หลวงปู่หลุย จันทสาโร

อีกประการ ให้ละอดีตที่ล่วงแล้วมา อย่าค้นคว้าเทียวนะ อดีตเป็นภัยใหญ่
เปน็ ภยั ใหญ่ ดงึ อดตี มาทบั ปจั จบุ นั มนั ยกจติ ไมข่ น้ึ นเ้ี ปน็ อนั ตราย อนั ตรายของธรรมะ
และอีกประการหน่ึง องค์สมเดจ็ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้าม สาวโก สาวกท้ังหลาย
อยา่ นกึ ถงึ อดตี ทลี่ ว่ งแลว้ มากเ็ ปน็ อนั ทลี่ ว่ งแลว้ มา ไมค่ วรประหวดั ไปถงึ ทเี ดยี ว คลา้ ยๆ
ถ่มนำ้� ลายไปแลว้ เลยี กิน แหมขอ้ น้ีน่าเกลียด

และอกี ประการหน่ึง อนาคตทย่ี ังไมม่ าถงึ น้นั องคส์ มเด็จพระผ้มู ีพระภาคห้าม
สาวกทง้ั หลาย อยา่ นะ สง่ิ ใดยงั มาไมถ่ งึ เรา เราไมต่ อ้ งคน้ ควา้ เทยี วนะ หากวา่ คน้ ควา้
อา้ ว เรยี กว่าสมบตั ิบา้ ไปเสยี แล้ว คน้ คว้าน�ำมาทบั ปัจจุบนั ยกจติ ไม่ข้ึนนะ จติ ไม่
สวา่ งนะ จติ ไม่ปลอดโปรง่ นะ จิตไม่มีอ�ำนาจ

นแี่ หละ ละอดตี หนงึ่ ละอนาคตหนง่ึ เขา้ จติ ปจั จบุ นั ทเี ดยี ว ปจจฺ ปุ ปฺ นนฺ ญจฺ วปิ สสฺ ติ
กล่าวคือ พุทโธในดวงจิตนี้จะเกิดอัศจรรย์ ความอัศจรรย์มันต่อเข้ามาในดวงจิต
ส่ิงไมร่ กู้ ร็ ใู้ นดวงจติ สิ่งไมเ่ หน็ กเ็ หน็ ขึน้ มาในดวงจิต อัศจรรย์ของธรรมทเี ดียว

และอกี ประการหนง่ึ อาสวะ อาสวะของเรามนั เกดิ มาแตอ่ ดตี ชาตมิ ากองในปจั จบุ นั
มากองในปจั จุบัน ก็ ราคะ โทสะ โมหะ มากองในปัจจุบัน แลว้ ทีนี้ด�ำปดื้ ทีเดียว
ความดำ� นน้ั คลา้ ยๆ กบั วา่ มดื ดำ� ทางอสี านเขาวา่ หมอ้ ดนิ ดำ� ๆ ผสมผา้ ขาวสะอาดแลว้ นะ
ผา้ ก็ด�ำพรอ้ มกนั ไปดว้ ย ทนี จ้ี ะให้ผ้าขาวด้วยวิธไี หน เอาผา้ ใสช่ ามอา่ ง เอาสบฟู่ อก
เอานำ้� ใส่ ขยใี้ หถ้ งึ เนอื้ เอาไปละลายนำ้� นทใี หค้ วามดำ� ไหลไปตามกระแสนำ�้ ทนี ผ้ี า้ ขาว
กลบั กลายขาวสะอาดไปได้ นแี่ หละหวั ใจ พทุ โธ ฟอกหวั ใจใหป้ ระณตี ทเี ดยี ว ใหเ้ หน็
อนจิ จงั พทุ โธๆ ในดวงจติ นแ่ี หละ ราคะ โทสะ โมหะ มนั หอบมาหลายภพหลายชาติ
ทเี ดยี วนะ มนั ดองอยู่ คลา้ ยๆ กบั วา่ นำ�้ ทะเล นำ�้ ทะเลดองนานๆ กลายเปน็ รสเคม็ ราคะ
โทสะ โมหะ เหมอื นกนั ดองนานๆ กลายเปน็ พษิ รา้ ยทเี ดยี ว ราคะ เกดิ ได้ ฆา่ ฟนั กนั ได้
โทสะ เกิดได้ ฆา่ ฟนั กนั ได้ โมหะ ก็เชน่ เดยี วกันเชน่ น้ัน

ตง้ั ใจ สมถะ ใหค้ วามสงบในดวงจติ ตั้งใจให้มากทีเดยี ว พุทโธๆ น่สี ำ� คญั
จอ่ เขา้ มาดวงจติ นนั่ แหละปญั ญา สมถะรกั ษาหวั ใจ รกั ษาสมถะมใิ ห้ นวิ รณ์ เกดิ ขน้ึ ใน
ดวงจิต ไม่ให้ มาร เกิดขึน้ ในดวงจติ นนั่ แหละคอื ความสงบ

294

และอกี ประการ องคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคพระองคต์ รสั ไว้ สขุ ใดๆ สคู้ วามสงบ
ไม่ได้ ความสงบนี้เปน็ เอกทเี ดียวนะ เป็น นริ ามสิ สุข ไมส่ ุขด้วยอามิส สขุ อามสิ ร้อน
ทเี ดยี ว สขุ เนอ่ื งดว้ ยคนอน่ื นะ นริ ามสิ สขุ สขุ ดว้ ยธรรม เกดิ ในสนั ดานดวงจติ ของเรา

อดีตเปน็ ภยั ใหญ่ เปน็ ภยั ใหญ่ ยกตัวอยา่ ง ระหวา่ งท่เี จา้ ชายสิทธตั ถราชกุมาร
ออกจากกรงุ กบิลพสั ดุใ์ นครัง้ นั้น ออกบวชใหม่ๆ ทรมานพระองคอ์ ยู่ในป่าต่างๆ ใน
ครง้ั นนั้ ยงั ไมบ่ รรลเุ ปน็ พระพทุ ธเจา้ ทรมานตง้ั ๖ ปี เกอื บไมส่ ำ� เรจ็ ทเี ดยี วนะ มาวนั หนงึ่
พระมหาบรุ ษุ ไดต้ รองถงึ อดตี แมเ้ ราเปน็ พระราชา เปน็ พระราชาปกครองกรงุ กบลิ พสั ด์ุ
ดว้ ยทศพธิ ราชธรรม ๑๐ ประการ มหาชนไดร้ บั ความสขุ มากนน้ั ประการหนงึ่ พระมหาบรุ ษุ
ไดต้ รองในพระทยั แหม นางสนมตงั้ หกหมนื่ ออกมาจากสองตระกลู ตระกลู หนง่ึ ออก
มาจากสมเด็จพ่อ พระเจ้าสุทโธทนะ ตระกูลหน่ึงออกมาจากพระนางสิริมหามายา
สมเดจ็ แม่ ประชมุ ถงึ หกหมนื่ เชยี วนะ เปน็ นางบำ� เรอของเรา พระมหาบรุ ษุ ตรอง และ
อกี ประการหนง่ึ พระนางพมิ พาเปน็ นางเอก และมกฎุ ราชกมุ ารทเ่ี กดิ ใหมๆ่ ราหลุ กมุ าร
นแี่ หละ พระมหาบรุ ษุ ไดต้ รกึ ตรองอดตี แหม เปน็ ภยั ใหญ่ มารทงั้ หลายมาทกุ ทศิ ทกุ ทาง
ขชี่ ้างมาบ้าง ขี่ม้ามาบา้ ง รอ้ งไชโยๆ มาทีเดยี วนะ

พระมหาบรุ ษุ กลวั สะดงุ้ ในพระทยั เอามอื ออกท่หี น้าตกั วางไวท้ ่ขี า นี่แหละ
อนั ตราย อนั ตรายอดตี นะ ถงึ ขนาดนนั้ เทยี ว สมเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคเจา้ ถงึ ไดต้ รสั หา้ ม
พระสาวกวา่ อยา่ ไปนกึ ไปคดิ นะ อดตี ทลี่ ว่ งแลว้ มาเปน็ อนั ตราย ธรรมะอยใู่ นปจั จบุ นั
และอนาคตท่ียงั ไมม่ าถึง กอ็ ย่าไปนึกไปคดิ อนั ตราย อนั ตรายนะ เหตุน้ัน ตถาคต
ชนะกเิ ลสทใี่ ตร้ ม่ โพธ์ิ รมิ ฝ่งั แม่น้�ำเนรญั ชรา ด้วยปัจจบุ ัน ปจฺจปุ ฺปนนฺ ญจฺ วปิ สสฺ ติ
ชนะดว้ ยวธิ ีน้ี พระองคน์ ำ� ความเหลา่ นมี้ าสอนสาวกให้บรรลุตามพระองค์น้ที ีเดียว

พทุ โธๆ ทำ� อชั ฌาสยั ใหฉ้ ลาด และใหค้ ลายออกจากความดำ� ขาวสะอาดนะ นแ่ี หละ
เรยี กว่า สมถวธิ ี สมถวิธแี ตย่ งั ไมส่ �ำเรจ็ ยังมี วปิ ัสสนา อีกตอนหนึง่ วปิ ัสสนานะทีนี้
หากวา่ จติ สงบดแี ลว้ ยกจติ ขนึ้ สวู่ ปิ สั สนา และคน้ ควา้ อวยั วะของรา่ งกายสงั ขารใหเ้ หน็ วา่
มนั ไมม่ น่ั ไมเ่ ทยี่ ง อวยั วะ รา่ งกาย สงั ขารนน้ั มนั แปรเรอ่ื ยๆ คลา้ ยๆ กบั เครอื่ งจกั ร
เครอ่ื งจกั รนะ โรงสเี ชน่ นั้น เอาขา้ วใส่แลว้ ท�ำงานตงึ ตงั และคายออกมาเป็นแกลบ

295

เป็นร�ำ เรากนิ ทางปากนะ ทางปาก เวลากินลงไปแล้วมนั ทำ� งานตงึ ตัง ตงึ ตงั ไฟธาตุ
ยอ่ ยอาหาร มนั ทำ� งานอยู่ เอามอื คลำ� หวั ใจเตน้ ตกึ้ ตก้ั ไมใ่ ชอ่ น่ื ไกลนะ หวั ใจฉดี โลหติ
เลี้ยงอวัยวะรา่ งกายทกุ สว่ น มนั ทำ� งานอยู่นะ ใหเ้ หน็ ทกุ ขัง อนจิ จัง อนตั ตา ค้นคว้า
คน้ ควา้ เสยี นะ และถา้ หากวา่ เหนอ่ื ยแลว้ มาพกั สมาธิ ความเปน็ หนง่ึ หายเหนอ่ื ยแลว้
กข็ น้ึ เวที ขน้ึ เวทคี น้ ควา้ อวยั วะ สองวธิ นี ท้ี พี่ ระพทุ ธเจา้ กด็ ี พระอรยิ เจา้ กด็ ี พระปจั เจก-
พทุ ธเจ้ากด็ ี ชนะกิเลสดว้ ยสองวธิ ีน้ี วธิ หี นึง่ สมถะ ความสงบของจิต อกี วิธหี น่ึงนะ
กค็ น้ ควา้ ค้นคว้าอวัยวะร่างกายสังขารทุกส่วน

ยกตวั อยา่ งหนงั สอื มตุ โตทยั ของทา่ นพระอาจารยม์ น่ั ทา่ นวา่ อฐั ิ กระดกู เจรญิ
กระดกู กะโหลกศรี ษะของเราเปน็ ยงั ไง ขายงั ไง เยอ่ื ในกระดกู ยงั ไง ใหค้ าดคะเนเอา
เพราะวา่ กระดกู มนั เปน็ เชน่ นน้ั ๆ ไมง่ นั้ กเ็ ดาเอาเองวา่ กระดกู เปน็ เชน่ นนั้ ๆ คาดคะเนเอา
เดาเอา กะประมาณเอา ทำ� บอ่ ยๆ ใหค้ วามรกู้ วา้ งขวาง กวา้ งขวางลงมาถงึ คอ กระดกู
เปน็ แรง่ ๆ ลงไปถงึ บนั้ เอว กระดกู นน้ั ถงึ เทา้ ยกเทา้ ขน้ึ ศรี ษะ ยกศรี ษะลงถงึ เทา้ อนโุ ลม
ปฏิโลม ใหช้ �ำนาญนะ ใหช้ ำ� นาญการม้างกาย* เห็นกระดูกนั้นทเี ดยี ว

องคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคเจา้ ตรสั วา่ ใครเหน็ ธรรม คนนนั้ เหน็ ตถาคต เราเหน็ ธรรม
เราเหน็ กระดกู เราเห็นพระพทุ ธเจา้ แม้พระพุทธเจ้านพิ พานนานแล้วก็จริง เราเหน็
ธรรมะนะ เราเหน็ พระองคน์ ะ เมอ่ื เหน็ พระองคม์ าอยเู่ ฉพาะตอ่ หนา้ ของเรา แมพ้ ระองค์
ประทบั อยตู่ ่อหน้าของเรานะ พระองคป์ ระทบั อยู่ในจติ ของเรา เราเกิด หิรโิ อตตัปปะ
ทเี ดยี ว หริ ิ ในทน่ี แ้ี ปลวา่ ความละอายบาป โอตตปั ปะ เกรงกลวั ตอ่ บาป ไมก่ ลา้ ทำ� บาป
ในทล่ี บั ทแ่ี จ้ง เหน็ พระพุทธองค์นะนีน่ ะ ขอให้ตัง้ อกตั้งใจ

วิปสั สนาวธิ ี ทกุ ขัง อนิจจงั อนัตตา ไม่มัน่ ไมเ่ ทยี่ ง ไม่โลภ นี้มันม่นั มันเที่ยง
ด้วยศาสโนวาทค�ำสอนของพระพุทธเจ้า บิดามารดาก็ไม่ม่ันไม่เที่ยง ปู่ย่าตายายก็
ไมม่ นั่ ไมเ่ ทยี่ ง ทา่ นตายไปกอ่ นแลว้ ทรพั ยส์ มบตั อิ นั ใดกไ็ มม่ น่ั ไมเ่ ทย่ี ง มนั ฉบิ หายดว้ ย

* ม้างกาย = การพิจารณาแยกอวัยวะร่างกายออกเป็นส่วนๆ เหมือนกับการรื้อบ้านออกจากกัน
ทงั้ หลงั เปน็ ปฏภิ าคนมิ ติ หรอื อบุ ายวปิ สั สนาวธิ ี ทหี่ ลวงปใู่ ชป้ ระจำ� และแนะนำ� ศษิ ยใ์ หก้ ระทำ� อยเู่ สมอๆ

296

โจรภยั อคั คภี ยั วนิ าศภยั อทุ กภยั ไมว่ นั ใดกว็ นั หนง่ึ มนั มน่ั มนั เทย่ี งดว้ ยศาสโนวาท
คำ� สอนของพระพุทธเจ้า ทานอนั ใดทบ่ี ำ� เพ็ญไปแลว้ นัน่ เทย่ี ง เกดิ มาในภพใดชาตใิ ด
จะเปน็ คนรำ่� รวยมาก นนั้ ประการหนงึ่ รกั ษาศลี ๕ ศลี ๒๒๗ นน้ั เทย่ี งทเี ดยี ว เปน็ สมบตั ิ
ของคนเราที่จะขนไปได้ เป็น อรยิ ทรัพย์

อกี ประการหนงึ่ เทย่ี งดว้ ยการบรกิ รรม พทุ โธๆ ทำ� สมถะ กเ็ ทยี่ งความเปน็ หนง่ึ
วปิ สั สนา กเ็ ทยี่ งนะ มา้ งกาย ฉลาดเหน็ อรรถเหน็ ธรรม เหน็ อวยั วะความแปร นแ่ี หละ
ความเท่ียงทเ่ี ราเอาไปไดน้ ะ นอกน้ันเอาไปไม่ได้ ทิ้งไวใ้ นโลกนะ

สมบัตขิ องโลกน้นั เป็นของกลาง ไม่ใชข่ องใคร ของพระพทุ ธเจา้ ก็ไมใ่ ช่ ของ
พระปจั เจกกไ็ ม่ใช่ ของพระอรหันตก์ ็ไม่ใช่ แมป้ ู่ย่าตายายเราก็ไมใ่ ช่ ของกลางเอาไป
ไมไ่ ด้ ถา้ เอาไปไดเ้ ชน่ นนั้ ปยู่ า่ ตายายเอาไปหมดแลว้ ดนิ นำ้� ลมไฟกเ็ อาไปไมไ่ ด้ คงอยู่
ในโลกนเ้ี องแหละ คนเกดิ ในโลก ตายในโลก เกดิ ในโลก สบื มรดกกนั ไป พอสน้ิ ลม
ตายแลว้ กเ็ อาไปไมไ่ ด้ เอาไปไดแ้ ตบ่ ญุ แตบ่ าปนะ ใหส้ นใจใหม้ าก ใหฝ้ กึ ฝนตวั ใหม้ าก
เปน็ ของสว่ นตวั ทจี่ ะเอาไปไดใ้ นอนาคตขา้ งหนา้ ควรขวนขวายใหเ้ กดิ ใหม้ ขี นึ้ ในดวงจติ
ทเี ดยี ว ให้ตั้งใจ ใหต้ ้งั ใจ สมถวิธี หนงึ่ วปิ ัสสนา คน้ คว้าหนง่ึ

และอกี ประการหนงึ่ ทา่ นอาจารยม์ น่ั พดู ในมตุ โตทยั วา่ ธรรมทงั้ หลาย สวา่ งไสว
ทง้ั กลางวนั กลางคนื ไมป่ ดิ ไมบ่ งั อวยั วะรา่ งกายสงั ขารของเราน้ี กเ็ ปดิ เผยอยู่ มนั ทำ� งาน
อย่เู ช่นนัน้ เช่นน้นั มนั ไมเ่ ท่ียงนะ

พระธรรม ท่านอาจารยม์ ่นั พดู ในหนงั สอื มตุ โตทัยวา่ หัวหนง่ึ แขนสอง ขาสอง
ความเกดิ ความแกแ่ ทท้ จ่ี รงิ ... ในพระไตรปฎิ กพดู อกี อยา่ งหนงึ่ ความเกดิ ขนึ้ นน้ั เรยี ก
พระธรรม ความแปรในทา่ มกลาง เรยี กว่า พระธรรม ความสลายในทสี่ ดุ เรยี กวา่
พระธรรม นี่เทียบค�ำแปลในอวัยวะร่างกายน้ันเป็นเช่นนี้ มันบอกเหตุบอกผลอยู่
อวยั วะภายในของเรา ภายนอกเราดตู น้ ไม้ ภเู ขา มันเคลอ่ื นท่ี ความแปรมันไมม่ ่นั
ไมเ่ ทย่ี ง ทกุ อยา่ งอยใู่ นโลกมนั เทยี่ งดว้ ยศาสโนวาทคำ� สอนของพระพทุ ธเจา้ นน่ั เทยี่ ง
เทยี่ ง ทจ่ี ะหา้ ม “เครอ่ื งจกั ร” อรหนั ต์ แปลวา่ เครอื่ งจกั ร เมอื่ ลว่ งลงไปแลว้ ลว่ งชาติ

297

ชรา ทุกขา เหน็ อนจิ จงั ทุกขัง อนัตตา แลว้ เห็นความเทย่ี งเสยี แลว้ เทีย่ งๆ องค์
สมเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคเจา้ นนั้ นำ้� พระทยั เที่ยง พระอรหนั ตก์ เ็ ทีย่ ง พระปจั เจกกเ็ ทยี่ ง
ไมแ่ ปรเหมอื นกบั พวกเรา พวกเรานน้ั แปรผนั ปลน้ิ ควำ�่ หงายมอื นะ มนั ไมเ่ ทย่ี ง มนั วงิ่
ไปตามสงั ขาร พวกเราจงึ ไดร้ บั ทกุ ข์ พระพทุ ธเจา้ ไมร่ บั ทกุ ข์ พระองคเ์ หน็ ความไมเ่ ทย่ี ง
จิตพระองค์เทยี่ งแล้ว

ยกตวั อยา่ ง พระเทวทตั ทำ� รา้ ยพระพทุ ธเจา้ เวลาแผน่ ดนิ แยกไปถงึ นรกมหาอเวจี
เทวทตั รา่ งกายเปน็ ไฟลกุ แดง ทำ� รา้ ยผมู้ จี ติ เทย่ี งคอื พระพทุ ธเจา้ ผมู้ จี ติ เทย่ี ง เทวทตั
ดิน้ ไปไมไ่ ด้ เพราะทำ� รา้ ยผมู้ จี ิตเทีย่ งตรง น่แี หละ ความเท่ยี งตรงสำ� คัญนัก ฝกึ หดั
ใหถ้ ึงตวั ให้ตายทเี ดยี ว

ใหต้ ้งั ใจ ใหต้ งั้ ใจ ให้รักตวั ใหร้ กั ตัว อย่าเพลิดเพลนิ นกั อยา่ ค้นควา้ สมบตั ิ
ในโลกไมใ่ ช่ของใคร เราเกิดมาในโลกน้ไี มใ่ ช่ของใคร เราเกดิ มาในโลกนี้ อวยั วะ
ร่างกายของเรายืมเขามาใช้ ยืมเขามาใช้นะ ไม่รวู้ ่าเขาจะเอาไปวันไหน ทราบไมไ่ ดน้ ะ
ทรัพย์สมบัตเิ งนิ ทองกย็ มื ของเขามาใช้ บางคราวทรัพยส์ มบัตอิ อกไปจากตวั ฉบิ หาย
ด้วยโจรภัย อัคคีภัย บางคราวก็ตอ้ งตายก่อนสมบตั นิ ะ มันไมเ่ ทยี่ งนะนั่น ให้นกึ
ใหม้ ากทเี ดยี วนะ อยา่ เอาของชว่ั ถมใจตวั ใหเ้ อาธรรมสอนใจตวั ใหม้ าก อยา่ เอาสมบตั ิ
เงินทองสอนใจ อย่าเชียว ให้เอาธรรมศาสโนวาทของพระพุทธเจ้าสอนจิตสอนใจ
เดินมรรคใหถ้ ูกนะ ปัญญาเห็นชอบ ด�ำริชอบ เจรจาชอบ มันชอบทกุ อยา่ ง

ปญั ญาเหน็ ชอบ เหน็ อวยั วะ รา่ งกาย ทกุ สว่ นแปรนะ แปร มนั ไมเ่ ทย่ี งนะ ใหเ้ หน็
ความแปร หากว่าเห็นความแปรแล้ว ความไม่แปรก็เห็นอยู่ในน้ัน เห็นความตาย
ความไมต่ าย กร็ จู้ กั มอี ยใู่ นนน้ั หนาวกม็ รี อ้ นแก้ มตี ายกม็ ไี มต่ ายแก้ มนั แกก้ นั อยนู่ ะ
อยา่ งพระมหาบรุ ษุ เอาไมส้ ไี ฟถกู นั ใหเ้ ปน็ ไฟไหมไ้ ด้ ตอ้ งเอาไมแ้ หง้ ๆ สไี ฟไหมไ้ ดน้ ะ
จิตของเรา อยา่ เอา ราคะ โทสะ โมหะ ให้ช่มุ ไมไ่ ด้เจรญิ ศลี ไมไ่ ดเ้ จรญิ ภาวนา
ไม่แคล่วคล่อง มันเป็นภาระมากทีเดียว คล้ายๆ กับว่า เอาไม้ชุ่มด้วยน้�ำมาสีไฟ
ไฟไมอ่ อก มนั ต้องแห้งทีเดียว จึงจะสีไฟออกได้ แมจ้ ิตของเรากต็ อ้ งแหง้ จาก ราคะ
โทสะ โมหะ มันจึงจะระเบดิ ซ่งึ ไฟออกมา

298

พระพุทธเจา้ พระอริยเจา้ ทา่ นพจิ ารณาทุกข์ ปญฺจกขฺ นฺธา ทุกฺขา เบญจขันธ์
เปน็ ทกุ ข์อย่างยง่ิ ทีเดยี ว พวกเราแบกหามอย่เู รอื่ ยๆ ไมร่ ู้จักปลงวิธไี หน ไมเ่ หมอื น
พระอรยิ เจา้ รจู้ กั ปลง เจรญิ สมถะ เจรญิ วปิ สั สนา ใหแ้ คลว่ คลอ่ ง ใหเ้ กง่ กลา้ ปลงดว้ ย
วธิ นี ้ี พวกเราปลงไมไ่ ด้ หาบอยอู่ ยา่ งนน้ั หนกั อยอู่ ยา่ งนน้ั เอง หนกั รปู เวทนา สญั ญา
สงั ขาร วิญญาณ หนกั ขนาดไหน ตอ้ งหาเรอื่ งอาหารเรอื่ งกาย ตอ้ งหาเคร่อื งประดับ
ตอ้ งหาผา้ หากางเกง หาซน่ิ นงุ่ หมดไปหลายรอ้ ยตวั ตง้ั แตเ่ ดก็ ๆ มา ขา้ วกห็ มดไปหลายยงุ้
หลายฉาง มนั หนกั ถงึ ขนาดนนั้ ทเี ดยี วนะ แตก่ ไ็ มป่ ลง อนจิ จงั ทกุ ขงั อนตั ตา เหมอื น
สมถวธิ ี วิปัสสนาวธิ ี

