 เทคโนโลยีทำงการพยาบาล...................................................................................................................................227
ชดุ นวตั กรรมการสงF เสรมิ การออกกำลงั กายในผูส2 ูงอายุในชมุ ชน ในยคุ วถิ ีใหมFผาF นกล2องดิจิตอล .......................................228
QR CODE หFวงใย ใสFใจเรือ่ งยา..............................................................................................................................................242
การพัฒนำแอพพลิเคชน่ั “คมุ เบาหวาน เตอื นทำนยา ปuองกนั โรคโควดิ -19” สำหรบั ผู2ปวs ยโรคเบาหวาน......................251
การพฒั นำแอพพลิเคช่นั “ขยบั เพ่ือสุขภาพ”สำหรบั กลมุF เส่ียงโรคความดันโลหติ สงู ...........................................................263
Tiktok ใหค2 วามรู2 ชFวยวัยใส หาF งไกลซึมเศรา2 .......................................................................................................................276
ชอ่ื นวตั กรรม นวตั กรรมสอื่ หนงั สั้น เรอื่ ง “กวาF จะรู2 กส็ าย...................................................................................................287
นวัตกรรม“ตป2ู uองกนั เช้ือโรคเพ่อื คัดกรองผ2ูปsวยโควดิ -19 และสอื่ สาธิตการตรวจหาเช้ือโควิด-19”....................................298
..................................................................................................................................................................................................298
การพฒั นำนวตั กรรม “Watch 2 You” นำíกิ า 2 function เพื่อคณุ ”.............................................................................314
กลอF งมหศั จรรยส1 อนเดก็ พดู ได2.................................................................................................................................................327
ประเภทที่ 3 เศรษฐกจิ พอเพียง ..................................................................................................................................................339
นวัตกรรมการจัดการความเครียดด2วยสมุนไพรภูมิปQญญาทอ2 งถิน่ โดยพยาบาล ในวงั สวนบา2 นแกว2 ...................................340
นวัตกรรม “ลูกประคบสมนุ ไพร หวF งใย Mommy” ............................................................................................................353
เยลล่ีสมนุ ไพร ลดความอยากบุหรี่ ..........................................................................................................................................364
นวัตกรรม “แผนF เจลสมุนไพรลดปวดข2อเขาF ”........................................................................................................................373
สเปรย1ผิวนFมุ ยุงหาย................................................................................................................................................................392
กลอF ง 3 ย. (ยำ่ ยดื เหยียด) ....................................................................................................................................................407
นวตั กรรมยดื ลดปวด................................................................................................................................................................413
นวตั กรรม “แผFนเหยยี บเพิม่ พลัง”..........................................................................................................................................419
นวัตกรรมรองเทา2 ลดชา พาผอF นคลาย....................................................................................................................................427
ลูกประคบ ก2นกระทะ...............................................................................................................................................................437

1

ประเภทท่ี 1
สง่ิ ประดิษฐส1 ร2างสรรค1

2

ตามหาไต ปลอดภยั จากโรครา3 ย

พชิ ามญชุ) คงเกษม1*, ป1ยธิดา ถนอมสัตย)2, เปรมวดี ภารภิรมย2) , เปรมวดี เปลรนิ ทร2) , พรธิดา ประยรู ชาญ2, พรรณ
วไิ ล กนั หาอาจ2, พรรภัสษา นำสงั ข)2 และพรศิริ ชยั วงค)2

1อาจารยภ5 าควชิ าการพยาบาลผู#ใหญCและผู#สูงอายุ คณะพยาบาลศาสตร5 มหาวทิ ยาลยั ราชภัฏชยั ภมู ,ิ ชัยภูมิ
2นกั ศึกษา คณะพยาบาลศาสตร5 มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั ชยั ภูมิ, ชยั ภูมิ
*[email protected]

บทคัดยอF

โรคไตเรื้อรังเปfนภาวะที่หนCวยไตมีการทำงานลดลงอยCางถาวรไมCสามารถแก#ไขได# อัตราการกรองของไตลดลงจนกระทั่งไต
ไมCสามารถทำหน#าที่ได# เกิดการคั่งของเสียในรCางกายติดตCอกันเปfนเวลานำน โรคไตวายเรื้อรังเปfนปmญหาสาธารณสุขที่สำคัญทั่วโลก
รวมทั้งประเทศไทย ซึ่งแบCงตามความรุนแรงของโรคได#เปfน 5 ระยะ และพบวCาอัตราชุกอยูCในระยะ 3 มากที่สุด นวัตกรรม “ตามหา
ไต ปลอดภัยจากโรคร#าย” เปfนเอกสารความรู#ที่จัดทำขึ้นสำหรับผู#ปrวยโรคไตวายเรื้อรัง มีวัตถุประสงค5เพื่อประเมินระดับความ
รุนแรงของโรคไตเรื้อรัง ให#ความรู#กับผู#ปrวย และทดสอบความรู#ของผู#ปrวย ประโยชน5ที่คาดวCาจะได#รับคือการนำไปสูCการรับรู#สภาวะ
สุขภาพของตนเองและสร#างพฤติกรรมการดูแลสุขภาพได#อยCางถูกต#อง เพื่อชะลอการเสื่อมของไตไปสูCระยะสุดท#าย เครื่องมือที่ใช#ใน
การศึกษา ได#แกC 1) แผCนความรู# “ตามหาไต ปลอดภัยจากโรคร#าย” และ 2) คิวอาร5โค#ดแบบทดสอบความรู#เกี่ยวกับโรคไตวาย
เรื้อรัง 5 คะแนน และ 3) แบบประเมินความพึงพอใจของผู#ให#บริการและผ#ูรับบริการ นวัตกรรมชิ้นนี้ได#ทำไปทดลองใช#ในหอผู#ปrวย
อายุรกรรมหญิง 2 โรงพยาบาลชัยภูมิ ระหวCางวันที่ 17 – 21 พฤษภาคม 2565 โดยผลการศึกษาพบวCา ผู#ปrวยสCวนใหญCเปfนโรคไต
วายเรอ้ื รังระยะท่ี 3 คดิ เปนf ร#อยละ 75 คCาเฉลย่ี คะแนนทดสอบความรู#กCอนใชน# วัตกรรมเทาC กบั 1.5 คะแนน คาC เฉล่ยี คะแนนทดสอบ
ความรหู# ลังใช#นวตั กรรมเทCากบั 4.5 คะแนน และความพงึ พอใจของผ#ูรบั บรกิ ารและผ#ูใหบ# รกิ ารอยูCในระดบั ดีมาก

คำสำคญั : ความรู#เก่ียวกบั ไตวายเร้ือรงั , ระยะของโรคไต, ชะลอไตเสอื่ ม

3

Find to the Stage of CKD, Safe from the Disease

Pichamon Kongkasem1*, Piyathida Thanomsat2, Premwadee Panpirom2, Premwadee Paerin2,
Pornthida Prayoonchan2, Panwilai Kanhaard2, Phanpassa Nasang2 and Pornsiri Chaiwong2

1 Lecturer, Adult and Gerontological Nursing, Faculty of Nursing, Chaiyaphum Rajabhat University
2 Students, Faculty of Nursing, Chaiyaphum Rajabhat University
*[email protected]

Abstract

Chronic kidney disease is a condition in which the renal unit has a permanent. The glomerular filtration
rate decreases until the kidneys are unable to function. The congestion of waste in the body for a long time.
Chronic kidney disease is a major public health problem worldwide, including Thailand. The National Kidney
Foundation divided kidney disease into 5 stages and prevalence rate is stage 3. The Innovation “Find to the
Stage of CKD, Safe from the Disease” is a knowledge document for patients with chronic kidney disease. The
objective was to assess the severity of chronic kidney disease, educate the patient and test the patient's
knowledge. The benefit lead to awareness of health conditions and the formation of health care behaviors to
slowing progression of the end stage renal disease. Tools of study 1) knowledge document “Find to the
Stage of CKD, Safe from the Disease” 2) QR code for quiz about knowledge of CKD and 3) satisfaction assessment
form service recipients and service providers. Studied in medicine woman ward, Chaiyaphum hospital in 17 –
21 May, 2022. The result showed 75% of the patients had stage 3 chronic kidney disease, mean score on the
knowledge pre-test was 1.5 points, mean score on the knowledge pre-test was 4.5 points and the satisfaction
of service recipients and service providers is a very good level.

Keywords: knowledge of chronic kidney disease, stage of chronic kidney disease, slowing progression

4

บทนำ
โรคไตเรื้อรังเปfนภาวะที่หนCวยไตมีการทำงานลดลงอยCางถาวรไมCสามารถแก#ไขได# อัตราการกรองของไตลดลงจนกระทั่งไต

ไมCสามารถทำหน#าที่ในการขจัดของเสียและรักษาสมดุลของน้ำ อิเลคโตรไลต5 และกรดดCางในรCางกายได# เกิดการคั่งของครีเอตินิน
ติดตCอกันเปfนเวลานำน (พัชราภัณฑ5 ไชยสังข5, 2561) สาเหตุการเกิดของโรคไตเรื้อรังนั้น มักเกิดจากโรคหลอดเลือดฝอยไตอักเสบ
เรื้อรัง แตCปmจจุบันพบวCาผู#ปrวยที่เปfนโรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท#ายมักจะมีสาเหตุมาจากโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูง
ตามลําดับ นอกจากนี้แล#วยังมีสาเหตุอื่นๆ ที่สCงผลทําให#เกิดโรคได#กับไตทั้ง 2 ข#างพร#อมกัน เชCน เกิดจากโรคนิ่วในไต โรคไตอักเสบ
เรื้อรังจากการติดเชื้อ โรคไตจากเกาต5 โรคไตจากการกินยาแก#ปวดตCอเนื่องเปfนเวลานำน และโรคถุงน้ำในไตที่สามารถถCายทอดทำ
งกรรมพันธุ5ได# (ประเสริฐ ธนกิจจำรุ, 2558) สมาคมโรคไตแหCงประเทศไทย (2560) ได#ให#คําจํากัดความของโรคไตเรื้อรัง ดังนี้ 1)
ผู#ปrวยที่มีลักษณะแสดงความผิดปกติของไตอยCางใดอยCางหนึ่งโดยไมCขึ้นกับอัตราการกรองของไต และ 2) ผู#ปrวยที่มีอัตราการกรอง
ของไตตำ่ กวCา 60 มลิ ลลิ ติ รตอC นำที ตอC 1.73 ตารางเมตร ตดิ ตอC กันเกิน 3 เดือน

โรคไตเรื้อรัง (chronic kidney disease; CKD) เปfนปmญหาสาธารณสุขที่สำคัญทั่วโลกรวมทั้งประเทศไทย โรคไตเรื้อรัง
แบCงตามความรุนแรงของโรคเปนf 5 ระยะ ซงึ่ จากการศกึ ษาระบาดวทิ ยาโรคไตเรื้อรงั ในชมุ ชนของประเทศไทย (Thai SEEK Study)
พบความชกุ ของโรคจากระยะที่ 1-5 เทาC กบั รอ# ยละ 3.3, 5.6, 7.5, 0.8 และ 0.3 ตามลำดบั ประเสริฐ ธนกิจจำรุ (2558) ได#รวบรวม
และนําเสนอถึงสถานการณ5ของโรคไตเรื้อรัง และหน#าเปfนหCวงที่สุดคือประชากรสCวนใหญCมักจะไมCรู#ตัววCาตนเองปrวยเปfนโรคไตเรื้อรัง
ซึ่งผู#ปrวยมักจะเปfนโรคไตวายเรื้อรังระยะต#นแล#วนำไปสูCโรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท#ายอยCางรวดเร็ว โดยนําเสนอข#อมูลของผู#ปวr ยโรค
ไตเรื้อรังในประเทศไทยที่ได#รับการบําบัดทดแทนไต ระหวCางปü พ.ศ. 2540-2554 ซึ่งมีแนวโน#มเพิ่มขึ้นในทุกๆ ปü โดยในปüพ.ศ.2554
ประเทศไทยมีความชุกของผู#ปrวยโรคไตเรื้อรังที่ได#รับการบําบัดทดแทนไตในอัตราเพิ่มขึ้นอยCางมากเทCากับ 749.7 รายตCอประชากร
1,000,000 คน โรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท#าย (End Stage Renal Disease) มีการสูญเสียหน#าที่การทำงานของไตลดลงมากที่สุด
อัตราการกรองของไตน#อยกวCา 15 มล./นำที/1.73 ตาราง เกิดการคั่งค#างของของเสียจำนวนมากซึ่งมีความรุนแรงมากพอที่จะทำให#
เกิดอันตรายถึงชีวิตได#หากไมCได#รับการบำบัดทดแทนไต (ศุภดีวัน พิทักษ5แทน , 2562) ผู#จัดทำจึงเห็นความสำคัญของการสร#าง
ความตระหนักและให#ความรู#กับผู#ปrวยกลุCมนี้เพื่อชะลอการนำไปสูCโรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท#าย โดยจัดทำนวัตกรรม ตามหาไต
ปลอดภัยจากโรคร#าย ซึ่งเปfนเอกสารเพื่อประเมินระดับความรุนแรงของโรคไตเร้ือรังและเสริมความรู#ให#กับผู#ปrวย อีกทั้งยังทดสอบ
ความรู#ของผู#ปrวยด#วยแบบประเมินความรู#เกี่ยวกับโรคไตเรื้อรังดังที่แนบเปfนคิวอาร5โค#ดมานั้น หวังเปfนอยCางยิ่งวCานวัตกรรมชิ้นน้ีจะ
มีประโยชน5ตอC ผป#ู rวยโรคไตวายเรอื้ รังอยCางยงิ่ และนำไปสูCการสร#างพฤตกิ รรมการดูแลสขุ ภาพของผู#ปrวยไดอ# ยCางถูกต#อง
วตั ถปุ ระสงค1ของบทความ

1. ประเมนิ ระดบั ความรุนแรงของโรคไตวายเรือ้ รัง
2. ให#ความรูก# บั ผ#ูปวr ยเกยี่ วกบั โรคไตวายเรอ้ื รงั
3. ทดสอบความรูข# องผป#ู rวยเกี่ยวกับโรคไตวายเรอ้ื รงั
เนอื้ หาของบทความ
1. วิธีการดำเนนิ การ

1.1 สมาชิกภายในกลมุC มองเหน็ ปญm หาของผ#ูปวr ย เนือ่ งจากผูป# วr ยสCวนใหญบC นหออายรุ กรรมหญิง 2 เปนf ผู#ปวr ยท่เี ปfนโรคไต
วายเรื้อรัง และไดร# บั การรกั ษาเปfนระยะเวลานำน จึงสCงผลให#ผูป# วr ยขาดความรู#ความเข#าใจในระยะท่ตี นเองเผชิญอยูC

5

1.2 ทำงผ#จู ดั ทาํ จงึ ได#เลง็ เหน็ ปญm หาน้ีเปนf ปญm หาทำงการพยาบาลทีม่ ผี ลกระทบตอC คุณภาพชวี ิตของผู#ปrวยโดยตรง ทั้งน้จี ึงได#
คดิ คน# นวตั กรรมทีส่ ามารถชวC ยเหลือและปอ° งกนั ไมใC ห#ผู#ปวr ยเขา# สCูระยะตCอไปไดเ# ร็วข้นึ

1.3 จดั ทำนวตั กรรมท่มี ชี อื่ วCา “ตามหาไต ปลอดภยั จากโรครา# ย” ดังแสดงในภาพที่ 1 และ 2
1.4 ประชมุ กลมุC เพื่อหาแนวทำงจดั ทำนวตั กรรม
1.5 ขอขอ# เสนอแนะจากอาจารยป5 ระจากลุCมเพอ่ื ไปปรับใช#ในการทำนวัตกรรม
1.6 ราC งแนวทำงการใชง# านการประเมินผลและจดั ทำนวตั กรรม
1.7 นำไปใช#กับผู#ปวr ยบนหอผูป# วr ยอายรุ กรรมหญิง 2 โรงพยาบาลชัยภมู ิ ระหวCางวนั ท่ี 17 -21 พฤษภาคม พ.ศ. 2565

ภาพที่ 1 แสดงนวัตกรรมดา# นหนา#

6

ภาพท่ี 2 แสดงนวตั กรรมด#านหลัง

บทสรปุ

ผู#ปrวยสCวนใหญCเปfนโรคไตวายเรื้อรังระยะที่ 3 คิดเปfนร#อยละ 75 คCาเฉลี่ยคะแนนทดสอบความรู#กCอนใช#นวัตกรรมเทCากับ 1.5

คะแนน คCาเฉลี่ยคะแนนทดสอบความรู#หลังใช#นวัตกรรมเทCากับ 4.5 คะแนน ดังแสดงในตารางที่ 1 และความพึงพอใจของ

ผู#รับบรกิ ารและผูใ# หบ# ริการอยใูC นระดบั ดีมาก ดังแสดงในตารางที่ 2

ตารางท่ี 1 ตารางแสดงระยะของโรคไตวายเรื้อรงั และคะแนนทดสอบความรกู# อC นและหลงั ใช#นวตั กรรม

ลำดบั อายุ เพศ Stage คะแนน คะแนน
of CKD pretest posttest

1 55 หญงิ ระยะที่3 2 5

2 73 หญงิ ระยะที่4 0 4

3 48 หญงิ ระยะท่ี3 3 5

4 37 หญิง ระยะท่ี3 1 4

ตารางที่ 2 ตารางแสดงความพงึ พอใจของผูร# บั บริการและผ#ใู ห#บรกิ าร

ผรู# บั บริการ ผู#ให#บรกิ าร/เจ#าหนา# ที่
คะแนน ระดบั
ประเดน็ สำคญั คะแนน ระดับ เฉลี่ย ความพึงพอใจ

เฉลย่ี ความพงึ พอใจ 4 ดีมาก

- ความเหมาะสมของนวัตกรรมที่นำมาให#ความรู#ผู#ปrวย 4 ดมี าก 4 ดีมาก

- ความสะดวกของนวัตกรรมที่นำมาใหค# วามรผ#ู ปู# rวย 4 ดมี าก

7

- ความปลอดภยั ของนวตั กรรมหลงั การใช#งาน 4 ดีมาก 4 ดีมาก

- ประโยชนท5 ่ไี ด#รบั จากการใชน# วตั กรรม 4 ดีมาก 4 ดีมาก
- ภาพรวมความพึงพอใจของนวัตกรรม 4 ดมี าก 4 ดมี าก

ข2อเสนอแนะ
1. อยากให#มีกระดานบอร5ดให#ความรู#อยูCที่หน#าหอผู#ปrวย ซึ่งสามารถอCานได#ทั้งผู#ปrวยและญาติ สามารถนำไปปฏิบัติได#ทั้งคนท่ี

ไมไC ด#เปfนและคนทเ่ี ปfนแลว# และมีแผนC ให#ความรซู# ่งึ สามารถถอื อาC นไดแ# ละนำกลบั ไปอาC นอยCูบ#านได#
2. อยากให#เผยแพรผC าC นทำงโซเชยี ลดว# ยเพอ่ื ทีจ่ ะไดก# ระจำยความร#ูมากข้ึน

เอกสารอา2 งองิ
1. ชณิตา สุริอาจ. (2557). การรับรู#ภาวะสุขภาพพฤติกรรมการดูแลสุขภาพและความต#องการบริการสุขภาพที่มีความผิดปกติ

ทำงเมตาบอลิก. รามาธิบดีพยาบาลสาร, 20(3), 372-380.

