คู่มือสมรรถนะ หลักสูตรซ่อมบำรุงระบบราง

การพัฒนาสื่อการเรียนดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพื่อชว่ ยพฒั นาทักษะวิศวกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

การพฒั นาสื่อการเรียนดจิ ิทลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพื่อชว่ ยพฒั นาทกั ษะวิศวกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

สารบญั

หนา้

หวั ข้อที่ 1 การควบคมุ และปฏิบัตกิ ารรถไฟ (Train Control and Operation) และการส่อื สารในระบบราง

(Railway Telecoms) ประกอบด้วยเน้อื หาดังน้ี 1

1.1 ระบบการขนส่งทางรางประเภทต่าง ๆ (Transit Systems) 1

1.2 ระบบอาณตั ิสญั ญาณ: การสง่ สญั ญาณและโทรคมนาคม (Signaling & Telecom) : ตอนท่ี 1 20

1.3 ระบบอาณตั ิสญั ญาณ: การสง่ สญั ญาณและโทรคมนาคม (Signaling & Telecom) : ตอนท่ี 2 35

1.4 การสอ่ื สารในระบบราง (Railway Telecoms): ตอนท่ี 1 42

1.5 การสอ่ื สารในระบบราง (Railway Telecoms): ตอนที่ 2 51

1.6 การควบคมุ รถไฟบนพน้ื ฐานการสือ่ สาร (CBTC-Communications-based train control-CBTC):

ตอนท่ี 1 80

1.7 การควบคมุ รถไฟบนพืน้ ฐานการสอื่ สาร (CBTC-Communications-based train control-CBTC):

ตอนที่ 2 84

1.8 ความปลอดภัยและภยั พบิ ัติทางราง (Safety & Disaster) 91

1.9 การบรหิ ารสถานี 111

1.10โครงสร้างการบรหิ ารจดั การระบบรางในประเทศไทย 118

หวั ขอ้ ท่ี 2 ระบบไฟฟา้ ระบบราง (Railway Electrical System) ประกอบดว้ ยเนือ้ หาดังนี้ 146

2.1 ประวัติความเป็นมาของการใชไ้ ฟฟ้าขนส่งมวลชนในประเทศต่าง ๆ 146

2.2 พลงั งานไฟฟา้ ที่ใชใ้ นการขบั เคลอื่ นรถไฟไฟฟ้าขนสง่ มวลชน 166

2.3 ระบบไฟฟา้ ของรถไฟฟา้ ขนสง่ มวลชนโดยท่วั ไป 183

2.4 เครอ่ื งจักรในการขบั เคล่ือนรถไฟไฟฟ้าขนส่งมวลชน 194

2.5 ความแตกต่างของระบบไฟฟา้ 3 เฟสและ 1 เฟส 217

2.6 ระบบจ่ายไฟฟา้ ของรถไฟฟา้ ขนสง่ มวลชน 226

2.7 แบตเตอรี่และระบบสำรองไฟฟ้า 237

2.8 รถไฟฟ้าความเร็วสงู 244

2.9 ระบบไฟฟา้ ในรถไฟฟา้ ขนสง่ มวลชนตา่ ง ๆ ในประเทศไทย: ตอนที่ 1 MRT และ BTS 262

2.10ระบบไฟฟา้ ในรถไฟฟ้าขนสง่ มวลชนตา่ ง ๆ ในประเทศไทย: ตอนท่ี 2 Airport Rail Link และ

รถไฟฟา้ เช่ือมโยงระหว่างสามสนามบิน (สวุ รรณภูมิ-ดอนเมอื ง-อูต่ ะเภา) 269

การพฒั นาส่ือการเรียนดจิ ิทลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพื่อชว่ ยพฒั นาทักษะวศิ วกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

สารบญั (ตอ่ ) หน้า

หวั ขอ้ ท่ี 3 การซอ่ มบำรงุ ทางกลและไฟฟา้ ของยานพาหนะระบบราง (Mechanical and Electrical 277
Maintenance of Railway Vehicles) ประกอบด้วยเนื้อหาดงั นี้ 277
282
3.1 รางรถไฟประเภทตา่ ง ๆ 290
3.2 การบำรงุ รักษาระบบรางและการเปล่ียนรางตามระยะเวลา 296
3.3 การบำรงุ รกั ษาระบบราง: NOISE AND VIBRATION 307
3.4 การบำรุงรกั ษาระบบราง: INSPECTION AND DETECTION SYSTEMS
3.5 การบำรงุ รกั ษาระบบเคร่อื งจกั รกล: ตอนท่ี 1 ตามระยะเวลา (Preventive Maintenance) 315
3.6 การบำรงุ รกั ษาระบบเครื่องจกั รกล: ตอนท่ี 2 เมื่อตรวจพบ 327
(Preventive & Corrective Maintenance) 329
3.7 การจดั การแกไ้ ขปญั หาเครือ่ งจกั รกลขดั ขอ้ ง (System Recovery) 334
3.8 การบำรงุ รักษาระบบจ่ายไฟฟ้า 353
3.9 การบำรุงรักษาระบบไฟฟา้ และแผงควบคมุ ภายในขบวนรถ
3.10การบำรงุ รกั ษาภายในและภายนอกตวั รถทางกายภาพ

การพฒั นาส่อื การเรียนดจิ ิทัลด้วยระบบ VR AR และ MR เพื่อชว่ ยพฒั นาทักษะวิศวกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ หน้า
1
ภาพท่ี 1-1 ระบบรถไฟฟา้ รางเดีย่ ว (Monorail) 1
ภาพที่ 1-2 Shinkansen Bullet train 2
ภาพที่ 1-3 รถไฟใต้ดินอลั มาเตอ 2
ภาพท่ี 1-4 รถไฟไทย 4
ภาพท่ี 1-5 ระบบการขนส่งทางรางรปู แบบตา่ งๆ 5
ภาพท่ี 1-6 ตารางการเปรียบเทียบระบบการขนสง่ แบบ heavy Rall และ Light Roll 5
ภาพที่ 1-7 รถไฟฟ้าแบบ Monorail 6
ภาพที่ 1-8 ขบวนรถจกั รไอน้ำพเิ ศษ 6
ภาพท่ี 1-9 รถจกั รดเี ซลไฮดรอลิค 7
ภาพท่ี 1-10 รถจกั รดีเซลไฟฟา้ 7
ภาพที่ 1-11 รถโดยสาร Passenger Coach 7
ภาพท่ี 1-12 รถปรับอากาศนัง่ และนอนช้ันท่ี 1 8
ภาพที่ 1-13 รถปรับอากาศน่งั และนอนชัน้ ท่ี 2 8
ภาพท่ี 1-14 รถปรับอากาศชั้นท่ี 2 8
ภาพท่ี 1-15 รถปรบั อากาศชน้ั ที่ 3 9
ภาพที่ 1-16 รถโบกน้ี ัง่ และนอนช้นั ท่ี 2 9
ภาพท่ี 1-17 รถโบกี้ชั้นท่ี 2 10
ภาพท่ี 1-18 รถโบก้ีชั้นท่ี 3 10
ภาพที่ 1-19 รถปรับอากาศขายอาหาร 11
ภาพท่ี 1-20 รถประชุมปรบั อากาศ 11
ภาพท่ี 1-21 รถสนิ ค้า Freight Car 11
ภาพท่ี 1-22 รถสนิ ค้า Freight Car 12
ภาพท่ี 1-23 รถสินค้า Freight Car 12
ภาพท่ี 1-24 DMU (Diesel Multiple Unit) 12
ภาพท่ี 1-25 Interior of Typical DMU 13
ภาพที่ 1-26 รปู แบบการจัดขบวนของรถ DMU 13
ภาพท่ี 1-27 EMU (Electric Multiple Unit) 14
ภาพที่ 1-28 EMU (Electric Multiple Unit) 14
ภาพที่ 1-29 รปู แบบการจัดขบวนของรถ EMU 14
ภาพที่ 1-30 รูปแบบการจัดขบวนของรถ EMU 15
ภาพท่ี 1-31 รถจักรไฟฟา้ (Electric Locomotive) 15
ภาพท่ี 1-32 รถจกั รไฟฟา้ (Electric Locomotive)

การพัฒนาสอ่ื การเรียนดจิ ิทัลด้วยระบบ VR AR และ MR เพ่ือชว่ ยพฒั นาทกั ษะวิศวกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ตอ่ ) หนา้
15
ภาพท่ี 1-33 รถไฟความเร็วสูง High Speed Train 16
ภาพที่ 1-34 รถไฟไฮบรดิ จ์ Hybrid Train 16
ภาพที่ 1-35 รถไฟไฮบรดิ จ์ Hybrid Train 16
ภาพที่ 1-36 รถไฟฟ้าท่ีอาศัยพลงั งานจาก แบตเตอร์รี่ 17
ภาพท่ี 1-37 รถไฟฟ้าแบบ Monorail 17
ภาพท่ี 1-38 รถไฟฟ้าแบบ Monorail 17
ภาพที่ 1-39 รถไฟฟา้ ทีอ่ าศัยอำนาจแมเ่ หล็ก (Magnetic Levitation Train) 18
ภาพท่ี 1-40 รถไฟฟ้าทอ่ี าศยั อำนาจแมเ่ หล็ก (Magnetic Levitation Train) 18
ภาพที่ 1-41 รถไฟฟ้าที่อาศยั อำนาจแมเ่ หลก็ (Magnetic Levitation Train) 18
ภาพท่ี 1-42 รถโบกปี้ ั่นจ่ันกล (Breakdown Crane) 19
ภาพท่ี 1-43 รถโบก้ีป่นั จัน่ กล (Breakdown Crane) 19
ภาพที่ 1-44 รถโบกปี้ นั่ จัน่ กล (Breakdown Crane) 20
ภาพที่ 1-45 การให้สัญญาณรถ 21
ภาพท่ี 1-46 สญั ญาณใบธงสายลวด 21
ภาพท่ี 1-47 สญั ญาณใบธงสายลวด 22
ภาพท่ี 1-48 สัญญาณไฟสี 22
ภาพที่ 1-49 สญั ญาณไฟสี 22
ภาพที่ 1-50 สัญญาณไฟสี 23
ภาพที่ 1-51 อปุ กรณป์ ระแจ 23
ภาพท่ี 1-52 ประแจกล 24
ภาพที่ 1-53 ตอนทางสะดวก (Block section) 26
ภาพที่ 1-54 ตอนอตั โนมัติ 26
ภาพที่ 1-55 ตอนอตั โนมัติ 26
ภาพท่ี 1-56 ตอนอัตโนมตั ิ 27
ภาพที่ 1-57 ตอนอัตโนมตั ิ 27
ภาพที่ 1-58 ตอนอัตโนมตั ิ 27
ภาพท่ี 1-59 วงจรไฟตอน (Track Circuit) 28
ภาพที่ 1-60 DC Track Circuit 28
ภาพที่ 1-61 AC Track Circuit 29
ภาพท่ี 1-62 ระบบบงั คบั ลอ็ คสมั พันธ์ (Interlocking system) 30
ภาพที่ 1-63 Computer Base Interlocking (CBI) 30
ภาพท่ี 1-64 CBI

การพัฒนาสอื่ การเรียนดจิ ิทัลดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพฒั นาทักษะวศิ วกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ต่อ) หนา้
31
ภาพท่ี 1-65 ATP switchboard in a Taiwan Railways Administration DR2700 series carriage 31
ภาพที่ 1-66 Automatic Train Stop (ATS) 32
ภาพท่ี 1-67 Automatic Train Stop (ATS) 32
ภาพท่ี 1-68 Automatic Train Stop (ATS) 33
ภาพที่ 1-69 Automatic Train control (ATC) 34
ภาพที่ 1-70 CTC (Centralized Traffic Control) 34
ภาพที่ 1-71 CTC (Centralized Traffic Control) 35
ภาพท่ี 1-72 เคร่อื งหมายท่ีคนขบั รถทว่ั ไปควรรจู้ ัก 41
ภาพที่ 1-73 เครอื่ งหมายทค่ี นขับรถท่วั ไปควรรจู้ ัก 42
ภาพท่ี 1-74 หน้าที่ของระบบโทรคมนาคม 43
ภาพท่ี 1-75 ระบบโทรคมนาคมยุคแรกๆ 46
ภาพท่ี 1-76 ซามเู อล ฟนิ ลยี ์ บรสี มอรส์ (Samuel Finley Breese Morse) 46
ภาพที่ 1-77 รหสั มอรส์ ภาษาสากล 48
ภาพที่ 1-78 รหสั ภาษาไทย 48
ภาพท่ี 1-79 โทรเลขกับรถไฟ 49
ภาพที่ 1-80 โทรศัพทค์ วบคมุ การเดนิ รถ 49
ภาพท่ี 1-81 โทรศัพทแ์ คเรีย 50
ภาพที่ 1-82 โทรพิมพ์ 52
ภาพท่ี 1-83 สัญญาณแอนะล็อกและสญั ญาณดิจทิ ลั 53
ภาพท่ี 1-84 คลน่ื ไมโครเวฟ 54
ภาพท่ี 1-85 การนบั คา่ ความถ่ี 55
ภาพท่ี 1-86 คล่นื ท่ใี ช้ ในการส่อื สารรถไฟ 57
ภาพท่ี 1-87 ระบบ G 59
ภาพที่ 1-88 cellular Network Evolution 61
ภาพท่ี 1-89 The UHF TETRA Radio System 61
ภาพท่ี 1-90 วทิ ยสุ ่ือสารระบบ Trunk 61
ภาพท่ี 1-91 วิทยุ ส่อื สารแบบ MobileTEDRA Ready MTM5400 62
ภาพที่ 1-92 วทิ ยุส่อื สาร MTP3100 แบบพกพา 62
ภาพท่ี 1-93 PT580H Plus วิทยสุ ่อื สาร TETRA แบบพกพา 64
ภาพที่ 1-94 สายคบู่ ติ (Twisted Pair) 64
ภาพท่ี 1-95 สายโคแอคเชยี ล 65
ภาพที่ 1-96 ใยแก้วนำแสง

การพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ิทลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพือ่ ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวิศวกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ต่อ) หนา้
65
ภาพท่ี 1-97 ใยแก้วนำแสง 66
ภาพที่ 1-98 Fiber-Panel-Rack 66
ภาพที่ 1-99 เทคโนโลยไี ร้สาย 67
ภาพที่ 1-100 ดาวเทียมส่ือสาร 67
ภาพท่ี 1-101 ดาวเทียมสื่อสาร 67
ภาพที่ 1-102 ระบบเซลลลู าร์และ PCS 68
ภาพที่ 1-103 เทคโนโลยวี ิทยุและการแพร่กระจายสเปกตรมั 68
ภาพท่ี 1-104 การส่ือสารอินฟราเรด 68
ภาพท่ี 1-105 การส่ือสารอนิ ฟราเรด 69
ภาพท่ี 1-106 เครอื ข่ายทัว่ โลก 69
ภาพที่ 1-107 เครอื ข่ายทว่ั โลก 73
ภาพท่ี 1-108 สายคอปเปอรเ์ วล (ทองแดง) หมุ้ ฉนวน 77
ภาพที่ 1-109 ความถข่ี องรถไฟความเร็วสงู 77
ภาพที่ 1-110 ความถี่ของรถไฟความเรว็ สงู 78
ภาพท่ี 1-111 คลน่ื แทรกรถไฟฟา้ 81
ภาพท่ี 1-112 APM ทส่ี นามบินซานฟรานซิสโก สหรัฐฯ 81
ภาพที่ 1-113 แผนที่ของการเดินรถไฟในสนามบิน SF 83
ภาพที่ 1-114 ตัวอยา่ งของระบบท่ีใช้ในประเทศไทย 84
ภาพท่ี 1-115 CBTC Fixed block และ Moving block 88
ภาพท่ี 1-116 สถาปัตยกรรม CBTC 91
ภาพที่ 1-117 ความปลอดภยั และภัยพิบตั ิทางราง 91
ภาพที่ 1-118 รถไฟชินคันเซ็น นอนนิ่งแช่นำ้ หลงั เผชิญไตฝ้ ุ่น ฮากบิ ิส 92
ภาพที่ 1-119 รถไฟตกรางในไต้หวนั 92
ภาพที่ 1-120 รถไฟอนิ เดียเผชิญนำ้ ทว่ ม 93
ภาพที่ 1-121 ภัยพิบัติและอบุ ตั เิ หตทุ เ่ี กิดข้นึ ในระบบราง 93
ภาพที่ 1-122 ภัยพบิ ตั ทิ างธรรมชาติ 93
ภาพท่ี 1-123 ภัยพิบัตทิ างธรรมชาติ 94
ภาพที่ 1-124 ภัยพิบัติทางธรรมชาติ 94
ภาพที่ 1-125 ภยั พบิ ัตทิ างธรรมชาติ 94
ภาพท่ี 1-126 ภยั พิบตั ิทางธรรมชาติ 95
ภาพที่ 1-127 ภัยพบิ ัตทิ างธรรมชาติ 95
ภาพที่ 1-128 ภยั พบิ ัติทางธรรมชาติ

การพฒั นาสือ่ การเรยี นดจิ ทิ ัลดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพื่อชว่ ยพฒั นาทักษะวศิ วกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ตอ่ ) หนา้
95
ภาพท่ี 1-129 ภยั พิบัติทางธรรมชาติ 96
ภาพที่ 1-130 ภัยพิบตั ทิ างธรรมชาติ 96
ภาพที่ 1-131 ภยั พบิ ตั ิทางธรรมชาติ 96
ภาพท่ี 1-132 ภยั พบิ ตั ิทางธรรมชาติ 97
ภาพที่ 1-133 ภยั พบิ ัตทิ างธรรมชาติ 97
ภาพที่ 1-134 ภัยพิบัติทางธรรมชาติ 97
ภาพท่ี 1-135 ภยั พบิ ัตทิ างธรรมชาติ 98
ภาพที่ 1-136 อุบตั ิเหตทุ เี่ กิดขึ้นในระบบขนสง่ ทางราง 98
ภาพท่ี 1-137 อุบตั ิเหตุทเ่ี กดิ ขึ้นในระบบขนส่งทางราง 99
ภาพท่ี 1-138 อบุ ตั ิเหตุทเี่ กดิ ขน้ึ ในระบบขนส่งทางราง 99
ภาพท่ี 1-139 อุบตั ิเหตทุ เ่ี กดิ ข้นึ ในระบบขนส่งทางราง 99
ภาพที่ 1-140 อบุ ัติเหตทุ เ่ี กดิ ขน้ึ ในระบบขนสง่ ทางราง 100
ภาพท่ี 1-141 อบุ ตั เิ หตทุ เ่ี กดิ ขนึ้ ในระบบขนสง่ ทางราง 100
ภาพที่ 1-142 อุบัตเิ หตุทเ่ี กดิ ข้ึนในระบบขนสง่ ทางราง 100
ภาพที่ 1-143 อุบัตเิ หตทุ เ่ี กิดขึ้นในระบบขนส่งทางราง 101
ภาพท่ี 1-144 อุบัตเิ หตทุ เี่ กิดขึ้นในระบบขนสง่ ทางราง 101
ภาพที่ 1-145 อุบตั ิเหตุทเ่ี กดิ ข้นึ ในระบบขนส่งทางราง 101
ภาพที่ 1-146 อบุ ัติเหตทุ เี่ กดิ ขน้ึ ในระบบขนสง่ ทางราง 102
ภาพที่ 1-147 อุปกรณ์ช่วยในการลดหรอื ป้องกันการเกิดอบุ ตั เิ หตุ 102
ภาพที่ 1-148 อปุ กรณป์ ้องกันอันตรายและอปุ กรณช์ ่วยเหตอุ ันตราย 102
ภาพท่ี 1-149 อปุ กรณป์ ้องกันอันตรายและอุปกรณช์ ว่ ยเหตอุ นั ตราย 103
ภาพท่ี 1-150 อปุ กรณ์ป้องกันอนั ตรายและอุปกรณช์ ่วยเหตอุ ันตราย 103
ภาพท่ี 1-151 อปุ กรณ์ปอ้ งกันอนั ตรายและอุปกรณช์ ว่ ยเหตอุ ันตราย 103
ภาพที่ 1-152 อปุ กรณ์ปอ้ งกนั อันตรายและอุปกรณ์ชว่ ยเหตอุ ันตราย 103
ภาพที่ 1-153 iWFL 104
ภาพท่ี 1-154 Spray (grease) System 104
ภาพท่ี 1-155 Wheel Flange Lubrication System 104
ภาพที่ 1-156 wheel flange lubrication systems 105
ภาพที่ 1-157 Solid Stick System 105
ภาพท่ี 1-158 Coast Main Line 105
ภาพท่ี 1-159 Coast Main Line 106
ภาพที่ 1-160 Switchplate Lubrication

การพัฒนาส่ือการเรยี นดจิ ทิ ัลดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพื่อชว่ ยพัฒนาทักษะวิศวกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ตอ่ ) หนา้
106
ภาพที่ 1-161 ระบบควบคมุ รถไฟของยุโรป 106
ภาพที่ 1-162 ETCS Levels 107
ภาพที่ 1-163 European Train Control System (ETCS) 107
ภาพท่ี 1-164 ตาราง Level 107
ภาพที่ 1-165 Early Earthquake Detection System for Shinkansen Source 108
ภาพที่ 1-166 แสดงส่วนของสายเคเบลิ ใยแก้วนำแสงท่ีอยูใ่ น Ocean Seismic 108
ภาพท่ี 1-167 Cloud Computing 108
ภาพท่ี 1-168 Warning System for Shinkansen 109
ภาพท่ี 1-169 ภาพการช่วยเหลอื เมอ่ื เกดิ อบุ ัติเหตุ 109
ภาพที่ 1-170 Guindastes Kirow 110
ภาพท่ี 1-171 Guindastes Kirow 110
ภาพที่ 1-172 Global Rerailing System 119
ภาพที่ 1-173 แผนภูมโิ ครงสร้างองค์การของการรถไฟแหง่ ประเทศไทย 120
ภาพท่ี 1-174 BTS รถไฟฟ้าบีทเี อส 121
ภาพที่ 1-175 แผนทเี่ สน้ ทางทางรถไฟฟ้าบีทเี อส 122
ภาพที่ 1-176แผนที่เส้นทางทางรถไฟฟา้ บที เี อส 123
ภาพท่ี 1-177 โครงสรา้ งทางว่งิ รถไฟฟา้ 126
ภาพที่ 1-178 MRT 127
ภาพท่ี 1-179 แผนผงั คณะกรรมการ รฟม. 129
ภาพที่ 1-180 รถไฟฟา้ มหานคร สายฉลองรัชธรรม สายสมี ว่ ง 129
ภาพที่ 1-181 โครงสร้างองคก์ ร 130
ภาพท่ี 1-182 DESIRO Class 130
ภาพท่ี 1-183 ห้องควบคุมรถไฟฟ้า 131
ภาพที่ 1-184 ห้องปฏิบตั กิ ารสถานรี ถไฟฟ้า (SOR) 131
ภาพท่ี 1-185 Maintenance Goals 132
ภาพที่ 1-186 รถไฟสายสีแดงเขม้ 135
ภาพท่ี 1-187 สายสีชมพู 136
ภาพที่ 1-188 รถไฟฟา้ สายสชี มพู 136
ภาพที่ 1-189 รูปแบบรถไฟฟา้ สายสเี หลอื ง (ลาดพร้าว สำโรง) 137
ภาพที่ 1-190 โมเดล ภาพจำลองสถานีพัฒนาการ 138
ภาพที่ 1-191 รถไฟฟา้ มหานคร สายสีสม้ 140
ภาพที่ 1-192 โครงการรถไฟฟ้าสายสนี ำ้ ตาล

การพัฒนาสือ่ การเรียนดจิ ิทลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพัฒนาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ตอ่ )

หน้า

ภาพท่ี 1-193 โครงการรถไฟฟา้ สายสนี ำ้ ตาล 140

ภาพที่ 1-194 รถไฟความเร็วสงู ไทย-จีน 141

ภาพท่ี 1-195 รถไฟความเรว็ สงู 141

ภาพที่ 2-1 ววิ ฒั นาการของระบบราง (1) ภาพโดย Sean Sexton บน Getty Images 146

ภาพที่ 2-2 วิวฒั นาการของระบบราง (2) 147

ภาพท่ี 2-3 วิวฒั นาการของระบบราง (3) 147

ภาพท่ี 2-4 วิวัฒนาการของระบบราง (4) A horse and buggy circa 1910 147

ภาพท่ี 2-5 วิวัฒนาการของระบบราง (5) 148

ภาพท่ี 2-6 วิวัฒนาการของระบบราง (6) 148

ภาพที่ 2-7 เคร่ืองจักรไอนำ้ 149

ภาพท่ี 2-8 วิวฒั นาการของระบบราง (8) 149

ภาพที่ 2-9 ววิ ัฒนาการของระบบราง (9) 150

ภาพท่ี 2-10 หวั รถจักรไอน้ำยุคแรก 150

ภาพท่ี 2-11 ววิ ัฒนาการของระบบราง (10) 150

ภาพที่ 2-12 วิวัฒนาการของระบบราง (11) 151

ภาพท่ี 2-13 การขนสง่ ทางรถไฟ (1) 151

ภาพที่ 2-14 การขนสง่ ทางรถไฟ (2) 152

ภาพที่ 2-15 การขนสง่ ทางรถไฟ (3) 152

ภาพท่ี 2-16 การขนส่งทางรถไฟ (4) 152

ภาพท่ี 2-17 A GMD GMDH-1 diesel–hydraulic locomotive 153

ภาพท่ี 2-18 A Henschel (Germany) diesel–hydraulic locomotive in Medan, North Sumatra 153

ภาพที่ 2-19 การขนสง่ ทางรถไฟ (5) 153

ภาพที่ 2-20 การขนสง่ ทางรถไฟ (6) 153

ภาพท่ี 2-21 การขนส่งทางรถไฟ (7) 154

ภาพที่ 2-22 การขนส่งทางรถไฟ (8) 154

ภาพที่ 2-23 Hybrid train 154

ภาพที่ 2-24 การขนสง่ ทางรถไฟ (9) 154

ภาพที่ 2-25 รถไฟความเร็วสงู สาย Shanghai Maglev Train วง่ิ บนระบบรางแมเ่ หลก็ (Maglev track) 155

ภาพที่ 2-26 World record setting maglev train greets visitors to the Maglev Exhibition Center 155

ภาพท่ี 2-27 การขนสง่ ทางรถไฟ (10) 155

การพัฒนาสือ่ การเรยี นดจิ ิทลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพือ่ ชว่ ยพฒั นาทักษะวศิ วกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ต่อ)

หนา้

ภาพท่ี 2-28 BEIJING-JUNE 5, 2016. Bullet train departs from Beijing (TonyV3112/Shutterstock) 155

ภาพท่ี 2-29 ต้นตำหรับรถไฟฟ้าเกา่ แก่ของโลก (1) 156

ภาพที่ 2-30 ต้นตำหรบั รถไฟฟา้ เก่าแก่ของโลก (2) 156

ภาพท่ี 2-31 ต้นตำหรบั รถไฟฟ้าเก่าแก่ของโลก (3) 156

ภาพท่ี 2-32 นาย Werner von Siemens 157

ภาพท่ี 2-33 หัวรถจักรไฟฟา้ 157

ภาพท่ี 2-34 รปู รถไฟฟา้ คันแรกท่ีถกู คิดค้นโดย นาย Werner von Siemens 157

ภาพที่ 2-35 A prototype of a Ganz AC electric locomotive in Valtellina, Italy, 1901 158

