การเขียนเพื่อการสื่อสารทางวิชาการและวิชาชีพ

การเขยี นเพ่ือการส่ือสารทางวิชาการและวชิ าชีพ

ชวนพิศ อตั เนตร์
ปร.ด. (หลกั สตู รและการสอน)

คณะมนษุ ย์ศาสตร์และสงั คมศาสตร์
มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม
๒๕๖๔

คำนำ

ในการดารงชีวิตประจาวันของมนุษย์ต้องมีการพบปะปฏิสัมพันธ์ระหว่างบุคคล มีการ
ติดต่อสื่อสารซึ่งกันและกันด้วยวัตถุประสงค์ท่ีแตกต่างกันไปทั้งใน เรื่องของการเขียนเพื่อการสื่อสาร
ทางวิชาการและวิชาชีพ เป็นการวิเคราะห์รูปแบบงานเขียนวิชาการและกิจธุระ การใช้ภาษาในงาน
เขยี นประเภทต่าง ๆ

เอกสารคาสอนประกอบการสอนรายวิชา “การเขียนเพื่อการสื่อสารทางวิชาการและ
วิชาชีพ” จัดทาข้ึนเพ่ือเป็นเอกสารคาสอนประกอบการเรียนการสอน การค้นคว้าสาหรับผู้สนใจ
เนื้อหาประกอบด้วย เน้อื หา ๙ บท

ผู้เรียบเรียงได้รวบรวมเนื้อหา “การเขียนเพื่อการส่ือสารทางวิชาการและวิชาชีพ” เพื่อให้
นักศึกษาได้ใช้ประกอบการเรียนและค้นคว้าสาหรับผู้สนใจ ซ่ึงมีทั้งหลักการ และตัวอย่างของการคิด
การเขียนแบบต่าง ๆ ผู้เรียบเรียงหวังเป็นอย่างยิ่งว่าเอกสารคาสอนประกอบการสอนเล่มนี้จะเป็น
แนวทางการศึกษาของนักศกึ ษาและผูส้ นใจทุกทา่ น

ชวนพิศ อตั เนตร์
กันยายน ๒๕๖๔

(4)

สารบญั

หนา้

คานา...................................................................................................................................... (1)
สารบญั ................................................................................................................................... (3)
สารบัญภาพ ........................................................................................................................... (9)
สารบญั แผนภูมิ ...................................................................................................................... (10)
สารบญั ตาราง......................................................................................................................... (11)
บทที่ 1 ความรู้ทั่วไปของการเขียนเพ่ือการสือ่ สาร................................................................ 1

ความหมายและความสาคัญของการสื่อสาร .................................................................. 1
องคป์ ระกอบของการสือ่ สาร......................................................................................... 5
ประเภทของการส่ือสาร ................................................................................................ 12
รูปแบบของการสื่อสาร ................................................................................................. 16
ภาษากบั การสื่อสารและวฒั นธรรม............................................................................... 23
การเขียนเพ่ือการสอ่ื สาร............................................................................................... 26
บทสรปุ ..................................................................................................................... 32
คาถามทบทวน ............................................................................................................ 34
เอกสารอ้างอิง ............................................................................................................ 34

บทที่ 2 งานเขียน ................................................................................................................ 35
ความรเู้ บ้อื งตน้ เกี่ยวกับการเขียน.................................................................................. 35
1. ความหมายของการเขยี น.............................................................................. 35
2. ความสาคญั ของการเขยี น ............................................................................. 36
3. หลักการเขียน............................................................................................... 37
4. การเลือกเรือ่ ง............................................................................................... 38
5. การวิเคราะห์ผู้อา่ น ....................................................................................... 41
6. การกาหนดโครงเร่ือง.................................................................................... 43
7. การใชภ้ าษา.................................................................................................. 49

(5)

สารบัญ (ตอ่ )

หน้า
บทท่ี 2 (ตอ่ )

งานเขียนประเภทต่าง ๆ ............................................................................................... 53
1. การเขียนเล่าเร่ือง ........................................................................................ 53
2. การเขยี นอธบิ าย........................................................................................... 58
3. การเขยี นพรรณนา........................................................................................ 65
4 การเขยี นโนม้ นา้ ว ......................................................................................... 69
5. การเขียนโต้แย้ง ......................................................................................... 76

บทสรปุ ..................................................................................................................... 79
คาถามทบทวน ............................................................................................................. 80
เอกสารอา้ งองิ ............................................................................................................... 80

บทท่ี 3 การใชภ้ าษาไทยในการเขียนเพือ่ การสื่อสารธรุ กิจ ..................................................... 83
ภาษาเขียนเพื่อการสอ่ื สารธุรกิจ.................................................................................... 83
ลักษณะสาคญั ของภาษาไทย ........................................................................................ 83
ระดบั ของภาษาท่ใี ชใ้ นการเขียนเพ่อื การส่ือสารธุรกจิ ................................................... 85
ภาษาทีใ่ ชเ้ ขียนในงานธุรกจิ .......................................................................................... 88
การเสนอสาระและความคิด.......................................................................................... 91
การใช้คา ..................................................................................................................... 93
การใช้ประโยค.............................................................................................................. 99
การใชศ้ ัพท์และสานวนธุรกจิ ........................................................................................ 101
การสร้างยอ่ หน้า........................................................................................................... 104
การใชเ้ คร่ืองหมายวรรคตอนและอักษรย่อ.................................................................... 110
การใช้อักษรย่อ............................................................................................................. 121
บทสรุป ............................................................................................................ 126
คาถามทบทวน ............................................................................................................ 127
เอกสารอ้างอิง ............................................................................................................ 127

(6)

สารบญั (ตอ่ )

หน้า

บทท่ี 4 การเขียนหนังสือติดต่อราชการ................................................................................ 129
ความหมาย ชนดิ และเอกลักษณ์ของหนังสือติดต่อราชการ.......................................... 129
จดหมายราชการหรอื หนังสือราชการ............................................................................ 135
ระบบเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ ......................................................................................... 180
หลักการท่วั ไปในการเขียนหนังสอื ตดิ ต่อราชการ........................................................... 202
บทสรปุ ..................................................................................................................... 220
คาถามทบทวน ............................................................................................................. 221
เอกสารอา้ งองิ ............................................................................................................... 221

บทท่ี 5 การเขยี นจดหมายธุรกิจ........................................................................................... 223
ความหมาย และความสาคัญของจดหมายธุรกิจ ........................................................... 223
รปู แบบการพิมพ์จดหมายธุรกิจ .................................................................................... 227
รปู แบบและส่วนประกอบของจดหมายธรุ กจิ ................................................................ 235
ส่วนประกอบของจดหมายธรุ กิจ ................................................................................... 239
การใชก้ ระดาษแผ่นทีส่ องและแผ่นตอ่ ไป....................................................................... 241
หวั ใจสาคัญของการเขียนจดหมายธรุ กจิ ....................................................................... 244
การเขยี นจดหมายสอบถาม จดหมายสั่งซ้ือ และจดหมายร้องเรยี น............................... 247
การเขียนจดหมายเสนอขาย จดหมายเก่ียวกบั เครดิต และจดหมายติดตามหน้ี............. 261
บทสรปุ ..................................................................................................................... 277
คาถามทบทวน ............................................................................................................. 278
เอกสารอา้ งองิ ............................................................................................................... 278

บทท่ี 6 การเขียนเอกสารการประชุม.................................................................................... 281
ความร้เู บ้อื งตน้ เกี่ยวกับเอกสารการประชมุ ................................................................... 281
การเขยี นจดหมายเชิญประชมุ ...................................................................................... 288
การบนั ทกึ รายงานการประชุม ...................................................................................... 288
รูปแบบของรายงานการประชุม .................................................................................... 291
การเขยี นระเบียบวาระการประชุม................................................................................ 296
การจดรายงานการประชุม............................................................................................ 296

(7)

สารบัญ (ตอ่ )

หน้า

ความสาคญั ของรายงานการประชุม.............................................................................. 296
การเขียนจดหมายเชญิ ประชุม ...................................................................................... 296
การเขียนรายงานการประชุม ........................................................................................ 298
การจดั เตรียมเอกสารประกอบการประชุม.................................................................... 307
การจดบันทกึ การประชมุ .............................................................................................. 309
การเขียนรายงานการประชุมและเอกสารแจง้ มติการประชมุ ......................................... 314
บทสรปุ ..................................................................................................................... 320
คาถามทบทวน ............................................................................................................. 320
เอกสารอา้ งองิ ............................................................................................................... 321

บทท่ี 7 การเขยี นเอกสารเพือ่ การประชาสัมพนั ธ์.................................................................. 323
ความรทู้ ่ัวไปเก่ียวกบั ประชาสัมพันธ์.............................................................................. 323
องคป์ ระกอบของการประชาสัมพันธ์............................................................................. 329
กระบวนการดาเนนิ งานประชาสมั พันธ์ ......................................................................... 335
การเขยี นเพอื่ การประชาสมั พันธ์ในส่อื ใหม่.................................................................... 348
ประเภทของสื่อใหม่ที่ใชเ้ พอ่ื การประชาสมั พันธ์ ............................................................ 352
รปู แบบและลักษณะการเขียนเพ่อื การประชาสมั พันธ์ในส่ือใหม่ .................................... 354
ภาษากับการประชาสัมพนั ธ์.......................................................................................... 360
การเขียนข่าวเพื่อการประชาสัมพนั ธ์............................................................................. 362
การเขียนบทความเพือ่ การประชาสมั พันธ์..................................................................... 368
บทสรปุ ..................................................................................................................... 372
คาถามทบทวน ............................................................................................................. 372
เอกสารอ้างอิง............................................................................................................... 373

บทที่ 8 การเขียนรายงานทางวชิ าการ.................................................................................. 375
ความรู้เบ้อื งต้นเกย่ี วกบั รายงานทางวชิ าการ ................................................................. 375
สว่ นประกอบของรายงานทางวชิ าการ .......................................................................... 376
ความร้พู น้ื ฐานเก่ียวกบั การใช้ภาษาในการแสดงออกทางวิชาการ.................................. 401
การเรยี บเรยี งเนอื้ เรื่องรายงานทางวิชาการ................................................................... 406

(8)

สารบัญ (ตอ่ )

หนา้

การเขยี นเชิงอรรถและการอ้างอิงแทรกปนเน้ือหา ........................................................ 408

การเขยี นบรรณานกุ รม ................................................................................................. 415

บทสรุป ..................................................................................................................... 424

คาถามทบทวน ............................................................................................................. 426

เอกสารอ้างอิง............................................................................................................... 426

บรรณานุกรม ....................................................................................................... 429

(9)

สารบญั ภาพ

ภาพที่ หนา้
4.1 หน้าจอ Login เข้าสู่ระบบเอกสารอเิ ล็กทรอนิกส์ ......................................................... 187
4.2 หนา้ เร่มิ ต้นเอกสารเขา้ -ออก ......................................................................................... 188
4.3 ขน้ั ตอนการกรองเอกสารเข้า (บันทกึ ข้อความ) ในระบบเอกสารอเิ ล็กทรอนกิ ส์ ............ 189
4.4 เอกสารรอการเปดิ อ่าน ................................................................................................. 189
4.5 เอกสารที่มีกาหนดชนั้ ความสาคญั และความเรง่ ดว่ น ..................................................... 190
4.6 ส่วนราชการ.................................................................................................................. 190
4.7 ท่ี .................................................................................................................................. 191
4.8 วันท่ี.............................................................................................................................. 191
4.9 เรือ่ ง ............................................................................................................................. 192
4.10 เรียน............................................................................................................................. 192
4.11 การอา้ งเรอื่ งเดิมเปน็ โครงการ ....................................................................................... 193
4.12 การแนบเอกสารเรื่องเดมิ .............................................................................................. 193
4.13 ขอ้ ความ ....................................................................................................................... 194
4.14 ตวั อย่างทแี่ กไ้ ขแลว้ ...................................................................................................... 195
4.15 ลงช่ือและตาแหน่ง........................................................................................................ 195
4.16 เอกสารเพอื่ ลงนาม ....................................................................................................... 196
4.17 ผ่านเรื่อง/กลั่นกรองและส่งเอกสาร............................................................................... 196
4.18 ยนื ยันการลงนาม.......................................................................................................... 196
4.19 ตามประทบั .................................................................................................................. 197
4.20 สง่ ตอ่ ............................................................................................................................ 197
4.21 เลือกสิทธิ์ผู้รบั เอกสาร เงอ่ื นไขการรับเอกสาร และเลอื กกลุ่มผ้รู ับ................................. 198
4.22 เลอื กกลุ่มผใู้ ชง้ าน ......................................................................................................... 198
4.23 เลือกผรู้ บั เอกสาร/ผปู้ ฏบิ ตั ิงาน ..................................................................................... 198
4.24 ยนื ยันการสง่ ................................................................................................................. 199
4.25 การติดตามเอกสาร....................................................................................................... 199
4.26 หนังสือที่ติดตาม ........................................................................................................... 200

(10)

สารบัญภาพ (ตอ่ )

ภาพที่ หนา้
4.27 ผลลัพธ์การตดิ ตาม ....................................................................................................... 200
4.28 รายการหนังสอื ในทะเบยี นหนังสอื รับ ........................................................................... 201
5.1 จดหมายธุรกิจแบบบล็อก ............................................................................................. 236
5.2 จดหมายธุรกิจแบบก่ึงบลอ็ ก ......................................................................................... 237
5.3 จดหมายธุรกิจแบบย่อหน้า ........................................................................................... 238
5.4 การใช้กระดาษแผน่ ทสี่ องและแผ่นตอ่ ไป....................................................................... 242
5.5 การเวน้ เนื้อทว่ี า่ งในจดหมายธุรกจิ ................................................................................ 243
5.6 การจา่ หนา้ ซองจดหมายธรุ กจิ แบบตัง้ และแบบเฉยี ง ..................................................... 245
5.7 ซองบริการธุรกิจตอบรบั ...............................................................................................
7.1 โฮมเพจของธนาคารแห่งประเทศไทย ........................................................................... 358
8.2 ตัวอย่างการเขยี นปกนอกเตม็ รูปแบบ ........................................................................... 387
8.2 ตวั อยา่ งการเขียนคานา................................................................................................. 388
8.3 ตวั อยา่ งการเขียนสารบญั .............................................................................................. 389
8.4 ตวั อย่างบทคดั ย่อ.......................................................................................................... 389
8.5 ตวั อยา่ งบัญชตี าราง ...................................................................................................... 390
8.6 ตวั อยา่ งบัญชีภาพประกอบ........................................................................................... 390

(11)

สารบญั แผนภมู ิ

แผนภูมิ หนา้

4.1 ข้นั ตอนการสร้างหนังสอื ภายใน (บันทกึ ข้อความ) ของมหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม.... 183

4.2 ขั้นตอนการปฏบิ ัติงานลงทะเบียนรบั หนงั สือภายใน (บนั ทึกขอ้ ความ)

ของมหาวิทยาลัยราชภฏั นครปฐม................................................................................. 185

การเขยี นเพ่ือการสอ่ื สารทางวชิ าการและวิชาชพี 1

บทที่ 1
ความรทู้ วั่ ไปของการเขยี นเพอื่ การสือ่ สาร

การเขียนเป็นวธิ กี ารสื่อสารที่ผู้สง่ สาร มีเจตนาถ่ายทอดความคิดไปยังผรู้ ับสารตอ้ งการใหผ้ รู้ บั
สารตอบสนอง หรือเกิดความเข้าใจใกล้เคียง สอดคล้องกับเจตนาของตน การเขยี นเป็นวธิ ีการสอื่ สารที่มี
ประสทิ ธิภาพวธิ ีหนงึ่ ทีม่ นษุ ยส์ ามารถถ่ายทอดความรู้ ขอ้ เท็จจรงิ ความคดิ จนิ ตนาการ ทัศนคติ อารมณ์
และตา่ ง ๆ ได้เปน็ อย่างดี

มนุษย์มีธรรมชาติท่ีต้องการอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม ต้องการความรัก ความเข้าใจและ
ความไว้วางใจจากกลุ่มและบุคคลอื่น การสื่อสารจึงเป็นส่ิงสาคัญที่ช่วยให้มนุษย์ได้รับส่ิงเหล่านั้น
การสื่อสารชว่ ยให้มนุษยเ์ กิดความพงึ พอใจ ความเข้าใจกัน ความรู้สึกทดี่ ตี ่อกัน และไวว้ างใจกัน

การสื่อสารของมนุษย์นั้นได้รับการพัฒนาตลอดเวลาอย่างต่อเน่ืองจากอดีตจนถึงปัจจุบัน
ไม่ว่าจะสมัยโบราณหรือสมัยปัจจุบันต่างมีจุดมุ่งหมายเพ่ือสร้างความเข้าใจให้เกิดขึ้นระหว่างกัน
การส่ือสารเป็นการสื่อสารความคิดของคนหน่ึงหรือกลุ่มหน่ึง เพ่ือจะให้บุคคลอ่ืนทราบว่าต้องการอะไร
หรือต้องการส่ืออะไร วิธีในการสื่อสารจึงมีการพัฒนามาตลอดและมีความยุ่งยากซับซ้อนมากขึ้น
โดยเฉพาะในสังคมปัจจุบัน ซ่ึงได้มีการสร้างเคร่ืองมือและอุปกรณ์ต่าง ๆ มากมายเป็นเครื่องมือช่วยทา
หน้าทีใ่ นการสื่อสาร อย่างไรกต็ ามในฐานะที่เป็นมนุษย์ซ่ึงต้องใช้การสื่อสารอยู่ตลอดเวลา จึงจาเป็นต้อง
ทราบเก่ียวกับ ความหมายและความสาคัญของการส่ือสาร องค์ประกอบของการส่ือสาร สื่อท่ีใช้ในการ
สื่อสาร การสื่อสารเชิงวัจนะและอวัจนะ เพ่ือนาความรู้มาปรับปรุงและพัฒนาการสื่อสารให้มี
ประสิทธิภาพมากยงิ่ ข้นึ

2 ชวนพศิ อตั เนตร์

ความหมายและความสาคัญของการสือ่ สาร

1. ความหมายของการส่อื สาร
การส่ือสาร ตรงกับภาษาอังกฤษว่า Communication แปลความเป็นภาษาไทย และใช้

กันหลายคา เช่น การติดต่อสื่อสาร การส่ือความหมาย การสื่อสาร ถ้าแปลตามรูปศัพท์เดิมการสื่อสาร
หมายถึง กจิ กรรมทม่ี งุ่ สรา้ งความรว่ มมือหรือคล้ายคลึงกันใหเ้ กิดขน้ึ ระหว่างบุคคลทเ่ี กย่ี วข้อง นอกจากนี้
ยงั มผี ู้ให้ความหมายไว้ต่าง ๆ กัน ดงั น้ี

ปรมะ สตะเวหิน (2537 : 7) กล่าวว่า การส่ือสาร คือ กระบวนการของการถ่ายทอดสาร
(Message) จากบคุ คลฝา่ ยหน่งึ ซึ่งเรียกว่า ผ้สู ง่ สาร (Source) ไปยังบุคคลอีกฝ่ายหนึ่งซ่ึงเรยี กว่าผู้รับสาร
(Receiver) โดยผา่ นสือ่ (Channel)

ราตรี พฒั นรังสรรค์ (2542 : 165) กลา่ ววา่ การติดตอ่ สื่อสาร คอื กระบวนการถา่ ยทอด หรอื
แลกเปลยี่ นความคดิ ขอ้ มูล ขอ้ เท็จจริง หรอื ความรสู้ กึ ซง่ึ อาจเปน็ รูปของคา ตวั อักษร สัญลกั ษณ์ เรยี กว่า
ข่าวสาร บคุ คฝ่ายหน่งึ เรียกกว่า ผู้ส่งสาร สง่ ไปยังบคุ คลอกี ฝา่ ยผรู้ ับสาร โดยผ่านสอ่ื ตา่ ง ๆ เพ่ือให้บุคคล
หรือกลุ่มบุคคลอื่นได้เข้าใจความหมายตามเจตนาที่ต้องการ และช่วยป้องกันความเข้าใจผิดระหว่างกัน
และกนั อกี ดว้ ย

วิรัช ลภิรัตนกุล (2546 : 159) กล่าวว่า การสื่อสาร คือ กระบวนการในการส่งผ่านหรือ
สื่อความหมายระหว่างบุคคล สังคมมนุษย์เป็นสังคมที่สมาชิกสามารถใช้ความสามารถของตนสื่อ
ความหมายให้ผู้อ่ืนเข้าใจได้ โดยแสดงออกในรูปของความต้องการ ความปรารถนา ความรู้สึกนึกคิด
ความรู้ และประสบการณต์ า่ ง ๆ จากบคุ คลหนึง่ ไปสู่อกี บุคคลหนึ่ง

จากที่กล่าวมาข้างต้นสรุปได้ว่า การส่ือสาร หมายถึง กระบวนการในการส่งสาร หรือ
แลกเปลี่ยนข่าวสาร ความคิด ความรู้สึกระหว่างบุคคล เน้นความสัมพันธ์ของมนุษย์ ซ่ึงกระบวนการท่ี
เกิดขนึ้ นนั้ เพอื่ สรา้ งความเขา้ ใจอันดีต่อกนั

2. ความสาคญั ของการสอ่ื สาร
การสอ่ื สารมคี วามสาคัญตอ่ มนุษย์ 5 ประการ สรุปได้ ดังนี้
2.1 ความสาคญั ต่อชีวิตประจาวนั
การสื่อสารมีบทบาทที่สาคัญยิ่งต่อชีวิตประจาวัน ในวันหนึ่งเราใช้การส่ือสาร

ตลอดเวลา ท้ังการส่ือสารกับตนเอง การส่ือสารกับผู้อ่ืน ต้ังแต่บุคคลในครอบครัว กลุ่มเพื่อนผู้ร่วมงาน
และทุกกจิ กรรมในการดารงชีวิต ก็ตอ้ งใชก้ ารสือ่ สารทงั้ นนั้ จึงสรปุ ได้ ดังนี้

การเขยี นเพอ่ื การสือ่ สารทางวชิ าการและวิชาชีพ 3

1. การสื่อสารทาให้เราสามารถรับรู้ความรู้สึกนึกคิดและความต้องการของบุคคลอื่น
ได้

2. การสื่อสารทาให้เกิดความสัมพันธ์ท่ีดีต่อกัน เพราะการสื่อสารเป็นส่วนหนึ่งใน
การสรา้ งความสัมพนั ธ์กับบคุ คลอ่ืน ตงั้ แตก่ ารสรา้ งความสัมพันธใ์ นครอบครวั และบุคคลตา่ ง ๆ ในสงั คม

