รวมธรรมสากัจฉา

ทำ� ไมทา่ นจงึ วา่ เดก็ เปน็ ปา่ เถอื่ นทงั้ ๆ ทม่ี คี วามรู้ และยงั จะกลบั เปน็ ภยั เสยี อกี เลา่

คณุ เคยเห็นเดก็ และผใู้ หญป่ ระพฤตติ วั เป็นภัยแกส่ ังคมบ้างไหม

เคยเหน็ และมีเกลอ่ื นไปหมด ไมว่ ่าบ้านนอกในเมือง และเมอื งเล็กเมืองใหญ่

คนทง้ั น้ี คณุ คดิ วา่ เขาเคยไดร้ บั การศกึ ษามาบา้ งไหม หรอื มแี ตป่ ระเภททไ่ี มเ่ คย
ผ่านแมโ้ รงเรียนอนุบาลทงั้ ๆ ทีเ่ ป็นคนมวี ยั ควรผ่านแล้ว

ตอ้ งเคยผา่ นการศกึ ษามาแลว้ แทบทงั้ นนั้ เวน้ แตบ่ า้ นทอ่ี ยใู่ นปา่ ลกึ จนแทบจะพดู
ไดว้ า่ ไมเ่ คยเหน็ เดอื นเหน็ ตะวนั เลย นนั่ อาจจะไมม่ โี อกาสไดศ้ กึ ษา นอกนน้ั ตอ้ งไดร้ บั
การศกึ ษามาพอสมควร เพราะสมยั นก้ี ารศกึ ษาเจรญิ มาก และเจรญิ จนนกั ศกึ ษาลมื ตน
ก็มีจำ� นวนไมน่ ้อย แทนท่จี ะร้สู กึ

เบอ้ื งตน้ คณุ สงสยั เรอ่ื งคนปา่ เถอื่ น เพราะความรทู้ เ่ี รยี นมาใชง้ านอะไรไมค่ อ่ ยได้
ขอให้อาตมาอธิบายให้ฟงั แตแ่ ล้วกลบั พดู วา่ การศกึ ษาเจริญมากจนคนลืมตัว และ
เสยี ไปกม็ จี ำ� นวนไม่น้อย นค่ี ณุ หมายความวา่ อย่างไร ลองอธบิ ายใหอ้ าตมาฟงั บ้าง

ความรทู้ เ่ี รยี นมาทกุ แขนงนน้ั ดฉิ นั ชมวา่ ดไี มม่ ที างตำ� หนิ แมแ้ ตต่ วั ดฉิ นั เองกร็ กั
และสนใจในการศกึ ษา เพราะถือว่าวิชาความรเู้ ปน็ เขม็ ทิศทางเดินอนั ราบรน่ื ของชวี ิต
และความเจรญิ กา้ วหนา้ ทกุ ดา้ น ทวั่ โลกอาศยั หลกั วชิ าตลอดมา แตท่ ไ่ี มช่ มนนั้ เปน็ สว่ น
บุคคลซึ่งศึกษามาแล้วไม่มาท�ำให้เกิดประโยชน์แก่ตนและส่วนรวมเท่าท่ีควรจะเป็น
สมกับความรู้เป็นเครื่องประดับตนให้สวยงาม ท้ังด้านความประพฤติและหน้าที่
การงาน แตต่ รงขา้ มกลบั ไมส่ นใจในหลกั วชิ าทเ่ี รยี นมา แตก่ ลบั ทำ� ตวั ใหค้ นโงท่ อี่ าศยั
การเรียนน้อย เพราะไม่มีทุนต้องเดือดร้อนไปด้วย ประหน่ึงเรียนมาเพ่ือก่อความ
เดอื ดร้อนแก่คนอนื่ ซงึ่ เป็นท่ีนา่ เกลยี ดและเออื มระอามากกว่าจะเปน็ ทเี่ คารพนบั ถือ
สำ� หรบั ดฉิ ันคนโง่ไม่ได้ศกึ ษามาก ยงั ทำ� ให้นกึ รังเกียจอยภู่ ายในส่วนลกึ ของหวั ใจวา่
คนประเภทลืมตนและท�ำความรกรุงรังให้แก่ส่วนรวมจนหาท่ีก้าวเดินไม่ได้ โดนแต่
ขวากแตห่ นามทคี่ นฉลาดแบบนเ้ี ทย่ี วปกั เสยี บไวแ้ ทบทกุ หนทกุ แหง่ หากเปน็ ทำ� นองที่
กล่าวมาไม่หาทางแกไ้ ขเสยี บ้าง ต่อไปนา่ กลวั จะหาทางเดินไม่ได้