ภาพท่ี 2-36 A Swiss Re 420 leads a freight train down the south side of the Gotthard line, which

was electrified in 1922. The masts and lines of the catenary can be seen. 158

ภาพที่ 2-37 นาย Charles Eugene Lancelot Brown 158

ภาพที่ 2-38 รถราง (1) 160

ภาพท่ี 2-39 รถราง (2) 160

ภาพท่ี 2-40 รถราง (3) 161

ภาพท่ี 2-41 รถราง (4) 161

ภาพท่ี 2-42 รถไฟฟา้ บที เี อส (1) 162

ภาพท่ี 2-43 รถไฟฟา้ บที เี อส (2) 162

ภาพที่ 2-44 รถไฟฟา้ บีทีเอส (3) 162

ภาพที่ 2-45 รถไฟฟ้าบที ีเอส (4) 162

ภาพที่ 2-46 รถไฟฟ้าบีทเี อส (5) 163

ภาพท่ี 2-47 รถไฟฟ้าบีทเี อส (6) 163

ภาพท่ี 2-48 รถไฟฟา้ MRT 164

ภาพที่ 2-49 รถไฟฟา้ บีทีเอส (7) 164

ภาพที่ 2-50 แอรพ์ อรต์ เรล ลงิ ก์ 165

ภาพท่ี 2-51 EXPRESS 165

ภาพที่ 2-52 รถไฟฟ้าเช่อื มทา่ อากาศยานสวุ รรณภมู ิ 165

ภาพท่ี 2-53 โรงไฟฟา้ พลังน้ำ (1) 167

ภาพที่ 2-54 โรงไฟฟา้ พลังนำ้ (2) 168

ภาพท่ี 2-55 โรงไฟฟา้ พลงั น้ำ (3) 168

ภาพที่ 2-56 โรงไฟฟ้าพลังความรอ้ น (1) 168

ภาพท่ี 2-57 หลกั การผลติ ระบบสง่ จ่าย และ ระบบจำหน่าย 168

การพฒั นาสอ่ื การเรียนดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ตอ่ ) หน้า
169
ภาพท่ี 2-58 โรงไฟฟ้าพลงั ความรอ้ น (2) 169
ภาพที่ 2-59 โรงไฟฟ้ากังหันแกส๊ (1) 169
ภาพที่ 2-60 โรงไฟฟา้ กงั หนั แกส๊ (2) 170
ภาพท่ี 2-61 โรงไฟฟ้าพลังความรอ้ นรว่ ม (1) 170
ภาพท่ี 2-62 โรงไฟฟา้ พลังความรอ้ นร่วม (2) 171
ภาพที่ 2-63 โรงไฟฟา้ พลังความรอ้ นรว่ ม (3) 171
ภาพที่ 2-64 โรงไฟฟ้าดเี ซล (1) 171
ภาพท่ี 2-65 โรงไฟฟา้ ดีเซล (2) 172
ภาพท่ี 2-66 โรงไฟฟ้าดเี ซล (3) 172
ภาพที่ 2-67 โรงไฟฟา้ ดเี ซล (4) 172
ภาพที่ 2-68 โรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ (1) 172
ภาพที่ 2-69 โรงไฟฟา้ พลงั งานแสงอาทติ ย์ (2) 173
ภาพที่ 2-70 โรงไฟฟา้ พลังงานลม (1) 173
ภาพที่ 2-71 โรงไฟฟ้าพลงั งานลม (2) 174
ภาพที่ 2-72 โรงไฟฟ้าพลังงานความรอ้ นใตพ้ ภิ พ 174
ภาพที่ 2-73 The 120-MWe Nesjavellir power station in southwest Iceland 174
ภาพท่ี 2-74 แผนภูมโิ รงไฟฟ้าพลงั งานความรอ้ นใตพ้ ภิ พระบบแฟลชคู่ 175
ภาพท่ี 2-75 โครงสร้างอาคารคลทุ เคร่อื งปฎิกรณ์ 175
ภาพท่ี 2-76 โรงไฟฟา้ นวิ เคลยี ร์ (1) 175
ภาพที่ 2-77 โรงไฟฟา้ นิวเคลียร์ (2) 176
ภาพท่ี 2-78 ระบบจ่ายไฟฟ้าใหร้ ถไฟ 177
ภาพที่ 2-79 ระบบการใช้พลงั งานไฟฟา้ 178
ภาพท่ี 2-80 การใช้ไฟฟ้าเพือ่ เป็นพลังงานในการขบั เคล่ือนรถไฟ (1) 178
ภาพที่ 2-81 การใช้ไฟฟ้าเพอ่ื เปน็ พลงั งานในการขับเคลอื่ นรถไฟ (2) 179
ภาพท่ี 2-82 ระบบรางทส่ี าม (1) 179
ภาพท่ี 2-83 ระบบรางทสี่ าม (2) 180
ภาพที่ 2-84 Type Third Rail Configuration 180
ภาพที่ 2-85 Battery electric railcar (1) 181
ภาพที่ 2-86 Battery electric railcar (2) 181
ภาพที่ 2-87 Battery electric railcar (3) 181
ภาพท่ี 2-88 Fuel cell hybrid

การพฒั นาสอ่ื การเรยี นดจิ ิทัลดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพอื่ ชว่ ยพฒั นาทักษะวิศวกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ต่อ) หนา้
182
ภาพท่ี 2-89 Energy Flow 183
ภาพที่ 2-90 ระบบรถไฟฟ้าบที เี อส (1) 183
ภาพที่ 2-91 ระบบรถไฟฟา้ บีทเี อส (2) 184
ภาพท่ี 2-92 Siemens Model 185
ภาพท่ี 2-93 CNR Model 185
ภาพที่ 2-94 รถไฟฟ้ามหานคร (1) 186
ภาพที่ 2-95 รถไฟฟา้ มหานคร (2) 186
ภาพที่ 2-96 รถไฟฟ้าแบบพระแสตรง 187
ภาพที่ 2-97 รางสำหรบั จ่ายกระแสไฟฟ้า 187
ภาพที่ 2-98 รถไฟฟา้ BTS 188
ภาพที่ 2-99 Model Desiro Class 360/2 189
ภาพที่ 2-100 Inside City Line Train (Siemens Desiro Class 360/2) 189
ภาพที่ 2-101 Express Line Train (Siemens Desiro Class 360/2) 189
ภาพท่ี 2-102 City Line Train (Siemens Desiro Class 360/2) 190
ภาพที่ 2-103 องค์ประกอบของขบวนรถไฟฟ้า ARL 190
ภาพที่ 2-104 TRAIN CONFIGURATION EXPRESS LINE (การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563) 191
ภาพท่ี 2-105 Vehicle denomination and equipment location – Express Line 191
ภาพที่ 2-106 TRAIN CONFIGURATION CITY LINE 192
ภาพที่ 2-107 Sketch of system boundaries 193
ภาพที่ 2-108 ระบบการใช้พลงั งานไฟฟ้า (1) 193
ภาพที่ 2-109 ระบบการใชพ้ ลังงานไฟฟ้า (2) 193
ภาพท่ี 2-110 ระบบการใชพ้ ลงั งานไฟฟ้า (3) 194
ภาพที่ 2-111 Alstom AGV Very High Speed Trains 194
ภาพท่ี 2-112 โรงไฟฟา้ 195
ภาพที่ 2-113 High Voltage System 195
ภาพที่ 2-114 Pantograph (1) 196
ภาพที่ 2-115 Pantograph (2) 196
ภาพที่ 2-116 Pantograph (3) 197
ภาพที่ 2-117 The vacuum circuit breaker (VCB) 197
ภาพที่ 2-118 Main Transformer (1) 198
ภาพที่ 2-119 Main Transformer Components

การพัฒนาส่อื การเรียนดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพัฒนาทกั ษะวิศวกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ต่อ) หนา้
198
ภาพท่ี 2-120 Main Transformer (2) 199
ภาพที่ 2-121 Traction Converter Unit (1) 199
ภาพที่ 2-122 Traction Converter Unit (2) 200
ภาพที่ 2-123 Auxiliary Systems – ACU Location 200
ภาพท่ี 2-124 Auxiliary Converter Unit – Block Diagram 201
ภาพท่ี 2-125 Low Voltage Systems 201
ภาพที่ 2-126 Battery 202
ภาพที่ 2-127 Lighting 202
ภาพที่ 2-128 Interior Lighting 202
ภาพที่ 2-129 Air conditioning (1) 203
ภาพท่ี 2-130 Air conditioning (2) 203
ภาพที่ 2-131 CENTRAL CONTROL UNIT 204
ภาพท่ี 2-132 Control circuit 204
ภาพท่ี 2-133 Bogies Overview 1-9 204
ภาพท่ี 2-134 Motor Bogie – Overview 5-13 205
ภาพที่ 2-135 Motor Bogie – Overview 14-20 205
ภาพที่ 2-136 Motor Bogie – Overview 21-26 205
ภาพท่ี 2-137 Trailer Bogie Overview 6-16 206
ภาพท่ี 2-138 Trailer Bogie Overview 18-27 206
ภาพท่ี 2-139 Desiro SRT ET (การรถไฟแห่งประเทศไทย, 2563) 206
ภาพท่ี 2-140 High Speed Train 207
ภาพที่ 2-141 Wheelset – example Trailer Wheelset 207
ภาพที่ 2-142 Wheelset – example Motor Wheelset 208
ภาพท่ี 2-143 Braking System (1) 208
ภาพที่ 2-144 Braking System (2) 208
ภาพท่ี 2-145 Braking System (3) 209
ภาพที่ 2-146 Braking System (4) 209
ภาพท่ี 2-147 Brake Calliper (1) 209
ภาพที่ 2-148 Brake Calliper (2) 210
ภาพที่ 2-149 210
ภาพที่ 2-150 210
ภาพท่ี 2-151 OMTR – On-train Monitoring Recorder

การพัฒนาส่ือการเรียนดจิ ทิ ัลด้วยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพัฒนาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ตอ่ ) หนา้
211
ภาพท่ี 2-152 TMS Display 212
ภาพที่ 2-153 Driver’s Safety Device (DSD) 212
ภาพที่ 2-154 Warning Horns 213
ภาพท่ี 2-155 ATC-System (LZB 700 M) 213
ภาพท่ี 2-156 ATC-Display 214
ภาพที่ 2-157 The passenger information system (PIS) 214
ภาพที่ 2-158 Call for Aid (CFA) 215
ภาพท่ี 2-159 Passenger Alarm Unit (PAU) 216
ภาพท่ี 2-160 Train Radio 216
ภาพท่ี 2-161 Destination Indicator 217
ภาพท่ี 2-162 ไฟฟา้ สถติ (Static Electricity) 217
ภาพที่ 2-163 ไฟฟ้ากระแสตรง (Direct Current : DC) (1) 218
ภาพที่ 2-164 ไฟฟา้ กระแสตรง (Direct Current : DC) (2) 218
ภาพที่ 2-165 ไฟฟ้ากระแสสลบั (Alternating Current : AC) (1) 218
ภาพที่ 2-166 ไฟฟา้ กระแสสลบั (Alternating Current : AC) (2) 220
ภาพท่ี 2-167 ระบบไฟฟา้ 221
ภาพท่ี 2-168 แรงดันไฟฟ้า 1 เฟส 221
ภาพที่ 2-169 ระบบไฟฟา้ 3 เฟส 223
ภาพที่ 2-170 แรงดันไฟฟา้ 3 เฟส 223
ภาพท่ี 2-171 ระบบไฟฟา้ ระบบกระแสตรง 224
ภาพที่ 2-172 รถไฟฟา้ แบบใช้ไฟฟ้ากระแสสลบั 226
ภาพที่ 2-173 ระบบการจ่ายไฟฟ้าที่ใช้ในระบบขนสง่ มวลชน 227
ภาพที่ 2-174 ระบบการจา่ ยไฟฟา้ ทใี่ ช้ในระบบขนสง่ มวลชน 228
ภาพที่ 2-175 ระบบการจา่ ยไฟฟ้าท่ีใช้ในระบบขนสง่ มวลชน 228
ภาพท่ี 2-176 Service substation สถานไี ฟฟา้ บรกิ าร 229
ภาพท่ี 2-177 ระบบการจ่ายไฟฟ้าที่ใช้ในระบบขนสง่ มวลชน 231
ภาพที่ 2-178 ระบบการจา่ ยไฟฟา้ ทีใ่ ชใ้ นระบบขนสง่ มวลชน 231
ภาพที่ 2-179 ระบบการจา่ ยไฟฟา้ ที่ใช้ในระบบขนสง่ มวลชน 232
ภาพที่ 2-180 ระบบการจ่ายไฟฟ้าที่ใชใ้ นระบบขนสง่ มวลชน 232
ภาพที่ 2-181 ระบบการจ่ายไฟฟา้ ที่ใช้ในระบบขนสง่ มวลชน 232
ภาพที่ 2-182 ระบบการจา่ ยไฟฟ้าท่ใี ช้ในระบบขนสง่ มวลชน 233
ภาพที่ 2-183 ระบบการจา่ ยไฟฟา้ ท่ีใช้ในระบบขนสง่ มวลชน