2. ประเสริฐ ธนกิจจำรุ. (2558). Current Situation of ChronicKidney Disease in Thailand สถานการณ5ปmจจุบันของโรค
ไตเรอ้ื รงั ในประเทศไทย. วารสารกรมการแพทย,1 ฉบบั ประจำเดอื นกนั ยายน-ตุลาคม, 5-18.

3. พัชราภัณฑ5 ไชยสังข5. (2561). ัจจัยที่เปfนตัวทำนำยโรคไตเรื้อรังของผู#ปrวยโรคเรื้อรังในชุมชน. วารสารศูนย5การศึกษา
แพทยศาสตร5คลนิ กิ โรงพยาบาลพระปกเกล#า, 35(2), 128-139.

4. ลักขนำ ชอบเสียง. (2561). การออกกําลังกายเพื่อชะลอความเสื่อมของไตในผู#ปrวยโรคไตเรื้อรัง. วารสารการพยาบาล การ
สาธารณสุขและการศกึ ษา, 19( 3) . 27-28 . จาก https://www.tci-thaijo.org

5. ศุภดีวัน พิทักษ5แทน. (2562). การพยาบาลผู#ปrวยไตวายเรื้อรังระยะสุดท#ายที่ได#รับยาระงับความรู#สึกเพื่อผCาตัดปลูกถCายไต.

วารสารวิชาการแพทยเ1 ขต 11, 33(3), 589-599.

8

นวัตกรรม “ไม3นวดสมุนไพร ใสใ; จมารดาหลังคลอด”

จิรชั ญา เหลาb คมพฤฒาจำรย1) , วิภาดา กาญจนสิทธ์ิ1, สุธาภนิ ันท) พรเลศิ ทวีกลุ 2, ป1ยธิดา ถนอมสตั ย)3
และอรวี มาอนf 3

1อาจารย5 ดร. ภาควิชาการพยาบาลมารดา ทำรกและการผดงุ ครรภ5 คณะพยาบาลศาสตร5 มหาวิทยาลัยราชภฏั ชยั ภมู ,ิ ชัยภูมิ
2อาจารย5 ภาควชิ าการพยาบาลเดก็ และวยั รุนC คณะพยาบาลศาสตร5 มหาวิทยาลัยราชภฏั ชัยภูม,ิ ชัยภมู ิ
3นักศกึ ษาหลักสูตรพยาบาลบัณฑติ คณะพยาบาลศาสตร5 มหาวิทยาลัยราชภฏั ชยั ภมู ิ, ชยั ภมู ิ
* [email protected]

บทคัดยอF

การศึกษาครั้งนี้ มีวัตถุประสงค5เพื่อศึกษาผลของการใช#นวัตกรรม “ไม#นวดสมุนไพร ใสCใจมารดาหลังคลอด” ในการนวด
และประคบเต#านมเพื่อลดอาการคัดตึงและปวดเต#านมของมารดาหลังคลอด กลุCมตัวอยCางเปfนมารดาหลังคลอดที่มารับบริการ ท่ี
โรงพยาบาลสCงเสริมสุขภาพตำบลนำเสียว อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ จำนวน 30 คน ตามความสมัครใจ ได#รับการนวดและประคบ
เต#านมด#วยไม#นวดสมุนไพร เก็บรวบรวมข#อมูลโดยใช#แบบประเมินระดับการคัดตึงและระดับความปวดเต#านม ที่มีคCาความตรงเชิง
เนอื้ หาเทCากบั 0.67-1.00 วิเคราะห5ข#อมูลโดยใช#สถติ เิ ชงิ พรรณนำและ Paired sample t-test

ผลการศึกษา พบวCา ภายหลังการทดลองใช#นวัตกรรมกลุCมตัวอยCาง 1) มีอาการคัดตึงเต#านมลดลงกCอนการทดลอง 2) มี
ระดับความปวดโดยรวมที่มีความแตกตCางกวCากCอนการทดลอง อยCางมีนัยสำคัญทำงสถิติที่ระดับ .01 และ 3) มีความพึงพอใจ
ภาพรวม อยูCในระดับมาก (M=4.14, S.D.=0.20) ดังนั้นจึงควรสนับสนุนให#มีการใช#ไม#นวดสมุนไพร ในการนวดและประคบเต#านม
มารดาหลังคลอดเพือ่ ลดอาการคดั ตึงและปวดเตา# นม รวมถึงกระตนุ# การไหลของน้ำนมได#

คำสำคญั : ไม#นวดสมนุ ไพร, มารดาหลงั คลอด, คัดตึงเตา# นม, ปวดเตา# นม

9

Innovation “The herbal massage stick, Caring for Postpartum mother”

Jiratchaya Laokhompruttajarn1, Wipada Kanjanasit1, Sutapunun Pomlerttaveekun2,
Piyathida Thanomsat3*and Orawee Ma-on3

1Maternal and Newborn Nursing and Midwifery Department, Faculty of Nursing,
Chaiyaphum Rajabhat University, Chaiyaphum

2Child and Adolescent Nursing Department, Faculty of Nursing, Chaiyaphum Rajabhat University, Chaiyaphum
3Nursing student, Bachelor of Nursing Science Program, Faculty of Nursing,
Chaiyaphum Rajabhat University, Chaiyaphum
*[email protected]

Abstract

This study aimed to the effect of using the innovation “the herbal massage stick, Caring for postpartum
mother” on breast massage and compression to reduce breast engorgement and pain in postpartum mothers.
The sample were postpartum mothers who received services at Na Siew Subdistrict Health Promoting Hospital,
Muang District, Chaiyaphum Province, 30 people voluntarily.The sample group received massage and breast
compression with herbal massage sticks. Data were collected by the engorgement and mammary pain scale
assessment form with the content validity (IOC) of 0.67-1.00. The data were analyzed using descriptive statistics
and paired sample t-test.

The results, after experimenting with the innovation of the sample group showed that; 1) there was a
decrease in breast engorgement before the experiment. 2) There was a difference in overall pain level than
before the experimental groups were significantly different at the .01 level and 3) overall satisfaction at a high
level (M=4.14, S.D.=0.20)’. Therefore, the herbal massage sticks should be encouraged on breast massage and
compression to reduce breast engorgement and breast pain in postpartum mothers, including are to help
promoting milk flow and volume.

Keywords: the herbal massage stick, postpartum mother, breast engorgement, breast pain

10

1. บทนำ

น้ำนมมารดานับเปfนอาหารที่มีคุณคCาและดีที่สุดในชCวงแรกของชีวิตทำรกแรกเกิด โดยน้ำนมมารดามีองค5ประกอบด#านโภช

นำการ การเสริมสร#างภูมิคุ#มกัน สารตCอต#านอนุมูลอิสระ วิตามินและยังมีเซลล5สิ่งมีชีวิตตCาง ๆ ทั้งจากเซลล5จากแมC รวมถึงแบคทีเรีย

ที่ดีตCอระบบทำงเดินอาหารของทำรก [1] มีภูมิต#านทำนตCอการติดเชื้อ ลดโอกาสการอักเสบติดเชื้อของระบบทำงเดินหายใจและ

ระบบทำงเดินอาหาร [2] การเลี้ยงทำรกด#วยนมมารดาจะทำให#ทำรกพัฒนำสมองสCวนการรู#คิด เพิ่มความฉลาดทำงสติปmญญาและ

ทำงอารมณ5 รวมถึงความแข็งแรงและมีพัฒนำการที่ดีสมวัย [3] องค5การอนำมัยโลกได#สCงเสริมให#เลี้ยงทำรกด#วยนม มารดาอยCาง

เดียว 6 เดือน และให#นมมารดารCวมกับอาหารตามวัยจนครบ 2 ปüหรือนำนกวCา แตCจากการสำรวจการเลี้ยงทำรกด#วยนมมารดาของ

องค5การอนำมัยโลก ตั้งแตCปü ค.ศ. 2006 ถึง ปmจจุบัน พบวCา อัตราการเลี้ยงทำรกด#วยนมมารดาเพียงเดียว 6 เดือน ทั่วโลกน#อยกวCา

ร#อยละ 40 [4] สำหรับในประเทศไทยมีอัตราการเลี้ยงทำรกด#วยนมมารดาอยCางเดียว 6 เดือน เพียงร#อยละ 29.6 [5] ซึ่งต่ำกวCา

เป°าหมายของแผนยุทธศาสตร5สุขภาพ กระทรวงสาธารณสุขที่Cได#กำหนดให#มารดาเลี้ยงทำรกด#วยนมมารดา อยCางเดียว

อยาC งน#อย 6 เดือน ไมCน#อยกวCาร#อยละ 50 [6]

มารดาหลังคลอดที่ไมCประสบความสำเร็จในการเลี้ยงลูกด#วยนมมารดา สCวนใหญCประสบปmญหาด#านปริมาณน้ำนม

ที่ไมCเพียงพอตCอความต#องการของทำรกและมีปmญหาเกี่ยวกับเต#านม ได#แกC เต#านมคัดตึง เจ็บปวดเต#านม น้ำนมไมCไหล ทCอน้ำนม

อุดตันหรือเต#านมอักเสบ [7-8] สอดคล#องกับการทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวข#องกับการตัดสินใจหยุดเลี้ยงทำรกด#วยนมมารดา

สCวนใหญCเกิดจากปmญหาปริมาณน้ำนมไมCเพียงพอตCอการดูแลทำรกและไมCสุขสบายจากอาการเจ็บเต#านมในระดับมาก [9] มีอาการ

คัดตึงเต#านม ทCอน้ำนมอุดตันและอาการเต#านมอักเสบ ปmจจัยเหลCานี้ล#วนเปfนสาเหตุที่นำไปสูCการหยุดเลี้ยงทำรกด#วยนมมารดาได#

ในที่สุด [10] ดังนั้นการชCวยเหลือและแก#ไขปmญหาที่เหมาะสมและทันทCวงทีจะสามารถชCวยป°องกันภาวะแทรกซ#อนตCาง ๆ ที่อาจจะ

สงC ผลใหเ# กิดความตอC เน่ืองในการเลี้ยงลกู ด#วยนมแมตC อC ไป

จากการศึกษาข#อมูลการมารับบริการของมารดาหลังคลอด ที่โรงพยาบาลสCงเสริมสุขภาพตำบลนำเสียว อำเภอเมือง จังหวัด

ชัยภูมิ ในปüงบประมาณ 2562-2564 เกี่ยวกับอัตราการเลี้ยงลูกด#วยนมแมCอยCางเดียว 6 เดือน คือ ร#อยละ 23.35, 20.65, 21.28

ตามลำดับ ซึ่งต่ำกวCาเกณฑ5เป°าหมาย ข#อมูลจากสถิติมารดาหลังคลอด 68 ราย พบปmญหา ได#แกC เต#านมคัดตึง 23 ราย (ร#อยละ

33.82) รองลงมาคือน้ำนมมาช#า 17 ราย (ร#อยละ 25) น้ำนมมาน#อย 12 ราย (ร#อยละ 17.65) แมCทำงานตCางจังหวัด ทำให#ลูกได#รับ

นมผสม 10 ราย (รอ# ยละ 14.71) และเต#านมอักเสบ 8 ราย (รอ# ยละ 8.82) [11] จะเห็นได#วCาปmญหาเต#านมคัดตึง เปfนปmญหาที่สำคัญ

และพบมากเปfนอันดับแรก ซึ่งสCงผลให#มารดายุติการเลี้ยงทำรกด#วยนมตนเอง รวมถึงทำให#เกิดความทุกข5ทรมานแกCรCางกายและ

ความเครียดแกCมารดาตามมา ซึ่งสอดคล#องกับข#อมูลสนับสนุนที่วCาปmญหาเต#านมคัดตึงทำให#เกิดความเครียดและความเจ็บปวด

ให#แกCมารดาเปfนอยCางมาก ซึ่งหากไมCได#รับการแก#ไขอาจสCงผลให#เกิดภาวะแทรกซ#อนอันไมCพึงประสงค5ตามมาได# เชCน เต#านมอักเสบ

ทำมารดายตุ กิ ารใหน# มตนเองและการเลยี้ งลกู ดว# ยนมมารดาไมCประสบผลสำเร็จในทส่ี ดุ [12]

ดังนั้น จึงเกิดแนวคิดในการพัฒนำนวัตกรรมทำงการพยาบาล “ไม#นวดสมุนไพร ใสCใจมารดาหลังคลอด” ขึ้น

โดยประยุกต5หลักธรรมชาติบำบัด ใช#วัสดุที่หาได#งCาย ราคาถูกและอาศัยภูมิปmญญาท#องถิ่น ในการนำสมุนไพรไทยมาใช#ในการแก#ไข

ปmญหาอาการคัดตึงเต#านมของมารดาหลังคลอด ซึ่งสมุนไพรไทยมีสรรพคุณชCวยลดการอักเสบ ลดอาการปวดคัดตึงเต#านม ทำให#

มารดาหลังคลอดรู#สึกผCอนคลาย มีความสุขสบายเพิ่มมากขึ้น อีกทั้งยังชCวยกระตุ#นการไหลเวียนโลหิตบริเวณเต#านมและกระตุ#นการ

หลั่งของนำ้ นมท่ีมปี ระสทิ ธภิ าพตอC ไป

11

2. วัตถปุ ระสงค1
2.1 เพื่อเปรียบเทียบอาการเต#านมคัดของมารดาหลังคลอดระหวCางกCอนและหลังใช#นวัตกรรม “ไม#นวดสมุนไพร ใสCใจมารดา

หลงั คลอด”
2.2 เพื่อเปรียบเทียบความเจ็บปวดจากเต#านมคัดตึงของมารดาหลังคลอดระหวCางกCอนและหลังใช# นวัตกรรม “ไม#นวด

สมนุ ไพร ใสCใจมารดาหลังคลอด”

3. สมมตฐิ าน
มารดาหลังคลอด ภายหลังจากได#รับการนวดและประคบเต#านมด#วยนวัตกรรม “ไม#นวดสมุนไพร ใสCใจมารดาหลังคลอด”

มอี าการเตา# นมคัดตงึ เต#านมและมรี ะดับความเจบ็ ปวดน#อยกวาC กCอนไดร# บั การนวดและประคบเต#านมดว# ยนวัตกรรม

4. ประชากรและกลFมุ ตัวอยาF ง
ประชากร คือ มารดาหลังคลอด ที่มารับบริการที่โรงพยาบาลสCงเสริมสุขภาพตำบลนำเสียว อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ

ในระหวCางเดอื นมกราคม - มนี ำคม พ.ศ. 2565 จำนวน 49 คน [11]
กลุCมตัวอยCาง คือ มารดาหลังคลอด ที่มารับบริการที่โรงพยาบาลสCงเสริมสุขภาพตำบลนำเสียว อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ

ในระหวCางเดือนมกราคม - มีนำคม พ.ศ. 2565 และมีปmญหาเกี่ยวกับการปวดคัดตึงเต#านม ซึ่งได#มาโดยการเลือกแบบเจำะจงและ
ตามความสมัครใจของกลCุมตัวอยCาง จำนวน 25 คน

5. กระบวนการพฒั นำ (ตามขัน้ ตอน plan do check act)
ขนั้ ท่ี 1 ขน้ั วางแผน (Plan)
1) ศึกษาปmญหาและอุปสรรค หรือข#อจำกัดในการให#การพยาบาลมารดาหลังคลอด ในระหวCางการเรียนรายวิชา

การพยาบาลมารดา ทำรกและวางแผนครอบครัว
2) สรุปข#อมูลที่ได#จากการศึกษาค#นหา คือ มารดาหลังคลอดสCวนใหญCมีปmญหาด#านการปวดคัดตึงเต#านมและน้ำนม

มาน#อย นักศึกษาจึงมีความสนใจที่จะพัฒนำนวัตกรรมที่จะสามารถชCวยให#มารดาหลังคลอดแก#ไขปmญหาดังกลCาวได# โดยการ
ประยุกตใ5 ชภ# มู ปิ mญญาท#องถน่ิ และสมนุ ไพรไทยที่สามารถหาไดโ# ดยงาC ยในชมุ ชน มาใช#เปนf สวC นหนงึ่ ของการพฒั นำนวัตกรรม

3) สืบค#นความร#แู ละทบทวนวรรณกรรมที่เก่ยี วข#องกับนวัตกรรม “ไมน# วดสมนุ ไพร ใสCใจมารดาหลงั คลอด”
4) รCางแผนการพัฒนำนวตั กรรมเพอื่ เสนออาจารยท5 ี่ปรกึ ษา
5) อาจารย5ที่ปรึกษาตรวจสอบความเหมาะสม ความถูกต#องของเนื้อหาและให#ข#อเสนอแนะเพื่อปรับปรุงแก#ไขให#มี
ความสมบรู ณ5เพมิ่ มากขนึ้
6) นักศึกษาปรับแก#ตามท่ีอาจารย5ที่ปรึกษาให#คำแนะนำ และนำแบบประเมินนวัตกรรมให#ผู#เชี่ยวชาญ
ด#านการพยาบาลมารดาทำรก จำนวน 3 ทCาน เพือ่ ตรวจสอบความเทีย่ งตรงเชงิ เน้อื หา และวิเคราะห5หาคCา IOC เทาC กับ 0.67-1.00
ขั้นท่ี 2 ขัน้ ตอนการปฏบิ ตั ิ (Do)

1) จัดทำนวตั กรรม “ไมน# วดสมุนไพร ใสCใจมารดาหลังคลอด” ตามขน้ั ตอน ดงั นี้

12

1.1) ตัดผ#าขาวดิบหรือผ#าขาวม#า เปfนลักษณะใกล#เคียงกับเต#านม เส#นผCานศูนย5กลาง 15 เซนติเมตร ให#มีขนำด
เทาC กัน อยCางละ 2 ชิน้