40

ทเี่ ปน็ เชน่ นคี้ ณุ เขา้ ใจวา่ ไมไ่ ดร้ บั การศกึ ษา ไดร้ บั การศกึ ษานอ้ ย หรอื เพราะไดร้ บั
การศึกษามากเกินไป

เดก็ ๆ ทไ่ี มร่ ภู้ าษภี าษาอะไรเลยกไ็ มม่ ใี ครถอื สา คนทโ่ี งเ่ ขลาเพราะไมค่ อ่ ยไดร้ บั
การศึกษาดงั ตาสีตาสากเ็ ปน็ บคุ คลทน่ี ่าสงสาร แต่คนทที่ �ำโลกใหเ้ ดอื ดร้อนในสงั คม
และวงงานตา่ งๆ โดยมากไมใ่ ช่คนสองประเภทท่กี ล่าวน้ี

ส่วนคุณเล่า อยใู่ นคนประเภทไหนในบุคคลเหล่าน้นั

จะอยใู่ นบคุ คลประเภทไหน ดฉิ นั ไมค่ อ่ ยสนใจมากไปกวา่ ความปรารถนาอยาก
ช่วยเพื่อนมนุษย์ด้วยความรู้ความเข้าใจท่ีบริสุทธิ์เท่าที่จะช่วยได้ ไม่ให้เป็นแบบมี
ความรคู้ วามฉลาดมากเท่าไร กน็ �ำมาใชใ้ นทางผิดให้คนอน่ื ๆ ไดร้ บั ความเดอื ดรอ้ น
ขนุ่ เคอื งมากเทา่ นนั้ บคุ คลประเภทนแี้ มจ้ ะมคี วามรวู้ ชิ าบรรดาศกั ดส์ิ งู กไ็ มม่ ใี ครอยาก
เคารพนับถือ เพราะยังสู้คนมีความรู้น้อยแต่ประพฤติตัวดีไม่ได้ ขืนไปชมและให้
เกียรติเข้า ก็เท่ากับน�ำเช้ือไฟไปเสริมไฟให้กลายเป็นโลกวินาศข้ึนมาสู่มวลมนุษย์
ใหเ้ ปน็ กองเพลงิ ไปหมดทง้ั โลก ความรสู้ กึ ของดฉิ นั เปน็ เชน่ น้ี จะผดิ หรอื ถกู ขออภยั ทา่ น
มากๆ ด้วย

อาตมาไมม่ เี จตนาจะจบั ผดิ จบั ถกู คณุ คอยฟงั และยดึ เอาเหตผุ ลทคี่ ณุ พดู ใหฟ้ งั
แลว้ นำ� ไปเปน็ คตเิ ทา่ นนั้ จงึ ไมค่ วรเกรงใจและขออภยั ถา้ จะขอกค็ วรขอจากผทู้ ถี่ กู ตำ� หนิ
หรืออาตมาก็พลอยถูกต�ำหนิด้วย ถ้าถูกด้วยแต่จะมาขอเฉพาะอาตมาคนเดียวก็ยัง
ไมช่ อบ ตอ้ งขอไปหมดบรรดาผทู้ ถ่ี กู ตำ� หนจิ งึ จะชอบธรรม ไมล่ ำ� เอยี ง เฉพาะอาตมาแลว้
คณุ ไมต่ อ้ งขออภยั ใหเ้ กยี รติ เพราะทยี่ ดึ คำ� ทค่ี ณุ พดู ถกู ตามความจรงิ มาเปน็ คตกิ เ็ ปน็
การไดร้ ับเกยี รตอิ ย่แู ลว้ นีแ่ ลคือเกยี รติอันสงู ส่งไมม่ ีอะไรจะเสมอได้แลว้