การพัฒนาสือ่ การเรยี นดจิ ิทลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวิศวกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ตอ่ ) หนา้
234
ภาพที่ 2-184 ระบบการจ่ายไฟฟา้ ที่ใช้ในระบบขนสง่ มวลชน 234
ภาพที่ 2-185 ระบบการจา่ ยไฟฟา้ ที่ใชใ้ นระบบขนสง่ มวลชน 235
ภาพท่ี 2-186 ระบบการจา่ ยไฟฟา้ ที่ใช้ในระบบขนสง่ มวลชน 235
ภาพที่ 2-187 ระบบการจา่ ยไฟฟ้าทใ่ี ช้ในระบบขนสง่ มวลชน 235
ภาพที่ 2-188 ระบบการจา่ ยไฟฟา้ ทใี่ ชใ้ นระบบขนสง่ มวลชน 236
ภาพท่ี 2-189 ระบบการจ่ายไฟฟ้าที่ใช้ในระบบขนสง่ มวลชน 236
ภาพท่ี 2-190 ระบบการจ่ายไฟฟ้าทใ่ี ช้ในระบบขนสง่ มวลชน 237
ภาพที่ 2-191 ระบบการจา่ ยไฟฟ้าทใ่ี ชใ้ นระบบขนสง่ มวลชน 238
ภาพที่ 2-192 ระบบการจา่ ยไฟฟ้าทีใ่ ช้ในระบบขนสง่ มวลชน 238
ภาพที่ 2-193 ระบบการจา่ ยไฟฟา้ ที่ใช้ในระบบขนสง่ มวลชน 238
ภาพท่ี 2-194 ระบบการจ่ายไฟฟ้าทใ่ี ช้ในระบบขนสง่ มวลชน 239
ภาพท่ี 2-195 ระบบการจ่ายไฟฟ้าท่ใี ช้ในระบบขนสง่ มวลชน 239
ภาพที่ 2-196 ระบบการจา่ ยไฟฟา้ ที่ใชใ้ นระบบขนสง่ มวลชน 239
ภาพที่ 2-197 ระบบการจ่ายไฟฟา้ ทใ่ี ชใ้ นระบบขนสง่ มวลชน 240
ภาพท่ี 2-198 ระบบการจ่ายไฟฟ้าทใ่ี ชใ้ นระบบขนสง่ มวลชน 240
ภาพที่ 2-199 ระบบการจ่ายไฟฟา้ ทใ่ี ชใ้ นระบบขนสง่ มวลชน 240
ภาพที่ 2-200 ระบบการจ่ายไฟฟา้ ที่ใช้ในระบบขนสง่ มวลชน 241
ภาพที่ 2-201 ระบบการจา่ ยไฟฟา้ ที่ใชใ้ นระบบขนสง่ มวลชน 241
ภาพท่ี 2-202 ระบบการจา่ ยไฟฟ้าที่ใช้ในระบบขนสง่ มวลชน 242
ภาพท่ี 2-203 ระบบไฟฟา้ สำรองฉุกเฉิน 243
ภาพที่ 2-204 ระบบไฟฟ้าสำหรับการเดินรถในสภาวะฉกุ เฉนิ 245
ภาพท่ี 2-205 ความเป็นมาของรถไฟความเร็วสงู 245
ภาพท่ี 2-206 ความเปน็ มาของรถไฟความเร็วสงู 245
ภาพท่ี 2-207 ความเปน็ มาของรถไฟความเรว็ สงู 246
ภาพท่ี 2-208 ความเปน็ มาของรถไฟความเรว็ สงู 247
ภาพท่ี 2-209 รูปแบบของรถไฟความเรว็ สงู 248
ภาพที่ 2-210 รถไฟความเร็วสงู มาก (Very High Speed) 248
ภาพท่ี 2-211 รถไฟความเร็วสูงพเิ ศษ (Ultra High Speed) 249
ภาพที่ 2-212 พฒั นาการของรถไฟความเร็วสงู 249
ภาพท่ี 2-213 พฒั นาการของรถไฟความเรว็ สงู 250
ภาพท่ี 2-214 พฒั นาการของรถไฟความเรว็ สงู 250
ภาพที่ 2-215 พฒั นาการของรถไฟความเร็วสูง

การพัฒนาสื่อการเรียนดจิ ิทลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพัฒนาทักษะวิศวกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ตอ่ ) หนา้
251
ภาพท่ี 2-216 รถไฟแบบ Maglev 251
ภาพที่ 2-217 รถไฟแบบ Maglev 252
ภาพที่ 2-218 รถไฟแบบ Maglev 252
ภาพที่ 2-219 รถไฟแบบ Maglev 253
ภาพที่ 2-220 ระบบของรถไฟความเร็วสงู 253
ภาพท่ี 2-221 ระบบไฟฟ้า 254
ภาพที่ 2-222 หลกั การทำงาน 254
ภาพที่ 2-223 หลกั การทำงาน 255
ภาพท่ี 2-224 ระบบอาณตั สิ ญั ญาณ 255
ภาพที่ 2-225 ระบบอาณตั สิ ญั ญาณ 256
ภาพที่ 2-226 ระบบของ Maglev 256
ภาพที่ 2-227 การลอยตวั ด้วยไฟฟา้ พลศาสตร์ 257
ภาพท่ี 2-228 การลอยตวั ด้วยไฟฟ้าพลศาสตร์ 257
ภาพท่ี 2-229 การลอยตวั ดว้ ยแม่เหลก็ ไฟฟา้ 258
ภาพท่ี 2-230 การลอยตัวดว้ ยแม่เหลก็ ไฟฟ้า 259
ภาพที่ 2-231 การลอยตวั ดว้ ยแมเ่ หล็กไฟฟา้ 259
ภาพที่ 2-232 การลอยตัวด้วยแมเ่ หล็กไฟฟา้ 260
ภาพท่ี 2-233 การลอยตวั ดว้ ยแมเ่ หลก็ ไฟฟ้า 260
ภาพท่ี 2-234 การลอยตัวด้วยแม่เหล็กไฟฟา้ 260
ภาพท่ี 2-235 การลอยตัวดว้ ยแม่เหล็กไฟฟ้า 263
ภาพท่ี 2-236 รถไฟฟา้ บีทีเอส 263
ภาพที่ 2-237 รถไฟฟา้ บีทเี อส 265
ภาพที่ 2-238 การรถไฟฟ้าขนสง่ มวลชนแหง่ ประเทศไทย 266
ภาพท่ี 2-239 รถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลมิ รชั มงคล (สายสนี ำ้ เงนิ ) 267
ภาพท่ี 2-240 โครงการรถไฟฟ้าสายสีมว่ ง 267
ภาพท่ี 2-241 โครงการรถไฟฟ้าสายสมี ว่ ง 269
ภาพที่ 2-242 รถไฟแอรพ์ อรต์ ลิงค์ 269
ภาพที่ 2-243 ซเี มนส์ เดซิโร (Siemens Desiro) 270
ภาพท่ี 2-244 ห้องควบคุมรถไฟฟ้า 270
ภาพที่ 2-245 ห้องปฏิบตั ิการสถานรี ถไฟฟา้ (SOR) 271
ภาพที่ 2-246 รถไฟโมโนเรล 271
ภาพท่ี 2-247 ชอื่ เอ็กเซล เกร็น (Axel L. Wenner Gren)

การพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ิทลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพัฒนาทักษะวศิ วกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ตอ่ )

หนา้

ภาพท่ี 2-248 ต้นกำเนดิ รถไฟฟา้ รางเดี่ยว 272

ภาพที่ 2-249 โมเดล ภาพจำลองสถานพี ัฒนาการ 272

ภาพที่ 2-250 โครงการรถไฟความเรว็ สงู ในประเทศไทย 274

ภาพท่ี 2-251 ซีอารอ์ ารซ์ ีฉางชุน ซีอาร์400เอเอฟ อเี อม็ ยู เป็นขนวนรถที่จะใชใ้ น โครงการรถไฟความเร็วสงู ไทย-

จีน สายตะวันออกเฉยี งเหนือ 274

ภาพท่ี 3-1 ภาพประกอบจากหนงั สอื ชา่ งรถไฟ โครงการจดั ต้งั สถาบนั พฒั นาเทคโนโลยรี ะบบขนสง่ ทางราง

แห่งชาติ สวทช. (จนั ทศร, 2012) 277

ภาพที่ 3-2 การวางรางรถไฟโดยใชว้ สั ดุทม่ี ีในแต่ละยคุ สมัย 278

ภาพท่ี 3-3 หนา้ ท่ีในการประคองทซิ ทางการวิง่ 279

ภาพท่ี 3-4 หน้าตัดโครงสร้างทางรถไฟฟ้ากรณเี ปน็ างบนพ้ืนดนิ และเปน็ รถไฟฟา้ 280

ภาพที่ 3-5 รายละเอียดของหนา้ ตดั ขวางทางรถไฟ 280

ภาพที่ 3-6 โครงสร้างของทางรถไฟ 281

ภาพที่ 3-7 เปรียเทียบขนาดและมิตสิ ำคัญของรางรถไฟมาตรฐาน BS ที่ รฟท. มใี ชก้ บั ราง UTC ท่ีรถไฟฟา้ บที ี

เอส รถไฟฟ้าใต้ดิน และรถไฟแอร์พอรท์ ลง้ิ ใช้ 282

ภาพท่ี 3-8 การยดึ รางรถไฟกบั หมอนโดยใช้ตะปรู าง 283

ภาพท่ี 3-9 การเชอื่ มรางกลางแปลงด้วยวธิ ีเทอร์มิด และรางดงุ้ โก่งงอ เน่อื งจากขยายตัวและโครงสรา้ งทางไม่

ม่ันคงพอ 283

ภาพท่ี 3-10 รางเชอื่ มยาวจากโรงงานรอการขนส่งไปวางหนา้ งาน และExpansion Joint รองรบั การขยายตัวของ

ราง 283

ภาพที่ 3-11 หมอนคอนกรีตอดั แรง 284

ภาพที่ 3-12 ตัวอย่างทางรถไฟแบบไม่ใชห้ นิ โรยทาง 285

ภาพที่ 3-13 รถไฟฟ้าแอรพ์ อรต์ ลงิ้ 286

ภาพท่ี 3-14 สว่ นประกอบทสี่ ำคัญของประแจ 286

ภาพที่ 3-15 ประแจรถไฟความเรว็ สูง 286

ภาพที่ 3-16 ประแจรถไฟ 287

ภาพท่ี 3-17 แสดงเขตโครงสรา้ งและเขตบรรทกุ ของทางรถไฟ 287

ภาพที่ 3-18 การตรวจหาความคลาดเคลอื่ น 288

ภาพท่ี 3-19 รถลา้ งหนิ รถบรรทกุ และรถตรวจทาง 288

ภาพท่ี 3-20 รถอัดหนิ เจยี รหิน รถตรวจสภาพ 289

ภาพท่ี 3-21 องค์ประกอบของทาง 290

ภาพที่ 3-22 การออกแบบความสามารถการรบั นำ้ หนักของทาง 290

ภาพที่ 3-23 การถ่ายนำหนัก 291

การพัฒนาสอื่ การเรยี นดจิ ทิ ัลดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพัฒนาทกั ษะวิศวกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ต่อ)

หน้า

ภาพที่ 3-24 การวดั ค่า คคค. ระดับตามยาวและแนวราง 291

ภาพที่ 3-25 การวัดด้วย Track Geometry Measurement Trolley 292

ภาพท่ี 3-26 การวดั ด้วยรถตรวจสภาพทาง ตท.2 (EM120 N) 292

ภาพที่ 3-27 กราฟแสดงการวัดดว้ ยรถตรวจสภาพทาง ตท.2 (EM120 N) 293

ภาพท่ี 3-28 รางสกึ และแผลสนั ราง (Rail Wear, Head Checks, Small Fissures) 293

ภาพที่ 3-29 ตรวจพน้ื ทางและความสกปรกของหินโรยทำง(Railroad Ballast Fouling Detection หรอื Multi

– Tasking Car) 293

ภาพที่ 3-30 ขนาดทาง (Gauge) 294

ภาพท่ี 3-31 ระดับตามยาว (Longitudinal level หรือ Surface) 294

ภาพท่ี 3-32 แนวราง (Alignment) 295

ภาพที่ 3-33 ระดับตามขวาง (Cross level) 295

ภาพท่ี 3-34 งานดำเนนิ การกอ่ นรถอัดหนิ 296

ภาพท่ี 3-35 เปลีย่ นหมอนคอนกรตี ทีช่ ำรดุ 296

ภาพที่ 3-36 ปรับปรุงทาง 297

ภาพท่ี 3-37 ลงหินโรยทาง 297

ภาพท่ี 3-38 งานอดั หินด้วยรถอัดหิน 298

ภาพท่ี 3-39 ตรวจสอบและปรบั ปรงุ ทาง 298

ภาพที่ 3-40 แกไ้ ขจุดโคลนทะลกั 299

ภาพที่ 3-41 งานดำเนนิ กำรพรอ้ มรถอดั หนิ 299

ภาพท่ี 3-42 ถอดใสร่ างกนั คอสะพาน 300

ภาพที่ 3-43 งานซ่อมแผ่นปทู างผ่าน 300

ภาพที่ 3-44 ระดบั ตามความยาวและตามขวางเสยี 301

ภาพที่ 3-45 ระดบั ตามควแนวรางเสยี 301

ภาพท่ี 3-46 การอัดหิน 302

ภาพท่ี 3-47 การเกล่ียแตง่ หินโรยทาง ( Ballast Regulating) 302

ภาพท่ี 3-48 การสน่ั หนิ (Dynamic Track Stabilising) 303

ภาพท่ี 3-49 การวดั สอบสภาพทางกอ่ นรถอัดหินเขา้ ดำเนนิ การ 303

ภาพที่ 3-50 งานลงหนิ โรยทางโดย บทข. เพ่ือใหห้ ินโรยทางในทางได้ตามมาตรฐาน 304

ภาพท่ี 3-51 การซอ่ มบำรงุ ทางด้วยรถอดั หนิ 304

ภาพที่ 3-52 ตรวจสภาพทางหลงั ทำการอัดหิน 305

ภาพที่ 3-53 งานซ่อมบำรงุ ทางด้วยเครอ่ื งกลเบา 305

ภาพที่ 3-54 เครื่องมอื ซอ่ มบำรงุ ทางเบา 306

การพัฒนาสือ่ การเรียนดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ชว่ ยพัฒนาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ต่อ)

หนา้

ภาพท่ี 3-55 งานซ่อมบำรุงทางดว้ ยรถเจียรราง ( Rail Surface Profiling) 306

ภาพที่ 3-56 ภาพประกอบจากโรงรถจกั รดเี ซลบางซือ่ ศูนย์ซอ่ มบำรงุ ฝา่ ยการช่างกล การรถไฟแหง่ ประเทศไทย