3. การส่ือสารทาให้เกิดการพักผ่อนหย่อนใจ ความสุนทรีย์ การผ่อนคลายอารมณ์
และเกดิ ความเพลดิ เพลนิ ทางจิตใจ และความสุขในชีวติ

4. การส่ือสารช่วยในการสร้างเอกลักษณ์ของบุคคล ทาให้เข้าใจคนเองและผู้อ่ืนรู้จัก
แลดงออกพฤติกรรมในดา้ นตา่ ง ๆ รวมทั้งทาใหร้ จู้ ักบทบาทของคนเองและผู้อ่ืน

5. การสื่อสารทาให้เกิดการเรียนรู้ การแลกเปลี่ยนความรู้ ส่งผลต่อการพัฒนา
ดา้ นสติปัญญา ความถนัด ความสนใจ ทกั ษะต่าง ๆ ในการดาเนินชวี ิต และมโี ลกทศั นม์ ากข้นึ

6. การส่ือสารช่วยให้เกิดแรงจูงใจ ทาให้เกิดความหวัง การสร้างกาลังใจ และ
การสรา้ งเปา้ หมายในชวี ิต

7. การส่ือสารช่วยสอดส่องดูแลส่ิงแวดล้อม และทาให้ทราบถึงการเปลี่ยนแปลง
ต่าง ๆ ที่เกิดข้ึน ซ่ึงเป็นข้อมูลหรือข่าวสาร แล้วมีการนามาเผยแพร่หรือแลกเปล่ียนกัน ซ่ึงทาให้เกิด
การรบั รู้ขอ้ มลู และปรับตวั ให้เข้ากบั สถานการณ์ต่าง ๆ ไดอ้ ยา่ งเหมาะสม รวมท้ังยงั เปน็ การร่วมช่วยกัน
ดูแล และอนุรกั ษ์สิง่ แวดล้อมดว้ ย

การอยรู่ ่วมกนั มีการสอ่ื สารเสมอ
ในแต่ละกิจกรรมของชวี ิตมนุษย์

4 ชวนพิศ อตั เนตร์
2.2 ความสาคญั ตอ่ ความเป็นสังคม
มนุษย์รวมตัวกันเป็นกลุ่มสังคมได้ตั้งแต่สังคมเล็กระดับครอบครัว จนถึงสังคมที่ใหญ่

ระดับประเทศ และระดับโลกได้ ก็เพราะอาศัยการส่ือสารเป็นพ้ืนฐาน เมื่อมนุษย์อยู่รวมกันและดาเนิน
ชีวิตร่วมกัน ก็ย่อมต้องมีข้อตกลงกัน โดยกาหนดเป็นระเบียบ กติกาต่าง ๆ เพื่อใช้เป็นกฎเกณฑ์ต่าง ๆ
ของสังคม ทาให้สังคมน้ัน ๆ ดารงอยู่ได้ และมนุษย์ก็ใช้การสื่อสารทาให้เกิดความเข้าใจกันอันดีต่อกัน
และการท่ีสังคมมนุษย์ได้รบั การพัฒนามาตลอดเวลาและอย่างต่อเน่ือง ก็เพราะใช้การส่ือสารเปน็ สายใย
แห่งการสบื ทอดวฒั นธรรม ประเพณี ความรูส้ กึ นกึ คิดของคนรุน่ หนึ่งมาสู่คนอีกรนุ่ หน่งึ อย่าง

การสอ่ื สารกับเยาวชนคนรุน่ หลัง
ให้เหน็ ถึงชวี ิตคนไทยในวิถชี นบท

2.3 ความสาคญั ตอ่ อุตสาหกรรมและธุรกจิ
ภาคอุตสาหกรรมและธุรกิจ ตั้งแต่ขั้นตอนการตลาด การขาย การจัดหาวัตถุดิบ

การวางแผนการผลิต การผลิต การเงิน การบัญชี และการบริหารงานบุคคล ต้องใช้การส่ือสารทุก
ขั้นตอน นับต้ังแต่การส่ือสารกันระหว่างบุคคล จนกระท่ังถึงการสื่อสารกับมวลชน เช่น การโฆษณา
ประชาสัมพันธ์ โดยเฉพาะในปัจจุบันการสื่อสารได้เข้ามามบี ทบาทสาคัญ และกลายเป็นเร่ืองจาเป็นมาก
ด้านธุรกิจ รวมท้ังไดม้ กี ารนาเทคโนโลยใี หม่ ๆ มาใช้ในการสื่อสารมากมาย

2.4 ความสาคัญตอ่ การปกครอง
ปกครองไม่ว่าจะเป็นการปกครองระดับใด หรือการปกครองระบอบใดก็ตามผู้ครอง

และผู้ถูกปกครอง จะต้องมีการตกลงร่วมกันในกฎเกณฑ์ หรือระเบียบต่าง ๆ ผู้ปกครองต้องเผยแพร่
ข่าวสารเหล่านี้ให้ผู้ถูกปกครองทราบทั้งทางตรง และทางอ้อมรวมทั้งประชาชนหรือผู้ถูกปกครอง
ก็จะต้องส่อื สารเร่อื งต่าง ๆ ไปยังผปู้ กครองด้วย เพอื่ ความสงบสขุ ของบา้ นเมอื งเปน็ สาคญั

2.5 ความสาคัญตอ่ การเมอื งและเศรษฐกิจ

การเขยี นเพ่อื การสอื่ สารทางวชิ าการและวิชาชพี 5

ทุกประเทศมีการติดต่อสื่อสารกันท้ังทางด้านการเมืองและเศรษฐกิจ และปัจจุบัน
มีหน่วยงานหรือองค์กรของแต่ละประเทศ ท่ีทาหน้าที่ติดต่อสื่อสารข่าวการเมืองและเศรษฐกิจท้ังใน
ประเทศและระหว่างประเทศ เพื่อการสร้างเครือข่ายหรือพันธมิตร ซึ่งการสื่อสารมวลชนก็เข้ามามี
บทบาทร่วมดว้ ย เชน่ กัน

องคป์ ระกอบของการส่อื สาร

องคป์ ระกอบหลักของระบบส่ือสารข้อมูลมีอยู่ 5 อย่าง ไดแ้ ก่ ผู้สง่ (sender) ผรู้ บั (receiver)
ข่าวสาร (message) สอื่ กลาง (media) และโพรโทคaล (protocol)

ผู้ส่ง (Sender) ผู้ส่งในท่ีนี้หมายถึง อุปกรณ์ท่ีทาหน้าที่ในการจัดส่งข้อมูลข่าวสาร ซ่ึงสามารถ
เปน็ ได้ท้งั คอมพิวเตอร์ โทรศัพท์ กล้องวิดโี อ เป็นต้น

ผู้รับ (Receiver) ผู้รับ คือ อุปกรณ์ที่ใช้สาหรับรับข่าวสารที่ส่งมาจากผู้ส่ง เช่น คอมพิวเตอร์
โทรศพั ท์ วทิ ยุ โทรทศั น์ เปน็ ต้น

ข่าวสาร (Message) ข่าวสารประกอบด้วยข้อมูลหรือสารสนเทศท่ีได้ส่งมอบระหว่างกัน ซึ่ง
สามารถเป็นได้ท้งั ขอ้ มลู ท่ี เปน็ ขอ้ ความ ตวั เลข รปู ภาพ เสยี ง วดิ ีโอ หรือมัลติมเี ดยี

ส่ือกลาง (Media) ส่ือกลาง หมายถึงสื่อกลางส่งข้อมูลท่ีใช้ในการสื่อสาร (Transmission
media) ซึ่งอาจเป็นส่ือกลางประเภทสาย เชน่ สายเคเบิล สายโทรศัพท์ และสื่อกลางประเภทไร้สาย เชน่
คลนื่ วิทยุ ซ่ึงสอื่ กลาง ดังกล่าวทาหน้าท่ีในการใหข้ ้อมูลสามารถเดนิ ทางจากต้นทางไปยังปลายทางได้

โปรโตคอล (Protocol) โปรโตคอล เป็นกฎเกณฑ์หรอื ข้อตกลงทใี่ ชใ้ นการสื่อสารข้อมลู เพ่อื ให้
การส่ือสารระหว่างอุปกรณ์น้ันมีความเข้าใจในทิศทางเดียวกันและสามารถส่ือสารกันได้ หากไม่มี
โปรโตคอลแล้วอุปกรณ์ท้ังสอง อาจจะติดต่อกันได้แต่ไม่สามารถส่ือสารกันได้ เช่นเดียวกันกับมีบุคคล
2 คนที่ต้องการพบปะกัน และเมื่อได้พบกันแล้วแต่กลับสนทนากันไม่รู้เรื่อง เนื่องจากคนหนึ่งพูด
ภาษาไทยและอีกคนหนง่ึ พูดภาษาญ่ีปนุ่ ซ่ึงทงั้ สองได้มกี ารติดต่อกันแล้วแต่ไม่สามารถส่ือสารระหว่างกัน
ไดอ้ ยา่ งเข้าใจ

ส่อื กลางในการส่อื สารขอ้ มลู

6 ชวนพิศ อัตเนตร์

ส่ือกลาง ตัวกลาง หรือสายเชื่อมโยง เป็นส่วนท่ีทาให้เกิดการเช่ือมต่อระหว่างอุปกรณ์ต่าง ๆ
เข้าด้วยกันและอุปกรณ์ท่ียอมให้ข่าวสารข้อมูลเดินทางผ่านจากผู้ส่งไปสู่ผู้รบั สื่อกลางท่ีใช้ในการสื่อสาร
ข้อมูลมีอยู่หลายประเภท แต่ละประเภทมีความแตกต่างกันในด้านของปริมาณข้อมูลท่ีส่ือกลางน้ัน ๆ
สามารถนาผ่านไปได้ในเวลาขณะใดขณะหนึ่ง การวัดปริมาณหรือความจุในการนาข้อมูลหรือท่ีเรียกกัน
วา่ แบนด์วดิ ท์ (Bandwidth) มีหน่วยเปน็ จานวน บิต ขอ้ มูลตอ่ วนิ าที (bits per second: bps)

ส่ือกลางแบ่งออกเป็น 2 พวกใหญ่ ๆ คือสื่อกลางจาพวกที่มีสายได้ เช่น สายเกลียวคู่
สายโคแอคเซยี ล และสายไฟเบอรอ์ อฟติก และสอ่ื กลางจาพวกที่ไม่มสี ายหรอื ไรส้ าย เช่น คลืน่ ไมโครเวฟ
คลื่นวิทยุ และคลื่นดาวเทยี ม

ลกั ษณะของตวั กลางต่าง ๆ มีดงั ต่อไปนี้
สื่อกลางประเภทมสี าย
1. สายคู่บิดเกลียว (Twisted Pair Cable) ประกอบด้วยเส้นลวดทองแดงท่ีหุ้มด้วยฉนวน
พลาสติก 2 เส้นพันบิดเป็นเกลียว ท้ังน้ีเพ่ือลดการรบกวนจากคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าจากคู่สายข้างเคียง
ภายในเคเบิลเดียวกันหรือจากภายนอก เน่ืองจากสายคู่บิดเกลียวนี้ยอมให้สัญญาณไฟฟ้าความถ่ีสูงผ่าน
ได้ สาหรับอัตราการส่งข้อมูลผ่านสายคู่บิดเกลียวจะข้ึนอยู่กับความหนาของสายด้วย กล่าวคือ
สายทองแดงท่มี ีเส้นผา่ นศูนยก์ ลางกวา้ ง จะสามารถส่งสญั ญาณไฟฟา้ กาลงั แรงได้ ทาใหส้ ามารถสง่ ข้อมูล
ด้วยอัตราส่งสูงโดยท่ัวไปแล้วสาหรับการส่งข้อมูลแบบดิจิทัล สัญญาณที่ส่งเป็นลักษณะคล่ืนส่ีเหล่ียม
สายค่บู ดิ เกลียวสามารถใช้ส่งขอ้ มลู ได้ถงึ 100 เมกะบิดต่อวนิ าที ในระยะทางไม่เกิน 100 เมตร เน่อื งจาก
สายคบู่ ิดเกลยี ว มรี าคาไม่แพงมาก ใชส้ ง่ ข้อมลู ได้ดี จึงมกี ารใช้งานอยา่ งกว้างขวาง ตวั อย่างเชน่

ก. สายคู่บิดเกลียวชนิดหุ้มฉนวน (Shielded Twisted Pair : STP) เป็นสายคู่บิดเกลียว
ทีห่ ุ้มด้วยลวดถกั ชัน้ นอกท่หี นาอกี ช้นั เพื่อป้องกันการรบกวนของคลนื่ แมเ่ หล็กไฟฟา้

ข. สายคู่บิดเกลียวชนิดไม่หุ้มฉนวน (Unshielded Twisted Pair : UTP) เป็นสายคู่บิด
เกลียวมีฉนวนชั้นนอกที่บางอีกชั้นทาให้สะดวกในการงอแต่สามารถป้องกันการรบกวนของคล่ืน
แม่เหล็กไฟฟ้าได้น้อยกว่า ชนิดแรก แต่ก็มีราคาต่ากว่า จึงนิยมใช้ในการเช่ือมต่ออุปกรณ์ในเครือข่าย
ตัวอยา่ ง ของสายสายคู่บิดเกลยี วชนิดไมห่ ุม้ ฉนวน ท่ีเห็นในชีวติ ประจาวันสายโทรศพั ท์ทใ่ี ช้อยู่ในบ้าน

การเขยี นเพ่ือการส่อื สารทางวชิ าการและวิชาชีพ 7

2. สายโคแอคเซียล (Coaxial Cable) หรือสายโคแอก เป็นสายสื่อสารท่ีมีคุณภาพดีกว่าสาย
เกลยี วคู่ มลี ักษณะเช่นเดยี วกบั สายที่ตอ่ จากเสาอากาศของโทรทศั น์ สายโคแอคเซยี ลท่ีใช้ทั่วไปมี 2 ชนิด
คือ 50 โอห์ม ซึ่งใช้ส่งข้อมูลแบบดิจิตอล และชนิด 75 โอห์ม ซึ่ง ใช้ส่งข้อมูลสัญญาณแอนะล็อก
สายประกอบด้วยลวดทองแดงท่ีเป็นแกนหลักหนึ่งเส้นท่ีหุ้มด้วยฉนวนช้ันหน่ึงเพื่อป้องกันกระแสไฟรั่ว
จากนั้นจะหมุ้ ด้วยตวั นาซ่งึ ทาจากลวดทองแดงถกั เป็นเปยี เพือ่ ป้องกนั การรบกวนของคลนื่ แมเ่ หลก็ ไฟฟ้า
และสัญญาณรบกวนอ่ืน ๆ ก่อนจะหุ้มช้ันนอกสุดด้วยฉนวนพลาสติก ลวดทองแดงที่ถักเป็นเปียน้ีเอง
เป็นส่วนหน่ึงที่ทาให้สายแบบน้ีมีช่วงความถ่ีสัญญาณไฟฟ้าสามารถผ่านได้สูงมาก และนิยมใช้เป็น
ชอ่ งส่ือสารสัญญาณแอนะล็อกเชือ่ มโยงผา่ นใต้ทะเลและใต้ดิน

3. สายใยแก้วนาแสง (Fiber Optic Cable) หรือเส้นใยแก้วนาแสง แกนกลางของสาย
ประกอบด้วยเส้นใยแก้วหรือเส้นพลาสติกขนาดเล็กภายในกลวงหลาย ๆ เส้น อยู่รวมกัน เส้นใยแต่ละ
เส้นมีขนาดเล็กประมาณเส้นผมของมนุษย์ เส้นใยแต่ละเส้นห่อหุ้มด้วยเส้นใยอีกชนิดหนึ่งก่อนจะหุ้ม
ช้ันนอกสุดด้วยฉนวน การส่งข้อมูลผ่านทางส่ือกลางชนิดนี้ ข้อมูลจะอยู่ในรูปของคล่ืนแสง ที่สะท้อน
กลับไปมาท่ีผิวของสายช้ันในใยแก้วนาแสงจากต้นทางไปยังปลายทาง โดยมีตัวไตโอดท่ีทาหน้าที่ในการ
แปลงสญั ญาณข้อมูลทางไฟฟ้าใหเ้ ป็นแสง และสญั ญาณแสงเปน็ สัญญาณทางไฟฟ้าสายใยแก้วนาแสงมัก
ใช้ในการส่งข้อมูลระยะไกล สามารถมีช่องสัญญาณได้ถึง 20,000 - 100,000 ช่องทาง และสามารถส่ง
ข้อมูลได้เร็วท่ีสุด เน่ืองจากความสามารถในการส่งข้อมูลด้วยอัตราความหนาแน่นสูง และไม่มีการ
ก่อกวนของคล่ืนแม่เหล็กไฟฟ้า ทาให้สามารถส่งข้อมูลท้ังตัวอักษร เสียง ภาพกราฟิก หรือวิดิทัศน์ได้ใน
เวลาเดียวกัน อีกทั้งยังมีความปลอดภัยในการส่งสูง แต่อย่างไรก็มีข้อเสียเน่ืองจากการบิดงอ
สายสญั ญาณจะทาใหเ้ ส้นใยหัก จึงไมส่ ามารถใช้สอื่ กลางชนดิ นใี้ นการเดนิ ทางตามมุมตึกได้ เส้นใยนาแสง
มีลกั ษณะพิเศษที่ใชส้ าหรับเช่ือมโยงแบบจุดไปจุด ดังนน้ั จงึ เหมาะทจ่ี ะใชก้ ับการเช่ือมโยงระหวา่ งอาคาร
กบั อาคาร หรือระหว่างเมอื งกับเมืองเสน้ ใยนา้ แสงจงึ ถกู นาไปใช้เป็นสายแกนหลัก

8 ชวนพิศ อตั เนตร์

ส่ือกลางประเภทไมม่ ีสาย
1. อินฟาเรด (Intrared) เป็นลักษณะของคลื่นที่ใช้ในการส่งข้อมูลระยะใกล้ ๆ ในช่วง
ความถี่ที่แคบมาก ใช้ช่องทางสื่อสารน้อยมักใช้กับการสื่อสารข้อมูลที่ไม่มีส่ิงกีดขวางระหว่างตัวส่งกับ
ตัวรับสัญญาณ โดยต้องใชว้ ิธีการส่อื สารตามแนวเสน้ ตรง ระยะทางไม่เกิน 1-2 เมตร ความเร็วประมาณ
4-5 เมกกะบิดต่อนาที เช่น การส่งสัญญาณจากรีโมตคอนโทรลไปยงั โทรทัศน์ การเช่ือมต่อคอมพิวเตอร์
สองเคร่อื งโดยผา่ นพอรต์ ไออารด์ เี อ เปน็ ตน้
2. บลูทูธ (Bluetooth) คือ เทคโนโลยีการส่ือสารไร้สายระยะใกล้แบบเครือข่ายไร้สายส่วน
บุคคล (wireless personal area networks : WPAN) เป็นมาตรฐานท่ีถูกออกแบบมาเพื่อใช้ในการ
เช่ือมต่ออปุ กรณไ์ ร้สายขนาดเลก็ เช่น เครอื่ งพ่ีดเี อ (Personal Digital Assistant : PDA) อุปกรณส์ อ่ื สาร
แบบพกพาหรือเคล่ือนที่รวมไปถึงการเชื่อมต่อกับเครือข่ายอินเทอร์เน็ตผ่านอุปกรณ์ปลายทางที่
ให้บริการใชค้ ล่นื วทิ ยุเปน็ สอ่ื กลางในการสง่ ผา่ นข้อมูล โดยมกี าร

3. คลื่นวิทยุ (Radio Frequency) ใช้คลื่นวิทยุเป็นสื่อกลางในการส่งผ่านข้อมูล โดยมีการ
แพร่กระจาย ซึ่งสามารถเดินทางด้วยความเร็วเท่ากับความเร็วแสง คือ 3x108 เมตร/วินาที
ส่วนประกอบทั่วไปของระบบท่ีใช้คลื่นวิทยุประกอบด้วย เครื่องส่งสัญญาณคล่ืนวิทยุ เคร่ืองรับสัญญาณ
และสายสง่ และสายอากาศ เช่น การสือ่ สารในระบบวิทยเุ อฟเอ็ม เอเอม็

4. ไมโครเวฟ (Microwave) จะใช้การส่งสัญญาณคล่ืนแม่เหล็กไฟฟ้าไปในอากาศพร้อมกับ
ข้อมูลท่ีต้องการส่ง และต้องมีสถานีที่ทาหน้าท่ีส่งและรับข้อมูล และเน่ืองจากสัญญาณไมโครเวฟจะ
เดินทางเปน็ เสน้ ตรงไมส่ ามารถเล้ียวหรือโค้งตามขอบโลกได้ จงึ ต้องมีการต้ัง

สถานีรับ-ส่งข้อมูลเป็นระยะ ๆ และส่งข้อมูลต่อกันเป็นทอด ๆ ระหว่างสถานีต่อสถานี จนกว่าจะถึง
สถานีปลายทาง และแต่ละสถานีจะต้ังอยู่ในท่ีสูง เช่น คาดฟ้าของตึกสูง ยอดเขา เป็นต้น เพื่อหลีกเส่ียง
การขนส่ิงกีดขวางในแนวการเดินทางของสัญญาณ เหมาะกับการส่งข้อมูลในพ้ืนท่ีห่างไกล และ
ทรุ กนั ดาร

5. ดาวเทยี ม (Satellite) ดาวเทยี มก็ คือ สถานไี มโครเวฟลอยฟ้า ได้รบั การพฒั นาขึ้นมาเพ่ือ
หลีกเลียงข้อจากัดของสถานีรับ-ส่ง ไมโครเวฟบนผิวโลก เพ่ือใช้เป็นสถานีรับ-ส่ง สัญญาณไมโครเวฟ
บนอวกาศและทวนสัญญาณในแนวโคจรของโลกซ่ึงทาหน้าที่ขยายและทบทวนสัญญาณข้อมูลรับ และ
ส่งสญั ญาณข้อมูลกับสถานีดาวเทยี มท่ีอยู่บนพนื้ โลก สถานดี าวเทียมภาคพ้ืนจะทาการส่งสัญญาณข้อมูล

การเขียนเพ่อื การสื่อสารทางวิชาการและวิชาชพี 9

ไปยังดาวเทียมซ่ึงจะหมุนไปตามการหมุนของโลกซ่ึงมีตาแหน่งคงท่ีเมื่อเทียบกับตาแหน่งบนพื้นโลก
ดาวเทียมจะถกู สง่ ขน้ึ ไปให้ลอยอยู่สงู จากพืน้ โลกประมาณ 35,600 ไมล์ หรือ 23,300 กม.