ดิฉันมิได้ต�ำหนิท่านและท่านผู้หน่ึงผู้ใดโดยเฉพาะ แต่ไม่ชมผู้ที่ตั้งหน้าท�ำ
ความผิดแก่ตนและส่วนรวมเท่าน้ัน ทั้งท่ีรู้ๆ ฉลาดปราดเปรื่องในหลักวิชาการว่า
สว่ นไหนทจี่ ะทำ� โลกใหเ้ จรญิ และสว่ นไหนทจี่ ะทำ� โลกใหเ้ สอ่ื มพนิ าศ แลว้ ไมพ่ ยายาม
ส่งเสริมหรือดัดแปลงไปตามแผนที่ที่รู้มาเท่าที่ควร และกราบชมเชยท่านพลเมืองดี

41

ท่ีประพฤติชอบและพยายามชักจูงพ่ีน้องลูกหลานชาวไทยให้ด�ำเนินตนไปด้วยความ
มศี ลี ธรรมเปน็ ขอบเขต ชาวไทยไดร้ บั ความรม่ เยน็ ตลอดมาโดยขนบประเพณอี นั ดงี าม
ไมโ่ ยกคลอนไปตามส่ิงแวดลอ้ มอยา่ งงา่ ยดาย

คำ� วา่ ส่งิ แวดลอ้ มนั้นจะหมายถงึ อะไรบ้าง อาตมาไม่เข้าใจ

แหม มนั มากแสนมากจนเลยขอบเขตจะประมาณ ดฉิ นั ตอ้ งขออภยั มากๆ ทา่ นอยู่
แตใ่ นวดั ไม่คอ่ ยจะมโี อกาสไดเ้ ห็นภยั ของส่ิงแวดล้อมแต่ละอยา่ งๆ ที่มนั ท�ำคนให้
เสยี คน จนถงึ กบั จมไปเลยกม็ จี ำ� นวนไมน่ อ้ ย บางรายถงึ กบั ตง้ั ตวั ไมไ่ ดแ้ ละฆา่ ตวั ตายกม็ ี
ดฉิ นั ขอเรยี นถามทา่ นสกั เลก็ นอ้ ย พอทราบแนวทางความเสยี หายของสง่ิ แวดลอ้ มบา้ ง
ทา่ นเห็นปลาในบงึ ในหนองใหญๆ่ บ้างไหม

เคยเห็นกระทัง่ ปลาทะเล ไม่ว่าแต่ปลาธรรมดาในบงึ ในหนองเท่านัน้

ปลาทะเล ท่านเห็นปลาอะไรบ้าง ตวั ใหญไ่ หม

เคยเหน็ ปลาทเู คม็ ปลาทนู งึ่ ปลาทสู ด ซงึ่ ลว้ นแตพ่ อ่ ปลาแมป่ ลาทงั้ นนั้ จะใหญ่
หรือเล็กก็แล้วแต่คุณท่ีเคยเห็นมาแล้วจะพิจารณาเอาเอง ถ้าอาตมาว่าตัวมันใหญ่
เดย๋ี วคุณกจ็ ะว่าตัวใหญย่ ่ิงกว่าน้นั ยังมีอีกแยะ เร่ืองก็จะไมจ่ บลงได้

ทนี ี้ท่านเคยเหน็ สง่ิ แวดล้อมของปลาน้นั ๆ บา้ งไหม คอื อะไร

เคยเหน็ นำ้� และจอกแหนนนั่ แหละคอื สง่ิ แวดลอ้ มของปลา เพราะมนั อาศยั อยกู่ บั
ส่งิ เหล่าน้นั เปน็ ประจำ�

สว่ นเครอ่ื งลอ่ และเครอื่ งสงั หารมนั ซงึ่ มจี ำ� นวนมากและมปี ระเภทตา่ งๆ ทเ่ี ขาเอา
ไปซมุ่ ไว้ในน�ำ้ เพอื่ ล่อและดักปลา ท่านเคยเห็นบา้ งไหม