307

ภาพที่ 3-57 แสดงความสมั พันธร์ ะหว่างระยะเวลาใชง้ านกบั อัตราการขัดขอ้ ง 308

ภาพท่ี 3-58 โรงรถจกั รดเี ซลบางซื่อ 309

ภาพที่ 3-59 การทำวาระรถจักร ALSTHOM ระบบไฟฟา้ 309

ภาพที่ 3-60 การทำวาระรถจกั ร ALSTHOM ระบบเครือ่ งยนต์ 310

ภาพท่ี 3-61 การทำวาระรถจักร ALSTHOM ระบบลม 310

ภาพที่ 3-62 การทำวาระรถจักร ALSTHOM สว่ นล่าง 311

ภาพท่ี 3-63 การทำวาระรถจักร HITACHI (HID) ระบบเครอ่ื งยนต์ 311

ภาพที่ 3-64 การทำวาระรถจักร HITACHI (HID) ระบบลม 312

ภาพท่ี 3-65 การทำวาระรถจักร HITACHI (HID) สว่ นลา่ ง 312

ภาพท่ี 3-66 การทำวาระรถจกั ร GEA ระบบเครื่องยนต์ 313

ภาพท่ี 3-67 การทำวาระรถจกั ร GEA ระบบลม 313

ภาพที่ 3-68 การทำวาระรถจักร GEA ส่วนล่าง 314

ภาพท่ี 3-69 ปจั จัยทมี่ ีผลตอ่ Availability และ Reliability 314

ภาพที่ 3-70 After Cooler รถจกั ร HID (รกั ษ์วงศบ์ ตุ ร, 2563) 315

ภาพที่ 3-71 Turbo รถจักร HID (รักษ์วงศบ์ ุตร, 2563) 316

ภาพท่ี 3-72 กรองอากาศ Air Filter รถจักร HID (รักษ์วงศบ์ ุตร, 2563) 316

ภาพท่ี 3-73 กรอง Full-Flow รถจกั ร HID (รกั ษ์วงศบ์ ุตร, 2563) 316

ภาพที่ 3-74 Actuator รถจักร HID (รักษว์ งศบ์ ตุ ร, 2563) 317

ภาพที่ 3-75 กรองเชอ้ื เพลงิ รถจกั ร HID (รกั ษ์วงศ์บุตร, 2563) 317

ภาพท่ี 3-76 PT Pump รถจกั ร HID (รักษว์ งศบ์ ตุ ร, 2563) 318

ภาพท่ี 3-77 Shut Down Valve รถจกั ร HID (รักษว์ งศบ์ ตุ ร, 2563) 318

ภาพที่ 3-78 Breather รถจกั ร HID (รกั ษว์ งศ์บุตร, 2563) 318

ภาพท่ี 3-79 กรองน้ำ รถจักร HID (รกั ษ์วงศ์บตุ ร, 2563) 319

ภาพท่ี 3-80 รงั ผงึ้ รถจักร HID (รักษว์ งศ์บตุ ร, 2563) 319

ภาพท่ี 3-81 หลอดแก้วดรู ะดับน้ำ รถจักร HID (รักษ์วงศบ์ ตุ ร, 2563) 319

ภาพที่ 3-82 Bevel Gear รถจกั ร HID (รกั ษ์วงศบ์ ุตร, 2563) 320

ภาพท่ี 3-83 เหลก็ วดั นำ้ มนั Bevel Gear รถจกั ร HID (รกั ษ์วงศบ์ ุตร, 2563) 320

ภาพที่ 3-84 Water Pump รถจกั ร HID (รกั ษ์วงศบ์ ตุ ร, 2563) 320

ภาพท่ี 3-85 กรอง By-Pass รถจกั ร HID (รกั ษ์วงศ์บตุ ร, 2563) 321

การพฒั นาสอื่ การเรยี นดจิ ิทลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ตอ่ )

หนา้

ภาพท่ี 3-86 พดั ลมระบายความร้อนและจดุ เติมน้ำรถจกั ร HID (รกั ษว์ งศ์บุตร, 2563) 321

ภาพที่ 3-87 ถงั น้ำมันเช้ือเพลิงและทีด่ รู ะนำ้ มันรถจกั ร HID (รกั ษว์ งศบ์ ุตร, 2563) 321

ภาพท่ี 3-88 ที่เติมน้ำมนั เชอื้ เพลิงรถจักร HID (รกั ษ์วงศบ์ ตุ ร, 2563) 322

ภาพท่ี 3-89 ทก่ี ารนบั สบู รถจักร HID (แก้วนลิ , 2563) 322

ภาพที่ 3-90 แสดงการนบั สบู รถจกั ร HID 323

ภาพที่ 3-91 Engine Diagrams srt1 323

ภาพที่ 3-92 Engine Diagrams srt2 324

ภาพที่ 3-93 Engine Diagrams srt3 324

ภาพที่ 3-94 คำแนะนำการแกไ้ ขรถจกั ร HID ขอ้ 1-3 325

ภาพท่ี 3-95 คำแนะนำการแกไ้ ขรถจักร HID ข้อ 4-6 326

ภาพท่ี 3-96 คำแนะนำการแก้ไขรถจกั ร HID ขอ้ 7-8 326

ภาพที่ 3-97 รถ CSR.(คณะทำงาน จัดทำคมู่ ือรถจกั ร csr. ฝา่ ยการช่างกล การรถไฟแหง่ ประเทศไทย) 327

ภาพท่ี 3-98 คลายนอ๊ ตทอ่ เข้า (คณะทำงาน จัดทำคูม่ อื รถจกั ร csr. ฝา่ ยการชา่ งกล การรถไฟแห่งประเทศไทย)

328

ภาพที่ 3-99 ปิดกอ๊ กลม (คณะทำงาน จดั ทำคมู่ ือรถจักร csr. ฝ่ายการชา่ งกล การรถไฟแห่งประเทศไทย) 328

ภาพท่ี 3-100 ผลัก IBV (คณะทำงาน จดั ทำค่มู อื รถจกั ร csr. ฝา่ ยการชา่ งกล การรถไฟแหง่ ประเทศไทย) 328

ภาพท่ี 3-101 ระบบไฟฟา้ ขบั เคลอื่ นสำหรบั การเดินรถไฟฟา้ (ERAILROOM, n.d.) 329

ภาพท่ี 3-102 How does the Monorail work? (ERAILROOM, n.d.) 330

ภาพที่ 3-103 การทำงานของMonorail 331

ภาพที่ 3-104 ระบบไฟฟ้าของรถไฟ (ERAILROOM, n.d.) 331

ภาพที่ 3-105 ระบบรถไฟฟ้า 750 VDC (ERAILROOM, n.d.) 332

ภาพที่ 3-106 ระบบจา่ ยไฟเหนอื หัว (ERAILROOM, n.d.) 332

ภาพที่ 3-107 ระบบสายสง่ เหนือศรี ษะ (ERAILROOM, n.d.) 333

ภาพท่ี 3-108 โครงสรา้ งของทางรถไฟฟา้ ทมี่ รี ะบบสายสง่ เหนอื ศรี ษะในระดบั พืน้ ดิน (ERAILROOM, n.d.) 333

ภาพท่ี 3-109 pantograph (ERAILROOM, n.d.) 334

ภาพท่ี 3-110 MCPA มี 2 ร่นุ (งามสทุ ธิ, 2563) 335

ภาพที่ 3-111 การตง้ั MCPA (งามสุทธิ, 2563) 335

ภาพที่ 3-112 การตรวจสอบ (งามสทุ ธิ, 2563) 336

ภาพที่ 3-113 MCPAชำรดุ ครอ่ มสาย 10 กับ B- (งามสุทธิ, 2563) 336

ภาพท่ี 3-114 QCL(หน่วง30Sec.) ชำรดุ เปล่ียนกับ Q92 (งามสทุ ธิ, 2563) 337

ภาพที่ 3-115 ตรวจสอบ (งามสุทธิ, 2563) 337

ภาพท่ี 3-116 รุ่น 42 , 43 , 44 (งามสทุ ธิ, 2563) 338

การพฒั นาสอ่ื การเรียนดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพอื่ ชว่ ยพฒั นาทักษะวศิ วกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ตอ่ )

หน้า

ภาพท่ี 3-117 Tachometer ค้างเกนิ 250 rpm (งามสทุ ธิ, 2563) 338

ภาพที่ 3-118 Heater ของ Motor Start ขาด คร่อม สาย 8- 9 (งามสทุ ธิ, 2563) 338

ภาพท่ี 3-119 สังเกตุ QLD (ไมท่ ำงาน) (งามสทุ ธิ, 2563) 339

ภาพที่ 3-120 สงั เกตุ QLD ทำงาน (งามสุทธิ, 2563) 339

ภาพที่ 3-121 คร่อมสายMotor Start (งามสทุ ธิ, 2563) 340

ภาพท่ี 3-122 คร่อมสาย 23-24 (งามสุทธิ, 2563) 340

ภาพท่ี 3-123 กดปมุ่ สตารท์ เครือ่ งยนตห์ มุนไมจ่ ดุ ระเบดิ (งามสทุ ธิ, 2563) 341

ภาพที่ 3-124 กดปมุ่ สตารท์ เครอื่ งยนตต์ ิดปล่อยมอื แล้วดบั (งามสทุ ธิ, 2563) 342

ภาพท่ี 3-125 หลอดแรงดนั น้ำตํ่าตดิ แสดง (ตา่ํ กวา่ 0.3bar) (งามสทุ ธิ, 2563) 343

ภาพที่ 3-126 ท่า “EO” เคร่ืองยนตร์ อบไมเ่ ปลี่ยน (งามสทุ ธิ, 2563) 344

ภาพที่ 3-127 ไฟไม่ชารจ์ ตรวจสอบ CC.CE11 CC.STC (งามสทุ ธิ, 2563) 344

ภาพท่ี 3-128 รอบเครอ่ื งยนตส์ ูงเกิน 700-750 rpm (งามสทุ ธิ, 2563) 345

ภาพที่ 3-129 Coil เรง่ รอบ (งามสทุ ธิ, 2563) 345

ภาพที่ 3-130 Governor (งามสทุ ธิ, 2563) 345

ภาพท่ี 3-131 Vigilance Test Switch อยู่ท่าเปิดใช้การ (งามสุทธิ, 2563) 346

ภาพที่ 3-132 เปล่ียน QTEL1 QAV QAR (งามสทุ ธิ, 2563) 346

ภาพท่ี 3-133 ตรวจสอบ CE21A CE21B หลดุ หลวม (งามสทุ ธิ, 2563) 347

ภาพท่ี 3-134 ทดลองถอดสาย 512 หรอื CE21B ออก (ไฟลงรอบสูง) (งามสุทธิ, 2563) 347

ภาพท่ี 3-135 วงจรลอ้ ดิน้ ทำงาน (งามสทุ ธิ, 2563) 348

ภาพท่ี 3-136 Q51 Q52 ทำงานผดิ พลาด (งามสทุ ธิ, 2563) 348

ภาพที่ 3-137 TSE วดั อณุ หภมู ินำ้ (งามสทุ ธิ, 2563) 349

ภาพที่ 3-138 CHW. Reversor อยูต่ ำแหนง่ “N” (งามสุทธ,ิ 2563) 349

ภาพที่ 3-139 บดิ ZMT1 ZMT2 ZMT3 ไวท้ า่ out of use ทุกลกู (งามสทุ ธิ, 2563) 350

ภาพท่ี 3-140 นำกระดาษแขง็ คัน่ ที่ Finger ดา้ นลบ ท่ีReversing Drum ของTM. ทงั้ 6 ลกู (งามสทุ ธิ, 2563)350

ภาพท่ี 3-141 นำ Reversor ไว้ท่า “ F” “B” เปดิ CHW. ไฟลงตามปกติ ถึงรอบสูงสุด (งามสทุ ธิ, 2563) 350

ภาพท่ี 3-142 หากไฟตดั DJS.Q10 เดง้ ให้ทดลองอกี คร้ัง หากเป็นอกี แสดงว่า ALTP. มกี ระแสเลีย้ ง Field เกนิ

พิกดั (overload) (งามสุทธิ, 2563) 351

ภาพที่ 3-143 หากไฟตัด DJS.Q0HT เดง้ ใหท้ ดลองอีกครัง้ หากเปน็ อกี แสดงวา่ ALTP. ชำรดุ แจง้ เปน็ รถจกั ร

ชำรุด (งามสทุ ธิ, 2563) 351

ภาพที่ 3-144 หากไฟไม่ตดั DJS.Q0HT ไม่เดง้ แสดงวา่ ALTP. ปกติ ทำการหา TM.ลกู ที่ Ground โดยดึง

กระดาษออกทลี ะลูก แล้วเปดิ ไฟลง จาก 1-6 (งามสทุ ธิ, 2563) 352

การพฒั นาสอื่ การเรยี นดจิ ิทลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพอื่ ชว่ ยพฒั นาทักษะวศิ วกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

สารบญั ภาพ (ตอ่ )

หนา้

ภาพท่ี 3-145 เมื่อเจอลกู ที่ Ground แล้วใหน้ ำกระดาษคนั่ ไว้ แล้วเปิดใช้ZMT โดยงดใช้ TM.ลกู ที่Ground (งาม

สทุ ธิ, 2563) 352

ภาพที่ 3-146 สภาพภายในของรถโดยสาร (บวั ทอง, 2563) 354

ภาพท่ี 3-147 การทำสี และตกแต่งภายใน (บัวทอง, 2563) 355

ภาพที่ 3-148 การซอ่ มแคร่ (บัวทอง, 2563) 355

ภาพท่ี 3-149 การซ่อมตัวรถ (บัวทอง, 2563) 355

ภาพท่ี 3-150 การซอ่ มอบุ ตั เิ หตุ (บัวทอง, 2563) 356

ภาพท่ี 3-151 การซ่อมดดั แปลง (บัวทอง, 2563) 356

ภาพท่ี 3-152 โบกปี้ ระชมุ ปรับอากาศ (บัวทอง, 2563) 357

ภาพท่ี 3-153 โครงการปรบั ปรงุ ฯรถ JR-West เปน็ รถ VIP บจพ.ป. 211,221,231,241 จำนวน 4 คนั (บัวทอง,

2563) 358

ภาพที่ 3-154 โครงการปรบั ปรงุ ฯรถ JR-West เป็นรถ VIP SRT – Prestige บจพ.ป. 311-321-331-341 (บัว

ทอง, 2563) 358

ภาพที่ 3-155 โครงการปรบั ปรงุ ฯรถ JR-West เปน็ รถ คนพกิ าร จำนวนทงั้ สนิ้ 10 คนั (บวั ทอง, 2563) 359

ภาพท่ี 3-156 ดัดแปลงรถ บชส. เปน็ รถบรรทกุ จักรยาน (บวั ทอง, 2563) 360

การพฒั นาสอื่ การเรยี นดจิ ทิ ัลด้วยระบบ VR AR และ MR เพือ่ ชว่ ยพฒั นาทักษะวิศวกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