เครือ่ งทบทวนสัญญาณของดาวเทยี ม (Transponder) จะรับสัญญาณ ขอ้ มลู จากสถานีภาคพน้ื ซ่ึงมกี าลัง
อ่อนลงมากแล้วมาขยาย จากนน้ั จะทาการทบทวนสญั ญาณ และตรวจสอบตาแหน่งของ สถานีแล้วจึงส่ง
สัญญาณข้อมูลไปด้วยความในอีกความถ่ีหน่ึงลงไปยังสถานี ปลายทาง การส่งสัญญาณข้อมูล ขึ้นไปยัง
ดาวเทียมเรียกว่า "สัญญาณ อัพลิงค์" (Up-link) และการส่งสัญญาณข้อมูล กลับลงมายังพื้นโลกเรียกวา่
"สญั ญาณ ดาวน์ลงิ ค์ (Down-link)

โปรโตคอล (Protocol)
โปรโตคอล คอื ข้อกาหนดหรือข้อตกลงที่ใชค้ วบคุมการส่ือสารข้อมลู ในเครอื ข่าย ไมว่ า่ จะเป็น
การส่ือสารข้อมูลระหว่างเคร่ืองคอมพิวเตอร์หรือระหว่างคอมพิวเตอร์กับอุปกรณ์อ่ืน ๆ โดยเครื่อง
คอมพวิ เตอรห์ รืออุปกรณเ์ ครือข่ายทใ่ี ช้โปรโตคอลชนดิ เดียวกันเท่าน้ันจงึ จะสามารถติดต่อ และส่งข้อมูล
ระหว่างกันได้ โปรโตคอลมีลักษณะเช่นเดียวกับภาษาที่ใช้ในการส่ือสารของมนุษย์ซ่ึงต้องใช้ภาษา
เดียวกันจึงจะสามารถส่ือสารกันได้เข้าใจองค์ประกอบหลักของโปรโตคอล จะประกอบด้วย 3 ส่วน
หลัก ๆ คือ
1. Syntax หมายถึงรูปแบบ (Format) หรือโครงสร้าง (Structure) ของข้อมูล เช่น กาหนด
ว่าใน 8 บิตแรกจะหมายถึงแอดเดรส (Address) ของผู้ส่ง อีก 8 บิต ถัดมาหมายถึงแอดเดรสของผู้รับ
สว่ นทเ่ี หลือจงึ จะเปน็ ข้อมูลจริง ๆ ถ้าไมม่ ีการกาหนด (Syntax) แล้วแอนติตจ้ี ะไมส่ ามารถทราบได้เลยว่า
บิตแต่ละบติ ทไี่ ด้รับมาน้ันคืออะไร
2. Semantics หมายถงึ ขอ้ มูลท่ีไดร้ ับมา เชน่ เมอื่ ได้รบั ขอ้ มลู แล้ว เอนตติ ี้ (Syntax) แลว้ แต่
จะยังไม่รู้ว่าบิตแต่ละบิตนั้นทาอะไรได้บ้าง ดังนั้นจึงต้องมาทาการแปลความหมายของบิตเหล่าน้ัน
เสยี ก่อน เชน่ เม่ือทราบแอดเดรสของผู้รับแล้ว เอนดิตี้ จะสามารถทาการหาเส้นทาง
3. Timing เป็นข้อกาหนดของเวลาในการรับส่งข้อมูล เน่ืองจากเอนติตี้แต่ละตัวนั้นมา
ความเร็วในการรับส่งที่ไม่เท่ากัน เช่น ตัวหนึ่งมีความเร็วของการส่ง 100 Mbps แต่อีกตัวมีความเร็วใน
การรับแค่ 1 Mbps ถา้ ไม่มีโปรโตคอลแล้วขอ้ มูลโดยสว่ นใหญจ่ ะหายไป เนื่องจากเอนตติ ี้ท่ที างานช้ากว่า
จะไมส่ ามารถรบั ข้อมลู ได้ทัน

10 ชวนพิศ อตั เนตร์

โปรโตคอลเป็นองค์ประกอบท่ีสาคัญของการสื่อสารข้อมูล ดังนั้นจึงจาเป็นต้องมีมาตรฐาน
(Standard) เพ่ือให้เกิดความเป็นสากล และเน่ืองจากมีการใช้อุปกรณ์มากมายหลากหลายชนิดสาหรับ
การสื่อสารข้อมูลในระบบเครือข่ายคอมพิวเตอร์ อีกท้ังยังมีผู้ผลิตอุปกรณ์ดังกล่าวกระจายอยู่ทั่วโลก
ดังนั้นจึงต้องมีการกาหนดมาตรฐานเอาไว้ เพ่ือให้อุปกรณ์ทุกช้ินสามารถทางานร่วมกันได้สาหรับ
มาตรฐานการสอื่ สารข้อมูลเราสามารถแบง่ มาตรฐานออกได้ 2 ประเภท คือ

1. de facto เป็นมาตรฐานท่ีเกิดข้ึนจากการยอมรับของคนท่ัวไป ไม่ต้องมีองค์กรใด ๆ ทา
หน้าที่ในการตรวจสอบ และรับรองมาตรฐานน้ัน โดยส่วนใหญ่แล้วผู้ผลิตจะเป็นผู้กาหนดไว้ ถ้าผู้ใช้
ยอมรบั และมกี ารใชง้ านกนั อย่างกว้างขวาง ก็จะถือเปน็ มาตรฐานได้

2. de jure เป็นมาตรฐานที่ได้ผ่านการรับรองอย่างถูกกฎหมาย ทั่วโลกมีองค์กรทาหน้าที่ใน
การกาหนดมาตรฐานอยู่หลายองค์กร เช่น International Organization for Standardization (ISO)
เป็นองค์กรที่สมาชิกจากทั่วโลกมาช่วยกันกาหนดมาตรฐานขึ้นโดยจะเน้นกาหนดมาตรฐานทางด้าน
วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และเศรษฐกจิ เปน็ ต้น

สาหรับโปรโตคอลลการสื่อสารข้อมูลในปัจจุบันมีอยู่มากมาย แต่ในที่น้ีเราจะมาทาความรู้จัก
กับโปรโตคอลท่ีมีการใชง้ านอยา่ งกวา้ งขวางคือ TCP/IP, FTP, HTTP และ HTTPS

1. โปรโตคอล TCP/IP TCP/P (Transmission Control Protocol/Internet Protocol)
เปน็ ชดุ ของโปรโตคอลท่ถี ูกใชใ้ นการ สอ่ื สารผ่านเครอื ข่ายอินเทอรเ์ นต็ โดยมีวัตถปุ ระสงค์เพ่ือให้สามารถ
ใช้ส่ือสารจากต้นทางข้ามเครือข่ายไปยังปลายทางได้ และสามารถหาเส้นทางท่ีจะส่งข้อมูลไปได้เองโดย
อัตโนมัติ ถึงแม้ว่าในระหว่างทางอาจจะผ่านเครือข่ายที่มีปัญหา โปรโตคอลก็ยังคงหาเส้นทางอื่นในการ
ส่งผ่านข้อมูลไปให้ถึงปลายทางได้ชุดโปรโตคอลนไี้ ด้รับการพัฒนามาต้ังแต่ปี 1960 ซึ่งถูกใช้เป็นครั้งแรก
ในเครอื ขา่ ย ARPANET ซง่ึ ตอ่ มาได้ขยายการเช่ือมต่อไปทั่วโลกเปน็ เครือข่ายอินเตอร์เน็ต ทาให้ TCP/IP
เป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวางจนถึงปัจจุบัน TCP/IP มีจุดประสงค์ของการส่ือสารตามมาตรฐาน
3 ประการคือ

1.1 เพอื่ ใชต้ ิดต่อส่ือสารระหวา่ งระบบทม่ี คี วามแตกตา่ งกนั

การเขยี นเพอ่ื การสอื่ สารทางวิชาการและวิชาชพี 11

1.2 ความสามารถในการแก้ไขปัญหาท่ีเกิดข้ึนในระบบเครือข่าย เช่น ในกรณีที่ผู้ส่งและ
ผรู้ ับยงั คงมกี ารติดต่อกนั อยู่ แตโ่ หนดกลางท่ีใชเ้ ป็นผ้ชู ว่ ยรบั -สง่ เกิดเสียหายใชก้ ารไม่ได้ หรือสายสื่อสาร
บางช่วงถูกตัดขาด กฎ การสื่อสารน้ีจะต้องสามารถจัดหาทางเลอื กอื่นเพ่ือทาให้การสื่อสารดาเนนิ ต่อไป
ได้โดยอตั โนมตั ิ

1.3 มีความคล่องตัวต่อการสื่อสารข้อมูลได้หลายชนิดทั้งแบบที่ไม่มีความเร่งด่วน เช่น
การจัดส่งแฟ้มข้อมูล และแบบท่ีต้องการรับประกันความเร่งด่วนของข้อมูล เช่น การส่ือสารแบบ
real-time และท้งั การสอื่ สารแบบเสยี ง (Voice) และขอ้ มูล (data)

2. โปรโตคอล (FTP) ย่อมาจาก (File Transfer Protocol) คือ รปู แบบมาตรฐานบนโครงขา่ ย
(Standard Network Protocol) ชนิดหนง่ึ ทีใ่ ชส้ าหรับการสง่ ไฟล์ หรอื รับไฟล์ (Receive File) ระหวา่ ง
เคร่ืองคอมพิวเตอร์ท่ีเป็นลูกข่ายที่ส่วนใหญ่จะเรียกว่า ไคลเอนต์ (Client) กับเคร่ืองคอมพิวเตอร์ที่เป็น
แมข่ า่ ยทสี่ ว่ นใหญ่จะเรียกว่า โฮสติง (Hosting) หรอื เซริ ฟ์ เวอร์ (Server) โดยท่กี ารติดต่อกันทาง (FTP)
เราจะต้องติดต่อกันทาง (Port 21) ซึ่งก่อนท่ีจะเข้าใช้งานได้นั้น จะต้องเป็นสมาชิกและมีชื่อผู้เข้าใช้
(User) และรหัสผู้เข้าใช้ (Password) ก่อนโปรแกรมสาหรับติดต่อกับแม่ข่าย (Server) ส่วนมากจะใช้
โปรแกรมสาเร็จรูป เชน่ โปรแกรม ไฟลซ์ ิลลา (CuteFTP) หรอื (WSFTP) ในการติดต่อ เปน็ ต้น

3. โปรโตคอล (HTTP) Hypertext Transfer Protocol (HTTP) เป็นกลุ่มของกฎสาหรับ
การแลกเปลี่ยนไฟล์ (เช่น ข้อความ ภาพ เสียง ภาพเคลื่อนไหว และไฟล์ มัลติมีเดียต่าง ๆ) บน World
Wide Web ท่ีสัมผัสกับชุดโปรโตคอลแบบ TCP/P (ซ่ึงทาหน้าท่ีแลกเปลี่ยนสารสนเทศบนอินเตอร์เนต็ )
โดย HTTP เป็นโปโตคอลแบบประยกุ ต์ แนวคิดสาคัญของ HTTP คือไฟล์ต่าง ๆ สามารถเก็บการอ้างองิ
ไฟล์อ่ืนเพ่ือเรียกหรือดึงไฟล์ท่ีต้องการ ใน Web server ท่ีมีไฟล์ HTML และไฟล์อื่นที่เรียกว่า (HTTP
Daemon) ซึ่งเป็นโปรแกรมได้รับการออกแบบให้คอยรับและรักษาการขอ (HTTP) เม่ือการขอของ
(HTTP) นนั้ มาถึง ใน (Web Browser) ของเครือ่ งคอมพวิ เตอร์ผใู้ ช้จะเป็น (HTTP client) เพือ่ ส่งการขอ
ไปยังเคร่ืองแม่ข่ายเม่ือมีการเรียกไฟล์จาก (Browser) ของผู้ใช้ โดยเปิดไฟล์ของเว็บ (ด้วยการพิมพ์ชื่อ
URL) หรอื คลิกที่ (Hypertext Link) จากน้ัน (Browser) จะสรา้ งการขอ (HITP) และไปยงั (IP Address)
ท่ีขี้โดย (URL) เม่ือ (HITP Daemon) ในเคร่ืองแม่ข่ายปลายทางได้รับการขอ และประมวลผลเรยี บรอ้ ย
จะสง่ ไฟล์ทขี่ อกลบั มา

12 ชวนพศิ อตั เนตร์

4. โปรโตคอล HTTPS (Hypertext Transfer Protocol over Secure Socket Layer หรือ
HTTP over SSL) เป็นโปรโตคอลเว็บท่ีพัฒนาโดย (Netscape) และฝังอยู่ใน (Browser) ท่ี (Encrypt)
และ (Decrypt) คาขอเพจของผู้ใช้ และเพจท่ีไดร้ ับการส่งออกโดยแม่ข่ายเวบ็ (HTTPS) เปน็ เพียงการใช้
Secure Socket Layer (SSL) บน Netscape ในระดับย่อยภายใต้ (HTTP) บนช้ัน Application
(HTTPS) ใช้พอร์ต 443 แทนที่ (HTTP) พอร์ต 80 ในการปฏิสัมพันธ์กับช้ันต่ากว่า (TCP/IC) ขนาคคีย์
ของ (SSL) เป็น 40 บิตสาหรับอัลกอริทีม (RC4 Stream Encryption) ซึ่งได้รับการพิจารณาว่าองศา
(Encryption) เพียงสาหรับการแลกเปล่ยี นเชิงพาณิชย์

ถ้า (Browser) ที่ใช้คือ (Netscape) ในการเยี่ยมชมรายการสินค้าออนไลน์ เมื่อเตรียมการ
สั่งซื้อ จะได้รับแบบฟอร์มสั่งซื้อจาก (Uniform Resource Locator) (URL) ทีเร่ิมต้นด้วย "https://"
เม่ือคลิก "Send " เพ่ือส่งเพจกลับที่ผู้ขาย ชั้น (HTTPS) ของ (Browser) จะทาการ (Encrypt) การรับรู้
ที่รับจากแม่ข่ายจะเดินทางพร้อมกันในฟอร์มที่ (Encrypt) มาถึงด้วย https:/ URL และไต้รับการ
(Decrypt) โดยชัน้ ยอ่ ย (HTTPS) ของ browser

ประเภทของการสอ่ื สาร

การส่อื สารของมนษุ ย์ จาแนกได้ 3 ประเภท ดังนี้
1. การส่ือสารตามจานวนหรือลกั ษณะของผูร้ ับสาร
2. การส่อื สารตามทิศทาง
3. การส่ือสารตามวิธีการ
ทง้ั น้ีจะกล่าวรายละเอยี ดประเภทของการสื่อสารตามลาดบั ดังนี้
การสอื่ สารตามจานวนหรอื ลักษณะของผู้รับสาร แบ่งออกเปน็ 7 ประเภท ไดแ้ ก่

การสื่อสารภายในบุคคล (Intra-Personal Communication) คือ การส่ือสารของบุคคลคน
เดียว อาจเป็นการพูดกับตนเอง การมีปฏิกิริยาของบุคคลในสถานการณ์ต่าง ๆ เช่น การคิดถึงเร่ืองราว
ต่าง ๆ การรอ้ งเพลงฟงั คนเดยี ว การเขียนแลว้ อ่านคนเดยี ว เปน็ ต้น

การเขียนเพอื่ การสอื่ สารทางวิชาการและวิชาชีพ 13

การสื่อสารระหว่างบุคคล (Inter-personal Communication) คือ การสื่อสารท่ีประกอบ
ด้วยบคุ คลต้ังแตส่ องคนสือ่ สารกันในลักษณะบุคคลต่อบุคคล อย่างมวี ัตถุประสงค์ หรือเพอื่ ความสัมพันธ์
ระหวา่ งบคุ คล

การส่ือสารกลุ่มย่อย (Small-Group Communication) คือ การสื่อสารระหว่างบุคคลตั้งแต่
สองคนขึ้นไป แต่ไม่เกนิ 25 คนมารวมกนั เพอื่ การประชมุ หรอื ทากจิ กรรมใด ๆ มกี ารแสดงกริยาโต้ตอบ
กนั การลงมติเห็นด้วยหรือไม่เหน็ ด้วยและเกิดการมสี ว่ นรว่ มในการส่อื สาร

การสื่อสารกลุ่มใหญ่ ( Large-group Communication ) คือ การส่ือสารระหว่างคนจานวน
มาก ซ่ึงอยู่ในที่เดียวกันหรือใกล้เคียงกัน เช่น การอภิปรายในห้องประชุม การพูดหาเสียง การสอน
นักศึกษา การเข้าชมการแสดงต่าง ๆ เป็นต้น การสื่อสารกลุ่มใหญ่โอกาส ท่ีผู้ส่งสาร และผู้รับสารจะ
แลกเปลย่ี นความคิดเหน็ กนั โดยตรงมนี ้อย

การสื่อสารในองค์กร (Organization Communication) คือ การสื่อสารระหว่างบุคคลท่ีเป็น
สมาชกิ ขององค์กรหรอื หนว่ ยงาน ให้บรรลเุ ป้าหมายขององคก์ รหรอื หนว่ ยงาน

การสื่อสารมวลชน (Mass Communication) คือ การส่ือสารกับ มวลชนจานวนมากใน
ขณะเดียวกันพร้อม ๆ กัน โดยมีสมาชิกของมวลชนแต่ละคนอยู่ในท่ีต่างกันเพ่ือให้ข่าวสารไปถึงมวลชน
ไดพ้ ร้อมกัน จงึ ต้องอาศยั สื่อที่เข้าถึงประชาชนจานวนมากไดใ้ นเวลาอนั รวดเร็ว

การสื่อสารระหว่างประเทศ (International Communication) คือ การสื่อสารระหว่าง
บุคคลท่ีมีความแตกต่างกันในเร่ือง เช้ือชาติ ภาษา วัฒนธรรม การเมือง หรือสังคมระหว่างประเทศ
ต่าง ๆ

ลุงไกร แหง่ บา้ นไทยสามัคคี อ.วงั น้าเขียว จ.นครราชสมี า

14 ชวนพิศ อัตเนตร์

สร้างความสขุ ให้กับตนเอง จากการเลน่ กีต้ารแ์ ละร้องเพลง
และสอื่ สารให้กบั นกั ชอ็ ปฯ ท่ีตลาดผกั ไรส้ ารฯ ข้างสวนน่นั เอง

(หมวก - แดง เส้อื - เหลอื ง เสมอื นจะส่ืออะไรบางอย่าง)
ภาพถ่ายเม่ือวนั ท่ี 27 กรกฎาคม 2553

เม่ือเราอยู่คนเดียว การส่ือสารภายในบุคคลจะทางานมากกว่าส่วนอื่น เพราะเราต้องนึกคิดพูดคนเดียว
มีความคิด มีจินตนาการต่าง ๆ แม้แต่การนึกถึงเร่ืองราวต่าง ๆ จะเป็นไปตามการสั่งการของสมอง หรือ
ประสาทส่วนกลาง แต่เมื่อเราต้องพบปะกับผู้คน ต้องมีความสัมพันธ์กับคนอื่นตั้งแต่สองคนขึ้นไป ไม่ว่า
จะเปน็ การสื่อสารเพ่อื วัตถุประสงค์ใดกต็ าม ฝา่ ยหนึง่ เปน็ ผสู้ ง่ สารอีกฝ่ายจะเป็นผู้รับสาร การสอ่ื สารอาจ
เป็นไปเพือ่ การแลกเปลย่ี นข้อมลู ข่าวสาร หรือถ่ายทอดอารมณค์ วามรสู้ กึ เพื่อสร้างความสัมพนั ธ์ เมอื่ นัน้
การสื่อสารระหวา่ งบคุ คลจึงเปน็ สิ่งทต่ี ้องนามาใช้

ดังนั้นเราควรให้ความสนใจและรู้จักเลือกใช้การส่ือสารในรูปแบบต่าง ๆ ให้เกิดประสิทธิภาพ
สูงสุด และมีข้อควรระมัดระวังในเรื่องการส่ือสาร เช่น "อยู่คนเดียวให้ระวังความคิด อยู่กับหมู่มิตรต้อง
ระวังคาพูด" หรอื "ควรคิดก่อนพูด ไมใ่ ชพ่ ดู แลว้ คอ่ ยมาคิดภายหลงั "

การสอื่ สารตามทิศทาง แบ่งเป็น 4 ประเภท
1. การสื่อสารจากบนลงล่าง (Up-Low) ได้แก่ การสื่อสารจากบุคคลท่ีมีตาแหน่งหรือ
สถานภาพสูงกว่า ไปยังบุคคลที่มีตาแหน่ง หรือสถานภาพต่ากว่า เช่น มีคาส่ังหรือข่าวแจ้งให้ทราบจาก
พ่อแมไ่ ปยังลกู หรือจากหัวหนา้ งานไปยังลกู น้อง เป็นต้น

2. การส่ือสารจากล่างข้ึนบน (Down-Flow) ได้แก่ การสื่อสารจากบุคคลท่ีมีตาแหน่งหรือ
หรือสถานภาพต่ากว่า ไปยังบุคคลที่มีตาแหน่งหรือสถานภาพสูงกว่า เช่น ลูกขอเงินหรือขออนุญาตไป
เทีย่ วจากพ่อแม่ นักศกึ ษาทาบันทึกเร่ืองลงทะเบียนเรียนเสนอขออนุญาตจากอาจารย์ทปี่ รึกษาพนักงาน
ทาบันทกึ เรือ่ งงานเสนอขออนมุ ัติผ่านหัวหนา้ ฝา่ ยและผู้จดั การตามลาดบั เปน็ ต้น

การเขียนเพอื่ การสื่อสารทางวิชาการและวชิ าชีพ 15

นกั ศกึ ษาเสนอความคิดเห็นในชั้นเรยี น
3. การสื่อสารในแนวราบ (Horizontal Flow) ได้แก่ การส่ือสารในระดับเดียวกัน จากบุคคล
ที่มีตาแหน่งหรือสถานภาพในระดับเดียวกันหรือใกล้เคียงกัน เช่น นักศึกษาคุยกับเพ่ือนก่อนเข้า
หอ้ งเรยี น สามีบอกภรรยาว่าวันนจ้ี ะกลบั บ้านค่าพนักงานปรกึ ษาเรอื่ งสว่ นตัวกับเพ่ือนพนักงาน เปน็ ต้น

