İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
fəaliyyət göstərən mədrəsədə həm yerli, həm də Türkiyədən dəvət
olunmuş müəllimlər dərs deyirlər.
Prezident İlham Əliyev və Baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğan məd
rəsənin tələbələri ilə görüşüb söhbət etdilər.
Şəki Cümə məscidi ilə tanışlıqdan sonra Baş nazir Rəcəb Tayyib
Ərdoğana Qurani-Kərim hədiyyə olundu.
Türkiyənin Baş naziri də Cümə məscidinə Qurani-Kərim hədiy
yə etdi.
401
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
TÜRKİYƏ CÜMHURİYYƏTİNİN BAŞ NAZİRİ RƏCƏB
TAYYİB ƏRDOĞANLA BİRGƏ ŞƏKİNİN KİŞ
KƏNDİNDƏKİ ALBAN MƏBƏDİNDƏ
12 sentyabr 2012-ci il
Prezident İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva, Türkiyənin
Baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan və xanımı Əminə Ərdoğan Şəki
nin Kiş kəndindəki Alban məbədi ilə tanış olmuşlar.
Dövlət başçısına və Baş nazirə məlumat verildi ki, bu məbəd era
mızın I əsrində Qafqaz Albaniyasında geniş yayılan Ay məbədinin
özülü üzərində qurulmuşdur. Əhəng daşından tikilən bu abidə
erkən orta əsrlərdə yaranan ilk günbəzli, zal tipli məbəddir. 2001-ci
ildə abidədə “Kiş” layihəsi üzrə bərpa işlərinə başlanılmış, 2003-cü
ilin sentyabrında məbədin açılışı olmuşdur. Layihə məşhur norveç
li alim və səyyah Tur Heyerdalın dəstəyi ilə həyata keçirilmişdir.
Eyni zamanda, bildirildi ki, Kiş kəndinin Maflar məhəlləsində
yerləşən məbədin ərazisini əhatə edən divarların qalıqları bəzi yer
lərdə indi də qalmaqdadır. Bu divar qalıqları məbədin özünün az
qala Maflar məhəlləsi boyda bir əraziyə malik olduğunu göstərir.
402
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
403
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
Məbədin həyətində uzunluğu 2 metrə qədər, eni 1 metrdən çox olan
yastı tava daş vardır. Bu tarixi abidənin qülləsi, ona bitişik divarlar
yerli materialla – şırım daşla hörülmüş və kirəclə suvanmışdır.
1981-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Tarix İns
titutu tərəfindən aparılan arxeoloji qazıntı məbədin bünövrəsinin
kasa şəklində olduğunu sübut edildiyi diqqətə çatdırıldı. Misir eh
ramları da məhz bu cür bünövrə üzərində qurulmuşdur.
Qeyd edildi ki, Kiş məbədi nəinki Qafqaz Albaniyasında, eləcə
də bütün Qafqazda təqribən iki min il bundan əvvəl xristianlığın
yayıldığını rəmzləşdirən məşhur tarixi abidədir. Hazırda məbəd
tarixi-memarlıq abidəsi kimi dövlət tərəfindən qorunur.
Prezident İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva, Baş nazir
Rəcəb Tayyib Ərdoğan və xanımı Əminə Ərdoğan məbədin ilkin
orta əsrlərə aid sərdabələrinə baxdılar.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, xanımı və Türkiyənin Baş
naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan, xanımı Kişdən qayıdarkən yolüstü
kənd sakinləri İsmayıl İlyasovun, İlyas Süleymanovun və Ənvər
Süleymanovun evlərində oldular, ailə üzvləri ilə səmimi söhbət et
dilər, onlarla xatirə şəkli çəkdirdilər.
404
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
AZƏRBAYCANIN YƏHUDİ İCMASINA
Hörmətli həmvətənlər!
Sizi yəhudi xalqının Yeni il bayramı – Roş-Ha-Şana münasibətilə
ürəkdən təbrik edir, hamınıza ən səmimi arzu və diləklərimi yeti
rirəm.
Çoxmillətli və çoxkonfessiyalı Azərbaycan cəmiyyətinin ayrıl
maz hissəsi olan yəhudi vətəndaşlarımız yüz illərdir ki, ölkəmizdə
əmin-amanlıq, dostluq və qardaşlıq münasibətləri şəraitində yaşa
yır, öz dil və mədəniyyətini, adət-ənənələrini qoruyub saxlamaq
la Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında yaxından iştirak edirlər.
Məmnuniyyət hissi ilə qeyd etmək istəyirəm ki, hazırda ölkəmizdə
gedən böyük tərəqqi və inkişaf prosesində, azad vətəndaş cəmiyyə
ti quruculuğunda, Azərbaycan həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə
çatdırılmasında yəhudi icmasının özünəməxsus rolu vardır.
Əziz dostlar!
Hər il təntənə ilə bayram etdiyiniz Roş-Ha-Şana özündə yeniliyi,
mənəvi saflığı və həmrəyliyi təcəssüm etdirir. Bu əziz gün münasi
bətilə bir daha hər birinizə bayram təbriklərimi çatdırır, ailələrinizə
xoşbəxtlik, süfrələrinizə ruzi-bərəkət arzulayıram.
Bayramınız mübarək olsun!
İlham Əliyev
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
Bakı şəhəri, 14 sentyabr 2012-ci il
405
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
PARİSDƏ LUVR MUZEYİNİN İSLAM İNCƏSƏNƏTİNƏ
HƏSR OLUNMUŞ YENİ ZALLARININ AÇILIŞ
MƏRASİMİNDƏ
18 sentyabr 2012-ci il
Prezident İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva, Fransa Res
publikasının Prezidenti Fransua Olland mərasimdə iştirak etmişlər.
Dövlət başçısını və xanımını Fransa Prezidenti Fransua Olland
qarşıladı.
Tədbirdə çıxış edən Luvr muzeyinin baş direktoru Anri Lue
rett bildirdi ki, Fransa bütün mədəniyyətlərin, o cümlədən İslam
incəsənətinin qorunub saxlanmasına böyük diqqət göstərir. Bu
baxımdan Luvr muzeyi hazırda mədəniyyətlərarası dialoqun əldə
olunmasında mühüm rol oynayır. Yeni zallar isə İslam sivilizasiya
sının mühüm cəhətləri ilə tanış olmaq imkanı yaradır.
Fransa Prezidenti Fransua Olland çıxış edərək bildirdi ki, rəsmi
Paris Luvr muzeyində İslam incəsənəti departamentinin yaradıl
406
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
masından və bu zəngin kolleksiyanı təqdim etməkdən şərəf hissi
duyur. Fransa dövlətinin başçısı söylədi ki, 2003-cü ildə ideya kimi
yaranan, 2008-ci ildən isə icra olunmağa başlayan bu layihənin hə
yata keçirilməsində əsas məqsəd Luvrun universallığını və bəşəri
əhəmiyyətini göstərmək, Fransanın İslam sivilizasiyasına münasi
bətini nümayiş etdirməkdir. Fransua Olland bu layihənin həyata
keçirilməsinə verdikləri dəstəyə görə Azərbaycan Prezidenti İlham
Əliyevə və digər tərəfdaşlara minnətdarlığını bildirərək dedi:
“Mən xeyirxahlıq nümayiş etdirərək lazımi anda yardımını
göstərmiş şəxslərə, xüsusilə də Azərbaycan Respublikasının Prezi
dentinə və digər ali qonaqlara dərin təşəkkürümü bildirmək istə
yirəm. Onlar bizim çoxsaylı tərəfdaşlarımızdandırlar. Onlar Fran
sanın dostlarıdırlar. Onlar bu layihəyə çox böyük yardım ediblər.
Ümid edirəm ki, bu xeyirxahlıq gələcəkdə də davam etdiriləcəkdir”.
Fransa Prezidenti diqqətə çatdırdı ki, bu layihə sivilizasiyalar
arasında dialoqun əldə olunmasına töhfə verməklə yanaşı, muzeyə
gələnlərə Şərqi daha yaxşı tanımaq, Avropa və İslam mədəniyyəti
arasındakı uyğunluqları müəyyən etmək üçün şərait yaradır.
Sonra qonaqlar Luvr muzeyinin İslam incəsənəti bölməsi ilə ta
nış oldular. Bildirildi ki, bu bölmənin yaradılması muzeyin tarixin
də xüsusi bir mərhələdir. Həmin bölmə İslam sivilizasiyasının arxi
tektura, rəssamlıq və digər mədəni yaradıcılıq nümunələrini təcəs
süm etdirir. Muzeydəki İslam incəsənəti bölməsi müxtəlif müsəl
man ölkələrinin mədəniyyətlərinə aid yaradıcılıq nümunələrindən
ibarətdir. Burada şüşədən, keramikadan və metaldan hazırlanmış
müxtəlif dulusçuluq əşyaları, xalçalar, geyimlər, miniatürlər də
daxil olmaqla 5 mindən çox bütöv incəsənət nümunələri, mindən
artıq natamam və zədələnmiş yaradıcılıq işləri sərgilənir. Muzeyin
bölməsində İslam tarixinin müxtəlif dövrlərində mövcud olmuş
dövlətlərə aid sənət əsərləri də saxlanılır.
Diqqətə çatdırıldı ki, yeni zalların açılmasında Fransa ilə yanaşı,
Azərbaycan, Küveyt, Oman və Mərakeşin də mühüm rolu olmuşdur.
Muzeyin İslam incəsənəti bölməsində nümayiş etdirilən ekspo
natlarla tanışlıqdan sonra xatirə şəkli çəkdirildi.
Daha sonra Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və xanımı Meh
riban Əliyeva muzeyin həyətində xatirə şəkli çəkdirdilər.
407
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
Dünyanın ən məşhur muzeylərindən sayılan Luvr 1793-cü ildə
Kral sarayının binasında açılmışdır. Parisin mərkəzində yerləşən
muzeyin ilk vaxtlar 60 min kvadratmetr sahəsi hazırda 3 dəfə art
mışdır. Luvr sahəsinə görə dünyanın üçüncü, tamaşaçı sayına görə
isə ən çox ziyarət edilən muzeyidir. Təkcə 2011-ci ildə muzeyə 8
milyon 800 min ziyarətçi gəlmişdir.
408
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
II BAKI BEYNƏLXALQ HUMANİTAR
FORUMUNDA NİTQ
04 oktyabr 2012-ci il
Hörmətli xanımlar və cənablar!
Əziz qonaqlar, əziz dostlar!
Mən sizin hamınızı ürəkdən salamlayıram.
Bu gün II Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumu öz işinə başla
yır. Foruma gəlmiş bütün qonaqlar bizim əziz qonaqlarımızdır.
Əminəm ki, bu gün və sabah keçiriləcək görüşlər, aparılacaq dis
kussiyalar çox dəyərli olacaq, yeni fikirlər ortaya çıxacaq və beləlik
lə, humanitar sahədə əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar açılacaqdır.
Mən çox şadam ki, I Forumdan keçən dövr ərzində biz bu müs
bət meyilləri daha da gücləndirə bilmişik. II Forumun təşkili əs
lində onu göstərir ki, I Forum çox uğurlu keçmişdir. Əminəm ki,
bundan sonra üçüncü, dördüncü, beşinci forumlar keçiriləcəkdir
və artıq bu gözəl ənənə yaranmaqdadır. Buna doğrudan da böyük
ehtiyac vardır.
Çünki I Forumun yekunları, qəbul edilmiş qərarlar, Bəyannamə,
əslində, hamımızın gələcəyə olan baxışlarını ifadə edir. Bu baxışlar
ondan ibarətdir ki, biz çalışmalıyıq bütün dünya xalqları bir yerdə
olsunlar. Biz çalışmalıyıq ki, qarşılıqlı anlaşma meyilləri güclənsin,
dini, milli zəmində qarşıdurmalara yol verilməsin. Əksinə, əmək
daşlıq meyilləri daha da gücləndirilməlidir. Ümid edirəm ki, II Fo
rumun yekunları da müsbət olacaqdır. Beləliklə, dünya miqyasında
humanitar məsələlərlə bağlı yeni bir format yaranmaqdadır.
Bakıda Humanitar Forumun keçirilməsi təsadüfi deyildir. Azər
baycan əsrlər boyu mədəniyyətlərin qovuşduğu bir diyar olmuş
dur. Əsrlər boyu müxtəlif xalqların, dinlərin nümayəndələri Azər
baycanda bir ailə kimi, sülh, əmin-amanlıq, qarşılıqlı anlaşma şəra
itində yaşamışlar. Bu müsbət meyillər bu gün də davam edir. Mən
əminəm ki, bu meyillər gələcəkdə daha da gücləndiriləcək və Azər
baycan uğurla inkişafını davam edəcəkdir.
2008-ci ildə “Bakı prosesi” başlamışdır. “Bakı prosesi” 2008-ci
ildə Bakıda keçirilmiş Avropa Şurası mədəniyyət nazirlərinin top
409
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
lantısında İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının nümayəndələrinin iştira
kı ilə başlamışdır. Bu müsbət təcrübə artıq ona gətirib çıxardı ki,
“Bakı prosesi” başlandı. Ondan sonrakı dövrdə digər beynəlxalq
tədbirlər keçirilmişdir və nəhayət, Beynəlxalq Bakı Forumu artıq
bir forum kimi formalaşmış və indi bu proses uğurla davam edir.