เมอ่ื ปลงเหมือนพระพุทธเจ้า พระอรหนั ตก์ ็ไมเ่ กดิ ไมเ่ กดิ นะ เรายงั ปลงไม่ได้
กห็ อบไปเกดิ อกี ทนี ะ ยุ่งเปน็ วัฏฏะ วังวน เกดิ -ตาย หาต้นหาปลายไมไ่ ด้ มันนาน
หนกั หนานะ หาตน้ หาปลายไมไ่ ด้ ผวั ๆ เมยี ๆ พบกันหลายภพหลายชาติ ผัวตาย
เมยี ตาย รอ้ งไหห้ ากนั ลกู ตายรอ้ งไหห้ ากนั นเี้ อง องคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคตรสั วา่
ความว่ารอ้ งไหห้ ากัน หากสะสมไวท้ ุกๆ ชาติ น้ำ� ตาท่ีอันตรธานหายไปย่ิงกว่าทอ้ งนำ้�
มหาสมทุ รท้งั ๔ และอกี ประการหนง่ึ เรากนิ น�้ำนมของมารดาย่งิ กวา่ น�้ำมหาสมุทร
ทงั้ ๔ เหมอื นกนิ ในชาตหิ นงึ่ ๆ หลายๆ ชาตผิ สมกนั ความทกุ ขร์ อ้ ยแปด พระพทุ ธเจา้
ทา่ นกล่าวอยา่ งทอ่ี าตมาพูดน้ีนะ

สัตว์ท่เี กดิ มี ๓ ชนิด บิดา-มารดาเคล้าคลงึ กันหน่ึง น�้ำอสจุ ิผสมกนั หนง่ึ สัตว์
เข้าส่วู ญิ ญาณหนงึ่ ๓ อย่างทีเดยี ว แล้วทนี ี้เด็ก ไม่ใหญ่ข้างนอก มนั ใหญข่ ้างใน
มนั ออกมา พระอรหนั ตท์ งั้ หลายหวาดเสยี ว ตอนนม้ี นษุ ยท์ อี่ ยใู่ นทอ้ ง คลา้ ยๆ แมลง
หนฝี นไปอาศยั อยโู่ คนตน้ ไม้ เดก็ ทอ่ี ยใู่ นทอ้ งมารดา นำ� อาหารเกา่ อาหารใหมพ่ อกศรี ษะ
เดก็ นน้ั คดุ คอู้ ยนู่ ะ ไมใ่ ชเ่ ดอื นสองเดอื น ตง้ั หลายเดอื นกวา่ จะออกมานะ ไมไ่ ดเ้ ปลย่ี น
อิรยิ าบถ ยืน เดนิ ไม่ได้ ตอ้ งคดุ คอู้ ยู่อย่างนั้น มหันตทุกข์ใหญ่ๆ พระอรหนั ตร์ ้ดู ้วย
วธิ นี ้ี ไมป่ รารถนาจะมาเกดิ ในโลก อยใู่ นทอ้ งของมารดาสกปรกมาก อากาศกไ็ มด่ นี ะ
สารพดั ทกุ อยา่ ง อกี ประการหนง่ึ เดก็ เวลาทจ่ี ะออกมาจากครรภม์ ารดา เหมอื นควาญชา้ ง
ไสชา้ งออกมาจากเพดานชอ่ งแคบ ตอนนแ้ี มก่ ด็ ี เดก็ กด็ ี จะเปน็ จะตายในระหวา่ งนน้ั เชยี ว

299

เด็กกระดกู ก็ต้องอ่อน เนื้อกอ็ ่อน หมอบหัวชนชอ่ งทวารของแม่ ไมใ่ ชก่ ว้างขวางพอ
เดก็ จะคลานออกมาไดส้ ะดวกเปลา่ เทียวหรอกนะ มนั รีดออกมาโขกกระดาน ร้องไห้
แม่ตำ� แยหรือนางพยาบาลไปจบั เดก็ คลา้ ยกับเข็มแทง เด็กรอ้ งว้ดี ๆ วา้ ดๆ

นี่แหละ พระอริยเจ้าค�ำนวณความทุกข์เช่นน้ีมากมายทีเดียว เจ็บปวดเท่าไร
ไมค่ วรปรารถนามาเกดิ ในโลกนี้ มาทกุ ขเ์ ปลา่ ๆ ไมม่ ปี ระโยชนน์ ะ อะไรๆ เอาไปไมไ่ ด้
เงินทองข้าวของเอาไปไม่ได้ ต้องเอาวางไว้ในโลกทเี ดียวนะ บางคราวสมบัตเิ หล่านนั้
เราหนมี นั ไปกอ่ น บางคราวสมบตั เิ หลา่ นน้ั หายไปจากตวั ของเรา เอาไปไดแ้ ตบ่ ญุ แตบ่ าป
อย่างเดียวท่ีจะเอาไปได้

ขอให้ต้ังอกตง้ั ใจ เจรญิ สมถะ ให้มาก วิปสั สนา ให้มาก เจริญศลี ๕ ศีล ๕
นเ่ี ดชานภุ าพมาก ใหส้ ำ� เรจ็ โสดาบนั ได้ สกทิ าคาอยา่ งสงู ศลี ๘ สำ� เรจ็ อนาคา ศลี ๑๐
ศีล ๒๒๗ นนั่ อรหนั ต์ เหน็ ไหม มันเปน็ ระยะๆ เปน็ ข้ันๆ ไป เหมอื นกบั โลกเขา
ท่านนายอ�ำเภออยา่ งหน่งึ ทา่ นกำ� นันอย่างหนงึ่ ผใู้ หญบ่ ้านอย่างหนึง่ ท่านขา้ หลวง
อยา่ งหน่ึง ทา่ นรัฐมนตรีอย่างหนึ่ง มนั เป็นชั้นๆ ปะปนกันไม่ได้ สวรรค์เป็นสวรรค์
พรหมโลกกเ็ ปน็ พรหมโลก เปน็ ชนั้ ๆ ไป อบายภมู ิ มหาอเวจชี นดิ หนงึ่ นรกขมุ ชนดิ หนงึ่
เปรตกเ็ หมือนกนั อสุรกาย สตั ว์เดรจั ฉาน ก็เปน็ ชัน้ หนงึ่ ๆ คลา้ ยๆ กับน้วิ มือของเรา
มนั ไมเ่ คียงกัน มันหลดุ กนั เชน่ นัน้

ให้สงั เวช ใหส้ งั เวชนะ ให้ละตวั นะ ในชีวิตของเรา ของเราที่สุด ของแพงท่ีสดุ
เราจะบชู าไวท้ ไี่ หน ใตต้ น้ ไมไ้ มค่ วร ภเู ขาเลากาไมค่ วร บชู าผมู้ กี เิ ลส บดิ ามารดาไมค่ วร
พระราชาก็ไม่ควร พวกนี้ยังมีกิเลสอยู่นะ บูชาพระพุทธเจ้าทีเดียว ท่านไม่มีกิเลส
ตดั หวั ถวายในพระหตั ถพ์ ระพทุ ธเจา้ ได้ ใหข้ องรกั เปน็ ทาน ยอ่ มไดข้ องทรี่ กั ของทพี่ ง่ึ ได้
สวรรคก์ ็เปน็ ของท่รี ักของเรา นิพพานก็เหมือนกัน เป็นของท่ีรกั

เหตนุ นั้ พระเวสสนั ดรนนั้ ทาน พระเวสสนั ดรใจปำ้� ทานปรมตั ถท์ เี ดยี ว ใหช้ วี ติ
เปน็ ทาน เหตนุ นั้ พระเวสสันดรบ�ำเพญ็ ทาน แผ่นดนิ ไหวถึง ๗ คร้ัง ให้ทานเป็นลม
เป็นแลง้ แผน่ ดนิ หนาขนาดเท่าใด ทำ� ใหแ้ ผ่นดินไหวถงึ ๗ คร้งั คลา้ ยกลอ่ มเดก็

300

ไกวอเู่ ด็ก นแี่ หละ ทาน เป็นอัศจรรย์ พระพทุ ธเจ้าทา่ นกลา่ วไว้ ศีล กเ็ ป็นอศั จรรย์
ภาวนาอบรมจิต ก็เป็นอัศจรรย์ ใหส้ นิ้ ทกุ ขไ์ ด้

เดนิ มรรคให้ถกู ปญั ญาเหน็ ชอบ เห็นอวยั วะไม่เทยี่ ง อย่าไปถอื ว่า ตาของกู
หขู องกู อะไรของกู มันไมใ่ ชข่ องเรา มนั แปร มนั เกิดมาทแี รก ก็เป็นเดก็ มากอ่ น
แปรเป็นหนุม่ แปรเปน็ แก่ และตาย มันแปร ชีวิตของเรารา่ งกายของเราหรอื มันจะ
เปลยี่ นแปลง ตายไปเผาทปี่ า่ ชา้ มนั เอาไปไมไ่ ดน้ ะ รา่ งกายของเรา เอาไปไมไ่ ด้ ทรพั ย์
สมบตั ภิ ายนอกรา่ งกายก็เอาไปไม่ได้ ใหส้ นใจ ให้รกั ตัวมากทส่ี ดุ อคคฺ ํ มนสุ ฺเสส*ุ
มนษุ ยเ์ ลศิ ทสี่ ดุ เลศิ กวา่ อบายภมู ิ ทง้ั ๔ นรก เปรต อสรุ กาย สตั วเ์ ดรจั ฉาน เลศิ กวา่
สวรรค์ ๖ ชนั้ เลศิ กวา่ พรหมโลก ๖ ชน้ั เลศิ กวา่ อรปู พรหมอกี ๔ ชนั้ อคคฺ ํ มนสุ เฺ สสุ
มนษุ ย์เปน็ เลศิ ทีเดียว

เราได้อัตภาพมนุษย์อันเลิศแล้ว และธรรมวินัยศาสโนวาทของพระพุทธเจ้า
เป็นเลศิ แลว้ คล้ายๆ กับผา้ กนกทีป่ ระณตี ทส่ี ุด เอาด้ายสกปรกมาเยบ็ ไม่ได้ เอาดา้ ย
ทป่ี ระณีตเยบ็ จงึ จะสมกัน ขอให้ต้งั ใจ สนใจการภาวนาอบรมจิตใหไ้ ด้นะ ผู้ที่ทำ� มาก
กร็ จู้ กั เองเหน็ เองเฉพาะในดวงจติ ความอศั จรรยจ์ ะเกดิ ขน้ึ ขอใหเ้ ชอื่ มน่ั ลงไป ธรรม
ของพระพทุ ธเจา้ เป็น นยิ ยานิกธรรม ไม่ใชเ่ ป็นของบรรพชติ เท่านนั้ สำ� เรจ็ คฤหัสถ์ก็
ส�ำเรจ็ มาก ส�ำเร็จมากเมื่อครงั้ พุทธกาล และธรรมของพระพุทธเจา้ อกาลโิ ก ไม่อ้าง
กาลเวลา ธรรมเปน็ ของไมเ่ น่ินชา้ รีบท�ำเสยี ระหว่างท่มี ชี ีวติ อยู่ ม้างกาย ม้างกายนะ
มา้ งกายใหเ้ หน็ อสภุ ะมนั ไหลออก มา้ งกายใหเ้ หน็ รา่ งกาย เบอื่ หนา่ ย เกดิ นพิ พทิ าญาณ
ความเบอื่ หนา่ ยของอวยั วะ เบ่อื หน่าย มา้ งกายให้อสภุ ะมันไหลออกอยา่ งนนั้ ราคะ
ก็ไมม่ ี ความกำ� หนัดไม่มี เอโกธัมโม หัวใจเปน็ หนง่ึ แล้วเปน็ พรหมจรรย์ เอโกธมั โม
ม้างให้เห็นอสุภะ เม่ือเห็นอสุภะ นิพพิทาญาณ ความเบื่อหน่ายเกิดขึ้นแล้ว เมื่อ
นพิ พทิ าญาณ ความเบอ่ื หนา่ ยเกดิ ขน้ึ แลว้ วริ าโค แปลวา่ สำ� รอก คลายออก ผชู้ ายกไ็ ม่
ยนิ ดผี ้หู ญิง ผู้หญงิ ก็ไมย่ ินดผี ชู้ าย หากว่าส�ำเรจ็ ได้เชน่ นน้ั

* อคคฺ ํ มนสุ เฺ สสุ มาจากหนงั สอื มตุ โตทยั ในบทอรรคฐานเปน็ ทต่ี ง้ั แหง่ มรรคผลนพิ พาน ความเตม็ วา่
อคคฺ ํ €านํ มนสุ เฺ สสุ มคฺคํ สตตฺ วิสุทฺธยิ า ทา่ นอาจารย์มน่ั แปลความวา่ ฐานะอนั เลิศมอี ยู่ในมนษุ ย์
ฐานะอันเป็นเลิศน้ัน เป็นทางดำ� เนินไปเพอ่ื ความบรสิ ทุ ธ์ิของสตั ว์

301

แลว้ ทนี ้ี รา่ งกายมนษุ ย์ หนิ เพศ เพศคฤหสั ถ์ เปน็ เพศทต่ี ำ่� ทส่ี ดุ เพศคฤหสั ถน์ ะ
อุตมเพศ เพศพระ ทรงพระไตรปิฎก ก็พระ อีกประการหน่งึ ทรงอรหนั ต์ ก็พระ
เปน็ เพศอุดม คฤหัสถ์เป็นเพศต่�ำ หนิ ะ แปลว่าตำ่� แลว้ จิตบริโภคกาม ของโสโครก
ของโสโครกเสยี ดว้ ย จติ กต็ ำ่� เพศกต็ ำ่� ไมเ่ หมอื นกบั พระอรหนั ต์ พระอรยิ เจา้ เพศกส็ งู
อตุ มเพศ จติ ก็สงู ข้าม มหรคต* ได้ ไม่ตำ�่

เพศหนิ ะ แปลวา่ บรโิ ภคกาม จติ ไมส่ งู เหมอื นพระอรยิ เจา้ พระอรยิ เจา้ นน้ั จติ สงู
จติ ทา่ นเชยชมอสภุ ะ จติ ทา่ นไมต่ ดิ กาม ไมเ่ หมอื นกบั หนิ เพศ ตดิ กาม รกั ใครใ่ นกาม
ลกู หลานเกดิ มากเ็ พราะกาม รกั ใครก่ นั ไมว่ า่ แตม่ นษุ ย์ แมพ้ ระอนิ ทรก์ ต็ ดิ ตดิ เทพธดิ า
ติดลกู หลาน สัตวเ์ ดรัจฉานก็เหมือนกนั ตดิ นะ

ยกตวั อยา่ งในพระไตรปฎิ กวา่ ลกู โคเกดิ ใหมๆ่ แมล้ กู โคเกดิ ใหมต่ อ้ งวงิ่ ไปวงิ่ มา
มันเห็นโลก มันช่ืนอกช่ืนใจ แมข่ องโคก�ำลงั กินหญา้ อยู่ ไดแ้ ตช่ �ำเลืองดูลกู อยบู่ ่อยๆ
มันติดมันรกั ลูกนะ ความรักน่แี หละส�ำคัญ พระอรหันต์ไม่รกั ไม่ชงั จิตเปน็ อเุ บกขา
เฉยเสยี แตเ่ มตตาอยู่ รกั รึ เปน็ อตั ตกลิ มถานโุ ยค กามสขุ ลั ลกิ านโุ ยค รกั -ชงั พระพทุ ธเจา้
ไมเ่ อา เอาอยา่ งกลาง รกั กไ็ มใ่ ช่ ไมร่ กั กไ็ มใ่ ช่ พระองคม์ นี ำ�้ พระทยั มหากรณุ าใหญน่ กั
เปน็ พระมหากรุณาต่างหาก ไมใช่รักอย่างกามที่เขารักกนั รักพรหมวหิ าร ๔ ไม่ใช่
กอดจมเหมอื นทเี่ ขารกั กัน น่ีแหละ ขอให้ตั้งอกตง้ั ใจทำ� ทุกวนั ๆ

การมาฟงั ธรรม กเ็ พอื่ ประโยชนว์ า่ เรยี นตำ� ราหนงึ่ เรยี นแผนทหี่ นง่ึ ระยะสมถะ
เป็นเชน่ น้นั ๆๆ ระยะวปิ สั สนา เดนิ วิธนี ้ีๆ หรือวิธนี ้ัน สงบอารมณ์เปน็ หน่งึ แล้ว หาก
ภาวนาท�ำไมไ่ ดใ้ นปจั จุบนั เราตอ้ งขวนขวายต่อไปในอนาคต ให้ช�ำนาญ ให้ชำ� นาญ
ให้เตรียมตวั เตรียมตัวให้มาก ใหร้ กั ตัวนะ ทา่ นอาจารยม์ ่ันทา่ นวา่ การตายลงไป
อยา่ ไปพกั นรกอเวจี อยา่ ไปพกั อบายภมู ทิ ง้ั ๔ มนั รอ้ น มนั หวิ มนั กระหายมาก ใหไ้ ป
พกั บนสวรรค์ รอพระพทุ ธเจา้ มาเกดิ ในอนาคต จงึ เคลอ่ื นจากสวรรคม์ าเกดิ เปน็ สาวก

* มหรคต ตามศัพทแ์ ปลวา่ “อันถึงความเปน็ สภาพใหญ”่ หรอื “ซึ่งถึงความเปน็ ใหญ่” แต่หลวงปู่
ใชค้ �ำน้ี แทนคำ� วา่ มหรณพ หรือ มหรรณพ (หว้ งน�ำ้ ใหญ่ คือ ความเวียนว่ายตายเกดิ )

302

ของทา่ น อย่าไปพักอบายภูมิทั้ง ๔ ใหร้ กั ตวั ทร่ี อ้ งคราง รอ้ งไหอ้ ยูเ่ ปน็ นิจ เผาจ่กี นั
อยู่เป็นนจิ ท่ิมแทงกนั อะไรกัน แหม้ ทกุ ข์มาก ให้ไปพกั บนสวรรค์ สวรรคน์ ะ

คนทงั้ หลายตะเกยี กตะกายหาเงนิ หาทองหาสมบตั วิ า่ จะเอาไปไดจ้ รงิ จงั คนมเี งนิ
มที องมาก มหี นา้ มตี า แขง่ ขนั กนั ดว้ ยกเิ ลส แตพ่ ระพทุ ธเจา้ หาเปน็ เชน่ นน้ั ไม่ แขง่ ขนั กนั
เรอ่ื งทาน เรอื่ งภาวนา แขง่ ขนั กนั ดว้ ยมรรคผล สำ� เรจ็ โสดาบนั อา้ ว แขง่ ขนั กนั เมอื่ ไร
จะส�ำเร็จสกทิ าคา ส�ำเรจ็ อนาคา เมอ่ื ไรจะสำ� เร็จอรหันต์ แขง่ ขนั กนั ทางธรรมนะ่ ดีนะ
เปน็ ของทเ่ี อาไปได้ เหตนุ นั้ คร้งั พทุ ธกาล ภกิ ษปุ ุถชุ นเหน็ เพ่อื นทีส่ ำ� เรจ็ อรหันต์ เหาะ
เหินเดนิ อากาศได้ พระเถรผี ู้หญงิ เหาะเหนิ เดินอากาศได้ พระเถระพระโมคคัลลาน์
พระมาลัย เหาะเหนิ เดนิ อากาศได้ แข่งขนั กัน แข่งขนั กนั เหาะเหินเดนิ อากาศ ผูท้ ีย่ งั
ไมไ่ ดเ้ ปน็ พระอรหนั ต์ กม็ มี านะอดทน ฝกึ ฝน ตบะ อยา่ งยงิ่ ทรมานเพอ่ื ใหเ้ ปน็ อรหนั ต์
เชน่ เดียวกบั หมเู่ พ่อื น เป็นเครือ่ งวัด เหินการเดิน เหินการเหาะ นีแ่ หละใหป้ ล้ืมอก
ปลมื้ ใจ ใครๆ กอ็ ยากเหาะกนั อะไรกนั คลา้ ยๆ กบั หาเงนิ หาทองนะ คนนนั้ เปน็ เศรษฐี
แมเ้ รากจ็ ะเปน็ เศรษฐเี หมอื นกนั นแี่ ขง่ ขนั กนั ทางโลกตุ ระ แขง่ ขนั กนั ทางศาสนานน้ั ดนี ะ
แข่งขนั กนั ทางกเิ ลสนัน้ ไม่ดี

ระหวา่ งนคี้ นมเี งนิ อยลู่ ำ� บากมาก เดย๋ี วถกู ปลน้ กนั ไถถ่ อนกนั อะไรกนั ยงุ่ ทเี ดยี ว
นอนไมห่ ลบั ไดย้ นิ เสยี งหมาเหา่ เตรยี มตวั เอาปนื รออยเู่ รอื่ ยๆ เทยี วนะ กลวั ไมเ่ หมอื น
สมยั กอ่ น สมยั กอ่ นคนมีธรรมะธัมโมมากทเี ดียว สมัยนป้ี ุถชุ นมาก คนธรรมะนอ้ ย
เครอ่ื งยว่ั ยวนมากสมยั น้ี ไหนละคร ไหนรำ� วง มแี ตเ่ รอ่ื งกเิ ลสทงั้ นน้ั เทยี วนะ ฝกึ ปรอื
กลุ บตุ รแตอ่ ายนุ อ้ ยๆ ๑๘-๑๙-๒๐ ปี หนงั สอื พมิ พฉ์ บบั หนงึ่ เดก็ อายุ ๑๓ ปี เปน็ หวั หนา้
โจรขนาดใหญ่ ปลน้ จังหวดั พระนคร อายุ ๑๓ ปี มันปรบั ปรงุ คณะให้เปน็ โจรได้

สำ� คญั ตอนนอ้ี ยา่ ไปตนื่ เตน้ มากนกั ไอส้ มบตั นิ ะ ทำ� ใหเ้ สยี เนอ้ื เสยี ตวั ใหเ้ สยี จติ
เสยี ใจ ทะเยอะทะยานมากไมไ่ ด้ ไมส่ มหวงั หวั ใจวายนะ หวั ใจออ่ นนะ มนั ทะเยอทะยาน
เกินขดี ไป มันบังคบั เส้นประสาทเกินแรงไป ประสาทเสยี นะ ให้รู้จักพอเหมาะพอดี
ก�ำลังวาสนาของเราขนาดน้ี ความม่งั มศี รีสขุ ขนาดน้ี รปู ร่างสวยงามขนาดนีใ้ หย้ นิ ดี
ใหย้ ินดใี นเทา่ น้ัน เหตุน้ันพระพุทธเจ้า ท่านบอกว่า ความสันโดษ ความมกั น้อย

303

เปน็ ทรพั ยข์ องบรรพชติ และคฤหสั ถก์ เ็ หมอื นกนั ยนิ ดใี นสามขี องตวั ยนิ ดใี นภรรยา
ของตวั ลกู ของตวั ครอบครวั ของตวั เปน็ พลเมอื งทดี่ นี ะนนั่ อยา่ ทะเยอทะยานอยา่ งอนื่
ให้มากนกั ใหเ้ ขา้ ใจ ใหต้ ั้งใจใหม้ ากในตอนนี้

ใหล้ ะอดตี หนงึ่ ละอนาคตหนงึ่ เขา้ ปจั จบุ นั หนงึ่ คลา้ ยๆ กบั หนองใหญ่ แหนคลมุ
หมด ดเู งาไมไ่ ด้ ตอ้ งแหวกแหนออกเสยี กอ่ น จงึ แลเหน็ เงาถนดั เมอ่ื แหวกอนาคตออก
แลว้ อดตี ออกแลว้ แลเหน็ อดตี ของตวั แลเหน็ วาสนาของตวั จติ ปรโุ ปรง่ เกดิ อภญิ ญา
เกดิ ธรรมขึ้นในตวั อ่านทง้ั กลางวันอา่ นทง้ั กลางคนื ผฉู้ ลาดนะ ร้แู จง้ แทงตลอดนะ
แจง้ ตงั้ แตศ่ รี ษะ กระดกู แทงลงมาตลอดถงึ เทา้ แทงจากเทา้ ขน้ึ ไป เหตนุ นั้ พระอรหนั ต์
ทา่ นกวดขัน อนั ใดอันหน่ึงๆ อย่าเอามาก กรรมฐาน ๕ เกสา โลมา ๕ อารมณ์นะ
เอาอารมณ์อันเดียว เกสา เอาแต่เกสาอยา่ งเดียว รู้เอง เหน็ เอง เกสา ผม ผมเป็น
อยา่ งไร ขาวอยา่ งไร หลดุ ขน้ึ มาทำ� ใหง้ อกนนั้ งอกอยา่ งไร เหน็ ความแปร ความเกดิ ขน้ึ
เหง้าของเกสามนั เกิดขึ้นมาอย่างนั้น ตดั อยา่ งน้ี น่นั พระโกนอย่างงั้น เหน็ ทุกขงั
อนิจจงั แลว้ มนั สอนจติ ให้น้อมเขา้ มาใสจ่ ิตของตัว อยา่ สง่ จิตเพลิดเพลินออกไป
ข้างนอก เสยี ธรรมะ เสยี ความรคู้ วามฉลาดในปัจจุบัน