1.2) นำผ#าขาวดิบหรือผ#าขาวม#า มาเย็บติดกัน จากนั้นทำด#ามจับด#วยผ#าดิบม#วนให#เปfนเส#นยาว จากนั้น
ม#วนลอ# มรอบดว# ยดา# ยให#แข็งแรง

1.3) นำสมุนไพร ล#างทำความสะอาด นำมาหั่นหรือสับให#เปfนชิ้นละเอียด โดยตัวยาที่ใช#ทำนวัตกรรม มี
สวC นประกอบ [13] ดังนี้

- ไพล (500 กรมั ) สรรพคุณแกป# วดเม่อื ย ลดอาการการตึง บวม ช้ำ ลดการอักเสบ
- ขมนิ้ ชัน (100 กรมั ) สรรพคุณชวC ยลดอาการอกั เสบ แกโ# รคผิวหนงั
- ตะไคร#บ#าน (100 กรัม) สรรพคุณชCวยกระตุ#นการไหลเวียนเลือด ขับเหงื่อของเสียและ
ชวC ยแตงC กลน่ิ หอม
- ผิวมะกรดู (200 กรัม) สรรพคุณมีน้ำมันหอมระเหย แกล# มวิงเวียน ถา# ไมมC ีใช#ใบแทนได#
- ใบมะขาม (200 กรัม) สรรพคุณชCวยแก#อาการคันตามรCางกาย ชCวยบำรุงผิว ชำระไขมัน ละลายไขมัน
ใต#ผิวหนัง ทำใหห# ลับสบาย
- ใบสม# ปrอย (100 กรัม) สรรพคุณชCวยชวC ยบำรงุ ผิว แก#โรคผวิ หนัง ลดความดนั
- เกลอื (1 ชอ# นโตØะ) สรรพคุณชวC ยดูดความร#อนและชวC ยพาตวั ยาซึมผาC นผวิ หนังไดส# ะดวกขึ้น
- การบรู (2 ชอ# นโตØะ) สรรพคณุ ชCวยบำรุงหัวใจและแตCงกลCน
- พมิ เสน (30 กรัม) สรรพคุณชวC ยบำรุงหัวใจ ทำใหร# สู# กึ ผCอนคลายและแตCงกลน่ิ
1.4) แบCงสมุนไพรที่คลุกเคล#าให#เข#ากันแล#วเปfนสCวนเทCา ๆ กัน โดยใช#ผ#าขาวดิบที่ทำเปfนลูกประคบที่มีรูปรCาง
คลา# ยเต#านม ประกอบดว# ยหัวนวด ให#เตม็ แลว# เย็บให#สนทิ โดยมีหวั นวด 3 แบบ ดงั น้ี
- แบบท่ี 1 รูปทรงกลมและมีปุมr นวด ใชส# ำหรับกดนวดเต#านมทเี่ ปfนกอ# นแขง็ และคัดตงึ
- แบบท่ี 2 รปู ทรงส่ีเหลี่ยม สำหรบั นวดเต#านมด#านลาC ง
- แบบที่ 3 รปู ทรงกลม สำหรบั ประควบและนวดท่วั ๆ เตา# นม
1.5) นำไม#นวดสมนุ ไพรท่ีได#ไปน่ึง ใช#เวลานึ่งประมาณ 15-20 นำที

ภาพที่ 1 การผลติ นวัตกรรม

13

2) นำนวัตกรรม “ไม#นวดสมุนไพร ใสCใจมารดาหลังคลอด” ไปทดลองใช#กับมารดาหลังคลอดที่สมัครใจในการ
ทดลองใช#นวัตกรรม จำนวน 30 ราย พร#อมแนะนำมารดาหลังคลอด เกี่ยวกับขั้นตอนในการผลิต การเก็บรักษา การใช#นวัตกรรม
และเปด∞ โอกาสใหม# ารดาหลังคลอดซักถามในประเดน็ ท่สี งสัย โดยมีชัน้ ตอน ดงั น้ี

2.1) การเตรียมมารดาหลังคลอด
2.1.1) สอบถามอาการมารดาหลังคลอดและประเมินเต#านมตามแบบประเมิน เกณฑ5การประเมินความ คัด

ตงึ เต#านมและลงบันทึกกอC นการนวดและประคบเตา# นมดว# ยไมน# วดสมุนไพร
2.2.2) เตรียมมารดาหลังคลอด โดยให#มารดานอนหงายในทCาที่สุขสบาย แขนทั้ง 2 ข#าง วางระนำบไปกับ

ลำตัว จากนั้นอธิบายขั้นตอนการนวดและประคบเต#านมด#วยไม#นวดสมุนไพรและแนะนำวิธีการปฏิบัติตนในระหวCางการนวดและ
ประคบเตา# นมโดยละเอยี ด

2.2) ขัน้ ตอนการนวดและประคบเต#านมด#วยไมน# วดสมนุ ไพร
2.1.1) ทำการนวดเต#านมโดยใช#ไม#นวดสมุนไพร ตามแบบที่เหมาะกับเต#านมของมารดาหลังคลอด ซึ่งมี 3

ลกั ษณะ (ตามภาพที่ 1) นวดบรเิ วณเต#านมท่เี ปfนกอ# นแข็ง นวดวนซำ้ 3 – 4 รอบ
2.1.1 ประคบเต#านมให#ทั่วทั้งเต#า ทำสลับกันทั้ง 2 ข#าง ใช#เวลาประคบ ข#างละ 10 - 15 นำที หรือจนกวCา

เตา# นมทีค่ ัดตงึ จะออC นนมุC
2.3) แนะนำวิธกี ารดูแลความสะอาดเตา# นมของมารดาหลังคลอด [14]
2.3.1) หยดสบเูC หลวลงฝrามือและนำไปฟอกเพื่อทำความสะอาดรอบเตา# นม
2.3.2) ใช#ผ#าขนหนูชบุ น้ำสะอาดเชด็ ฟองสบCู ในระหวCางการเช็ดสงั เกตคราบไขมันหรอื ขไี้ คลท่ีตดิ อยCู
2.3.3) ใช#ผ#าเชด็ จนคราบไขมนั จนหลุดออก จนเต#านมสะอาด
2.3.4) ใชผ# #าขนหนูแหง# เชด็ คราบนำ้ ท่ีเต#านมออกใหห# มด
2.5) ประเมินเต#านมตามแบบประเมินเกณฑ5การประเมินความคดั ตงึ เต#านม หลังการทำการประคบ
2.6) ให#คำแนะนำวิธีการดูแลเต#านม วิธกี ารให#นม และอาหารบำรงุ นำ้ นม ดว# ยภูมิปmญญาไทย
2.7) ให#มารดาหลังคลอดทำแบบประเมินความพึงพอใจ

ภาพท่ี 3 การทดลองใชน# วัตกรรมและติดตามประเมินผล

14

ขั้นที่ 3 ข้ันตอนตรวจสอบ (Check)
1) ประเมินผลนวตั กรรม “ไม#นวดสมุนไพร ใสใC จมารดาหลังคลอด” ด#วยการใชแ# บบประเมิน ดงั น้ี
1.1) แบบสอบถามข#อมูลสวC นบุคคล ได#แกC อายุ ศาสนำ อาชีพ รายได# สมั พนั ธภาพในครอบครวั
1.2) แบบประเมินตามเกณฑ5การประเมินความคัดตึงเต#านม โดยอ#างอิงจากเกณฑ5การประเมินความคัดตึง

เตา# นมของคณะแพทยศ5 าสตร5 โรงพยาบาลศริ ิราช [15]
1.3) แบบประเมินความเจ็บปวด (Pain scale) โดยใช# Numerical rating scale โดยให#คะแนนความเจ็บปวด

ที่ตนเองรู#สึกปวดตามเกณฑ5ของกองการพยาบาล โรงพยาบาลพระมงกุฎ [16] ตั้งแตC 0 คะแนน คือ ไมCมีอาการปวดเลย จนถึง 10
คะแนน คือมีอาการปวดมากที่สดุ ) ซึ่งคะแนนนีจ้ ะถูกแบงC เปนf ระดบั ความรุนแรงของความเจ็บปวดได#เปfน 3 ระดับ ดังนี้

- ปวดในระดบั น#อย (mild pain: 1-3 คะแนน)
- ปวดในระดบั ปานกลาง (moderate pain: 4-6 คะแนน)
- ปวดรนุ แรง (severe pain: 7-10 คะแนน)
1.4) แบบประเมินความพึงพอใจตCอการใช#นวัตกรรม โดยใช#มาตราสCวนประมาณคCา 5 ระดับ โดยมีเกณฑ5
การประเมินและการแปลความหมายของคะแนน [17] ดงั นี้
คะแนนเฉลี่ย 4.51 – 5.00 หมายถงึ เหมาะสมมากท่ีสดุ
คะแนนเฉลย่ี 3.51 – 4.50 หมายถึง เหมาะสมมาก
คะแนนเฉลย่ี 2.51 – 3.50 หมายถึง เหมาะสมปานกลาง
คะแนนเฉลี่ย 1.51 – 2.50 หมายถึง เหมาะสมน#อย
คะแนนเฉลย่ี 1.00 – 1.50 หมายถงึ เหมาะสมนอ# ยทสี่ ดุ
2) วเิ คราะหข5 #อมูลทำงสถิติ จากแบบประเมนิ โดยใช#สถติ ิ ดังนี้
2.1) สถิติเชิงพรรณนำ ได#แกC ความถ่ี ร#อยละ คCาเฉลี่ยและสCวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ใช#อธิบายคุณลักษณะ
ของประชากร
2.2) เปรียบเทียบความแตกตCางระหวCางระดบั การคดั ตงึ เตา# นมและระดบั ความปวดกอC นและหลังทำหารทดลอง
ใช#นวัตกรรม โดยใชส# ถติ ิ paired-samples t-test
ขนั้ ท่ี 4 ขนั้ ตอนการปรบั ปรุง (Act)
ปรับปรุงนวัตกรรม “ไม#นวดสมุนไพร ใสCใจมารดาหลังคลอด” ให#มีความเหมาะสม ตามผลการประเมินและ
ข#อเสนอแนะของมารดาหลังคลอดเพอื่ ใหต# อC ยอดนวตั กรรมทม่ี ีคณุ ภาพตอC การดูแลมารดาหลงั คลอดตอC ไป

5. ผลการประเมนิ นวัตกรรม
5.1 ข2อมูลท่วั ไปของกลFมุ ตวั อยาF ง
กลุCมตัวอยCางสCวนใหญCมีอายุในชCวง 25 - 30 ปü จำนวน 24 ราย (ร#อยละ 80.0) และชCวงอายุน#อยกวCา 20 ปü จ#านวน

1 ราย (ร#อยละ 3.33) กลุCมตัวอยCางนับถือศาสนำ “พุทธ” จำนวน 30 คน (ร#อยละ 100) การศึกษาสCวน ใหญCจบการศึกษาระดับ
“มัธยมศกึ ษาตอนตน# ” จำนวน 12 ราย (รอ# ยละ 40) รายไดเ# ฉลีย่ ตCอเดอื น 5,001 – 10,000 บาท ร#อยละ 60 และมีสมั พันธภาพทดี่ ี
ในครอบครัว รอ# ยละ 80

15

5.2 การวเิ คราะห1ขอ2 มลู ด2านการคดั ตึงเตา2 นม กFอนและหลังการได2รบั การทดลองใช2นวตั กรรม
ตารางท่ี 1 แสดงจำนวนและร#อยละ จำแนกตามปญm หาเร่อื ง “ประวัตกิ ารคดั เตา# นม”

ประวตั กิ ารคัดตึงเต2านม กอF นใชน2 วตั กรรม หลงั ใชน2 วตั กรรม
จำนวน รอ2 ยละ จำนวน รอ2 ยละ
Grade 1 : คัดตึงเลก็ น#อย
(เตา# นมเรม่ิ ตึงกดนุCม ไมCพบ บวมแดงรอ# น สมั ผสั ได# ไมมC ีไข# บีบน้ำนมออก) 14 46.67 2 6.67
12 40.00 0 0.00
Grade 2 : คดั ตงึ ปานกลาง
(เต#านมตึงมากกดแข็ง พบบวมแดงร#อนบ#าง สัมผัสได# อาจมีหรือไมCมีไข# 4 13.33 0 0.00
บีบนำ้ นมออก)
0 0.00 28 93.33
Grade 3 : คัดตงึ มาก 30 100 30 100
(เต#านมตึงมากกดไมCลง จน มารดาไมCให#สัมผัส พบบวมแดงร#อนบCอย
สมั ผสั ได# มี ไข# บีบน้ำนมไมอC อก)
ไมCมีอาการคัดตงึ เต#านม

รวม

จากตารางที่ 1 พบวCา กลุCมตัวอยCาง ในด#านประวัติการคัดเต#านม (กCอนการทดลองใช#) พบวCาสCวนใหญCอยูCในกลุCม “Grade
1” (คัดตึงเต#านมเล็กน#อย) จำนวน 14 ราย (ร#อยละ 46.67) รองลงมาคืออยูCในกลุCม “Grade 2” (คัดตึงเต#านมปานกลาง) จำนวน
12 ราย (ร#อยละ 40.0) ตามลำดับ หลังจากให#การทดลองใช#นวัตกรรมและทำการประเมินอาการคัดตึงเต#านม พบวCา สCวนใหญC อยCู

ในกลุCม “ไมCคัดเต#านม” จำนวน 28 ราย (ร#อยละ 93.33) รองลงมาคืออยูCในกลุCม “Grade 1” (คัดตึงเต#านมเล็กน#อย) จำนวน 2
ราย (ร#อยละ 6.67) ตามลำดับ นั่นแสดงวCา การใช#ไม#นวดสมุนไพรในมารดาหลังคลอดที่มีภาวะเต#านมคัดตึง ณ ชุมชนตำบล

นำเสียว โดยภาพรวมพบวCามกี ารเปลยี่ นแปลงระดบั ความคัดตงึ ของเตา# นมภายหลังการทดลองใชน# วัตกรรม

5.3 ผลการวิเคราะห1ข2อมูลระดับอาการปวด (Pain score) กFอนและหลังทำการนวดและประคบเต2านมมารดา

หลงั คลอดที่มีภาวะเตา2 นมคดั ตึง

ตารางท่ี 2 ผลการวเิ คราะหร5 ะดบั ความปวดของมารดาหลงั คลอดกอC นและหลงั การใช#นวตั กรรม

กอF นการใช2นวัตกรรม หลังการใช2นวตั กรรม p-

ระดบั อาการปวด n % M S.D. n % M S.D. t value

ระดับ 0 (ไมCมีอาการปวด) 0 0 7.29 1.65 4 13.33 2.28 1.54 16.55 .001*

ระดบั 1 (mild pain) 00 12 40.00

ระดับ 2 (mild pain) 00 4 13.33

16

กอF นการใช2นวตั กรรม หลังการใชน2 วตั กรรม p-

ระดับอาการปวด n % M S.D. n % M S.D. t value

ระดับ 3 (mild pain) 00 5 16.67
ระดบั 4 (moderate pain)
ระดับ 5 (moderate pain) 00 3 10.00
ระดบั 6 (moderate pain)
ระดับ 7 (severe pain) 6 20.00 2 6.67
ระดับ 8 (severe pain)
ระดบั 9 (severe pain) 4 13.33 00
ระดับ 10 (severe pain)
5 16.67 00
รวม
* P < 0.05 9 30.00 00

2 6.67 00

4 13.33 00

30 100 30 100

จากตารางที่ 2 พบวาC มารดาหลงั คลอด จากการประเมินระดับอาการปวดกCอนทดลองใช#นวัตกรรม พบวCาสCวนใหญCอยูCใน
ระดับ “8” (severe pain) จำนวน 9 ราย (ร#อยละ 30) รองลงมาอยูCในระดับ “5” (moderate pain) จำนวน 6 ราย (ร#อยละ 20)

และระดับ “7” (moderate pain) จำนวน 5 ราย (ร#อยละ 16.67) หลังจากที่ทำการทดลองใช#นวัตกรรม ได#ทำการประเมินระดับ
อาการปวด พบวCามารดาหลังคลอด มีอาการปวดลดลง สCวนใหญCอยูCในระดับ “1” (mild pain) จำนวน 12 ราย (ร#อยละ 40)

รองลงมาอยูCในระดับ “3” (mild pain)) จา# นวน 5 ราย (รอ# ยละ 16.67) อยCใู นระดบั “2” (mild pain) และไมCมอี าการปวด จำนวน
4 ราย (ร#อยละ 13.33) ตามลำดับ นั่นแสดงวCาการนวดและประคบด#วยไม#สมุนไพร ในมารดาหลังคลอดที่มีภาวะคัดตึงเต#านม
ในด#านระดับความปวด โดยรวม พบวาC มคี วามแตกตาC งกวCากอC นการทดลอง อยาC งมีนยั สำคัญทำงสถิติที่ระดบั .01

5.4 ระดบั ความพงึ พอใจตอF การใชน2 วตั กรรม M S.D. ระดับ
ตารางท่ี 3 ความพึงพอใจตอC การใช#นวัตกรรม (n=30) 4.25 0.25 มาก
4.20 0.25 มาก
ลำดบั ประเด็น 3.75 0.26 มาก
1 ความเหมาะสมของนวัตกรรมที่นำมาใชใ# นการลดอาการปวดคัดตงึ เต#านม 4.15 0.22 มาก
2 มคี วามรคู# วามเข#าใจตอC การใชแ# ละประโยชนจ5 ากไม#นวดสมนุ ไพร 4.25 0.25 มาก
4.15 0.28 มาก
3 ความรู#ความเขา# ใจของเนอื้ หาสาระในการใชไ# มน# วดสมนุ ไพร 4.25 0.25 มาก
4 มีความปลอดภัยในการใช#นวัตกรรม ไมน# วดสมนุ ไพร 4.14 0.20 มาก
5 ประโยชน5ท่ไี ด#รับจากการใชน# วัตกรรม ไม#นวดสมุนไพร
6 มกี ารใช#ทรัพยากรอยาC งค#ุมคCา และมปี ระสิทธิภาพ
7 มีความพึงพอใจโดยรวมท่ีมีตอC นวตั กรรม ไมน# วดสมนุ ไพร