Azərbaycanda multikulturalizm sahəsində əldə edilmiş təcrübə
hesab edirəm ki, hamımız üçün çox maraqlıdır.
Multikulturalizm forumun mövzularından biridir. Əminəm ki,
bu mövzu ilə bağlı çox dəyərli fikirlər səslənəcək, diskussiyalar
aparılacaqdır. Multikulturalizmin müsbət gələcəyi haqqında fikir
lər çox vacibdir və lazımdır. Azərbaycanın təcrübəsi hesab edirəm
ki, əslində, multikulturalizm ideyalarının təbliği üçün çox dəyərli
və qiymətlidir. Çünki bir daha demək istəyirəm ki, multikultura
lizm bizim həyat tərzimizdir. Nisbətən yeni anlayış olmasına bax
mayaraq, multikulturalizm əsrlər boyu xalqımıza xas olan bir an
layışdır. Əsrlər boyu müxtəlif dinlərin, millətlərin nümayəndələri
Azərbaycanda bir ailə kimi yaşamışlar.
Azərbaycanda heç vaxt dini, yaxud da ki, milli zəmində qarşı
durma, anlaşılmazlıq olmamışdır və əminəm ki, olmayacaqdır.
410
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
Multikulturalizmlə bağlı son illər ərzində dünyada müxtəlif fikir
lər vardır. Bəziləri hesab edir ki, multikulturalizm iflasa uğrayıb
dır, onun gələcəyi yoxdur. Biz isə hesab edirik ki, onun bu günü
və gələcəyi vardır. Hamımız çalışmalıyıq ki, multikulturalizm me
yillərini gücləndirmək üçün öz səylərimizi qoyaq. Bakı Beynəlxalq
Humanitar Forumunun məqsədlərindən biri də məhz multikultu
ralizm meyillərinin gücləndirilməsidir.
Multikulturalizmin alternativi yoxdur. Mən bu barədə keçən
forumda da fikirlərimi bildirmişəm. Bir daha tam əminliklə deyə
bilərəm ki, multikulturalizm gələcək inkişaf üçün ən məqbul
variantd ır. Çünki multikulturalizmin alternativi özünü təcriddir.
XXI əsrdə qloballaşan dünyada hesab etmirəm ki, hər hansı bir
dövlət öz gələcəyini özünütəcrid prinsipləri əsasında qurmağa
cəhd etsin. Ona görə forumda səslənəcək fikirlər, xüsusilə bu möv
zu ilə bağlı fikirlər hesab edirəm ki, bizim ümumi işimizə dəyərli
töhfə olacaqdır. Biz çalışmalıyıq ki, bütün dünya xalqları bir-biri ilə
əməkdaşlıq etsinlər, qarşılıqlı anlaşma güclənsin, qarşıdurmaya yol
verilməsin. Bəzi hallarda təxribat xarakterli addımlar, bəyanatlar,
411
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
hərəkətlər qeyri-adekvat reaksiya ilə üzləşir və beləliklə qarşıdur
ma, qarşılıqlı etimadsızlıq meyilləri güclənir. Biz bunu bölgəmizdə
də, digər bölgələrdə də görürük. Ona görə hesab edirəm ki, həm
siyasətçilərin, həm ictimai xadimlərin, vətəndaş cəmiyyəti və me
dia nümayəndələrinin məsuliyyəti ondan ibarətdir ki, müsbət me
yilləri, müsbət təcrübəni işıqlandırmaq lazımdır. Biz fəaliyyətimizi
bu müsbət təcrübə əsasında qurmalıyıq. Hesab edirəm ki, əgər bax
bu yanaşma üstünlük təşkil edərsə, o zaman dünya daha da əm
niyyətli olacaqdır və xalqlararası əlaqələr müsbət, sağlam zəmində
qurulacaqdır.
Dediyim bütün bu məsələləri uğurla həll etmək üçün əlbəttə ki,
cəmiyyətlərdə, xüsusilə inkişaf etməmiş ölkələrdə təhsilin səviyyə
si mühüm rol oynayır. Biz Azərbaycanda bu sahəyə böyük diqqət
göstəririk. Azərbaycanda savadsızlıq yoxdur, intellektual elita for
malaşır, elmin, təhsilin inkişafı sürətlə gedir. Təhsil hər bir cəmiy
yəti irəliyə aparan amildir.
İntellektual potensial bu gün və xüsusilə gələcəkdə hər bir ölkə
nin inkişafını müəyyən edəcəkdir. Ölkələr var ki, zəngin təbii re
surslara malikdir. Ancaq intellektual səviyyə aşağı olduğu üçün
o ölkələr dayanıqlı inkişafa nail ola bilməzlər. Ona görə biz Azər
baycanda təbii resurslarımızı, ilk növbədə, intellektual potensiala
çevirmək üçün proqramlar tərtib etmişik və vaxtilə bəyan etdiyi
miz prinsip – “qara qızılı insan kapitalına çevirmək” prinsipi bu
gün artıq işləyir. Azərbaycanda gənc, istedadlı intellektual təbəqə
formalaşır. Biz görürük ki, müasir yanaşma olduğu halda dərhal
inkişaf da olur, tərəqqiyə meyillər də göstərilir. Təhsilin səviyyəsi
yüksək olan ölkələrdə xoşagəlməz hallar da nadir hallarda olur və
mübarizə sivil qaydalarla aparılır. Biz indi görürük ki, dünyanın
müxtəlif yerlərində narazılıq halları artmaqdadır. Bəzi hallarda bu
narazılıq çox qabarıq şəkildə özünü göstərir – toqquşmalarla, da
valarla, qan tökmə ilə nəticələnir. Təhsilin, ümumi mədəniyyətin
səviyyəsi yüksək olan yerlərdə isə bu, sülh xarakteri daşıyır. Biz
çalışmalıyıq ki, – hər halda biz Azərbaycanda buna çalışırıq, – mə
dəni, sivil mübarizə yolları üstünlük təşkil etsin. Bu, bizim üçün
lazımdır, bölgə üçün lazımdır. Çünki biz bu bölgədə yaşayırıq, biz
adada yaşamırıq. Baxmayaraq ki, Azərbaycanda bütün işlər müs
412
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
bət istiqamətdə inkişaf edir, – həm iqtisadi sahədə, siyasi islahatla
rın aparılması sahəsində, humanitar sahədə, – yenə də biz, əlbəttə
ki, bu bölgədə yaşayırıq və bölgələrin problemləri bizim üçün də
çox vacibdir. Çalışmalıyıq ki, xoşagəlməz meyillərin qarşısı maksi
mum dərəcədə alınsın və istənilən etiraz dalğaları sivil qaydalarla
aparılsın. Bilirəm ki, təhsil Forumun mövzularından biri olacaqdır
və bu sahəyə, əlbəttə ki, xüsusi diqqət göstərilməlidir.
Azərbaycan nisbətən gənc müstəqil dövlətdir. Müstəqilliyimi
zin cəmi 21 yaşı vardır. Ancaq Azərbaycan çox zəngin mədəni irsə
malik olan bir ölkədir. Bizim mədəni irsimiz dövlət tərəfindən la
zımınca qorunur, beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən qorunur. Uzun
illər başqa ölkələrin tərkibində yaşamağımıza baxmayaraq, biz mil
li xüsusiyyətlərimizi, mənliyimizi qoruya bilmişik, milli identifika
siyamızı itirməmişik və bunun başlıca səbəbi mədəniyyətdir.
Bizim ədəbiyyatımız, incəsənətimiz, musiqimiz, ana dilimiz,
milli dəyərlərimiz vardır. Bizim milli dəyərlərimiz ümumbəşəri
milli dəyərlər əsasında qurulubdur. Hesab edirəm ki, qloballaşan
dünyada, xüsusilə gənc nəsil üçün milli mənəvi dəyərlər xüsusi rol
oynayır və oynamalıdır. Hər halda biz Azərbaycanda buna böyük
əhəmiyyət veririk və onu da qeyd etməliyəm ki, başqa mədəniy
yətə, dinə, tarixə olan hörmət öz mədəniyyətinə, tarixinə, öz dininə
olan hörmətdən başlamalıdır. Eyni zamanda, Vətənə bağlı olma
yan, vətənpərvərlik hisslərindən kənar olan insanlar başqa mədə
niyyətlərin nümayəndələrini də lazımi səviyyədə qəbul edə bilməz
lər. Onlar, eyni zamanda, bəzi hallarda başqa mədəniyyətlərə qarşı
olan, hörmətsizliyi də, əslində öz mədəniyyətinə olan hörmətsizlik
əsasında qururlar. Ona görə də qloballaşan dünyada bu məsələlərə
xüsusi diqqət göstərilməlidir. Çünki biz bu gün sürətli elmi-texniki
tərəqqi dövründə yaşayırıq. Yeni texnologiyalar, internet və digər
texnologiyalar, əlbəttə, bizim üçün çox vacibdir və Azərbaycan bu
sahədə böyük uğurlara nail ola bilibdir. Azərbaycanda internet tam
azaddır və internet istifadəçilərinin sayı artıq 65 faizə çatmışdır.
Ancaq bununla bərabər, biz çox istəyirik ki, gənc nəsil milli ruhda,
vətənpərvərlik ruhunda, öz tarixinə, mədəniyyətinə hörmət ruhun
da böyüsün, tərbiyə alsın. Beləliklə, hesab edirəm ki, dünya üçün də
413
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
və dünyada gedən proseslər üçün də bu, müsbət rol oynayacaqdır.
Humanitar sahədə digər istiqamətlər də böyük əhəmiyyət daşı
yır. Bəzi hallarda, misal üçün, idmanla bağlı məsələlərə biz sadə
cə olaraq bir idman yarışı kimi baxırıq. Ancaq o da həqiqətdir ki,
dünyada Olimpiya oyunları kimi ikinci belə mötəbər tədbir tapmaq
çətindir ki, insanları bu qədər birləşdirsin. Olimpiya oyunları bü
tün xalqları, bütün insanları birləşdirir. Bu, həm rəqabətdir, həm
yarışdır, həm də dostluq və qarşılıqlı anlaşma rəmzidir. Bəzi hal
larda bir-biri ilə düşmənçilik edən ölkələrin nümayəndələri döyüş
meydanında yarışırlar, bir-birinin əlini sıxır və bir-birini qələbə ilə
təbrik edirlər.
Əfsuslar olsun ki, biz bunu yalnız Olimpiya oyunları zamanı
görə bilərik. Beləliklə, idman amili mədəniyyətlərarası dialoqun
gücləndirilməsində də çox mühüm rol oynayır və biz Azərbaycan
da bu sahəyə böyük diqqət göstəririk. İdmanda əksər hallarda mü
barizə qaydalar əsasında aparılır və bu, yəqin ki, idmanı siyasətdən
fərqləndirən əsas amildir.
Siyasətçilərin məsuliyyəti haqqında da bir neçə kəlmə demək
istəyirəm. Hesab edirəm ki, dünyada gedən ağrılı, yəni narahat
lıq doğuran proseslərin təməlində siyasətçilərin məsuliyyətsizliyi
dayanır. Bu məsuliyyətsizlik müxtəlif formalarda özünü büruzə
verir. Bəzi siyasətçilərin təxribat xarakterli bəyanatlarının o qədər
də yüksək savadı olmayan insanları hansısa aqressiv yollara təhrik
etməsi halları artıq müşahidə olunur. Digər tərəfdən, siyasətçilərin
qeyri-real vədləri, populist çıxışları və real iqtisadi əsaslara söykən
məyən sosial təşəbbüslər cəmiyyətlərdə haqlı narazılığa səbəb olur.
Maliyyə və iqtisadi böhranın yəqin ki, əsas səbəblərindən biri də
məhz budur. Qeyri-real vədlərin verilməsi, populist vədlər və ifrat
dərəcədə borclanma meyilləri əslində maliyyə və iqtisadi böhranı
şərtləndirən amillərdən biridir.
Humanitar sahədə də siyasətçilərin məsuliyyəti çox böyük əhə
miyyət daşıyır. Çünki internet dövründə, qloballaşan dünyada
dünyanın istənilən yerində deyilən hər bir söz dərhal əks-səda do
ğurur. Ona görə siyasətçilər daha da məsuliyyətli olmalı, bu məsu
liyyəti dərk etməlidirlər. Belə olan halda dünyada gərginliyin hə
rarəti kəskin şəkildə aşağı düşəcəkdir.
414
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
Humanitar məsələlərdən danışarkən, əlbəttə, bizi ən çox narahat
edən problem haqqında da bir neçə kəlmə söz demək istəyirəm.
Azərbaycan artıq 20 ildir ki, humanitar fəlakətlə üzləşibdir. İyirmi
ildir ki, beynəlxalq birlik tərəfindən tanınmış Azərbaycanın əzəli
torpağı olan Dağlıq Qarabağ və onun ətrafında yerləşən 7 bölgə
erməni işğalının altındadır. Bu işğal davam edir. Azərbaycanlılara
qarşı etnik təmizləmə siyasəti aparılmışdır. Bütün azərbaycanlılar
Dağlıq Qarabağdan və ətraf bölgələrdən qovulmuşdur. Hazırda
dünyada adambaşına düşən qaçqınların ən yüksək sayı məhz Azər
baycandadır.