ขอใหต้ งั้ อกตงั้ ใจใหม้ าก เรยี นแผนที่ เรยี นตำ� รา แลว้ กด็ ตู ำ� ราเพมิ่ อกี ที เปน็ อาหาร
ของจติ ใหม้ ธี รรม ใหม้ ธี รรมขม่ จติ ขม่ จติ เวลาโกรธมา จะฆา่ คนหรอื จะอะไร อยา่ ลงมอื
ใหม้ ธี รรมข่มจิต อย่าทำ� ไป ให้มธี รรมขม่ จติ ไว้ คนไหนไมม่ ธี รรมข่มจติ นะ ทำ� ลงไป
อย่างที่ฆ่าฟันแทงกันนะ ถูกคดีอุกฉกรรจ์ ถูกประหารชีวิต ถูกจ�ำคุกตลอดชีวิต
มนั มาจากท่ีไหน พวกนไ้ี ม่มีธรรมข่มจิตระลกึ ธรรมค�ำสอน ระลึกถงึ ธรรมค�ำสง่ั สอน
ของพระพทุ ธเจา้ สอนจติ ไมไ่ ด้ มนั ไมช่ ำ� นาญ ไมฉ่ ลาดในศลี ในภาวนา จติ มนั ไมอ่ อ่ น
จิตไมม่ หี ิริโอตตัปปะ จิตกล้าหาญ จติ กล้านรก จติ กลา้ ความเป็นเปรต เป็นอสรุ กาย
เปน็ สตั วเ์ ดรจั ฉาน จติ ไมอ่ อ่ น จติ ไมห่ มดทกุ ข์ จติ ไมม่ เี มตตา จติ ประทษุ รา้ ย เบยี ดเบยี น
คนอน่ื เบยี ดเบยี นตน ฆ่าลงไปน่ีแหละ เบยี ดเบียนตนน่ีแหละ ตอ้ งตกนรกจริงๆ
เสยี ดว้ ยนะ คลา้ ยๆ กบั เบยี ดเบยี นตน มนั กลบั ตอ้ งทำ� รา้ ยกนั ทกุ ชาติ ๕๐๐ ชาติ กอ่ นจะ
เปน็ อโหสิกรรมนี่แหละ

304

ขอให้ตง้ั อกต้ังใจ ให้พยายาม วนั หนึ่ง ๒๔ ชว่ั โมง ใหม้ าฝกึ หัดตน โอนอยใู่ น
ศาสนาซกั ๒-๓ ช่วั โมง จะไดห้ รือเปลา่ อย่าใหม้ ารนอกนนั้ กินหมด ให้รกั ใครต่ ัว
ให้สงวนตัว ใหห้ าเวลาในการบ�ำเพ็ญสมณธรรมใหเ้ กดิ ขน้ึ ในตัว

นแี่ หละ ฉนั ใดกด็ ี เมอื่ ทา่ นไดส้ ดบั ตรบั ฟงั แลว้ นะ โอปนยโิ ก นอ้ มเขา้ มาสถติ อยู่
ในขอ้ วตั ร ปฏิบตั ิบูชา พุทธบชู า ธรรมบูชา สังฆบูชา กจ็ ะเห็นอานิสงส์ในพระพุทธ-
ศาสนาโดยงา่ ย

สมควรแกเ่ วลา อาตมาวิสชั นามา เอวงั ก็มีดว้ ยประการฉะน้ี รบั พรนะ

305

ปา่ ชา้ เราอย่ทู ่ีไหน

เทศนาในการอบรมเนกขมั มะ ทวี่ ัดถ�ำ้ มโหฬาร
อ.ภูกระดึง จ.เลย

กอ่ นเขา้ พรรษา พ.ศ. ๒๕๒๔

กลา่ วคือนะ กายสมบัติ หน่งึ วาจาสมบัติ หน่งึ นำ�้ ใจสมบัติ หนึ่ง น้ีเปน็ ลาภ
อยา่ งยง่ิ และอกี ประการหนงึ่ นะ ไดเ้ กดิ มาพบพระพทุ ธศาสนา ไมเ่ ปน็ ศาสนาสญู จาก
โลกนะ มีพระพทุ ธเจ้ามาเกดิ ในโลก ได้นามวา่ สมเดจ็ พระสมณโคดม นี้ทีเดียว
ลาภอย่างยิ่งเชียวนะ อกี ลาภอยา่ งยงิ่ นน้ั ก็ พุทธภาษติ ทา่ นวา่ คนไมม่ ีโรค เป็นลาภ
อยา่ งย่ิง ในตอนหนง่ึ

แลว้ ทนี ก้ี ข็ อใหก้ ารภาวนาอยา่ ขเี้ กยี จขคี้ รา้ น ตง้ั อกตง้ั ใจเทยี วนะ ใหภ้ าวนา พทุ โธ
พทุ โธ พทุ โธ ในดวงจติ นะ ใหห้ วั ใจของเราคนุ้ เคยใน พทุ โธ ใหม้ าก ใหม้ าก ทำ� พทุ โธ
ให้ซ�ำ้ ๆ ซากๆ ทีเดียวนะ อยา่ ถอยนะ ทำ� ใหช้ �ำนชิ ำ� นาญ คุ้นเคยกับพระพุทธเจา้ นะ
เพ่อื ยังไง เพือ่ ให้จติ สงบนะ

แล้วอีกประการหน่ึงนะ พุทโธ พุทโธ ในดวงใจแล้ว จะเกิดมโนภาพเชียว
มโนภาพในท่นี ้ี กลา่ วคอื จิตสงบหนง่ึ จิตไม่ฟุ้งซ่านหนึ่ง น้ที เี ดยี ว จติ มีอ�ำนาจหนง่ึ
จติ มรี ศั มหี นงึ่ นท้ี เี ดยี ว พทุ โธ พทุ โธ ในทนี่ น้ี ะ ภาวนาเขา้ ไปแลว้ ใจนะ ใสสะอาดดนี ะ
ไมข่ นุ่ มวั นะ

306

แลว้ อกี ประการหน่งึ พทุ โธ พทุ โธ น้ี นตี่ อ้ งละอดีต อารมณ์อันใดในอดีต
อยา่ คน้ ควา้ มาทบั ปัจจบุ ันนะ อยา่ ค้นคว้าเทียว อารมณ์อนั นั้นเปน็ อนั ตราย อันตราย
แก่สมาธิ เอาอารมณ์อดตี มาทับปัจจุบัน โงเ่ ง่าเต่าตุ่นนะ

และอีกประการหนึ่ง องค์สมเด็จพระผู้มีพระภาคท่านห้ามอนาคตข้างหน้านะ
อย่า ส่งิ ใดยงั ไม่มาถงึ เรา อยา่ ค้นคว้ามาทับปัจจบุ นั นะ เหตุน้นั ภาวนาพุทโธในทนี่ ี้
ต้องเพิกอดตี หนึง่ เพิกอนาคตหนงึ่ แลว้ ก็บริกรรม พทุ โธๆ ในดวงจติ นะ นท้ี ีเดียว

แลว้ อกี ประการ จติ สงบแลว้ ตอ้ งวางพทุ โธเสยี กอ่ น และมสี ตริ กั ษา มสี ตสิ มั ปชญั ญะ
รกั ษาความสงบไวใ้ ห้มนั่ ใหม้ ัน่ ให้อยคู่ งที่เทยี วนะ นห่ี ากว่าจติ อยคู่ งทอ่ี ย่างที่กลา่ ว
มานีท้ เี ดยี ว จะเกดิ สง่ิ อศั จรรย์เกดิ ข้ึนในจิตนะ สิง่ ไมร่ ู้ก็รูข้ ึ้นมาในดวงจติ ทเี ดียวนะ
สิง่ ไม่เห็นกเ็ ห็นขึ้นมาในดวงจิตทเี ดียวนะ น่ที เี ดียว อศั จรรย์ เขาเรียกว่าคัมภรี ท์ วง
ทวงออกจากหวั ใจนะ แนะใหเ้ รียบรอ้ ยในสมถวิธีน้ี

แลว้ อกี ประการหนง่ึ นะ เราหอบมาจากอดตี ชาตนิ น่ั มากองในปจั จบุ นั ทเี ดยี ว นเี้ ทยี ว
เปน็ อนสุ ัย มพี ิษรา้ ยท่สี ดุ นะ อนสุ ยั ใหเ้ กดิ ราคะ ฆา่ กนั ได้ เกดิ โทสะ ฆ่ากนั ได้
เกดิ โมหะ กฆ็ ่ากนั ไดน้ ะ เหตนุ ้ัน พทุ โธๆ ในท่นี ีน้ ะ ส�ำคัญมากทีเดยี ว ราคะ โทสะ
โมหะ นี้เป็นพิษร้ายน่ัน องค์สมเด็จพระผู้มีพระภาคบอกให้สาวกทั้งหลายภาวนา
พิจารณาๆ นะ ให้ของร้ายอัปรยี ์จญั ไรใหค้ ายออกจากดวงจิตนี้ ตอนนนั้ จติ จะตง้ั มั่น
ตง้ั มน่ั นะ ตงั้ มนั่ เชยี ว ตงั้ มน่ั ในสมาธิ ขณกิ สมาธิ หนง่ึ อปุ จารสมาธิ หนงึ่ อปั ปนาสมาธิ
หนง่ึ ความตง้ั มนั่ ของจติ แลว้ กไ็ มห่ วนั่ ไหว ไมห่ วนั่ ไหว นอ่ี บุ ายของสมถวธิ เี ปน็ เชน่ นน้ั

แลว้ อีกประการหน่ึง หนงั สือมุตโตทยั ท่านอาจารย์มั่นว่าให้ มา้ งกาย* ให้เหน็
กระดกู นะ เยอื่ ในกระดกู ยงั ไง ใหแ้ จม่ แจง้ ในกระดกู ทเี ดยี ว หากวา่ เรากระดกู ไมเ่ หน็
เชน่ น้ันกะประมาณเสียกอ่ น กระดกู เป็นเชน่ นน้ั ๆ ไม่อยา่ งนัน้ กเ็ ดาเอาเสยี ก่อน นี่กะ

* ม้างกาย = การพิจารณาแยกอวัยวะร่างกายออกเป็นส่วนๆ เหมือนกับการรื้อบ้านออกจากกัน
ทง้ั หลงั เปน็ ปฏภิ าคนมิ ติ หรอื อบุ ายวปิ สั สนาวธิ ี ทห่ี ลวงปใู่ ชป้ ระจำ� และแนะนำ� ศษิ ยใ์ หก้ ระทำ� อยเู่ สมอๆ

307

ประมาณเอา เดาเอา คาดคะเนเอานะ อ้าว ท�ำบอ่ ยๆ ท�ำบ่อยๆ พหุลกี โต ท�ำให้มาก
ทำ� ให้มาก ทำ� เชน่ น้นั จิตกวา้ งขวาง จิตลกึ ซง้ึ ทเี ดยี ว นีใ่ หค้ น้ ดูของอวยั วะทุกสว่ นนะ
มนั ไมม่ น่ั ไมเ่ ทย่ี งของชวี ติ ใหเ้ หน็ เชน่ นเี้ ทยี ว มนั แปรอยเู่ สมอนน่ั มนั ตายอยเู่ สมอนะ
รา่ งกายของเรานะ ตายความเปน็ เดก็ นะ อา้ ว หายไปเปน็ หนมุ่ นะ ตายความเปน็ หนมุ่
เปน็ เด็กนะ น่นั อ้าว ผมหงอก ฟนั หลุด หนงั ก็เป็นเกลยี วนะ บอกเหตบุ อกผล
อยู่เช่นน้ันนะ ธรรมนะ

แลว้ อกี ประการหนึ่ง ท่านอาจารยม์ ่ันพดู หนังสือมตุ โตทัยว่า ธรรมแสดงโรท่ งั้
กลางวนั กลางคนื ทเี ดยี ว แสดงคอื หมายความวา่ ยงั ไง อยา่ งทวี่ า่ นะ มนั แกท่ กุ ลมหายใจ
เทยี วนะ น้ีแหละอยา่ ประมาท ใหส้ นใจให้มากตอนน้ีนะ

เรารไู้ ดว้ า่ เกดิ ปีนั้น เดอื นนั้น วนั น้ัน รู้ได้นะนัน่ แล้วทนี ี้นะ การตายของเรา
จะมาวนั ไหน ทราบไมไ่ ด้ นน่ั ประการหนึ่ง ป่าช้าเราอย่ทู ีไ่ หน ทราบไมไ่ ด้ และอีก
ประการหนง่ึ จะตายดว้ ยโรคอนั ใด ทราบไมไ่ ด้ เหตนุ นั้ รบี เรง่ เทยี ว รบี เรง่ หาท่พี ึ่งนะ
หาทพี่ ง่ึ กลา่ วคอื พทุ โธ ทพี่ งึ่ คอื พทุ โธ พทุ โธ เปน็ ของใหญ่ องคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาค
พทุ โธ เปน็ ของใหญม่ ากทสี่ ดุ ทเี ดยี ว หากวา่ ใครระลกึ ถงึ เสมอๆ นน่ั นแ่ี หละองคส์ มเดจ็
พระผูม้ ีพระภาค พระองค์ตรสั ว่า พุทฺธํ สรณํ คจฉฺ ามิ ใครถึงตถาคต คนนน้ั ปิด
อบายภูมิ ท้งั ๔ ได้นะ ไมเ่ กิดนะ นรก เปรต อสรุ กาย สัตว์เดรัจฉาน ไม่เกดิ นะ
ยกตนออกจากอบายภูมทิ ้งั ๔ ไดน้ ะ เปน็ นยิ ตะ ท่ไี ปเกดิ บนสวรรคเ์ ทวโลกทีเดียว
นีใ้ ห้สนใจใหม้ ากทีเดียว

และอกี ประการหนงึ่ องคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคพระองคต์ รสั วา่ ความสะดงุ้ กลวั
มาถึงแล้วหนงึ่ ขนพองสยองเกลา้ มาถึงแล้วหน่ึง พงึ ระลึกถงึ ตถาคต ดว้ ยความกลวั
หาย นสี่ ำ� คญั ให้สนใจนะ ความกลัวหายนะ พง่ึ พระพทุ ธเจา้ นะนี่ พระพทุ ธเจา้ ทา่ น
ไมก่ ลวั ตาย นำ�้ พระทยั ถงึ อมตธรรมนะ นที้ เี ดยี วนะในตอนนี้นะ พระองค์ตรัสออก
มาจากน้�ำพระทัยของพระองค์ เป็นพระมหากรุณาอย่างย่ิงเทียวแก่พุทธบริษัทนะ
ใหพ้ ิจารณาให้มากๆ ทีเดียวนะ

308

เรานุง่ ขาวแลว้ น่ี จิตตอ้ งให้ขาวนะ กุศล ซึง่ แปลวา่ ขาว กุศล ซึง่ แปลว่าฉลาด
ฉลาดหาอบุ ายใหม้ บี �ำเพ็ญทาน ใหม้ ีการรักษาศีล ให้ฉลาดบรกิ รรม พทุ โธๆ เรอื่ ยๆ
นะนั่น หวั ใจจะสวา่ งเทยี วนะน่ัน ไม่มดื ทบึ นะ สว่างแจ้งเชียวนะนน่ั นโิ รโธ ท�ำให้
แจง้ เชียวนะ ให้แจ้ง เห็นน่ี ความเกดิ นะ ความดบั นะ ของอวยั วะทกุ สว่ น น่ใี หเ้ หน็
ประจกั ษอ์ ยเู่ ชน่ นนั้ หากวา่ ใครเหน็ ธรรม คนนนั้ เหน็ ตถาคตน่ี ทนี่ ท้ี เี ดยี ว ขอใหส้ นใจ
ในตอนน้นี ะ

แลว้ ศาสนาของพระสมณโคดมไมใ่ ชข่ องยดื ยาวนะ เปน็ ของสนั้ ทสี่ ดุ ไมเ่ หมอื น
กบั ศาสดาองคอ์ นื่ นะ ศาสดาองคอ์ น่ื กกสุ นั โธ ๖๐,๐๐๐ นที่ เี ดยี ว คนไมถ่ งึ ๖๐,๐๐๐
ไมต่ าย นท่ี เี ดยี วนะ ศาสนาโกนาคมน์ ๔๐,๐๐๐ คนนะ เกดิ มาไมถ่ งึ ๔๐,๐๐๐ ไมต่ าย
พระองค์รับรองร้อยเปอร์เซ็นต์เทียวนะนั่น ต่อมาศาสนาพระกัสสปพุทธเจ้านะ
๒๐,๐๐๐ นะน่ี สมเด็จพระสมณโคดม พระองค์มีชวี ติ เพียง ๘๐ ปี และกว็ างศาสนา
๕,๐๐๐ นะ เรว็ มากทส่ี ดุ นะ เกดิ เรว็ ตายเรว็ นะ เหตนุ น้ั ใหห้ มนุ ตวั เปน็ เกลยี ว ตอ้ งขยนั
อย่าเกียจ อย่าคร้าน ใหข้ ยนั ปลูกธรรมให้เกิดขนึ้ ในดวงจิตนะ เดนิ จงกรม หนึ่ง
นงั่ สมาธิ หนง่ึ นน่ั นอนสหี ไสยาสนย์ นั หลบั นะ จติ ทำ� งานอยู่ พทุ โธๆ นะ จติ ทำ� งานอยู่
พิจารณาของอวยั วะทกุ ส่วนมันแปร มนั แปร อนิจจงั ไม่เทีย่ ง ส่ิงใดไมเ่ ทย่ี ง สง่ิ นัน้
เปน็ ทกุ ขน์ ะ สงิ่ ใดเปน็ ทกุ ข์ เปน็ ไมเ่ ทยี่ ง อา้ วสงิ่ นน้ั เปน็ อนตั ตา ไมใ่ ชต่ วั ใชต่ นเสยี แลว้
หากวา่ ตายแล้วไปไหน เอาไปป่าชา้ นี่ ไม่เผากฝ็ ังกนั แลว้ เอาไปแต่บุญแต่บาปนะ นี่
ทเ่ี ราให้สนใจในตอนนีใ้ หม้ ากนะ

วัน เดือน ปี มันล่วงไปนะ ให้คิดให้มากๆ เทยี ว วนั หนึ่งระหว่างท่อี งค์สมเดจ็
พระผมู้ พี ระภาคยงั มชี วี ติ อยใู่ นสมยั นนั้ พระอานนทต์ ดิ ตามพระองคน์ ะ ปจั ฉาสมณะ
เดนิ ไป พระองคเ์ อาพระหตั ถจ์ มิ้ ดนิ แลว้ ยกขน้ึ มา บอกอานนทน์ ะ แผน่ ดนิ มนั อยใู่ น
พื้นดนิ มากหรือติดนิ้วนี้นอ้ ย น้อยมากเท่าไรนะอานนท์ พระอานนท์ทลู พระองค์ว่า
ติดน้ิวพระหัตถ์นิดหน่อยพระเจ้าข้า แต่อยู่ในแผ่นดินมากทีเดียวนะ แล้วก็ถาม
“อานนทน์ ะ เธอนะ่ ภาวนาวนั ละกค่ี รง้ั ” “วนั ละหลายครง้ั พระพทุ ธเจา้ ขา้ แสนครงั้ บา้ ง
๒๐๐-๓๐๐ บา้ ง อะไรบา้ ง” ถงึ อยา่ งนน้ั องคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคบอก “อานนทน์ ะ

309

อยา่ ประมาท เธอนะ ใหพ้ จิ ารณาทกุ ลมหายใจ ทกุ ลมหายใจนะ” นท่ี เี ดยี ว พระอานนท์
เป็นพระโสดาบันนะ ถึงกระน้ันพระองค์กต็ เิ ตยี นอยนู่ ะ นีพ่ วกเรานะ ยงิ่ ตเิ ตยี นมาก
ทเี ดยี วนะ นนั่ ประมาทมากนะนน่ั นที้ เี ดยี ว ให้พิจารณา ทุกขฺ ํ อนจิ ฺจํ อนตฺตา ของ
อวัยวะ ไมเ่ ทย่ี งนะ อย่างที่พดู นะ

เดก็ ตายไป อา้ ว เปน็ หนมุ่ นะนี่ หนมุ่ เดก็ ตายไป แกน่ ะ อา้ ว ผมหงอก ฟนั หลดุ
หนังก็เปน็ เกลยี ว นัน่ มนั หนั ไปหาไอ้ความตายนะน่ี นีท้ เี ดียว ระหวา่ งน้ีนะ มัจจุราช
นายโคบาล จงู โคเขา้ ไปหาหลกั ทตี่ อ้ งลงไมล้ งมอื ฆา่ นะ ธรรมดาฝเี ทา้ ของโคนะ เขา้ ไป
ถงึ หลกั บอ่ ยๆ ใกลห้ ลกั บอ่ ยๆ นะ แมไ้ อค้ วามตายของเรานะจะมาถงึ วนั ไหน ทราบไมไ่ ด้
น้ีทเี ดยี ว อย่าให้ทำ� เหมือนสกุ ร หมูนะ มวั นอนเกลอื กมูตรเกลือกคูถอยนู่ ะ ให้ท�ำ
เหมือนกับนกกระทา นกกระทาน้ันนะ เจ้าของฝึกปรือดี ให้กินดีให้อวบเชียวนะ
ถงึ กระนน้ั นะ ไอน้ กกระทาไมย่ อมอยใู่ นกรงนะหา ปอ่ ง* ออกอยเู่ รอื่ ยนะน้ี ขอใหส้ นใจ
ใหม้ าก ให้มากเชยี วนะ เราอวดขาวๆ ขา้ งนอกนะ ข้างในเคยขาวดว้ ยไหม กศุ ล ซ่ึง
แปลวา่ ขาวน่ี กศุ ล ซงึ่ แปลวา่ ฉลาด ฉลาดนะ ฉลาดปลดเปลื้องตนออกจากอบายภมู ิ
ทง้ั ๔ นะนัน่

แล้วอกี ประการหนึง่ หนงั สือมุตโตทยั ทา่ นอาจารย์ม่นั อคฺคํ มนสุ เฺ สส*ุ มนษุ ย์
มันเลิศท่ีสุดนะ มนุษย์นะมันเลิศกว่าพระอินทร์ เลิศกว่าพระพรหม มันเลิศกว่า
อบายภมู ิ ทง้ั ๔ นรก เปรต อสุรกาย สตั ว์เดรัจฉาน นะชาตมิ นษุ ยน์ ะนน่ั เหตนุ น้ั
พระพทุ ธเจา้ กเ็ กดิ เปน็ มนษุ ย์ พระปจั เจก พระอรหนั ตขณี าสพทงั้ หลายกเ็ กดิ เปน็ ชาติ
มนุษยน์ ่แี หละ ไม่ใช่เปน็ อินทร์เป็นพรหมนะ นัน่ มนษุ ยน์ ส่ี �ำคญั มากท่ีสดุ ทีเดียวนะ
มนษุ ยน์ ะ หนังสือพมิ พ์เขาพูดวา่ ประเทศไทย ๗๒ จงั หวดั ธรรมดารถไฟ รถไฟนะ
ประชมุ แตห่ วั ลำ� โพงแหง่ เดยี ว นอกนนั้ ไปตา่ งจงั หวดั เหตนุ นั้ ความดกี เ็ กดิ ในมนษุ ย์
ความช่ัวร้ายก็เกดิ ในมนษุ ยเ์ ทยี ว เหตนุ ้ัน มนุสสฺ นริ ยิโก หน่ึง มนุสฺสเปโต หนึง่

* ปอ่ ง = ชอ่ ง
* อคคฺ ํ มนสุ เฺ สสุ มาจากหนงั สอื มตุ โตทยั ในบทอรรคฐานเปน็ ทต่ี ง้ั แหง่ มรรคผลนพิ พาน ความเตม็ วา่
อคฺคํ €านํ มนุสฺเสสุ มคคฺ ํ สตตฺ วิสุทฺธิยา ทา่ นอาจารยม์ ัน่ แปลความว่า ฐานะอนั เลิศมีอยู่ในมนุษย์
ฐานะอนั เป็นเลศิ นั้น เปน็ ทางดำ� เนนิ ไปเพือ่ ความบรสิ ทุ ธ์ิของสัตว์