ภาพรวม

17

จากตารางที่ 4 ผลการประเมินความพึงพอใจตCอการใช#นวัตกรรมของมารดาหลังคลอด พบวCา ความพึงพอใจภาพรวม
อยูCในระดับมาก (M=4.14, S.D.=0.20) โดยด#านที่มีความพึงพอใจสูงสุดในระดับมาก 3 อันดับ ได#แกC ความเหมาะสมของนวัตกรรม
ประโยชน5ที่ได#รับจากการใชน# วตั กรรมและความพงึ พอใจโดยรวมทม่ี ีตCอนวตั กรรม (M=4.14, S.D.=0.25)

6. สรุปและอภปิ รายผล
การศึกษาเกี่ยวกับประสิทธิภาพของนวัตกรรม “ไม#นวดสมุนไพร ใสCใจมารดาหลังคลอด” พบวCา สามารถลดอาการคัดตึง

เต#านมและลดระดับความเจ็บปวดเต#านมในมารดาหลังคลอดได# และนอกจากนี้จากการสังเกตพบวCา ภายหลังการนวดและประคบ
เต#านมด#วยไม#นวดสมุนไพร รCวมกับการให#คำแนะนำวิธีการดูแลเต#านม วิธีการให#นมทำรกและอาหารที่มีสCวนชCวยบำรุงน้ำนมให#แกC
มารดาหลังคลอดนั้น ทำให#ภาวะเต#านมคัดตึงดีขึ้น มารดาเกิดความสุขสบาย และสCงผลให#น้ำนมไหลได#ดีขึ้นอีกด#วย มารดา
หลังคลอดมีปริมาณน้ำนมที่มีคุณภาพและเพียงพอตCอการเลี้ยงดูทำรก ซึ่งสอดคล#องกับทฤษฎีทำงแพทย5แผนปmจจุบันที่กลCาววCา
การที่มารดาหลังคลอดสามารถหลั่งน้ำนมออกมาได#เอง จะทำให#ชCวยลดการคั่งของน้ำนมที่อยูCในเต#านมได# ซึ่งการหลั่งน้ำนม
ในมารดาหลังคลอดที่มีน้ำนมคั่ง เปfนอีกวิธีการหนึ่งที่ชCวยแก#ไขภาวะเต#านมคัดตึงได#อยCางมีประสิทธิภาพ [18] สCงผลให#กล#ามเน้ือ
โดยรอบเต#านมเกิดการคลายตัว เต#านมมีชนำดลดลงและอาการเจ็บปวดที่เกิดจากการคัดตึงเต#านมลดลงได# ทำให#มารดา
เกิดความสุขสบาย คลายความวิตกกังวลตามมาและมีความสุขจากการเลี้ยงดูบุตรเพิ่มมากขึ้น [10] จะเห็นได#วCาการประยุกต5
ภูมิปmญญาท#องถิ่น คือ สมุนไพรไทยมาใช#ในการนวดและประตบเต#านมมารดาหลังคลอด ด#วยไม#นวดสมุนไพร สCงผลให#ระบบ
การไหลเวียนโลหิตทำงานได#ดีขึ้น สามารถลดอาการคัดตึงเต#านม อาการเจ็บปวดเต#านมลดลง และกระตุ#นการหลั่งน้ำนมเพิ่มขึ้น
มารดามีน้ำนมที่เพียงพอตCอการเลี้ยงดูทำรกและชCวยในการสนับสนุนให#มารดาหลังคลอดประสบความสำเร็จในการเลี้ยงทำรก
ด#วยนำ้ นมตนเองไดอ# ยาC งมีประสิทธภิ าพตCอไป

8. ข2อเสนอแนะ
8.1 ควรมีการติดตามมารดาหลังคลอดอยCางเปfนตCอเนื่องเพื่อประเมินความคงอยูCของผลการนวดและประคบเต#านมด#วย

นวตั กกรรม “ไม#นวดสมนุ ไพร ใสCใจมารดาหลังคลอด”
8.2 ควรพัฒนำรูปรCางนวัตกรรมที่มีขนำดพอเหมาะตCอเต#านมมารดาหลังคลอดและพัฒนำตCอยอดเปfนแบบ 3 หัวนวด

ในอันเดยี วกนั เพอื่ ใช#งานได#สะดวกเพมิ่ มากขนึ้

9. กิตตกิ รรมประกาศ
ขอขอบพระคุณมารดาหลังคลอดที่เข#ารCวมเปfนอาสาสมัครในการทดลองใช#นวัตกรรมและให#ข#อมูลตCาง ๆ และคณะพยาบาล

ศาสตร5 มหาวิทยาลยั ราชภัฏชัยภูมิ ในการสนบั สนุนการดำเนนิ งานในครัง้ นี้

18

10. เอกสารอ2างอิง
[1] กรมอนำมัย. (2561). “น้ำนมแมF” ประโยชน1แท2จากธรรมชาติ. นนทบุรี : ศูนย5สื่อสารสาธารณะ กรมอนำมัย กระทรวง

สาธารณสขุ .
[2] Horta BL, Victora CG, World Health Organization. (2013). Short-term effects of breast feeding: a systematic

review on the benefits of breast feeding on diarrhoea and pneumonia mortality. Geneva: World Health
Organization.
[3] Binns C, Lee M, Low WY. (2016). The long-term public health benefits of breast feeding. Asia Pac J Public
Health, 28(1): 7-14.
[4] World Health Organization [WHO]. (2020). World Health Statistic. Retrieved from
http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/112738/1/9789240692671_eng.pdf
[5] ศูนยน5 มแมCแหCงประเทศไทย. สถานการณ1การเลยี้ งลกู ดว2 ยนมแมใF นประเทศไทย [อินเตอรเ5 นต็ ]. 2564 [เข#าถงึ เมอ่ื 2 เมษายน
2564]. เขา# ถงึ ไดจ# าก Http://www.thaibreastfeeding.org/vcharkarn/11469
[6] Department of health. (2014). Strategic Health Plan, Ministry of Public Health, Health promotion and
disease prevention, fiscal year 2014. Retrieved from http://www.anamai.moph.go.th/ download /pdf.
[7] Sokan-Adeaga M, Sokan-Adeaga A, Sokan-Adeaga E. (2019). A systematic review on exclusive breast feeding
practice in Sub-Saharan Africa: facilitators and barriers. Acta Scientific Medical Sciences, 3(7):53-65.
[8] BabakazoP, DonnenP, AkilimaliP, AliNMM, Okitolonda E. ( 2015) . Predictors of discontinuing exclusive
breastfeeding before six months among mothers in Kinshasa: a prospective study. Int Breastfeed J., 10:19.
[9] ศศธิ ารา นCวมภา, ปร.ด.1 พรนภา ต้งั สขุ สนั ต5, ปร.ด.1 วาสนำ จติ ิมา, วท.ม.1 กันยรักษ5 เงยเจริญ
[10] กฤษณา ปง∞ วงศ,5 กรรณกิ าร5 กนั ธะรกั ษาและนงลกั ษณ5 เฉลมิ สขุ . (2563). ประสทิ ธิผลของการนวดเต#านมตอC การคดั ตึงเตา# นม
ในมารดาทใี่ ห#นมบตุ ร: การทบทวนอยCางเปfนระบบ. พยาบาลสาร, 47(2): 143-155.
[11] โรงพยาบาลสCงเสริมสุขภาพตำบลนำฝาย. (2564). ข2อมูลสตรีหลังคลอด ที่มารับบริการโรงพยาบาลสFงเสริมสุขภาพ
ตำบลนำเสียว อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ ปÜ พ.ศ. 2564. ชัยภูม:ิ รายงานประจำปü โรงพยาบาลสCงเสริมสุขภาพตำบลนำเสียว
อำเภอเมอื ง จังหวดั ชยั ภมู .ิ
[12] ศูนย5นมแมCแหCงประเทศไทย. เต2านมคัด ปวดมาก จะทำอยFางไรดี [อินเตอร1เน็ต]. (2564) [เข#าถึงเมื่อ 2 เมษายน 25564].
เข#าถงึ ไดจ# าก http://www.thaiall.com/blog/burin/2163
[13] กรมการแพทย5แผนไทยและการแพทย5ทำงเลือก กระทรวงสาธารณสุข. (2560). คูFมือแนวทำงการดูแลรักษาสุขภาพมารดา
และทำรกดา2 นการผดงุ ครรภไ1 ทย. กรงุ เทพฯ : กลCมุ งานวิชาการนวดไทย.
[14] กรมการแพทย5แผนไทยและแพทย5ทำงเลือก กระทรวงสาธารณสุข. (2560). ชุดการสังคายนำภูมิปQญญาการนวดไทย.
นนทบรุ :ี สำนกั งานขอ# มลู และคลงั ความรู# กรมการแพทยแ5 ผนไทยและการแพทยท5 ำงเลอื ก กระทรวงสาธารณสุข.
[15] คณะแพทย5ศษสตร5 โรงพยาบาลศิริราช. (2559). เกณฑ1การประเมินความคัดตึงของเต2านมของโรงพยาบาลศิริราช.
กรงุ เทพ: โรงพยาบาลศริ ริ าช.

19

[16] กองการพยาบาล โรงพยาบาลพระมงกุฎ. (2562). การประเมินระดับความปวด. กรุงเทพฯ: คณะกรรมการบรหิ ารการ
พยาบาล โรงพยาบาลพระมงกุฎ.

[17] บญุ ชม ศรีสะอาด. (2558). วิธีการทำงสถติ สิ ำหรับการวิจัย. พมิ พค5 รงั้ ที่ 9. กาฬสินธ5:ุ โรงพิมพป5 ระสานการพมิ พ.5
[18] Reeder, S.J., Martin, L.L, & Griffin, D.K. (1997). Maternity Nursing: Family, Newborn and women's health

care. Philadelphia: J.B. Lippincott company.

20

นวัตกรรม “กลอ; งมหัศจรรย?เกบ็ สายนำ้ เกลือ”

วัลลภา ววิ ตรสติ1, กวนิ ทพิ ย5 วฒุ มิ านพ2, บณั ฑติ า แก#วเม#า2 , ธนพร เผอื กหอม2 , นรีรัตน5 คดิ รมั ย52 ,
มนธริ า ชาตไิ ธสงค52 , วาสติ า บุญทิม2 , สมุ ิตรา อธิกุลรัตน52, และอารรี ตั น5 เพชรหนัก2, วรางคณา สายสทิ ธ3์ิ *,

หทยั รตั น5 เสมาอนิ ทร53, เสาวรี เอยี่ มลออ3

1พยาบาลวิชาชพี ชำนำญการ หอผูป# rวยศลั ยกรรมหญงิ โรงพยาบาลนครปฐม, นครปฐม
2นักศกึ ษาพยาบาลชน้ั ปüที่ 2 คณะพยาบาลศาสตร5 มหาวทิ ยาลัยราชภฏั นครปฐม, นครปฐม

3อาจารยค5 ณะพยาบาลศาสตร5 มหาวิทยาลยั ราชภฏั นครปฐม, นครปฐม
*ผรู# ับผดิ ชอบบทความ: [email protected]

บทคดั ยอF

นวัตกรรมกลCองมหัศจรรย5เก็บสายน้ำเกลือเปfนสิ่งที่พัฒนำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค5เพื่อลดปmญหาการจัดเก็บสายน้ำเกลือของ
ผู#ปrวยในแตCละบุคคลทำให#เพิ่มความสะดวกของการใช#และการจัดเก็บสายน้ำเกลือที่เปfนระเบียบชCวยลดอันตรายที่เกิดจากการ
ปฏิบัติงานได#บุคลากรทำงการแพทย5 ผู#ปrวย และญาติผู#ดูแล โดยอาศัยหลักการบริหารการจัดการเชิงคุณภาพแบบตCอเนื่องตามวงจร
เดมมิ่ง (Deming Cycle) ประกอบด#วยขั้นตอนการวางแผน (Plan: P) การนำแผนไปปฏิบัติ (Do: D) การตรวจสอบระหวCาง
ชCวงเวลาในการปฏิบัติ (Check: C) และการปรับปรุงแก#ไขตามปmญหาและข#อเสนอแนะ (Act: A) ซึ่งดำเนินการในชCวงเวลาการฝºก
ปฏิบัติการพยาบาลรายวิชาการพยาบาลพื้นฐานระหวCางวันที่ 28 มีนำคม – 7 เมษายน 2565 ที่หอผู#ปrวยศัลยกรรมหญิง
โรงพยาบาลนครปฐม ในกลุCมเป°าหมายของการใช#นวัตกรรมกลCองมหัศจรรย5เก็บสายน้ำเกลือ คือ พยาบาลวิชาชีพที่ปฏิบัติงานที่หอ
ผู#ปrวยศัลยกรรมหญิง จำนวน 10 คน

ผลการใช#นวัตกรรมกลCองมหัศจรรย5เก็บสายน้ำเกลือ พบวCา ความพึงพอใจในระดับมากที่สุด ได#แกC ความพึงพอใจในการ
นำนวัตกรรมไปใช#ในภาพรวม ( = 4.80, SD= 0.42) วัสดุหางCายและมีความแข็งแรง ( = 4.80, SD= 0.42) นวัตกรรมมีความ
เหมาะสมในการใช#งาน ( = 4.70, SD= 0.48) นวัตกรรมมีความนCาสนใจ ( = 4.70, SD= 0.48) ความงCายในการใช#งาน ( =
4.60, SD= 0.52) มคี วามปลอดภัยในการใหย# าหรือสารน้ำ ( = 4.60, SD= 0.52)

ข#อเสนอแนะ ควรพัฒนำและปรับปรุงให#เหมาะสมกับการปฏิบัติงานและนำไปสูCงานวิจัยเพื่อการพัฒนำคุณภาพทำงการ
พยาบาลตCอไป

คำสำคัญ: นวตั กรรม สายน้ำเกลือ การพยาบาล

21

1. ความเป£นมาและความสำคัญของปญQ หา
การให#สารน้ำทำงหลอดเลือดดำ (Intravenous fluid) เปfนหัตถการที่จำเปfนสำหรับผู#ที่มีปmญหาสุขภาพหรือผู#ปrวยท่ี

จำเปfนต#องได#รับการรักษาแบบที่พักที่โรงพยาบาล (admit) และกลับบ#านได# โดยเฉพาะอยCางยิ่งในผู#ปrวยที่ต#องเข#าพักรับการรักษา
ในโรงพยาบาล พบถึงร#อยละ 76.9 ของผู#ปrวยที่พักรักษาตัวในโรงพยาบาล [1] และมีข#อบCงชี้ในการได#รับสารน้ำทำงหลอดเลือดดำ
เชCน งดน้ำงดอาหาร รับประทำนอาหารไมCได#หรือรับประทำนได#น#อย ทดแทนสารน้ำที่สูญเสียออกนอกรCางกายกรณีถCายอุจจำระ
เหลวหรืออาเจียนเปfนจำนวนมาก เปfนต#น [1], [2] ซึ่งการให#สารน้ำทำงหลอดเลือดดำนี้ เปfนการให#ทำงหลอดเลือดดำสCวนปลาย
(peripheral vein) โดยผCานอุปกรณ5การให#สารน้ำที่ประกอบด#วยถุงหรือขวดสารน้ำตามแผนการรักษา ชุดให#สารน้ำซึ่งเปfนสาย
น้ำเกลือและให#ผCานการแทงเข็มที่หลอดเลือดดำสCวนปลายโดยยึดหลักปราศจากเชื้อ [1], [2], [3] ซึ่งพยาบาลเปfนผู#ที่มีบทบาท
สำคญั ในการดแู ลใหก# ารพยาบาลแกCผปู# วr ยท่ีได#รบั สารน้ำทำงหลอดเลอื ดดำ [3]

คณะพยาบาลศาสตร5 มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม ได#มีการจัดการเรียนการสอนภาคปฏิบัติในรายวิชาปฏิบัติการ
พยาบาลพื้นฐาน ภาคเรียนที่ 2 ปüการศึกษา 2564 ให#แกCนักศึกษาหลักสูตรพยาบาลศาสตรบัณฑิต (ฉบับปรับปรุง พ.ศ.2562) ชั้นปü
ที่ 2 โดยฝºกปฏิบัติที่หอผู#ปrวยศัลยกรรมหญิง โรงพยาบาลนครปฐมที่มีผู#ปrวยทำงด#านศัลยกรรมที่ได#รับสารน้ำทำงหลอดเลือดดำถึง
ร#อยละ 80 ของผป#ู วr ยทเี่ ขา# รับการรกั ษาในหอผ#ปู rวยศลั ยกรรมหญงิ ในชCวงเดือนมีนำคม - เมษายน 2565 จากการฝกº ปฏบิ ัติทำงการ
พยาบาลพบวCาผู#ปrวยที่ได#รับสารน้ำทำงหลอดเลือดดำ 1 รายจะชุดสารน้ำทำงหลอดเลือดดำ 2-3 ชุดแขวนไว#กับเสาข#างเตียงของ
ผู#ปrวย เชCน ชุดสารน้ำเกลือตามแผนการรักษา ชุดสารน้ำที่ผสมยาที่ต#องบริหารยาให#แบบหยดทำงหลอดดำ เปfนต#น ทำให#มีสาย
คล#องหรือห#อยลงมาจำนวนหลายสายที่ทำให#เกิดความไมCสะดวกในการปฏิบัติงาน เชCน พยาบาลต#องจัดสายหรือจับหาสายที่คล#อง
ไว#ไมCเปfนระเบียบเพื่อหาวCาเปfนของสารน้ำหรือยาชนิดไหน เปfนต#น ทำให#เสียเวลาในการปฏิบัติงานและมีโอกาสใช#สายน้ำเกลือ
ผิดพลาดได# นอกจากนี้ยังมโี อกาสเสยี่ งตCอการเกดิ อุบตั เิ หตจุ ากการทำงานจากสายท่คี ล#องไว#ไมเC ปfนระเบยี บได#

จากเหตุผลดังกลCาวทีมพัฒนำนวัตกรรมประกอบด#วยนักศึกษาพยาบาลชั้นปüที่ 2 พยาบาลประจาการหอผู#ปrวย
ศัลยกรรมหญิง และอาจารย5ประจากลุCมฝºกปฏิบัติ ได#ตระหนักเห็นถึงปmญหาและความสำคัญดังกลCาวจึงได#พัฒนำนวัตกรรมเพื่อชCวย
ในการจัดเก็บสายน้ำเกลือหรือสายของสารน้ำที่ให#ทำงหลอดเลือดดำให#เปfนระเบียบและเพิ่มความสะดวกในการปฏิบัติงานของ
พยาบาล ชื่อวCา “กลCองมหัศจรรย5เก็บสายน้ำเกลือ” โดยใช#หลักการบริหารการจัดการเชิงคุณภาพแบบตCอเนื่องตามวงจรเดมมิ่ง
(Deming Cycle) [4] ประกอบดว# ยขั้นตอนการวางแผน (Plan: P) การนำแผนไปปฏิบัติ (Do: D) การตรวจสอบระหวCางชวC งเวลาใน
การปฏบิ ัติ (Check: C) และการปรับปรงุ แกไ# ขตามปmญหาและข#อเสนอแนะ (Act: A) ขึ้น