หัวข้อท่ี 1 การควบคุมและปฏิบัติการรถไฟ (Train Control and Operation) และการสื่อสารในระบบราง
(Railway Telecoms) ประกอบดว้ ยเนอ้ื หาดังนี้
1.1 ระบบการขนส่งทางรางประเภทต่าง ๆ (Transit Systems)
“การขนส่งทางระบบราง” หรือ “การขนส่งทางรถไฟ” เป็นการขนส่งที่เกิดขึ้นมานับตั้งแต่

ภายหลังสงครามโลกครั้งท่ี 2 โดยเริ่มจากการค้นพบเครื่องจักรไอน้ำและนำมาพัฒนาเป็นยานพาหนะท่ี
เคลอื่ นท่ไี ปตามรางเพอ่ื ใชบ้ รรทกุ ถ่านหิน

โดยการขนส่งทางระบบรางได้ถกู พฒั นาตอ่ เนื่องมาควบค่กู ับการปฏิวัติอุตสาหกรรมในยุโรป เป็น
การขนส่งที่รวดเร็วและมีบทบาทสูง สามารถเคลื่อนย้ายคน สิ่งของ ได้อย่างรวดเร็ว ปริมาณมาก และมี
ค่าใชจ้ ่ายต่ำ

อาจกลา่ วได้ว่าการขนส่งทางระบบรางในปัจจบุ ันนั้นมีมากมายหลากหลายประเภท หลายท่าน คง
เคยได้ยินคำว่า รถไฟฟ้าแบบ Light Rail รถไฟฟ้าแบบ Heavy Rail หรือ รถไฟฟ้า Mono Rail ถึงตรงนี้บาง
ทา่ นอาจมขี อ้ สงสัยว่าทงั้ 3 ประเภทนีม้ ีความแตกตา่ งกันอยา่ งไร หรอื บางท่านอาจจะเคยไดย้ ินผา่ นหูกับคำว่า
Urban Rail หรือ High Speed Train สิ่งเหล่านี้แตกต่างกันอย่างไร และมีความหมายว่าอย่างไร เราจะขอ
นำเสนอรายละเอยี ดดงั กลา่ วในหัวขอ้ ตอ่ ไป

ภาพที่ 1-1 ระบบรถไฟฟา้ รางเดย่ี ว (Monorail)
(ที่มาภาพ : https://everyonelovesthailand.com/home/?p=462, ม.ป.ป.)

ภาพที่ 1-2 Shinkansen Bullet train
(ที่มาภาพ : https://biomimicry.org/strengthening-the-fragility-of-grand-discoveries-with-

biomimicry/, ม.ป.ป.)

รายงานการพฒั นาสอ่ื การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ช่วยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบารงุ ระบบราง หน้า | 1

การพัฒนาสอื่ การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพือ่ ชว่ ยพัฒนาทักษะวิศวกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

ภาพที่ 1-3 รถไฟใตด้ นิ อลั มาเตอ
(ท่ีมาภาพ : https://th.wikipedia.org/wiki/รถไฟใต้ดินอัลมาเตอ, ม.ป.ป.)

ภาพที่ 1-4 รถไฟไทย
(ที่มาภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

ประเภทของการขนสง่ ทางราง
ระบบการขนส่งทางรางรปู แบบต่างๆ น้นั มดี ว้ ยกนั หลักๆ 3 ประเภทคือ

1. รถไฟขนสง่ ในเมอื ง (Urban Rail)
2. รถไฟระหวา่ งเมือง (Long Distance Train)
3. รถไฟความเร็วสูง High Speed Train
1.รถไฟขนส่งในเมอื ง (Urban Rail) จะมี 2 แบบคือ
- แบบท่ใี ช้ในเมือง คือ รถไฟท่ีใชค้ วามเรว็ ไม่มาก สถานอี ยู่ไม่ไกลกัน สามารถเดินหากันได้

เชน่ ระยะ 400-800 เมตร (ที่เห็นชดั ๆคอื BTS และ MRT)
- แบบเขตนอกเมอื ง คอื ใช้ความเรว็ สูงขึน้ สถานีอยู่ห่างในระดบั ท่ไี กลกว่า 800 เมตรข้ึน

ไป (ที่เหน็ ชัดๆคือ Airport Rail Link และ รถไฟชานเมืองสายสแี ดงของ การรถไฟแห่ง
ประเทศไทย)
2.รถไฟระหวา่ งเมอื ง (Long Distance Train) ไดแ้ ก่

รายงานการพฒั นาสอ่ื การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ช่วยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบารุงระบบราง หนา้ | 2

การพฒั นาสอื่ การเรยี นดจิ ทิ ัลดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่ือชว่ ยพฒั นาทกั ษะวิศวกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

- รถชานเมือง Commuter เป็นรถท่ีใหบ้ รกิ ารในเขตชานเมอื ง (รอบเมืองหลวงประมาณ
100-150 กม. หยุดทุกๆสถานี หรือเกือบทุกสถานี เพื่อใช้เป็นตัวป้อนชุมชนรอบนอก
และกระจายคนเข้าสู่ชุมชนหรือเขตเศรษฐกิจในเมืองหลวง (ที่เห็นชัดๆคือ รถไฟชาน
เมืองของ รฟท.)

- รถท้องถิ่น Localคล้ายๆรถชานเมือง แต่วิ่งเชื่อมเมืองใหญ่ในภูมิภาคนั้นๆ เช่น
นครราชสมี า-อบุ ลราชธานี / ลพบุรี-พษิ ณโุ ลก

- รถเร็ว ลักษณะการวิ่งจะคล้ายกับรถไฟทางไกลที่วิ่งไกลๆ มีสถานีหยุดระยะอยู่ท่ี
ประมาณ 20-40กม. โดยระยะห่างระหวา่ งสถานีทีจ่ อดจะข้ึนอยู่กบั การตั้งถิน่ ฐานและ
การพัฒนาเมอื ง

- รถด่วน เป็นรถทางไกล มีสถานีหยุดในระยะราวๆ 40-60 กม. โดยระยะห่างระหว่าง
สถานีที่จอดจะขึ้นอยู่กับการตั้งถิ่นฐานและการพัฒนาเมือง เช่นเดียวกับรถเร็ว ซึ่งถ้า
มองภาพรวมแล้ว รถด่วนจะมจี ดุ จอดน้อยกว่ารถเร็วโดยระบบหลักของรถไฟที่เป็นเส้น
เลอื ดใหญใ่ น Scale ใหญ่น้นั จะเป็นระบบรถไฟระหว่างเมือง ดว้ ยเปน็ การครอบคลุมทวั่
พ้ืนทีท่ ่ีทางรถไฟผ่าน และมรี ถไฟหลากหลายเข้าส่ทู ี่ชมุ ชน หรือจดุ ท่มี กี ารพฒั นาเมอื งทงั้
แบบเบาบาง และแบบหนาแน่น (หมบู่ า้ น ตำบล อำเภอ จังหวัด)

3.รถไฟความเรว็ สงู High Speed Train คือ
- เปน็ รถไฟทางเลือกท่ใี หบ้ ริการในระยะไกล สถานีจะอยเู่ ฉพาะชุมชนท่มี ขี นาดใหญ่ และ
มีความคุ้มทุนทางเศรษฐกิจ ระยะห่างระหว่างสถานีอาจมีได้ถึง 50 - 200 กม. ใช้
ความเร็วสูงในการเดินทางเพื่อย่นระยะเวลา แต่ก็ตามมาด้วยค่าโดยสารที่จะสูงตาม
ความเร็วเช่นกัน (มีต้นทุนสูง ทั้งด้านพลังงาน ความปลอดภัย ระบบต่างๆ รวมถึง
โครงสร้างทางท่ีต้องกอ่ สร้างแบบพิเศษ ไม่เหมือนรถไฟปกติ) โดยรถไฟความเรว็ สูงน้นั
จะมีด้วยกนั 2 ประเภท คือ แบบธรรมดา และ แบบด่วน ซึ่งแบบธรรมดานัน้ ก็จะจอด
ตามสถานี แต่สถานีของมันก็จะอยู่ห่างกันพอสมควร (ในระยะ 50-200 กม.น่ะแหละ)
และแบบความเร็วสูงด่วนก็จะจอดแบบต้นทาง-ปลายทาง คล้ายกับการโดนทางโดย
เครอื่ งบนิ

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบารงุ ระบบราง หนา้ | 3

การพฒั นาสอื่ การเรยี นดจิ ิทัลดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่ือชว่ ยพัฒนาทักษะวศิ วกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

ภาพที่ 1-5 ระบบการขนส่งทางรางรปู แบบตา่ งๆ
(ทม่ี าภาพ : https://www.facebook.com/Thaitrainstory/photos/ระบบการขนสง่ ทางรางรปู แบบตา่ งๆ

ยอมรบั ว่าเมือ่ วานเบลอมาก-และกว่าจะได้สติวา่ เขียนไม/่ 675377079257207/, ม.ป.ป.)

เมื่อเราทราบถึงระบบการขนส่งทางรางรูปแบบต่างๆ แล้วนั้น เราลองมาดูความหมายของคำวา่
รถไฟฟ้าแบบ Light Rail รถไฟฟ้าแบบ Heavy Rail และ รถไฟฟ้า Mono Rail กันบ้าง โดยที่มาของคำว่า
"Light Rail" กับ "Heavy Rail" นั้น มีที่มาจาก คำว่า "Light Capacity Rail Transit System" หรือ "ระบบ
ขนสง่ ทางรางความจุตำ่ " เรียกยอ่ ๆ เหลือแค่ "Light Rail Transit" ส่วน "Heavy Rail Transit" ก็มาจากคำว่า
"Heavy Capacity Rail Transit System" หรือแปลเปน็ ไทยวา่ "ระบบขนสง่ ทางรางความจสุ ูง” โดยเกณฑ์ที่
ใช้แบง่ ประเภทออกเปน็ Light Rail กับ Heavy Rail นั้น ไมใ่ ชร่ ูปแบบของรางหรือทางวิ่งแตอ่ ย่างใด แต่จะใช้
"ความสามารถในการขนสง่ ผโู้ ดยสารของระบบ" มาเป็นเกณฑใ์ นการแบ่ง โดยมีหน่วยวดั คอื "คนต่อชั่วโมงต่อ
ทิศทาง (Passengers per Hour per Direction - PPHPD)" ซึ่งเกณฑ์การแบ่งรายงานของธนาคารโลก
(World Bank Report)

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ช่วยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบารุงระบบราง หน้า | 4

การพัฒนาส่ือการเรยี นดจิ ิทัลด้วยระบบ VR AR และ MR เพือ่ ชว่ ยพฒั นาทักษะวิศวกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

ภาพท่ี 1-6 ตารางการเปรยี บเทียบระบบการขนสง่ แบบ heavy Rall และ Light Roll
(ทม่ี าภาพ : https://www.facebook.com/bkktrains/photos/สาระมีอยจู่ รงิ -light-rail-vs-heavy-rail

หลายๆ-ทา่ น-คงเคยเห็นข่าวเก่ียวกบั โครงการ/805177369605380/, ม.ป.ป.)

สว่ น รถไฟฟ้าแบบ Monorail เปน็ ระบบขนส่งทางรางชนิดหนงึ่ ต่างจากระบบเดิมแทนที่จะมีราว
เหล็กสองรางประกอบเป็นราง กลับมีลักษณะเป็นรางเหล็กเส้นเดียวให้รถวิ่งผ่าน หรือเรียกง่ายๆ ว่า เป็น
รถไฟฟ้าระบบรางเดี่ยว อาศัยการเคลื่อนทขี่ องล้อยางครอ่ มบนคานเดยี ว เสยี งจงึ เบากวา่ การขับเคลอื่ นด้วยล้อ
เหลก็ ตวั รถมีขนาดกว้างกว่าตัวคาน วงิ่ ด้วยความเร็วประมาณ 80 กิโลเมตร /ต่อชั่วโมง และมขี ดี ความสามารถ
ในการรองรับผโู้ ดยสารสงู สดุ ได้ประมาณ 28,000 คน/ชั่วโมง/ทศิ ทาง

ภาพที่ 1-7 รถไฟฟา้ แบบ Monorail
(ท่มี าภาพ : https://www.bkkcitismart.com/ขา่ ว/23-jan-2020/รฟม.อนมุ ตั ิ-ตอ่ ขยายสชี มพเู ข้าเมอื งทอง

ฯ-สายสีเหลอื งเชอื่ มรัชโยธิน-ตดิ ปมแย่งผโู้ ดยสารสายสนี ้ำเงนิ , ม.ป.ป.)