Bir milyondan artıq qaçqın və köçkün soydaşımız var ki, onlar
bu gün öz doğma torpağına qayıda bilmirlər. Çünki Ermənistanın
işğalçı siyasəti bu gün də davam edir.
Xalqımız böyük faciələr yaşadı. Xocalı soyqırımı törədildi, gü
nahsız insanlar, onların içində qadınlar, uşaqlar vəhşicəsinə qətlə
yetirildi, dini, mədəni abidələrimiz ermənilər tərəfindən dağıdıldı.
Yəni həm xalqımıza, həm mədəniyyətimizə qarşı soyqırımı törə
dildi. Bu soyqırımını, bu vəhşiliyi törədənlər hələ ki, dünya birliyi
tərəfindən adekvat qınaqla üzləşməyiblər.
Düzdür, beynəlxalq təşkilatlar və dünyanın aparıcı beynəlxalq
təşkilatları Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə
bağlı kifayət qədər çox qərarlar, qətnamələr qəbul etmişlər. Ancaq
əfsuslar olsun ki, bu qərarların, qətnamələrin icra mexanizmi yox
dur. Belə olan halda beynəlxalq təşkilatların qərarlarına həm hör
mət azalır, həm inam itir.
BMT Təhlükəsizlik Şurası 20 il bundan əvvəl erməni silahlı qüv
vələrinin Azərbaycan torpaqlarından qeyd-şərtsiz çıxarılmasına
dair 4 qətnamə qəbul etmişdir. Onların heç biri icra edilmir. Bütün
digər mötəbər beynəlxalq təşkilatlar, Avropa Şurası, Avropa Parla
menti, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, NATO və başqa təşkilatlar da
oxşar qətnamələr qəbul etmişlər. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü
dünya birliyi tərəfindən tanınır. Ancaq münaqişə hələ ki, öz həllini
tapmır. Bunun başlıca səbəbi isə Ermənistanın mövcud status-kvo
nun uzadılmasına olan marağıdır. Ancaq onlar anlamalıdır ki, sta
tus-kvo daim dəyişməz olaraq qala bilməz, mütləq dəyişdiriləcək
və biz istəyirik ki bu, tezliklə olsun, sülh yolu ilə olsun. Çünki biz
415
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
bölgə çərçivəsində artıq sabitləşdirici rolunu oynamağa başlamışıq
və əlbəttə çalışırıq ki, bölgədə sabitlik pozulmasın. Amma digər
tərəfdən, bu işğalla da barışmaq mümkün deyildir.
Ona görə hesab edirəm ki, münaqişənin həllinin vaxtı çatıbdır.
Ermənistan beynəlxalq hüquq normalarına tam şəkildə riayət et
məli, beynəlxalq təşkilatların qətnamələrinə tabe olmalı və işğal
edilmiş torpaqlardan qeyd-şərtsiz çıxmalıdır. O təqdirdə bölgədə
əsl sülh və əməkdaşlıq yarana bilər.
Bu problemə baxmayaraq, ölkəmiz müstəqillik dövründə böyük
və uğurlu yol keçmişdir. Azərbaycanda aparılan siyasi islahatlar bu
gün azad cəmiyyətin yaranmasına gətirib çıxarmışdır. Azərbaycan
da bütün azadlıqlar vardır, siyasi islahatlar, demokratiyanın inki
şafı uğurla davam edir. Eyni zamanda, iqtisadi sahədə islahatlar si
yasi islahatları daha da gücləndirir. Çünki siyasi islahatları iqtisadi
əsaslar olmadan aparmaq bəzi hallarda uğursuzluğa gətirib çıxarır
və biz tarixdən bunu bilirik. Ona görə Azərbaycanda iqtisadi və si
yasi islahatlar paralel şəkildə aparılır. İqtisadi sahədə, – və nəzərə
alsaq ki, bu forumun mövzularından biri də iqtisadi məsələlərdir,
– son illər ərzində biz böyük uğurlara nail ola bilmişik. Bir neçə
rəqəmi sizin diqqətinizə çatdırmaq istəyirəm. Azərbaycan son bir
neçə il ərzində dünya miqyasında iqtisadi cəhətdən ən sürətlə inki
şaf edən ölkə olmuşdur. Son 7-8 il ərzində iqtisadiyyatımız 3 dəfə
artmışdır. Yoxsulluq səviyyəsində yaşayanların sayı 49 faizdən 7
faizə düşmüşdür. Biz çalışacağıq ki, ondan da aşağı düşsün. İşsizlik
problemi demək olar ki, köklü şəkildə həll edilmişdir. Əlbəttə ki,
hələ işsizlər vardır. Ancaq onların sayı 5,4 faizdir.
Azərbaycanın xarici borcu ümumi daxili məhsulun cəmi 7 faizini
təşkil edir. Bu da onu göstərir ki, biz iqtisadi islahatlarımızı, təşəb
büslərimizi aparmaqla, irəli sürməklə fəaliyyətimizi daxili resurs
lar üzərində qurmuşuq. Çox borc götürməmişik. Ona görə də biz
xarici borcu istənilən vaxt tam şəkildə ödəyə bilərik. Bu göstəriciyə
görə, hesab edirəm ki, Azərbaycan dünya miqyasında ən qabaqcıl
yerlərdədir.
İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi istiqamətində atılan addımlar
bəhrəsini verir. Bildiyiniz kimi, Azərbaycan neft və qaz ehtiyatla
rı ilə zəngin olan bir ölkədir. Ancaq bu ilin 6 ayının göstəriciləri
416
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
onu deyir ki, qeyri-neft iqtisadiyyatımız 10 faizdən çox inkişaf edib.
Yəni şaxələndirmə prosesi artıq reallıqdır. Gələcəkdə uzunmüd
dətli, dayanıqlı iqtisadi inkişafa nail olmaq üçün bütün imkanlar
vardır. İlk növbədə, siyasi iradə vardır. Ondan sonra artıq güclü
maliyyə vəziyyəti mövcuddur.
Bizim tərəfimizdən irəli sürülmüş enerji və nəqliyyat layihələri
nəinki Azərbaycan və bölgə üçün, Avropa üçün böyük əhəmiyyət
daşıyır. Yəni biz gələcəyimizi indidən proqnozlaşdıra bilərik və
görə bilərik ki, 5 ildən, 10 ildən sonra Azərbaycan necə inkişaf edə
cəkdir. Mən bütün bu islahatları aparan bir şəxs kimi heç bir çətin
lik görmürəm. Mən əminəm ki, iqtisadi sahədə inkişaf dayanıqlı və
sürətli olacaqdır.
Sosial məsələlərin həllinə gəldikdə, insanların rifah halı yaxşıla
şır və yoxsulluğun azaldılması buna dəlalət edir. Sosial ədalət prin
sipləri Azərbaycanda əsas rol oynayır, bazar iqtisadiyyatı prinsip
ləri inkişafımız üçün əsas alətdir və hazırda özəl sektorun ümumi
daxili məhsuldakı payı 83 faizdir. Yəni biz 21 illik müstəqillik döv
ründə nəinki keçid mərhələsini başa vurmuşuq, planlı iqtisadiyyat
dan bazar iqtisadiyyatına keçə, eyni zamanda, aparılan islahatlar
la neft-qaz amilindən iqtisadi inkişafımızın və vətəndaşlarımızın
gələcək asılılığını maksimum dərəcədə azalda bilmişik.
Növbəti illərdə elmi-texniki tərəqqi, yüksək texnologiyaların tət
biqi ilə bağlı bizim kifayət qədər geniş planlarımız vardır.
Gələcəyə baxışlarımız da çox aydındır. Müasir, müstəqil Azər
baycan dövləti bir neçə prinsip üzərində qurulmuşdur.
Bunların arasında güclü dövlət anlayışı çox mühüm yer tutur.
Çünki müstəqillikdən məhrum edilmiş, əsrlər boyu başqa dövlət
lərin tərkibində yaşamış xalq üçün dövlətçilik əsasları müstəsna
əhəmiyyət daşıyır. Dövlətçilik əsaslarının möhkəmləndirilməsi
işində əlavə tədbirlər görüləcəkdir. Güclü dövlət bizim ümummilli
fikrimizdir, ümummilli ideyamızdır.
Bununla bərabər, daxili resurslarımıza istinad etməyimiz də bizə
uğur qazandırdı. Yenə də deyirəm ki, bütün bu uğurları biz böyük
borc almadan daxili imkanlar hesabına əldə edə bilmişik. Yəni
bu anlayış da bizim üçün çox önəmlidir. Biz milli-mənəvi və dini
dəyərlərə bağlı olan xalqıq və dəyərlərimizi yüksək qiymətləndiri
417
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
rik. Eyni zamanda, Azərbaycan dünyəvi dövlətdir. Cəmiyyətin və
dövlətin dünyəvi əsasları kifayət qədər güclüdür. Hesab edirəm ki,
növbəti illərdə bu istiqamətdə proseslər ancaq müsbət istiqamətdə
davam edəcəkdir.
Bayaq qeyd etdiyim kimi, Azərbaycan əsrlər boyu ictimai-siya
si quruluşdan asılı olmayaraq, müxtəlif dinlərin, xalqların Vətəni
olmuşdur və bu gün də belədir. Azərbaycanda bütün xalqların,
bütün dinlərin nümayəndələri bir ailə kimi yaşayırlar, heç bir ay
rı-seçkilik qoyulmur və qoyula da bilməz. Yəni bu da müasir Azər
baycanı təcəssüm etdirən amillərdən biridir. Onu deyə bilərəm ki,
bu sahədəki təcrübəmiz artıq başqa ölkələrdə də maraq doğurur.
Sosial ədalət prinsipləri mütləq möhkəmləndirilməlidir. Dünya
da gedən xoşagəlməz halların əsas səbəbi əslində sosial ədalətsiz
likdir. İqtisadi islahatlar, eyni zamanda, güclü sosial siyasətlə ta
mamlanmalıdır. Əgər bu olmasa, köklü iqtisadi islahatlar insanlara
əziyyət gətirə bilər. Biz ona nail ola bilmişik ki, sosial sahədə də
çox ciddi proqramlarımız vardır və bu proqramlar icra edilir. İn
sanların rifah halının yaxşılaşdırılması onu göstərir ki, bu sahədə
də addımlar uğurlu istiqamətdə atılmışdır.
Əlbəttə, bizim bütün işlərimizin təməlində və mərkəzində insan
amili dayanır. Hesab edirəm ki, bu, hər bir dövlət üçün ən vacib
yanaşmadır. Çünki hər şey insan üçün edilir. Onun azadlığı, təh
lükəsizliyi, sağlamlığı, işlə təmin edilməsi, rahat yaşaması dövlə
tin başlıca qayğısıdır. Hesab edirəm ki, bu istiqamətdə də böyük
addımlar atılmış, uğurlar əldə edilmişdir. Azərbaycan vətəndaşları
azad cəmiyyətdə yaşayırlar. Onlar bütün azadlıqlara malikdirlər və
öz dövlətinin gücünü artırmaq üçün çalışırlar.
Cəmiyyətdə, ümumiyyətlə, çox müsbət ab-hava, quruculuq,
yaradıcılıq və inkişaf ab-havası vardır. Bütün bu müsbət meyillə
ri gücləndirmək üçün əlbəttə ki, beynəlxalq əməkdaşlığa böyük
ehtiyac vardır. Azərbaycan sivilizasiyalararası dialoqun gücləndi
rilməsində öz rolunu oynayır. Bu rol əminəm ki, gələcəkdə yalnız
artacaqdır. Bunun təbii səbəbləri vardır, çünki biz qitələrin arasın
da yerləşirik. Siyasi səbəbləri vardır, çünki bu, bizim siyasi əqidə
mizdir və tarixi əsasları vardır. Azərbaycan həm Avropa Şurasının,
həm İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdür. Dünyada bir neçə
418
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
ölkə vardır ki, hər iki təşkilatın üzvüdür. Avropadan Azərbaycana
baxdıqda bəzi hallarda avropalılara Azərbaycan Asiya ölkəsi kimi
təqdim olunur. Asiya tərəfindən Azərbaycana baxanda Avropa
ölkəsi kimi təqdim edilir. Yəni deyə bilərəm ki, Azərbaycanda bu
sintez - mədəniyyətlərin sintezi mövcuddur. Demək olar ki, bu, bi
zim milli mənliyimizi şərtləndirən amillərdən biridir.
Təbii coğrafi körpü olmaqla bərabər, biz humanitar sahədə də
körpü rolunu oynamağa çalışırıq. Forumun əsas məqsədi ondan
ibarətdir.
Bir daha demək istəyirəm ki, I Forumun yekunları, keçən il apa
rılan diskussiyalar bizi doğrudan da böyük dərəcədə ruhlandırdı.
Əminəm ki, bu forumun nəticələri də müsbət olacaqdır. Bütün qo
naqlar burada öz dəyərli fikirlərini bildirəcəklər. Bu forumda ta
nınmış siyasi, ictimai xadimlər, Nobel mükafatı laureatları, media
nümayəndələri, alimlər iştirak edirlər. Yəni dünyanın 60-dan çox
ölkəsindən nümayəndələr vardır. Deyə bilərəm ki, dünyanın intel
lektual elitası bu gün və sabah Bakıda öz dəyərli fikirlərini bildirə
cəkdir.