4. การส่ือสารแบบผสม (Mix Flow) ได้แก่ การส่ือสารทางโทรศัพท์หลายสาย หรือการจัด
ประชุมทางวีดีทัศน์ (Video Teleconference) ซ่ึงเป็นการสื่อสารหลายทิศทางและนาสื่อท่ีทันสมัยมา
ใช้ในการสอ่ื สารดว้ ย

การส่อื สารตามวิธีการ แบง่ เป็น 3 ประเภท
1. การส่ือสารทางเดียว (One - way Communication) ได้แก่ การออกคาส่ังหรือแจ้งให้
ทราบจากผู้ส่งสารไปยังผู้รับสาร โดยผู้รับสารไม่มีโอกาสสอบถามหรือตอบโต้กลับ เช่น หัวหน้างาน
สัง่ งานลกู น้อง ผจู้ ัดการมีประกาศหา้ มสูบบุหรีใ่ นที่ทางาน เป็นตน้
2. การสื่อสารสองเดียว (Two - way Communication ) ได้แก่ การแจ้งข่าวและข้อมูลให้
ทราบจากผู้ส่งสารไปยังผู้รับสาร และเปิดโอกาสให้ผู้รับสารซักถามได้ เช่น ประธานรุ่นพี่ได้เรียกน้องทุก
ช้ันปีประชุม เพื่อแจ้งข่าวคราวเก่ียวกับกิจกรรมของคณะฯ และเปิดโอกาสให้น้อง ๆ ได้ซักถาม หรือ
อาจารยไ์ ดช้ แ้ี จงมอบหมายงานกลุ่ม และให้สมาชิกกลุ่มได้ซกั ถามขอ้ สงสัยต่าง ๆ หรือหวั หนา้ งานประชมุ
ร่วมกับลูกนอ้ งเพอื่ ปรกึ ษาหารือเรอ่ื งงาน เป็นตน้
3. การส่ือสารแบบผสม (Mix - way Communication) ได้แก่ การออกคาส่ังหรือแจ้งข่าว
และข้อมูลให้ทราบจากผู้ส่งสารไปยังผู้รับสาร โดยใช้ส่ือหรือมีปฏิสัมพันธ์กับข้อมูลได้ เช่น อาจารย์
ส่งั งานทางอนิ เทอร์เนต็ และให้นักศึกษาส่งงานผ่านอินเทอร์เน็ตมหาวิทยาลยั แจ้งขา่ วประชาสัมพันธ์ผ่าน
เสยี งตามสาย โทรทศั น์วงจรปิด หรอื เว็บของมหาวทิ ยาลยั เปน็ ต้น

16 ชวนพิศ อตั เนตร์

การเรียนการสอนในชัน้ เรยี น
ท่ีใชก้ ารส่อื สารหลากหลายประเภท

รปู แบบของการสื่อสาร

การสอ่ื สารสามารถแบง่ ได้หลายประเภทดังรายละเอียดขา้ งตน้ และถ้าจัดแบ่งตามสญั ลักษณ์
ก็สามารถแบ่งได้เปน็ 2 รปู แบบ ดงั นี้

1. การส่ือสารท่ีใช้ถ้อยคา หรือการสื่อสารเชิงวัจนะ (Verbal Communication) คือ
ภาษาพูด และภาษาเขียนท่ีเป็นถ้อยคาของมนุษย์ในแต่ละกลุ่ม สังคม หรือชาติ สร้างข้ึนโดยมีข้อตกลง
ร่วมกันเพ่ือว่าภาษาเหล่าน้ันแทนมโนภาพของส่ิงต่าง ๆ ภาษาพูด พูดจะใช้เสียงผูกเป็นถ้อยคา และ
ภาษาเขียนจะใช้ตัวอักษรประสมเป็นถ้อยคา "ภาษาถ้อยคาจึงเป็นภาษาที่มนุษย์สร้างขึ้นอย่างมีระบบ
มีหลักเกณฑ์ทางภาษาหรือไวยกรณ์ ซ่ึงคนในสังคมน้ันต้องเรียนรู้ที่จะเข้าใจและใช้ภาษาในการฟัง
พูด อ่าน เขียนและคิด (อวยพร พานิช และคณะ, 2539 อ้างถึงใน มัลลิกา คณานุรักษ์, 2547 : 5)
การใช้การส่ือสารเชิงอวัจนะ หรือภาษาถ้อยคา ดังท่ี เปล้ือง ณ นคร (2515: 4) กล่าวว่า "เม่ือเราพูดกับ
เพ่ือน พูดกับลูก พูดกับเมีย พูดกับนาย พูดกับครู เราย่อมใช้คาพูดไม่เหมือนกัน การวางตัวต่อบุคคลนั้น
ก็ไม่เหมือนกัน ถ้าใครไปพูดกับนายเหมือนพูดกับเพื่อน คนนั้น เห็นจะไม่มีความเจริญแน่" ดังนั้นการ
สอื่ สารจงึ เป็นเรือ่ งท่ตี อ้ งให้ความสาคัญ โดยเฉพาะภาษาพูดดัง คาท่ีว่า "ปากเป็นเอก เลขเปน็ โท หนงั สอื
เป็นตรี" และ "คารมเป็นต่อ รูปหล่อเป็นรอง" การส่ือสารที่ประกอบด้วยการใช้อารมณ์และแสดง
ความรู้สึกออกมาในการพูด อ่าน และการเขียนก็ตาม เช่น พูดเสียงสั้น หรือยาว ดังหรือเบา การเน้น
เสยี ง หรือพูดแบบมหี างเสียงหรือไมม่ ี เปน็ การแสดงถงึ ความสภุ าพหรอื ก้าวร้าวของผพู้ ูดไดเ้ ชน่ กัน

2. การส่ือสารที่ไม่ใช้ภาษาถ้อยคา หรือการส่ือสารเชิงอวัจนะ ( Non-verbal
Communication) ได้แก่ การใช้อากัปกิริยาท่าทางที่เรียกว่า "ภาษากาย" ซึ่งเป็นการแสดงพฤติกรรม
ต่าง ๆ ออกมาให้เห็นส่วนวัตถุ และสัญลักษณ์ต่าง ๆ น้ัน เรียกว่า "ภาษาวัตถุ" ซึ่งเป็นการส่ือสารเพื่อ
ความเข้าใจท่ีตรงกันแบ่งออกเป็น ภาษากายหรือภาษาท่าทาง ภาษาวัตถุ และภาษาธรรมเนียมและ
มารยาท ซ่ึงมรี ายละเอียดดังน้ี

การเขยี นเพ่ือการสือ่ สารทางวชิ าการและวิชาชีพ 17

2.1 ภาษากาย (Physical Language) ประกอบดว้ ย
1. สายตา (Eye Contact) ได้แก่ การมอง การสบตา การจ้อง การทาตาเช่ือม หรือ

ตาขวาง เป็นการสะท้อนถึงความรสู้ ึกของผู้พูดได้ ดงั คาทวี่ า่ "ดวงตา คอื หนา้ ตา่ งของหวั ใจ" เชน่ บคุ คล
ท่ีพูดโกหกมักจะพูดแล้วไม่สบตากับผู้ท่ีตนพูดด้วย บุคคลท่ีมีความรู้สึกผิดปกติ อาจจะสังเกตได้จาก
ดวงตาของบคุ คลน้ัน

2. การแสดงสหี น้า (Facial Expression) ไดแ้ ก่ การแสดงออกทางสีหน้าอันแสดงถึง
ลักษณะอารมณ์ เช่น บุคคลที่มีอารมณ์ดีใจ สบายใจ จะแสดงสีหน้าเป็นบวก หากมีอารมณ์โกรธ
ไมพ่ อใจ ก็จะแสดงสหี นา้ เป็นลบ เป็นตน้

3. การแสดงอากัปกริ ิยาท่าทาง (Gestures) ได้แก่ การใชส้ ว่ นของอวยั วะของรา่ งกาย
เคลอื่ นไหวในลกั ษณะตา่ ง ๆ เชน่ การกวกั มอื การชสู องน้ิว การพยกั หนา้

4. ระยะห่างของบุคคล (Personal Space) ได้แก่ การรักษาระยะห่างของร่างกาย
ระหว่างบุคคล ซึ่งแสดงถึงระดับความสัมพันธ์ของบุคคลได้ เช่น ถ้าบุคคลใดชอบพอกัน หรือสนิทสนม
กัน ก็จะน่งั ใกลช้ ดิ กนั เป็นตน้

ภาษากายอาจเรียกอีกอย่างหน่ึงว่า ภาษาท่าทาง (Body Language) ในการส่ือสารกับบุคคล
อื่น ภาษากายควรสอดคล้องกับกับภาษาถ้อยคาด้วย อย่างไรก็ตามการทาความเข้าใจบุคคลอื่น
ถ้าพิจารณาจากภาษาท่าทางเพียงอย่างเดียวก็อาจเข้าใจบุคคลผิดพลาดได้เพราะบางคนมีความชานาญ
ในการปั่นสีหน้า ปกปิดความรู้สึกของตนเองไว้ คิดอีกอย่างพูดอีกอย่างหรืออาจหลอกผู้อื่นได้เสมอ ๆ
ดังนน้ั ในการสื่อสารกบั บคุ คลควรพิจารณาภาษากาย และภาษาถ้อยคาควบคกู่ นั ไปด้วย

18 ชวนพศิ อตั เนตร์

ตัวอยา่ ง ภาษากายในลกั ษณะตา่ ง ๆ สอ่ื ความหมายได้ ดังนี้

การใชส้ ายตา

- ทาตาเศรา้ ละห้อย แสดงวา่ เศรา้ หมดหวัง เสียใจ

- ทาตาหวาน ตาซึ้ง ตาเจา้ ชู้ แสดงถงึ อารมณร์ ัก

- ทาตาลอ่ กแล่ก ไมห่ ยดุ น่งิ แสดงถงึ มเี ลห่ ์เหลยี่ ม

- ทาตาถมึงทึง จ้องตา แสดงว่า กาลงั โกรธ

- ไม่สบตาคน แสดงว่า กาลงั ทาความผดิ

การแสดงสีหน้า แสดงวา่ ไมพ่ อใจ สงสยั ไมเ่ ข้าใจ
- ขมวดคิว้ แสดงว่า ยั่วเย้า ล้อเลียน
- ยกั ค้ิว แสดงว่า ใช้ความคดิ ใจจอใจจ่อ โกรธ
- เมม้ รมิ ฝีปาก

อากปั กรยิ าท่าทาง แสดงว่า ไม่ม่นั ใจในตนเอง
- สั่นขา ไมว่ า่ จะนง่ั หรอื ยืน แสดงว่า วิตกกังวล ตดั สนิ ใจไมไ่ ด้ รอคอยเปน็ เวลานาน
- ผดุ ลุกผุดนัง่ แสดงว่า ทาสิ่งใดพลาด ไม่ถูกใจ หงุดหงดิ
- เกาศรี ษะ แสดงว่า ทอ้ แท้ หมดกาลังใจ รู้สกึ สานึกผดิ
- คอตก ห่อไหล่ แสดงวา่ เก้อเขนิ กระตากอาย ว้าเหว่ เหงา
- มอื อยไู่ ม่น่ิง (จบั โนน่ -จับน่)ี แสดงถงึ ความสนทิ สนม เอาใจช่วย ห่วงใย รกั
- การลูบหลัง โอบไหล่ กอด แสดงถงึ ความเข้าใจดตี อ่ กัน
- การจับมอื

ระยะห่างระหว่างบุคคล การเขียนเพอ่ื การสือ่ สารทางวชิ าการและวิชาชีพ 19
- ระยะใกล้ชดิ
- ระยะห่างกนั แสดงถงึ ความสมั พันธ์ทีใ่ กลช้ ดิ สนิทสนม
แสดงถงึ ความเกรงใจ ไม่คุ้นเคย

ภาษาวตั ถุ (Object Language) คือ การตคี วามหมายของวัตถแุ ละสญั ลกั ษณต์ ่าง ๆ เพ่ือส่ือ
ความหมายไปยังผ้ทู ่เี กีย่ วขอ้ ง ได้แก่

1. วัตถุประเภทโครงสร้างของร่างกาย (Body) บุคคลที่มีโครงสร้างสูงใหญ่ จะส่ือความ
หมายถึง ความแข็งแรง ความน่าเกรงขาม การให้ความคุ้มครอง ในทางตรงกันข้าม บุคคลท่ีมีโครงสร้าง
ร่างกายเตี้ย ผอม และเล็ก จะส่ือความหมายถึง ความอ่อนแอ ความน่ารัก ต้องให้การดูแลทนุถนอม
เปน็ ต้น

2. วัตถุประเภทที่ประกอบเป็นบุคลิกภาพ (Personality) บุคคลจะเลือกใช้วัตถุลักษณะ
ต่าง ๆ มาประกอบเป็นบุคลิกภาพของตนเอง เช่น เส้ือผ้าสีสันต่าง ๆ แบบรูปทรง ตลอดจนรองเท้า
กระเปา๋ ซงึ่ สือ่ ถงึ ความหมายของนิสยั ค่านยิ ม รสนิยม และความเปน็ ระเบียบเรียบร้อย ซ่งึ ประกอบเป็น
บุคลิกภาพของบคุ คล

3. วัตถุประเภทท่ีมีความหมายเฉพาะ (Specific) และความหมาย ไม่เฉพาะเจาะจง (Non
Specific) วัตถุท่ีมีความหมายเฉพาะ เช่น ดอกมะลิ สื่อความหมายถึง พระคุณของแม่ ดอกกุหลาบ
สื่อความหมายถึง ความรัก ดอกบัว ส่ือความหมายถึง การระลึกถึงคุณของพระพุทธ พระธรรม และ
พระสงฆ์ สาหรับวัตถุประเภทความหมายไม่เฉพาะเจาะจง (Non Specific) มักเป็นวัตถุท่ัวไป ได้แก่
กระจก ผ้าเช็ดหน้า กรรไกร ฯลฯ เช่น กระจก ถ้ามอบส่ิงของดังกล่าวให้กับบุคคลใดก็ตาม ผู้รับอาจส่ือ
ความหมายว่า ผู้ให้ปรารถนาดี ให้ของเพื่อไปใช้ประโยชน์ ในทางตรงกันข้าม ผู้รับอาจส่ือความหมายว่า
ผู้ให้กล่าวว่าตนเป็นไม่ได้เรื่อง เป็นคนท่ีแย่มาก ต้องให้กระจกช่วยส่องให้เห็นความไม่ได้เรื่องของตนเอง
ผรู้ ับอาจจะโกรธหรือไมพ่ อใจกไ็ ด้ ทง้ั นี้ข้นึ อยวู่ ่าแต่ละคนจะให้ความหมายอยา่ งไร

20 ชวนพศิ อตั เนตร์

ภาษาธรรมเนียมและมารยาท (Etiquette and Manners) ภาษาธรรมเนียม และมารยาท

เป็นการแสดงพฤติกรรมตามธรรมเนียมและมารยาทของสังคมนั้น เช่น ธรรมเนียมไทย "ใครไปถึงเรือน

ชานต้องต้อนรับ " ดังน้ันเม่ือมีบุคคลมาที่บ้านก็จะยกน้าหรืออาหารมาให้ด่ืมกิน พูดคุยด้วยรอยยิ้มและ

ไมตรีจิต เพ่ือแสดงถึงการเป็นเจ้าบ้านท่ีดี ส่วนมารยาท เช่น การไหว้ จึงมีการปฏิบัติในลักษณะ

"การไป-มา ลา-ไหว้" หรือมารยาทในการรบั ประทานอาหารไม่พูดขณะที่กาลังเค้ียวอาหารหรืออาหารยัง

อยูใ่ นปาก เป็นต้น

การส่ือสารเชิงวัจนะ และอวัจนะ เป็นการส่ือสารที่บุคคลใช้อย่างต่อเน่ือง ตลอดเวลาจึงสรุป

ประโยชน์ของการสอ่ื สารทัง้ 2 รูปแบบ ไดด้ งั นี้

ประโยชนข์ องการสื่อสาร

เชงิ วัจนะ เชงิ อวจั นะ

1. ถอ้ ยคา ไม่ว่าจะเป็นการพูด การเขียน 1. ชว่ ยบอกความตอ้ งการในการสอื่ สาร

เปน็ สอื่ แทนความจริงจากมนุษย์ท้งั ภายใน โดยไมต่ ้องใชค้ าพดู

และภายนอก ประกอบด้วยสถานการณ์

ความคิด อารมณ์ และความรู้สึก

2. ได้สาระหรอื ประเดน็ ทีต่ ้องการสอื่ สาร 2. ชว่ ยยา้ ความหมาย เช่น การพยักหน้า

อยา่ งตรงไปตรงมา การสา่ ยหนา้ การโบกมอื การขห้ี นา้

เปน็ ต้น ประกอบการใชค้ าพูด จะทาให้

เกดิ ความหนกั แนน่ ในการส่อื สารเร่อื งนน้ั

3. สรา้ งความเขา้ ใจในการส่ือสาร 3. ทาใหเ้ กดิ ความรู้สึกชาบซ้ึง ประทบั ใจ

และสรา้ งสีสันในการสื่อสาร

4. มอี านาจในการจูงใจและโน้มนา้ วใจ 4. แสดงถงึ ความสามารถในการส่อื สารของ

บุคคลได้

5. ทาใหท้ ราบถงึ อดีตทีผ่ ่านมา และบอกถึง

ความเปน็ ปัจจบุ ัน รวมทั้งแนวโนม้ ของ

อนาคตได้

ความสมั พนั ธร์ ะหว่างการสือ่ สารเชงิ วัจนะและการสื่อสารเชงิ อวัจนะนั้น การสื่อสารเชิงอวจั นะ
มักจะไมป่ รากฏโดยลาพัง แต่จะปรากฎควบคู่กบั การส่ือสารเชิงวัจนะเสมอ จึงกลา่ วไดว้ า่ มีความสัมพันธ์
กนั ในลักษณะดังน้ี

1. ใช้แทนคาพูด ด้วยการแสดงกริยาอาการ ท่าทาง หรือสีหน้า เช่น การยิ้ม การทาสีหน้า
นงิ่ เฉย เป็นตน้

การเขยี นเพื่อการส่อื สารทางวชิ าการและวชิ าชพี 21

2. ใชข้ ยายความ เชน่ เมอ่ื พูดว่า "ไมไ่ ป" พร้อมกบั ส่ายหนา้ ไปดว้ ย
3. ใช้ย้าความหมาย เช่น เม่ือพูดว่า "ฉันชอบเธอ" พร้อมกับส่งสายตาท่ีแสดงถึงความนิยม
และช่ืนชมด้วย
4. บอกถึงความขัดแย้ง เป็นการส่ือสารเชิงอวัจนะที่ตรงข้ามกับความเป็นจริง เช่น การนัด
หมายกัน เม่ือคู่นัดมาสายมักจะชอบบอกว่า "ขอโทษด้วยที่มาสาย" อีกฝ่ายก็ตอบว่า "ไม่เป็นไร"
ด้วยน้าเสียงท่หี ว้ นสั้น และสีหนา้ ท่บี ้ึงตึง หรอื อาจจะตอบดว้ ยว่า "ฉันเบื่อคุณมากเลย" แต่สี หนา้ ยิ้มแย้ม
ซึ่งแสดงความหมายท่ีแตกต่างกนั ในคาพดู กับภาษาท่าทาง
5. สร้างความสัมพันธ์ท่ีดีต่อกัน ด้วยกริยา ท่าทาง หรือสีหน้าต่าง ๆ ท้ังการแสดงอาการยิ้ม
แย้ม การจับมอื การโอบไหล่ การปรบมือ เป็นตน้
การส่ือสารเชิงวัจนะและการส่ือสารเชิงอวัจนะมีความสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิด จึงควรใช้การ
สือ่ สารทั้งสองรปู แบบ ใหเ้ ปน็ ไปตามจุดมุง่ หมายของการส่ือสาร และใหเ้ กดิ ประสิทธภิ าพมากทสี่ ุด

ปญั หาหรืออปุ สรรคในการส่อื สาร
ปญั หาหรืออุปสรรคที่พบในการส่ือสาร อาจเกดิ ได้จากหลายสาเหตุ ซง่ึ สรปุ ไดด้ งั น้ี ปญั หาจาก
ตัวบุคคล ระหว่างผู้รบั สาร-ผสู้ ่งสาร ได้แก่
1. ความบกพร่องของอวัยวะท่ีใช้ในการสื่อสาร เช่น ล้ินไก่สั้น ทาให้พูดไม่ชัดเจน หูตึง ทาให้
ปัญหาในการฟัง เปน็ ตน้
2. ขาดทักษะในการสอ่ื สาร เชน่ ไม่มีมารยาทในการพูดหรอื พดู ไม่ถกู กาลเทศะและบุคคล
3. ใชภ้ าษาหรอื ถอ้ ยคาที่ยากเกนิ ไป
4. ใชภ้ าษาต่างประเทศปนภาษาไทย
5. ผ้สู ่งสารไม่เขา้ ใจเรือ่ งท่จี ะสอ่ื สารดีพอ
6. ผสู้ ง่ สารมเี จตนาบิดเบอื นข่าวสารเพือ่ ผลประโยชน์บางอยา่ ง
7. มอี คติ ความละเอียงเพราะชอบ รัก หรอื ไมช่ อบ ไม่รัก
8. ขาดศรทั ธาในการฟงั ทาให้ไมส่ นใจและขาดสมาธใิ นการฟงั
9. พูดผดิ โดยไม่เจตนา

ปญั หาด้านขอ้ มลู ข่าวสาร
1. ข้อมูลบิดเบือน ข้อมูลข่าวสารอาจถูกบิดเบือนได้ เพราะผู้ส่งสารมีเจตนาบิดเบือนข้อมูล
หรืออาจเพราะข้อมลู ถกู สง่ ผ่านบุคคลหลายคนมีผลใหข้ อ้ มูลบดิ เบอื นได้
2. ข้อมูลไมช่ ดั เจนคลุมเครือ
3. ข้อมลู ทาให้มีความเข้าใจยาก (ไมเ่ หมาะสมกับผู้รบั ฟงั )

22 ชวนพิศ อตั เนตร์

ปัญหาดา้ นสอ่ื
1. ภาษา ท้ังการพูด การเขียน กิริยาท่าทาง ย่อมมีข้อบกพร่อง ได้แก่ คาพูดคาเดียวมีหลาย
ความหมาย ภาษาถ่นิ ข่าวลือ คาพดู ท่เี คลือบแฝง
2. ภาษาท่าทางทไี่ ม่สอดคลอ้ ง
3. สัญลักษณข์ องกลุ่ม
4. สื่อมวลซน เช่น การพาดหัวข่าวที่ต้องการเร้าความสนใจ จึงใช้ข้อความที่เกินความจริง
สญั ญาณไม่ดีหรือขาดหายทาใหเ้ ปน็ อปุ สรรคต่อการสง่ สารและรบั สาร