310

มนุสฺสตริ จฺฉาโน นั้น มนั ออกมาจากมนุษย์ ออกมาจาก มจิ ฉาทิฐิ เทยี วนะ พวกนี้
ไม่มีการบำ� เพ็ญทาน มี มัจฉริยะ ตระหน่ี แลว้ ก็ ทศุ ีล ด้วยนะนน่ั แลว้ ทนี ีห้ ัวใจว่าง
ดว้ ยนะ ไม่ภาวนาพุทโธนะน่นั น่ีทเี ดียว ขาดทุนใหญ่ ไอพ้ วกนน้ี ะ คนไหนมกี าร
บำ� เพญ็ ทาน ทานในทนี่ น้ี ะ ทานอวยั วะทกุ สว่ น ไมใ่ ชท่ านภายนอกนะ ทาน สมมตุ วิ า่
เราเกยี จคร้านหาวนอนนะ อ้าว ทานมันในตอนน้ี ใหข้ ยนั เดนิ จงกรม นัง่ ภาวนานะ
นท่ี านในตอนนเ้ี ทยี วนะ ไมเ่ อาทานภายนอกนะนนั่ รกั ษาศลี อยดู่ นี ะนน่ั แลว้ กภ็ าวนา
นะนน่ั เหตนุ น้ั คนทก่ี ลา่ วมาน้ี เขาเรยี กวา่ คนไมป่ ระมาทนะ น่ี คนไมป่ ระมาทเชน่ นนั้
อยใู่ นโลกนาทเี ดยี วนะนนั่ ดกี วา่ คนทปี่ ระมาทมอี ายตุ ง้ั ๑๐๐ ปี นท้ี เี ดยี วใหส้ นใจ เพราะ
ยังไงนะ เพราะค้าขายรวยใหญ่ ท่านพวกน้ีรวยใหญ่ มีศีล มีกลั ยาณธรรม มภี าวนา
พุทโธนะน่ี รวยใหญ่เลย พวกนี้ระลึกถึงธรรมอยู่บ่อยๆ ในระหว่างท่ีมีชีวิตยู่นะ
ไมป่ ระมาท มชี วี ติ ไปวนั หนง่ึ คนื หนง่ึ กน็ บั วา่ เปน็ ฐานดที ส่ี ดุ นะ ตายไปแลว้ กไ็ ปเกดิ ใน
สวรรค์เทวโลก คนไม่ประมาทนะนัน่

นี้ละขอให้ต้ังอกตั้งใจให้มาก โอกาสดีแล้วเราได้บวชเป็นนางชีทรงขาวนะน่ัน
เพราะยงั ไง เพราะในศาสนาเส่ือม นางภิกษณุ ี นางไปแลว้ นะ จากโลกนะ แลว้ ก็
สามเณรี กห็ ายแลว้ นะ เณรผหู้ ญงิ พระผหู้ ญงิ นาง สกิ ขมานา กห็ ายไปจากโลกแลว้
ทนี ผ้ี หู้ ญงิ นะ เป็นชี ชรี ักษาศีล ๘ ศลี ๘ นมี้ เี ดชานภุ าพมากที่สดุ มากท่ีสุดนะ
เนกขมั ใหถ้ งึ อนาคา ครง้ั พทุ ธกาล ศลี ๕ สำ� เรจ็ โสดาบนั สกทิ าคา ศลี ๘ สำ� เรจ็ อนาคา
ศีล ๑๐ ของเณร ศลี ๒๒๗ ของพระน่ี น้ีสำ� เร็จพระอรหนั ต์โดยมาก เพราะยงั ไง
ทา่ นเหลา่ นนี้ ะทรงไวซ้ ง่ึ อตุ มเพศ อตุ มเพศนเี้ ปน็ เพศใหญ่ เปน็ เพศทส่ี มควรจะไดม้ รรค
ไดผ้ ล กล่าวคือ อรหนั ต์ นะ โลกตุ รธรรม นะ

นล้ี ะฉนั ใด ขอใหต้ ง้ั อกตงั้ ใจ อยา่ ประมาท เราทำ� งานการอนั ใด อยา่ ไปทง้ิ พทุ โธ
อย่าไปทิ้งพจิ ารณาของอวัยวะทุกส่วน บอกวา่ มนั เป็น ทกุ ฺขํ อนจิ จฺ ํ อนตตฺ า ไมม่ ัน่
ไมเ่ ทย่ี งนะ เพอื่ ยงั ไง เพอื่ บำ� รงุ จติ ของเราใหเ้ ปน็ สมั มาทฐิ ิ ใหค้ ลอ่ งแทเ้ ทยี วนะ อยา่ สงสยั
พระพทุ ธ พระธรรม พระสงฆ์ อยา่ สงสยั การบำ� เพญ็ ทาน รกั ษาศลี ภาวนา อยา่ สงสยั
ใหม้ ี อจลศรทั ธา เชอื่ มนั่ ในคณุ พระรตั นตรยั จติ ใหข้ าว จติ ใหส้ ะอาดนะนน่ั ควรแก่
สวรรค์นิพพานนะ

311

การทำ� วตั ร ในทน่ี ค้ี อื หมายความวา่ เราประมาทพลาดพลง้ั พระเถระดว้ ยกายกด็ ี
ด้วยวาจาก็ดี นำ้� ใจก็ดี แม้ตอ่ หน้ากด็ ี ลับหลงั ก็ดี เชน่ นท้ี ีเดียว นัน่ ขอขมาโทษจาก
พระเถระ พระเถระใหอ้ โหสิกรรมทกุ อยา่ ง อยา่ ใหเ้ ปน็ บาปเป็นกรรม นปี้ ระการหน่ึง

แล้วอีกประการหน่ึง พระเถระอาจจะเพ่งท่ีไม่ดีพวกท่านทั้งหลาย ประมาท
พวกทา่ น ดว้ ยกายก็ดี ดว้ ยวาจาก็ดี ด้วยใจก็ดี ต่อหน้าก็ดี ลบั หลงั ก็ดี เช่นนีน้ ะ
พระเถระจะไม่เป็นบาปเปน็ กรรมต่อไปข้างหนา้ นั้นประการหนึ่ง

แลว้ อกี ประการหน่งึ ใหพ้ ร ทนี่ ค้ี ือหมายความวา่ เราจะได้อยู่ดีมีแฮง* หนึง่
จะได้เจริญสมณธรรม ใหผ้ ูกมัดใหจ้ ิตสะดวก หนึ่ง น้ที เี ดยี ว พรนีเ้ พือ่ อายยุ นื หน่งึ
เพือ่ วรรณะอนั งาม หนง่ึ เพื่อความสุขพรอ้ มในอริ ยิ าบถทง้ั ๔ หนง่ึ แลว้ กเ็ พอื่ ความ
มีก�ำลังกาย ก�ำลังวาจา กำ� ลังใจ ก�ำลงั อโหสิ สตปิ ัญญา เชยี วนะน่ี

ขอขมาโทษพระ ทำ� วตั ร ใหพ้ ร อยา่ งครงั้ พทุ ธกาลนนั้ อยา่ งครง้ั พทุ ธกาลนน้ั นะนนั่
ให้พรใดนะ พรน้ันยังเปน็ ปถุ ุชนอยู่นะนน่ั เจริญสมณธรรมให้ส�ำเร็จนะ เมอ่ื ส�ำเรจ็
มาหาพระพทุ ธเจา้ เปน็ พระอรหนั ตน์ ะน่ี ใหพ้ รนะสำ� คญั มากเหลอื เกนิ นะ พระเถระนะ
วาจาท่ีศักดิ์สิทธิ์ แม้องค์สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าก็มีวาจาท่ีศักด์ิสิทธิ์ ให้พรนะ
เอา้ ทีนีต้ งั้ ใจ

* แฮง = แรง

312

อรหนั ตย์ ังปรากฏอย่ใู นโลก

เทศนาอบรมพระภิกษุสามเณรและฆราวาส
ณ วดั ถ้�ำเจา้ ผขู้ ้า อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร

๑๘ กนั ยายน ๒๕๒๕

การหดั สมาธฝิ กึ ปรอื ในดวงจติ เปน็ การใหญ่ เปน็ การใหญ่ แลว้ จะไดป้ ระกอบการ
ใหค้ ุน้ เคยในพุทโธให้ยงิ่ ทเี ดียว อย่าพากนั มีความสงสยั นะ สงสยั มรรคผลนพิ พาน
ไมม่ ี อยา่ งนนั้ อยา่ งนหี้ มดสน้ิ หมดสมยั แลว้ อยา่ ไปนกึ ไปคดิ เชน่ นน้ั ทา่ นอาจารยข์ าว
ท่านอาจารย์องค์อ่ืนรับรองแล้วร้อยเปอร์เซ็นต์ พระอรหันต์ยังปรากฏอยู่ในโลกนะ
ทา่ นอาจารย์ม่ัน ระหวา่ งนนั้ อยอู่ ดุ ร พูดกับท่านเจ้าคณุ ธรรมเจดีย์ “อรหนั ต์ อรหนั ต์
อนั นเ้ี ด่นอยู่ในโลกนะ ไม่เสอ่ื ม”

ยกตวั อย่างท่านอาจารยม์ ั่นท่านวา่ ในระหวา่ งที่องค์สมเดจ็ พระผู้มพี ระภาคเจา้
ทรมานพวกชฎิล ๓ คนพีน่ อ้ ง แมพ้ ระสมณโคดมสเู้ ราไม่ได้ เราเป็นพระอรหันต์
ทา่ นอาจารยม์ น่ั อา้ งนะ ครน้ั ถา้ เสอื่ มแลว้ อรุ เุ วลกสั สปะทา่ นจะเอา อรหนั ต์ มาอา้ งใน
ตอนน้อี ยา่ งไรได้ ยงั ไม่เสื่อมเลย ยงั เด่นอยู่ในโลก ทา่ นอาจารย์มน่ั ทา่ นว่า ครนั้ ถา้
เสอ่ื มไปแลว้ พวกชฎิล ๓ คนพีน่ ้อง ไม่อาจจะนึกไดว้ า่ อรหนั ต์ นะ นเี่ ขานึกได้
น่ฝี ังใจอยู่นะวา่ อรหันต์ แล้วอกี ประการหนง่ึ ลักษณะมหาบรุ ุษ อญั ญาโกณฑัญญะ
ยกมอื เดยี ววา่ จะได้สัมมาสมั พุทธเจา้

313

อรหันต์ยังปรากฏอยู่ในโลกนะ ไม่เสื่อมไปจากที่ไหน มันเสื่อมเพราะบุคคล
ไมภ่ าวนานี่ ไม่ถงึ พริกถงึ ขิง ไม่ถึงอรยิ สจั ๔ มันเส่ือมในตอนนี้ มันเป็นเสน้ ผม
บงั ภเู ขาไปเสยี แลว้ นนั่ แลว้ อกี ประการหนง่ึ เปน็ ชา้ งเหลอื ขอไปเสยี แลว้ ธรรมสวา่ งโร่
ท้ังกลางวันและกลางคืน ทั้งภายในและภายนอก ไม่ปิดบังเหมือนกิเลส หนังสือ
มุตโตทัย ทา่ นอาจารย์ม่นั ทา่ นกลา่ ว มนั ท�ำงานตง้ึ ตง้ั ๆ อยู่ภายในรา่ งกาย

กรรมฐานมคี รบหมดทกุ อยา่ ง เชน่ อยา่ ง อาการ ๓๒ เกสา โลมา นขา ทนั ตา ตโจ
มีครบแล้ว ไม่ต้องไปหามาเพ่ิมอีก ไม่เอาออกหนึ่ง ไม่หามาเพ่ิมอีก มีครบแล้ว
เกสา โลมา นขา ทนั ตา ตโจ พระอปุ ชั ฌายบ์ อกกลุ บตุ รทบ่ี วชใหม่ ครน้ั พระอปุ ชั ฌาย์
องคไ์ หนไม่บอกกรรมฐาน ๕ แกก่ ลุ บตุ รทบ่ี วชใหม่แล้ว ท�ำลายมรรคผลนิพพานแก่
กลุ บตุ รนนั้ แน่ ทา่ นอาจารยม์ นั่ มกั พดู บอ่ ยๆ ในตอนนี้ แลว้ อกี ประการหนงึ่ พระไปหา
ท่านมากๆ ท่านอาจารยม์ ั่นท่านร้องข้นึ ท่านนะๆ ทงั้ พระ ท้งั เณรมา ณ ท่นี ้ี ลว้ นแต่
เรียนกรรมฐาน ๕ มาจากพระอุปชั ฌาย์ท้งั นน้ั ทา่ นพดู เช่นน้ัน เกสา โลมา นขา
ทนั ตา ตโจ

น่แี หละขอใหต้ ้งั ใจ ระยะนี้นะ น่ังขัดสมาธิ ขาขวาทบั ขาซ้าย มือขวาทับมือซ้าย
แล้วก็วางตัวให้ตรงๆ นั้นประการหนึ่ง แล้วให้ตัดสินใจของเจ้าของนะ อย่าให้จิต
เนื่องกนั อยา่ ใหค้ ลุกคลีกัน เปน็ ภยั ใหญ่ ใหน้ ึกว่า เราเกิดในโลกคนเดยี ว แม้แก่
เจบ็ ตาย คนเดียว ใครช่วยไม่ได้นะ ให้จิตเปล่ียว นี้แหละเรียกว่า กายวเิ วก นะ
นนั่ ประการหนึ่ง

แล้วอกี ประการหน่งึ วจวี เิ วก นะ ระหว่างทพ่ี ระเทศน์ไป อยา่ ใหม้ ีเสยี งกระอบุ
กระอบิ จะกลบคำ� พระที่เทศน์ไปน่นั เรียกวา่ วจีวิเวก

แลว้ อกี ประการ มโนวเิ วก ในทน่ี น้ี น้ั เปน็ ของลกึ ซงึ้ สขุ มุ คมั ภรี ภาพนะ จติ เจตสกิ
เป็นนามธรรม เป็นของละเอียดท่ีสุดนะ มโนวิเวก มโนวิเวกนะ คือจิตเปลี่ยว
จติ เปลย่ี ว หนงึ่ จติ วา้ เหว่ หนง่ึ ความเปลยี่ วและความวา้ เหว่ สองขณะน้ี สองกระทนู้ ี้
มันไล่ นวิ รณ์ ออกจากดวงจิตนะ

314

ต่อไปเป็นภาชนะทองท่ดี แี ล้ว ทีนี้ โอปนยิโก นอ้ มพระคณุ ของพระพุทธเจา้ มา
ตง้ั ในดวงใจ พระพทุ ธเจา้ เสดจ็ มาประทบั ในหวั ใจใคร เดก็ กไ็ มว่ า่ หนมุ่ แกก่ ไ็ มว่ า่ นะ
จิตใจเยือกเยน็ ทสี่ ดุ จิตจะปรุโปรง่ นะ เกิดความรคู้ วามฉลาดขึ้นมา เปน็ คัมภรี ท์ วง*
ออกมาจากดวงจิตนี่ ส่ิงใดไม่รู้ก็รู้ขึ้นมา อัศจรรย์ในดวงจิต พุทโธ สิ่งใดไม่เห็น
กเ็ ห็นขน้ึ มา กล่าวคือ พทุ โธ พุทธะ แปลว่าผู้รู้ พุทโธ ซง่ึ แปลวา่ เบกิ บาน รเู้ สียก่อน
จติ ใจจึงเบิกบานต่ืนเต้นทหี ลังนะ

พุทโธ พุทธะ ใหช้ ำ� นาญเนื้อหนงั ของเรา ให้ชำ� นาญในพุทโธให้มากๆ ให้ชนิ
พหลุ กี โต ทำ� ใหม้ ากในพทุ โธนะ ซำ้� ลงไปอกี ทนี ะ บรกิ รรม บรกิ รรม ในทน่ี มี้ ี ๓ ระยะ
ระยะท่ีหนึ่ง ยึดสังฆาฏิของพระพุทธเจ้าให้มั่นนะ นี่ประการหนึ่ง แล้วอีกประการ
ชวี ติ ของเรารกั ทสี่ ดุ นะ จะบชู าไวต้ น้ ไมไ้ มค่ วร วดั รา้ งไมค่ วร ภเู ขาเลากาไมค่ วร กเ็ พราะ
ยังไง เพราะสถานท่ีเหล่าน้ันไม่ประเสริฐนะ ท่ีรับทักขิณาทานของเราไม่ได้ ไม่ถึง
มรรคถงึ ผลนะ เป็นของโมฆะ โมฆะ หาประโยชนไ์ ม่ได้อย่างท่กี ล่าวมา

เหตนุ นั้ ชวี ติ ของรกั ตดั หวั ถวายในพระหตั ถพ์ ระพทุ ธเจา้ นน่ั คำ� ทวี่ า่ ตดั หวั นนั้ นะ
จติ มนั ถงึ มนั ถองจติ มนั ปราด มนั เปรอื่ ง จติ ปำ้� ใจปำ้� ทำ� ไดน้ ะ อทุ ศิ ชวี ติ ใหค้ ณุ พระ
รตั นตรยั ใหช้ วี ติ ของรกั เปน็ ทาน เราตอ้ งไดข้ องทร่ี กั ทพี่ งึ ใจ สำ� คญั มากทส่ี ดุ เรอื่ งนเี้ ปน็
เรอ่ื งใหญ่ ทำ� อยเู่ ชน่ นน้ั บรกิ รรมอยเู่ ชน่ นนั้ ๆ อา้ ว นานหนกั นานหนา ชำ� นชิ ำ� นาญหนกั
ชำ� นาญเบา พหลุ กี โต นะ จติ สงบ จติ ไมด่ อ้ื ดา้ นนะ อยา่ ไปสง่ ออกไปขา้ งนอก อยา่ สง่
ไปอดีต อย่าส่งไปอนาคตนะ โวหารท่านอาจารย์มั่น โวหารท่านอาจารย์สิงห์ใหญ่
อยา่ ส่งไปขา้ งหน้า ขา้ งหลงั ข้างซ้าย ข้างขวานะ จิตมัธยสั ถ์ เปน็ กลางในพุทโธ นี่
โวหารท่านอาจารยส์ ิงหใ์ หญ่ เจ้าคุณสิงห์นะ มันเขา้ แบบเดยี วกนั แล้วที่น้ีธรรมของ
พระอาจารยม์ ัน่ มันตา่ งในโวหาร แต่เลอื ดเน้อื ธรรมะเปน็ แบบเดยี วกนั

* คมั ภรี ท์ วง หลวงปเู่ คยอธบิ ายถงึ คำ� นไ้ี วใ้ นเทศน์ ทว่ี ดั ถำ้� มโหฬาร กอ่ นเขา้ พรรษา พ.ศ. ๒๕๒๔ วา่
“หากว่าจติ อยู่คงท่ีด้วยสตสิ มั ปชัญญะ รักษาความสงบไว้ใหม้ ่นั ได้แล้ว จะเกิดสงิ่ อัศจรรยเ์ กิดข้นึ ใน
จติ นะ สงิ่ ไมร่ กู้ ร็ ขู้ นึ้ มาในดวงจติ ทเี ดยี วนะ สงิ่ ไมเ่ หน็ กเ็ หน็ ขน้ึ มาในดวงจติ ทเี ดยี วนะ นท่ี เี ดยี ว อศั จรรย์
เขาเรียกว่าคัมภีร์ทวง ทวงออกจากหัวใจนะ”

315

ในพระไตรปฎิ ก เนอ้ื พระธรรม มขี นึ้ ตงั้ อยู่ มแี ปรในทา่ มกลาง มสี ลายในทสี่ ดุ
นใ่ี นพระไตรปฎิ กนะ แตท่ า่ นอาจารยม์ นั่ ทา่ นไมก่ ลา่ วเชน่ นน้ั หวั หนง่ึ แขนสอง ขาสอง
นนั่ ตวั ธรรม นะ โอปนยโิ ก นอ้ มเขา้ มาในตวั เสรจ็ เชยี วนะ พทุ ธะ แปลวา่ รู้ อยใู่ นตวั เสรจ็
จติ รู้ พทุ โธ เมอ่ื รแู้ ล้วเบิกบาน ธัมโม ธัมโม เบกิ บาน รู้พระธรรม จิตเบิกบาน
สังโฆ สังโฆ แปลว่า หม่ใู หญ่ มคิ คสงั โฆ หมู่เนื้อ สกโุ ณสงั โฆ หมนู่ ก อริยสงั โฆ
หมพู่ ระอริยเจา้ มนั อยใู่ นตวั เสรจ็ สงั โฆ สังโฆ ตากเ็ ปน็ สังโฆ หูก็เป็นสงั โฆ อวยั วะ
ทกุ สว่ น สังโฆ สังโฆ แปลวา่ หมูใ่ หญ่ พรอ้ มดว้ ยอายตนะ พรอ้ มด้วยอาการ ๓๒
จึงเปน็ มนษุ ย์ได้ เปน็ หมๆู่ อยนู่ ะ ตับกเ็ ป็นหม่หู นึง่ ไส้กเ็ ปน็ หมหู่ น่งึ อวยั วะทกุ ส่วน
เปน็ หม่ๆู เชียว สังโฆ ซ่งึ แปลว่าหมู่ หมู่เนอ้ื หมู่นก หม่อู ริยเจา้ สงั โฆๆ หมู่อรยิ เจา้
มนั อยใู่ นตวั เสรจ็ สงเคราะห์เขา้ ในตวั เสร็จ พทุ โธ อยูใ่ นตวั เสรจ็ นะ

พทุ ธ แปลว่ารู้ รู้วา่ ตวั ของเรา เมือ่ ร้แู ล้ว พทุ โธเบกิ บาน นน่ั รอู้ ะไร รพู้ ระธรรม
พระธรรมเปน็ กอ้ นอยใู่ นตวั มคี วามเกดิ ขน้ึ นะ มคี วามแปรในทา่ มกลาง มคี วามสลาย
ในท่สี ดุ นะ นพี่ ระธรรม พระสงฆๆ์ เป็นหม่ใู หญ่ อยู่ในตัวเสร็จ หกู ห็ มหู่ นง่ึ ตากห็ มู่
หนงึ่ อวยั วะรา่ งกายสงั ขารเปน็ หมวดเปน็ หมู่ ไมป่ ะปนกนั ตบั ไตไสพ้ งุ กเ็ ปน็ ชดุ ๆ ของ
ใครของมนั เชียวนะ น้ี สังคโห อสังคโห เปน็ ธรรมอยู่ในตัวเสรจ็ ไม่ใช่พระสงฆไ์ ม่มี
ไปหาเสยี กอ่ นจึงเจริญภาวนา อ้าว พุทโธ ไมม่ ี ไม่ใช่เช่นนน้ั เกสาไมม่ ี โลมา นขา
ไมม่ ี ไปหาเสียกอ่ น ปหี นา้ หรอื เดอื นหน้าจะภาวนา หามาไดน้ ะ ไมเ่ ชน่ น้นั มนั อยู่
ในตัวเสรจ็ แล้ว เป็นก้อนธรรมอยูเ่ สร็จแลว้

นีแ้ หละ พทุ โธๆ เป็นของขลังท่สี ดุ ขลังทส่ี ุดเชยี วนะ ประกาศอยูใ่ นโลกนะ
สะเทอื้ นสะทา้ นทเี ดยี ว กามโลกกส็ ะเทื้อนสะทา้ น พทุ โธ อาศัยพุทโธเปน็ สาธารณะ
รูปาวจร อรูปาวจร อาศยั พทุ โธ พุทโธเป็นของขลังที่สดุ ขลงั ทีส่ ดุ นะ ขน้ึ ช่ือพุทโธ
ใครทำ� ลายไมไ่ ด้ เหตนุ น้ั องค์สมเดจ็ พระผู้มีพระภาคพระองค์ตรสั ความสะดุ้งกลัว
มาถึงแล้ว ขนพองสยองเกล้ามาถงึ แลว้ พงึ ระลึกถงึ ตถาคต ความกลัวหาย แทท้ จ่ี รงิ
องค์สมเดจ็ พระผู้มีพระภาคทา่ นไมก่ ลัวตาย แม้น�้ำพระทัยถงึ อมตธรรม นัน่ อมตะ
ซ่ึงแปลวา่ ไม่ตาย

316

เราถึงท่านผ้วู ิเศษนะ พทุ ธฺ ํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมํ สรณํ คจฉฺ ามิ คอื หมายความ
อริยสจั ของจริง สงฺฆํ สรณํ คจฉฺ ามิ สงฆ์ท้ังหลายทา่ นได้สำ� เร็จมรรคผล ไดป้ ฏบิ ัติ
ธรรมวนิ ัย ธรรมวนิ ยั ไม่ใช่เปน็ หมัน ใหส้ ำ� เร็จมรรคผลได้ ปรากฏอยใู่ นโลก สงั โฆ
หมู่ใหญ่ อรยิ สงั โฆ หม่พู ระอริยเจ้า มคิ คสังโฆ หมูเ่ น้ือ หมู่นก เปน็ หมๆู่ นะ อยู่ใน
ตัวเสร็จเชยี ว สงฺคโห อสงคฺ โห ความเป็นหนง่ึ เอโก ธมโฺ ม คอื จิตเปน็ หนึง่ ในพุทโธ
เมอื่ เป็นหนง่ึ ลงไปแลว้ เกิดอัศจรรย์นะ จิตสงบ พระพทุ โธ จิตได้เสวยในความสุข
ความสงบ มันเปน็ ชน้ั ๆ ขน้ึ ไป