รายงานการพฒั นาสอ่ื การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบารงุ ระบบราง หน้า | 5

การพัฒนาสือ่ การเรยี นดจิ ทิ ัลดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพอื่ ชว่ ยพัฒนาทักษะวิศวกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

รูปแบบของรถไฟทใ่ี ชง้ านอยใู่ นระบบราง
รปู แบบการจัดวางลอ้ ของรถจกั รไอนำ้
ถ้าต้องการจะบอกว่าเป็นรถจักรไอนำ้ แบบใดกจ็ ะเรยี กชื่อการจัดวางลอ้ จากหนา้ สุดไปหลังสุดโดย
แบ่งเป็นกลุม่ ล้อกำลงั (หมายถงึ ล้อท่มี แี รงขบั ) และล้อรับนำ้ หนัก (ล้อท่ไี มม่ แี รงขบั )

ภาพท่ี 1-8 ขบวนรถจกั รไอนำ้ พเิ ศษ
(ทมี่ าภาพ : http://oknation.nationtv.tv/blog/supawan/2009/08/15/entry-1, 2552)

รถจักรดเี ซลไฮดรอลิค Diesel Hydraulic Locomotive

ภาพท่ี 1-9 รถจักรดเี ซลไฮดรอลคิ
(ที่มาภาพ : การรถไฟแห่งประเทศไทย, 2563)

รายงานการพฒั นาสอ่ื การเรยี นดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบารุงระบบราง หน้า | 6

การพฒั นาสื่อการเรยี นดจิ ิทลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพัฒนาทกั ษะวิศวกรซ่อมบำรงุ ระบบราง
รถจักรดีเซลไฟฟา้ Diesel Electric Locomotive

ภาพท่ี 1-10 รถจกั รดเี ซลไฟฟา้
(ที่มาภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)
รถโดยสาร Passenger Coach

ภาพท่ี 1-11 รถโดยสาร Passenger Coach
(ทม่ี าภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)
รถปรบั อากาศน่ังและนอนช้ันที่ 1

ภาพท่ี 1-12 รถปรบั อากาศน่งั และนอนชั้นที่ 1 หน้า | 7
(ทมี่ าภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบารุงระบบราง

การพฒั นาสื่อการเรียนดจิ ิทัลดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ชว่ ยพัฒนาทักษะวศิ วกรซ่อมบำรงุ ระบบราง
รถปรบั อากาศนงั่ และนอนชัน้ ท่ี 2

ภาพที่ 1-13 รถปรบั อากาศนง่ั และนอนชนั้ ที่ 2
(ท่มี าภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

รถปรับอากาศชั้นที่ 2

ภาพที่ 1-14 รถปรบั อากาศชั้นท่ี 2
(ท่ีมาภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

รถปรับอากาศชัน้ ท่ี 3

ภาพที่ 1-15 รถปรบั อากาศช้นั ท่ี 3 หนา้ | 8
(ที่มาภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบารงุ ระบบราง

การพฒั นาสือ่ การเรยี นดจิ ิทลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพือ่ ชว่ ยพัฒนาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบำรงุ ระบบราง
รถโบกี้นั่งและนอนชน้ั ท่ี 2

ภาพที่ 1-16 รถโบกน้ี ั่งและนอนช้ันที่ 2
(ท่มี าภาพ : การรถไฟแห่งประเทศไทย, 2563)

รถโบกี้ชัน้ ท่ี 2

ภาพที่ 1-17 รถโบกี้ชั้นที่ 2
(ท่ีมาภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

รายงานการพฒั นาสอ่ื การเรยี นดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบารงุ ระบบราง หนา้ | 9

การพฒั นาสื่อการเรยี นดจิ ทิ ัลดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ชว่ ยพัฒนาทกั ษะวิศวกรซ่อมบำรงุ ระบบราง
รถโบกีช้ นั้ ที่ 3

ภาพท่ี 1-18 รถโบกี้ช้ันที่ 3
(ท่มี าภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)
รถปรับอากาศขายอาหาร

ภาพที่ 1-19 รถปรบั อากาศขายอาหาร
(ท่ีมาภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ช่วยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบารุงระบบราง หนา้ | 10

การพฒั นาส่ือการเรียนดจิ ิทลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพื่อชว่ ยพัฒนาทกั ษะวิศวกรซ่อมบำรงุ ระบบราง
รถประชุมปรับอากาศ

ภาพท่ี 1-20 รถประชุมปรบั อากาศ
(ท่มี าภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)
รถสินค้า Freight Car

ภาพที่ 1-21 รถสนิ คา้ Freight Car
(ท่ีมาภาพ : การรถไฟแห่งประเทศไทย, 2563)

ภาพท่ี 1-22 รถสนิ ค้า Freight Car
(ทีม่ าภาพ : http://portal.rotfaithai.com/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&p=7466,

ม.ป.ป.)

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบารงุ ระบบราง หน้า | 11

การพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ิทลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพอื่ ชว่ ยพัฒนาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

ภาพที่ 1-23 รถสนิ คา้ Freight Car
(ทมี่ าภาพ : https://www.youtube.com/watch?v=AYmbEtFd0iY, 2558)

DMU (Diesel Multiple Unit)

ภาพท่ี 1-24 DMU (Diesel Multiple Unit)
(ทม่ี าภาพ : https://thananatphanuwatkanyakorn.wordpress.com/ประเภทรถโดยสาร/, ม.ป.ป.)

Interior of Typical DMU

ภาพที่ 1-25 Interior of Typical DMU
(ที่มาภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

รายงานการพฒั นาสอ่ื การเรยี นดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ช่วยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบารุงระบบราง หน้า | 12

การพัฒนาสื่อการเรียนดจิ ทิ ัลดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

รูปแบบของขบวนรถไฟ
รปู แบบการจัดขบวนของรถ DMU
รถดเี ซลรางของการรถไฟฯ ยงั มีแบบท่เี รียกลำดับรถว่า Pc-T-Pc ซ่ึงหมายถึงขบวนรถดีเซลรางชุด
หน่ึงทีป่ ระกอบด้วยรถกำลงั มีหอ้ งขับ 1 คนั อย่ขู า้ งหน้าและข้างหลัง สว่ นคนั ทอ่ี ยู่ตรงกลางเป็น รถพว่ งไมม่ ีหอ้ ง
ขบั ในกรณที ตี่ ้องการพ่วงเปน็ ขบวนรถยาวขึ้นกส็ ามารถนำรถแตล่ ะชุดมาพ่วงกนั เชน่ เดียวกับกรณีแรก

ภาพท่ี 1-26 รปู แบบการจดั ขบวนของรถ DMU
(ที่มาภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

EMU (Electric Multiple Unit)

ภาพท่ี 1-27 EMU (Electric Multiple Unit)
(ทม่ี าภาพ : https://learning4live.comการตามหา-bts-และ-mrt-ในตา่ งแดน-ต/, ม.ป.ป.)

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ช่วยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบารุงระบบราง หนา้ | 13

การพัฒนาส่ือการเรยี นดจิ ิทัลดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพื่อชว่ ยพฒั นาทักษะวิศวกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

ภาพที่ 1-28 EMU (Electric Multiple Unit)
(ทีม่ าภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

รูปแบบการจัดขบวนของรถ EMU
ขบวนรถไฟฟา้ ของ บที ีเอส และ รฟม. มีลำดับรถเปน็ McTMc รถกำลงั แต่ละคันมเี พลาล้อกำลงั 4
เพลา แต่ชานชาลาสถานีออกแบบไว้สำหรบั ขบวนรถท่ียาว 6 คนั ดงั น้นั เมอ่ื ปรมิ าณการโดยสารเพ่มิ ขึ้นถงึ จุดท่ี
จะตอ้ งพว่ งรถเพม่ิ แลว้ กเ็ พยี งแต่นำรถสองชดุ มาพว่ งกนั กลายเปน็ McTMc-McTMc

ภาพที่ 1-29 รปู แบบการจดั ขบวนของรถ EMU
(ทม่ี าภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

ภาพท่ี 1-30 รูปแบบการจดั ขบวนของรถ EMU หนา้ | 14
(ท่ีมาภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ช่วยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบารุงระบบราง

การพัฒนาส่ือการเรยี นดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพือ่ ชว่ ยพัฒนาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง
รถจักรไฟฟา้ (Electric Locomotive)

ภาพท่ี 1-31 รถจกั รไฟฟ้า (Electric Locomotive)
(ทีม่ าภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

ภาพท่ี 1-32 รถจักรไฟฟา้ (Electric Locomotive)
(ท่มี าภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

รถไฟความเรว็ สงู High Speed Train

ภาพที่ 1-33 รถไฟความเร็วสงู High Speed Train
(ทมี่ าภาพ : https://www.pinterest.com/pin/540291286549143973/, ม.ป.ป.)

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ช่วยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบารงุ ระบบราง หน้า | 15

การพฒั นาสอ่ื การเรียนดจิ ิทลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ชว่ ยพฒั นาทักษะวศิ วกรซ่อมบำรงุ ระบบราง
รถไฟไฮบริดจ์ Hybrid Train

ภาพที่ 1-34 รถไฟไฮบริดจ์ Hybrid Train
(ท่มี าภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

ภาพท่ี 1-35 รถไฟไฮบรดิ จ์ Hybrid Train
(ทีม่ าภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

รถไฟฟ้าทอี่ าศยั พลงั งานจาก แบตเตอรี่

ภาพท่ี 1-36 รถไฟฟา้ ท่ีอาศยั พลงั งานจาก แบตเตอรี่ หน้า | 16
(ที่มาภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบารุงระบบราง

การพัฒนาสื่อการเรยี นดจิ ิทลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพอื่ ชว่ ยพัฒนาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบำรงุ ระบบราง
รถไฟฟ้าแบบ Monorail

ภาพที่ 1-37 รถไฟฟา้ แบบ Monorail
(ทม่ี าภาพ : https://onedio.com/haber/istanbul-un-trafigini-rahatlatacak-havaray-icin-dugmeye-

basildi-435244, 2558)

ภาพท่ี 1-38 รถไฟฟา้ แบบ Monorail
(ทมี่ าภาพ : https://th.wikipedia.org/wiki/ไฟล:์ Monorail_Moskau_-

_Einfahrt_in_Station_Telezentrum.jpg, 2552)

รถไฟฟ้าทอี่ าศยั อำนาจแมเ่ หล็ก (Magnetic Levitation Train)

ภาพที่ 1-39 รถไฟฟ้าทอี่ าศัยอำนาจแมเ่ หล็ก (Magnetic Levitation Train)
(ทม่ี าภาพ : http://www.9engineer.com/index.php?m=article&a=show&article_id=2177, 2553)

รายงานการพฒั นาสอ่ื การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ช่วยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบารุงระบบราง หนา้ | 17

การพัฒนาสอ่ื การเรยี นดจิ ิทลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพ่ือชว่ ยพัฒนาทักษะวิศวกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

ภาพท่ี 1-40 รถไฟฟา้ ที่อาศัยอำนาจแมเ่ หลก็ (Magnetic Levitation Train)
(ทมี่ าภาพ : http://www.9engineer.com/index.php?m=article&a=show&article_id=2177, 2553)

ภาพท่ี 1-41 รถไฟฟ้าท่อี าศัยอำนาจแมเ่ หลก็ (Magnetic Levitation Train)
(ทม่ี าภาพ : https://www.studyatoz.com/article.php?id=1509, 2554)

รถโบกีป้ ้ันจั่นกล (Breakdown Crane)

ภาพที่ 1-42 รถโบกี้ปั้นจนั่ กล (Breakdown Crane) หน้า | 18
(ที่มาภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

รายงานการพฒั นาสอ่ื การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบารงุ ระบบราง

การพฒั นาส่ือการเรียนดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพอื่ ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

ภาพท่ี 1-43 รถโบกปี้ ้ันจัน่ กล (Breakdown Crane)
(ท่มี าภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

ภาพท่ี 1-44 รถโบกป้ี ั้นจ่นั กล (Breakdown Crane)
(ทมี่ าภาพ : การรถไฟแหง่ ประเทศไทย, 2563)

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบารุงระบบราง หนา้ | 19

การพัฒนาสือ่ การเรียนดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ชว่ ยพฒั นาทักษะวิศวกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

1.2 ระบบอาณัติสัญญาณ: การส่งสัญญาณและโทรคมนาคม (Signaling & Telecom) :
ตอนที่ 1
“เป็นระบบจัดความปลอดภัย ให้กับการเดินรถ โดยการให้ท่าสัญญาณทีป่ ลอดภัยในการเดนิ รถ

รวมถงึ การติดตง้ั อปุ กรณ์ที่จำเปน็ ตา่ งๆ ในการควบคุมให้ทา่ สัญญาณน้ันเปน็ ไป อยา่ งถูกตอ้ ง”
ระบบอาณตั ิสัญญาณ ประกอบดว้ ย
- สญั ญาณ (Signal)
- ประแจกล (Switching device)
- ตอนทางสะดวก (Block section)
- วงจรไฟตอน (Track Circuit)
- เครือ่ งกัน้ ถนน (Level Crossing protection device
- ระบบบงั คบั ลอ็ คสัมพนั ธ์ (Interlocking device)
- ATP (Automatic Train Protection)
- CTC (Centralized Traffic Control)

สัญญาณ (Signal)
สญั ญาณธง
การใหส้ ญั ญาณขบวนรถเข้าและออกจากสถานี ใชส้ ญั ญาณธงผา้ รปู ส่เี หลี่ยมผนื ผา้ ในเวลากลางวัน
และตะเกยี งสญั ญาณในเวลากลางคืน
ธงผ้าและตะเกียง สเี ขียว หมายความว่า "อนุญาต“ ส่วนสีแดงหมายความว่า "หา้ ม“ต่อมาไดม้ ีการ
เปล่ยี นเปน็ ใช้เสาสัญญาณชนิดหางปลา (semaphore) ซง่ึ บงั คับหางปลาใหแ้ สดงท่า "อนุญาต" หรือ "หา้ ม"

ภาพที่ 1-45 การให้สัญญาณรถ
(ทม่ี าภาพ : http://oknation.nationtv.tv/blog/Chaoying/2019/09/01/entry-1/comment, 2562)

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ช่วยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบารุงระบบราง หนา้ | 20

การพฒั นาสื่อการเรียนดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ชว่ ยพัฒนาทกั ษะวิศวกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง
1. สญั ญาณใบธงสายลวด

ภาพที่ 1-46 สญั ญาณใบธงสายลวด
(ทม่ี าภาพ : http://inside.eng.psu.ac.th/images/stories/document/rail/4.pdf, ม.ป.ป.)

ภาพที่ 1-47 สญั ญาณใบธงสายลวด
(ที่มาภาพ : http://inside.eng.psu.ac.th/images/stories/document/rail/4.pdf, ม.ป.ป.)

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบารุงระบบราง หน้า | 21

การพัฒนาส่ือการเรยี นดจิ ิทลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวิศวกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง
2. สัญญาณไฟสี

ภาพที่ 1-48 สญั ญาณไฟสี
(ทีม่ าภาพ : http://inside.eng.psu.ac.th/images/stories/document/rail/4.pdf, ม.ป.ป.)

ภาพที่ 1-49 สญั ญาณไฟสี
(ทีม่ าภาพ : http://inside.eng.psu.ac.th/images/stories/document/rail/4.pdf, ม.ป.ป.)

ภาพที่ 1-50 สญั ญาณไฟสี
(ทีม่ าภาพ : http://inside.eng.psu.ac.th/images/stories/document/rail/4.pdf, ม.ป.ป.)