Mən bir daha sizi, əziz qonaqlar, səmimiyyətlə salamlayıram.
Mən bilirəm ki, qonaqlarımızın bəziləri ilk dəfə Azərbaycana səfər
edirlər. Əminəm ki, bu səfər, eyni zamanda, ölkəmizlə tanışlıq
üçün gözəl imkan olacaqdır və siz öz təəssüratlarınızı qəlbinizdə
saxlayacaqsınız. Mən bilirəm ki, Bakıya bir dəfə gələn hər bir qonaq
şəhərimizə yenə qayıtmaq istəyir.
Bir daha sizi salamlayıram və forumun işinə uğurlar arzula
yıram.
Sağ olun!
419
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
QURBAN BAYRAMI MÜNASİBƏTİLƏ
AZƏRBAYCAN XALQINA TƏBRİK
Hörmətli həmvətənlər!
Sizi – Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarını və xarici ölkələr
də yaşayan soydaşlarımızı dünya müsəlmanlarının mənəvi birlik
və həmrəylik rəmzi olan müqəddəs Qurban bayramı münasibətilə
ürəkdən təbrik edir, ən səmimi arzu və diləklərimi yetirirəm.
Qurban bayramı İslamın bir din kimi tamamlandığı və insanlar
üçün hidayət yolu olaraq seçildiyi mübarək günün təcəssümüdür.
Əksər müsəlmanlar bu əlamətdar gündə Uca Yaradanın adına
kəsilən qurbanlarla Allaha yaxınlığın, mənəvi-əxlaqi dəyərlərə bağ
lılığın sevincini yaşayır, xeyirxah amallar uğrunda hər cür fədakar
lığa hazır olduqlarını nümayiş etdirirlər.
Qurban bayramı həm də xeyirxahlıq, şəfqət və mərhəmət bayra
mıdır. Azərbaycanda hər il böyük fərəh hissləri ilə icra olunan Qur
ban mərasimləri insanları sülh və əmin-amanlıq yoluna dəvət edir,
cəmiyyətimizdə milli-mənəvi həmrəyliyin, humanizm və qardaş
lığın təntənəsinə çevrilir. Bu günlər ölkəmizdə geniş xeyriyyəçilik
tədbirləri həyata keçirilir, imkanı çatan hər bir müsəlman ehtiyacı
olanlara könül xoşluğuyla yardım göstərir.
Əziz həmvətənlər, hörmətli soydaşlar!
Mübarək Qurban bayramı günündə hamınıza Tanrıdan möh
kəm cansağlığı, ailələrinizə xoşbəxtlik, süfrələrinizə ruzi-bərəkət
arzulayıram.
Bayramınız mübarək olsun!
İlham Əliyev
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
Bakı şəhəri, 23 oktyabr 2012-ci il
420
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
MÜQƏDDƏS TAXT-TACIN ÖLKƏMİZDƏKİ APOSTOL
NUNSİSİ MAREK SOLÇİNSKİNİN ETİMADNAMƏSİNİN
QƏBULU MƏRASİMİ
9 noyabr 2012-ci il
Marek Solçinski fəxri qarovul dəstəsinin qarşısından keçdi.
Apostol nunsi etimadnaməsini Prezident İlham Əliyevə təqdim
etdi.
Sonra Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev apostol nunsisi ilə
söhbət etdi.
Görüşdə Azərbaycan ilə Vatikan arasında ikitərəfli münasibətlə
rin uğurla inkişaf etdiyi vurğulandı, həyata keçirilən birgə humani
tar layihələrdə Heydər Əliyev Fondunun iştirakının əlaqələrimizin
daha da genişləndirilməsi baxımından önəmi qeyd olundu, müna
sibətlərimizin bundan sonra da möhkəmlənəcəyinə əminlik ifadə
edildi.
421
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
“DÖVLƏT VƏ DİN: DƏYİŞƏN DÜNYADA TOLERANTLIĞIN
GÜCLƏNDİRİLMƏSI” BİRİNCI BEYNƏLXALQ BAKI
FORUMUNUN İŞTİRAKÇILARINA
Hörmətli Forum iştirakçıları!
Sizi “Dövlət və din: dəyişən dünyada tolerantlığın gücləndiril
məsi” Birinci Beynəlxalq Bakı Forumunun iştirakçılarını ürəkdən
salamlayır, hamınıza ən xoş arzu və diləklərimi yetirirəm.
Ayrı-ayrı dövlətlərdə dini siyasətlə məşğul olan rəsmi hökumət
nümayəndələrinin, nüfuzlu beynəlxalq təşkilatların və aparıcı
elmi-tədqiqat mərkəzləri təmsilçilərinin, görkəmli din xadim
lərinin Azərbaycanda bir araya gəlməsini təqdirəlayiq hal hesab
edirəm. Qloballaşma prosesinin sürətləndiyi müasir dünyada ge
dən mürəkkəb etno-siyasi proseslərdə dinin yeri və rolu, beynəlxalq
münasibətlərdə və cəmiyyət həyatında din amili, bəşəriyyətin gələ
cək taleyi naminə mədəniyyətlərarası dialoq kimi qlobal məsələlə
rin müzakirəsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Zəngin mədəni-mənəvi
irsə, çoxəsrlik tolerantlıq ənənələrinə, nümunəvi dövlət-din müna
sibətləri modelinə malik olan və fərqli sivilizasiyaların qovşağında
yerləşən Azərbaycanın belə müzakirələrə ev sahibliyi etməsi təsa
düfi deyildir. Hazırda mütərəqqi dünyada demokratik dəyərlərdən
biri kimi qəbul edilən etnik-dini tolerantlıq Azərbaycan cəmiyyəti
nin nümunəvi birgəyaşayış normasına çevrilmişdir. Məmnuniyyət
hissi ilə qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycanda tarixən heç vaxt
milli və dini zəmində ayrı-seçkilik və qarşıdurma baş verməmiş,
qarşılıqlı etimada və hörmətə əsaslanan mütərəqqi milli-mədəni və
dini münasibətlər mövcud olmuşdur. Ayrı-ayrı etiqad və inanclara
malik etnosların yüz illərlə əmin-amanlıq şəraitində yaşamasında,
etnik-mədəni müxtəlifliyin günümüzədək qorunub saxlanmasında
bizim xalqımıza xas olan humanizmin və multikulturalist dəyərlə
rin müstəsna rolu vardır.
Çoxmillətli və çoxkonfessiyalı dövlət kimi Azərbaycan Respub
likası bu gün dünya birliyinə hərtərəfli inteqrasiya siyasəti həya
ta keçirir, beynəlxalq aləmlə qarşılıqlı münasibətlərin, ikitərəfli və
çoxtərəfli əməkdaşlıq əlaqələrinin inkişafına mühüm əhəmiyyət ve
422
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
rir. Azərbaycan hökumətinin din siyasəti demokratik dövlət quru
culuğu kursuna, eləcə də dövlət-din münasibətlərinin milli-mənəvi
və hüquqi müstəvidə tənzimlənməsi prinsipinə əsaslanır. Ölkədə
mövcud ictimai-siyasi sabitlik, vətəndaş həmrəyliyi və etnik-dini
dözümlülük mühiti mütərəqqi tarixi ənənələrdən bəhrələnən milli
siyasətin məntiqi nəticəsidir. Əminəm ki, Bakı Forumunda sürətlə
dəyişən dünyada tolerantlığın gücləndirilməsi, universal mənəvi
dəyərlərin beynəlxalq hüquq prinsipləri ilə uzlaşdırılması, dini zə
mində ekstremizmə və ayrı-seçkiliyə qarşı birgə mübarizə yolları
nın araşdırılması, fərqli dinlərin və mədəniyyətlərin daşıyıcısı olan
insanlar arasında dialoq və qarşılıqlı anlaşmanın bərqərar edilmə
si kimi aktual problemlər ətrafında konstruktiv fikir mübadilələri
aparılacaq və səmərəli tövsiyələr səsləndiriləcəkdir.
Bu xeyirxah və gərəkli fəaliyyətinizdə hər birinizə cansağlığı,
Beynəlxalq Forumun işinə uğurlar arzulayıram.
İlham Əliyev
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
Bakı şəhəri, 18 dekabr 2012-ci il
423
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
BAKININ BİNƏQƏDİ RAYONUNUN ƏRAZİSİNDƏ İNŞA
OLUNAN MƏSCİD KOMPLEKSİNDƏ APARILAN TİKİNTİ
İŞLƏRİNİN GEDİŞİ İLƏ TANIŞLIQ
30 dekabr 2012-ci il
Son bir neçə ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin qədim
tarixi abidələrin, ziyarətgahların bərpası ilə bağlı imzaladığı sərən
camlar dini-mənəvi dəyərlərə verilən yüksək qiymətin göstəricisi
dir. Dövlətimizin başçısının tapşırıqları əsasında Bakıda Təzə Pir,
Əjdərbəy məscidləri və digər dini-tarixi abidələr əsaslı şəkildə bər
pa olunaraq dindarların istifadəsinə verilmişdir. Məscidlərin və
digər dini-tarixi abidələrin bərpası işləri Azərbaycanın bütün böl
gələrində uğurla həyata keçirilir.
Dövlət başçısının tapşırığı ilə Bakının Binəqədi rayonu ərazisin
də yeni məscid kompleksinin inşasına başlanılmışdır.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev inşaat işlərinin gedişi ilə ta
nış olmaq üçün kompleksin tikildiyi əraziyə gəldi.
Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Hacıbala Abutalıbov
məscid kompleksinin layihəsinin baş planı əsasında Prezidentə mə
lumat verdi. Bildirildi ki, layihə üzrə yeni məscidin ümumi sahəsi 4
min kvadratmetr təşkil edəcəkdir. Ucaldılacaq 4 minarənin hər bi
rinin hündürlüyü 72, baş günbəzin hündürlüyü 55, ikinci günbəzin
hündürlüyü isə 35 metr olacaqdır.
Məscidin fasadı Şirvan-Abşeron memarlıq üslubunda xüsusi
daşlarla üzlənəcəkdir. Kompleksin daxilində isə tamamlama-bəzək
işlərində mərmərdən və taxtadan istifadə olunacaqdır. Məscid
kompleksinin həyətində 80 avtomobil üçün dayanacağın yaradıla
cağı da nəzərdə tutulur.
Dövlət başçısı inşaat sahəsini gəzdi, tikintinin gedişi ilə maraq
landı, müvafiq tapşırıqlarını verdi.
424
2013
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
AZƏRBAYCANIN PRAVOSLAV XRİSTİAN İCMASINA
Hörmətli həmvətənlər!
İsa peyğəmbərin mübarək mövludu – müqəddəs Milad bayramı
münasibətilə sizi və Azərbaycanın bütün xristian icmasını ürəkdən
təbrik edir, ən səmimi arzu və diləklərimi yetirirəm.
Dünya dinləri ölkəmizdə yüz illər boyu dinc yanaşı və əmin-
amanlıq şəraitində fəaliyyət göstərmişdir. Tarixən burada siviliza
siyalararası və mədəniyyətlərarası dialoq mühitinin mövcudluğu,
etnik-mədəni müxtəlifliyin günümüzəcən qorunub saxlanması,
zəngin multikulturalizm ənənələri müasir Azərbaycan cəmiyyətin
də ümummilli mənəvi-ictimai dəyərlərin və dözümlülük prinsip
lərinin formalaşmasında, vətəndaş həmrəyliyinin bərqərar edilmə
sində müstəsna rol oynamışdır. Biz bu tarixi nailiyyəti milli dövlət
çiliyimizin mühüm uğuru kimi qiymətləndirir, dilindən, dinindən,
etnik mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, bütün ölkə vətəndaşları
nın hüquq və azadlıqlarının, eyni zamanda, vicdan və dini etiqad
azadlığının təminatını dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərin
dən biri hesab edirik. Məmnuniyyət hissi ilə qeyd etmək istəyirəm
ki, çoxmillətli və çoxkonfessiyalı cəmiyyətimizin ayrılmaz hissəsi
olan xristian icması, o cümlədən pravoslav həmvətənlərimiz icti
mai-siyasi həyatın bütün sahələrində və ölkəmizdə gedən möh
təşəm quruculuq işlərində fəal vətəndaşlıq mövqeyi nümayiş et
dirirlər.
Əziz dostlar!
Yeniliyin, əmin-amanlığın, insanlar arasında mərhəmət və
şəfqət duyğularının rəmzi olan Milad bayramı hər il Azərbaycanda
təntənə ilə qeyd edilir. Bu nurlu gün münasibətilə bir daha hamını
za bayram təbriklərimi yetirir, ailələrinizə xoşbəxtlik, süfrələrinizə
bol ruzi-bərəkət arzulayıram.
Bayramınız mübarək olsun!
İlham Əliyev
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
Bakı şəhəri, 4 yanvar 2013-cü il
426
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
QƏBƏLƏ ŞƏHƏR MƏSCİDİNİN YENİ BİNASININ
AÇILIŞINDA
28 fevral 2013-cü il
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Qəbələ
şəhər məscidinin yeni binasının açılışında iştirak etmişdir.