เมอื่ ความสงบดแี ลว้ ไหนเจรญิ ปฏภิ าคนมิ ติ แยกกาย แยกกายใหเ้ ลก็ ไดเ้ ชยี วนะ
มา้ งกาย* ออกนะ สวา่ ง โชติ โชติ ปรายโน สว่าง สวา่ งกระดูกศรี ษะลงไปถงึ เท้า
สวา่ งแตเ่ ท้าขึ้นมาถึงศรี ษะ สว่างแจง้ แทงตลอดนะ แจง้ ด้วย แทงลงไป แจง้ ศีรษะ
แทงลงไปเทา้ รแู้ จง้ แทงตลอดอรยิ สจั อำ� นาจธรรม ปฏบิ ตั ใิ หถ้ งึ มรรคถงึ ผลได้ เหตนุ นั้
อากาลโิ ก ไมอ่ ้างกาลอ้างเวลา ไม่เหมือนผลไมต้ า่ งๆ มะม่วงให้กินได้แตถ่ ึงฤดูกาล
ธรรมหาเป็นเช่นน้ันไม่ ได้เป็นนิจเป็นนิจ ทกุ ลมหายใจ

ท่ีว่าเล่าให้ฟังแล้ว กาลคร้ังหนึ่งในสมัยน้ัน พระพุทธเจ้ามีกิจที่จะไปโคจรไป
ระหว่างนั้นพระอานนท์เป็นปัจฉาสมณะตามหลัง พระองค์เป็นห่วงพระอานนท์มาก
ระหวา่ งนนั้ พระอานนทเ์ ปน็ โสดาบนั พระเสขะ ทจี่ ะตอ้ งศกึ ษา ยงั ไมไ่ ดส้ ำ� เรจ็ อรหนั ต์
เปน็ อเสขะ

พระองคถ์ ามพระอานนท์วา่ “วนั หนง่ึ อานนท์ แหม เธอนะภาวนาวันละก่คี ร้งั ”
พระอานนทท์ ลู พระองคว์ า่ “วนั ละหลายพนั ครงั้ พระเจา้ ขา้ ” นบั เปน็ พนั เชยี วนะ ไมใ่ ช่
เป็นหม่ืน เหตุน้ันองค์สมเด็จพระผู้มีพระภาคเตือน “อานนท์ ยังประมาทอยู่นะ
ทุกลมหายใจนั้นการดที ่ีสุดนะ” วันหนึง่ ๆ เราภาวนาในดวงจติ ไม่เพลดิ เพลนิ ในโลก
โลกีย์ วนั หน่งึ ๒๔ ชวั่ โมง จติ เราเข้าอย่ใู นสมาธิหรือเปล่า ภาวนาหรือเปลา่ ระลกึ ถงึ
พุทโธ หรือเปล่า ท�ำใหแ้ จง้ ใน พทุ โธ หรือเปล่า จติ ของเราสงบดหี รอื เปลา่ นัน่

* ม้างกาย = การพิจารณาแยกอวัยวะร่างกายออกเป็นส่วนๆ เหมือนกับการร้ือบ้านออกจากกัน
ทงั้ หลงั เปน็ ปฏภิ าคนมิ ติ หรอื อบุ ายวปิ สั สนาวธิ ี ทห่ี ลวงปใู่ ชป้ ระจำ� และแนะนำ� ศษิ ยใ์ หก้ ระทำ� อยเู่ สมอๆ

317

น้ีแหละฉนั ใดกด็ ี ขอให้ตง้ั อกต้งั ใจ ปฏิบัติบูชานะ เป็นของทกุ ข์ที่สุด ของทุกข์
ทีส่ ุดเพราะยงั ไง เพราะเดินธุดงค์ ทุกข์อย่างไร อยใู่ นอากาศท่ีวา่ งเปลา่ แมเ้ ป็นหวัด
เป็นไอด้วย ถูกหมอกอากาศ ทีว่ า่ งเปล่านะ ธดุ งค์ ท่านทนได้ ท่านอดได้ สละชวี ิต
อย่รู กุ ขมูลใต้ต้นไม้บ้าง ลมพัดมาหนาวจดั ทเี ดียว ฝนตกมา อดทน อดทน การกิน
การอยูท่ กุ อยา่ ง พระโยคาวจรเจา้ ทัง้ หลาย ผ่านสันโดษ สนั โดษ ซ่ึงแปลว่า ความ
มกั น้อยที่สุดในปัจจัย ๔ ไหนจวี ร ไหนบณิ ฑบาต ไหนเสนาสนะ ไหนคิลานปจั จัย
ยาปรมตั ถ์ เปน็ หยกู เปน็ ยาโอสถปอ้ งกนั การไขเ้ จบ็ การปว่ ยนะนน่ั ตอ้ งทน ตอ้ งอดมาก
ต้องทกุ ขม์ าก

อาตมาพดู แลว้ ในกรงุ เทพฯ อยใู่ นจงั หวดั พระนคร อยากกนิ อะไรในทอ้ งตลาด
ไดก้ นิ หมด นอนกน็ อนเตยี ง กนิ ก็กนิ ดนี ะ ไปมากไ็ ม่ได้เดิน ขึ้นรถขึ้นรา มีความสขุ
ถงึ ขนาดนน้ั แทท้ จี่ รงิ การสรา้ งบารมที กุ ขม์ ากนะ ยกตวั อยา่ งพระเวสสนั ดร ในครง้ั นน้ั
ถกู เนรเทศไปอยเู่ ขาครี วี งกต มนั ทกุ ข์ แมข่ องพระเวสสนั ดร นอนกลง้ิ นอนเกลอื กกอด
ลูกชาย ทกุ ขข์ นาดน้ัน จะพลดั แมไ่ ปนะ นะลูกนะ พระเวสสันดรออกจากเมอื งไปใน
คร้ังน้นั แหม มนั คลา้ ยๆ ว่าป่าช้าเงยี บสงัด ทกุ ข์มาก ปลอบใจ คิดถงึ มหาบุรุษ
จะไดร้ บั ความลำ� บากในปา่ บำ� เพญ็ พรตในครงั้ นน้ั สวรรคน์ พิ พานไมใ่ ชอ่ ยใู่ นความสขุ
สร้างบารมนี น้ั ทุกข์มาก นั้นประการหน่งึ

ช้างมงคลใหท้ านลงไปแล้ว อ้าว พลเมืองทลู สมเดจ็ พอ่ ถูกเนรเทศ ในระหว่าง
ที่ไปจะไป แหม เอาข้าวเอานำ้� ท่ไี หนไม่ได้กล่าว แม่มัทรเี อาขา้ วเอาเดก็ ไป ใส่รถใสร่ า
ไมก่ ลา่ วนะ พวกชาวกรงุ ใหก้ นิ ผลไม้ กมุ ารทง้ั สองตอ้ งรอ้ งไห้ พระเวสสนั ดรนน้ั ทกุ ข์
มากนะ พอ่ ชาลี พอ่ อมุ้ แมก่ ณั หา นางแมม่ ทั รอี มุ้ ใสบ่ นั้ เอว ทกุ ขม์ ากนะ นำ�้ อยทู่ ไี่ หน
กวา่ จะได้กนิ เดก็ รอ้ งไห้นะ เดก็ หิวนะ ผลไมร้ ะหวา่ งทเ่ี ดนิ ไป มันโหนออ่ นลงมาให้
กุมารเด็ดกิน อัศจรรย์ถึงขนาดนั้นนี้ทีเดียว ท้าวเวสสันดรต้องร้องไห้ในระหว่างที่
ประทานกุมารใหช้ ูชกสำ� เรจ็ แล้ว เด็กทัง้ สองว่งิ เข้าไปกลัวชูชก คลา้ ยกบั ยักษ์ หน้าตา
ของแกพลิ ึก อาภัพใหญโ่ ตน่ากลัว วงิ่ ตรงลงสระ ดอกปทุมชาตบิ ังไว้ ชูชกบริภาษ
พระเวสสนั ดร เวสสนั ดร เธอนะ เธอเปน็ กษัตริย์ เธอบ�ำเพ็ญทานใหญ่โต ทานกมุ าร

318

แลว้ ขยบิ ตาใหก้ มุ ารหนไี ป เปน็ เพราะเธอนะ ตอนนน้ั พระเวสสนั ดร แหม อยา่ ประมาท
ฉนั นะชชู ก ฉนั เปน็ กษตั รยิ ์ ฉนั เปน็ โพธสิ ตั วน์ ะ ฉนั พดู จรงิ ฉนั ใหน้ ะ แตเ่ ดก็ มนั กลวั เธอ
จงึ วง่ิ หนเี ขา้ ไปอาศยั ในสระนำ้� ตอนนน้ั ชชู กบรภิ าษ พระเวสสนั ดรเสดจ็ ไป แลว้ เรยี ก
กมุ าร เรยี กพอ่ ชาลเี สยี กอ่ น ครงั้ หนงึ่ ไมม่ า เรยี กครง้ั ทส่ี องไมม่ า พอ่ ชาลเี ปน็ ลกู กษตั รยิ ์
ฉลาด ไมใ่ หพ้ อ่ พดู เปน็ ครงั้ ทสี่ าม คลานออกจากดอกบวั ไปหาพอ่ กราบพระบาทขา้ งขวา
แหม น�้ำพระเนตร น�้ำตาพระเวสสันดรรินเหมอื นกระแสนำ�้ เชยี วนะ เดก็ เปยี กหมด
ทกุ ขถ์ งึ ขนาดนน้ั รอ้ งไห้ แลว้ ทนี แ้ี มก่ ณั หา พอ่ เรยี กถงึ สามครง้ั นะ เพราะใจเดก็ ออ่ น
ผหู้ ญงิ นะ ไมใ่ หพ้ อ่ พดู ถงึ สค่ี รง้ั ตอ้ งคลานออกไป มากราบพระบาทขา้ งซา้ ยนะ นำ้� ตา
พระเวสสันดรรินเหมือนกระแสน้�ำเชียวนะ น่ัน เด็กเปียกหมด ทุกข์ถึงขนาดน้ัน
สรา้ งบารมี

คนกรงุ เทพฯ อยากกินอะไร ไม่มกี ็ข้นึ โฮเตล็ นอนก็นอนเตยี งทองน่ัน นอน
สนกุ สนาน กนิ กบ็ รโิ ภคใหญโ่ ต หาความสขุ มาใสต่ วั การสรา้ งบารมตี อ้ งรอ้ งไห้ นางสนม
พระเวสสนั ดร ออกจากเมอื งในครง้ั นนั้ พากนั ระงมรอ้ งไหก้ นั เหมอื นกบั ปา่ ชา้ เยอื กเยน็
เพราะคนมีบญุ พระเวสสนั ดรออกไปแล้วกรงุ วา่ ง ใจคนก็วา่ ง

นี้แหละการสร้างบารมีนะ น้ีแหละการนั่งภาวนานะ น้ีแหละการรักษาศีลนะ
นแี้ หละการบำ� เพญ็ ทานนะ มนั ทกุ ขม์ ากถงึ ทสี่ ดุ แสวงหา ไดม้ า ไมใ่ ชเ่ งนิ ทองมปี กี บนิ
มาเสยี เมอื่ ไหรน่ ่ี ชาวนาชาวสวนตากฝน ตากแดด ตอ้ งตรากตรำ� มากทสี่ ดุ ทำ� ราชการ
ตามนาฬิกาขาดไมไ่ ด้ หัวหน้าดบุ า้ งอะไรบา้ ง สารพัดทุกอย่าง ทกุ ขอ์ ยา่ งย่ิง เงินทอง
ออกมาหาจากปลีแขง้ ของเขา

เหตนุ ั้น ทา่ นอาจารยม์ ่ันท่านว่า พระนพิ พานมนั อยเู่ หนอื ตาย อยู่เหนอื ตายนะ
เหตนุ นั้ พระโยคาวจรเจา้ ทง้ั หลาย ตอ้ งกดั เหลก็ กดั ขาง ใจกลา้ หาญทส่ี ดุ นะ จงึ ถงึ มรรค
ถงึ ผล มนั อยากนอนภาวนา อยา่ นอนมนั มนั วนุ่ วาย อยา่ วนุ่ วายมนั อยา่ เอนเอยี งไป
ทางราคะ โทสะ โมหะ ให้เข้าทน่ี ะ เอาพุทโธย้อมจิตนะ เอาธรรมคืออริยสจั ยอ้ มจติ
คือ อนจิ ฺจํ ทกุ ฺขํ อนตตฺ า ไมม่ น่ั ไมเ่ ทย่ี ง รูปโลกก็ไม่มนั่ ไม่เทย่ี ง อรูปโลกก็ไมม่ ัน่
ไมเ่ ทย่ี ง มันปลิน้ คว�ำ่ หงายมืออยู่นะโลกโลกีย์ มนั เอาแนเ่ อานอนในอริยสัจไมไ่ ดน้ ะ

319

นนั่ ไม่เหมือนโอวาทของพระพทุ ธเจา้ อรยิ ทรพั ยข์ องจรงิ สวรรคเ์ ป็นสวรรคจ์ รงิ ๆ
นรกเปน็ นรกจริงๆ ไมว่ ิปรติ เปน็ อ่นื เหมือนปุถุชนนะ

ทกุ ขม์ าก ทกุ ขม์ าก พระโยคาวจรเจา้ ทง้ั หลายเดนิ ธดุ งค์ พระจกั ขบุ าลตาแตกนะ
๓ เดอื น สำ� เรจ็ พร้อมตาแตกเชยี วนะ เราอยากกนิ อะไร กินมัน อยากนอน นอนมนั
อยากนง่ั นงั่ สบายนะ ไมน่ กึ ถงึ การสรา้ งบารมยี ากเยน็ พระเวสสนั ดร นอนกน็ อนดนิ
เอาใบไม้ปู นอนเสื่อนอนสาดไม่ได้ นอนเตียงไม่ได้ ไม่เหมือนอยู่ในพระราชวังน่ี
ผูกพ่อชาลีใส่เอว กัณหาแม่มัทรีอุ้มนะ มัทรีคนนี้เน้ือละเอียดอ่อนสุขุมกุลนารีใน
วงศจ์ กั รี ฝา่ เทา้ ของนางมทั รเี หมอื นกบั สำ� ลนี ที้ เี ดยี ว ไปหาผลไมใ้ นกลางปา่ หมิ พานต์
ขอไมเ้ ล็กๆ จะสอยได้อยา่ งไร ตน้ ผลไม้มันสูง ลงิ คา่ งหลุดมอื ลงมา นางมัทรเี ก็บใส่
กระเชา้ มาตอ้ นลกู ตอ้ นผวั * ในครง้ั นนั้ กณั หาเปน็ เดก็ รอ้ งไห้ พชี่ าย พอ่ ชาลตี อ้ งปลอบ
อยากกินข้าวกินนำ้� อย่างเดยี วไมอ่ ่มิ รอแมเ่ อาผลไม้จากกลางปา่ นท้ี ีเดียวทุกข์มาก
เวลาบา่ ย ๓ โมง ๔ โมง นะ ดหู นทางแมจ่ ะมา พากนั เพง่ ดู เวลาแมม่ ทั รมี าถงึ อาศรม
ปบุ๊ เดก็ วง่ิ ไป แหม นา่ สงสาร ในระหวา่ งนนั้ พอ่ ชาลหี วิ ผลไม้ รบั ประทานเสวยผลไม้
ตาเหลอื กตาลาน เพราะหวิ มาก แมก่ ณั หาเดก็ ๆ กระทงุ้ อกโดนอกผางเชยี วนะ แมม่ ทั รี
ตอ้ งหงาย เพราะเด็กก�ำลังหิวนม ดูดนมเกือบส�ำลกั นะ

นี้แหละ พระเวสสนั ดรก็ตอ้ งร้องไห้ กมุ ารทั้งสองก็ตอ้ งรอ้ งไห้ ทกุ ขม์ ากท่ีสุด
การสรา้ งบารมี เราอย่ทู ุกวนั นี้ อยากกินอะไรกไ็ ดก้ ิน ซอื้ กิน อยทู่ ไ่ี หนเย็นๆ ก็อยู่ไป
นอนกน็ อนเตยี งนะ หนาวกผ็ ิงไฟ ร้อนก็อาบน�ำ้ พยาบาลตวั อยา่ งสบาย ไมน่ กึ ถึง
คดิ ถึง การสรา้ งบารมถี งึ ขนาดน้ันจงึ จะสำ� เร็จมรรคผลนิพพานได้ นีอ้ ะไร ง่วงนอน
กน็ อนมนั ฝนื มนั แม้ * กนู อนมาหลายชาติ นอนในนรก เปรต อสรุ กาย มานง่ั ฝกึ จติ
ของตวั แม้ สอนตวั แม้ ขยนั แม้ อดทน แม้

แมม่ ทั รรี ปู รา่ งสวย ฝา่ เทา้ ของแมม่ ทั รเี หมอื นสำ� ลี ถอื กระเชา้ เขา้ ไปในปา่ หมิ พานต์
ไมข้ อยาวประมาณ ๒ เมตร แบกไปพร้อมกระเช้า สอยไมไ่ ด้ ต้นไมป้ ่าหมิ พานต์สูง

* ต้อน = เอามาฝาก
* ฝึกมนั แม้ = ฝืนมันบ้างซิ

320

สอยไมไ่ ด้ ลงิ คา่ งหลดุ มอื ตกลงมานนั้ เปน็ อาหารของนกั พรต แมม่ ทั รเี กบ็ ใสก่ ระเชา้ มา
เดินก็เดนิ ตอ๊ บแต๊บนมิ่ นวลสุขุมคัมภรี ภาพ หาผลไม้เลี้ยงผัวเล้ยี งลกู ในครงั้ นน้ั

พระเวสสันดรอีกแล้ว เกิดโทสะมาครั้งหนึ่ง ให้ทานเด็กแก่ชูชก เด็กไม่ไป
รอ้ งไห้ในอาศรม วีด้ วา้ ดอยู่เชียวนะ ชชู กตเี ดก็ พระเวสสันดรภาวนาพรบึ ๆ อยูน่ ะ
เหน็ เดก็ รอ้ งไห้ เวลาเยน็ พอ่ กบั แมก่ ำ� ลงั ชมเดก็ ระหวา่ งนัน้ นะ พระเวสสนั ดรลมื ตัว
เราบ�ำเพ็ญพรตไม่ได้มาดจุ ตัวเปล่า ถอดพระขรรคจ์ ะตัดหัวชชู กในครัง้ น้ัน ระลึกได้
อายเทวดา วางพระขรรค์นะ เกือบล่ะนะ ชชู กถูกพระเวสสนั ดรถอดพระขรรคต์ ดั หัว
หวงลูกหวงเตา้ น่นั ระลึกได้วางอเุ บกขา วางพระขรรค์ ระลกึ ถึงธรรม พุทโธเรื่อยๆ

การสร้างบารมีมันไม่ใช่เล่นนะ สะดุ้งมากที่สุด ในปัจฉิมสมัยองค์สมเด็จ
พระพทุ ธเจา้ จะตรสั รใู้ นคนื นน้ั พระองคร์ ะลกึ ถงึ อดตี เราเปน็ พระราชานะ นา่ จะไดร้ บั
ความสขุ มาก นางสนมตงั้ หกหมนื่ ลว้ นแตม่ าจากวงศจ์ กั รสี มเดจ็ พอ่ สมเดจ็ แม่ คนละ
ครง่ึ นะ นางพมิ พาเนอื้ ละเอยี ด นางเอก แมร้ าหลุ กมุ ารเกดิ ในวนั นน้ั นแี่ หละมารใหญ่
ทีเดียวนะเกิดขึ้นมา น�้ำพระทัยพระองค์กลัว เดิมไม่เคยได้กระทบกระเทือนใหญ่
ขนาดนเ้ี ทยี วนะ มารมาถงึ สที่ ศิ ไชโยตง้ึ ตงั้ แหม พระมหาบรุ ษุ สะดงุ้ พระทยั มอื ทเี่ คย
ประสานกนั เอาไวห้ นา้ ตกั กอ่ นไดส้ ำ� เรจ็ มรรคผลนพิ พาน ตอ้ งถกู มารเสยี กอ่ น ตอ้ งโดน
มารเสยี กอ่ นมาทดลอง โดนอกศุ ลเสยี กอ่ น ถา้ มดี ของเราแขง็ ดี ตอ้ งฟนั เสยี กอ่ น จะบนิ่
หรอื อยา่ งไร จะดหี รอื ไมด่ ี

เหตนุ น้ั การท�ำความเพยี รของเรา อยา่ อา้ งมอื้ อา้ งวนั ไดเ้ วลา ไดโ้ อกาส เวลาไหน
ท�ำไดเ้ รอ่ื ยๆ อยา่ อา้ งวนั อา้ งคนื ปนี ปี้ หี นา้ ไมไ่ ด้ สนทฺ ฏิ €ฺ โิ ก เหน็ เอง เอาเดย๋ี วนๆ้ี ในระยะน้ี
ระหวา่ งทม่ี ชี วี ติ อยู่ ใหม้ คี วามวริ ยิ ะ ความเพยี ร ไมใ่ ชม่ คี วามสขุ นะ เวลาเดนิ มรรคอยู่
โยคาวจรจะตอ้ งเขา้ ปา่ เขา้ ดอน เสอื ผอี ะไรไมว่ า่ อดหลบั อดนอน จงึ ไดม้ รรคไดผ้ ลนะ
ไมใ่ ช่อยใู่ นปราสาทเชน่ นน้ั ได้มรรคได้ผล

ถ้าเจ้าชายสทิ ธตั ถราชกุมารไมอ่ อกจากพระราชวงั ในกรุงกบิลพัสดุ์ มนั คบั แคบ
ทสี่ ดุ นะ เหน็ นางสนมเปลอื ยกายละเมอ มนั คลา้ ยๆ อยทู่ ปี่ า่ ชา้ จงึ ออกวเิ วกบำ� เพญ็ พรต

321

นนั้ ประการหนงึ่ อกี ประการหนง่ึ ยสกลุ บตุ ร พอ่ แมแ่ พงทสี่ ดุ ลกู ชายคนเดยี ว มนี าง
บรวิ ารสนมตงั้ ๕๐๐ ยสะนอนกอ่ น ตน่ื ขนึ้ มา นางทง้ั หลาย ๖ ทมุ่ พากนั นอน บางคน
เปลือยกายบ้าง ละเมอบ้าง สารพัดทุกอย่างเหมือนอยูท่ ปี่ า่ ช้า จึงออกจากปราสาท
ของเธอไป ไปพบองค์สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าก�ำลังทรงเดินจงกรมอยู่ในครั้งน้ัน
“มาทน่ี น่ี ะยสะ ทน่ี ไ่ี มว่ นุ่ วายในทน่ี ”ี้ ตอ่ นนั้ เขา้ ไปหาพระผมู้ พี ระภาคเจา้ พระพทุ ธเจา้
เทศนาโวหาร ไดถ้ งึ โสดาบนั ยงั ไมถ่ งึ อรหนั ตน์ ะ ประทบั อยกู่ บั พระพทุ ธเจา้ ในครงั้ นน้ั

จนเวลาเชา้ มา เศรษฐตี ามหาลกู ชาย ไปหา ไปเหน็ รองเทา้ ลกู ไมเ่ หน็ ลกู พระพทุ ธเจา้
บงั ไวไ้ มใ่ หเ้ หน็ พอ่ เหน็ ลกู เศรษฐเี หน็ พระพทุ ธเจา้ ฟงั เทศน์ ฟงั ทกุ ขฺ ํ อนจิ จฺ ํ อนตตฺ า
เทา่ นนั้ เอง มนั ไพเราะ ไพเราะขา้ งตน้ ขา้ งกลาง ขา้ งปลาย เศรษฐไี ดโ้ สดาบนั แสดงตน
เปน็ อบุ าสกถงึ พระรตั นตรยั สว่ นยสกลุ บตุ รสำ� เรจ็ พระอรหนั ต์ เมอื่ สำ� เรจ็ พระอรหนั ต์
เช่นนน้ั บดิ าก็นมิ นต์พระพทุ ธเจา้ พรอ้ มพระยสะขึ้นปราสาทเล้ียง เล้ยี งพระพุทธเจ้า
อ้าว พ่อพระยสะถึงพระไตรสรณคมน์ แมพ่ ระยสะถงึ พระไตรสรณคมน์ เมียก็ถงึ
พระไตรสรณคมนแ์ ล้ว ท่ีน่ไี มว่ ่นุ วายนะ ยสกุลบตุ รนะ