2. วัตถุประสงค1
การศกึ ษานี้ มวี ัตถปุ ระสงค5 ดงั น้ี
2.1 เพือ่ พัฒนำนวัตกรรม “กลอC งมหศั จรรยเ5 กบ็ สายนำ้ เกลอื ”
2.2 เพ่ือประเมนิ ผลการใชน# วตั กรรม “กลอC งมหศั จรรย5เก็บสายนำ้ เกลอื ”

22

3. กลFุมเปuาหมาย
พยาบาลวิชาชีพ หอผ#ปู วr ยศลั ยกรรมหญงิ โรงพยาบาลนครปฐม จำนวน 10 คน โดยศกึ ษาในชวC งระหวาC งวันท่ี 28

มนี ำคม – 7 เมษายน 2565

4. กระบวนการพัฒนำ
จากการฝºกปฏิบัติการพยาบาลที่หอผู#ปrวยศัลยกรรมหญิง โรงพยาบาลนครปฐม ในชCวงเดือนมีนำคม - เมษายน 2565

พบวCาผู#ปrวยที่ได#รับสารน้ำทำงหลอดเลือดดำ 1 รายจะชุดสารน้ำทำงหลอดเลือดดำ 2-3 ชุดแขวนไว#กับเสาข#างเตียงของผู#ปrวย
ทำให#มีสายคล#องหรือห#อยลงมาจำนวนหลายสายที่ทำให#เกิดความไมCสะดวกในการปฏิบัติงาน เสียเวลาในการปฏิบัติงานและมี
โอกาสใช#สายน้ำเกลือผิดพลาดได# ดังนั้นทีมพัฒนำจึงได#พัฒนำนวัตกรรม “กลCองมหัศจรรย5เก็บสายน้ำเกลือ” ดำเนินการตาม
Deming’s cycle ประกอบดว# ย 4 ข้นั ตอน PDCA [4] ดงั นี้

ขน้ั ตอนท่ี 1 การวางแผน (Plan: P) ระหวCางวันท่ี 28 - 31 มนี ำคม 2565 ดงั น้ี
1) ประชมุ ปรึกษาหารอื รวC มกันระหวาC งอาจารยป5 ระจากลCุมฝºกปฏิบัติ พยาบาลวชิ าชีพประจาการหอผู#ปวr ย
ศัลยกรรมหญิง และนักศึกษาช้นั ปüท่ี 2 ทีฝ่ ºกปฏิบัติทีห่ อผู#ปวr ยศลั ยกรรมหญงิ เพ่อื กำหนดวัตถปุ ระสงค5ของการพัฒนำนวัตกรรม
การวางแผนงาน และการประเมนิ ผลการใช#นวตั กรรม (ภาพที่ 1, 2)

ภาพที่ 1 (ซ#าย) และ ภาพท่ี 2 (ขวา)
การประชมุ ปรึกษาหารือเรอ่ื งการพฒั นำนวตั กรรม

2) สืบคน# ข#อมูลหลกั ฐานเชงิ ประจกั ษท5 เี่ กี่ยวข#องกบั การดแู ลผู#ปวr ยทไี่ ด#รับการให#สารน้ำทำงหลอดเลือดดำ เพอื่

นำไปเปfนขอ# มลู ในการพัฒนำนวัตกรรมและตั้งชื่อรวC มกนั วาC “กลอC งมหัศจรรยเ5 กบ็ สายน้ำเกลอื ”

3) จัดหาอปุ กรณ5ทใ่ี ช#ในการพัฒนำนวตั กรรม “กลCองมหัศจรรยเ5 ก็บสายนำ้ เกลือ” มีดงั นี้

ลำดับ กจิ กรรม/รายการ ประมาณคFาใชจ2 Fาย (บาท)

1. กลCองใส 6 เลมC × 20 บาท 120 บาท

2. ยางยดื 1 มว# น × 30 บาท 30 บาท

23

ลำดบั กิจกรรม/รายการ ประมาณคFาใชจ2 Fาย (บาท)

3. กาวร#อน 1 แพค × 30 บาท 30 บาท

4. ปนæ กาว 1 อนั × 95 บาท 95 บาท

5. ตีนตุØกแก 2 อัน × 19 บาท 38 บาท

6. เทยี น 1 แพค × 39 บาท 39 บาท

7. ฟว∞ เจอร5บอร5ด 1 แผนC × 22 บาท 22 บาท

8. กลCอง 6 อัน × 10 บาท 60 บาท

9. หนวดก#งุ 1 เส#น × 25 บาท 25 บาท

10. ทอC PVC 4 อัน × 5 บาท 20 บาท

รวม 479 บาท

4) ประดิษฐน5 วตั กรรม“กลCองมหศั จรรย5เก็บสายนำ้ เกลือ” จากอุปกรณด5 งั ขอ# 3)
5) นำเสนอ นวัตกรรม“กลCองมหัศจรรยเ5 ก็บสายน้ำเกลอื ” ใหก# ับพยาบาลวิชาชีพประจาการหอผ#ปู rวยศลั ยกรรม
หญิง โดยช้แี จงวัตถุประสงค5 วิธีการใช# และการประเมินผล (ภาพท่ี 3, 4)

ภาพที่ 3 (ซ#าย) และ ภาพที่ 4 (ขวา)
การนำเสนอนวัตกรรม “กลอC งมหัศจรรย5เก็บสายน้ำเกลอื ”

ข้ันตอนท่ี 2 การนำแผนไปปฏบิ ัติ (Do: D) ระหวCางวนั ที่ 1, 4 เมษายน 2565 ดังน้ี
นำนวัตกรรมกรรม “กลอC งมหัศจรรยเ5 กบ็ สายน้ำเกลอื ” ไปใช#ในการปฏิบตั กิ ารพยาบาลจริง ตามขั้นตอน ดงั ภาพที่ 5, 6
ดังน้ี

24

ภาพที่ 5 ตดิ นวัตกรรมกบั เสานำ้ เกลือโดยใชต# ีนตØุกแก ภาพที่ 6 ปรับระดบั นวัตกรรมใหเ# หมาะสมและ
เก็บสายนำ้ เกลือลงในกลCอง

ข้นั ตอนท่ี 3 การตรวจสอบระหวFางชวF งเวลาในการปฏบิ ตั ิ (Check: C) ระหวาC งวันท่ี 5, 6 เมษายน 2565 ดงั นี้
ระหวาC งการนำนวตั กรรม “กลCองมหศั จรรยเ5 กบ็ สายนำ้ เกลือ” ไปใชใ# นการปฏิบตั ิการพยาบาลจรงิ ไดม# กี ารตรวจสอบ
การนำไปใช# ดงั ภาพที่ 7, 8 พรอ# มทัง้ ประเมินผลการใช# ดงั นี้

ภาพที่ 6 การใช#นวตั กรรมรวC มกบั การตรวจสอบการปฏบิ ัติการ ภาพที่ 7 พยาบาลวชิ าชีพประจาการให#ข#อเสนอแนะในการ
ใชเ# พอ่ื นำไปปรบั ปรงุ พฒั นำ
ปรับปรงุ นวตั กรรม

จากการตรวจสอบระหวาC งชCวงเวลาในการปฏบิ ตั กิ ารใช#นวตั กรรม “กลCองมหศั จรรยเ5 กบ็ สายน้ำเกลือ” มพี บปQญหา คอื

ตวั ติดนวัตกรรมกับเสาน้ำเกลือหลุดงFาย ทำใหไ2 มFแข็งแรง

25

ข้นั ตอนท่ี 4 การปรบั ปรุงแก2ไขตามปญQ หาและขอ2 เสนอแนะ (Act: A) ระหวาC งวนั ที่ 7, 8 เมษายน 2565 ดังนี้
จากการใชน# วัตกรรม “กลอC งมหัศจรรย5เกบ็ สายน้ำเกลอื ” พบปญQ หา คอื ตวั ติดนวตั กรรมกบั เสานำ้ เกลอื หลดุ งFาย
ทำให2ไมแF ข็งแรง ทีมพฒั นำจึงได#ปรับปรงุ สายติดนวัตกรรมกบั เสานำ้ เกลอื เปfนตัวลอ# คทอC ที่มีขนำดพอดียึดติดกับเสาน้ำเกลือได#
(ภาพที่ 8, 9) และประเมนิ ผลการใช#นวัตกรรม

ภาพท่ี 8 ปรบั ตวั ตดิ นวตั กรรมเปfนแบบตัวล#อคทอC ทีม่ ีขนำดพอดี ภาพที่ 9 ปรบั ตัวตดิ นวัตกรรมเปนf แบบตัวลอ# คทอC ทมี่ ขี นำด
ยึดตดิ กับเสานำ้ เกลือได#
พอดียดึ ตดิ กบั เสานำ้ เกลือได#

5. รายละเอียดและวิธกี ารใชง2 านนวตั กรรม
การใชน# วตั กรรม “กลอC งมหัศจรรยเ5 กบ็ สายนำ้ เกลือ” มวี ิธกี ารใช#ดังนี้
1) ตดิ นวตั กรรมกบั เสานำ้ เกลือโดยตวั ล#อคทอC ท่มี ีขนำดพอดียดึ ติดกบั เสานำ้ เกลอื ได# (ภาพท่ี 5)
2) ปรับระดบั นวตั กรรมใหเ# หมาะสมและเกบ็ สายน้ำเกลอื ลงในกลCอง (ภาพท่ี 6)
3) เมอ่ื ใช#งานสายน้ำเกลือเสร็จแตCยงั สามารถใช#ตCอได#ภายใน 24 ชวั่ โมง ใหน# ำสายนำ้ เกลอื ใสไC ว#ในกลCองมหัศจรรยเ5 กบ็

สายนำ้ เกลอื (ภาพที่ 10)

26

ภาพท่ี 10 นำสายน้ำเกลือใสไ; วใ> นกลอ; งมหัศจรรยFเกบ็ สายนำ้ เกลือ

6. ผลการทดลองใชน2 วัตกรรมและการอภิปรายผล

จากการพัฒนำและการประเมนิ ผลการใชน# วตั กรรม “กลCองมหศั จรรย5เก็บสายนำ้ เกลอื ” ในชวC งระหวCางวนั ท่ี 28 มี

นำคม – 7 เมษายน 2565 มีผลดังนี้

ตารางที่ 1 ผลของการใชน1 วัตกรรม “กลอ7 งมหศั จรรย<เกบ็ สายน้ำเกลือ”

หวั ข2อประเมินผล กลFุมเปาu หมาย การแปลผล

(n = 10)

Range SD

1. ความงCายในการใชง# าน 4.00-5.00 4.60 0.52 มากทสี่ ดุ

2. นวตั กรรมมีประโยชน5ตCอเจ#าหน#าที่ 3.00-5.00 4.40 0.84 มาก

3. ความเหมาะสมในการใช#งาน 4.00-5.00 4.70 0.48 มากทส่ี ุด

4. นวตั กรรมมีความนาC สนใจ 4.00-5.00 4.70 0.48 มากทส่ี ุด

5. วสั ดหุ างCายและมคี วามแขง็ แรง 4.00-5.00 4.80 0.42 มากที่สดุ

6. มคี วามปลอดภยั ในการใหย# าหรือสารน้ำ 4.00-5.00 4.60 0.52 มากทส่ี ุด

7. นวตั กรรมมคี วามทนั สมยั 3.00-5.00 4.00 0.67 มาก

8. นวัตกรรมมีขนำดที่เหมาะสม 3.00-5.00 3.90 0.57 ปานกลาง

9. งCายตอC การซCอมแซมบำรงุ รกั ษา 4.00-5.00 4.50 0.53 มาก

10. ความสอดคลอ# งของนวตั กรรมและปmญหา 4.00-5.00 4.50 0.53 มาก

11. ความพงึ พอใจภาพรวม 4.00-5.00 4.80 0.42 มากทส่ี ดุ

27

ผลการใช#นวัตกรรม “กลCองมหัศจรรย5เก็บสายน้ำเกลือ” พบวCา ความพึงพอใจในระดับมากที่สุด ได#แกC ความพึงพอใจใน
การนำนวัตกรรมไปใช#ในภาพรวม ( = 4.80, SD= 0.42) วัสดุหางCายและมีความแข็งแรง ( = 4.80, SD= 0.42) นวัตกรรมมี
ความเหมาะสมในการใช#งาน ( = 4.70, SD= 0.48) นวัตกรรมมีความนCาสนใจ ( = 4.70, SD= 0.48) ความงCายในการใช#งาน
( = 4.60, SD= 0.52) มีความปลอดภยั ในการให#ยาหรอื สารนำ้ ( = 4.60, SD= 0.52)

ความพึงพอใจระดับมาก ได#แกC นวัตกรรมมีประโยชน5ตCอเจ#าหน#าที่ ( = 4.40, SD= 0.84) นวัตกรรมมีความทันสมัย
( = 4.00, SD= 0.67) งCายตCอการซCอมแซมบำรุงรักษา ( = 4.50, SD= 0.53) และสอดคล#องของนวัตกรรมและปmญหา ( =
4.50, SD= 0.53)

สำหรับความพึงพอใจระดับปานกลาง ได#แกC นวัตกรรมมีขนำดที่เหมาะสม ( =3.90, SD= 0.57) ควรนำไป
ปรบั ปรุงพฒั นำตอC ไปใหม# ีความเหมาะสมและมีขนำดทพ่ี อเหมาะกับการใชใ# นการปฏบิ ัติงานจริงในอนำคต

การเปรยี บเทยี บความเรยี บร#อยของสายน้ำเกลือทำใหเ# กดิ ความสะดวกตCอการใช#งาน กCอนและหลังการใช#นวัตกรรม
“กลอC งมหัศจรรย5เก็บสายนำ้ เกลือ” (ภาพท่ี 11, 12)

ภาพที่ 11 กอF นการใช# นวตั กรรม “กลอC งมหศั จรรย5เก็บสาย ภาพที่ 12 หลงั การใช# นวัตกรรม “กลCองมหศั จรรยเ5 กบ็ สาย
น้ำเกลอื ” นำ้ เกลือ”

7. ข2อเสนอแนะ
ควรพฒั นำและปรบั ปรงุ ให#เหมาะสมกบั การปฏิบตั งิ านและนำไปสCงู านวิจยั เพือ่ การพฒั นำคุณภาพทำงการพยาบาลตCอไป

28

8. เอกสารอา2 งอิง
[1] กิตติรัตน5 สวสั ด์ริ ักษ5 และคณะกรรมการ IV care team. (2561). การพฒั นำแนวปฏิบตั ทิ ำงคลินิกการพยาบาลผป#ู วr ยที่ไดร# บั
สารนำ้ ทำงหลอดเลอื ดดำสCวนปลาย. ชยั ภูมิเวชสาร, 38(3); 50-61.
[2] นภิ าพร พรมดวงดี และอรัญญา เนยี มปาน. (2559). คูFมอื การพยาบาลการดูแลผ2ูปวs ยที่แทงและคาเข็มทำงหลอดเลือดดำ
สFวนปลาย. คณะแพทยศาสตร5ศริ ริ าชพยาบาล มหาวิทยาลมั หิดล. ค#นเม่อื 28 เมษายน 2565 จาก
https://www2.si.mahidol.ac.th/division/nursing/sins/attachments/article/228/nursing%20%20manual%20%20in
travenous%20therapy.pdf
[3] Nursing Management of the Patient Receiving IV Therapy. ค#นเมอ่ื 28 เมษายน 2565 จาก
https://www.brainkart.com/article/Nursing-Management-of-the-Patient-Receiving-IV-Therapy_31722/
[4] Deming, W. E. (1986). Out of the crisis. Cambridge, MA: Massachusetts Institute of Technology Press.