Dövlətimizin başçısına məlumat verildi ki, məscidin tikintisinə
2010-cu ilin may ayında başlanılmışdır. Heydər Əliyev Fondunun
sifarişi ilə tikilən məscid binasının layihəçisi “Konstruktor” MMC,
binanın podratçısı isə “Gilan inşaat” MMC-dir. Binanın tikinti sahə
si 715 kvadratmetr, minarənin hündürlüyü isə 25 metrdir. İnşaat
işləri zamanı yerli tikinti materiallarından geniş istifadə olunmuş
dur. Məscidin həyətində Ulu Öndər Heydər Əliyevin və Prezident
İlham Əliyevin milli-mənəvi və dini dəyərlərimizə qayğısını əks et
dirən fotoguşə yaradılmışdır.
427
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
Məscidlə tanış olan Prezident İlham Əliyevə bildirildi ki, bura
da eyni vaxtda 450 kişi, 150 qadın olmaqla ümumilikdə 600 nəfər
mömin ibadət edəcəkdir. Məscidin müqəddəs Qurani-Kərimdən
surələr yazılmış divarları və sütunları Azərbaycan nəqqaşlıq mək
təbinin və Şərq ornamentlərinin nadir nümunələrindən istifadə
olunmaqla dini rəmzlərlə bəzədilmişdir. Dini ocağın həyətində ki
çik memarlıq üslubunda iki fəvvarə də inşa edilmişdir. Məscidin
həyətində, həmçinin axund, dərs, kitabxana, mərasim, qadın və ki
şilər üçün dəstəmaz otaqları və köməkçi tikililər inşa olunmuşdur.
Binanın həyəti yaşıllaşdırılmış, dekorativ ağaclar əkilmiş, müasir
işıqlandırma sistemləri quraşdırılmışdır.
Prezident İlham Əliyevə Qurani-Kərim hədiyyə olundu.
Dövlətimizin başçısı məsciddə yaradılan şəraitdən razılığını bil
dirdi, müvafiq tapşırıq və tövsiyələrini verdi.
428
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
ROMA PAPASI FRANSİSK HƏZRƏTLƏRİNƏ
Zati-müqəddəsləri,
Roma Papası seçilməyiniz münasibətilə Sizi şəxsən öz adımdan
və Azərbaycan xalqı adından ürəkdən təbrik edirəm.
Zəngin tolerantlıq ənənələrinə malik Azərbaycan müxtəlif din
və etiqadlara mənsub insanların mehriban və qarşılıqlı hörmət şə
raitində yaşadığı bir ölkədir. Ümidvaram ki, dünyada sülhün, sa
bitliyin qorunub saxlanması, insanlar arasında qarşılıqlı anlaşma,
dəstək və həmrəyliyin bərqərar olmasına yönəlmiş səmimi dia
loqumuzu bundan sonra da ardıcıl şəkildə davam etdirəcəyik.
Bu baxımdan Azərbaycan ilə Müqəddəs Taxt-Tac arasındakı si
vilizasiyalar və dinlərarası dialoqun, tolerantlığın təşviqinə yönəl
miş əməkdaşlığımızın hazırkı səviyyəsi məmnunluq doğurur.
Sizə möhkəm cansağlığı, uzun ömür, ümumbəşəri dəyərlərin
təntənəsi və müqəddəs amallar naminə qarşıdakı ali missiyanızda
uğurlar, həmməzhəblərinizə əmin-amanlıq və rifah diləyirəm.
Hörmətlə,
İlham Əliyev
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
Bakı şəhəri, 15 mart 2013-cü il
429
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
“MDB MÜSƏLMANLARI SÜLH VƏ SABİT İNKİŞAF
TƏRƏFDARIDIRLAR” BEYNƏLXALQ ELMİ-PRAKTİK
KONFRANSININ İŞTİRAKÇILARINA
Hörmətli konfrans iştirakçıları!
Sizi – MDB Müsəlmanları Məşvərət Şurasının Bakıda keçirdiyi
Beynəlxalq konfransın iştirakçılarını ürəkdən salamlayır, ən səmi
mi arzu və diləklərimi yetirirəm.
Azərbaycan İslam dünyasının tarixi-mədəni mərkəzlərindən
biri olmaqla, dünyəvi və çoxkonfessiyalı dövlətdir. Sivilizasiya
ların və mədəniyyətlərin qovşağında yerləşən ölkəmizdə, tarixən
müxtəlif xalqlar və dinlər arasında qarşılıqlı hörmət və etimada
əsaslanan mehriban dostluq və əməkdaşlıq münasibətləri mövcud
olmuş, yüksək tolerantlıq ənənələri formalaşmışdır. Cəmiyyətimiz
də belə mütərəqqi münasibətlərin bərqərar olmasında İslam dini
nin müstəsna rolu danılmazdır. Azərbaycanda milli mədəniyyətin
və mentalitetin ayrılmaz hissəsi olan İslam dini öz ümumbəşəri
mahiyyəti və birləşdirici missiyası ilə insanları daim sülhə, əmin-
amanlığa, humanizmə və həmrəyliyə dəvət etmişdir.
Bu gün ölkəmizdə tarixi-mənəvi irsin, etnik-mədəni müxtəlifli
yin qorunub saxlanması və daha da inkişaf etdirilməsi həyata keçi
rilən siyasətin başlıca istiqamətlərindən biridir. Dövlət-din münasi
bətləri zəngin milli ənənələrimizə söykənir və müasir hüquqi nor
malarla tənzimlənir. Biz bu təcrübəni ölkədə gerçəkləşdirilən dini
siyasətin uğurlu təminatı kimi qəbul edir və mövcud ictimai-siyasi
sabitliyin, vətəndaş həmrəyliyinin, nümunəvi dözümlülük mühiti
nin zəruri amili kimi qiymətləndiririk.
Hazırda qloballaşan dünyada mürəkkəb ictimai-siyasi proses
lər yaşanır, etnik-dini zəmində münaqişələr, irqi ayrı-seçkilik, dini
ekstremizm və İslamofobiya kimi arzuolunmaz təzahürlər müşahi
də edilir. Beynəlxalq təhlükəsizliyi və insanların əmin-amanlığını
təhdid edən belə hallara qarşı mübarizədə aparıcı dünya dinlərinin
sülh və həmrəylik çağırışlarına, sivilizasiyalararası dialoqa və əmək
daşlığa, dini-mənəvi liderlərin nüfuzlu sözünə ciddi ehtiyac vardır.
Dinin cəmiyyət həyatında, xüsusən də gənclərin mənəvi-əxlaqi tər
430
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
biyəsində yeri və rolu düzgün istiqamətləndirilməli, mütərəqqi İs
lami dəyərlərin təbliği və təşviqi müasir tələblər səviyyəsində apa
rılmalı, dindən siyasi məqsədlər üçün istifadəyə yol verilməməli
dir. Bütün bunlar müasir mərhələdə Azərbaycan Respublikasının
daxili və xarici siyasətinin, demokratik dünya birliyi ilə əməkdaş
lıq münasibətlərinin prioritet xəttini təşkil edir. Ölkəmiz bu sahə
də nüfuzlu beynəlxalq və regional təşkilatlarda, o cümlədən İslam
Əməkdaşlıq Təşkilatında uğurla fəaliyyət göstərir.
Məmnuniyyətlə qeyd etmək istərdim ki, son illərdə MDB Din
lərarası Şurasının, MDB Müsəlmanları Məşvərət Şurasının, Qafqaz
Xalqları Ali Dini Şurasının toplantılarının, xüsusən Dünya Dini Li
derləri Sammitinin Bakıda keçirilməsi Azərbaycandakı dini sabitli
yi, tolerantlıq mühitini, əqidə və ifadə azadlığını bütün dünyaya bir
daha bariz şəkildə nümayiş etdirmişdir. Azərbaycan dövləti din
lərarası dialoqun dinamik inkişafına müsbət təsir göstərən bütün
səyləri bundan sonra da dəstəkləyəcəkdir.
Əmin olduğumu bildirirəm ki, zəruri və aktual bir mövzu
ya həsr olunmuş bugünkü beynəlxalq toplantınız da konstruktiv
müzakirələr ruhunda keçəcək, dinlərarası və mədəniyyətlərarası
dialoqun inkişafına, tolerantlıq, qarşılıqlı anlaşma və dostluq kimi
bəşəri dəyərlərin təbliğinə və təşviqinə öz töhfəsini verəcəkdir.
Bu xeyirxah yolda hər birinizə uğurlar və cansağlığı arzulayıram.
İlham Əliyev
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
Bakı şəhəri, 15 aprel 2013-cü il
431
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
“MDB MÜSƏLMANLARI SÜLH VƏ SABİT İNKİŞAF
NAMİNƏ” MÖVZUSUNDA BAKIDA KEÇİRİLƏN
KONFRANSIN İŞTİRAKÇILARI İLƏ GÖRÜŞ
23 aprel 2013-cü il
İlham Əliyev: Bilirəm ki, siz burada konfransda iştirak edirdi
niz. Bu konfransda iştirak etdiyinizə görə çox sağ olun. Çox mü
hüm və aktual mövzu idi. Sizin iştirakınız, əlbəttə, bu konfransa
xüsusi əhəmiyyət verdi. Tədbirin möhtərəm Şeyximizin rəhbərli
yi ilə Bakıda keçirilməsi və sizin dəstəyiniz xalqlarımız arasında
qardaşlığın, qarşılıqlı münasibətlərin və ümumi məqsədimizin
göstəricisidir. Çünki hamımız istəyirik ki, bütün dünyada, bizim
regionda, Qafqazda sülh olsun, müharibələr, əzablı günlər olmasın.
Bir daha demək istəyirəm ki, belə bir mövzu düzgün seçilmişdi:
“Müsəlmanlar sülh naminə”. Biz hamımız sülh istəyirik, hamımız
buna can atırıq. Əlbəttə, bizim müqəddəs yerləri ziyarət etməyiniz
sevindiricidir. İndi yenə Bakıdasınız.
Əminəm ki, biz hələ gələcəkdə də tez-tez görüşəcəyik. Əlbəttə
ki, ünsiyyət, görüşlər, beynəlxalq tədbirlərdə iştirak, səylərin cəm
ləşdirilməsi – bütün bunlar çox müsbət haldır.
Mən hamınızı salamlayıram, bizim burada və başqa yerlərdə ke
çirdiyimiz tədbirlərdə fəal iştirakınıza görə təşəkkür edirəm.
Bütün bunlar bizim ümumi köklərimizə, tariximizə və ümumi
məqsədimizə əsaslanan əməkdaşlığın baş tutmuş formatıdır. Bir
daha xoş gəlmisiniz!
Allahşükür Paşazadə: Hörmətli cənab Prezident həzrətləri.
Mən istərdim ki, Qafqazın Şeyxülislamı kimi Sizə minnətdarlığı
mı bildirim. Sizin bu gün bizi qəbul etməyiniz bir daha dinə, mənə
viyyata olan münasibətinizin göstəricisidir.
Allah-Təala Heydər Əliyev həzrətlərinə rəhmət etsin. Onun qoy
duğu yol bu gün də davam etdirilir. Azərbaycan inkişaf edir. Hey
dər Əliyev həzrətləri prezident seçiləndən sonra ilk addımlarından
biri Peyğəmbər əleyhis-salamın mövludu günü Təzəpir məscidinə
gəlməsi oldu. Yəni bu yol müqəddəs məkandan keçir və bu gün də
davam edir.
432
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
Bu gün Sizin Azərbaycan üçün gördüyünüz işlər göz qabağında
dır. Siz Azərbaycanda və onun hüdudlarından kənarda məscidləri,
kilsələri bərpa etdirirsiniz. Bakıya gələn din xadimləri də bunu xü
susi vurğulayırlar. Azərbaycan həm maddi, həm də mənəvi cəhət
dən sürətlə inkişaf edir. Biz Prezidentimiz ilə, Azərbaycanımız ilə
fəxr edirik.
Bu konfransın Bakıda keçirilməsi və mənim MDB Müsəlmanları
Məşvərət Şurasına ikinci dəfə beş illiyə sədr seçilməyim Sizə, Azər
baycana yüksək hörmət və ehtiramın göstəricisidir. Biz – müxtəlif
dinlərin xadimləri birlikdə sülh və qardaşlıq üçün öz təcrübələ
rimizdən istifadə etmək istəyirik. Biz Ümrə ziyarətində olduq.
Peyğəmbərin məzarının yanında hamımız Heydər Əliyev həzrətlə
rinin və Zərifə xanımın ruhuna dua etdik və mən Quran oxudum.
Demək istəyirəm ki, bu konfrans başqa yerlərdə də keçirilə bilər
di. Ancaq tədbirin Bakıda keçirilməsi, Sizin və digər dövlət başçıla
rının, dini liderlərin konfransımıza təbriklər göndərməsi Azərbay
cana verilən önəmin və hörmətin təsdiqidir. Bu, Sizin apardığınız
siyasətin düzgünlüyünü təsdiq edən bir faktdır. Ona görə də hamı
mızın adından Sizə təşəkkürümü bildirirəm.
İsmayil Berdiyev (Rusiya Federasiyası Qaraçay-Çərkəz Respubli-
kasının müftisi, Şimali Qafqaz Müsəlmanları Əlaqələndirmə Şurasının
sədri): Bizim hamımızın böyük hörmət etdiyimiz, sovet dövründə
isə Siyasi Büronun üzvü olması ilə fəxr etdiyimiz Sizin atanızın 90
illiyi ərəfəsində Bakıya gəlmişik. Biz burada Sizin atanızın, ananı
zın ruhuna Quran oxuduq, dualar etdik. Allah ruhlarını şad etsin.