ปัญหาดา้ นสงิ่ แวดล้อม
1. เสยี งรบกวน
2. แสงทีไ่ ม่เหมาะสม
3. อุณหภมู ิ ท่ีร้อนหรอื เยน็ เกนิ ไป
4. ระยะทางของการสื่อสาร

หลกั ในการสอื่ สารท่ดี ี
การส่อื สารมปี ัญหา และอปุ สรรคหลายประการดังท่ีกล่าวไว้แล้วข้างต้น ดงั นัน้ ในการส่ือสารท่ี
ดคี วรปฏบิ ตั ิ ดังนี้
1. ผู้ส่ือสารต้องเข้าใจตนเอง ก่อนท่ีจะสื่อสารกับใครจะต้องเข้าใจว่าตนเองมีนิสัยใจคอเป็น
อย่างไร มีทัศนคติ ค่านิยม ความเช่ือ ความต้องการอย่างไร มีความบกพร่องทางร่างกายและจิตใจ
อยา่ งไร และพรอ้ มทีจ่ ะแก้ไขปรับปรุงตนเอง เพอื่ ช่วยใหก้ ารสื่อสารมีประสทิ ธภิ าพ
2. พิจารณาจุดประสงค์ในส่อื สารวา่ ควรเป็นอยา่ งไร เช่น ควรส่ือสารอยา่ งตรงไปตรงมา หรือ
บอกขอ้ มูลบางส่วน บางส่วนเก็บไว้เพอื่ ไมใ่ ห้เกิดความเสียหาย
3. ควรรู้จักลักษณะของผู้ที่จะส่ือสารด้วย ว่าเขาเป็นใคร เป็นคนอย่างไร ชอบอะไรจะทาให้
เออ้ื ตอ่ การสอื่ สาร
4. ควรเลือกใชร้ ูปแบบวิธีการสื่อสารให้เหมาะสม
5. เลือกใช้การสื่อสารเชงิ อวัจนะภาษาให้เหมาะสม เชน่ สีหนา้ ทา่ ทาง หรอื นา้ เสยี ง
6. เลือกใชส้ อ่ื ใหเ้ หมาะสมกับเรอ่ื งราว สถานการณ์และบุคคล
7. การส่ือสารควรมีลกั ษณะจูงใจ โนม้ นา้ วใจ หรอื ทาใหเ้ กิดความเขา้ ใจอันดีต่อกนั ดงั น้ัน ควร
ใช้น้าเสียงท่นี ุม่ นวล ท่าทีที่อ่อนโยน พดู ในสงิ่ ทมี่ ีสาระและเกดิ ประโยชน์ต่อผ้ฟู ัง
8. ควรเลือกใช้การสื่อสารโดยตรงกับผู้ฟัง ถ้าเป็นคาพูดไม่ควรส่งผ่านบุคคลหลายคน และ
ควรมีการจดบนั ทึกถ้อยคาไวเ้ ปน็ หลกั ฐานด้วย
9. เลือกใช้ภาษาให้ถูกตอ้ ง โดยเฉพาะภาษาพูดควรเลอื กใหเ้ หมาะกบั บุคคลและกาลเทศะ

การเขยี นเพอื่ การส่อื สารทางวชิ าการและวชิ าชพี 23

มนุษย์จะพัฒนาพฤติกรรมการสื่อสารได้ดี ถ้าได้ปฏิบัติบัญญัติ 10 ประการของการสื่อ
ความหมายที่ดี (หลยุ จาปาเทศ, 2533 : 218) ดงั น้ี

1. จงมีความคิดทก่ี ระจา่ งชัดเสียกอ่ น กอ่ นมกี ารส่ือความหมาย
2. มีวตั ถุประสงค์ของการสื่อความหมายทีแ่ น่ชัด
3. ตะหนกั ถงึ สภาพของสิ่งแวดล้อม เพราะสง่ิ แวดลอ้ มมผี ลต่อการสอ่ื ความหมา
4. ใช้ Two-way Communication ในการส่ือความหมาย
5. มเี นื้อหาและถอ้ ยคาการออกเสียงท่ีดแี ละถูกต้องตามวรรคตอนในการส่อื ความหมาย
6. ในขณะท่ีเป็นผู้ส่งสารหรือผู้พูดควรแยกประเด็นการพูดออกให้เห็นเด่นชัด เช่น แยก
ออกเปน็ ขอ้ ๆ
7. การสือ่ ความจะมปี ระสทิ ธิภาพกต็ ่อเมื่อมกี ารติดตามผลการสื่อความหมายนัน้ ๆ
8. ขา่ วสารทส่ี ่งออกไปตอ้ งมีความหมายและมีความสาคัญ
9. กริยาท่าทาง (Body Language) จาเป็นต้องสอดคล้องและเหมาะสมกับการส่ือ
ความหมายนนั้ ๆ
10. ผสู้ อื่ ความหมายต้องเป็นผ้ฟู งั ท่ีดดี ว้ ย

ภาษากับการสือ่ สารและวฒั นธรรม

ภาษา คอื วิธที มี่ นษุ ย์แสดงความในใจสื่อความคิดให้ผู้อืน่ เขา้ ใจความหมายได้ ภาษาจาแนกได้
2ประเภทใหญ่ ๆ คือ ภาษาถ้อยคา คือ ความหมายที่แสดงออกได้โดยวิธีตัวอักษรเป็นสัญญาลักษณ์ใน
การสื่อความหมายทางการพูดและการเขียนและภาษาท่าทางที่แสดงออกได้ โดยการแสดงอากัปกิริยา
ได้แก่ สหี น้า แววตา ทาทาง เช่น การใช้น้ิวมอื ในภาษาใบ้และการราละคร เปน็ ต้น ภาษาเปน็ วฒั นธรรม
ท่ีสาคัญท่ีสุดของชาติ เพราะภาษาเป็นสื่อให้ติดต่อกันและทาให้วัฒนธรรมอื่น ๆ เจริญข้ึน พร้อมทั้งยัง
เปน็ ศูนยก์ ลางยดึ เหน่ียวคนท้ังชาติวฒั นธรรมเปน็ เรื่องท่ีเก่ยี วข้องกบั ชวี ิตมนุษย์นับแต่เกดิ จนตาย การใช้
ภาษาอยา่ งมีวฒั นธรรม หรอื วฒั นธรรมทแี่ สดงออกในภาษาเปน็ เคร่ืองมือในการตดิ ต่อสือ่ สาร เป็น
เครื่องมือในการเรียนรู้และแสวงหาความรู้ เป็นเครื่องมือสร้างความเข้าใจอันดีต่อกัน เป็นเคร่ืองมือใน
การบันทึกเป็นเคร่ืองมือสร้างเอกภาพของชาติและเป็นเคร่ืองมือช่วยจรรโลงใจระดับภาษาท่ีใช้ในการ
ส่ือสาร แบ่งได้ดังน้ี ภาษาระดับพิธีการ ภาษาระดับทางการ ระดังก่ึงทางการ ไม่เป็นทางการและระดับ
กันเอง มนษุ ยต์ ้องใช้ภาษาจึงเกิดความสมั พนั ธร์ ะหว่างภาษากับวัฒนธรรม

24 ชวนพศิ อัตเนตร์

ความหมายของวัฒนธรรม พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน (2525 : 746) กล่าวถึง
วัฒนธรรมว่า หมายถึง ส่ิงท่ีทาให้เจริญงอกงามแก่หมู่คณะ วิถีชีวิตของหมู่คณะตาราบางเล่มกล่าวว่า
วัฒนธรรม หมายถึง พฤติกรรม และสิ่งท่ีคนในหมู่ผลิตสร้างขึ้น ด้วยการเรียนรู้จากกัน และกันและร่วม
ใช้อย่ใู นหมูพ่ วกของตน (สมร ทองดี 2532:217)

จากนยิ ามดังกลา่ วอาจอธิบายได้วา่ วฒั นธรรมเป็นสิง่ ท่ีกล่มุ มนษุ ย์สร้างขึน้ เป็นส่งิ ท่ตี อ้ งเรียนรู้
และถ่ายทอดโดยการสอนและปฏิบัติต่อมา และเป็นที่ยอมรับของคนในสังคมน้ัน ๆ ได้แก่ จารีต
ประเพณี ศาสนา ภาษา และวิธีการดาเนินชวี ติ

วัฒนธรรมมีการสืบทอดจากพ่อแม่ ผู้ใหญ่ในสังคมสอนลูกหลานให้ถือเป็นแนวปฏิบัติ
กาลเวลาเปล่ียนไปความเจริญทางสังคมและการรับวัฒนธรรมสังคมอ่ืนทาให้วัฒนธรรมเดิมมีการ
เปล่ยี นแปลง แบบค่อยเป็นคอ่ ยไปซึง่ ทาให้ทุกคนยอมรับได้ และถือเป็นวิถชี วี ิตของคนในสังคมปจั จบุ นั

ความสัมพันธ์ระหว่างการสื่อสารกับวัฒนธรรมการส่ือสารของคนรุ่นก่อนในยุคที่ยังไม่มีส่ือ
อิเล็กทรอนิกส์ให้ มีการสืบทอดวัฒนธรรมสู่ลกู หลานดว้ ยการ สั่งสอนและปฏิบัติ โดยสอื่ สารด้วยการพูด
บอกกล่าวโน้มน้าวใจ และให้ความบันเทิง โดยมีสถาบันครอบครัว และวัดเป็นศูนย์กลางการสื่อสาร
วฒั นธรรม ต่อมาได้ขยายไปสู่โรงเรียนและส่ือมวลชน ประมาทส่งิ พิมพ์ และส่อื อิเลก็ ทรอนิกส์ การขยาย
แหล่งข่าวสารทาให้การรับวัฒนธรรมใหม่ ๆ เกิดข้ึนได้ง่าย วัฒนธรรมจึงมีการเปลี่ยนแปลง ซึ่งมีท้ังผลดี
คือเผยแพร่วัฒนธรรมไทย และวัฒนธรรมความเจริญของต่างชาติเข้ามา ขณะเดียวกันก็มีผลเสีย คือ
เป็นการทาลายวัฒนธรรมด้ังเดิมของชาติ

ภาษาซ่ึงเป็นส่วนหน่ึงของวัฒนธรรมก็มีการเปลี่ยนแปลงอย่างมาก ภาษาไทยปัจจุบันได้
อิทธิพลจากภาษาโฆษณา ภาษาเพลง ซึ่งดัดแปลงมาจากต่างประเทศอีกทอดหนึ่ง ทาให้มีภาษาของคน
รุน่ ใหมท่ ีแ่ ปลก และถา้ ไม่ตดิ ตามการสื่อสารก็จะตามไม่ทนั ความเปลีย่ นแปลงดงั กล่าว

วัฒนธรรมการใช้สื่อก็มีการเปล่ียนแปลงเช่นเดียวกันจากสื่อบุคคลซ่ึงเป็นส่ือเดียวท่ีใช้มาเป็น
ความหลากหลายของส่ือ ท้ังสื่อบุคคล ส่ือสิ่งพิมพ์ สื่ออิเล็กทรอนิกส์ และวัฒนธรรมการใช้ส่ือใหม่ ๆ
ซึ่งเป็นท่ีนิยม ได้แก่ คอมพิวเตอร์ โทรสาร และโทรศัพท์เคลื่อนที่ โดยเฉพาะโทรศัพท์เคล่ือนที่ที่ได้
กลายเป็นวัฒนธรรมในการส่ือสารและวัฒนธรรมในการแต่งกายของคนรุ่นใหม่ประเภทนักธุรกิจใน
ปัจจุบัน

ความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับวัฒนธรรมการเรียนรู้และการสืบทอดภาษาเป็นวัฒนธรรม
ประจาสังคมทช่ี ัดเจน ภาษามีทง้ั วัจนภาษา และอวัจนภาษ สิ่งกาเนิดมาจากวฒั นธรรม

1. อวัจนภาษา อวัจนภาษามีกาเนิดมาก่อนวัจนภาษา เป็นพฤติกรรมท่ีปฏิบัติสืบต่อกันมาใน
แต่ละสังคมและมีความหมายเฉพาะที่สังคมกาหนดขึ้น แต่เนื่องจากอวัจนภาษา ไม่มีกฎเกณฑ์ตายตัว
เป็นลักษณะธรรมชาติทาให้แต่ละสังคมมีอวัจนภาษาท่ีคล้ายคลึงกัน บางส่วนจัดได้ว่าเป็นอวัจน
ภาษาสากล คือ อวัจนภาษาที่เป็นวัฒนธรรมของคนหมู่มาก เช่น การโบกมือ การโอบกอด การชี้นิ้ว
เป็นต้น แต่ละวัฒนธรรม อวัจนภาษามีความแตกต่าง กันในการส่ือความหมาย หากผู้ส่งสารจะต้องส่ง

การเขียนเพอื่ การสือ่ สารทางวิชาการและวชิ าชีพ 25

สารต่าง วัฒนธรรม จาเป็นอย่างย่ิงที่จะต้องเรียนรู้วฒั นธรรมของผู้รับสารให้กระจ่าง เพื่อป้องกันปัญหา
การสื่อสารอันอาจเกิดจาก อวัจนภาษาได้ อวัจนภาษาท่ีมีลักษณะเฉพาะของสงั คมไทย มีหลายประการ
เชน่

1.1 กิริยาท่าทาง การเคลื่อนไหวร่างกาย ในอดีตคนไทยไม่นิยมเคล่ือนไหวร่างกายีอย่าง
รวดเร็ว โดยเฉพาะผู้หญิง อวัจนภาษาของผู้หญิงเร่ืองกิริยาท่าทางนิยมความอ่อนช้อย น่ิมนวล
ซงึ่ ปัจจบุ นั แปรเปลี่ยนไปมาก ปจั จบุ นั ผหู้ ญงิ ไทยได้รับวฒั นธรรมตะวันตก และวฒั นธรรมญ่ปี นุ่ เร่ืองกริ ิยา
ท่าทางต่าง ๆ ทาให้ความอ่อนช้อย เช่ืองช้า เปล่ียนไป ประกอบกับเทคโนโลยีท่ีเจริญข้ึนทาให้กิริยา
ท่าทางเหลา่ น้นั ตอ้ งแปรเปลีย่ นให้ทันกบั สังคมดว้ ย

1.2 การสัมผสั วฒั นธรรมไทย ไมน่ ิยมการสมั ผัสโดยเฉพาะระหวา่ งหญิงชาย การโอบกอด
จับมือเพอื่ ทักทาย ถอื เป็นวฒั นธรรมตา่ งชาตทิ ั้งส้ิน ในสังคมไทยโบราณผู้ใหญ่มักเปน็ ผสู้ ัมผสั เด็กโดยการ
ลูบหัวอย่างเอ็นดู ชายหญิงสัมผัสกันมักมีความหมายในเร่ืองเพศสังคมไทยไม่นิยมการสัมผัสศีรษะ
ถือเป็นการดูหม่ิน เป็นต้น ปัจจุบันการสัมผัสเป็นสากลมากขึ้น ต้ังแต่การสัมผัสมือการเลี้ยงลูกที่มุ่งให้
สมั ผัส กอดรัด ความสมั พันธร์ ะหวา่ งเพ่ือนและหญิงชายในสังคม กส็ มั ผสั กนั มากขึน้

1.3 ลักษณะทางกายภาพ เช่น การแต่งกายสังคมไทยเป็นสังคมเมืองร้อนมักจะแต่งกาย
ด้วยเสื้อผ้าบาง ไม่หนักตา เมื่อรับวัฒนธรรมตะวันตกเรื่องการแต่งกาย รวมทั้งสถานท่ีทางานท่ีติด
เคร่ืองปรับอากาศ ทาใหก้ ารแต่งกายเป็นสากลกันมากขึ้น

1.4 การใช้สายตา ผู้น้อยไม่สบตาผู้ใหญ่โดยตรง ถือว่าเป็นการเสียมารยาทต้องรอให้
ผใู้ หญ่ถามจงึ จะสบตาและตอบคาถาม

2. วัจนภาษา เป็นวัฒนธรรมประจาชาติท่ีชัดเจนวัฒนธรรมทางภาษาของไทยสืบทอดมา
ตั้งแต่พ่อขุนรามคาแหงคิดอักษรไทย วิธีการเขียนจากช้ายไปขวาเป็นวัฒนธรรมในการเขียนอย่างหน่ึง
ของสังคมไทยท่ีต่างจากหลายชาติในเอเชีย เช่น จีน ญี่ปุ่น หนังสือญ่ีปุ่นหรือจีนเปิดจากด้านหลังมา
ด้านหน้าด้วยเห ตุจ า กวั ฒนธ รร ม กา รเ ขี ยน เช่น นี้ กา รเ สน อเน้ื อห า ใ นวัจ นภา ษ าเ ป็น วัฒ น ธร ร ม อี ก
ประการหนงึ่ สงั คมไทยไมน่ ิยมการปะทะกันอย่างรนุ แรงแม้ในการเขียน กพ็ ยายามเล่ยี งการเสนอเน้ือหา
ที่รุนแรงต่อต้านกันมักแสดงออกด้วยการพูดมากกว่า ปัจจุบันจะพบว่าการเสนอเน้ือหาปะทะกันได้ใน
หนังสือพมิ พแ์ ทบทกุ ฉบับ เนอ่ื งจากไดร้ ับเสรีภาพในการส่ือสารความคดิ จากตะวันตกมากข้ึน โดยเฉพาะ
การเสนอเน้ือหาจากผู้เขียนอ่อนอาวุโสไปสู่ผมู้ ีอาวุโสกว่า การเขียนเน้ือหาวิจารณ์สถาบันต่าง ๆ เป็นต้น
นอกจากน้ี สังคมไทยยังไม่นิยมเปิดเผยความเป็นตัวตนของตนเองต่อผู้อ่ืน โดยเฉพาะผู้ไม่สนิทสนมมา
ก่อน การเรียนรู้ตัวตนของผู้ส่งสารจึงเป็นสิ่งที่ยาก แต่ปัจจุบันการสื่อสารเปิดเผยแสดงความคิดเห็นกัน
อยา่ งแจม่ ชัดมากข้นึ

26 ชวนพศิ อัตเนตร์

วัฒนธรรมกับภาษาเป็นส่ิงสัมพันธ์กัน ตั้งแต่กาเนิดของภาษาจนถึงการใช้ภาษา ผู้ส่ือสาร
จาเปน็ ตอ้ งรวู้ ัฒนธรรมในการใช้ภาษาของแตล่ ะสังคมให้ละเอียดกอ่ นทาการส่ือสาร การสอ่ื สารเองก็เป็น
วัฒนธรรมอย่างหน่ึง ลักษณะการส่ือสารของแต่ละวัฒนธรรมก็มีความแตกต่างกันออกไป ผู้ส่ือสารข้าม
วัฒนธรรมจึงจาเป็นต้องศึกษาหรือระมัดระวังเร่ืองนี้ให้มากปัจจุบันการดารงชีวิตของคนในสังคมเป็น
อสิ ระจากครอบครัวใหญ่ ส่ือมวลชนจงึ เปน็ เคร่ืองมือทางสังคมที่จะสร้างความผูกพันของสมาชิกในสังคม
ให้อยรู่ ว่ มเป็นอันหน่ึงอันเดยี วกัน มีวฒั นธรรมรว่ มกันได้ จัดเป็นวฒั นธรรมมวลชน เช่น วัฒนธรรมละคร
โทรทศั น์วัฒนธรรมเพลงร็อค หรอื ปจั จุบันวฒั นธรรมเพลงลูกทุ่งกาลังเป็นที่สนใจมากข้ึน การใชภ้ าษาใน
การเสนองานสื่อมวลชนเหล่าน้ันจาเป็นต้องสนองวัฒนธรรมมวลชนได้ จึงจะเป็นที่ยอมรับในสังคม
ปัจจุบัน เช่น เม่ือละครโทรทัศน์ซ่ึงเป็นที่นิยมเรื่องหนึ่งจบลงไป ผู้แสดงกลายเป็นวัฒนธรรมมวลชน
เพราะมวลชนชื่นชอบ จึงไดร้ บั เชญิ เปน็ นายแบบ นางแบบโฆษณานา้ อดั ลมย่ีห้อหนง่ึ เปน็ ต้น

การเขียนเพือ่ การส่อื สาร

ในชีวิตประจาวนั จะสังเกตได้ว่าทักษะการเขียนนี่มีความสาคัญอย่างมากแม้ปัจจุบันจะเปน็ ยคุ
เทคโนโลยีสารสนเทศ ท่ีทาการติดต่อสื่อสารกันได้อย่างรวดเร็วไม่ว่าจะเป็นสื่อในรูปแบบใดก็ตาม
จึงจาเป็นต้องมีความรู้พ้ืนฐานด้านการเขียนเพื่อสามารถสื่อสารโดยการเขียนไ ด้อย่างมีประสิทธิภาพ
ถูกต้องตามหลักการเขียน ท่ีเรียกว่า "การเขียนเพ่ือการสื่อสาร" (Writing for Communication) โดย
การเขียนถ้อยคาหรือข้อความเพ่ือถ่ายทอดความรู้ ความคิด ตลอดจนอารมณ์ความรู้สึกและประสบณ์
การของผู้เขียนไปยังผู้อ่าน การเขียนสื่อสารจะช่วยให้ผู้อ่านได้รับความรู้และเข้าใจวัตถุประสงค์ของ
ผเู้ ขียน

1. ความสาคญั ของการเขียนเพื่อการส่ือสาร
การเขียนเป็นวิธีการในการเข้ารหัสตล้ายคลึงกับการพูด ผ่านส่ือ คือกระดาษ การพิมพ์

หนงั สือ ตา่ ง ๆ ไปสผู่ ้รู ับสาร เพ่ือให้ผู้รบั สารถอดรหสั โดยการอา่ น (หรอื ฟงั ) หาทผู้รบั สารเข้าใจสงิ่ ที่อา่ น
(หรอื ฟงั ) และมกี ารตอบรับกถ็ อื ว่าการส่อื สารน้ันสัมฤทธผ์ิ ล

บางตาราเรียกการเข้ารหัส-ถอดรหัสน้ีว่า ทักษะการสื่อสาร ได้แก่ การฟัง พูด อ่าน เขียน
และคดิ โดยมคี วามคิดเป็นศนู ย์กลางทักษะท้งั ปวง เป็นตน้ ตอทท่ี าให้เกิดข้อมลู แลกเปลย่ี นกันได้ แทจ้ ริง
การเขียนเปน็ วธิ ีการเรียบเรยี งความคิดออกมาเป็นตวั สาร การอา่ นขอ้ ความทีเ่ ขยี นจงึ เทา่ กบั เป็นการอ่าน
ความคิดของผูเ้ ขียน โดยมีกรอบของการเขียนแต่ละชนิดเป็นเคร่ืองควบคมุ ประกอบ