29

นวัตกรรมชดุ หุ;นฝกH ใส;สายสวนปIสสาวะ
(Urinary catheter training simulation innovative)

นงนุช หอมเนยี ม1 , เจนจิรา พรมโย2 , นิตยิ ากร ชาC งถม2 และ สุจติ รา บรรเพชร2
1อาจารยค5 ณะพยาบาลศาสตร5 มหาวทิ ยาลยั ราชภัฏบรุ รี ัมย5
2 นกั ศึกษาคณะพยาบาลศาสตร5 มหาวิทยาลยั ราชภัฏบรุ ีรมั ย5
คณะพยาบาลศาสตร5 มหาวทิ ยาลยั ราชภัฏ บรุ รี มั ย5

*ผ#รู บั ผดิ ชอบบทความ E mail; [email protected]

บทคัดยFอ

การใสCสวนปmสสาวะ เปfนการสอดใสCสายสวนผCานทำงทCอปmสสาวะเข#าไปในกระเพาะปmสสาวะ เพื่อระบายปmสสาวะออกสCู
ภายนอกด#วยวิธีการที่ปราศจากเชื้อ ซึ่งมีภาวะแทรกซ#อนที่อาจจะเกิดจากการใสCสายสวนปmสสาวะ เชCน การติดเชื้อ หรือการ
บาดเจ็บของของทำงเดินปmสสาวะได# หากผู#ที่ปฏิบัติการพยาบาลมีความรู#และทักษะไมCเพียงพอ อันจะสCงผลให#ผู#รับบริการต#องได#รับ
การรักษาเพิ่มเติมจากภาวะแทรกซ#อนดังกลCาว โดยเฉพาะการปฏิบัติการพยาบาลดังกลCาวสำหรับนักศึกษาพยาบาลซึ่งเปfนหัตถการ
ที่ซับซ#อน ดังนั้นการฝºกปฏิบัติในห#องปฏิบัติการพยาบาลเพ่ือให#เกิดทักษะที่เชี่ยวชาญจากวัสดุ ครุภัณฑ5ที่เสมือนจริงกCอนนำไป
ปฏิบัติกับผู#รับบริการจริง จึงเปfนสิ่งสำคัญ แตCด#วยสถานการณ5การแพรCระบาดของไวรัสโคโรนCา 2019 (COVID – 19)
สถาบันการศึกษาต#องปรับการจัดการเรียนการสอนเปfนแบบออนไลน5ในทุกระดับ สCงผลให#นักศึกษาไมCสามารถเข#าถึงครุภัณฑ5ทำง
การศึกษาได# นวัตกรรมชุดหุCนฝºกใสCสายสวนปmสสาวะเปfนนวัตกรรมที่เกิดจากคิดค#น พัฒนำโดยใช#วัสดุอุปกรณ5ที่มีอยูCในชุมชนมา
ประกอบกันเพื่อให#มีลักษณะใกล#เคียงกับหุCนฝºกทักษะทำงการพยาบาลมากที่สุด โดยได#นำมาใชในการฝºกปฏิบัติในชCวงที่มีการ
จัดการเรียนการสอนและได#รับการพัฒนำตCอยอดโดยนำผลที่ได#จากการใช#งานมาพัฒนำเพื่อให#เปfนหุCนฝºกใสCสายสวนปmสสาวะที่
เสมือนจรงิ มากทส่ี ดุ ภายใต#แนวคิดวงจรการพฒั นำ อันจะสงC ผลตCอการพฒั นำใหน# ักศกึ ษาเกิดทกั ษะในศตวรรษท่ี 21 ตามมา

ดังนั้นการคิดค#นนวัตกรรมชุดหุCนฝºกใสCสายสวนปmสสาวะ โดยใช#วัสดุอุปกรณ5ที่มีอยูCในชุมชนมาประยุกต5ให#มีความ
ใกล#เคียงกับหุCนฝºกทักษะทำงการพยาบาล มีต#นทุนในการผลิตต่ำ จึงเปfนวิธีที่นักศึกษาสามารถมากที่สุด จึงเปfนเหมาะสมกับ
สถานการณ5การจัดการเรียนการสอนแบบออนไลนใ5 นปจm จบุ ัน

เมื่อปüการศึกษา 2564 ทำให#มหาวิทยาลัยต#องประกาศให#มีการจัดการเรียนการสอนแบบออนไลน5ในทุกกรณีตลอดภาค
การศึกษาได#สCงผลกระทบการดําเนินชีวิต การจัดบริการขององค5การตCางๆ รวมทั้งสถานศึกษาที่ต#องปรับรูปแบบในการ ดําเนินงาน
โดยเฉพาะสถาบันการศึกษาที่ต#องปรับจากการจัดการเรียนการสอนจากการสอนในห#องเรียนปกติเปfนแบบออนไลน5ในทุกระดับ
การศึกษาซึ่ง ต#องปรับรูปแบบให#เหมาะสม สาขาพยาบาลศาสตร5เปfนวิชาชีพที่ต#องปฏิบัติโดยตรงตCอชีวิต สุขภาพ และอนำมัยของ
ประชาชนด#วย ความเอาใจใสC อยCางเอื้ออาทร จําเปfนต#องใช#ศาสตร5และศิลปøทำงการพยาบาล การผดุงครรภ5 ศาสตร5ที่เกี่ยวข#องและ
หลักฐานเชิงประจักษ5 เพื่อให#การพยาบาลองค5รวมแกCผู#รับบริการที่เปfนบุคคล ครอบครัว และชุมชนในทุกมิติ ทุกภาวะสุขภาพ และ
ทุกชCวงชีวิต ดังนั้นการจัดการเรียน การสอนจึงเน#นการฝºกปฏิบัติการพยาบาลทั้งในสถานการณ5จําลองเสมือนจริง และสถานการณ5
จริงแตCด#วยสถานการณ5ท่ีต#องจัดรูปแบบการเรียน การสอนแบบออนไลน5 หุCนฝºกใสCสายสวนปmสสาวะเพศหญิงเปfนหุCนที่พัฒนำมาจาก

30

วัสดุอุปกรณ5ที่สามารถหาได#งCายจากชุมชนเพื่อนำมาประยุกต5ใช#ในการฝºกใสCสายสวนปmสสาวะ โดยสามารถทดสอบตำแหนCงของสาย
catheter ได#ในตำแหนCงที่เหมาะสม ซึ่งเปfนหลักสำคัญในการทำหัตถการดังกลCาว ชุดหุCนฝºกใสCสายสวนปmสสาวะมีราคาถูกและ
เสมือนจริง เหมาะสมกับสถานการณก5 ารจัดการเรยี นการสอนแบบออนไลน5ในปจm จบุ ัน

คำสำคญั : นวัตกรรม ชดุ หุCนฝกº การใสCสายสวนปmสสาวะ

1. ความเปน£ มาและความสำคญั ของปQญหา
จากสถานการณ5การแพรCระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนำ 2019 (Coronavirus Disease 2019: COVID-19) ทำให#เกิด

การปรับตัวเปfนวิถีชีวิตแบบใหมC (New Normal) โดยเฉพาะสถาบันทำงการศึกษาที่ไมCสามารถจัดการเรียนการสอนแบบปกติได# จึง
จำเปfนต#องใช#รูปแบบการเรียนการสอนแบบออนไลน5 เพ่ือให#การเรียนรู#เกิดความตCอเนื่อง และรูปแบบการเรียนการสอนมี
หลากหลายวิธี ที่ทำให#ผู#สอนและผู#เรียนมีปฏิสัมพันธ5รCวมกันได# การพิจารณาองค5ประกอบและรูปแบบที่สอดคล#อง เหมาะสมกับ
ลกั ษณะวิชา และบริบทของผู#เรยี นจะนำไปสูC การประยกุ ต5ใชส# ำหรับการจัดการเรียนการสอนแบบออนไลน5อยCางมีประสิทธภิ าพ

คณะพยาบาลศาสตร5 มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย5 เปfนสถาบันการศึกษาด#านการพยาบาลและการผดุงครรภ5ที่มีการ
จัดการเรียนการสอนทั้งในรูปแบบของรายวิชาทฤษฎีและรายวิชาปฏิบัติ รายวิชาการพยาบาลเบื้องต#น เปfนรายวิชาในหมวดวิชาชีพ
วิชาแรกที่นักศึกษาจะได#เรียนทั้งภาคทฤษฎีในห#องเรียนและภาคปฏิบัติในห#องปฏิบัติการพยาบาล ซ่ึงทักษะการปฏิบัติการ
พยาบาลนี้นักศึกษาจะต#องฝºกปฏิบัติเพื่อให#เกิดความเชี่ยวชาญ แมCนยำเนื่องจากจะต#องนําทักษะดังกลCาวไปประยุกต5ใช#ตลอดชีวิต
ของการเปfนพยาบาลวิชาชีพ ดังนั้นการจัดรูปแบบการเรียน การสอนจึงต#องมีการสาธิตและสาธิตย#อนกลับในทักษะทำงการ
พยาบาลทั้งหมดในห#องปฏิบัติการพยาบาล แตCด#วยสถานการณ5ระบาดของโควิด 19 จึงจำเปfนต#องให#นักศึกษาเรียนด#วยระบบ
ออนไลน5ตามประกาศของมหาวิทยาลัย สCงผลให#นักศึกษาไมCสามารถเข#าถึงครุภัณฑ5ทำงการศึกษาได# นักศึกษาจำเปfนต#องคิดค#น
วัสดอุ ปุ กรณ5ทมี่ อี ยูCในชมุ ชนมาประยกุ ตใ5 หเ# หมาะสมและมคี วามใกล#เคียงกบั หCนุ ฝºกทกั ษะทำงการพยาบาลมากทส่ี ุด

หุCนฝºกใสCสายสวนปmสสาวะนี้เปfนหุCนที่พัฒนำจากวัสดุอุปกรณ5ที่สามารถหาได#งCายในชุมชนเพื่อนํามาประยุกต5ใช#ในการฝºก
ใสCสายสวนปmสสาวะ โดยสามารถทดสอบตำแหนCงของสาย Catheter ได#วCาอยูCในตำแหนCงที่เหมาะสมซึ่งเปfนหลักการสำคัญของ
หัตถการดังกลCาว มีราคาถูกและเสมือนจริง เหมาะสมกับสถานการณ5การจัดการเรียนการสอนแบบออนไลน5ในปmจจุบัน โดยการพัฒ
นำรอบท่ี 1 เรมิ่ พฒั นำจากการใชด# นิ นำ้ มันมาปm¿นเปfนรูปอวยั วะเพศและป¿นm ฐานรองรับเพ่ือให#สามารถสอดใสสC ายสวนปmสสาวะได# แตC
จากการใช#งานพบวCาไมCสามารถทดสอบตำแหนCงของสายสวนปmสสาวะได# ไมCมีน้ำปmสสาวะไหลออกมาเมื่อสายสวนปmสสาวะอยูCใน
ตำแหนCงกระเพาะปmสสาวะ และไมCคงทนถาวร จึงได#พัฒนำตCอยอดเพื่อให#สอดคล#องกับหลักการดังกลCาวเบื้องต#น การพัฒนำรอบท่ี
2 ใช#ไม#เปfนฐานรองรับและยึดติดกับที่ ใช#ซิลิโคนเปfนอวัยวะเพศ และหลอดกาแฟเปfนทCอปmสสาวะ ตCอกับขวดน้ำเพื่อให#มีน้ำปmสสาวะ
ไหลออกมากขณะใสCสายสวนปmสสาวะ จากการใช#งานพบวCาซิลิโคนมีความอCอนตัวงCายเกินไป น้ำปmสสาวะไหลออกในขณะที่สอดใสC
สายสวนปmสสาวะเร็วเกินไป จึงนำมาพัฒนำตCอยอดในรอบที่ 3 คือ กลCองสามมิติสำหรับฝºกปฏิบัติการใสCสายสวนปmสสาวะโดยใช#วัสดุ
ที่มีอยูCในท#องถิ่นและสอดคล#องกับสรีระของหุCนฝºกปฏิบัติการพยาบาลสำหรับใสCสายสวนปmสสาวะมากที่สุด ซึ่งจะสามารถใช#งานได#
คงทนถาวรและเห็นภาพกลไกการทำงานของระบบปmสสาวะได#ดียิ่งขึ้น ตลอดจนสามารถทำให#นักศึกษาเกิดความเข#าใจในกลไก
ธรรมชาติในขณะฝºกปฏบิ ัตกิ ารใสสC ายสวนปmสสาวะได#มากทีส่ ุด

จากข#อมูลข#างต#น คณะผู#สร#างนวัตกรรมจึงมีความสนใจที่จะพัฒนำและศึกษาผลของการสร#างนวัตกรรมชุดหุCนฝºกใสCสาย
สวนปmสสาวะ ทั้งนี้เพื่อใช#เปfนแนวทำงในการพัฒนำชุดหุCนฝºกใสCสายสวนปmสสาวะให#มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น อันจะนำไปสูCการพัฒนำ

31

นักศึกษาพยาบาลให#มีทักษะการปฏิบัติการพยาบาลที่ถูกต#องแมCนยำ อีกทั้งยังเปfนการพัฒนำนักศึกษาให#เกิดการพัฒนำตามทักษะ
ศตวรรษท่ี 21 อกี ทำงหนง่ึ ดว# ย

2. วัตถุประสงค1
2.1 เพอ่ื สร#างและพัฒนำชดุ หุนC ฝºกใสสC ายสวนปmสสาวะภายใต#วสั ดทุ ่อี ยูใC นท#องถ่ิน
2.2 เพ่อื ศึกษาผลของการใชช# ุดหุนC ฝกº ใสCสายสวนปสm สาวะ

3. กลมุF เปาu หมาย
3.1 นักศึกษาคณะพยาบาลศาสตรท5 กุ ช้ันปü

4. กระบวนการพฒั นำ (ตามขัน้ ตอน plan do check act)
ใช#แนวคิดวงจรคุณภาพของวิลเลียม เดมมิ่ง (William Deming) หรือวงจร PDCA ประกอบไปด#วย 4 ขั้นตอน Plan-Do-

Check-Act เปfนแนวทำงในการพัฒนำนวัตกรรมชุดหุCนฝºกใสCสายสวนปmสสาวะ โดยมีการปฏิบัติตามวงจรจำนวน 3 รอบ มี
รายละเอียด ดงั นี้
วงรอบที่ 1
ข้ันที่ 1 ขน้ั วางแผน (Plan) :

1) ศกึ ษาและสำรวจข#อมูลความตอ# งการของนักศกึ ษาพยาบาลศาสตร5ทุกช้นั ปü
2) ประชมุ วางแผนการดำเนินงาน
3) เขียนโครงราC งนวัตกรรม
ขั้นที่ 2 ขั้นการปฏิบัติ (Do) :
1) ดำเนินงานตามแผนที่วางไว# โดยปm¿นดินน้ำมันเปfนรูปอวัยวะเพศและฐานรองรับ เจำะรูดินน้ำมันให#ตรงตามสรีระของ
กายวภิ าคศาสตรเ5 พ่อื ใชใ# นการสอดใสสC ายสวนปสm สาวะ ตามภาพที่ 1
2) ทดลองใชน# วตั กรรมท่สี ร#าง

ภาพท1่ี หุนC จำลองแบบเกาC

32

ขัน้ ที่ 3 ข้นั การตรวจสอบ (Check) :
1) ประเมินความพึงพอใจของกลุCมผู#ใช# พบวCา ดินน้ำมันมีความแข็ง ไมCมีความคงทน ไมCสามารถตั้งหรือปรับตำแหนCงได#

ตามสรีระท่คี วรจะเปfน ไมสC ามารถทดสอบตำแหนงC ของกระเพาะปสm สาวะได# และไมมC นี ำ้ ปสm สาวะไหลออกมา
ขน้ั ท่ี 4 ขน้ั การปรบั ปรงุ (Act) :

1) รวบรวมและสรปุ ปญm หาท่เี กิดข้นึ หาแนวทำงการแก#ไข ตลอดจนการนำไปพฒั นำและปรบั ปรุงนวตั กรรมใหด# ยี ่งิ ขึ้น

วงรอบท่ี 2
ขั้นท่ี 1 ขัน้ วางแผน (Plan) :

1) จัดตั้งทีม ปรึกษาหารือเกี่ยวกับปmญหาที่เกิดขึ้น แบCงหน#าที่ภายในทีมไปศึกษาค#นคว#าความรู#เพิ่มเติมเกี่ยวกับวิธีแก#ไข
ปmญหา และวางแผนการดำเนนิ งาน
ขนั้ ท่ี 2 ขนั้ การปฏบิ ัติ (Do) :

1) ดำเนินงานตามแผนทวี่ างไว# มีดังน้ี
1.1) โดยนำปนู พลาสเตอรม5 าหลอC ให#เปนf แมพC ิมพ5รูปอวยั วะเพศหญงิ
1.2) เมื่อปูนพลาสเตอร5แห#งแล#วให#นำซิลิโคนเทลงแมCพิมพ5ในขนำดที่พอเหมาะ จากนั้นรอจนซิลิโคนแห#งใช#เวลา

ประมาณ 4-6 ชวั่ โมง
1.3) นำขวดน้ำขนำดเล็กมาเจำะรทู ฝ่ี าขวดและตอC เขา# กบั หลอดกาแฟ
1.4) นำไม#มาประกอบกับใหเ# ปfนฐานและตวั ยดึ ซิลิโคน
1.5) นำทกุ สCวนมาประกอบเข#าดว# ยกัน ดงั ภาพท่ี 2-3

2) ทดลองใช#นวตั กรรมที่สร#าง

ภาพท2ี่ -3 หุCนจำลองทถ่ี ูกพฒั นำครง้ั ที่ 1

33

ขน้ั ที่ 3 ขั้นการตรวจสอบ (Check) :
1) ประเมินความพึงพอใจของกลุCมผู#ใช# พบวCา ซิลิโคนอCอนตัวงCายเกินไปและขวดน้ำอยูCสูงกวCาซิลิโคนทำให#น้ำปmสสาวะไหล

ออกมาตามหลอดหรือขณะใสCสายสวนปmสสาวะ
ขน้ั ที่ 4 ขั้นการปรับปรุง (Act) :

1) หนุC จำลองแบบเกCาไมมC ีความนุมC เสมือนผวิ หนงั จรงิ ปรบั ปรุงโดยใช#ซิลิโคนหลCอเปfนรปู บรเิ วณอวยั วะเพศหญงิ
2) หCนุ จำลองแบบเกCาไมมC ีกระเพาะปmสสาวะ ปรบั ปรุงโดยใช#ขวดน้ำขนำดเล็กทดแทนกระเพาะปmสสาวะ
3) หุCนจำลองแบบเกCาไมCสามารถตั้งให#อยูCในระดับที่พอเหมาะแกCการสอดใสCสาย ปรับปรุงโดยใช#ไม#เปfนที่ยึดตัวซิลิโคนและ
ขวดนำ้

วงรอบที่ 3
ข้ันท่ี 1 ขน้ั วางแผน (Plan) :

1) จัดตั้งทีม ปรึกษาหารือเกี่ยวกับปmญหาที่เกิดขึ้น แบCงหน#าที่ภายในทีมไปศึกษาค#นคว#าความรู#เพิ่มเติมเกี่ยวกับวิธีแก#ไข
ปmญหา และวางแผนการดำเนนิ งาน
ข้นั ที่ 2 ขั้นการปฏบิ ัติ (Do) :

1) ดำเนินงานตามแผนทวี่ างไว# มดี ังนี้
1.1) นำไม#มาประกอบให#เปfนรูปทรงสี่เหลี่ยม โดยเว#นชCองสี่เหลี่ยมด#านหน#าไว#ให#พอเหมาะกับซิลิโคน และเจำะ

รูดา# นบนกลอC งให#เหน็ กระเพาะปสm สาวะ
1.2) ปm¿นดนิ น้ำมนั เปfนกระเพาะปmสสาวะ
1.3) นำทกุ สCวนมาประกอบเขา# ดว# ยกัน ดงั ภาพที่ 4

2) ทดลองใช#นวตั กรรมท่ีสร#าง

ภาพท4ี่ หุนC จำลองท่ถี กู พัฒนำครั้งท่ี 2

ขน้ั ท่ี 3 ขน้ั การตรวจสอบ (Check) :
1) ประเมินความพึงพอใจของกลุCมผู#ใช# พบวCา หุCนจำลองที่ถูกพัฒนำครั้งที่ 2 ใช#งานและจัดเก็บงCาย ไมCเปลืองพื้นที่ในการ

จดั เก็บ อกี ทง้ั ยงั ทำใหเ# ห็นภาพเมือ่ สายสวนถงึ กระเพาะปสm สาวะเพราะมนี ำ้ ปสm สาวะไหลออกมา

34

ขัน้ ท่ี 4 ขนั้ การปรบั ปรงุ (Act) :
1) หCนุ จำลองท่ีถกู พฒั นำคร้งั ท่ี 1 วสั ดุท่ยี ึดไมCคงทน ทำให#หCุนจำลองอยไูC มCนิง่ และมีขนำดใหญCหาพืน้ ท่ีจดั เกบ็ ยากปรับปรุง
โดยการพัฒนำให#เปfนรปู ส่เี หลย่ี มทีม่ ีขนำดพอเหมาะ พกพาสะดวก และงCายตอC การจดั เกบ็