Sizə gəlincə, Siz də hər şeyi xalqınız üçün edirsiniz. Sizin qəlbiniz
də iman işığı vardır. Şeyxin dediyi kimi, atanız Sizi özü ilə ilk dəfə
məscidə ziyarətə aparıb və hamısı da bundan başlayıb. Biz Sizin
Həcc ziyarətində olmağınızın kadrlarını görmüşük. Bütün bunlar
sübut edir ki, Sizin qəlbinizdə iman və inam vardır. Allah sizi qo
rusun!
Prezident İlham Əliyev xoş sözlərə görə minnətdarlığını bildirdi. Ulu
Öndərlə birlikdə müqəddəs ocaqları ziyarətlərini məmnunluqla xatırlayan
dövlətimizin başçısı həmin səfərlərlə bağlı xatirələrin daim qəlbində yaşa-
dığını qeyd etdi. Din xadimləri arasında daimi təmasların və müntəzəm
görüşlərin önəmini vurğuladı.
İlham Əliyev: Biz həmişə bir yerdəyik, ünsiyyətdəyik. Mən sizin
rolunuzu çox yüksək qiymətləndirirəm. Həm də müsəlman dün
433
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
yasında böyük nüfuzu olan Şeyximizin rolunu yüksək dəyərlən
dirirəm. Sizin respublikaların rəhbərləri ilə görüşlərimiz, onların
ölkəmizə səfərləri və sizin Azərbaycanda keçirilən tədbirlərdə iş
tirakınız, digər təşəbbüslər sıx əlaqələrimizin sübutudur. Bir sözlə,
biz bütün istiqamətlərdə əməkdaşlığı davam etdiririk. Bizim İslam
ölkələri ilə birlikdə beynəlxalq fəaliyyətimizdə və beynəlxalq mü
nasibətlər çərçivəsində, burada keçirdiyimiz forumlar sırasında si
zin konfransınız da müstəsna əhəmiyyətə malikdir.
Dünyada cərəyan edən mürəkkəb proseslər fonunda tolerantlı
ğın, dinc yanaşı yaşamanın və qarşılıqlı etimadın möhkəmləndiril
məsi çox əhəmiyyətlidir.
Təəssüf ki, bizim bütün səylərimizə baxmayaraq, dünyada həyə
canlı proseslər gedir. Antiislam, islamofobiya təbliğatı aparılır. Biz
nə qədər çalışsaq da, hər halda kütləvi informasiya vasitələrində
bu terminlər işlədilir. Terrorçuları “islamçı” adlandırırlar. Terror
çunun nə milləti, nə də dini vardır.
Azərbaycanda milli-mənəvi dəyərlərin möhkəmləndirilməsi
işinə dövlət səviyyəsində daim diqqət yetirilir, dini-tarixi abidələ
rin bərpası və mühafizəsi sahəsində mühüm tədbirlərin həyata ke
çirilir. Eyni zamanda, Azərbaycan dövlətinin ölkəmizin hüdudla
rından kənarda da müxtəlif dinlərə məxsus məbədlərin bərpasında
və tikintisində fəal iştirak edir və bu işlərin bundan sonra da davam
etdiriləcək.
Bu gün Azərbaycanın ən qədim məscidi olan Şamaxı Cümə məs
cidində gedən bərpa işləri aparılır. Bu, tarixi məsciddir. Bu, Azər
baycanın ən qədim məscididir. Bu məscid 743-cü ildə inşa edilib.
Onu zəlzələlər dağıtmışdı. Şamaxı şəhəri zəlzələdən zərər çəkəndə
paytaxt Bakıya köçürüldü. Sonra isə artıq XX əsrdə məscid erməni
vandalizminə məruz qaldı, ermənilər tərəfindən yandırıldı. Bütün
bunlar sənədləşdirilib. 1918-ci il bizim xalqımız üçün çox ağır il idi.
O vaxt Bakıda, Şamaxıda, Qubada və digər regionlarda minlərlə
azərbaycanlı qətlə yetirilmişdir. Biz bütün tarixi və dini abidələri
mizi bərpa edirik, onları əziz tutur, qoruyuruq. Biz xalqlarımızın
rifahı naminə birlikdə çalışacağıq.
Sultan Mirzayev (Rusiya Federasiyası Çeçenistan Respublikasının
müftisi): Möhtərəm Prezident, Bakıda keçirilən konfransın əhə
434
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
miyyəti böyükdür və MDB dövlətləri ilə yanaşı, digər ölkələrin
nümayəndələrinin də ilk dəfə bu tədbirdə iştirakı əlamətdar ha
disədir. Bakının artıq nüfuzlu beynəlxalq tədbirlərin keçirildiyi bir
məkana çevrilib və əminəmliklə bildirməkm istəyirəm ki, budəfəki
konfransın da səmərəli nəticələr verəcək.
Heydər Əliyev ikinci dəfə Azərbaycanda hakimiyyətə gələndə
çox ağır dövr idi. O, Azərbaycanı ayağa qaldırdı, ölkəni inkişaf et
dirməyin yolunu göstərdi. Çox sağ olun ki, Siz də bu yolla gedirsi
niz, olanları qoruyursunuz, inkişaf etdirirsiniz, genişləndirirsiniz.
Bu gün Çeçenistanda sülh, sabitlik hökm sürür. Bu da Şimali
Qafqazda çox mühüm rol oynayır. Bütün Şimali Qafqaz regionu
nun müftiləri bunu təsdiq edə bilərlər.
İlham Əliyev: Mən tez-tez bu barədə deyirəm: cəmiyyətimizin
əsasında mənəvi-tərbiyəvi prinsiplər durur. Əgər biz bunu itirsək,
cəmiyyət olmayacaqdır. Onda biz bünövrəni itirmiş olarıq. Biz həm
dinimizi, həm dilimizi, həm ədəbiyyatımızı, həm də incəsənətimizi
qoruyub saxlamışıq. Müstəqillik illərində də bu mövqeləri möh
kəmləndirmişik. Gənclər də milli ruhda tərbiyə olunmalı, savadlı
olmalıdırlar.
Təmim Əhməd (Ukraynanın müftisi): Hörmətli Prezident, Azər
baycan dövləti tərəfindən tolerantlığa, dini etiqada, mənəvi dəyər
lərə göstərilən yüksək qayğı cəmiyyətin ümumi inkişafına böyük
töhfələr verib. Mən demək istəyirəm ki, bizim Ukraynada ən azı
MDB-nin demək olar ki, bütün millətlərinin nümayəndələri yaşa
yırlar. Buna görə də bütün ölkələrdə sülh və əmin-amanlıq olanda
bizdə də sülh və əmin-amanlıq olur. Ukrayna MDB ölkələri üçün
çox mühüm strateji yerdir. Biz müxtəlif ənənələrə və mədəniyyət
lərə malik bütün müsəlmanlarla birlikdə çalışırıq.
***
Təmim Əhməd Kiyevdə ilk məscidin inşasına Azərbaycan dövlətinin
göstərdiyi köməyə görə minnətdarlığını bildirdi.
Ukrayna müftisi Prezident İlham Əliyevə xatirə hədiyyəsi təqdim etdi.
Muhəmməd Yusifpahiç (Serbiyanın müftisi): Cənab Prezident,
Azərbaycanda sülhün və əmin-amanlığın mövcudluğundan məm
nunluq hissi keçirdimi bildirmək istəyirəm. Əlbəttə, biz Ermənis
435
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
tan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi barədə məlumatlıyıq.
Azərbaycana qarşı haqsızlıq olub və var. Ölkənin Dağlıq Qarabağla
birlikdə 20 faiz ərazisi işğal altındadır.
***
Muhəmməd Yusifpahiç münaqişənin həlli ilə bağlı Prezident İlham
Əliyevin müdrik siyasət apardığını söylədi. Serbiyanın müftisi Azərbay-
can dövlətinin başçısına Belqradda ölkənin qədim tarixi abidələrindən olan
məscidin bərpasına, həmçinin pravoslav kilsəsinin təmirinə göstərilən yar-
dıma görə təşəkkür etdi. O, Bakıda keçirilən konfransın əhəmiyyətindən də
danışdı.
Serbiyanın müftisi Prezident İlham Əliyevə xatirə hədiyyəsi təqdim
etdi.
Şafik Pşixaçev (Beynəlxalq İslam Missiyasının prezidenti, Qafqaz
Müsəlmanları İdarəsinin Moskvadakı səlahiyyətli nümayəndəsi): Möh
tərəm Prezident! Biz Sizin münasibətinizə uyğun olaraq yenə də,
artıq bu dəfə belə bir formatda “MDB müsəlmanları sülh və sabit
inkişaf naminə” adlı konfransı keçirmək üçün Bakıya toplaşmışıq.
Biz hamımız Sizin atanızın bu xoş münasibətlərin əsasını qoyma
sını çox əziz tuturuq. Biz müqəddəs yerlərdə dua etmişik. Biz Si
zin valideynləriniz üçün dua etmişik. Xalqına böyük nemətlər bəxş
edən və ölkənizin tərəqqisi üçün yol göstərən Heydər Əliyevin ru
huna dua oxumuşuq. Bu, bizim “MDB müsəlmanları sülh və sabit
inkişaf naminə” adlı ikinci konfransımızdır. İlk konfrans 2009-cu
ildə Moskvada keçirilmişdi. İndi Bakıda toplaşmışıq. Buranı seç
məyimiz təsadüfi deyildir. Mənim həmkarlarımın, qardaşlarımın
fikirlərinə qoşuluram ki, Bakı İslam mədəniyyətinin mərkəzlərin
dən biridir. Bu, Sizin xoş məramınızdır, Sizin iradənizdir. Biz Sizə
çox minnətdarıq. Biz dua edirik ki, Allah-Təala Sizə həmişə kömək
olsun və uğurlarınız daha da artsın.
***
Prezident İlham Əliyev Məşvərət Şurası çərçivəsində əməkdaşlığın
gələcəkdə də genişləndirilməsi işində Şura üzvlərinə uğurlar arzuladı.
436
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
437
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
AZƏRBAYCANIN PRAVOSLAV XRİSTİAN İCMASINA
Hörmətli həmvətənlər!
Sizi xristianların müqəddəs Pasxa bayramı münasibətilə ürək
dən təbrik edir, ən səmimi arzu və diləklərimi yetirirəm.
Yüz illər boyu yüksək mənəvi-əxlaqi dəyərlərin və etnik-dini
tolerantlıq ənənələrinin qorunub saxlandığı Azərbaycan cəmiyyə
tində ayrı-ayrı xalqlar, dinlər və etiqadlar arasında qarşılıqlı hör
mət, etimad və qardaşlıq münasibətləri mövcud olmuşdur. Biz
bunu milli dövlətçiliyimizin böyük uğuru kimi qiymətləndirir,
tarixi-mənəvi irsin və etnik-mədəni müxtəlifliyin qorunmasını,
multikulturalist ənənələrə söykənən ictimai münasibətlərin təbli
ğini və təşviq edilməsini fəaliyyətimizin başlıca istiqamətlərindən
biri hesab edirik.
Çoxmillətli və çoxkonfessiyalı cəmiyyətimizdə xristian icmasının
özünəməxsus yeri vardır. Məmnuniyyətlə qeyd etmək istəyirəm
ki, dilindən, dinindən, etnik mənsubiyyətindən asılı olmayaraq,
Azərbaycanın bütün vətəndaşları, o cümlədən pravoslav xristian
438
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
lar öz hüquq və azadlıqlarından lazımınca yararlanmaqla, ölkəmiz
də gedən böyük inkişaf və quruculuq prosesində fəal vətəndaşlıq
mövqeyi nümayiş etdirirlər.
Yeniliyin, əmin-amanlığın, həmrəylik və mərhəmət duyğuları
nın rəmzi olan Pasxa bayramı hər il Azərbaycanda təntənə ilə qeyd
edilir. Qoy bu nurlu bayram ailələrinizə sevinc, həyatınıza firavan
lıq gətirsin.
Bayramınız mübarək olsun!
İlham Əliyev
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
Bakı şəhəri, 3 may 2013-cü il
439
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
SUMQAYITDAKI CÜMƏ MƏSCİDİNDƏ ƏSASLI
TƏMİRDƏN SONRA YARADILAN ŞƏRAİTLƏ TANIŞLIQ
3 may 2013-cü il
Dövlətimizin başçısı Cümə məscidinin yenidənqurmadan əvvəl
ki vəziyyətini əks etdirən fotolara baxdı.
Prezident İlham Əliyevə məlumat verildi ki, ibadətgahın təməli
1989-cu ildə qoyulmuşdur. 2003-cü ildə istifadəyə verilən məscidin
ərazisi 4,5 hektardır. Burada, eyni zamanda, 500 nəfər ibadət edə
bilər. Məscid 2011-ci ilin iyulunda Azərbaycan Prezidenti İlham
Əliyev burada olarkən verdiyi tapşırığa müvafiq olaraq əsaslı təmir
edilmişdir. Burada 34 metr hündürlüyündə minarə ucaldılmışdır.