ธรรมไมใ่ ช่เปน็ ของที่วุ่นวาย ผ้ทู ปี่ ฏิบัตไิ ด้ มธี รรมะเป็นวิหารธรรมในดวงจิต
ไม่วุ่นวายเหมอื นทางโลกทงั้ หลาย โลกท้งั หลายมนั วนุ่ วาย มนั แขง่ ดกี ัน ประเทศต่อ
ประเทศทำ� สงครามกนั เศรษฐตี อ่ เศรษฐที ะเลาะกนั ผวั เมยี ทะเลาะกนั มนั เปน็ เชน่ นนั้
มันอัตตกิลมถานุโยค กามสขุ ัลลิกานุโยค พร้อมสรรพ มันมาพร้อมกนั มีความชงั
เทา่ ไร กม็ คี วามรกั เทา่ นนั้ มคี วามรกั เทา่ ไร กม็ คี วามชงั เทา่ นนั้ เหตนุ น้ั มชั เฌ ทา่ มกลาง
พระพทุ ธเจา้ เดนิ มรรค ไมต่ ดิ วปิ สั สนา ไมต่ ดิ ความรกั ความชงั ไมต่ ดิ กามสขุ ลั ลกิ านโุ ยค
อตั ตกลิ มถานโุ ยค ไปสายกลางเชยี วนะ เปน็ อพั ยากฤต ละสายกลางถงึ วโิ มกขว์ มิ ตุ ติ
แทงหวั ใจ พระอรหนั ตไ์ มย่ นิ ดยี นิ รา้ ย เปน็ ไปดว้ ยเมตตาอยา่ งยง่ิ ดว้ ยมนษุ ยท์ งั้ หลาย
ไมย่ นิ ดยี นิ รา้ ย เปน็ ไปดว้ ยเมตตา เพราะสมเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคเจา้ เตม็ ไปดว้ ยพระ-
มหากรณุ าอยา่ งยงิ่ แตม่ นษุ ยแ์ ละเทพทง้ั หลาย และหมสู่ ตั วท์ งั้ หลาย อาจจะทำ� ไดห้ รอื ไม่
ต่อความทกุ ขข์ นาดน้ัน แตม่ ีเงนิ มที อง มีความสุข ติดอามิส มอี ามสิ สุขมากางกนั้
มันล�ำบากธรรมที่จะเกิดข้ึนในดวงจิต มารมาติเตียนแล้วอย่าหวั่นไหว ท่านนั้นนะ

322

พระพทุ ธเจ้า ท่านไดโ้ ดนมาแลว้ นางมาคนั ทิยาจา้ งเดก็ ด่าพระพุทธเจา้ ปรัมประต้ัง
๑๐ อย่าง มนั ยิง่ รา้ ยกว่าเรานะ

เหตนุ น้ั ใหภ้ าวนา พทุ โธ ใหม้ าก ให้ แผเ่ มตตาจติ ใหม้ าก ใหช้ นื่ เมอื่ เขาตเิ ตยี นมา
ถา้ ไมม่ ธี รรมะ แลว้ หนา้ นวิ่ นะ ถา้ มธี รรมะ หนา้ ชนื่ มนั เปลยี่ นแปลงตวั ใหม่ การแกไ้ ข
โดยท่ีเขาด่าพระพุทธเจ้าปรัมประ มันถูกกายของพระองค์ ไม่ถูกน�้ำพระทัยของ
พระองค์ ไมห่ วน่ั ไหวนะ แตพ่ ระอานนทห์ ว่ันไหวน่ี สำ� เรจ็ โสดาบัน ไมถ่ งึ อเสขบุคคล
อรหนั ต์ นมิ นตพ์ ระพทุ ธเจา้ ไปเมอื งอน่ื ดกู รอานนท์ เขานนิ ทาทเ่ี มอื งอนื่ แลว้ เขานนิ ทา
แลว้ ไปทีไ่ หน ไปเมอื งน้ันๆ พระเจ้าข้า แลว้ ไม่มีทไี่ ปแลว้ พระพุทธเจ้าท่านวา่ หยดุ
หยดุ อานนท์ เขาดา่ ตถาคตเพยี ง ๗ วนั เธอใหใ้ จดนี ะ ใหใ้ จเปน็ นกั ปราชญ์ มเี มตตา
แกเ่ ขานะ มันกลบั คำ� วาจาของพระพุทธเจา้ ความชว่ั เป็นความดี เป็นเช่นนัน้ แลว้
ชนะความช่วั เป็นความดขี องตวั

นี้แหละ ขอให้ต้ังอกตง้ั ใจใหม้ าก เร่ืองธรรมเปน็ ของใหญ่ เป็นของพ่งึ ของชวี ิต
ของเรา เปน็ ค่ชู ีวติ ของเรา นแี้ หละ เมื่อทา่ นท้ังหลายได้สดบั ตรบั ฟังธรรมะทก่ี ล่าวมา
โอปนยิโก นอ้ มเข้ามาปฏิบัตบิ ชู า พทุ ธบูชา ธรรมบชู า สังฆบชู า ก็จะเหน็ อานิสงส์ใน
พระพุทธศาสนาโดยงา่ ย ตามกาลเวลา ดังอาตมาวสิ ชั นา เอวํ กม็ ดี ว้ ยประการฉะน้ี

323

คฤหสั ถ์ก็สำ� เร็จอรหนั ต์

เทศนาอบรมฆราวาส
๓๐ พฤษภาคม ๒๕๒๗

ความรคู้ วามฉลาดเกดิ ขนึ้ นน้ั เขาเรยี กวา่ ปญั ญา ปญั ญาสมถะ ปอ้ งกนั นวิ รณท์ งั้
๕ อยา่ ง ไมใ่ หเ้ กดิ ขน้ึ ไมใ่ หร้ บกวนในดวงจติ นะ ใหจ้ ติ ไดร้ บั ความสำ� ราญในพระทยั
นะนน่ั น้ีแหละใหส้ นใจใหม้ าก เรือ่ งนี้เปน็ เรื่องใหญ่นะ ใหส้ นใจ เรียกวา่ สมถวธิ ี
นั่น สมถวิธีมาแลว้ ผลใหญเ่ กดิ ขน้ึ ขา้ งหลงั นะ่ ขา้ งหลังนะ ข้างหลงั ไม่ใชข่ า้ งหนา้ ที่
ผ่านมานะ ผลใหญอ่ ันน้นี ะ่ จติ สงบหนง่ึ น่ี จติ มเี ดชานภุ าพหนึง่ จิตมอี �ำนาจหน่งึ
นั่น จติ ไมฟ่ ุ้งซ่านหนึ่ง แม้ จิตนี้มีรัศมีเปลง่ ปลัง่ นะ นน่ั อุบาสก อุบาสิกา ต่นื เตน้
กันมากนะ เปล่งปลั่งนะ มีรัศมีนะ อ�ำนาจใหญ่โตขึ้นมานะน้ีน่ะ สมถวิธี มีเดช
มเี ดชานุภาพถึงขนาดนีเ้ ทยี ว นี้สมถวธิ นี ะ่

สว่ น ปฏภิ าควธิ ี นน่ั นะ่ คอื ความหมายวา่ ฉกี ออก รา่ งกายฉกี ออก ใหเ้ หน็ อสภุ ะ
ใหเ้ หน็ กระดกู นนั่ ฉกี ออกใหเ้ หน็ กระดกู สมองอยา่ งไร กระดกู ขาวอยา่ งไร ฉกี ออกนะ
น่นั แม้ เราไมเ่ ห็นเชน่ นั้นนะ นั่น ไม่เหน็ เช่นนน้ั เราไมเ่ ป็นไปเชน่ นัน้ กะประมาณ
เอาเสียก่อนนะว่ากระดูกเป็นเช่นน้ัน เดาเอาเสียก่อนนะ คาดคะเนเอาเสียก่อนนะ
นนั่ คลำ� สิ คลำ� นะ กระดกู เปน็ เชน่ นน้ั เชน่ นน้ั เชยี วนะ นนั่ ทำ� บอ่ ยๆ ทำ� ทกุ วนั ทกุ วนั
ทั้งกลางคนื ทัง้ กลางวนั อ้าว ความรู้ความฉลาดในตอนน้นี ะ่ กวา้ งขวางนะ แม้
พสิ ดารนะ แม้ ลึกซ้ึงสขุ ุมนะ

324

นนั่ ทแี รกคาดคะเนเอาเสียกอ่ นนะ นนั่ กะประมาณ เดาเอาเสยี ก่อนนะ แตท่ ำ�
มากๆ ไป ตอนนมี้ นั หายไปนะ ความรจู้ ริงเห็นจริงเสียแลว้ เห็นกระดกู เปน็ เชน่ นั้น
เช่นน้นั นะ เขาเรยี ก ปฏิภาคนิมิต น่ะซี ปฏภิ าคนิมติ นี่ ฉีกดู เหน็ อสุภะ เหน็ อะไรนะ
นพิ พทิ าญาณ ความเบอ่ื หนา่ ยในทเี่ กดิ ของเรา นน่ั อยากไมม่ าเกดิ อกี เสยี แลว้ อยากไป
นิพพานเสยี แลว้ นะ่ มนั ทกุ ข์มาก มนั ชาตทิ กุ ข์ ชราทุกข์ พยาธทิ กุ ข์ นั่น วฏั ฏะหน่งึ
วัฏฏะหนง่ึ ไม่ใชเ่ ล่นนะ นัน่ เราเกดิ แลว้ ตาย เกดิ แล้วตาย ความร้องไห้นะ อันน้�ำตา
ออกมานะยงิ่ กวา่ นำ�้ มหาสมทุ รทง้ั สี่ ไมห่ ายไปนะ นนั่ รอ้ ง ลกู ตาย หรอื ผวั ตายเมยี ตาย
เช่นน้นี ะ ของรักตาย นน่ั ร้องไหห้ ากนั นะ นแ่ี หละ สะสมไวน้ ะ สท่ี ้องมหาสมุทรนะ
นำ�้ ทะเลนะ นน่ั ถงึ ขนาดน้ัน วัฏฏะ ความวน ไมม่ ตี น้ ไมม่ ปี ลาย

เหตนุ นั้ ในระหวา่ งทอี่ งคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคยงั มชี วี ติ อยนู่ นั้ เปน็ คฤหสั ถ์
น่นั เป็นพราหมณ์ เปน็ กษัตรยิ ์ เปน็ พราหมณ์มหาศาล เศรษฐมี หาศาล พราหมณ์
แพศย์ ศทู ร พากันเต้นออกจากตระกลู นะ เหน็ เบ่ือหนา่ ยในตอนนนี้ ่ะ มาบวชนะ
ทรงผา้ กาสาวพสั ตร์ เดนิ ธดุ งคน์ ะ พจิ ารณาเอากรรมฐาน ๕ ใหส้ ำ� เรจ็ นะ นนั่ นแี่ หละ
ออกบวชนะ

ธรรมขององคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคเปน็ สาธารณะ ไมส่ �ำเรจ็ แตพ่ ระแตเ่ ณรนะ
แม้คฤหัสถ์ก็ส�ำเร็จถึงพระอรหันต์ มีนะ ส่ีคน พระเจ้าสุทโธทนะ ส�ำเร็จอรหันต์
สันตติมหาอ�ำมาตย์ ส�ำเร็จอรหันต์ พาหิยะ* นี่ แล้วทีน้ีเทวีของพระยาพิมพิสาร
นางเขมา ฟังโอวาทค�ำสง่ั สอนของพระพทุ ธเจา้ ส�ำเรจ็ ในการน่งั นัน่ ในการนัง่ ส�ำเร็จ
เป็นพระอรหันต์นะ ตอนนั้นองค์สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าก็เรียกพระยาพิมพิสาร
เสด็จมาคุยกับพระองค์ เวลานี้นางเขมาสำ� เรจ็ แลว้ อรหันต์แล้วนะ ในทน่ี ่ังแลว้ นะ
พระองคม์ หาบพติ รจะใหม้ ชี วี ติ ตอ่ ไป อยา่ ใหต้ ายภายใน ๗ วนั หากวา่ ไมไ่ ดบ้ วชแลว้
ตายภายใน ๗ วันนะ คราวน้ีบวชแลว้ มชี ีวิตตลอดไป เปน็ เถรี เถรนี ะ น่นั ตอนนัน้
พระยาพมิ พสิ ารทูลพระองคว์ ่า ขอใหอ้ งคร์ าชเทวี เทวนี ี้ บวชเป็นภกิ ษณุ ี เป็นเถรีนะ

* พาหิยะ = พระพาหยิ ทารจุ ีริยะ ผู้เป็นเอตทคั คะในทางตรัสรู้ฉับพลัน

325

พระเจ้าคะ่ ฉนั ใดก็ดี ธรรมะธมั โมไม่ใช่มีส�ำเร็จแต่พระแตเ่ ณรนะ คฤหัสถ์เขาส�ำเร็จ
มากมาย โสดาบนั มากมาย สกิทาคาฯ ก็มากมาย อนาคาฯ ก็มีก็มาก อรหนั ตน์ ะ่ มี
ก็ไม่มากนะ ไมม่ ากเหมือนพระเหมือนเณรนะ นัน่

เหตุนัน้ ขอให้ตัง้ อกตั้งใจ ไมม่ ที ่ีพง่ึ แล้ว นัน่ หากวา่ ไมภ่ าวนาพทุ โธ ไมม่ ที พ่ี ึง่
เสยี แลว้ ไมม่ เี รอื นของจติ เสยี แลว้ นน่ั วติ กวจิ ารณใ์ หญ่ เปน็ ลกู กำ� พรา้ นะ ไมม่ พี อ่ นะ
นน่ั นแ้ี หละ ภาวนาพทุ โธ พทุ โธ เรอื่ ยๆ ตรงกบั คำ� ทวี่ า่ อปุ าสโก ไดเ้ ขา้ ใกลพ้ ระพทุ ธ
พระธรรม พระสงฆ์ ผชู้ ายนะ มกุฎราชกุมารของพระพุทธเจา้ ยศใหญน่ ี่ อุบาสิกา
ราชธดิ าของพระพทุ ธเจา้ นน่ั ทา่ นทง้ั สองรายนนี้ ะ่ ใจสงู นะ เปน็ ลกู กษตั รยิ น์ ะ ลกู ของ
องคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาค นน่ั สมณโคดม แตก่ อ่ นนะ่ พระองคเ์ ปน็ เจา้ ชายสทิ ธตั ถ-
ราชกมุ าร เป็นกษัตรยิ ์ จิตสะอาดนะ จติ ใจสงู นะ นน่ั สะอาด ควรแกก่ ารไปสวรรค์
นพิ พาน ใจสงู นะพวกนนี้ ะ่ นนั่ จติ สะอาด กายสะอาด วาจาสะอาด นำ�้ ใจสะอาด ควรขนึ้
สวรรคน์ ะ

แลว้ อีกประการหนึ่ง คลา้ ยๆ กับเตยี งทอง สวรรค์นะ เตยี งทอง สะอาดดีนะ
น่ัน คนที่จะขึน้ เตยี งทองนอนกลิ้งเกลือกได้น่ะ อุบาสกอุบาสิกาส�ำคัญมากเทยี วนะ
พวกน้ีน่ะ เป็นราชโอรส เป็นมกุฎราชกุมาร เป็นราชธิดานะ ขึ้นเตียงทองได้นะ
เพราะพวกนบี้ รบิ ูรณด์ ้วยทาน ดว้ ยศีล ดว้ ยภาวนา อบรมจติ จติ ไม่สกปรกนะน่ัน
จติ สะอาดนะ นน่ั นแี้ หละ คนตำ่� นะ่ ขน้ึ ไมไ่ ด้ เออื้ มไมถ่ งึ นะ ทานไมม่ ี ศลี ไมม่ ี ภาวนา
ไม่มี เช่นนี้ เอื้อมเตยี งทองข้นึ ไม่ถึงนะ นั่น วาสนาตำ่� นี้แหละ ควรนะ ไดแ้ ต่อบุ าสก
อุบาสิกาจิตสะอาด จะข้ึนเตียงทองนอน นอนกลิ้งนอนเกลือกได้นะ คนต�่ำไม่ได้
คนมิจฉาทิฐินะ นน่ั

นแี้ หละ เราเกดิ มาในโลกนี้ นน่ั เกดิ มาในโลกมาคา้ ขายนะ ขาดทนุ ขาดทนุ ใหญ่
รวยกร็ วยใหญ่ ครงั้ นนี้ ะ ขาดทนุ คอื หมายความวา่ เปน็ มจิ ฉาทฐิ ิ มจั ฉรยิ ะ ตระหน่ี
เสียแล้ว นัน่ ประการหน่ึง เกิดมาในภพใดชาตใิ ด เป็นคนก�ำพรา้ อนาถา ทุกขจ์ นนะ
ไมม่ งั่ ไมม่ นี ะ หากนิ เชา้ กนิ เยน็ นะ นน่ั เพราะคนไมม่ กี ารบำ� เพญ็ ทาน แลว้ อกี ประการหนง่ึ
ขาดทุนนะ่ เปน็ คนทศุ ลี นะ แม้มลี ูกมีเมยี มีผัวกไ็ มส่ มประกอบเสียแล้ว น่ัน มนี าก็

326

นาเฮ้ือ* น่ัน ภาษาลาว ภาษาอีสานเขาพูดเช่นนั้น มีหมาก็หมาข้ีเฮ้ือนนะ มีควาย
กค็ วายเขาเรตาลอ* นะ มีเมยี นะ มผี ัวนะ ร่างกายไม่สมประกอบ เป็นข้ีทูดกดุ ถังไป
เสียแล้วน่นั น้ยี งั ไง พวกน้คี นทุศลี คนทศุ ีลนะ ขาดทุน นน้ั ประการหนง่ึ แลว้ หวั ใจ
ของเธอไมไ่ ดภ้ าวนาพทุ โธนะ ใจวา่ งนะ ใจอนาถานะ นน่ั ไมม่ ที พ่ี งึ่ เสยี แลว้ นะ่ เธอเกดิ
มานะ น่ัน ขาดทุน ขาดทุน

ความร่�ำรวย ในที่น้ีคือหมายความว่า เกิดมาแล้วเป็นสัมมาทิฐิ เอื้อเฟื้อต่อ
ศาสโนวาทคำ� สง่ั สอนของพระพทุ ธเจา้ นนั่ พระพทุ ธเจา้ นะ่ รอ้ ยกรองไวแ้ ลว้ พระไตรปฎิ ก
พระองค์บอกว่า ทาน ทานนะ มงั่ มศี รีสขุ นะ เกดิ มาในภพใดชาตใิ ด เกดิ ในกองเงนิ
กองทองนะ นน่ั ศลี ดแี ล้ว รปู รา่ งงาม ผัวก็งาม เมียก็งาม ลูกเตา้ เหลนหลานงาม
ช้างม้าววั ควายงามนะ นั่น แม้ ทีเดยี วนะ กุศลศลี แตง่ นี่ ให้คิดๆ ดซู วิ า่ ลูกหลาน
คนนน้ั รปู ร่างสวย เมยี คนนน้ั ผวั คนนนั้ อา้ ว เพราะกศุ ลของเขาได้สรา้ งมาแต่ก่อน
เขารปู ร่างสวยนะ มาแต่ง มกั พูดกนั เชน่ นัน้ เชน่ นน้ั นะ

แลว้ อกี ประการหนง่ึ ภาวนาพทุ โธ พทุ โธ องคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคไมใ่ ชค่ นโง่
ฉลาดนะ นน่ั โอปนยโิ ก นอ้ มพระองคเ์ ขา้ มาในดวงจติ แลว้ องคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาค
ประทับอยูใ่ นจติ ใครนะ แหม นัน่ จติ เปลง่ ปลง่ั นะ น่นั มรี ัศมีนะ สงบนะ เยือกเย็น
ทสี่ ดุ นะ นนั่ เพราะพระองคป์ ระทบั อยใู่ นทนี่ นั่ แลว้ ทนี อ้ี บุ าสกอบุ าสกิ านะ่ อา้ ว จะคดิ
นอกศีลนอกธรรม อาย อายพระองคน์ ะ น่นั จติ ซื่อตรงต่อศาสโนวาทค�ำสง่ั สอนของ
พระพทุ ธเจา้ นะ ฉลาดนะ นัน่

นีแ้ หละ รวยใหญ่ รวยใหญ่นะ น้แี หละ เรามาคา้ ขายนะ เกดิ มา เกดิ มาคา้ ขาย
รวยกร็ วยใหญใ่ นครงั้ นี้ ขาดทนุ ขาดทนุ ใหญใ่ นครงั้ นนี้ ะ่ ความรำ�่ รวย ความขาดทนุ
ไมด่ ูหนา้ ใครนี้น่ะ ส�ำคัญมากนะ

* นาเฮอ้ื = นาทท่ี �ำไมไ่ ด้โดยเหตุตา่ งๆ เช่น น�ำ้ ไม่ถึง จึงปล่อยเรอื้ รกไว้
* เขาเรตาลอ = เขาเกตาถ่วั

327

แลว้ อกี ประการหนงึ่ หนงั สอื มตุ โตทยั ทา่ นอาจารยม์ น่ั วา่ อคคฺ ํ มนสุ เฺ สส*ุ มนษุ ย์
เปน็ เลศิ ทสี่ ดุ เลศิ จรงิ เลศิ จงั นะ มนษุ ยน์ ะ นนั่ พระอนิ ทรส์ มู้ นษุ ยไ์ มไ่ ด้ อนิ ทร์ พรหม
ยม ยกั ษ์ท้งั หลาย สมู้ นษุ ยไ์ มไ่ ดน้ ะ มนษุ ยน์ ะ่ เลศิ ทส่ี ุดนะ เหตุนน้ั เลอื กเอาเปน็
พระพุทธเจา้ ไมเ่ อาอินทร์เอาพรหมเป็นพระพุทธเจา้ เอามนุษยน์ ะ มนษุ ย์มันธาตพุ อ
ทกุ อยา่ งนะ พอพรกิ พอเกลอื นนั่ มนษุ ยน์ ค่ี ลา้ ยๆ กบั แมค่ รวั แกงนะ มนั พอพรกิ พอเกลอื
มนั เอรด็ อรอ่ ยมากทส่ี ดุ มากทสี่ ดุ นะนนั่ นแ้ี หละ เราไดเ้ ปน็ ชาตมิ นษุ ยแ์ ลว้ อคคฺ ํ มนสุ เฺ สสุ
ศลี ให้บริบรู ณ์ ทานใหบ้ ริบูรณ์ ภาวนาพุทโธให้บริบรู ณเ์ ทยี ว ให้จติ สูงนะนั่น

นแี้ หละ ฉนั ใดกด็ ี ขอใหต้ ง้ั อกตงั้ ใจใหม้ ากการภาวนา ตอ้ งใชว้ ธิ นี เี้ ทยี วนะ นน่ั
พทุ โธ พทุ โธ ทา่ นอาจารยม์ นั่ ทา่ นอาจารยส์ งิ ห์ เอาพทุ โธตวั เดยี วนะ นนั่ พทุ โธ พทุ โธ
พทุ ธะ แปลวา่ รู้ รขู้ องอวยั วะสงั ขารทกุ สว่ นไป นนั่ ธรรมะอยใู่ นตวั เสรจ็ นะ บรบิ รู ณแ์ ลว้
รา่ งกายบริบรู ณ์เลิศแล้วนะ ตากเ็ ลศิ อวัยวะก็เลศิ แล้วนะ มันเพยี งพอทกุ อยา่ งแลว้
นนั่ ขอใหท้ �ำ บำ� เพ็ญทานนะ ใส่บาตรใสพ่ กทุกวันนะ ให้รกั ษาศีล ๕ นะ น่นั มีผัว
มีเมียด้วยกันได้นะ รักษาศีล ๕ นะ นั่น แล้วทีนี้ผัวเมียไม่มี นั่น ถึงมีแล้ว
กป็ ราศจากกันชว่ั ครง้ั ช่ัวคราวเสียก่อน รกั ษาศลี ๘ เขาเรียกวา่ เนกขมั นน่ั ศลี ๕
ทา่ นไมก่ ล่าว น่นั นางวสิ าขายงั เอาผัวออก ลกู ออก เรือ่ ยๆ นะ แต่วา่ นางวสิ าขาน่ีน่ะ
วันพระน่ะ ท่านรักษาศลี ๘ วันธรรมดารักษาศีล ๕ นแ้ี หละ ขอใหส้ นใจใหม้ ากนะ
เรอ่ื งน้ีเปน็ เรอ่ื งใหญ่