เคยเห็นบ้าง เชน่ ไส้เดือน ตก๊ั แตน ร�ำ เศษอาหารต่างๆ เบ็ดและอวน เป็นตน้
ซ่งึ เขาตากอยตู่ ามหมูบ่ ้านแถวรมิ แม่นำ�้ โขง แต่ไม่ได้เห็นเวลาเขาทำ�

42

ทีน้ที า่ นพอจะทราบไดไ้ หมว่า สิง่ เหลา่ น้แี ลคือสิ่งแวดลอ้ มสำ� หรับปลา ในขณะ
เดยี วกนั กเ็ ปน็ สงิ่ ทำ� ลายชวี ติ ปลาดว้ ย ปลาตวั รเู้ ทา่ ไมถ่ งึ การณโ์ ดยมากตอ้ งถกู ทำ� ลาย
ชีวิตเพราะสิ่งเหล่านี้ แต่ปลาตัวฉลาดก็พอมีทางหลบหลีกพาชีวิตผ่านพ้นไปได้
ตามธรรมดาปลายอ่ มไม่ตายเพราะน้�ำและจอกแหนดงั ทีท่ ่านวา่ นนั้ นอกจากเวลาเขา
จบั ปลาดว้ ยเครอ่ื งจบั ชนดิ ตา่ งๆ มาแลว้ นำ� ปลานนั้ มาตม้ ดว้ ยนำ้� ผสมดว้ ยผกั ทเ่ี กบ็ มา
จากน้ำ� เชน่ ผักบ้งุ เท่าน้นั นำ้� และผกั ธรรมดาไม่มีอะไรเป็นภัยต่อปลา

แล้วสงิ่ แวดล้อมของคนเลา่ มอี ะไรบ้าง อาตมากำ� ลังกระหายอยากฟัง

สงิ่ แวดลอ้ มของคนไมใ่ ชไ่ สเ้ ดอื น ไมใ่ ชต่ กั๊ แตน ไมใ่ ชร่ ำ� ไมใ่ ชเ่ ศษอาหารตา่ งๆ
ไมใ่ ชเ่ บด็ และอวนเปน็ ตน้ ดงั เชน่ ของปลา แตเ่ ปน็ สงิ่ ทม่ี นษุ ยเ์ คยอาศยั เปน็ อยหู่ ลบั นอน
เคยกนิ เคยดม เคยนงุ่ หม่ ใชส้ อย เคยประดบั ตกแตง่ พดู อยา่ งฟงั งา่ ยๆ กค็ อื รปู ทเี่ คยเหน็
เชน่ รูปหญงิ ชาย พัสดสุ ิ่งของต่างๆ ที่เป็นเคร่อื งยอ้ มใจใหเ้ กิดความกระสันดิ้นรน
อยากได้ เสยี งทเี่ คยไดย้ นิ เชน่ เสยี งหญงิ ชาย เสยี งขบั กลอ่ มบำ� รงุ บำ� เรอ เสยี งพดู จา
ไพเราะจบั ใจทำ� ใหจ้ ติ เคลบิ เคลม้ิ หลงใหลใฝฝ่ นั ไมเ่ ปน็ อนั กนิ อยหู่ ลบั นอนได้ กลน่ิ ที่
เคยสดู ดม เชน่ กลน่ิ ดอกไมข้ องหอมทเี่ ปน็ เครอื่ งประดบั อนั มลี กั ษณะและกลนิ่ ตา่ งๆ
ตลอดกลิ่นหญิงชายซึ่งเคยเชยชิดสนิทจนติดแบบถอนไม่ข้ึน รสท่ีเคยล้ิมทางชิวหา
ประสาท และกายประสาท มีรสอาหารและเครือ่ งดื่มชนดิ ตา่ งๆ ตลอดรสอนั เกิดจาก
ความสัมผัสต่างๆ แล้วน�ำเข้าไปเป็นอารมณ์ครุ่นคิดอยู่ภายในไม่มีเวลาจบส้ินลงได้
เหล่าน้ีแลเรยี กวา่ ส่งิ แวดล้อมของมนุษย์หญิง-ชายท่ัวโลก