Mehrab yenidən qurulmuş, günbəzin daxilinə Qurani-Kərimdən
ayələr həkk olunmuş, döşəmə əsaslı təmir edilmişdir. Məscidin is
tilik və elektrik sistemləri də tamamilə yenilənmiş, divarları üzlük
daşlarla üzlənmiş, hasarı yenidən qurulmuşdur.
Azərbaycan Prezidenti məscidin axundu ilə söhbət etdi.
Axund Rauf Sərdarov: Cənab Prezident, şəhərimizə xoş gəlmi
siniz! Sizi ikinci dəfə şəhərimizin Cümə məscidində görməyimiz
bizi çox sevindirir, xoşhal edir. Siz iki il bundan əvvəl bu məscidə
baxmışdınız. Layihə hazırlanması, bərpa işləri görülməsi üçün tap
şırıq vermişdiniz.
Allaha şükürlər olsun ki, əsaslı surətdə bərpa olunan, yeni mi
narəsi tikilən məscidimiz bu gün möminlərin ixtiyarına verilir.
Bu, bizi çox sevindirir. Bu, Sizin dinimizə olan məhəbbətiniz və
sayğınızdır. Sizə minnətdarıq.
Cənab Prezident, Sizin bu gün buraya gəlişiniz bir neçə cəhətdən
bizim üçün bayramdır. Əvvəla, ölkənin rəhbəri şəhərimizə, məsci
dimizə gəlib. Bu, bizim üçün bayramdır. Bu gün həm də məscidi
mizin açılışı olacaqdır. Bu, ikinci bayramdır.
Üçüncü bayram isə məscidimizin adı ilə bağlıdır. Bu, Cümə məs
cidi adlanır. Siz də çox gözəl gündə, cümə günündə buraya gəlmisi
niz. Cümə günündə də yüz minlərlə insan bir araya yığışıb ibadət,
dua edirlər. Cümə Allahın rəhminin yerdə nazil olan günüdür.
440
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
Bundan əlavə, cənab Prezident, sonuncu Peyğəmbərimiz, İslam
dininin banisi Həzrət Rəsulullahın qızı Fatimeyi-Zəhranın doğum
günüdür. Bu da bir gözəl gündür.
Cənab Prezident, Sumqayıtdan olan zəvvarların Həcc ziyarəti
nin təşkilinə görə Sizə minnətdarlıqlarımızı bildiririk. Eyni zaman
da, Azərbaycanda dini-mənəvi dəyərlərin qorunması, məscidlərin,
ziyarətgahların inşası və bərpası istiqamətində Ulu Öndər Heydər
Əliyevin həyata keçirdiyi böyük işlərin davam etdirilməsinə görə
Prezident İlham Əliyevə təşəkkür edirik.
Bütün bunlar üçün biz Sizə təşəkkür edir, Ulu Öndərə rəhmət
diləyirik. Allah Sizi qorusun. Allah Sizə, ailənizə xoşbəxtlik, səadət
nəsib etsin. Qoy bu əmin-amanlıq, abadlıq ölkəmizdən heç vaxt əs
kik olmasın. Cənab Prezident, Allah Sizi hifz etsin.
Dövlətimizin başçısına Qurani-Kərim hədiyyə olundu.
İlham Əliyev: Çox sağ olun. Doğrudan da, əlamətdar bir gün
dür. Mən iki il bundan əvvəl gəlmişdim. Tikinti işlərinə bərabər
baxırdıq. İndi ən yüksək səviyyədə tikilibdir. Həm xarici görünü
şü, həm daxili tərtibatı gözəldir. Faktiki olaraq yenidən tikilibdir.
Minarəsi tikilibdir. Bütün lazımi şərait vardır. İstilik, kondisioner,
441
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
böyük həyət vardır. Yəni burada ibadət üçün bütün imkanlar var
dır. Bu məscid bir sənət, memarlıq əsəridir. Elə də olmalıdır. İki
minə yaxın məscid vardır. Onların böyük əksəriyyəti müstəqillik
dövründə tikilibdir. İndi qədim vaxtlardan bizə miras qalan məs
cidlərin bərpası ilə də məşğuluq.
Bu yaxınlarda Azərbaycanın ən qədim məscidi olan Şamaxı
Cümə məscidinin də açılışını edəcəyik. Bu məscid 743-cü ildə tiki
libdir. İndi onun yenidən tikilməsi başa çatır. Orada köçürülmələr
də var idi, yollar genişləndirildi.
Bakıda dini, tarixi abidələrimizin bərpasından da dəfələrlə söhbət
aparmışıq: Təzəpir məscidi, Bibiheybət məscidi, Əjdərbəy məscidi.
Binəqədidə ölkəmizin ən böyük məscidi tikilir. Bu, həm bizim
müqəddəs dinimizə olan münasibətimizdir, eyni zamanda, İslam
aləmində Azərbaycan indi çox görkəmli yer tutur. İslam Əməkdaş
lıq Təşkilatının xətti ilə mötəbər tədbirlər keçirilir.
Müsəlman aləmində Azərbaycan çox böyük hörmətə malik olan
bir ölkədir. Nəinki Azərbaycanda, müsəlman aləmində İslam həm
rəyliyinin gücləndirilməsi üçün biz əlimizdən gələni əsirgəmirik.
Belə gözəl, dini, tarixi abidələrin tikintisi, bərpası bundan sonra da
davam etdiriləcəkdir.
ŞAMAXI CÜMƏ MƏSCİDİNİN ƏSASLI BƏRPA VƏ
YENİDƏNQURMADAN SONRA İSTİFADƏYƏ VERİLMƏ
MƏRASİMİNDƏ NİTQ
17 may 2013-cü il
Hörmətli din xadimləri!
Hörmətli səfirlər!
Əziz dostlar!
Bu gün ölkəmizin tarixində çox əlamətdar bir gündür. Bu gün biz
Şamaxı Cümə məscidinin əsaslı təmirdən sonra açılışını qeyd edi
rik. Bu mərasimdə iştirak etmək üçün Azərbaycana gəlmiş Şimali
Qafqaz müftilərini, bütün qonaqları salamlayıram.
Eyni zamanda, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən müsəlman
ölkələrinin səfirləri də bu gün bizimlə bərabərdirlər.
Qeyd etməliyəm ki, bu gün bu gözəl tədbirdə ölkəmizin hər bir
442
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
bölgəsindən nümayəndələr iştirak edirlər. Azərbaycanın hər bir ra
yonundan din xadimləri bu gün buradadırlar. Əslində, bu gün bü
tün Azərbaycan buradadır, Şamaxıdadır, Şamaxı Cümə məscidinin
açılışında iştirak edir.
Bu məscidin Azərbaycan tarixində xüsusi yeri vardır. Azərbay
canın ən qədim məscididir. Bu məscid 743-cü ildə tikilmişdir. Azər
baycanda, bütün Qafqazda İslam dininin yayılmasında Şamaxı
Cümə məscidinin çox böyük rolu olmuşdur. Əfsuslar olsun ki, təbii
fəlakətlər nəticəsində məscid iki dəfə dağıntılara məruz qalmışdır.
1859-cu və 1902-ci illərdə Şamaxıda baş vermiş güclü zəlzələlər nə
ticəsində məscidin böyük hissəsi dağılmışdır. Ondan sonra 1918-ci
ilin mart ayında soyqırımı zamanı bu məscid vəhşi erməni quldur
dəstələri tərəfindən yandırılmışdır. Bu məsciddə sığınacaq tapmaq
istəyən mindən yuxarı günahsız insan, – onların arasında uşaqlar
və qadınlar da olmuşdur, – ermənilər tərəfindən yandırılmışdır.
Vəhşi erməni quldur dəstələri sonra da Xocalı soyqırımını törətmiş
lər. Bu soyqırımı nəticəsində 613 dinc, günahsız insan həlak olmuş
dur, onlardan 63-ü uşaq, 100-dən çoxu qadın idi.
Ancaq bu gün Şamaxı Cümə məscidi yenidən yaşayır, öz qapı
443
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
larını dindarların üzünə açmışdır. Azərbaycan dövləti bu məscidin
bərpası üçün bütün lazımi tədbirləri görmüşdür. Sovet dövründə
təbii ki, məscid fəaliyyət göstərmirdi. 2009-cu ildə mənim tərəfim
dən Şamaxı Cümə məscidinin əsaslı təmiri ilə bağlı müvafiq Sərən
cam verilmişdir və 2010-cu ildən gərgin işlərə başlanmışdır. Mən
şəxsən hər il burada gedən tikinti-quruculuq işləri ilə tanış olur
dum, göstərişlərimi verirdim və əsas məqsəd ondan ibarət idi ki,
məscidin tarixi hissəsi qorunsun, saxlanılsın. Bax, bu sütunlar, di
varlar tarixi divarlardır. Beləliklə, bu gün məscidin həm daxili tərti
batı, həm xarici görünüşü zövq oxşayır. Bir daha demək istəyirəm,
ən önəmli məsələ odur ki, qədim divarlar, daşlar qorunub, eyni za
manda, yeni tikililər də əlavə olunubdur.
Yəni bu, əslində Azərbaycanda bütövlükdə gedən işlərin təzahü
rüdür. Biz bütün işləri möhkəm təməl üzərində, dəyərlər üzərində
qururuq. Milli mənəvi dəyərlər bizim üçün hər şeydən üstündür.
Biz öz dini və milli ənənələrimizə sadiqik. Bu möhkəm təməl üzə
rində müasir dövlət, müasir Azərbaycan qururuq. Müstəqil, azad
Azərbaycan dövləti bu böyük işin öhdəsindən layiqincə gələ bil
mişdir. Bu gündən başlayaraq məsciddə bütün lazımi mərasimlər
444
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
keçiriləcəkdir.
Azərbaycan dövləti öz keçmişinə sadiqdir. Azərbaycanda bütün
dini abidələr bərpa edilir, təmir olunur. Sovet dövründə Azərbay
canda cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərirdisə, hazırda onların sayı
1800-ə yaxındır. Bu, onu göstərir ki, hətta sovet dövründə insanla
rın qəlbində olan imanı öldürə bilməmişlər. Azərbaycan xalqı öz
müqəddəs dininə olan hörmətini, məhəbbətini ürəyində saxlamış
və yaşatmışdır.
Dostlarımız – Şimali Qafqaz müftiləri, səfirlər, digər qonaqlar
bizim, demək olar ki, bütün tədbirlərimizdə – Təzəpir məscidinin
əsaslı təmirindən sonra açılış mərasimində, Bibiheybət məscidində,
Əjdərbəy məscidinin yenidən açılışlarında iştirak etmişlər. Bu, öz
lüyündə göstərir ki, Azərbaycanda həm dini ocaqlar bərpa edilir,
eyni zamanda, bütün bölgələrdə məscidlər tikilir. Bu yanaşma yenə
də demək istəyirəm ki, dövlət siyasətidir. Bundan sonra da biz bu
yolla gedəcəyik. Bütün dini abidələrimizi bərpa edəcəyik və edirik.
Qeyd etmək istəyirəm ki, son 10 il ərzində Azərbaycanda 200-dən
çox məscid tikilmişdir, 80-dən çox məscid təmir edilmişdir.
Hazırda xalqımız üçün böyük əhəmiyyət daşıyan İmamzadə di
ni-tarixi memarlıq abidəsi bərpa edilir. Bakının Binəqədi rayonun
da Azərbaycanın ən böyük məscidi inşa olunur.
Azərbaycan müstəqil dövlət kimi İslam həmrəyliyinə də öz
töhfəsini verir. Bütün müsəlman ölkələri ilə biz çox mehriban mü
nasibətlər qurmaq əzmindəyik. Əslində bunu etmişik. İslam həm
rəyliyinin gücləndirilməsi üçün əməli addımlar atırıq. Azərbaycan
İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının fəal üzvüdür. Azərbaycan bu təşki
latın fəaliyyəti üçün lazımi töhfələr verir. İslam Əməkdaşlıq Təşki
latı Azərbaycanda dini sahədə aparılan işləri çox yüksək qiymət
ləndirir.
Biz çalışmalıyıq ki, bundan sonra da İslam həmrəyliyini güclən
dirək, müsəlman ölkələri arasındakı əlaqələri genişləndirək.
Bu yaxınlarda İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının xətti ilə Bakıda na
zirlər səviyyəsində mötəbər tədbir keçirilmişdir. Belə tədbirlərin
sayı getdikcə artmaqdadır. Eyni zamanda, Azərbaycanda müxtəlif
humanitar forumlar keçirilir. Dünya dinlərinin liderlərinin zirvə
görüşü keçirilmişdir. Bu ayın sonunda Mədəniyyətlərarası Dialoq
445
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
Forumunun keçirilməsi nəzərdə tutulur. Yəni Azərbaycan dövləti
artıq dünya xəritəsində tolerantlıq mərkəzinə çevrilmişdir. Azər
baycanda fəaliyyət göstərən bütün dinlərin nümayəndələri bir ailə
kimi yaşayır və yaşayacaqdır. Azərbaycanda nə dini, nə milli zə
mində heç vaxt heç bir qarşıdurma, anlaşılmazlıq olmamışdır və
əminəm ki, olmayacaqdır.