ท�ำดวงจติ ใหส้ ะอาดนะ พุทโธ พทุ โธ มนั คล้ายๆ กบั สบู่นะน่ัน ฟอกผา้ ทเ่ี ป้อื น
ใหข้ าวนะ นนั่ ผา้ เปอ้ื น นน่ั มนั นะ่ ราคะ โทสะ โมหะ ของเรา มนั หอบมาแตอ่ เนกชาติ
มันดองกันนาน มันของด�ำนะ นั่น เปื้อน ผ้าขาวสะอาดกลับเป็นของดำ� ไปได้นะ
จะฟอกผา้ ใหข้ าวใหส้ ะอาดใชว้ ธิ ไี หนนะ นน่ั เอาผา้ ใสช่ ามอา่ ง เอานำ้� ใสน่ ดิ หนอ่ ย แลว้
เอาสบู่ฟอกขยใ้ี ห้ไดเ้ นอ้ื ได้เน้อื นะ นั่น ไปละลายนำ้� นทีทไ่ี หลเชี่ยวนะ น้ำ� ดำ� ไหลไป

* อคคฺ ํ มนสุ เฺ สสุ มาจากหนงั สอื มตุ โตทยั ในบทอรรคฐานเปน็ ทต่ี งั้ แหง่ มรรคผลนพิ พาน ความเตม็ วา่
อคคฺ ํ €านํ มนสุ เฺ สสุ มคฺคํ สตฺตวิสุทฺธิยา ทา่ นอาจารยม์ ่ัน แปลความว่า ฐานะอันเลศิ มอี ย่ใู นมนุษย์
ฐานะอันเป็นเลิศน้ัน เป็นทางด�ำเนินไปเพอ่ื ความบรสิ ทุ ธข์ิ องสตั ว์

328

ตามกระแสนะน่นั แลว้ ผ้าขาวนะ หัวใจขาวสะอาดนะ นน่ั สะอาดแลว้ หวั ใจสงู แล้ว
กระทบสวรรคเ์ รอื่ ยๆ กระทบพระนพิ พานเรอ่ื ยๆ จติ สะอาดนะ นนั่ ขน้ึ เตยี งทองของ
พระพทุ ธเจา้ ไดน้ ะ คนสกปรกไมไ่ ด้ คนมจั ฉรยิ ะตระหนน่ี ะ นนั่ คนทศุ ลี ไมไ่ ด้ คนไม่
ภาวนาพุทโธไมไ่ ด้ คนเหลา่ น้ีคนต�่ำ หีนะ แปลวา่ ต่�ำ เอ้ือมไมถ่ งึ นะ

คนใจสูง อุบาสกอบุ าสกิ าขึ้นไดน้ ะ พระองค์แลเหน็ นะ ราชธดิ า มกุฎราชกุมาร
นอนเตยี งทอง แหม พระองคป์ ลม้ื พระทยั มากเทยี วนะ นนั่ เพราะพวกนม้ี นั ออกจาก
อบายภมู แิ ลว้ นนั่ ไมต่ กนรกนี่ ไมร่ อ้ งฮง่ รอ้ งไหน้ ะ พญายมบาลไมไ่ ดท้ ณั ฑกรรมนะ
นี่ ไม่ฆา่ ไมต่ ี ไม่ทบุ ไมแ่ ทง น่ี มนั พน้ แลว้ จากอบายภูมทิ ้ัง ๔ นะ

นี้แหละ อาตมาก็พูดบอ่ ยๆ วา่ พทุ ธฺ ํ สรณํ คจฺฉามิ นะ่ แหม ใครถงึ ตถาคต
ปดิ อบายภมู ทิ ้ัง ๔ เปน็ นิยตะ ไปเกดิ บนสวรรคเ์ ทวโลกนะ น้ี พระองคต์ รสั แล้ว
พระองค์ตรัสอีกว่า ความสะดุ้งกลัวมาถึงแล้ว ความขนพองสยองเกล้ามาถึงแล้ว
พงึ ระลกึ ถงึ ตถาคต แลว้ ความกลวั หาย หายจรงิ นะ พระองคไ์ มก่ ลวั ตาย นำ้� พระทยั ถงึ
อมตธรรมนะ นัน่ สละชีวติ ได้นะ นนั่ เราถงึ ทา่ นผู้วเิ ศษนะ

พทุ โธ พทุ โธ ในดวงจติ หวั ใจ จกี ขวาก* ขวาก ขวากลงไป สวา่ งนะ เมอื่ สวา่ งแลว้
จติ สงบนะ จติ สงบนะนนั่ นแี่ หละ ความสงบอนั นนี้ ะ่ ใหม้ สี ตสิ มั ปชญั ญะ รกั ษาความ
สงบอยเู่ ชน่ นน้ั เพง่ อยเู่ ชน่ นนั้ เสวยความสขุ อยเู่ ชน่ นน้ั นะ่ ความรคู้ วามฉลาดนน้ั สอ่ มา
ในดวงจติ นะ ความไมร่ ู้ กร็ เู้ ขา้ มาในดวงจติ เสยี แลว้ ความไมเ่ หน็ กเ็ หน็ เขา้ มาในดวง
จิตเสียแลว้ เปน็ อศั จรรย์ของธรรม นน่ั น้ีแหละสำ� คัญมากท่สี ดุ มากทส่ี ุด ตอนน้ัน
ตอนนนั้ น่ะเกดิ มโนภาพ มโนภาพ จติ สงบหนง่ึ จิตไมฟ่ ุ้งซา่ นหนึ่ง จิตมอี �ำนาจหนึ่ง
จิตมีเดชานุภาพหน่ึง แม้ จิตมีรัศมี น่ันเปล่งปลั่งนะ น่ัน ใครไม่อยากได้ล่ะ
เขาอยากได้ทุกคน อยากได้ท้ังบรรพชิตทั้งคฤหัสถ์นะ อยากได้อย่างท่ีกล่าวมานะ
นนั่ จิตปรารถนานะ นัน่ ให้เยอื กใหเ้ ย็นนะ เอวํ ก็มดี ้วยประการฉะนี้

* จกี ขวาก = ผ้าท่ขี าดไปตามรอยฉีก (จีก = ฉกี ) ซง่ึ ในการฉกี ผา้ เมอ่ื มรี อยฉีกแล้ว ผ้ากจ็ ะขาดไป
ตามรอยฉกี นน้ั ๆ เหมอื นจติ ทบ่ี รกิ รรมประคองไวด้ แี ลว้ กจ็ ะเขา้ สคู่ วามสงบไดอ้ ยา่ งแนน่ อน และรวดเรว็

329

สวรรค์ สขุ ไมจ่ รงิ

เทศนาอบรมฆราวาส
ณ ทพ่ี ักสงฆ์ กม.๒๗ กรุงเทพมหานคร

๘ เมษายน ๒๕๒๙

ปีใหม่ ศกใหม่ พ.ศ.ใหม่ ปีหนงึ่ ๑๒ เดือน คิดเปน็ วนั ๓๖๕ วนั นะ ศักราช
ปีใหมน่ ้นั คอื หมายความวา่ ฝนแรงหนงึ่ ลกู เห็บตกแรงหนง่ึ ลมแรงหนงึ่ น่ลี ้างปเี กา่
สำ� หรับปใี หม่นี่แหละ ฉนั ใดกด็ ีนะ เรอื่ งโลก เรอ่ื งศาสนา เป็นของ ๒ ประเภทนะ
มีอานสิ งสต์ า่ งกัน ทางฝา่ ยโลกเขามี ราคะ โทสะ โมหะ ปกครองกนั เพราะฉะนั้น
ใหเ้ กิดฆ่ากนั เกิดสงครามกนั วุ่นวายกนั ร้อน สตั วโลกนะ ทางฝ่ายศาสนาเย็นนะ
เย็นนะ เข้าหา พุทโธ ธัมโม สงั โฆ เยน็ ไม่มีเวร ไม่มีภัย เย็นทส่ี ดุ นะ

ยกตัวอย่าง องคส์ มเด็จพระผมู้ พี ระภาคไปโปรดพระมารดาบนสวรรค์ เยน็ นะ
แสดงอภธิ รรม ๗ คมั ภรี ์ แหม พวกเทพทง้ั หลายไดส้ ำ� เรจ็ มาก เยน็ อกเยน็ ใจ จนสำ� เรจ็
มรรคผล แมส้ าวก พระโมคคลั ลานห์ นง่ึ พระมาลยั หนง่ึ ไปเยย่ี มนรก นรกในสมยั ใด
ทา่ นไป นรกมนั เผาจคี่ น มนั รอ้ งครางอยเู่ ปน็ นจิ แม้ พระเถระทงั้ สององคไ์ ปนะ เยย่ี มนรก
ไฟตอ้ งดบั สตั วน์ รกไดร้ บั ความสขุ มากทเี ดยี วนะ รอ้ งทกุ ขต์ อ่ พระเถระวา่ “นมิ นตพ์ ระ
ผ้เู ป็นเจา้ อยู่ที่นน่ี านๆ ขา้ พเจา้ ได้รบั ความสุข” ตอนนน้ั พระมาลัย หนอ่ พุทธชิโนรส
องคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคสมณโคดมในครงั้ นน้ั รอ้ งทกุ ขต์ อ่ สตั วน์ รกวา่ “อยไู่ มไ่ ด้
เธอตกนรกต้ังกัปตั้งกัลป์นานหนักนานหนานะ ชีวิตของมนุษย์น้อยท่ีสุด เหตุน้ัน
อยูไ่ ม่ได้ ตอ้ งลาพวกเธอกลับยงั มนษุ ยโลก สตั วน์ รกร้องเกรียวกราวนะ “แม้ ข้านะ

330

ข้าพเจา้ ท้ังหลายนะ ไปพลาดท�ำมาเสยี แลว้ ทำ� บาปมาเสียแลว้ นะ มาตกนรกนะ แลว้
กข็ อฝากคำ� อนั นไ้ี ปยงั มนษุ ยโลก ไปหาพอ่ แมย่ ายตาทง้ั หลาย หาลกู หาหลานทงั้ หลาย
ไปทำ� บาปชนดิ นนั้ โดนตกนรกแลว้ นน้ั นะ พระผเู้ ปน็ เจา้ ไปบอกนะ พวกนน้ั จะไดค้ ดิ ถงึ
ศาสนา บ�ำเพญ็ ทาน รกั ษาศลี ภาวนา ไมม่ คี วามประมาทนะ อุทศิ ถงึ ข้าพเจา้ ดว้ ย”

น่ีแหละ หลักส�ำคัญของศาสนานะ นีเ่ ยน็ ทสี่ ดุ นะ จึงไดฝ้ ากความสขุ มาถึงกัน
และกนั ฝากความทกุ ขใ์ นนรกมามนษุ ยน์ ะ ฝากความมนษุ ยไ์ ปยงั สวรรค์ ฝากสวรรค์
มายงั มนษุ ยน์ ะ เหตนุ นั้ พระเถระทงั้ สององค์ ฤทธเ์ิ ดชมาก ทอ่ งเทย่ี วอยใู่ นมนษุ ยโลก
หนงึ่ นรก หนงึ่ นนั่ แลว้ กส็ วรรค์ หนง่ึ ไดผ้ ลประโยชนม์ ากทส่ี ดุ นแี่ หละ เรอื่ งศาสนา
เป็นของเยน็ ทส่ี ดุ ไม่มพี ิษมีภัย ไมม่ ีเวรมีกรรมต่อไป

อนาคตขา้ งหนา้ แม้ องคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาค แม้ สาวกทงั้ หลาย ตดั กเิ ลสไดน้ ะ
ไมม่ พี ิษมีภัย สคุ โต ไปดี ไมม่ ีเวรมีภยั ไปสวรรคก์ ็มีประโยชน์แกพ่ วกเทพทัง้ หลาย
แมอ้ งคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคอยมู่ นษุ ยโลก กเ็ ปน็ ประโยชนแ์ กส่ ตั วโลกทง้ั หลายได้
สักการบูชา ไดบ้ ำ� เพญ็ ทาน รักษาศลี ภาวนา ได้ฟังโอวาทคำ� สง่ั สอนของพระผูม้ -ี
พระภาคเจ้า พรอ้ มทง้ั สาวกทง้ั หลาย น่แี หละของเย็นนะ

โลกเขาไมไ่ ด้ แหม ร้อนเทยี ว เอารัดเอาเปรียบกัน เอาดีเอาชว่ั กนั แกง่ แย่ง
ชิงกันนะ แต่ครอบครัวยังทะเลาะกันนะ ต�ำบลหรืออ�ำเภอทะเลาะกัน ประเทศต่อ
ประเทศทะเลาะกัน เกิดสงครามกนั นะ

นแ่ี หละ อยา่ ไปทง้ิ พทุ โธ อยา่ ไปทงิ้ การบ�ำเพญ็ ทานของเรา อยา่ ไปทง้ิ การรกั ษาศลี
อยา่ ไปทงิ้ การภาวนา เครอื่ งเยน็ ทสี่ ดุ นะ คนไหนบำ� เพญ็ ทาน ใสบ่ าตร ทะนบุ ำ� รงุ อยเู่ รอ่ื ยๆ
เกดิ มาในภพใดชาตใิ ด ร�่ำรวย แมอ้ ุบาสก อุบาสกิ า รกั ษาศลี นะ ไม่มคี วามประมาท
ในศลี ๕ ของตวั นะ พระไม่มคี วามประมาทในศีล ๒๒๗ นะ รงุ่ เรือง รงุ่ เรอื ง งาม
งามมากทสี่ ดุ งามดว้ ยศลี นน่ี ะ มนั ยงิ่ กวา่ เครอื่ งประดบั ทางฝา่ ยโลกเขานะ นอี่ กี ตอนหนง่ึ
ความงาม มีลูกมีหลานก็งาม มีผัวก็งาม มีเมียก็งาม พระองค์พอใจมากท่ีสุดนะ
ศีล น�ำเสวยกรรมให้ผลไดจ้ ริงๆ เชน่ น้ัน

331

และอีกประการหนึง่ หัวใจ ภาวนา พทุ โธ พุทโธ แหม โอปนยโิ ก น้อมเอา
พทุ โธเขา้ มาดวงใจนนั่ แม้ องคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคไมใ่ ชค่ นโงน่ ะ ฉลาด เรานมิ นต์
พระพทุ ธเจา้ มาตง้ั อยใู่ นใจ นมิ นตอ์ งคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคมาตง้ั อยใู่ นใจ แลว้ ละ
อดตี ละอนาคต บรกิ รรม พุทโธ จติ ของเรารับสัมผัสพุทโธนะ กาย ใจของเราเป็น
เรอื นนะ เรอื นของเราตอ้ งปัดสะอาด สะอาดให้ผ่องใส ชำ� ระใหค้ วามสกปรกออกไป
นมิ นตพ์ ระพทุ ธเจ้าเขา้ มาในเรือน แหม ปอู าสนะให้พระองค์ประทับ พระองค์มาใน
เรอื นของใครนะ คนนนั้ เปน็ มงคลมากทสี่ ดุ มาเรอื นของหนผู หู้ ญงิ ผชู้ ายนะ พระองค์
ประทบั อยใู่ นเรอื นใครนะ แหม เปลง่ ปลงั่ เชยี วนะ รศั มนี ะ หวั ใจอบุ าสกอบุ าสกิ า อา้ ว
มันผิดแปลกแฮะ มันจะสูงนะ พระองค์ประทับอยู่ในใจนะ น่าปล้ืมใจในตอนน้ี
ทเี ดยี วนะ

แล้วก็ถามหนูว่า อุปัฏฐากพระได้อะไร ไม่ได้อะไรในชาตินี้ มีความปลื้มใจ
ไดท้ ะนบุ ำ� รงุ ศาสนาใหเ้ ตม็ ไมเ้ ตม็ มอื นะนนั่ แมช้ วี ติ หาไม่ ไปเกดิ ในเทวโลก จะตน่ื เตน้
มากนะ เทวโลกนะ หนทู ง้ั หลายนะ อยใู่ นมนษุ ยโลก ๔ ศอกนะ พอไปเกดิ บนสวรรค์
คาวุตหน่ึง ร่างกายตัว เครื่องประดับหลายร้อยเล่มเกวียนนะ ในเทวโลกไม่มีการ
กสกิ รรม ไม่มีการอะไร มแี ต่เสวยความสขุ ของตวั อยู่นะ ตืน่ เต้นนะ แม้ สกั โก ซง่ึ
แปลว่าเลศิ เทพนะ เลศิ กาย เลศิ วาจา เลศิ ใจ ต่นื เต้นมาก เรามันอยใู่ นมนษุ ยโลก
มนั ๔ ศอกนี่

ถามวา่ มโน ไดอ้ ำ� นาจศลี ทาน ภาวนา มาเกิดบนสวรรค์ ทำ� ไมใหญ่ดุจยักษ์
มนั เส้นหนง่ึ ๆ คาวุตหนง่ึ ตัง้ ๑๐๐ เสน้ แหม เครื่องประดบั หลายร้อยเล่มเกวียน
ตนื่ เตน้ มาก ปราสาทกส็ งู ใหญ่ ทปี่ ระทบั ของพวกเทพทงั้ หลายทที่ ำ� บญุ ในมนษุ ยโลกนะ
เหนอื จติ นะ พากนั มาเลน่ ในสวนอทุ ยาน สวนอทุ ยานในครงั้ นน้ั ในเทวโลก มนั เหนอื
มนษุ ย์นะ ร่าเรงิ ดอกไม้ทั้งหลายเกิดขึน้ ร่าเริงมาก ลมมาทงั้ ๔ ทิศ ลม อากาศใน
สวรรค์มีชนดิ หนงึ่ มนุษยม์ ีชนดิ หนึ่ง มนั ตา่ งกัน รูปร่างกต็ ่างกนั สมบัติกต็ ่างกนั
อากาศบนสวรรค์ไม่มีพิษมีภัยนะ อากาศมนุษยโลกยังมีนะ สกปรกนะ มีเหม็น
มหี อมอย่นู ะ มที เี ดยี ว และพวกเทวโลกนน่ั นะไปเลน่ สวนอทุ ยาน ร่าเริง องค์น้ัน

332

ไปเล่นน้ำ� อโนดาต สระโบกขรณใี หญท่ ส่ี ุด แหม สระโบกขรณีท่ีพดู ในพระไตรปฎิ ก
รูปร่างสวยมาก ใหญ่มาก เพราะพวกเทพเป็นคนใหญ่นะ เล่นน้�ำกัน อะไรกัน
สระโบกขรณนี ะนน่ั ดอกบวั ออกมาจากเปอื กตมนะ ข้ึนมา ข้ึนมาพน้ น�ำ้ นะ แหม
ดอกบวั นนั้ นะ ได้รับแสงพระอาทิตย์แย้มบาน มีกล่นิ หอมไป ๔ ทิศ ๑๐ กลบี บ้าง
๑๒ กลีบบา้ ง แล้วกลบี หนงึ่ มนี างฟา้ ฟ้อนอยู่ ๕๐๐ นาง สนุกมาก น่ีลักษณะสระ
โบกขรณีนะ นั่นประการหนงึ่

แลว้ อกี ประการหนงึ่ สนามเลน่ กฬี าของพวกเทพตอ้ งใหญท่ ส่ี ดุ มนั จะเกะกะกนั นะ
เทพองคห์ นึ่งนะ แหม รา่ งกายใหญ่ ใหญน่ ะ เทพท้ังหลายไมม่ ีการท�ำไรไ่ ถนา ไมม่ ี
การอะไร เสวยความสขุ นะ นน่ั เสวยความสขุ มากทสี่ ดุ นะนนั่ มแี ตเ่ ตน้ รำ� นะ ฟอ้ นบา้ ง
อะไรบา้ งนะ เลน่ ดนตรกี นั สนกุ กนั ไป เลน่ สวนอทุ ยานบา้ ง สระโบกขรณบี า้ ง ปราสาท
ของตวั บา้ งนะ สนกุ สนานใหญโ่ ตเทยี วนะ กล่นิ ก็กล่นิ หอม ไมเ่ ห็นการท�ำไรไ่ ถนานะ

ผลของการทะนบุ ำ� รงุ ศาสนาใหผ้ ลเชน่ นน้ั แตไ่ มจ่ รงิ นะ สมบตั เิ หลา่ นน้ั นะ เทพ
รกั ษาสมบตั อิ ยู่ บ�ำเรอสมั ผสั อยู่ แตไ่ มเ่ ทย่ี งนะ จะมกี ารตายไปหาภพอน่ื ยงั ไมส่ น้ิ กเิ ลส
เหมือนพระอรหนั ตน์ ะ

นแ่ี หละ ฉนั ใดกด็ ี ใครนะใหพ้ รกนั พงึ ไดส้ วรรค์ ใหเ้ สพสวรรค์ ปลม้ื ใจ ใหพ้ ร
กนั วา่ ไดน้ รก นรก นเ่ี สยี ใจมาก เพราะนรกมนั ทกุ ขม์ ากนะ ไมเ่ อา ไมต่ อ้ งการ นแี่ หละ
ขอให้ตง้ั อกตง้ั ใจ รักษาสามชนิดน่ี หนง่ึ บ�ำเพ็ญทาน สอง รกั ษาศีล ๕ สาม ภาวนา
พุทโธ

มแี ตก่ ารบ�ำเพ็ญทานอย่างเดียวใช้ไมไ่ ด้ เกิดร�่ำรวยนะ แต่รปู รา่ งไม่งาม เพราะ
ไม่ได้รกั ษาศีล แมอ้ กี ประการ มกี ารบำ� เพ็ญทาน การรักษาศีลนะ แตใ่ ช้ไมไ่ ด้ เพราะ
ร�่ำรวยหนึ่ง รูปร่างสวยงามหนึ่ง แต่ไม่มีปัญญา เหตุนั้นต้องมีพุทโธในดวงจิตนะ
มีปัญญา รักษาสมบัติ รกั ษาอวัยวะ รักษาอะไรทุกอย่างนะ ฉลาดนะน่นั

พทุ โธ พทุ โธ สงิ อยู่ในดวงจิตนะ ฉลาดมาก รจู้ ักพระพทุ ธวจนะ รจู้ ักฉลาดใน
การบ�ำเพ็ญทาน รกั ษาศลี ภาวนา ยกตัวอยา่ งในพระไตรปฎิ ก นางวสิ าขา แหม

333

นางวสิ าขาคนนฉี้ ลาดมาก บรรลโุ สดาบนั ตงั้ แตอ่ ายุ ๗ ปี คนุ้ เคยพระพทุ ธเจา้ มากทสี่ ดุ
นางคนนน้ี ะ การพดู จาปราศรยั กบั พระพทุ ธเจา้ ถามปญั หาอะไร แหม ประเปรยี วมาก
นางวิสาขาพูดกับพระองค์นะ แม้ องค์สมเด็จพระผู้มีพระภาค พระองค์ก็คอยรับ
รับวาจาธิดา เขาเรียกว่าธดิ านางวสิ าขา พระองคก์ ร็ ักนางวสิ าขามากทสี่ ดุ นะ มพี ระ-
มหากรุณามาก

นี่แหละ ฉันใดก็ดี ให้ต้ังอกตั้งใจ หนูนะ กุศลเก่าให้เกิดมาเป็นมนุษย์
อคฺคํ มนุสฺเสสุ * มนุษย์เปน็ เลศิ แล้ว เกดิ มาเปน็ มนษุ ย์ รูปรา่ งเช่นน้ี สขุ ทุกข์อยา่ งน้ี
มผี วั มเี มยี อยา่ งนี้ แตอ่ นาคต ปจั จบุ นั ไมต่ อ้ งไปเอาอนาคตขา้ งหนา้ นะหนนู ะ บำ� เพญ็
ทาน รวยมาก หนรู กั ษาศลี งาม มผี วั มเี มยี กง็ าม คลา้ ยๆ นางวสิ าขา งามนะ ผวั กง็ าม
เมยี กง็ าม ลูกๆ หลานๆ งาม ๘๔,๐๐๐ คน ออกจากนางวิสาขา และกฉ็ ลาดซะด้วย
นางวสิ าขา ตระกลู นางวสิ าขาตระกลู ใหญ่ วรรณะอนั สงู คนบาปเกดิ ไมไ่ ดใ้ นตระกลู นนั้
เกิดได้แต่อุบาสกอบุ าสกิ าผ้มู ศี ีลนะ ตระกูลใหญ่ ตระกูลมัง่ ค่งั นะ