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ช่วยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบารุงระบบราง หนา้ | 22

การพฒั นาส่ือการเรียนดจิ ิทัลดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพอื่ ชว่ ยพัฒนาทักษะวศิ วกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

สัญญาณไฟของรถไฟนน้ั มีหน้าท่ีมากกว่า "ใหไ้ ป" และ "หยดุ "

- ไฟเขยี ว ใหเ้ ดนิ ทางได,้ อนญุ าต,ทางสะดวก

- ไฟแดง ไม่อนญุ าตให้เดินทาง,หา้ ม,ทางไม่สะดวก

- ไฟเหลอื ง อนุญาตให้เดินทางได้ด้วยความระมัดระวัง,ระวัง, ทางตอนที่กำลังจะเข้า

สะดวก แตท่ างตอนถัดไปไม่สะดวก

อปุ กรณป์ ระแจ (Switching)
- ประแจมอื

- ประแจกลสายลวด

- ประแจกลไฟฟ้า

ภาพท่ี 1-51 อุปกรณป์ ระแจ
(ท่มี าภาพ : http://inside.eng.psu.ac.th/images/stories/document/rail/4.pdf, ม.ป.ป.)

ประแจกล

ภาพท่ี 1-52 ประแจกล
(ทมี่ าภาพ : https://www.youtube.com/watch?v=ktDTBKyYzPQ, 2562)

การกลับประแจ เพือ่ ให้ขบวนวิง่ เขา้ ทางแยกหรือทางหลกี ที่ตอ้ งการ ทำโดยการโยกคนั กลับประแจ
ซึ่งจะไปดึงสายลวดเหล็กกล้า 2 เส้น ที่ต่อไปยังกลไกที่เสาสัญญาณหรือประแจ ต่อมาได้มกี ารเปลี่ยนมาใช้
เครอ่ื งสญั ญาณ ประแจกลไฟฟา้ (electro mechanical interlocking) ซ่งึ ประกอบด้วยสัญญาณไฟสี (color
light signal) แทนสัญญาณชนิดหางปลา การกลับประแจ ใช้กลับด้วยมอเตอร์ไฟฟ้า นับว่าเป็นเครื่องที่ให้

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบารุงระบบราง หนา้ | 23

การพัฒนาส่อื การเรียนดจิ ทิ ัลดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพือ่ ชว่ ยพัฒนาทกั ษะวิศวกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

ความปลอดภัยสูงและรวดเร็วต่อการปฏบิ ัติงานในยา่ นใหญ่ ปจั จุบนั เครอ่ื งสัญญาณประแจกลทท่ี ันสมยั ท่ีสุด ที่

มีใช้อยู่ในกิจการของการรถไฟ คือ เครื่องสัญญาณประแจกล ชนิดมีกลไกสัมพันธ์กันทางไฟฟ้าทัง้ หมด (all

relays interlocking) เป็นเครื่องมือที่มีสมรรถนะสูง ในด้านความปลอดภัย รวดเร็ว และสะดวกในการ

ปฏิบัติงาน

ตอนทางสะดวก (Block section) ประกอบดว้ ย
- ตอนสมบูรณ์

- ตอนอัตโนมตั ิ

การควบคุมความเคลื่อนไหวของขบวนรถ เนอ่ื งจาก ความปลอดภยั เปน็ สิ่งสำคญั ยงิ่ การรถไฟฯ ใช้
ระบบตอนสมบูรณ์ สำหรบั ในกิจการเดินรถ การอนุญาตให้ขบวนรถออกจากสถานีหนึ่ง ไปยังสถานขี ้างเคียง
จะต้องได้รับความรว่ มมือ และยินยอม จากนายสถานีทง้ั 2 ดา้ น ซึ่งการดำเนนิ งานดงั กล่าวสำหรบั กจิ การรถไฟ
เรียกว่า "การขอและให้ทางสะดวก" มีการใช้เครอ่ื งตราทางสะดวก

การใช้เครือ่ งตราทางสะดวก คอื
หลงั จากท่นี ายสถานีได้ขอ และไดร้ บั แจง้ ทางสะดวกแลว้ นายสถานที ่ขี บวนรถจะออกไป จะได้รับ
ลูกตราออกมาจากเครื่องตราทางสะดวกนี้ 1 ลูก เพื่อนำไปมอบให้พนักงานขับรถเป็นหลักฐานว่า ได้ทาง
สะดวกเรียบร้อยแลว้ พนักงานขบั รถจะรับลกู ตราดังกลา่ วไปดว้ ย แล้วมอบใหน้ ายสถานขี า้ งหน้า เพอื่ ใส่คืนตรา
ทางสะดวกใหก้ ลบั มาอยูใ่ นท่าปกติ สำหรับการขอและใหท้ างสะดวก ครั้งต่อไป แตใ่ นการดำเนินงานดังกล่าว
ทำให้ขบวนรถตอ้ งลดความเร็ว เพื่อรับและส่งลูกตราทางสะดวก การรถไฟฯ จึงได้ติดตั้งเครือ่ งทางสะดวกชนิด
ไม่มลี กู ตรา เรียกว่า "เคร่อื งทางสะดวกสมั พนั ธส์ ัญญาณประจำท่ี
ตอนสมบูรณ์ คือ
การปล่อยขบวนรถจากสถานีหนึ่งไปยังอีกสถานีหนึ่งครั้งละ 1 ขบวน เมื่อขบวนแรกเข้าสถานี
เรียบรอ้ ยแลว้ จึงปลอ่ ยอีกขบวนหน่ึงได้ แต่ถา้ ต้องการปลอ่ ยขบวนรถให้เขา้ สถานีไดค้ รงั้ ละหลาย ๆ ขบวนแลว้
จะต้องใชร้ ะบบ automatic block แทน

ภาพที่ 1-53 ตอนทางสะดวก (Block section)
(ท่มี าภาพ : http://inside.eng.psu.ac.th/images/stories/document/rail/4.pdf, ม.ป.ป.)

รายงานการพฒั นาสอ่ื การเรยี นดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบารุงระบบราง หน้า | 24

การพฒั นาสื่อการเรียนดจิ ิทัลด้วยระบบ VR AR และ MR เพื่อชว่ ยพฒั นาทักษะวศิ วกรซ่อมบำรงุ ระบบราง

สญั ญาณประจำทป่ี ระแจกลหมู่ ชนดิ ไฟสี (ประเภท ก.2)

เครอ่ื งทางสะดวก มี 2 ประเภท
1. เคร่อื งทางสะดวก ลูกตรา

2. เครื่องทางสะดวก สัมพนั ธ์

ตราทางสะดวก (token)
เป็นวัตถุอย่างหนึ่งอย่างใดเช่นลูกกลม เหรียญ ตั๋ว หรืออาณัติสัญญาณอย่างอื่น ซึ่งพนักงาน
สญั ญาณตอ้ งมอบหรือแสดงให้แกพ่ นักงานรถจักร ก่อนท่ีจะนำขบวนรถเข้าสู่ทางช่วงระหวา่ งสถานีสองสถานี
(นิยมเรียกว่า ตอน) ตามที่ตรานั้นได้ระบุไว้ ในกรณีที่ง่ายที่สุด พนักงานสัญญาณจะโทรศัพท์หรือโทรเลข
สอบถามสถานีข้างเคยี งวา่ ทางที่ขบวนรถจะไปน้ันมีขบวนรถกดี ขวางหรือไม่ ถ้าไมม่ ีก็ไดช้ อ่ื ว่าทางสะดวก และ
สามารถออกตวั๋ ทางสะดวกแกพ่ นกั งานขบั รถได้

ในเวลาต่อมา ตราทางสะดวกอาจใช้เป็นโลหะ เรียกว่าเหรียญตราทางสะดวก หรือลูกตรา
ทางสะดวก ติดตงั้ ไวท้ ที่ ้ัง 2 ขา้ งของตอนตอ่ ทางรถไฟหนึง่ ทาง หากเปน็ ทางคู่ จะมี 4 เครื่อง (2 เครือ่ งสำหรับ
ด้านหนึ่งของแต่ละสถานี) เพ่อื ใชข้ อและให้ทางสะดวกแยกกนั ระหวา่ งขบวนรถขนึ้ กบั ขบวนรถล่อง

เหรียญตราทางสะดวก หรือลกู ตราทางสะดวก
เมื่อจะใช้งาน พนักงานสัญญาณจะเคาะเครื่องทางสะดวกเป็นสัญญาณกระดิ่งสอบถามกับสถานี
ข้างเคียง หากสถานีข้างเคียงตอบกลับมาวา่ "ขบวนรถจะถึง" เจ้าหน้าที่จะดงึ มือจับเครือ่ งทางสะดวก บิดไปที่
ตำแหน่ง "ขบวนรถออกแล้ว" เพือ่ ใหล้ ูกตราหรอื เหรียญตราหล่นออกจากเคร่อื ง ลกู ตราท่ีได้นี้จะต้องส่งมอบให้
พนกั งานรถจักร เสมือนว่าเปน็ สญั ญาณอนญุ าตให้ขบวนรถผา่ นเขา้ ส่ทู างช่วงท่ีระบไุ ด้
ตราทางสะดวกทไี่ ด้นจ้ี ะไม่สามารถออกใหมไ่ ดถ้ ้าขบวนรถยงั ไมไ่ ด้สง่ คืนตราให้สถานีถัดไป ดังน้ัน
ตราทางสะดวกจึงเปน็ หลักประกันวา่ ไม่มขี บวนรถใดอยู่ในทางระหว่างสถานมี ากกวา่ หน่งึ ขบวน เน่อื งจากการ
ใช้ตราทางสะดวก พนักงานรถจักรต้องเบารถลงบ้าง เพื่อให้สามารถรับตราทางสะดวกผ่านทางห่วงหนังที่
พนกั งานสญั ญาณย่ืนให้หรือแขวนไว้กับเสาซึง่ เป็นการลำบากไมใ่ ชน่ อ้ ย จึงได้มีการพฒั นาให้เครือ่ งทางสะดวก
ไม่ปลอ่ ยลูกตราอีกต่อไป แต่จะไปควบคุมอาณตั ิสญั ญาณประจำทีอ่ ันนอกสุดมิให้แสดงทา่ อนุญาตหากสถานี
ถดั ไปไมอ่ นญุ าต
เรียกเครื่องทางสะดวกนี้ว่า เครื่องทางสะดวกสัมพันธ์สัญญาณประจำที่ เมื่อสัญญาณประจำท่ี
แสดงท่าอนุญาตก็ได้ชื่อว่าพนักงานรถจักรได้ตราทางสะดวกแล้ว ในปัจจุบันระบบตราทางสะดวกได้รวมเข้า
เปน็ หนึง่ กบั แผงควบคุมแบบรีเลย์และแบบคอมพวิ เตอร์
ในบางกรณี อาจตอ้ งใหม้ ขี บวนรถในทางระหว่างสถานีมากกว่าหนงึ่ ขบวน โดยให้ขบวนรถท่ีไม่ได้
ทางสะดวกยึดถือตั๋วไม่ได้ทางสะดวก เพื่อให้ขับรถอยา่ งช้า เพื่อไม่ชนกับขบวนรถที่ไดต้ ัว๋ ทางสะดวก ซึ่งวิธีน้ี
เป็นวิธีที่มีความเสี่ยงอย่างยิ่งจึงไม่นยิ มทำ เป็นเหตุให้ในเวลาต่อมาได้มีการพัฒนาระบบ ตอนอัตโนมัติ หรอื
ตอนยอ่ ย
ตอนอัตโนมัติ

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซ่อมบารงุ ระบบราง หน้า | 25

การพฒั นาสือ่ การเรยี นดจิ ิทลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพอื่ ชว่ ยพฒั นาทักษะวิศวกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง
จะมีสัญญาณประจำทต่ี ง้ั ไว้ระหว่างสถานีที่ไกลกันมากๆ เมือ่ ขบวนรถออกจากสถานีหนึ่งและพ้น
ตอนอัตโนมัติอันแรกสุดแลว้ จะสามารถให้ทางสะดวกไดอ้ ีก วิธนี ้นี ิยมทำในเขตทมี่ ีการจราจรหนาแน่น
เคร่ืองตราทางสะดวกแบบมลี ูกตรา
มอื จบั ของเครอื่ งแสดงท่า "ขบวนรถจะถงึ " คืออนญุ าตใหร้ ถจากสถานีข้างเคียงเดนิ เขา้ สสู่ ถานีนี้ได้

ภาพท่ี 1-54 ตอนอตั โนมตั ิ
(ท่ีมาภาพ : http://inside.eng.psu.ac.th/images/stories/document/rail/4.pdf, ม.ป.ป.)

ภาพท่ี 1-55 ตอนอตั โนมัติ
(ทม่ี าภาพ : https://www.irfca.org/gallery/Stations/signals/?g2_page=9, 2554)

ภาพที่ 1-56 ตอนอัตโนมตั ิ
(ทมี่ าภาพ : https://www.youtube.com/watch?v=ktDTBKyYzPQ, 2562)

รายงานการพฒั นาส่อื การเรยี นดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพ่อื ช่วยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบารงุ ระบบราง หนา้ | 26

การพัฒนาสื่อการเรยี นดจิ ิทลั ดว้ ยระบบ VR AR และ MR เพือ่ ชว่ ยพฒั นาทักษะวศิ วกรซอ่ มบำรงุ ระบบราง

ภาพท่ี 1-57 ตอนอตั โนมัติ
(ที่มาภาพ : https://twitter.com/hamzterzkub/status/551298830163927040?lang=eu, 2558)

ภาพที่ 1-58 ตอนอัตโนมตั ิ
(ทม่ี าภาพ : https://www.facebook.com/pr.railway/photos/?tab=album&

album_id=1046621315352739, 2558)

ภาพท่ี 1-59 วงจรไฟตอน (Track Circuit)
(ทีม่ าภาพ : http://inside.eng.psu.ac.th/images/stories/document/rail/4.pdf, ม.ป.ป.)

รายงานการพฒั นาสอ่ื การเรยี นดจิ ทิ ลั ด้วยระบบ VR AR และ MR เพอ่ื ชว่ ยพฒั นาทกั ษะวศิ วกรซอ่ มบารุงระบบราง หนา้ | 27