ความคิดท่ีจะเขียนหรือพูดน้ัน จาเป็นต้องศึกษาเรียนรู้ ฝึกฝน และสะสมเพ่ือให้ข้อมูลงอก
เงยในสมองของผู้ส่งสาร ขณะเดียวกันก็ต้องเรียนรู้กลวิธีในการเขียนตั้งแต่เร่ืองการใช้คา ประโยค
ย่อหน้า และหลักภาษาต่าง ๆ ทาให้การศึกษาเรื่องการเขียนนั้น มีความซับซ้อนกว่าการศึกษาเร่ืองการ

การเขียนเพอื่ การสอ่ื สารทางวชิ าการและวชิ าชีพ 27

พูดอยู่บ้าง แต่ท้ังสองสิ่งก็จาต้องผ่านการสั่งสมและฝึกฝน ในการสร้างงานสื่อสารต่าง ๆ การเขียนเป็น
พื้นฐานสาคัญก่อเกิดเป็นบทภาพยนตร์ บทละครเนื้อเพลง บทโฆษณาต่าง ๆ สุนทรพจน์ คาปราศรัย
ล้วนรา่ งจากความคดิ มาเปน็ การเขยี นก่อนท้ังสิน้

การเขยี นเพอ่ื การสือ่ สารมีความสาคญั สรุปได้ ดงั นี้
1. การเขียนเป็นการเข้ารหัสเพ่ือการส่ือสาร เพ่ือบันทึกความคิดเป็นตัวอักษร อาจเพื่อ
เกบ็ ไว้ในระบบ หรอื เพื่อการสื่อสารต่อไปยังผู้รับสาร
2. การเขียนเปน็ วธิ กี ารในการส่ือสารระหว่างบคุ คลกลุ่ม และสือ่ สารมวลชน เชน่ ในการ
เขียนจดหมาย บนั ทึกรายงานการปะชมุ บทภาพยนตร์ บทวทิ ยุ บทละคร โทรทศั น์ เปน็ ต้น
3. การเขียนช่วยให้ข้อมูล ช่วยโน้มน้าวใจ และช่วยให้ความบันทึกตามวัตถุประสงค์ท่ีตั้ง
ไว้สาหรบั การสอ่ื สารแตล่ ะคราว
4. การเขียนทาความเขา้ ใจได้ดกี ว่าการพูด เนอื่ งจากได้ขอ้ มูลที่ละเอียดกวา่
5. การเขียนเป็นหลักฐาน ค้นคว้า อ้างอิงได้ เป็นประโยชน์ต่อการเก็บข้อมูล บันทึก
ประวัติศาสตร์ การเขียนบันทึกความเป็นมาของชาติ และวัฒนธรรมของทุกชาติ ทุกภาษา เช่น เพลง
การละเล่น การโฆษณาประชาสัมพันธ์ สามารถเก็บให้คนรุ่นหลังศกึ ษาได้ดีกว่าการพูด (ซ่ึงเป็นวรรณคดี
มุขปาฐะ)
ในแง่ผู้รับสาร การเขียนทาให้ผู้รับสารได้อ่านความคิด อารมณ์ ทัศนคติของผู้เขียนได้
ชัดเจนพอควร นักอ่านนวนิยายจานวนไม่น้อยที่อ่านข้อเขียนแล้วอยากรู้จักท่ี ตัวผู้เขียน เช่น อยากรู้จัก
ทมยนั ตี กฤษณา อโศกสนิ เปน็ ต้น และผ้เู ขยี นไดถ้ า่ ยทอดความคดิ และจินตนาการเปน็ เรื่องราวให้ผู้อ่าน
รบั ทราบ ซง่ึ เป็นจรงิ บา้ ง แต่งบ้าง แต่อย่างน้อยผูอ้ า่ นได้รบั ทราบระบบความคดิ และแนวความเชื่อของ
ผู้เขียนจากการเขียนได้ดีกว่าการพูดการเขียนกับการพูดเป็นวิธีการเข้ารหัสเช่นเดียวกัน แต่ต่างกันท่ี
วิธีการเข้ารหัส การเขียนเข้ารหัสด้วยภาษาเขียน เป็นถ้อยคา ตัวอักษรท่ีมีความหมาย ส่วนการพูดเป็น
การเข้ารหัสด้วยการเปล่งเสียงเป็นถ้อยคาท่ีมีความหมายเช่นเดียวกัน ทั้งสองลักษณะผ่านกระบวนการ
ในการคดิ การลาดับความ และการส่งข้อความออกมา เช่นเดียวกนั แต่การเขยี นยังมีเวลาไตร่ตรองก่อน
ลงมือเขียน ขณะเขียน หลังจากเขียนแล้ว อาจแก้ไขใหม่ได้ตามต้องการ ขณะท่ีการพูดเป็นการใช้
ความคิดไตร่ตรอง แล้วส่งสารออกมาโดยไม่มีโอกาสแก้ไข โดยเฉพาะการพูดสด ๆ ต่อหน้าสาธรณชน
การพดู จงึ ตอ้ งอาศยั การแกไ้ ขสถานการณ์ตามความสามารถของผู้พดู
ในแง่ปฏิกิริยาย้อนกลับ การเขียนไม่เกิดปฏิกิริยาทันทีทันใด ขณะที่การพูดเป็นการ
เผชิญหนา้ เกดิ ปฏกิ ิริยาตอ่ หนา้ ได้ชัดเจน

28 ชวนพิศ อตั เนตร์

แต่ท้ังการเขียนและการพูดเหมือนกันที่กระบวนการคิดและกระบวนการฝึกฝน ผู้ที่จะ
ฝึกฝนให้เป็นผู้เขียนเพื่อการสื่อสาร จึงจาเป็นต้องศึกษาความสาคัญของการเขียนเพ่ือการสื่อสาร และ
ลกั ษณะการเขียนเพื่อการส่ือสารแตล่ ะชนดิ ใหเ้ ขา้ ใจเพ่ือเขยี นส่ือสารกบั ผู้อา่ นได้อย่างราบรนื่

2. ลักษณะของการเขียนเพ่อื การสอื่ สาร
การเขียนเพื่อการส่ือสารน้ัน มีข้อควรคานึงถึงอยู่ 3 ระยะ คือ ก่อนการเขียน ระหว่างการ

เขียน และหลงั การเขียน
2.1 ก่อนการเขียนเพื่อการสื่อสาร ผู้เขียนต้องศึกษาวัตถุประสงค์ในการเขียน วิเคราะห์

ผอู้ า่ น และเรยี นร้ลู ักษณะของส่ือและภาษาทีใ่ ชผ้ ่านส่ือ
1. ผู้เขียนจะต้องทราบว่า เขียนอะไร น่ันคือ ศึกษวัตถุประสงค์ในการเขียนก่อนลง

มือเขียน วัตถุ ประสงค์ในการเขยี นเพือ่ การสื่อสารมี 4 ประการ คือ
1.1 การเขียนเพ่ือให้ข้อมูลข่าวสาร คือ การเขียนท่ีมุ่งให้ข้อมูล เล่าเหตุการณ์

ถ่ายทอดเร่อื งราวให้ผู้อา่ นทราบ ไดแ้ ก่ การเขียนข่าว ตารา บนั ทกึ ประวัตศิ าสตร์การเขยี นประสบการณ์
ฯลฯ ผเู้ ขยี นมงุ่ ทาให้ผูอ้ า่ นมีขอ้ มูลจะต้องศึกษารูปแบบการเขียนแตล่ ะประเภทแล้ว ยังตอ้ งรู้จักการสร้าง
ภาพพจน์ (Figure of Speech) การเลน่ ถ้อยคาสานวนตา่ ง ๆ มงุ่ เล่นเรอื่ งกลวธิ กี ารใช้ถอ้ ยคาเป็นหลกั

นอกจากจะศึกษาว่า จุดมุ่งหมายในการเขียนเป็นอย่างไรแล้ว ยังต้องรู้
แหล่งขอ้ มลู ในการเขียน ผู้เขยี นตอ้ งรจู้ กั การคันควา้ หาข้อมลู ประกอบการเขยี น โดยท่ัวไปแหลง่ ข้อมูลจะ
มาจากการสังเกตและการคิดของผู้เขียนเอง และการอ่าน การฟัง การดูสิ่งที่ผู้ส่งสารอ่ืนเสนอ การเขียน
เพ่ือการสื่อสารน้ัน ข้อมูลเป็นส่ิงจาเป็นโดยเฉพาะการเขียนเพ่ือให้ข้อมูลข่าวสาร ข้อมูลที่ให้จะต้อง
ถูกตอ้ งมแี หล่งอ้างอิงชดั เจน

1.2 ผู้เขียนจะต้องรู้แน่ชัดว่าข้อเขียนน้ันผู้รับสารคือใคร คือ เขียนให้ใครอ่าน
ในหวั ขอ้ นี้ผ้เู ขยี นจะตอ้ งวเิ คราะหผ์ ู้อ่าน และระดับภาษาในการเขยี น

1.2.1 การวิเคราะห์ผู้อ่าน ผู้รับสารด้วยการอ่านนั้นต่างจากผู้รับสารท่ัวไป
อยทู่ ่ีตอ้ งมีความสามารถในการอา่ นและมคี วามสนใจท่ีจะอา่ น หลกั เกณฑ์ในการวเิ คราะห์

1) เพศ บคุ คลแตล่ ะเพศมีความต้องการอา่ นสารต่างชนิดกัน เพศชาย
นิยมข้อมลู ข่าวสาร และการวเิ คราะห์ เพศหญงิ นิยมความบนั เทงิ และการโน้มนา้ วใจเป็นต้น แต่ทั้งน้ีต้อง
ศึกษาผรู้ บั สารเฉพาะกล่มุ ลงไป เพราะรายละเอียดเรอื่ งความสนใจของแต่ละกลุ่มต่างกัน

2) วัย บุคคลแต่ละวัยมีความสนใจสิ่งท่ีอ่านต่างกัน วัยเด็กต้องการ
เรื่องสนุกสนาน วัยรุ่นตอนโตต้องการแสวงหาข้อมูล ผู้ใหญ่ต้องการข้อมูลข่าวสารเพื่อประกอบการ
ตัดสินใจ เป็นต้นต่าง ๆ ผู้อ่าน มีดังน้ีความรู้เพ่ิมมากขึ้น เข้าใจเร่ืองที่เขียนชัดเจนย่ิงขึ้น การเขียน
ลักษณะนี้การลาดับความที่เป็นข้ันตอน และการเขียนที่ราบรื่น ไม่วกวน ใช้ภาษาสละสลวย จะช่วยให้
วัตถุประสงคใ์ นการให้ขอ้ มูล ข่าวสารสาเร็จลุล่วงดยี ่ิงข้นึ

การเขียนเพือ่ การส่ือสารทางวชิ าการและวิชาชพี 29

1.2.2 การเขียนเพ่ือโน้มน้าวใจ คือ การเขียนท่ีมุ่งโน้มน้าวใจของผู้อ่านให้
คล้อยตาม เปล่ียนแปลงทัศนคติ และความเชื่อถือ รวมทั้งปฏิบัติตามท่ีผู้เขียนเสนอ ได้แก่ การเขียน
บทความโน้มน้าวใจ การเขียนโฆษณา ประชาสัมพันธ์ การเขียนเพื่อโน้มน้าวใจนี้ ผู้เขียนจาเป็นต้องมี
จติ วิทยาในการเขียน และศึกษาผู้รับสารใหช้ ัดเจนวา่ เป็นกลุ่มใด มีความตอ้ งการอยา่ งไร

1.3 การเขียนเพื่อให้ความบันเทิง คือ การเขียนท่ีมุ่งให้ความสนุกสนาน
เพลดิ เพลิน ให้ความผอ่ นคลาย มุ่งสร้างจินตนาการเปน็ หลัก ไดแ้ ก่ การเขยี นบทละคร นวนิยาย เรื่องสั้น
บทกวี เปน็ ตน้ ผูเ้ ขียนนอกจากผ่านสือ่ ต่าง ๆ ดังน้ี

1.3.1 ส่ือบุคคล มีข้อดีคือ มีความใกล้ชิดในการส่ือสาร ใช้อวัจนภาษา
ประกอบการส่ือสารได้มาก ใช้จิตวิทยาการสื่อสารประกอบ ทาให้การสื่อสารสัมฤทธ์ิผลได้โดยง่าย เช่น
งานสัมภาษณ์ งานประชาสัมพันธ์ เป็นต้น ก่อนการสื่อสารบุคคลท่ีเป็นผู้ส่ือสารจะต้องศึกษา
วัตถุประสงค์ ในการส่ือสารและเนื้อหาท่ีจะสื่อสาร รวมท้ังศึกษาความแตกต่างของผู้รับสารแต่ละตอน
ด้วย เพือ่ ให้การส่ือสารสัมฤทธิ์ผลดที ี่สดุ

1.3.2 ส่ือเอกสารภายในหน่วยงาน การติดตอ่ ภายในหนว่ ยงานโดยใช้บันทึก
และเอกสารต่าง ๆ เป็นการส่ือสารภายในกลุ่ม ภาษาที่ใช้อาจเป็นภาษาไม่เป็นทางการนักอาจเป็นการ
เวียนหรือติดประกาศเพ่ือทราบ ภาษาที่ใช้จึงต้องสั้น ง่าย กระชับ มีโครงร่างการเขียนท่ีนา่ สนใจติดตาม
อ่าน และมีมนุษยสัมพันธ์ในหน่วยงานผูกร้อยอยู่เพื่อให้บุคคลในหน่วยงานทราบข่าวสาร และเพ่ือ
กาลังใจในการทางานร่วมกนั ตอ่ ไป

1.3.3 สื่อเอกสารภายนอกหน่วยงาน เป็นสื่อท่ีมีความหลากหลายมาก
จะตอ้ ง ดวู ่าเอกสารเหลา่ นน้ั ใชง้ านใดสอ่ื กับใครเป็นหลัก

1. ข่าวแจก เป็นเอกสารที่หน่วยงานส่งให้กับหนังสือพิมพ์ วิทยุ
โทรทัศน์ จึงต้องใช้ภาษาท่ีสอดคล้องกับสื่อ คือ ต้องรู้ลักษณะการเขียนผ่านส่ือหนังสือพิมพ์ ส่ือ
วิทยุกระจายเสียง สือ่ วทิ ยุโทรทศั น์ และประมาณผรู้ ับสารผา่ นสื่อต่าง ๆ เหลา่ นน้ั ได้ ข่าวแจกมกั เป็นข่าว
ประชาสมั พันธ์หน่วยงานจงึ ต้องสร้างภาพพจน์ท่ดี ีให้หน่วยงาน ให้ขา่ วสารในด้านดี และขจดั ปัญหาท่ีจะ
เกดิ กบั หนว่ ยงาน

2. ทัศนคติ สถานภาพสังคม ความรู้ อาชีพถิ่นท่ีอยู่ ล้วนเป็นข้อมูลท่ี
ผู้เขียนจาเป็นต้องศึกษาก่อนเพื่อให้รู้จักกลุ่มผู้อ่านเป้าหมายให้ดียิ่งขึ้น เช่น การประชาสัมพันธ์ให้
บคุ คลภายนอกรจู้ กั หน่วยงานย่อมต้องใหร้ ายละเอยี ดต่างจากการให้บคุ คลภายในหน่วยงานได้ทราบเป็น
ตน้

3. ระดบั ภาษา ซ่ึงอาจใชภ้ าษาเป็นทางการภาษาไมเ่ ป็นทางการ หรือ
ในงานเขยี นบางประเภท นยิ มใชภ้ าษาค่อนขา้ งเป็นทางการ หรอื ไม่เปน็ ทางการนัก

30 ชวนพิศ อตั เนตร์

1.4 สอ่ื ทใ่ี ช้ในการสื่อสาร ผู้สง่ สารจะต้องวิเคราะหว์ า่ ในการเขียนเพ่ือการสื่อสาร
คร้งั นนั้ ใชส้ ่อื อะไรในการส่งข้อมลู จะต้องเรียนรลู้ ักษณะของสื่อและภาษาท่ีใช้

1. แผ่นพับเพ่ือการประชาสัมพันธ์นอกจากภาษาท่ีใช้เขียนแผ่นพับแล้ว
รูปแบบแผ่นพับยังต้องน่าสนใจ มีสีสัน การวางเน้ือท่ีที่เหมาะสม สะดุดตา และมีเนื้อหาท่ีผู้รับสารสนใจ
เชน่ บอกโครงการใหม่ของหน่วยงานบอกผลประโยชน์ใหมท่ ผี่ รู้ ับสารจะไดร้ ับ เป็นตน้

2. ส่ือบทวิทยุกระจายเสียง บทวิทยุโทรทัศน์ผู้ส่งสารจาเป็นต้องเรียนรู้
กระบวนการสื่อสารพอสมควร และประมาณผู้รับสารแต่ละสถานีและแต่ละช่วงเวลาได้ เพ่ือจะได้ส่ง
ข้อมูลข่าวสารท่ีเหมาะสมและใช้เทคนิคการสื่อสารที่เหมาะสมกับสื่อต่อไป เช่น เสียงประกอบ
เพลงประกอบ เปน็ ต้น

ในการเขียนเพ่ือการส่ือสาร ผู้ส่งสารจาเป็นต้องศึกษาเรื่องส่ือต่าง ๆ ให้ดี ท้ังกระบวนการ
ส่ือสารกลุ่มผรู้ บั สาร และภาษาทใี่ ช้ให้เหมาะสมกับส่อื แตล่ ะชนิดเพ่ือให้เกิดผลดีตอ่ หน่วยงานมากท่ีสุด

3. ระหว่างการเขียนเพื่อการสอื่ สาร ผู้เขยี นตอ้ งศึกษาเนอ้ื หาทจี่ ะเขยี นและวธิ กี ารเขียน

3.1 เน้ือหาท่ีจะเขียน เป็นเนื้อหาท่ีได้รับมอบหมายให้เขียนเพ่ือสื่อสารข้อมูล ผู้เขียนจึง

เป็น ผู้เข้ารหัสตามที่หน่วยงาน คือ แหล่งข้อมูลต้องการให้สื่อสาร ผู้เขียนจาเป็นต้องศึกษาเนื้อหาที่

แหล่งข้อมูลต้องการให้สื่อสารอย่างดี เช่น นโยบายของบริษัท ผลิตภัณฑ์ใหม่ของบริษัท เป็นต้น การหา

ข้อมูลอาจได้จากแหล่งข้อมูลโดยตรงหรือ ผู้เขียนอาจต้องคันคว้าประกอบโดยสัมภาษณ์บุคคลที่

เกี่ยวขอ้ ง เอกสารที่เกีย่ วข้อง เป็นต้น เพ่อื ใหร้ ู้ข้อมูลพรอ้ มทจ่ี ะสือ่ สารได้

3.2 วิธีการเขียน ผู้เขียนจะต้องศึกษา 2 ประเด็นคือ หลักการเขียนและรูปแบบการเขียน

เฉพาะอยา่ ง

3.3 หลักการเขียน ผู้เขียนจะต้องสะสม เรียนรู้ เรื่องหลักภาษาต้ังแต่การใช้คา วลี

ประโยคในการสอ่ื สารซึ่งตาราโดยทั่วไปมกั สรปุ ว่าเป็นภาษาท่ีส้นั งา่ ย กระชบั ตรงเปา้ หมาย มี

ความหมาย และเหมาะสมกับผ้รู บั สาร

4. หลังการเขยี นเพ่ือการส่ือสาร
โดยท่ัวไปเม่ือผู้เขียนเขียนงานสื่อสารเสร็จมักเข้าใจว่า คือ การเสร็จสิ้นงานช้ินน้ันแล้ว

หากสอบถามจากผูเ้ ขียนงานส่ือสารทั่ว ๆ ไป มักจะตอบตรงกันว่า ภายหลังการเขียน เป็นระยะเวลาที่ดี
ท่ีสุดในการพิจารณาทบทวนมองเห็นจุดเด่นจุดด้อยของงาน หาแนวทางท่ีจะแก้ไขเพ่ือให้งานสมบูรณ์
ท่ีสุด นักเขียนเพื่อการสื่อสารจานวนมากกล่าวว่า เขามักจะท้ิงงานน้ันหลังเขียนเสร็จสักระยะหนึ่งแล้ว
กลบั มาอา่ นใหม่ เพ่อื หาขอ้ ผิดพลาดหรอื เพ่ิมเตมิ ข้อมลู ท่ีขาดไป

นอกจากนั้น การเขียนเพ่ือการสื่อสารยังต้องการปฏิกิริยาย้อนกลับ ผูส้ ่งสารทด่ี จี งึ ต้องเปิด
ใจกว้างรับฟังคาวิจารณ์ภายในหน่วยงาน การอ่านวิจารณ์งานถือว่าเป็นการร่วมกันสร้างสรรค์ผลงานท่ี

การเขยี นเพือ่ การส่ือสารทางวชิ าการและวชิ าชีพ 31

ดีกว่าออกสู่สาธารณชนเพราะฉะนั้น ปฏิกิริยาแรกน้ีจึงมีผลต่อผู้เขียนและงานเขียนเพื่อการส่ือสารมาก
ผู้น้อมรับคาวิจารณ์ได้ และนาไปปรับปรุง สร้างสรรค์ ก็จะได้ผลงานที่ดีย่ิงขึ้น ตัดปัญหา ปฏิกิริยาจาก
ภายนอกออกไปสว่ นหนึง่

กล่าวโดยสรุป การเขียนเพื่อการส่ือสาร เมื่อผู้เขียน เขียนจบแล้ว จะต้องพิจารณา 2 ส่วน
คอื พิจารณาความสมบูรณ์ของงานและทบทวนองคป์ ระกอบของการสื่อสารด้วย

1. การพจิ ารณาความสมบูรณ์ของงาน อาจนอกจากนั้น ยงั มีการเลอื กแนวการเขียนและ
การเลือกใช้ศัพท์ ผู้เขียนจะต้องพิจารณาดูจากสถานการณ์ความนิยมร่วมสมัย ความนิยมของผู้อ่าน
วเิ คราะห์กล่มุ ผูอ้ ่าน วิเคราะหส์ ื่อทใ่ี ช้ให้เหมาะสมสอดคล้องกัน