Eyni zamanda, dünyada gedən bəzi proseslər bizi haqlı olaraq
narahat edir. İslam dininə qarşı ədalətsiz münasibət sərgilənir. Bəzi
ölkələrdə islamofobiya meyilləri güclənir.
İslam mərhəmət dinidir. Çalışmalıyıq ki, əməli addımlarla dün
yada İslam dini haqqında dolğun və ədalətli məlumatları çatdıraq.
Deyə bilərəm ki, Azərbaycan bu istiqamətdə kompleks tədbirlər
görür. Keçən ilin sentyabr ayında dünyanın ən böyük muzeyi olan
Parisdəki Luvr muzeyində İslam mədəniyyəti bölməsinin açılışı
olmuşdur. Azərbaycan bu bölmənin yaradılması üçün öz dəstəyi
ni vermişdir. Bu, əslində bizim bütün İslam mədəniyyətinə olan
töhfəmizdir. Eyni zamanda, bir neçə ay bundan əvvəl Vatikanda ilk
dəfə olaraq müsəlman ölkəsinin sərgisi keçirilmişdir. Bu da Azər
baycan sərgisi idi. Yəni biz çalışırıq və birgə səylərlə çalışmalıyıq ki,
İslam mədəniyyəti, dəyərləri haqqında dünyaya dolğun məlumat
çatdıraq. Bəzi hallarda qəsdən müsəlmanlar haqqında çox yanlış
təsəvvür yaradılır. Bəzi hallarda kütləvi informasiya vasitələri bu
məsələnin dərinləşməsində öz rolunu oynayır.
Əfsuslar olsun ki, müxtəlif bölgələrdə vətəndaş müharibəsi ge
dir, qardaş qanı axıdılır. Biz buna imkan verə bilmərik.
Qeyd etdiyim kimi, Şamaxı Cümə məscidi təbii fəlakətlərə, er
məni vəhşiliyinə məruz qalmışdır. Şamaxının demək olar ki, bütün
binaları o vaxt – 1918-ci il soyqırımı zamanı dağıdılmışdır. Amma
məscidi dağıda bilməmişlər. Bu məscid 1270 ildən sonra artıq ye
nidən fəaliyyətə başlayır. Bu, doğrudan da böyük tarixi hadisədir,
çox böyük rəmzi məna daşıyır. Bu, onu göstərir ki, Azərbaycan
xalqı əyilməzdir.
Hazırda işğal altında olan Şuşa məscidi, Ağdam məscidi, işğal
altında olan digər məscidlər yarıdağılmış vəziyyətdədir. Ancaq
gün gələcək biz o məscidləri də bərpa edəcəyik. Şuşa məscidini də,
Ağdam məscidini də, işğal altında olan digər məscidləri də bərpa
446
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
edəcəyik. İşğalçıları Azərbaycan torpaqlarından qovacağıq. Azər
baycan bayrağı Şuşada, Xankəndidə, işğal olunmuş bütün torpaq
larda dalğalanacaqdır. Mən əminəm ki, o gün gələcəkdir. O günü
yaxınlaşdırmaq üçün bütün Azərbaycan cəmiyyəti, Azərbaycan
vətəndaşları bir nöqtəyə vurmalıdır. Ölkəmizi gücləndirməliyik,
ölkəmizi hərtərəfli inkişaf etdirməliyik. Biz belə gözəl abidələr ya
radırıq. Biz tarixi ədaləti bərpa edirik. Əminəm ki, Şamaxı məscidi
bundan sonra əbədi yaşayacaqdır.
Bu gün Azərbaycan azaddır, müstəqildir. Müstəqil Azərbaycan
öz tarixi keçmişini qorumağa da və gələcəyə inamla baxmağa da
qadirdir.
Bir daha mən bütün Azərbaycan müsəlmanlarını, bütün dün
ya müsəlmanlarını bu gözəl hadisə münasibətilə ürəkdən təbrik
edirəm, hər birinizə cansağlığı, xoşbəxtlik arzulayıram. Sağ olun.
447
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
BAKIDA II ÜMUMDÜNYA MƏDƏNİYYƏTLƏRARASI
DİALOQ FORUMUNUN AÇILIŞINDA NİTQ
30 may 2013-cü il
Hörmətli xanımlar və cənablar!
Əziz qonaqlar!
Mən sizin hamınızı ürəkdən salamlayıram, Azərbaycana xoş
gəlmisiniz. Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun
Azərbaycanda keçirilməsi çox əlamətdar hadisədir. Şadam ki, bu
Forum ikinci dəfə Bakıda keçirilir. Yadımdadır, iki il bundan əvvəl
birinci Forumun keçirilməsi zamanı mən belə bir fikir irəli sürmüş
düm ki, yaxşı olar bu Forum ənənəvi olsun. Çox şadam ki, bizim
dostlarımız da bu təşəbbüsü dəstəkləmiş və bu gün bizimlə bərabər
ikinci Forumda iştirak edirlər.
Əslində bu Forumun keçirilməsi “Bakı prosesi”nin təzahürüdür.
“Bakı prosesi” 2008-ci ildə başlamışdır. Hesab edirəm ki, müasir
tarixdə bu, çox önəmli bir hadisə idi. Geniş prosesin başlanması
Avropa Şurasına üzv ölkələrin mədəniyyət nazirlərinin 2008-ci ildə
Bakıda keçirilmiş toplantısında İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv
ölkələrin mədəniyyət nazirlərinin iştirakı ilə yadımızda qalıb. On
dan sonra - 2009-cu ildə artıq İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv
ölkələrin mədəniyyət nazirlərinin toplantısında Avropa Şurasın
dan həmkarlar qoşulmuşlar. Yəni Bakı, əslində coğrafi körpü rolu
nu oynamaqla bərabər, mədəniyyətlərarası körpü rolunu da mü
vəffəqiyyətlə icra edir.
2010-cu ildə də çox önəmli hadisə baş vermişdir. Dünya dinlə
ri liderlərinin Bakıda zirvə görüşü və 2011-ci ildə birinci Forum
keçirilmişdir. Artıq “Bakı prosesi” inkişaf edir və əminəm ki, bu
Forumda aparılan diskussiyalar, fikir mübadiləsi, məruzələr bizim
ümumi işimizə töhfə verəcəkdir. Çünki biz hamımız istəyirik ki,
dünyada dinlərarası, mədəniyyətlərarası münasibətlər sağlam zə
mində həllini tapsın, əməkdaşlıq meylləri güclənsin, xoşagəlməz
halların qarşısı alınsın, ümumiyyətlə, dünyada sivilizasiyalararası
dialoqun inkişafında müsbət meyllər üstünlük təşkil etsin. Əfsuslar
olsun ki, biz hələ istədiyimizə tam şəkildə nail ola bilmirik. Çünki
448
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
dünyanın müxtəlif yerlərində dini, milli zəmində qarşıdurmalar,
vətəndaş müharibələri baş verir, anlaşılmazlıq meylləri artır. He
sab edirəm ki, bu vacib məsələlərin bu formatda müzakirə edilmə
si, ümumi işimizə, əməkdaşlıq işimizə bir töhfə olacaqdır.
Hesab edirəm ki, bu Forumun Azərbaycanda keçirilməsi təsa
düfi deyildir. Çünki Azərbaycan əsrlər boyu burada yaşayan bütün
millətlərin, bütün dinlərin nümayəndələri üçün Vətən olmuşdur.
Biz fəxr edirik ki, bu gün də müstəqil Azərbaycan çoxmillətli və
çoxkonfessiyalı ölkədir. Burada bütün dinlərin nümayəndələri,
bütün millətlər bir ailə kimi sülh, mehribanlıq, qarşılıqlı anlaşma
şəraitində yaşayırlar. Bu, bizim böyük sərvətimizdir, böyük üstün
lüyümüzdür və hesab edirəm ki, Azərbaycanın uğurlu inkişafında
bu amil də öz rolunu oynamışdır.
Qeyd etməliyəm ki, ictimai-siyasi quruluşdan asılı olmayaraq,
bütün dövrlərdə Azərbaycan dini tolerantlıq, dözümlülük məka
nı olub. Çox şadam ki, müstəqillik dövründə bu müsbət meylləri
biz nəinki qoruyub saxlaya bilmişik, hesab edirəm ki, onları daha
da gücləndirmişik və artıq fəaliyyətimizi təkcə ölkənin hüdudla
rı ilə məhdudlaşdırmırıq. Azərbaycan tərəfindən irəli sürülmüş
təşəbbüslər bu gün dünyada da əks-səda yaradır. Hesab edirəm ki,
bizim bütün regional təşəbbüslərimiz – istər siyasi, iqtisadi, digər
sahələrlə bağlı təşəbbüslərimiz də, eyni zamanda, regional əmək
daşlıq üçün yaxşı şərait yaradır və xalqlararası, millətlərarası dia
loqun aparılması bu müsbət meyilləri daha da gücləndirir. Ölkələ
rin siyasi maraqları ola bilər və vardır. Təbii ki, iqtisadi maraqlar da
vardır. Bir çox hallarda ölkələri birləşdirən bu maraqlardır. Ancaq
hesab edirəm ki, əməkdaşlığın müsbət meyillərini gücləndirmək
üçün mütləq xalqlararası əlaqələr də sağlam zəmində qurulmalıdır.
Hesab edirəm ki, Forumun gündəliyi çox genişdir, burada mü
zakirə ediləcək məsələlər böyük əhəmiyyət kəsb edir və gələcəyə
müştərək baxışlarımızla bağlı fikirlər də səslənəcəkdir. Bu, çox va
cib məsələdir – müştərək gələcək. Bu dünyada hər bir xalq üçün,
hər bir millət üçün yer vardır. Təki sülh, əmin-amanlıq, qarşılıq
lı anlaşma olsun. Əməkdaşlığın üstünlüyünü biz Azərbaycanın
uğurlu inkişafında görürük. Bizim regional təşəbbüslərimizlə bağlı
olan bütün addımlarımız əməkdaşlığa yönəldilibdir. Biz əməkdaş
449
İlham Əliyev: AZƏRBAYCAN TOLERANTLIQ ÖRNƏYİDİR
lıq, qarşılıqlı dəstək vasitəsilə öz iqtisadi və siyasi maraqlarımızı da
tam şəkildə təmin edirik. Regional əməkdaşlıq məsələlərinə gəldik
də hesab edirəm ki, bizim müsbət təcrübəmiz maraqlı ola bilər. Eyni
zamanda, Azərbaycan nəinki çoxmillətli və çoxkonfessiyalı ölkədir,
eyni zamanda, nadir ölkələrdəndir ki, həm Avropa Şurasının, həm
İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdür və hər iki təşkilatda çox
fəal iş aparır, hər iki təşkilatda çox möhkəm mövqelərə malikdir.
Bax, bizim bu xüsusiyyətlərimiz hesab edirəm ki, mədəniyyətləra
rası dialoqun inkişafına da töhfəsini verməkdədir.
Azərbaycan müsəlman aləminin bir parçasıdır. Əlbəttə ki, Azər
baycanda milli və dini ənənələr çox güclüdür. Müstəqil Azərbay
can dövləti güclü milli mənəvi dəyərlər üzərində qurulubdur. Eyni
zamanda, Azərbaycanda müxtəlif dövrlərdə, xüsusilə XIX əsrdən
başlayaraq Avropa təsiri də kifayət qədər güclü olmuşdur. İki gün
əvvəl biz Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 95 illiyini qeyd edir
dik. Azərbaycan Demokratik Respublikası müsəlman aləmində ilk
respublika idi və əslində nəinki Azərbaycan xalqının müstəqilliyi
ni şərtləndirdi, eyni zamanda, bölgədə də, müsəlman aləmində də
respublika quruluşunun inkişafına, yayılmasına təkan vermişdir.
Azərbaycan müsəlman aləminin bir parçası olaraq İslam Əmək
daşlıq Təşkilatında da çox fəal iş aparır. Böyük qürur hissi ilə deyə
bilərəm ki, Bakı şəhəri 2009-cu ildə İslam mədəniyyətinin paytaxtı
elan edilmişdir. Bizim digər qədim şəhərimiz Naxçıvan isə 2018-ci
il üçün bu şərəfli ada layiq görülmüşdür. Bununla bərabər, keçən il
Bakıda Avropanın və bəlkə də dünyanın ən mötəbər musiqi yarışı
– “Eurovision” keçirilmişdir. 2015-ci ildə Birinci Avropa Oyunla
rı Azərbaycanda keçiriləcəkdir. Yəni bax bu məsələlər özlüyündə
göstərir ki, Azərbaycanda mədəniyyətlərarası dialoqun aparılması
üçün nəinki çox gözəl zəmin və əsas vardır, eyni zamanda, biz öz
təşəbbüslərimizlə, öz xarici siyasətimizlə və sivilizasiyalararası dia
loqa verdiyimiz töhfələrlə bu əməkdaşlığı daha da genişləndiririk.
Bu, doğrudan da çox vacib məsələdir, çünki dünyada biz hamı
mız bunun şahidiyik, həm müsbət, həm də mənfi meyillər vardır.
Son vaxtlar, xüsusilə multikulturalizmlə bağlı müxtəlif fikirlər səs
lənir. Bəziləri hesab edir ki, multikulturalizm iflasa uğrayıb, bəzi
ölkələrdə, hətta siyasətçilər bu barədə açıq bəyanatlar verirlər. İc
450