5. รายละเอยี ดและวิธีการใช2งานนวตั กรรม

วธิ หี รือข้ันตอนการใชน2 วัตกรรม
1) เตรยี มอุปกรณส5 ำหรับการใสCสายสวนปmสสาวะ
2) นำชดุ หนุC ฝกº ใสCสายสวนปสm สาวะมาจำลองแทนผ#ปู rวย

3) หลงั จากใช#งานเสร็จ ควรเช็ดทำความสะอาดใหแ# หง# และเกบ็ รักษาไวใ# นพื้นท่แี ห#งหรือในตเ#ู ก็บอุปกรณ5

6. ผลการทดลองใชน2 วตั กรรมและการอภปิ รายผล

ตารางที่1 ความพงึ พอใจตอC นวัตกรรมชุดหุCนฝกº ใสสC ายสวนปmสสาวะ

ลำดับ หัวข#อการประเมิน เกณฑก5 ารวดั (คิดเปfน %) รวม
(%)
มากท่ีสดุ มาก ปานกลาง น#อย นอ# ยมาก
8.3 8.4 - 100
1 ใช#งานไดเ# สมือนจริงกบั หุนC ฝºกทำงการแพทย5 25 58.3 33.3 - - 100
25 8 - 100
2 สามารถเข#าถงึ หCุนฝกº ได#อยCางทัว่ ถึง 25 41.7 16.7 8.3 - 100
25 - - 100
3 ชวC ยประหยัดงบของคณะพยาบาลศาสตร5 33.7 33.3

4 ความคงทนของหนCุ 25 50

5 ใช#งานงาC ย 33.3 41.7

ผลการประเมนิ ความพงึ พอใจและคำแนะนำ พบวCา

1) ใชง# านได#เสมือนจรงิ กบั หนุC ฝกº ทำงการแพทย5 อยใCู นระดับ มาก
มาก
2) สามารถเข#าถงึ หนCุ ฝºกได#อยCางท่วั ถึง อยใCู นระดบั
มากที่สดุ
3) ชCวยประหยัดงบของคณะพยาบาลศาสตร5 อยูCในระดบั มาก

4) ความคงทนของหนุC อยใCู นระดบั มาก

5) ใชง# านงาC ย อยCใู นระดับ

7. ข2อเสนอแนะ

1) ควรเพ่มิ ชุดหุCนฝกº ใสCสายสวนปmสสาวะให#เพียงพอตCอจำนวนนกั ศึกษา

8. เอกสารอ2างอิง

ปฐมามาศ โชติบัณ, กิตติพร เนำวส5 ุวรรณ, นภชา สิงห5วีรธรรม. (2021). นวัตกรรมหุFนชFวยฝPกใสFสายสวนปQสสาวะเพศหญิงแบบ
มีระบบเซนเซอร1 (สมหิลา) Innovation of Female Urinary Catheterization Training Mannequinwith Sensor
System (Samila), ปüท่ี 13 (ฉบับท3่ี ), 56-72.

35

นวตั กรรมหน;ุ ฝHกใสส; ายยางและให3อาหารผา; นทำงจมูกลงกระเพาะอาหาร
(NG Tube insertion and Feeding Simulation Innovation)

ปทm มา จนั ทรง5 าม1 , ศริ าณี ตอรบรัมย51 , นริศรา ยอดนางรอง1 , สธุ นิ ี อาจทวีกลู 1
และ นงนชุ หอมเนยี ม2

1นกั ศึกษาคณะพยาบาลศาสตร5 มหาวิทยาลยั ราชภฏั บุรรี ัมย5
2 อาจารยค5 ณะพยาบาลศาสตร5 มหาวิทยาลยั ราชภฏั บุรีรัมย5
*ผ#รู บั ผิดชอบบทความ E mail: [email protected]

บทคัดยFอ

การให#อาหารทำงสายยาง เปนf การให#อาหารเหลวผCานทำงสายยางเขา# สกูC ระเพาะอาหารโดยตรง เพอ่ื ใหผ# ูร# ับบริการไดร# ับ
อาหาร นำ้ และยาทเ่ี พยี งพอกบั ความตอ# งการของรCางกาย ซ่งึ เปนf หตั ถการทำงการพยาบาลที่พยาบาลวิชาชีพตอ# งใหค# วามสำคญั
เนอื่ งจากเปนf หตั ถการทปี่ ฏิบตั ิอยCใู นสายตาของผูป# rวย ผ#ูปrวยอาจร#ูสกึ กลวั เกรง็ เกิดการตCอต#าน และอาจมีภาวะแทรกซ#อนจากการ
สอดใสสC ายได# เชCน การบาดเจ็บ การสำลกั อาหาร ใสCสายเข#าหลอดลมคอ เปfนต#น ดงั น้นั นักศกึ ษาพยาบาลจงึ ตอ# งฝºกทกั ษะเพ่อื ให#
เกดิ ความเชยี่ วชาญกCอนการไปปฏบิ ตั ิในสถานการณจ5 รงิ แตเC มือ่ มกี ารระบาดของโรคตดิ เช้ือไวรัสโคโรนCา 2019 (COVID – 19)
สCงผลใหน# ักศึกษาไมสC ามารถเขา# ถึงครุภณั ฑท5 ำงการศกึ ษาได# การพัฒนำหนCุ ฝกº ใสCสายยางและใหอ# าหารผCานทำงจมูกลงกระเพาะ
อาหาร เปนf หนCุ ท่พี ฒั นำจากวัสดุอปุ กรณ5ท่สี ามารถหาไดใ# นชมุ ชน โดยสามารถทดสอบตำแหนCงของสายยางไดว# าC อยCใู นตำแหนงC ที่
เหมาะสมซง่ึ เปนf หลักการสำคัญของหตั ถการดังกลาC ว ซึ่งหCนุ มรี าคาถูกและเสมอื นจรงิ เหมาะสมกับสถานการณ5การจดั การเรียนการ
สอนแบบออนไลนใ5 นปจm จบุ นั ซึ่งทำงผจู# ดั ทำได#นำนวตั กรรมไปทดลองกบั กลุมC เป°าหมาย 25 คน พบวCา กลุมC ตวั อยาC งมีความพงึ พอใจ
ในระดับมากท่ีสุดคอื ดา# นการประหยัดงบประมาณ ดา# นวธิ ีการใชง# านงCาย และหCุนมีลักษณะการใชง# านทีเ่ สมอื นหุนC จริง คิดเปนf รอ# ย
ละ 44, 25 และ 32 ตามลำดบั
คำสำคญั : นวัตกรรม หCนุ ใหอ# าหารทำงสายยาง

36

1. ความเปน£ มาและความสำคัญของปQญหา
จากสถานการณ5การแพรCระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนำ 2019 (COVID – 19) ได#สCงผลกระทบตCอประชากรโลกเปfน

วงกว#าง อีกทั้งการแพรCระบาดดังกลCาวยังทำให#พฤติกรรมการดำเนินชีวิต การจัดบริการขององค5การตCางๆ รวมทั้งสถานศึกษาที่ต#อง
ปรับรูปแบบในการดำเนินงาน โดยเฉพาะสถาบันการศึกษาที่ต#องปรับจากการจัดการเรียนการสอนจากการสอนในห#องเรียนปกติ
เปfนแบบออนไลน5ในทุกระดับการศึกษาซึ่งต#องปรับรูปแบบให#เหมาะสมกับระดับการศึกษาและเสมือนจริงมากที่สุด มหาวิทยาลัย
ราชภัฏบุรีรัมย5 ได#ประกาศให#จดั การเรียนการสอนแบบออนไลน5ในทกุ ระดบั ช้นั เมื่อปü

การศึกษา 2563 ทำให#ทุกหลักสูตรและทุกคณะตCางๆ ต#องปรับรูปแบบการจัดการเรียนการสอนให#เหมาะสมตาม
สภาพการณ5 สาขาพยาบาลศาสตร5เปfนวิชาชีพที่ต#องปฏิบัติโดยตรงตCอชีวิต สุขภาพและอนำมัยของประชาชนด#วยความเอาใจใสC
อยCางเอื้ออาทร จำเปfนต#องใช#ศาสตร5และศิลปøทำงการพยาบาล การผดุงครรภ5 ศาสตร5ที่เกี่ยวข#องและหลักฐานเชิงประจักษ5 เพื่อให#
การพยาบาลองค5รวมแกCผู#รับบริการที่เปfนบุคคล ครอบครัว และชุมชนในทุกมิติ ทุกภาวะสุขภาพ และทุกชCวงชีวิต ดังนั้นการจัดการ
เรียนการสอนจึงเน#นการฝºกปฏิบัติการพยาบาลทั้งในสถานการณ5จำลองเสมือนจริงและสถานการณ5จริง เพื่อให#มีความปลอดภัยตCอ
ชีวิตของผู#รับบริการสุขภาพ (มาตรฐานคุณวุฒิระดับปริญญาตรี สาขาพยาบาลศาสตร5 พ.ศ. ๒๕๖๓) แตCด#วยสถานการณ5การแพรC
ระบาดของ COVID – 19 สCงผลให#คณะพยาบาลศาสตร5 มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย5ต#องปรับรูปแบบการจัดการเรียนการสอนใน
หลักสตู ร โดยเฉพาะในรายวิชาทม่ี ีการฝกº ภาคปฏิบตั ทิ ง้ั ในหอ# งปฏิบตั ิการพยาบาลและในสถานการณจ5 รงิ

รายวิชาการพยาบาลเบื้องต#น เปfนรายวิชาในหมวดวิชาชีพวิชาแรกที่นักศึกษาจะได#เรียนทักษะการปฏิบัติการพยาบาล
และจะต#องนำทักษะดังกลCาวไปประยุกต5ใช#ตลอดชีวิตของการเปfนพยาบาลวิชาชีพ ดังนั้นการจัดรูปแบบการเรียนการสอนจะต#องมี
การสาธิตและสาธิตย#อนกลับในทักษะทำงการพยาบาลทั้งหมดในห#องปฏิบัติการพยาบาล แตCด#วยสถานการณ5ที่ต#องจัดรูปแบบการ
เรียนการสอนแบบออนไลน5 สCงผลให#นักศึกษาไมCสามารถเข#าถึงครุภัณฑท5 ำงการศึกษาได# นักศึกษาจำเปfนต#องคิดค#น วัสดุอุปกรณ5ท่ี
มีอยูCในชุมชนมาประยุกตใ5 หเ# หมาะสมและมคี วามใกลเ# คียงกับหนCุ ฝºกทกั ษะทำงการพยาบาลมากท่ีสดุ

หุCนฝºกใสCสายยางและให#อาหารผCานทำงจมูกลงกระเพาะอาหาร (NG Tube insertion and Feeding Simulation) เปfน
หุCนที่พัฒนำจากวัสดุอุปกรณ5ที่สามารถหาได#งCายในชุมชนเพื่อนำมาประยุกต5ใช#ในการฝºกใสCสายให#อาหารทำงสายยางและให#อาหาร
กับผู#ปrวย โดยใช#วงจรการพัฒนำคุณภาพ (PDCA) ในการดำเนินงาน โดยรอบที่ 1 วัดขนำดตำแหนCงของสายยางที่ใช#กับตุØกตาที่มี
ขนำดใกล#เคียงคนจริงและสอดใสCสายยางลงขวดน้ำเข#าไปตรงชCองปากของตุØกตา แตCจากการใช#งานพบวCายังไมCสามารถวัดและ
ตำแหนงC ของสายยางใหอ# าหาร สรรี ะชอC งทำงเดนิ อาหารไมCสมจริงและตØกุ ตามีราคาแพง

รอบที่ 2 จึงใช#หุCนครึ่งตัวขนำดเทCาคนจริง เจำะรูบริเวณจมูกแล#วตCอทCอ PVC เพื่อเปfนทำงเดินอาหารและใช#ขวดพลาสติก
เปfนกระเพาะอาหาร พบวCาสามารถทำการทดสอบตำแหนCงของสายยางให#อาหาร และทดสอบตำแหนCงจากการดูดน้ำออกจาก
กระเพาะอาหารได# ซึ่งเปfนหลักการสำคัญของหัตถการดังกลCาว รวมทั้งสามารถติดพลาสเตอร5และให#การดูแลผู#รับบริการที่ใสCสาย
ยางใหอ# าหารได#เสมือนจรงิ ท้ังยงั มรี าคาถูก เหมาะสมกบั สถานการณ5การจัดการเรียนการสอนแบบออนไลน5ในปจm จุบัน

37

2. วตั ถุประสงค1
2.1 เพอื่ สร#างและพฒั นำหCนุ ฝกº ปฏบิ ตั กิ ารใสCสายให#อาหารทำงจมกู ถึงกระเพาะอาหาร
2.2 เพ่อื ประเมินผลการใช#หุนC ฝกº ปฏิบัตกิ ารใสสC ายให#อาหารทำงจมกู ถงึ กระเพาะอาหาร

3. กลFมุ เปาu หมาย
3.1 นกั ศกึ ษาคณะพยาบาลศาสตร5ทกุ ชนั้ ปü
3.2 ผู#ทีด่ แู ลผ#ูปrวยใสCสายใหอ# าหารทำงจมูกถึงกระเพาะอาหาร

4. กระบวนการพฒั นำ (ตามข้ันตอน plan do check action)
คณะผ#ูจดั ทำใชแ# นวคดิ วงจรคุณภาพของวิลเลียม เดมมงิ่ (William Deming) หรอื วงจร PDCA ประกอบไปดว# ย 4

ขั้นตอน Plan-Do-Check-Act เปfนแนวทำงในการพัฒนำนวัตกรรมหนCุ ฝºกใสสC ายยางและให#อาหารผาC นทำงจมูกลงกระเพาะอาหาร
โดยมีการปฏิบัติตามวงจรจำนวน 2 รอบ มรี ายละเอียด ดงั นี้
รอบท่ี 1
ขนั้ ที่ 1 ขน้ั วางแผน (Plan) :

จัดต้งั คณะผ#จู ัดทำ และปรึกษาอาจารยผ5 ร#ู ับผิดชอบรายวิชา
วางแผนสำหรับหาวัสดทุ ี่มีในชมุ ชนเพือ่ นำมาใช#ประกอบการเรียนการสอน ซ่งึ ในรอบแรกไดใ# ช#เปนf ตุกØ ตา และขวดนำ้
ขน้ั ที่ 2 ข้ันการปฏบิ ตั ิ (Do) :
นำตุØกตาที่มีมาวัดตำแหนCงจากบริเวณจมูกถึงหูเพื่อที่จะให#ได#ตำแหนCง แล#วสอดสายยางให#อาหารลงสูCกระเพาะอาหาร
โดยการสอดสายยางจำลองผCานการใสCขวดพลาสติก ทำการทดสอบตำแหนCงของสายยางที่ใสCลงสูCกระเพาะ และติดพลาสเตอร5ตาม
ตำแหนงC ท่ที ำการวดั ได# ตามภาพที่ 1
ข้ันที่ 3 ขนั้ การตรวจสอบ (Check) :
จากการใชง# านพบวCาตำแหนงC ของสายยางท่วี ัดไดจ# ากตØุกตาไมใC กลเ# คยี งกับคนจรงิ และสรีระการสอดใสสC ายยางผาC นขวดน้ำ
ไมCเสมอื นคนจริง
ขัน้ ที่ 4 ขนั้ การปรบั ปรุง (Act) :
คณะผ#จู ัดทำประชุมวางแผน มีการวางแผนเพอ่ื หาอปุ กรณอ5 ่ืนท่มี ขี นำดใกลเ# คยี งมากกวาC เดิมแทนตกุØ ตาและขวดน้ำ

38

ภาพที่ 1 หุCนตุกØ ตาที่ใช#กCอนการพัฒนำ
รอบท่ี 2
ขั้นท่ี 1 ขน้ั วางแผน (Plan) :

คณะผ#ูจัดทำ วางแผนหาอุปกรณอ5 น่ื จึงได#คน# หาส่งิ ทีม่ ขี นำดใหญCขึน้ ใกล#เคียงคนจริงที่มีในชมุ ชน และสามารถทำการวดั
ตำแหนงC สายไดจ# รงิ จึงไดน# ำหนCุ ใสเC ส้ือผ#ามอื สองมาใช# ดงั ภาพที่ 2

ภาพที่ 2 หุนC ใสCเสอ้ื ผ#ากอC นนำมาดัดแปลง
ขน้ั ท่ี 2 ขนั้ การปฏบิ ตั ิ (Do) :

นำหุCนใสCเสื้อผ#ามาเจำะรูบริเวณจมูก และทำการเป∞ดบริเวณชCองท#องเพื่อนำขวดน้ำไปใสCไว#ด#านในสำหรับจำลองเปfน
กระเพาะอาหาร บริเวณหลังโพรงจมูกทำการตCอทCอ PVC ให#มีลักษณะโค#งตามสรีระหุCน และเปfนทCอยาวลงสูCขวดน้ำที่จำลองเปfน
กระเพาะอาหาร หลังจากใสCสายยางให#อาหารและนำสายยางมาทดสอบวัดขนำดของสายยางให#อาหารและใสCสายยางลงไปสูCขวด
นำ้ ตามภาพท่ี 3

39

ภาพท่ี 3 ทำการดัดแปลงหนCุ ใสเC ส้อื ผ#า
ข้นั ที่ 3 ขน้ั การตรวจสอบ (Check) :

หุCนใสCเสื้อผ#าที่ทำการเจำะจมูกและเชื่อมตCอทCอ PVC ลงใสCขวดน้ำนั้น สามารถวัดขนำดความยาวของสายยางที่จะใสCได#
เสมือนกับคนจริง ใสCได#ตามสรีระของหุCนและทดสอบตำแหนCงของสายเมื่อลงสูCขวดน้ำที่จำลองเปfนกระเพาะอาหารได#จริง ตามภาพ
ที่ 4

ภาพที่ 4 หุนC ทใ่ี สCสายยางใหอ# าหารหลังจากพฒั นำ

40

ขน้ั ท่ี 4 ข้นั การปรับปรุง (Act) : จากการตรวจสอบทดลองใชพ# บวาC จำนวนหCนุ ยงั ไมมC ีความเพยี งพอตCอความต#องการใชง# านของทุก
คน และปรับปรุงเร่ืองความมั่นคงของทอC PVC ด#านหลังโพรงจมกู ท่ีสามารถขยับไปมาได# อาจทำใหก# ารใสCสายยางให#อาหารไมCลง
ตามรอยโค#งของทอC และมีรปู ราC งคลา# ยหุCนเสมอื นจรงิตามภาพท่ี 5