2. รูปแบบการเขียนเฉพาะอย่าง ได้แก่ รูปแบบการเขียนที่ใช้ในงานส่ือสารเฉพาะคราว
ตามท่ีผู้ส่งสารต้องการและตามลักษณะงาน ได้แก่ รูปแบบที่ปรากฎในตาราเล่มน้ี ผู้เขียนควรศึกษา
รูปแบบเหล่าน้ีในภาพรวมก่อนและศึกษาแต่ละรูปแบบ์ท่ีจะใช้ให้เหมาะสมกับงานสื่อสารน้ัน ๆ เช่น
การจดรายงานและเรียบเรียงรายงานการประชุม ผู้เขียนต้องมีความสามารถทางภาษา และการเขียน
มาก่อน และมาศึกษารูปแบบรายงานการประชุมเพ่ิมเติมเฉพาะคราว เพ่ือให้งานถูกต้องตามรูปแบบที่
หน่วยงานต้องการ ฉะน้ัน ตาราเล่มน้ีจึงเป็นท่ีรวมรูปแบบที่นักศึกษาสามารถอ้างอิงและใช้เฉพาะงานที่
ตอ้ งการได้เปน็ อย่างดพี จิ ารณาไดจ้ าก

1. เอกภาพของงาน หมายถึง งานเขียนชิ้นน้ันมีความเป็นอันหน่ึงอันเดียวกัน
สอดคล้องเข้ากันได้ดีมีความเป็นหน่ึงของงานเด่นชัด ผู้เขียนต้องระมัดระวังเร่ืองการเน้นสัดส่วนเพ่ือ
สร้างเอกภาพดังกล่าว สัดส่วนที่กล่าวถึงมากหรือเน้นมากจะเป็นเนื้อหาหลักของงานท่ีควรให้ข้อมูล
รายละเอียดมากกวา่ ส่วนอืน่ ๆ

2. สารตั ถภาพ หมายถึง การเนน้ สว่ นของเน้ือหาที่เป็นสว่ นสาคัญของงานเขียน และ
การให้สัดส่วนส่วนท่ีเน้นมากกว่าส่วนอื่น ในงานเขียนดังกล่าวมีการเน้นที่เหมาะสม ก็ทาให้ผู้รับสารจับ
ประเดน็ ของงานไดอ้ ย่างแจ่มชดั

3. สัมพันธภาพ หมายถึง ในแต่ละส่วนของงานมีความกลมกลืนกันเข้ากันได้ดีอาจ
สัมพันธ์กันด้วย คา วลี แนวการเขียนที่ใช้รวมท้ังการเชื่อมคา และความต่าง ๆ เข้าด้วยกัน และวัจ
นภาษา อวจั นภาษาท่ใี ช้ด้วย

การพิจารณางานเขียนเพ่ือการสื่อสารน้ัน นอกจากพิจารณาจากเอกภาพ สารัตถภาพ และ
สัมพันธภาพแล้วงานท่ีสมบูรณ์จะต้องมีความสมบูรณ์ในเนื้อหาและสมบูรณ์ตามความมุ่งหมายของผู้ส่ง
สาร ในท่ีนี้ผู้ส่งสารต้องพิจารณาย้อนตั้งแต่วัตถุประสงค์ของการส่ือสาร รวมทั้งองค์ประกอบต่าง ๆ อีก
ครง้ั หนึง่

32 ชวนพิศ อตั เนตร์

1. การพิจารณาทบทวนองค์ประกอบของการส่ือสาร ผู้เขียนในฐานะผู้ส่งสาร งานสื่อสารช้ิน
น้นั จะตอ้ งทบทวนองค์ประกอบของการสอื่ สารทัง้ หมด ดงั น้ี

2. ผู้ส่งสาร ผู้เขียนเป็นผู้ส่งสารเองหรือเป็นผู้เข้ารหัสที่มีผู้ส่งสารหรือแหล่งสารอีกทอดหนึ่ง
หากเป็นผู้ส่งสารเองก็อาจพิจารณารายละเอียดได้ว่า งานชิ้นน้ันสาเร็จตรงตามที่ผู้ส่งสารวางเป้าหมาย
หรือไม่ หากมิใช่ผู้ส่งสารเองโดยตรง ก็ต้องตรวจสอบจากแหล่งสารว่าถูกต้องตรงกับวัตถุประสงค์ท่ี
ตอ้ งการส่งสารหรอื ไม่

3. สื่อที่ใช้ งานเขียนชิ้นนั้นเหมาะสมกับส่ือท่ีเจาะจงใช้หรือไม่ หากมีการเปล่ียนแปลงส่ือ
เน้อื หาดงั กลา่ วกต็ ้องเปล่ียนแปลงไปเพอ่ื ใหเ้ หมาะสมกับส่อื และกลุม่ ผู้รับสารต่อไป

4. ผู้รับสาร ผู้ส่งสารต้องพิจารณากลุ่มผู้รับสารเป้าหมายให้แน่ซัดอีกคร้ังว่า งานเขียนช้ินนั้น
ตรงกบั ผู้รับสารเปา้ หมายท่ีวางไวห้ รือไม่ อาจตอ้ งมกี ารวเิ คราะห์กลุ่มเป้าหมายใหเ้ ดน่ ชัดอีกครง้ั ท่อนการ
สอื่ สาร

5. ผลของการสื่อสาร ผู้ส่งสารหรือแหล่งสารคาดหวังผลเช่นไรในการส่ือสารคร้ังนี้ ผู้ส่งสาร
จะต้องพิจารณาทบทวนว่างานเขียนน้ันให้ผลดังกล่าวหรือไม่ซึ่งอาจได้มาจากการสุมปฏิกิริยาจากบุคคล
แวดล้อมหรอื ผรู้ บั สารบางกลุ่มล่วงหน้า

6. โอกาสในการส่ือสาร ดูเหมือนเป็นข้อท่ีถูกละเลย แต่ในบางครั้งและบางงาน เช่น งาน
โฆษณาประชาสัมพันธ์ โอกาสในการสื่อสารกลับเป็นองค์ประกอบสาคัญที่ควรพิจารณาอย่างย่ิง งาน
สอ่ื สารช้นิ น้ันเหมาะสมกับช่วงโอกาสขณะนั้นหรือไม่ อาจตอ้ งทบทวน และยดึ ระยะเวลาออกไปช่ัวคราว
ก็ได้การเขียนเพ่ือการส่ือสาร เป็นงานที่ละเอียดซับซ้อนมีองค์ประกอบหลายประการที่จะต้องคานึงถึง
โดยเฉพาะการเขียนนั้นเป็นวิธีเข้ารหัสที่ไม่เห็นหน้าผู้รับสารโดยตรงเป็นการสื่อสารทางเดียว หากจะได้
ปฏกิ ริ ิยาตอบสนอง กต็ อ้ งอาศัยช่วงเวลา มิได้เปน็ การตอบสนองทันทีทันใดผู้เขียนเพ่ือการส่ือสารจึงต้อง
ระมัดระวงั ใช้ความพิถพี ิถนั กับงานเขียนเพอ่ื การส่ือสารเป็นอยา่ งยิ่ง

บทสรปุ

มนษุ ยส์ ามารถทจ่ี ะเกิดการเรียนร้ใู ด้ 2 ลักษณะ ได้แก่ จากการทีผ่ ู้สอนทาการถ่ายทอดความรู้
ให้แก่ผเู้ รยี น กบั การทผี่ เู้ รียนเรียนรู้ไดด้ ว้ ยตนเอง ในการเรียนรู้สว่ นใหญ่ของมนุษยเ์ กิดจากการได้รับการ
ถ่ายทอดจากผู้อ่ืนและในการถ่ายทอดความรู้ดังกล่าวย่อมต้องอาศัยกระบวนการส่ือความหมาย
เป็นสาคญั

คาวา่ การสือ่ ความหมายในภาษาไทยน้นั มีคาทีใ่ ช้อยหู่ ลายคา อาทเิ ชน่ การสื่อสาร สันนิเวทนา
การ เปน็ ตน้ ไดม้ ผี ้ใู ห้ความหมายของการสอื่ ความหมายไวห้ ลายทศั นะดงั น้ี

การสื่อความหมาย หมายถึงการถ่ายโยงของความคิดหรือความรู้สึกจากบุคคลหนึ่งไปยังผู้อ่ืน
โดยผ่านการใชท้ ่าทาง สีหนา้ คาพดู ภาษาเขียน โทรทศั น์ โทรศัพท์ วิทยุ ฯลฯ

การเขยี นเพอ่ื การส่อื สารทางวชิ าการและวิชาชพี 33

การสื่อความหมายเป็นการแสดงออกเพื่อการสื่อความ โดยผ่านตัวกลางด้วยการแสดง
ความรู้สึก และการแลกเปล่ียนทางความคิดจาก คาพูด ภาษาเขียน กราฟิก ตลอดจนการแสดง
เปน็ กระบวนการสนั นเิ วทนาการ (Communication Process) เปน็ กระบวนการสือ่ หรือถ่ายทอดเน้ือหา
สาระ ประสบการณ์ ความคิดเห็น ความรู้สึก อารมณ์ ความสนใจ ทัศนคติ ค่านิยมและทักษะความ
ชานาญจากผู้สง่ ไปยงั ผู้รบั

จากความหมายที่กล่าวมาจะพบว่า การส่ือความหมายก็คือกระบวนการติดต่อสัมพันธ์เพ่ือ
ถ่ายทอดแลกเปลี่ยนเร่ืองราว ค่านิยม ตลอดจนทักษะระหว่างมนุษย์ และถือได้ว่าการส่ือความหมาย
เป็นพื้นฐานสาคัญของการพัฒนาอารยธรรมของมนุษยชาติ และที่สาคัญการส่ือสารต้องอาศัย
องค์ประกอบการส่ือสารเพื่อให้ผู้ส่งสารกับผู้รับสารเข้าใจตรงกัน ถ้าขาดองค์ประกอบข้อใดข้อหนึ่ง
กระบวนการสื่อความหมายจะไม่บรรลุผลสมบูรณ์ได้ เช่น ถ้าไม่มีผู้ส่งข่าวสาร การสื่อความหมายก็จะไม่
มีท่ีเร่ิมต้น ถ้ามีผู้ต้องการส่งข่าวแต่ไม่มีตัวข่าวสาร (เรื่องราว) การสื่อความหมายก็ไม่อาจเกิดขึ้นได้ถ้ามี
ผู้ส่งข่าวสารและมีข่าวสาร แต่ขาดพาหะและช่องทางในการติดต่อ เช่น ไม่รู้ว่าจะสื่อด้วยเคร่ืองมือ
ประเภทใด การสื่อความหมายก็ยอ่ มจะเกิดขึ้นไม่ได้ และประการสุดท้ายถ้าขาดผู้รับข่าวสารถึงแม้วา่ จะ
มีผู้ส่งสาร มีข่าวสาร มีเคร่ืองมือในการถ่ายทอด แต่ปราศจากผู้รับข่าวสารการสื่อความหมายนั้นก็จะ
บงั เกดิ ข้ึนไม่ได้เชน่ กนั

ในส่วนของภาษาและวัฒนธรรมเป็นส่วนหน่ึงที่มีความสัมพันธ์กับรูปแบบการสื่อสารที่ต้อง
อาศัยรูปแบบการส่ือสารท่ีเป็นวัจนภาษา และอวัจนภาษา ที่สาคัญเป็นส่วนหน่ึงของคนในสังคมท่ีสร้าง
ความผูกพันธ์ของในครอบครัวให้อยู่ร่วมกันเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันรวมทั้งการใช้ภาษาเขียนเพ่ือการ
ส่อื สารเป็นสง่ิ สาคัญในการตดิ ต่อสอ่ื สารนอกจากการพูดที่อยหู่ ่างไกลไดส้ ่ือสารอยา่ งเข้าใจ

จากท่ีกล่าวมาท้ังหมดสรุปได้ว่า ภาษามีความสาคัญและมีความจาเป็นอย่างมากต่อทุกคน
ต้องใช้ภาษาเพ่ือการส่ือสาร ท้ังในด้านการถ่ายทอด ผ่านรหัส สัญลักษณ์ ทั้งวัจนภาษา และอวัจนภาษา
ของกันและกนั

ด้วยเหตุนี้ภาษากับการส่ือสารจึงมีความเก่ียวข้องกับชีวิตของมนุษย์ต้ังแต่เดจนกระทั่งตาย
ดังน้ันมนุษย์จึงสร้าง “ภาษา” ข้ึนเพื่อเป็นสิ่งปฏิบัติร่วมกันสืบทอดต่อกันจึงเรียกว่า “ภาษาและ
วัฒนธรรม”

ภาษาเป็นองค์ประกอบหนึ่งของสาร เป็นพาหะให้ส่ือสารไปยังผสู้ ่งสาร ผรู้ ับสาร อาจหมายถึง
เสียง คาพดู หรือกิรยิ าอาการ หรือสญั ลกั ษณท์ สี่ ามารถเข้าใจรว่ มกันได้

วัฒนธรรมกับภาษาเป็นส่ิงสัมพันธ์กันต้ังแต่เกิดของภาษาจนถึงการใช้ภาษา ผู้ส่ือสาร
จาเป็นตอ้ งรูว้ ฒั นธรรมในการใชภ้ าษาของแตล่ ะสงั คมใหล้ ะเอยี ด โดยเฉพาะอวจั นภาษากบั วฒั นธรรมอง
แตล่ ะสงั คมอย่างมาก

34 ชวนพิศ อตั เนตร์

คาถามทบทวน

1. ในแงก่ ารสื่อสารเพ่อื ธุรกิจ การสื่อสารสาคญั อยา่ งไร
2. องค์ประกอบของการสอ่ื สารมีอะไรบ้าง
3. รปู แบบของการส่ือสารตามวตั ถปุ ระสงคใ์ นการสื่อสารแบ่งได้กร่ี ูปแบบ อะไรบ้าง
4. ภาษาสัมพนั ธก์ บั วฒั นธรรมอย่างไร
5. การเขียนเพ่ือการสอ่ื สารมีความสาคญั อยา่ งไร
6. ผู้ส่งสารและผู้รับสารในระบบของการส่ือสารระหว่างบุคคล ควรกาหนดวัตถุประสงค์ของ
การส่ือสารร่วมกนั อย่างไร
7. การสื่อสารท่ีดีควรมีองค์ประกอบที่สาคัญก่ีส่วน และองค์ประกองของการสื่อสารแต่ละ
ส่วนมีความสัมพันธ์กนั อย่างไร
8. ภาษามีคุณค่า และความสาคัญต่อการดาเนินชีวิตของมนุษย์อย่างไรบ้าง อธิบายพร้อมท้ัง
ยกตวั อยา่ งประกอบพอสังเขป
9. ภาษาสมั พนั ธก์ ับวฒั นธรรมอย่างไร
10. องคป์ ระกอบของการสือ่ สารมีอะไรบา้ ง

เอกสารอ้างอิง

ปรมะ สตะเรหิน. 2534. เอกสารการสอนยุควิชาหลักและทฤษฎกี ารสื่อสาร หนว่ ยที่ 1-8. (พิมพ์คร้ังที่
10 ). นบทบุรี : มหาวิทยาลยั สุโขทัยธรรมาธิราช.

เปลือ้ ง ณ บคร. 2515. จติ วทิ ยาสาหรบั ชวี ิต. กรงุ เทพฯ : รวมสาสน์ .
มัลลิกา คณานุรักษ.์ 2547. จิตวิทยาการส่อื สารของมนษุ ย์. กรงุ เทพฯ : โอเดยี นสโตร.์
วิรัช ลภิรตั บกุล. 2546. การประชาสมั พันธ์. (พิมพค์ รัง้ ที่ 10). กรงุ เทพฯ : จุฬาลงกรณ์มหาวทิ ยาลยั .
ราตรี พัฒนรังสรรค์. 2542. พฤติกรรมมนุษย์กับการพัฒนาตน. กรุงเทพฯ : ภาควิชาจิตวิทยา และ

การแนะแนว. คณะครศุ าสตร์ สถาบันราชภัฏจันทรเกษม.
หลุย จาปาเทศ. 2533. จิตวทิ ยาการจูงใจ. พมิ พ์ครง้ั ท่ี 2 กรงุ เทพฯ : บริษทั สามคั สาสน์ จากดั .

การเขียนเพอ่ื การส่อื สารทางวิชาการและวชิ าชพี 35

บทท่ี 2
การเขยี น

การเขียนเป็นการสื่อสารของมนุษย์ประเภทหน่ึงท่ีมีความสาคัญ นับต้ังแต่อดีตถึงปัจจุบัน
โดยเฉพาะในปัจจุบันเป็นยุคของข้อมูล สารสนเทศ โดยการใช้สัญลักษณ์ทางภายาซ่ึงมีลักษณะเป็น
ข้อความ เพ่ือส่ือความรู้สึกความรู้ ความคิดต่าง ๆ ของผู้เขียน ให้ไปสู่ผู้อ่าน ด้วยถ้อยคา น้าเสียง
อากัปกิริยาที่แสดงประกอบ แต่ทั้งการเขียนและการพูดมีความเหมือนกันก็คือ เป็นการสื่อสารจากผู้ส่ง
สารไปยังผูร้ บั สาร (ผ้สู ่งคอื ผู้เขียน ผู้พูด ผูร้ บั สาร คอื ผอู้ ่าน ผู้ฟัง)

ความรู้เบ้ืองตน้ เก่ียวกับการเขยี น

1. ความหมายของการเขียน
การเขียนเป็นการส่ือสารด้วยตัวอักษรเพ่ือถ่ายทอดความรู้ ความคิด อารมณ์ ความรู้สึก

ประสบการณ์ ขา่ วสาร และจนิ ตนาการจากผู้เขยี นไปส่ผู อู้ า่ น
การเขียนในฐานะเป็นวิธีการหนึ่งในการสื่อสารมีลักษณะแตกต่างไปจากการสื่อสารด้วยการ

พูด เพราะการเขียนเป็นการส่ือสารท่ีบันทึกด้วยลายลักษณ์อักษรการส่ือสารแนวความคิด หรือข้อมูล
ทง้ั หมดของผเู้ ขียนต้องถ่ายทอดออกมาโดยผา่ นสัญลักษณ์คือตัวอักษรโดยไม่มปี ระสบการณ์ เช่น การใช้
ท่าทางประกอบ หรือไม่มีการใช้น้าเสียงช่วยในการส่ือสาร การส่ือสารด้วยการเขียนใช้วิธีเดียว คือ
การถา่ ยทอดออกมาเปน็ ตัวอักษรอย่างเดยี วเทา่ นั้น

การเขียน เป็นการถ่ายทอดความรู้สึกนึกคิดจากผู้เขียนสู่ผู้อ่านโดยใช้ภาษาเป็นเคร่ืองมือ
ในการชักนาความคิด ความรู้ ประสบการณ์ ความรู้สึก อารมณ์และทัศนคติ การเขียนออกมาได้ตรงกับ
ความคิดอย่างชัดเจน คนก็สามารถเข้าใจความคิดน้ันได้ แต่ถ้าไม่มีความสามารถในการใชภ้ าษาเขียนใน
การถา่ ยทอดกเ็ กดิ ปัญหาในการสอื่ สารระหวา่ งกันได้ ซง่ึ อาจทาใหเ้ กิดความไมเ่ ขา้ ใจหรือเข้าใจผดิ ได้

ดงั นน้ั ผ้เู ขยี นจึงต้องมคี วามรู้ความสามารถมที ักษะในการเขยี นเป็นอย่างดี โดยมผี รู้ ู้หลายท่าน
ได้ใหค้ วามหมายของการเขียนไว้ ดงั นี้

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2552 ให้ความหมายไว้ว่า เขียน เป็นคากิริยา
หมายถงึ ขีดใหเ้ ปน็ ตัวหนงั สอื หรอื เลข ขีดใหเ้ ป็นเสน้ หรือรูปตา่ ง ๆ วาด แตง่ หนงั สือ

วจิ ติ รา แสงพลสิทธ์ิ และคณะ ใหค้ วามหมายว่า "การเขยี น" คือ การแสดงออกเพ่ือการส่ือสาร
อย่างหนึ่งของมนุษย์ โดยอาศัยภาษาตัวอักษรและอุปกรณ์อื่น ๆ เป็นสื่อ เพ่ือถ่ายทอดความรู้สึกนึกคิด
ความตอ้ งการและความเข้าใจทกุ อย่างใหผ้ อู้ ื่นได้ทราบ

36 ชวนพศิ อัตเนตร์

ยมโดย เพ็งพงศา กล่าวว่า "การเขียน" หมายถึงการใช้ตัวพยัญชนะ สระประสมกันเป็นคามี
ความหมายแสดงให้ผู้อื่นเข้าใจ รวมถึงการเขียนข้อความโดยคาให้ถูกต้องตามลักษณะไวยากรณ์ไทย
และการเลอื กใช้จานวนไดอ้ ยา่ งถกู ต้อง

สุจริต เพียรซอบ และสายใจ อินทรัมพรรด์ ให้ทัศนะเก่ียวกับการเขียนไว้ว่า การเขียนเป็น
ทักษะท่ีค่อนข้างยาก และมีความสลับชับซ้อนมากกว่าทักษะการใช้ภาษาผู้ท่ีจะเขียนหนังสือได้ดี
ก็ต่อเม่ือได้ฟังมาก อ่านมาก มีประสบการณ์กว้างขวาง" ทักษะการเขียนนับเป็นทักษะที่เป็นทั้งศิลป์และ
ศาสตร์ กล่าวคือ การเขียนต้องใช้การพูดท่ีงดงาม ประณีต สามารถสื่อได้ท้ังอารมณ์ ความรู้ ความคิด
จึงต้องใช้ศิลปะในการเขียนที่กล่าวว่าเป็นศาสตร์เพราะการเขียนทุกชนิดต้องประกอบด้วยความรู้
หลักการและและวิธีการแตล่ ะอย่างไรก็ตาม การเขยี นกเ็ ปน็ ทกั ษะทีส่ ามารถฝกึ ฝนได้

เม่ือกล่าวโดยสรุป การเขียน หมายถึงการส่ือสารอย่างหนึ่งของมนุษย์ที่ใช้ภาษาลายลักษณ์
อกั ษรและอปุ กรณ์อืน่ ๆ เปน็ เคร่อื งมือในการถา่ ยทอดความรูส้ ึกนึกคิด ความตอ้ งการหรือความในใจของ
ผู้เขยี นทต่ี ้องการใหผ้ ูอ้ ่านไดร้ ับทราบและเขา้ ใจ

2. ความสาคัญของการเขยี น
การเขียนเป็นส่ิงที่มีความสาคัญและจาเป็นต่อกระบวนการส่ือสารเพื่อถ่าย ทอดความรู้