นแี่ หละ ใหส้ นใจทะนบุ ำ� รงุ หนนู ะ ตอบหลวงปวู่ า่ ไดร้ บั ความปลมื้ ใจในปจั จบุ นั นะ
ความปลืม้ ใจอนั นร้ี าคาสงู นะ เลยี้ งไว้ในดวงจิตนะ หากวา่ ตายไป อ้าว มนั จะเปลี่ยน
ภพเปล่ียนชาตินะ มันจะไปเกิดบนสวรรค์เทวโลกนะ นี้มันตื่นเต้นทรัพย์สมบัติใน
ตอนนมี้ ากทสี่ ดุ ปลม้ื ใจมากทสี่ ดุ รา่ งกาย ๔ ศอกนนั้ อา้ ว ถงึ คาวตุ หนง่ึ ตง้ั ๑๐๐ เสน้
อยใู่ นมนษุ ยโลก มีเพชรนลิ จนิ ดา มีสายสรอ้ ยใส่ แหม ไดส้ มบัติในเทวโลก มหี ลาย
ร้อยเล่มเกวียนนะนั่น แหม รูปร่างใหญ่นะ รูปร่างสวยนะ พากันไปนมัสการ
พระเกศแก้วจุฬามณี แต่คร้ังหนึ่ง คร้งั หนึง่ นะ แหม ทัง้ เต้นร�ำด้วย เพลินนะ เพลิน
สมบตั ขิ องตวั นะ เพลนิ ทงั้ เตน้ รำ� ทง้ั ฟอ้ นนะ อะไรสารพดั ทกุ อยา่ ง ไดบ้ ำ� เรอ ไดค้ วามสขุ
นี่แหละ ใครๆ กช็ อบบำ� เพญ็ ทาน รักษาศลี กช็ อบ ปรารถนาสวรรค์ๆ เพราะสวรรค์
เปน็ ของมจี ริงนะ

* อคคฺ ํ มนสุ เฺ สสุ มาจากหนงั สอื มตุ โตทยั ในบทอรรคฐานเปน็ ทต่ี ง้ั แหง่ มรรคผลนพิ พาน ความเตม็ วา่
อคคฺ ํ €านํ มนสุ ฺเสสุ มคฺคํ สตตฺ วิสุทฺธยิ า ทา่ นอาจารย์ม่นั แปลความว่า ฐานะอันเลิศมีอย่ใู นมนษุ ย์
ฐานะอนั เป็นเลิศนนั้ เป็นทางดำ� เนนิ ไปเพอื่ ความบริสุทธ์ิของสัตว์

334

คนไหนขต้ี ระหน่ี เออ้ นนั่ เกดิ มาเปน็ คนทกุ ขค์ นจนนะ ไมม่ ศี ลี ไมง่ ามนะ แลว้
ถา้ ไมม่ ภี าวนา กเ็ ปน็ โงเ่ งา่ เตา่ ตนุ่ นะ ไมม่ ศี ลี นะ ไดผ้ วั ไดเ้ มยี กท็ ะเลาะกนั ไมม่ คี วามสขุ
อวยั วะกไ็ มม่ ี ไม่ครบนะ ประเดย๋ี วหูหนวก ตาบอดบา้ ง อะไรบา้ งนะ

น่แี หละ คนไม่มศี ลี มวี วั มคี วาย หรอื ก็ควายเขาเรตาลอ* มีหมาก็หมาขเี้ รอื้ น
นี่แสดงว่าสมบตั ิไมด่ ี เพราะไมไ่ ดบ้ �ำเพญ็ ทาน จิตไมส่ ะอาดนะ ทุกขจ์ นนะนั่น นี่
ขอใหส้ นใจให้มาก

แลว้ อกี ประการหนงึ่ อคคฺ ํ มนุสเฺ สสุ มนษุ ย์เป็นเลิศนะ เลิศในความเป็นหญิง
หนง่ึ เลศิ ในความเปน็ ชาย หนง่ึ แหม ธรรมวนิ ยั องคส์ มเดจ็ พระผมู้ พี ระภาคเปน็ ของ
เลิศนะ เปน็ เคร่อื งประดับนะนน่ั และอยา่ ประมาทนะ อย่าลืม อย่าหลงนะ อยา่ ติด
โลกธรรม ลาภยศ มากย่ิงกวา่ พระพทุ ธ พระธรรม พระสงฆ์ นน่ั เรามาค้าขายนะ
ขาดทนุ ขาดทนุ ในครงั้ น้ี รวยกร็ วยในครงั้ น้ี เปน็ คนทกุ ขค์ นจนกค็ รง้ั น้ี รำ�่ รวยกค็ รงั้ น้ี
เทียวนน่ั มีทานหน่งึ นี่ใสบ่ าตรใสพ่ ก แลว้ ก็มศี ลี ๕ หนงึ่ แลว้ ก็มภี าวนาพทุ โธ หนึ่ง
มันครบหมดทุกอยา่ ง มแี ต่ภาวนาอยา่ งเดยี ว ฉลาด แตไ่ ม่งาม แตไ่ ม่รวย เพราะมนั
ไมค่ รบนะ

มที าน ร�่ำรวย มศี ลี รปู รา่ งสวย แลว้ ก็มีภาวนา อ้าว ฉลาด ปราดเปรื่องนะ
ไหวพรบิ ฉลาดทันสมยั เชยี วนะ แหม เปน็ ยอดของคน เปน็ ยอดของเด็กทเ่ี ปน็ ผู้หญิง
เป็นยอดของคนหนุ่มทเ่ี ป็นผูช้ ายนะนี่

ขอยตุ แิ ตเ่ พยี งเทา่ น้ี เอวงั

* เขาเรตาลอ = เขาเกตาถ่ัว

335

ปัจฉมิ โอวาทก่อนละขนั ธ์

เทศนาอบรม พระ เณร และ ศิษย์
ณ ส�ำนกั สงฆ์เยน็ สุดใจ อ.หัวหิน จ.ประจวบครี ขี ันธ์

ในเชา้ วันสดุ ท้าย วนั ท่ี ๒๔ ธันวาคม ๒๔๓๒
จวบจนครึง่ ชว่ั โมงกอ่ นมรณภาพ

 ใหด้ ูจติ ของตัวเอง ภาวนาใหจ้ ติ สงบ มัธยสั ถป์ ัจจบุ นั มา้ งกายใหม้ าก เพราะ
กรุงเทพฯ มีสีสนั มาก ม้างกายจะชว่ ยให้หมดความก�ำหนดั

 อานิสงส์ของการช่วยชีวิตสัตว์ที่เขาจะน�ำไปฆ่า ท�ำให้อายุยืนหน่ึง ไม่ติดคุก
ตดิ ตะรางหน่ึง ถงึ แมจ้ ะตกทกุ ขไ์ ด้ยากก็มคี นช่วยเหลอื

 เม่อื มีศิษยน์ ิมนต์หลวงป่ใู ห้อยถู่ ึง ๑๐๐ ปี ท่านกลับใหโ้ อวาทวา่ “ไม่ได้หรอก
ฝนื สงั ขารไมไ่ ดห้ รอก ขา้ งนอกมนั ดี แตข่ า้ งในมนั เสยี หมด เหมอื นกบั เกวยี นไมไ้ ผ่
ทใ่ี ช้มานานแล้ว ย่อมช�ำรุดเปน็ ธรรมดา...” และ “...กำ� หนดดธู าตขุ ันธเ์ นอ้ื หนัง
มนั ทำ� งาน มนั ดนิ้ มนั เตน้ หวั ใจมนั ทำ� งาน เหน็ มนั เตน้ ตบุ๊ ตบุ๊ ธาตขุ นั ธจ์ ะเอา
ไมไ่ หวแลว้ ตอ้ งก�ำหนดจิตอยา่ งเดียว ตอนเมอ่ื กก้ี ำ� หนดจติ ถงึ คืนมา มา้ งกาย
จนมนั สวา่ งโร่ขน้ึ หายเหมือนปลิดทงิ้ ...”

 ท่านนำ� “กาย” ของทา่ นมา “ม้าง” เปน็ ตัวอย่าง ดังน้ี “สังขารของเราตอนน้ี
มนั เหมอื นเนอื้ ท่ถี กู เขาฆ่าแล้วนำ� ไปแขวนบนตะขอ แตเ่ นือ้ มนั ยงั ไมต่ าย มนั ยัง
ดน้ิ ทรมานอยู่ กอ้ นเนอ้ื ทม่ี นั ดน้ิ มนั เตน้ นนั้ เหมอื นเนอ้ื ววั ทเ่ี ขาปาดออกมาใหมๆ่

336

มนั เตน้ ตบุ๊ ตบุ๊ ยงั ไงยงั งน้ั ” และ “สงั ขารเราขณะนเ้ี หมอื นพระจกั ขบุ าล บำ� เพญ็ ความ
เพียรมาตลอดสามเดือน เราเหมือนกับล้อเกวียนท�ำด้วยไม้ไผ่ท่ีใช้มานานแล้ว
จะตอ้ งผุพงั ลง...”
 การภาวนาหรอื ทำ� จติ ใหด้ อู าการของจติ กอ่ นตาย อยา่ ไปตามดอู าการของเวทนา
ใหด้ จู ิตอยา่ งเดียว เอาจิตอยา่ งเดยี ว เวลาธาตุจะตลี งั กาเปลีย่ นภพ จิตจะออก
จากรา่ ง พจิ ารณาตามจติ จะเหน็ วา่ จติ จะออกจากรา่ งอยา่ งไร ไปอยา่ งไร จติ จะเขา้ ๆ
ออกๆ อยา่ งไร มดื ๆ สวา่ งๆ อยา่ งไร จติ จะเขา้ ๆ ออกๆ มดื ๆ สวา่ งๆ อยา่ งนน้ั
เหนื่อยหอบมาก ก�ำหนดตามจติ คนื เหน็ อาการของจติ ชดั ถา้ เอาไม่ทนั กไ็ ปเลย
ท่านย้ำ� โอวาททีว่ ่า “อย่าไปตามดูอาการของเวทนา ใหด้ จู ติ อย่างเดยี ว”
 ขอใหเ้ รง่ ท�ำความเพยี ร ทุกๆ คนทอี่ ยู่รว่ มกัน สามคั คีกนั กลมเกลยี วกัน

337

 อยวู่ ิเวกคอื อย่ปู า่ นนั้ สบายทส่ี ดุ สุขท่ีสดุ อย่กู รงุ เทพฯ ทกุ ข์
ทสี่ ุด ทุกข์ท้ังกาย ทกุ ข์ทั้งวาจา ทุกข์ท้งั ใจ จะเอาเงินมาให้วนั ละหมน่ื ๆ
ก็ไม่ต้องการเสยี แล้ว การท่อี ยู่กรุงเทพฯ เป็นการจำ� เป็น อดทนเพราะ
เหน็ แกศ่ าสนา

 กายวิเวก จิตวเิ วก อุปธวิ เิ วก เหล่านกี้ ็ดี ไมไ่ ดย้ ดึ ทง้ั เหตุผล
เมื่อรแู้ ลว้ ปล่อยตามสภาพทีเ่ ป็นเองของมนั กร็ ้แู ลว้ สงั ขารทัง้ หลายเปน็
ไตรลกั ษณอ์ ยแู่ ลว้ บงั คบั บญั ชาไมไ่ ด้ เกดิ ขน้ึ กเ็ ปน็ เรอ่ื งของเขา เมอ่ื ตาย
กเ็ ป็นเรอื่ งของเขา

338

ธารแห่งธรรม

พระจนทฺ สาโร หลวงปหู่ ลยุ

339

ในการจดั ท�ำ “จนั ทสาโรบชู า” น้ี ส่วนใหญ่ไดอ้ าศยั สมดุ บนั ทกึ ซ่ึง
หลวงปู่ได้บันทึกแต่เม่ือคร้ังเป็นพระน้อยออกตระเวนหาครูบาอาจารย์
เพ่ือฟังโอวาทอบรมบ่มนิสัย เท่ียวธุดงค์แสวงหาความสงัดวิเวกเพ่ือ
โมกขธรรม แต่วัยตน้ จนวัยกลาง ผ่านมาสูว่ ยั ปลาย ในสมดุ ท่ีหลวงปู่
บนั ทกึ ไว้ ไมไ่ ดม้ เี ฉพาะโอวาทจากอาจารยข์ องทา่ น หากสว่ นใหญจ่ ะเปน็
กระแสธรรมทผี่ ดุ ขนึ้ หลงั จากการบำ� เพญ็ เพยี รภาวนา หลงั่ ไหลออกมาปาน
ท่อธารธาราที่พุพุ่งตกจากภผู าสงู กระแสธารแหง่ ธรรมน้ี เปรียบประดจุ
ธารเพชรอนั ล้�ำค่ายิ่ง สะอาด บริสุทธิ์ และแจ่มแจ้งเขา้ ไปในหวั ใจ

ปกติในการนำ� เพชร หรอื แกว้ รัตนะ มาเรียงร้อยเปน็ สร้อยเพชร
ทำ� ไดย้ าก เพราะไมส่ ามารถจะหา แกว้ รตั นะ อนั ลำ้� คา่ ไดเ้ พยี งพอ หากแต่
การจัดท�ำ “ธารแห่งธรรม” ครั้งน้ี ความยากล�ำบากกลับตรงกันข้าม
กลายเป็นว่ามีแต่ความลานตาลานใจกับอัญมณีที่หลายหลากมากมาย
ลว้ นสอ่ งประกายกล้าพราวแพรวจับตา จนยากท่ีจะเลอื กได้

ณ วาระน้ี จึงเพียงแต่นำ� เพชร หรอื แก้วรัตนะ ท่หี ลงั่ ไหลมากบั
กระแสธารแหง่ ธรรมข้ึนน้อมน�ำไว้บนทบ่ี ูชา

ใหเ้ ป็นที่เคารพ สักการะ เปน็ สรณะท่ีพ่งึ ท่ีบูชา เปน็ หลักในการ
ภาวนาทำ� ความเพียรตามรอยบาทแหง่ บรู พาจารย์สบื ตอ่ ไป

340

พระพทุ ธ

 สมยั ทพ่ี ระองคป์ ระสตู ิ ตรสั รู้ แสดงธรรมจกั ร ปรนิ พิ พาน ๔ สมยั นเ้ี กดิ แสงสวา่ ง
อนั ใหญ่ แผไ่ ปถงึ โลกนั ตรนรกทไ่ี มเ่ คยมฤี ทธใิ์ ดๆ ไปถงึ เลย สตั วเ์ หลา่ นไี้ มเ่ คย
เหน็ กันแต่ก่อนกเ็ ห็นกัน ดังน้ี

 นคิ รนถถ์ ือสังขารวา่ เป็นตน พระองค์ถือสงั ขารว่าเป็น ทกุ ฺขํ อนิจฺจํ อนตตฺ า
ชนะนิครนถ์ ด้วยดงั น้ี

 พระโพธสิ ตั วบ์ ำ� เพญ็ ตอ่ ความสขุ แกม่ หาชนมาก จะเมอ่ื เปน็ สตั วห์ รอื มนษุ ยก์ ต็ าม
มีพระมหากรุณาแก่สัตว์ทั้งหลายเป็นอย่างยิ่ง มีบริวารมาก บริวารพราหมณ์
บรวิ ารคหบดี บรวิ ารชาวนคิ ม ชาวชนบท เปน็ โหราจารย์ อำ� มาตย์ ทหาร นายประตู
อำ� มาตย์ บรวิ ารเศรษฐี ราชกมุ าร บรวิ ารพระราชาทง้ั หลายทวั่ อาณาเขต พระพทุ ธเจา้
มบี ริวารดุจเดยี วกนั ภกิ ษบุ ริวาร ภิกษุณีบรวิ าร อุบาสก อุบาสิกา เปน็ บรวิ าร
เทวดาเปน็ บริวาร มนุษยเ์ ปน็ บรวิ าร อสรู เปน็ บริวาร นาคเป็นบริวาร คนธรรพ์
เปน็ บรวิ าร โบราณทที่ า่ นวา่ พระมหาบรุ ษุ แตช่ าตกิ อ่ น สรา้ งบารมนี ำ� ความสขุ มา
ให้แก่มหาชนเป็นอนั มาก บรรเทาภัยให้มหาชน บรรเทาภัยต่างๆ ใหม้ หาชน
ขวนขวายคุ้มครองรกั ษาปอ้ งกันใหค้ วามสุขแกม่ หาชน

 แม้พระองคร์ ู้สิง่ ทป่ี ระเสรฐิ เป็นผูน้ �ำมาแสดงให้สาธุชนให้ปฏิบตั ิพน้ กเิ ลสอย่าง
ประเสริฐ ฉะนนั้

 พระพุทธองค์ตรสั ว่า ความสะดุ้งกลัวมีแล้ว ขนพองสยองเกลา้ มแี ล้ว ธาตจุ ะ
ตลี งั กาเปลี่ยนภพ ในระหว่างนัน้ นับวา่ ขวญั เสยี แต่ ให้ระลึกถงึ ตถาคตเรอื่ ยๆ

341

ความกลวั จะหายไป เปน็ วาจาของพระองคซ์ งึ่ มรี าคาสงู ทแ่ี ยม้ มาจากนำ�้ พระทยั
ของพระองค์ เปน็ พระมหากรณุ าอยา่ งยงิ่ เพราะพระองคไ์ มก่ ลวั ตาย นำ�้ พระทยั
พระองค์คืออมตธรรม ดงั นี้

 พระองคเ์ สด็จออกบรรพชา เครื่องสมณบริขารลอยมาเองสวมรา่ งกายพระองค์
ทรงเพศบรรพชิตสมณสารปู เป็นอัศจรรย์ สาวกบวชเอหิภกิ ขมุ ีมากมาย เคร่อื ง
บรขิ ารลอยมาเอง เช่น พระองคลุ มิ าล

 รู้ตามความเป็นจรงิ พระพทุ ธเจ้า พระปจั เจก พระอรหนั ต์ รวม ๓ ประเภท
ไม่ปรงุ สงั ขาร เกดิ ข้นึ เพราะเห็นสังขารว่าเป็นภัย มหาภัยใหญ่

 พระองค์ก่อนท่ีจะปรนิ พิ พานน้นั พระองค์ชมฌานเสียกอ่ น และชมอรูปฌาน
พระอนรุ ทุ ธะทำ� จติ ตาม สดุ ทา้ ยพระองคน์ พิ พานในระหวา่ ง เรยี กวา่ อพั ยากฤต
จะเป็นกามาวจรก็ไม่ใช่ จะเปน็ อรปู าวจรก็ไมใ่ ช่ เหตนุ ั้น จึงวา่ ในระหว่าง

 ค�ำวา่ พระพทุ ธเจา้ พระธรรม พระสงฆ์ กำ� จัดภยั ไดจ้ รงิ คือหมายความวา่
บางขณะจิตมีนิวรณ์คุ้มอยู่ในจิตใจ ใจของเราให้ฟุ้งซ่านด้วยอารมณ์ต่างๆ
บคุ คลนน้ั เมื่อไปฟงั เทศน์กด็ ี สง่ิ เหลา่ นนั้ กส็ งบไป ไมอ่ ยา่ งน้นั บคุ คลน้ันเขา้ ท่ี
นง่ั สมาธิ จติ สงบ สง่ิ เหลา่ นหี้ ายไป เกดิ ปตี สิ ขุ ดงั น้ี จงึ ไดน้ ามวา่ พระรตั นตรยั
กำ� จดั ภัยได้จริง ดงั นี้

 พทุ ธโอวาทรวมอยู่ด้วยความไม่ประมาท ซ่งึ พระองคแ์ สดงไวใ้ นปจั ฉมิ โอวาท

 พระพทุ ธเจา้ ทา่ นมอี วยั วะทกุ สว่ นเหมอื นกะเรา เปน็ ชาตมิ นษุ ยเ์ หมอื นกนั ทา่ นก็
ส�ำเรจ็ ได้ เรากอ็ าจทำ� สำ� เรจ็ ไดเ้ หมอื นกนั ขอใหบ้ รษิ ทั คดิ อยเู่ สมอวา่ ประเดยี๋ วไข้
ประเดย๋ี วแก่ ประเดย๋ี วตาย ยงุ่ กนั อยอู่ ยา่ งนท้ี ง้ั โลก เพราะเปน็ เรอ่ื งทกุ ขข์ องโลก
ทางท่ีดับทุกข์ ไม่ต้องเกิด แก่ เจ็บ ตาย ก็ต้องสมาคมคบหาพระพุทธเจ้า
เดนิ ตามทางทท่ี า่ นชไ้ี ว้ ทา่ นชไ้ี วอ้ ยา่ งไร กเ็ ดนิ ตามทางนน้ั กอ็ าจสำ� เรจ็ ตามปรารถนา
อวยั วะทกุ สว่ นสมบรู ณด์ จุ พระองค์ ความคดิ กไ็ มเ่ สยี หายอะไรสกั อยา่ ง ทำ� ไมจงึ
ไมส่ ำ� เรจ็ ตามท่านได้ ฉะนนั้ เราท้งั หลายพิจารณาตามโอวาทของท่าน ให้ศึกษา

342

เข้าใจว่าเราจะปฏิบัติอย่างไร ท่านทรงคุณอย่างไร เมื่อรู้สึกคุณอย่างน้ันแล้ว
ก็จะไดป้ ฏบิ ัติฝึกหดั ตามพระองค์

 ท่านผู้มีฐานะอันสูง มีเมตตาจิตแก่ผู้มีฐานะต่�ำ เป็นธรรมดาของพุทธองค์มี
พระเมตตาแก่โลก ผู้ท่ียังเกี่ยวข้องอยู่ในกามคุณอันมีพิษมีภัยพร้อมความรัก
และความชงั

 พระโพธสิ ัตวส์ ร้างบารมี ไม่ท้งิ เมตตา เพือ่ รือ้ สัตว์ขนสัตวข์ า้ มวฏั สงสาร ตดั
โลกธรรมใหญ่ จงึ สร้างพระบารมอี ย่างใหญ่เพอื่ ตรสั รใู้ นอนาคต อนาคตวงศ์
เรอ่ื งโพธสิ ตั วส์ รา้ งบารมี ชนั้ ดสุ ติ เปน็ ทป่ี ระทบั ทอ่ี ยขู่ องพระโพธสิ ตั ว์ เทพสามญั
เกดิ ไมไ่ ดใ้ นชนั้ นนั้ เวน้ แตท่ า่ นผมู้ บี ารมแี กก่ ลา้ เชน่ อนาถบณิ ฑกิ เศรษฐเี กดิ ได้

 ผแู้ สดงธรรมนเี้ กดิ ความดำ� รวิ า่ ผนู้ เี้ ปน็ กษตั รยิ ์ ผนู้ เี้ ปน็ พราหมณ์ ผนู้ เ้ี ปน็ คนมงั่ มี
ผนู้ เี้ ปน็ คนยาจก เราจะแสดงธรรมใหย้ อดยง่ิ แกผ่ นู้ ้ี จะไมแ่ สดงธรรมใหย้ อดยง่ิ
แก่ผ้นู ี้ ย่อมไม่มแี กพ่ ระพทุ ธเจา้ ท้ังหลาย พระองคแ์ สดงธรรมปรารภบุคคลใด
บคุ คลหนงึ่ พระองคเ์ คารพธรรมไวใ้ นเบอื้ งหนา้ แลว้ จงึ แสดงหยดยอ้ ย ประหนง่ึ
เทพเจา้ ผมู้ ีฤทธ์ิบนั ดาลใหน้ ้ำ� ในอากาศหล่ังไหลลงอยูเ่ ช่นนั้น ดังนี้เปน็ วสิ ัยของ
พระพทุ ธเจ้าทั้งหลาย

 การพูดจาเทศนาให้ถึงหลักอริยสจั อยา่ ให้มี อคติ ๔ พดู ให้ถึงใหต้ รงถงึ หลกั
อรยิ สจั คำ� พดู นนั้ จงึ ขลงั ดี การพดู ใหถ้ งึ พรกิ ถงึ ขงิ ของอรยิ สจั สมมตุ ิ พระพทุ ธเจา้
ทง้ั หลาย นำ�้ พระทยั เปน็ ชาตนิ พิ พาน แมพ้ ระองคเ์ สดจ็ ไปโปรดเมอื งไหน กษตั รยิ ์
กด็ ี ศาสนิกชนก็ดี ต้องหันไปตามอริยสัจ ในการบำ� เพ็ญทาน ศีล ปัญญา
ถือความจรงิ อรยิ สัจเป็นหลักส�ำคญั ไมห่ ันไปตามโลกธรรมท้ังสิน้ จงึ ไดช้ อื่ ว่า
พระองคห์ า้ มสงั ขารได้ ฉะนนั้ อรยิ สจั เปน็ ของจรงิ ในพระพทุ ธศาสนา โลกธรรม
ลบล้างความจรงิ ไปไม่ได้

 มเี หตเุ สยี กอ่ น พระองคจ์ งึ บญั ญตั สิ กิ ขาบทวนิ ยั ถา้ ไมม่ เี หตแุ ลว้ ไมบ่ ญั ญตั ิ ดจุ เปน็
ฝที ี่ไมผ่ ุดปรากฏ แลว้ บอกว่าฝีจะเกิดข้นึ ทต่ี รงนี้ ใหแ้ พทย์ผ่าตดั ประกอบยา
เชน่ น้ี โลกเขาไมเ่ หน็ ดว้ ย ไมเ่ ชอ่ื ดว้ ย พระสารบี ตุ รทลู พระองคใ์ หบ้ ญั ญตั สิ กิ ขาบท

343