ภาพที่ 5 หนุC เสมือนจริงหลงั จากพฒั นำ
5. รายละเอยี ดและวิธีการใชง2 านนวตั กรรม

การใช#งาน หุนฝºกใสCสายให#อาหารผCานทำงจมูกถึงกระเพาะอาหาร สามารถจัดตำแหนCงการนอนของหุCนได#เพื่อให#อยูCในทCา
ที่เหมาะสม จากนั้นวัดขนำดสายกับหุCน จากปลายจมูกถึงติ่งหู สอดสายให#อาหารทำงจมูก ลงไปที่หลอดอาหารและกระเพาะอาหาร
สามารถใชว# ิธีการตรวจสอบได#โดยการดดู ดูอาหารท่ีคา# งในกระเพาะได#
6. ผลการทดลองใชน2 วตั กรรมและการอภิปรายผล

หลงั ทำการพฒั นำหCนุ และทดลองใชก# บั กลมุC นักศกึ ษาพยาบาลศาสตร5จำนวน 25 คน ผลการทดลองใช# ดังตารางตอC ไปน้ี

41

42

7. ข2อเสนอแนะ
อยากไดง# บประมาณในการทำหCุนฝกº ใสCสายให#อาหารผาC นทำงจมกู ถึงกระเพาะอาหารท่ีมีความคงทนและเพียงพอตCอความต#องการ
นกั ศึกษา

43

เอกสารอ2างองิ
กานดา ตัณฑพันธ5 , 2553, การสร#างและพฒั นำหCุนใสสC ายยางให#อาหารโดยผาC นทำงจมูก,ค#นเมอื่ 29 พฤษภาคม 2565 จาก
https://kukr.lib.ku.ac.th/kukr_es/index.php/BKN/search_detail/result/12216

กติ ติพร เนำวส5 วุ รรณ ,2554,นวัตกรรมหุCนชวC ยฝกº ใสสC ายใหอ# าหารทำงสายยาง,คน# เมอ่ื 29 พฤษภาคม 2565 จาก
http://opac-healthsci.psu.ac.th/BibDetail.aspx?bibno=492318

นพรัตน5 วชริ ะ , 2554 , หุนC จำลองฝกº ใสสC ายยางอาหารผป#ู วr ย , คน# เมอื่ 28 พฤษภาคม 2565 จาก
http://www.thaihospital.org/board2/index.php?topic=1347.0

ปฐมามาศ โชติบณั , 2556 , นวตั กรรมชดุ หCุนฝºกทกั ษะการปฏบิ ัติการพยาบาล , คน# เม่อื 28 พฤษภาคม 2565 จาก

https://li01.tci-thaijo.org/index.php/pnujr/article/view/53769/44603

44

การพัฒนำรปู แบบการประเมินลกั ษณะของเสมหะในผปู3 วo ยวิกฤต
เพอื่ เฝrาระวังการตดิ เชื้อทำงเดินหายใจ: นวัตกรรมทำงการพยาบาล

นรินทร) พพิ ัฒนวรคุณ1*, มยุรี คfมุ รักษา1, ณัฐวฒุ ิ สิงทศิ 1 และสรุ รี ตั น) ชาสมบตั ิ1
1งานหอf งผfปู jวยหนกั ศลั ยกรรม กลุมb การพยาบาล โรงพยาบาลนครปฐม
*ผfูรบั ผิดชอบบทความ: [email protected]

บทคัดยFอ

ผู#ปrวยวิกฤตหลังผCาตัดสCวนใหญCมีภาวะแทรกซ#อนในระบบตCาง ๆ เชCน ระบบหายใจ ระบบหัวใจและหลอดเลือด
และระบบทำงเดินอาหาร เปfนต#น สCงผลให#ผู#ปrวยมีการฟæ¿นตัวที่ยาวนำน ต#องเข#ารับการรักษาในหอผู#ปrวยวิกฤตและใช#เครื่องชCวย
หายใจเปfนเวลานำน เพิ่มโอกาสการติดเชื้อในระบบทำงเดินหายใจ ทำให#รCางกายผลิตเสมหะเพิ่มมากขึ้น เกิดการคั่งของเสมหะ
ภายในปอดต#องได#รับการดูดเสมหะซึ่งเปfนหัตถการที่มีความสำคัญ โดยลักษณะของเสมหะที่ดูดได#จะบอกถึงการเปลี่ยนแปลง
หรือการติดเชื้อที่เพิ่มมากขึ้น ดังนั้นในบทบาทของพยาบาลวิชาชีพจึงต#องมีการประเมินลักษณะของเสมหะที่เปลี่ยนแปลงไป เชCน
สี ลักษณะความเหนียวข#น และปริมาณที่ดูดได# ทำงคณะผู#จัดทำได#เล็งเห็นถึงความสำคัญและโอกาสในการพัฒนำรูปแบบ
การประเมินลักษณะของเสมหะในผู#ปrวยวิกฤต เพื่อเฝ°าระวังการติดเชื้อทำงเดินหายใจแบบมีสCวนรCวม โดยใช#กระบวนการพีดีซีเอ
เพื่อเปfนการประเมินการติดเชื้อแตCเริ่มแรก (Early warning signs) ผลการประเมินพบวCา พยาบาลวิชาชีพมีการประเมินและสCงตCอ
ข#อมูลในหนCวยงานเกี่ยวกับลักษณะของเสมหะที่ถูกต#อง ครบถ#วน มีความตCอเนื่อง และเปfนมาตรฐานเดียวกัน ทำให#การบันทึก
ข#อมูลในบันทึกทำงการพยาบาล (Nurse’s note) มีความครบถ#วนเพิ่มขึ้นเปfนร#อยละ 84.0 และมีความพึงพอใจตCอการใช#รูปแบบ
การประเมินลักษณะของเสมหะในภาพรวมระดับมากที่สุด (x̅ = 4.80, SD = 0.41) โดยพยาบาลใช#เปfนข#อมูลในการรายงานแพทย5
เพือ่ ให#ผ#ปู วr ยได#รบั การดูแล วนิ ิจฉยั และได#รับการรกั ษาท่ที นั ทCวงที

คำสำคัญ: นวตั กรรม, ลักษณะของเสมหะ, การเฝ°าระวังการตดิ เชื้อทำงเดินหายใจ

45

The Development of a Model for Assessment the Characteristics of Sputum
in Critical ill Patients for Surveillance of Respiratory Tract Infection:
A Nursing Innovation

Narin Pipattanawarrakhun1*, Mayuree Khumraksa1, Nattawoot singtit and Sureerat Chasombut1

1Surgical Intensive Care Unit, Division of Nursing, Nakhon Pathom Hospital
*Corresponding Author: [email protected]

Abstract

The majority of postoperative critically ill patients have complications in various systems, including the
respiratory system, the cardiovascular system, and gastrointestinal tract, etc. These complications compel the
patients a lengthy recovery period and a prolonged stay in an intensive care unit and use ventilator. As a result,
the risk of respiratory tract infection is increased, leading to increased sputum production and sputum
congestion in the lungs. Patients must consequently undergo sputum suction, which is an essential procedure.
The characteristics of the sputum indicate a progressing infection. Therefore, it is vital for a nurse to assess the
characteristics of sputum changes, such as color, tenacity, and sputum volume. The authors acknowledged the
necessity and opportunity of developing a participatory model for assessing the characteristics of sputum
in critically ill patients for surveillance of respiratory tract infection. The PDCA approach was employed to assess
the infection early on (Early warning signs). The assessment results revealed that professional nurses had an
assessment model and information transmission the nurses with accuracy, completeness, consistency, and
standard. The number of comprehensive data recorded to nurse’s note increased by 84.0 percent, and very
good level of overall satisfaction in the application of the sputum characteristic assessment model (x̅ = 4.80,
SD. = 0.41). Thus, the patients received timely care, diagnosis, and treatment.

Keywords: Innovation, Characteristics of sputum, Surveillance of respiratory tract infection

46

1. ความเปน£ มาและความสำคัญของปญQ หา
ผู#ปrวยวิกฤตทำงศัลยกรรมสCวนใหญCได#รับการผCาตัดแบบฉุกเฉินซึ่งความยุCงยากและซับซ#อน เนื่องจากความรุนแรงของโรค

ที่เปfนอยูC ผู#ปrวยจึงมีความจำเปfนที่จะต#องใช#เครื่องชCวยหายใจ และเข#ารับการรักษาในหอผู#ปrวยวิกฤต เพื่อเฝ°าระวังและติดตาม
อาการเปลี่ยนแปลง [1-2] แตCหากมีปmจจัยเสี่ยงอื่น ๆ มากระทบเพิ่มมากขึ้นจะสCงผลตCอการฟæ¿นตัวทำงกายของผู#ปrวย [2] ทำให#
ต#องใช#เครื่องชCวยหายใจที่ยาวนำน อาจเกิดภาวะแทรกซ#อนในระบบทำงเดินหายใจ เชCน การติดเชื้อทำงเดินหายใจสCวนลCาง
(Lower Respiratory Infection: LRI) และการติดเชื้อปอดอักเสบที่สัมพันธ5กับการใช#เครื่องชCวยหายใจ (Ventilator Associated
Pneumonia: VAP) ทำให#ผู#ปrวยต#องได#รับการรักษาที่เพิ่มขึ้น มีระยะเวลาวันนอนที่ยาวนำน มีคCาใช#จCายที่สูง และอาจรุนแรงถึงข้ัน
เสยี ชีวติ ได# [1,3]

จากการทบทวนตำราและเอกสารที่เกี่ยวข#อง พบวCา การติดเชื้อทำงเดินหายใจจะกระตุ#นให#รCางกายผลิตเสมหะเพ่ิม
มากขึ้น เกิดการคั่งของเสมหะภายในปอดต#องได#รับการดูดเสมหะซึ่งเปfนหัตถการที่มีความสำคัญ โดยลักษณะของเสมหะที่ดูดได#
จะบอกถึงการเปลี่ยนแปลงหรือการติดเชื้อที่เพิ่มมากขึ้น [4-5] ดังนั้นพยาบาลผู#อยูCใกล#ชิดกับผู#ปrวยจึงต#องมีการประเมินลักษณะ
ของเสมหะที่เปลี่ยนแปลงไป เชCน สี ลักษณะความเหนียวข#น และปริมาณที่ดูดได# เปfนต#น [5-7] ซึ่งจะเปfนข#อมูลในการเฝ°าระวัง
และติดตามอาการเปลี่ยนแปลง เพอื่ ให#ผป#ู rวยได#รับการดูแล วินิจฉยั และไดร# บั การรักษาทที่ นั ทวC งที [7]

โดยข#อมูลที่ได#จากการประเมินลักษณะของเสมหะในผู#ปrวยแตCละรายควรมีการบันทึกลงในเวชระเบียน เพื่อเปfนหลักฐาน
ทำงการแพทย5ที่สะท#อนให#เห็นถึงการปฏิบัติการพยาบาลตามมาตรฐาน และขอบเขตของวิชาชีพ ดังนั้นพยาบาลจึงต#องมีการบันทึก
ข#อมูลทำงการพยาบาลที่ครอบคลุมและตCอเนื่องตามหลัก 4C ที่ประกอบด#วย 1) ความถูกต#อง (Correct) 2) ความครบถ#วน
(Complete) 3) ความชัดเจน (Clear) และ 4) ไดใ# จความ (Concise) [8]

เมื่อทบทวนสถิติการติดเชื้อปüงบประมาณ 2562-2564 ของงานห#องผู#ปrวยหนักศัลยกรรม โรงพยาบาลนครปฐม พบอัตรา
การติดเชื้อ (Incident rate) อยูCในชCวง 19.60-24.68 ครั้งตCอ 1,000 วันนอนซึ่งมีแนวโน#มเพิ่มสูงขึ้น สCวนใหญCเปfนการติดเชื้อทำง
เดินหายใจมากถึงร#อยละ 70 พบมากในการติดเชื้อทำงเดินหายใจสCวนลCาง และการติดเชื้อปอดอักเสบที่สัมพันธ5กับการใช#
เครื่องชCวยหายใจตามลำดับ [9] อีกทั้งเมื่อทบทวนข#อมูลการติดเชื้อในผู#ปrวยแตCละรายจากการสCงตCอข#อมูล และการบันทึก ทำง
การพยาบาล (Nurse’s note) พบวCา การสCงตCอข#อมูลและการบันทึกเกี่ยวกับอาการและอาการแสดงของการติดเชื้อ ทำงเดิน
หายใจ เชCน ลักษณะของเสมหะที่เปลี่ยนแปลง มีการบันทึกข#อมูลที่ครบถ#วนเพียงร#อยละ 40 ทำให#ขาดความตCอเนื่อง ไมCเห็น
ภาพการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจน ซึ่งพยาบาลวิชาชีพแตCละคนจะมีการประเมินสี ลักษณะความเหนียวข#น และปริมาณ ของ
เสมหะที่แตกตCางกัน โดยอาศัยประสบการณ5ของตนเอง ทำให#รูปแบบการประเมินลักษณะของเสมหะยังไมCเปfนมาตรฐานเดียวกัน
อาจทำใหเ# กดิ ความลCาชา# ในการดูแล การวินิจฉัย และการรักษาได#

ในฐานะพยาบาลป°องกันและควบคุมการติดเชื้อของหนCวยงาน (Infection Control Ward Nurse: ICWN) และพยาบาล
ผู#ปฏิบัติการในหอผู#ปrวยวิกฤตได#เล็งเห็นถึงความสำคัญและโอกาสในการพัฒนำรูปแบบการประเมินลักษณะของเสมหะในผู#ปrวย
วิกฤต เพื่อเฝ°าระวังการติดเชื้อทำงเดินหายใจแบบมีสCวนรCวม โดยใช#กระบวนการ PDCA (Plan Do Check Act) ประกอบด#วย
การประเมิน การบันทึกข#อมูลทำงการพยาบาล และการสCงตCอข#อมูล เพื่อเฝ°าระวังการติดเชื้อแตCเริ่มแรก (Early warning signs)
โดยจะทำให#เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงที่บCงบอกถึงการติดเชื้อในระบบทำงเดินหายใจ ซึ่งจะชCวยเพิ่มประสิทธิภาพในการบันทึก
ทำงการพยาบาลและสCงตCอข#อมูลที่ถูกต#อง ครบถ#วน ตCอเนื่อง และเปfนมาตรฐานเดียวกัน อีกทั้งยังทำให#พยาบาลผู#ปฏิบัติงาน
ในระยะวกิ ฤตใชเ# ปfนข#อมูลในการรายงานแพทย5 เพ่อื ให#ผป#ู rวยไดร# บั การดแู ล วินจิ ฉยั และไดร# ับการรักษาทท่ี ันทวC งที

47

2. วัตถุประสงค1
2.1 เพอื่ พฒั นำรูปแบบการประเมินลกั ษณะของเสมหะในผปู# rวยวกิ ฤต เพื่อเฝ°าระวังการตดิ เชอื้ ทำงเดินหายใจ
2.2 เพื่อศึกษาผลลัพธ5 และความพึงพอใจของพยาบาลวิชาชีพตCอการใช#รูปแบบการประเมินลักษณะของเสมหะในผู#ปrวย

วิกฤต เพ่ือเฝา° ระวงั การตดิ เชอื้ ทำงเดินหายใจ

3. กลมFุ เปาu หมาย
พยาบาลวชิ าชพี ทด่ี ูแลผู#ปวr ยวกิ ฤตทใี่ ชเ# ครือ่ งชCวยหายใจในงานห#องผ#ูปrวยหนักศัลยกรรม โรงพยาบาลนครปฐม

4. กระบวนการพฒั นำ (ตามขนั้ ตอน Plan Do Check Act)
การพัฒนำรูปแบบการประเมินลักษณะของเสมหะในผู#ปrวยวิกฤต เพื่อเฝ°าระวังการติดเชื้อทำงเดินหายใจเปfนนวัตกรรม

ทำงการพยาบาลแบบมีสCวนรCวมที่สร#างขึ้นจากปmญหาและความต#องการของหนCวยงานตามกระบวนการ PDCA (Plan Do Check
Act) ประกอบด#วย 4 ขั้นตอน คือ

ขั้นที่ 1 ขั้นตอนการวางแผน (Plan) เริ่มจากการวิเคราะห5ปmญหาในบริบทของหนCวยงาน ค#นหาสาเหตุที่แท#จริง กำหนด
วัตถุประสงค5ที่สอดคล#องกับความต#องการในการแก#ไขปmญหา และทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวข#องกับการเกิดภาวะแทรกซ#อน
หลังผCาตัด [1-2] การติดเชื้อในระบบทำงเดินหายใจ [1,3] การดูแลและเฝ°าระวังการติดเชื้อ [7] และการบันทึกทำงการพยาบาล [8]
เพื่อสร#างแบบจำลอง (Prototype) ซึ่งประกอบด#วย สี ลักษณะความเหนียวข#น ปริมาณของเสมหะท่ีดูดได# [5-7] ข#อแนะนำเมื่อพบ
การเปลี่ยนแปลงของเสมหะ [7] และตัวอยCางการบันทึกข#อมูลในบันทึกทำงการพยาบาล (Nurse’s note) [8] เกี่ยวกับลักษณะของ
เสมหะที่ดูดได# โดยสีของเสมหะได#จากวิธีการดูดสีในโปรแกรมคอมพิวเตอร5จากภาพถCายของเสมหะจริงดังแสดงในภาพที่ 1
หลังจากนั้นเรียบเรียงข#อมูลและนำไปปรึกษากับผู#เชี่ยวชาญ ได#แกC พยาบาลป°องกันและควบคุมการติดเชื้อของโรงพยาบาล
(Infection Control Nurse: ICN) หัวหน#างานห#องผู#ปrวยหนักศัลยกรรมหัวใจและทรวงอก และพยาบาลเฉพาะทำง สาขา
การพยาบาลผู#ปrวยวิกฤต (ผู#ใหญCและผู#สูงอายุ) และปรับแก#ไขตามคำแนะนำ เพื่อให#ได#รูปแบบการประเมินลักษณะของเสมหะ
ทมี่ คี วามถกู ต#องตามหลกั วิชาการ และมคี วามเสมอื นจริงตอC ไป

ภาพที่ 1 วธิ กี ารดดู สีในโปรแกรมคอมพวิ เตอร5จากภาพถCายของเสมหะจริง
ท่มี า: นรินทร5 พพิ ฒั นวรคณุ , 2565