ความรสู้ กึ ความคิด อารมณ์ และทัศนคติของมนุษย์เปน็ อย่างมากในการเรียนรสู้ ิ่งต่าง ๆ ต้ังแต่เล็กจนโต
เราต้องศึกษาโดยอาศัยหนังสือซึ่งเป็นงานเขียนของนักวิชาการต่าง ๆ ในการใช้ความรู้ความเข้าใจทั้งยัง
เป็นมรดกทางวัฒนธรรมท่มี กี ารถ่ายทอดจากรุน่ หนึ่งไปสู่อกี รุ่นหนง่ึ ทาให้มกี ารพัฒนาทางด้านสติปัญญา
อกี ดว้ ย เราอาจกลา่ วถงึ ความสาคญั ของการเขียว

2.1 เปน็ เคร่อื งมอี สอ่ื สารอยา่ งหนง่ึ ของมนุษย์ การเขียนทาให้มนุษย์เรามีการตดิ ตอ่ สื่อสาร
กันตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน มนุษย์ได้อาศัยการเขียนเป็นเครื่องมือในการถ่ายทอดความคิด ความเข้าใจ
และประสบการณ์ของตนเองออกมาเสนอต่อผู้อ่าน เช่น การเขียนจดหมายถึงพ่อ แม่ คนรัก และ
ถงึ เพ่อื น

2.2 เป็นเครื่องเก็บบันทึกรวบรวมข้อมูล การเขียนช่วยให้มนุษย์สามารถบันทึกรวบรวม
ข้อมูล เรื่องราวตลอดจนถึงความประทับใจที่ตนได้มีประสบการณ์มาก่อนบันทึกข้อความทรงจาท่ีเรา
ประทบั ใจ ตลอดจนเร่ืองราวต่าง ๆ

2.3 เป็นเคร่ืองถ่ายทอดวัฒนธรรม การเขียนเป็นการถ่ายทอดมรดกทางวัฒนธรรม เช่น
วัฒนธรรมทางภาษา วัฒนธรรมทางตนตรี วัฒนธรรมด้านการแต่งกายพ้ืนบ้านต่าง ๆ ก็ต้องอาศัยการ
เขียนเป็นเคร่ืองมือในการบรรยายเร่ือง บอกวิธีการตลอดจนขั้นตอนต่าง ๆ เพื่อถ่ายทอดจากสมัยหน่ึง
ไปส่อู ีกสมยั หน่ึงหรอื จากคนรุ่นหน่งึ ไปสูค่ นอกี รุ่นหน่งึ

การเขียนเพอ่ื การสอ่ื สารทางวชิ าการและวชิ าชีพ 37

2.4 เป็นเครื่องมือพัฒนาสติปัญญา เน่ืองจากการเรียนรู้ทุกอย่างต้องอาศัยการเขียนและ
เคร่ืองมือสาหรบั บันทึกสิ่งท่ีไดฟ้ งั และไดอ้ ่านและนาไปสู่การพฒั นาสืบไป

2.5 เป็นการแสดงออกซ่ึงภูมิปัญญาของผู้เขียน การเขียนเป็นสิ่งที่ขี้ให้ผู้อ่านสามารถ
พิจารณาว่าผู้เขียนนั้นมีภูมิปัญญาในการเขียนเป็นอย่างไร มีความรู้ความสามารถในการใช้ภาษา
ตลอดจนโวหารต่าง ๆ ได้เหมาะสมกบั งานเขยี นหรอื ไม่

จากที่กล่าวมา พอสรุปได้ว่า การเขียน มีความสาคัญต่อมนุษย์เป็นอย่างยิ่ง ในการ
ดารงชีวิตประจาวัน ท้ังในการศึกษาเล่าเรียน การทางาน การติดต่อสื่อสารกับครอบครัว เพ่ือน
การบันทึกต่าง ๆ ก็ต้องอาศัยการเขียนเป็นเคร่ืองมือ ดังนั้น จึงควรทาการศึกษาในเร่ืองการเขียนให้
เขา้ ใจให้มาก เพ่ือใหง้ านเขียนของเราเป็นงานเขียนทด่ี มี ีประสิทธภิ าพ และเปน็ ท่ีใจของผู้อา่ นท้งั หลาย

3. หลกั การเขียน
การเขียนเป็นระบบการส่ือสาร หรือบันทึกถ่ายทอดภาษาเพ่ือแสดงออกซึ่งความรู้

ความคิด ความรู้สึก และอารมณ์โดย ใช้ตัวหนังสือ และเคร่ืองหมายต่าง ๆ เป็นส่ือ ดังนั้น การเขียนจึง
เป็นทักษะการใช้ ภาษา แทนคาพูดที่สามารถส่ือความหมายให้เป็นหลักฐานปรากฎได้นานกว่าการพูด
การเขยี นท่ีเป็น เรือ่ งราวเพ่ือใหผ้ ู้อ่านเขา้ ใจตรงตามความมุง่ หมายของผู้เขียนนั้น จะประสบความสาเร็จ
มากน้อยเพียงใด ส่วนสาคัญข้ึนอยู่กับว่าผู้เขียนมีทักษะในการใช้ภาษาเขียนได้ดีเพียงใด ทักษะการใช้
ภาษาเขียน ต้องอาศัย พื้นฐานความรู้จากการฟัง การพูด และการอ่าน เพราะจากพื้นฐานดังกล่าว จะ
ทาให้มีความรู้มีข้อมูล และมีประสบการณ์เพียงพอท่ี จะให้เกิดความคิดความสามารถในการเรียบเรียง
และถ่ายทอดความคิดออกมา สื่อสารกับผู้อ่านได้อย่างมีประสิทธิภาพ รวมทั้งยังเป็นศาสตร์และศิลป์
แห่งการใช้คา การใช้ภาษาเพ่ือส่ือความหมายเป็นศาสตร์ท่ีผู้ใช้ต้องรู้จักคาและเลือกใช้คาให้ถูกต้อง
ตรงความหมาย ตรงราชาศัพท์ เหมาะกับกาลเทศะ ไม่ใช้คาซ้าช้อน รู้จักหลบคาโดยไม่เกิด และใช้คาให้
เกิดภาพพจน์ ในการนาคาที่เลือกแล้วมาเรียบเรียงเปน็ ประโยค เป็นข้อความ ถือเป็นศิลป์แห่งการใช้คา
ทมี่ ีใช่เพียงแต่สื่อความรู้ความเข้าใจเทา่ น้นั หากยงั สามารถก่อใหเ้ กดิ ภาพ เสียง และความรู้สึกได้อีกด้วย
ดังน้ันการเขียนต้องอาศัย การเขียนที่ดี คือ ต้องเขียนส่ือสารได้ตรงตามหลักจุดประสงค์ สามารถถ่าย
ความคิดและอารมณใ์ ส่ลงไปในงานเขยี นได้อย่างครบถว้ น หลกั การเขยี นทัว่ ไปมีดงั นี้

3.1 เขียนรูปคาให้ถูกตอ้ ง ไมใ่ ห้มคี าท่ีเขยี นผิด เพ่อื ให้ผู้อ่านเขา้ ใจความหมายไดต้ รงตามท่ี
ผเู้ ขียนตอ้ งการ

3.2 ใช้คาให้ตรงความหมาย คาในภาษาไทยบางคามหี ลายความหมาย ทั้งความหมายตรง
และความหมายแอบแฝง ผเู้ ขียนจะตอ้ งศึกษาเรอื่ งการใช้คาใหด้ กี ่อนจะลงมือเขยี น

38 ชวนพศิ อัตเนตร์

3.3 การใช้คาตามระดับบุคคล คาในภาษาไทยมีหลายระดับการใช้ จึงควรใชค้ าให้ถูกต้อง
ตามระดบั ของบุคคล ได้แก่ บคุ คลทต่ี า่ กวา่ บุคคลท่เี สมอกนั และบคุ คลทีอ่ าวโุ สกว่า

3.4 เรียบเรียงคาเข้าประโยคถูกต้อง สละสลวย โดยผู้เขียนต้องมีความรู้ ความเข้าใจ
ในโครงสร้างประโยคซ่ึงมีหลักเกณฑ์ เขียนให้ถูกต้องตามรูปประโยค ไม่ใช้รูปประโยคภาษาต่างประเทศ
ไม่ใช้คาฟมุ่ เฟอื ย

3.5 ศึกษาการเขียนประเภทต่าง ๆ แล้วเขียนให้ถูกต้องตามรูปแบบ รวมทั้งจะต้องศึกษา
ข้อมลู การเขียนใหถ้ ูกตอ้ ง ขดั เจน

3.6 การตรวจทาน เม่ือเขียนเสรจ็ แลว้ ผเู้ ขียนควรอา่ นทบทวน ตรวจสอบความสละสลวย
ของคา เพื่อปรับปรุงแกไ้ ขใหเ้ กดิ งานเขียนท่ดี ี

ดังนั้นผู้เขียนที่จะเขียนเรื่องใดเร่ืองหนึ่ง จึงต้องตั้งจุดมุ่งหมายไว้ว่าจะเขียนเพ่ืออะไร
รวมวธิ ีการตา่ ง ๆ

4. การเลอื กเร่ือง
การเลือกเรื่อง เป็นการวางแผนก่อนลงมือเขียน ผู้เขียนควรมีวิธีการเลือกเรื่อง ถนัดและ

สนใจ การเขียนเรื่องท่ีตนเองถนดั และสนใจ จะทาให้มีความสุขกับการเขียนและสามารถสร้างสรรค์งาน
เขียนที่ดีมีคุณค่าได้มีความรู้และประสบการณ์ การเขียนเรื่องจาเป็นต้องมีข้อมูลซ่ึงหาได้จากการค้นควา้
แหล่งความรู้ต่าง ๆ ข้อมูลท่ีได้มาจาเป็นต้องมีการวิเคราะห์ ตีความเพ่ือให้ได้ข้อมูลที่ถูกต้อง น่าเชื่อถือ
ถ้าผู้เขียนมีความรู้และประสบการณ์ในเรื่องที่เลือกมาเขียนผู้เขียนก็จะสามารถหาข้อมูลท่ีถูกต้อง
น่าเช่ือถือได้ท่ีผู้อ่านสนใจ ความสนใจ ของผู้อ่านจะแตกต่างกันตามเพศ วัยการศึกษา รายได้ ฯลฯ ซึ่งมี
ส่วนทาให้เร่ืองที่เขียนสาหรับผู้อ่านแต่ละกลุ่มแตกต่างกันด้วย เช่น เร่ืองเศรษฐกิจพอเพียง ถ้าจะเขียน
ให้กลุ่มผู้อ่านท่ีเป็นสมาชิกของสังคมเมืองอ่าน เนื้อหาก็ควรจะเน้นการดารงชีพอย่างประหยัด แต่ถ้าให้
ผูเ้ ขยี นทีเ่ ป็นเกษตรกรในสงั คมชนบท เน้อื หาก็ควรจะเน้นการดารงชีพแบบพ่ึงพาตนเอง โดยอาศัยปัจจัย
ธรรมชาติรอบ ๆ ตัว ผู้อ่านแต่ละกลุ่มก็จะสนใจอ่านเพราะสามารถนาความรู้ไปประยุกต์ใช้กับสภาพ
การดาเนินชีวิตจริงของตนได้สามารถจากัดขอบเขตได้ การจากัดขอบเขตของเรื่องไม่ให้กว้าง หรือแคบ
จนเกินไปจะทาให้การเขยี นครอบคลุมเนื้อหา งานเขยี นมีความสมบรู ณท์ ี่เปน็ ประโยชน์ ผเู้ ขยี นควรเขียน
เร่ืองที่จะทาให้ผู้อ่านได้รับความรู้ให้แนวคิด ให้ความเพลิดเพลิน และช่วยจรรโลงสังคมปลูกฝังให้ผู้อ่าน
เปน็ ผู้มีศีลธรรม จริยธรรม

หลักพื้นฐานของการเขียนทุกเรื่องทุกรูปแบบ ย่อมต้องมีการวางโครงเร่ือง การต้ังช่ือเรื่อง
การเขยี นคานา เนอ้ื เรอ่ื ง และสรุป จึงจะลาดับความไดส้ มบูรณ์ และส่วนของเน้ือเรื่องหรือการเรียบเรียง
เป็นเร่ืองราว เพ่ือท่ีจะให้ผู้อ่านเข้าใจความคิดของผู้เขียนได้ดี ควรแบ่งเป็นตอน ๆ เพ่ือให้สรุปความคิด
แตล่ ะตอนได้ น่ันคอื การแบง่ ความเป็นยอ่ หนา้ ดังนนั้ ในเบ้อื งตน้ ผู้เขยี นจะตอ้ งรู้หลักพนื้ ฐานดงั กลา่ วนี้

การเขยี นเพือ่ การสอ่ื สารทางวิชาการและวิชาชพี 39

ในกระบวนการเขียน ผู้เขียนต้องถามตนเองว่า จะเขียนเรื่องอะไร เขียนให้ใครอ่านเขียน
ทาไม และเขียนอย่างไร การเลือกเร่ืองหมายรวมถึงการกาหนดหัวข้อเรื่อง ประเด็น ขอบเขตของหัวข้อ
เรอื่ งและจดุ เนน้ ในการเขยี น

4.1 หลกั การเลือกเรือ่ ง การเลือกเรอื่ งมีหลกั การดังน้ี
4.1.1 เลือกเรื่องท่ผี ู้เขยี นมีความรัก ความเข้าใจอย่างทอ่ งแท้ มีประสบการณ์เกยี่ วกับ

เรื่องนั้น ๆ หรือต้องการศึกษาค้นคว้าให้ลึกซ่ึง เพระการเขียนเป็นการค้นหาความหมายในขณะเขียน
ผู้เขียนอาจพบว่าตนเองเข้าใจประเด็นที่จะเขียนแจ่มแจ้งย่ิงข้ึน หรือพบว่าตนไม่รู้ไม่เข้าใจประเด็นไหน
ผู้เขียนควรค้นคว้าจากห้องสมุด หรือสอบถามจากผู้รู้ ผู้มีประสบการณ์โดยตรง หากผู้เขียนเขียนในส่ิงท่ี
ตนเองไม่มคี วามรู้ ความเขา้ ใจอยา่ งแท้จริง หรือไม่มีแหล่งข้อมลู หรือไม่มขี ้อมูลนา่ เชอื่ ถือเพยี งพอ จะทา
ใหง้ านเขยี นนัน้ ด้อยคุณค่าและแสดงถงึ การไม่รบั ผดิ ชอบต่อผู้อ่านอีกด้วย

4.1.2 เลือกเร่ืองเขียนตามความถนัด ความสนใจของแต่ละบุคคล บางคนถนัดเขียน
เรื่องลึกลับ ต่ืนเต้นบางคนถนัดเขียนบทความ บางคนถนัดเขียนร้อยกรอง ผู้เขียนต้องค้นหาสิ่งท่ีตนเอง
ทาได้ดี และฝกึ ฝนพัฒนาต่อไป

4.1.3 เลือกเร่อื งท่ผี ้เู ขียนมีความมน่ั ใจว่าจะเขียนได้ ความมั่นใจนม้ี าจากการมีความรู้
มีข้อมูลในเรื่องท่ีจะเขียน รู้กลวิธีการเขียนหรือมี "หลัก" การเขียน และยังต้องมีทัศนคติที่ถูกต้องต่อการ
แก้ไขปรับปรุง เมื่อมคี วามมนั่ ใจและไดล้ งมือเขียนแล้วกต็ ้องพยายามแกไ้ ขปรับปรุง ฝึกฝน โดยตอ้ งระลึก
ไวเ้ สมอว่า การเขยี นคือการลงมือเขียน หากศกึ ษาแตห่ ลักการเขยี น โดยไมฝ่ กึ ฝนแล้วกย็ ากที่จะเขียนได้

4.1.4 เลือกเร่ืองเขียน โดยคานึงถึงผู้อ่านเป็นหลักผ้เู ขียนต้องทราบกลุ่มผ้อู ่านว่าเปน็
ใคร มีภูมิหลัง ความรู้ประสบการณ์ ความสนใจเกี่ยวกับเร่ืองท่ีเขียนมากน้อยเพียงใด โดยศึกษา "ตลาด"
หรือ "กลุ่มเป้าหมาย" ก่อนเขียน เช่น การเขียนบทความวิชาการ เร่ืองกฎหมายท่ีดินกับการค้าที่ดิน
สาหรับผู้อ่านท่ีเป็นนักวิชาการจะมีจุดเนน้ หรือการวิเคราะหใ์ นรายละเอียดอย่างลึกซึ้ง แตกต่างจากการ
เขียนให้ประชาชนอ่านซึ่งควรปูพ้ืนฐานความรู้เก่ียวกับกฎหมายเสียก่อนโยชน์และอ่านอย่างวิเคราะห์
โดยอาจวิเคราะห์ความคิดหัวข้อ การนาเสนอ การจัดลาดับ โดยต้ังคาถามถามตัวเองว่า ทาไมจึงชอบ
และไมช่ อบงานเขยี นนนั้ ๆ เพราะเหตุใดนอกจากน้ี การได้อ่านหนงั สือทมี่ สี านวนภาษาไพเราะสละสลวย
ยังเป็นประโยชน์ทาให้ผู้เขียนได้จดจาซึมชับใน"คลังคา" ไว้ใช้โดยไม่รู้ตัว การอ่านจึงเป็นการพัฒนาการ
เขยี นไดท้ างหนึ่ง

นอกจากนี้ ผู้เขียนควรเก็บรวบรวมข้อมูล แยกแยะไว้อย่างเป็นระบบ อาจตัดเก็บ
ถา่ ยสาเนา หรอื บันทึกยอ่ หัวข้อประเดน็ ทนี่ ่าสนใจ ภาษาหรือสานวนที่ไพเราะสละสลวย และจดรายการ
ทางบรรณานุกรมใหส้ มบูรณ์ เพ่ือประโยชน์ในการอ้างองิ ด้วย

40 ชวนพศิ อตั เนตร์

ในการอ่านหรือศึกษาค้นคว้าข้อมูลเพื่อการเขียนนี้นอกจาก อ่าน คิด แล้วยังต้องมี
ช่วงเวลาให้ความคิดฟักตัว ตกผลึกออกมาเป็นความคิดของผู้เขียนเอง ท้ังนี้ต้องคานึงว่าในโลกน้ีไม่มี
อะไร "ใหม่" หมด ผเู้ ขียนใหม่ ๆ อาจได้รบั อทิ ธพิ ลจากส่งิ ที่ตนอา่ นหรอื ข้อเขยี นของผู้มี

4.2 ท่ีมาของหวั ข้อเรอ่ื ง
เม่ือรู้หลักการเลือกเรื่องเขียนแล้ว บางคนอาจจะยังคิดไม่ออกว่าจะเขียนหัวข้อเรื่อง

อะไร หรือประเด็นอะไร เช่น ได้รับคาส่ังใหเ้ ขียนจดหมายโฆษณาขายสนิ ค้าถึงกลุ่มเป้าหมายซ่ึงเปน็ สตรี
แต่ยังสับสน คิดไม่ออกว่าจะมีประเด็นอะไรบ้าง ส่ิงสาคัญในลาดับแรกคือพยายาม "ค้นพบ" ความคิด
เหล่านนั้ อาจจะดว้ ยการพยายามเขียนประเด็น ท่คี ดิ ไดห้ รือท่ีเก่ยี วขอ้ งท้ังหมดก่อนหรือทีเ่ รียกวา่ "ระดม
ความคิด" แล้วมาแยกแยะ คัดเลือกประเด็นท่ีชัดเจนเก่ียวข้องกับเรือ่ งท่ีจะเขียนให้มากท่ีสดุ หัวข้อเรื่อง
ทเี่ ขียนมาจากแหล่งต่อไปนี้

4.2.1 การอ่าน การอ่านหนังสือหรือศึกษา ค้นคว้ารับรู้ข่าวสารข้อมูลทางส่ืออ่ืน ๆ
เป็นการสะสมเพิ่มพูนความรู้ในตัวผู้เขียน อาจเป็นข่าวสารข้อมูลเกี่ยวกับบ้านเมือง ปัญหาการเมือง
ความรู้เฉพาะด้านต่าง ๆ เช่น วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี การเกษตร ธุรกิจ ปรัชญา จิตวิทยา ฯลฯ
นอกจากนี้ การอา่ นยังเป็นการจดุ ประเด็นโต้แย้งเห็นดว้ ยหรือไม่เหน็ ด้วยกับประเด็นที่ผู้เขยี นนาเสนอใน
การอ่าน ผู้เขียนต้องรู้จักเลือกอ่านส่ิงที่ดี มีประสบการณ์มาก แต่จะต้องมีกระบวนการ วิธีการ และ
สงั เคราะห์ความคดิ ออกมาเป็นของตน

4.2.2 การสนทนากับผู้ทรงคุณวุฒิ หรือผู้มีประสบการณ์ เร่ืองที่เขียนอาจได้มาจาก
การสนทนากับผู้ทรงคุณวุฒิหรือผมู้ ีประสบการณ์ เช่น การคุยกับผู้มีประสบการณ์ด้านธุรกิจการค้า อาจ
ได้เกร็ดความรู้หรือเทคนิควิธีการซึ่งสามารถน่ามาเขียน หรือใช้เป็นข้อมูลประกอบได้ และยังรวมถึง
การศึกษางานเขียนของนักเขียนผู้มีประสบการณ์ มีชื่อเสียงว่า เขาได้เร่ืองท่ีจะเขียนอย่างไร มีวิธีการ
เขยี นและเทคนคิ อย่างไร

4.2.3 ความสนใจของผู้อ่าน เร่ืองใดที่อยู่ในความสนใจของผู้อ่านในขณะนั้น ผู้เขียน
อาจหยบิ ยกประเดน็ ข้ึนมาเขียนได้ เชน่ ผ้อู า่ นกาลังต่นื ตัวเร่อื งส่ิงแวดล้อมหากผู้เขยี นสนใจ กส็ ามารถหา
ข้อมลู คดิ คน้ ประเด็นต่าง ๆ มานาเสนอได้

4.2.4 จินตนาการ เร่ืองท่ีเขียนอาจมาจากความคิดสร้างสรรค์ของผู้เขียนแต่ละคน
จนิ ตนาการกวา้ งไกลมาจากการมีพืน้ ฐานการอ่านมาก มีประสบการณ์มาก จนิ ตนาการเปน็ ส่วนสาคัญใน
การเขียน คิด หรือค้นคว้า ในสิง่ ท่ียงั ไมม่ ีผูบ้ ุกเบกิ มาก่อนอกี ดว้ ย