ทวี่ า่ สง่ิ แวดลอ้ มเปน็ ภยั ตอ่ มนษุ ยน์ น้ั เปน็ ไดอ้ ยา่ งไรบา้ ง ลองอธบิ ายใหอ้ าตมาฟงั
พอไดเ้ ปน็ คติและนำ� ไปสง่ั สอนลกู หลานต่อไป

ตามปกตธิ รรมดาเป็นสง่ิ ทีม่ นุษยต์ อ้ งอาศัยกนั ทุกคน แม้แตฝ่ า่ ยสงฆ์กจ็ ำ� ตอ้ ง
อาศยั แตม่ ผี ดิ แปลกกนั ไปบา้ งตามเพศทไี่ มเ่ หมอื นกนั ทว่ี า่ เปน็ ภยั นน้ั ขน้ึ อยกู่ บั ความ
ไมร่ จู้ กั ประมาณเปน็ สำ� คญั กวา่ อน่ื ไมเ่ ปน็ สงิ่ ทนี่ า่ ตำ� หนไิ ปเสยี ทเี ดยี ว อาตมายอมรบั วา่
เปน็ ความจรงิ ในขอ้ ทว่ี า่ ความไมร่ จู้ กั ประมาณทำ� ใหเ้ ปน็ ภยั ได้ และยงั มคี วามเหอ่ เหมิ

43

เป็นผู้ชักจงู อกี ความพอดมี คี วามสขุ จึงหาไมเ่ จอทงั้ ผใู้ หญแ่ ละเด็ก ผใู้ หญ่กต็ ้องการ
กินอยู่หลับนอนอย่างดีๆ ราคาแพงๆ เคร่ืองนุ่งห่มใช้สอย เคร่ืองประดับตกแต่ง
ตลอดยวดยานพาหนะ ลว้ นแต่อย่างดีๆ ราคาแพงๆ เดก็ ๆ เหน็ ผ้ใู หญ่พาวง่ิ ตวั เอง
ก็เปน็ ลกู ทมี่ พี ่อมีแมเ่ ช่นมนษุ ย์ทว่ั ๆ ไป จะมามัวเดนิ ตอ้ ยๆ อยอู่ ย่างไรได้ จ�ำต้องว่งิ
ตามผใู้ หญ่ โดยมไิ ด้คำ� นึงว่าตนยงั เป็นเดก็ คิดอยา่ งเดียววา่ ท�ำอยา่ งไรความหรูหรา
ทกุ อยา่ งของเราจงึ จะทนั หรอื ยงิ่ กวา่ เพอื่ นๆ ความคดิ ใฝฝ่ นั ทจี่ ะใหไ้ ดอ้ ยา่ งใจหวงั กย็ ง่ิ
ฝงั ลกึ จนถอนไมข่ น้ึ สดุ ทา้ ยกก็ ลายเปน็ คนใจรว่ั หลกั ลอย ประหนง่ึ รถเบรกแตกหา้ มลอ้
ไม่อยู่ เลยพาเจ้าของลงไปนอนจมอยู่ในคลอง กว่าจะฉุดข้ึนมาได้ก็กลายเป็นศพ
ไปเสยี แลว้ อยา่ งหนง่ึ กห็ มดสติ คนกส็ ลบไสลหรอื ตาย รถกแ็ หลกยบั เยนิ หาชน้ิ ดไี มไ่ ด้
ถา้ เทยี บกบั หลกั วชิ าทเี่ รยี นมากพ็ ลอยเสยี ไปดว้ ย ตวั เองกเ็ สยี เพราะการปลอ่ ยตวั ตาม
ใจชอบ ทางทีด่ ีก่อนจะท�ำอะไรลงไปควรพิจารณาใหร้ อบคอบ ไม่ควรทำ� แบบเอาตวั
เขา้ ไปเสย่ี ง หากเสียแล้วแกย้ าก สิง่ อาศยั ทุกชนิดถา้ รจู้ ักประมาณกอ็ ำ� นวยประโยชน์
แตถ่ า้ เปน็ ไปดว้ ยอำ� นาจความฟงุ้ เฟอ้ เหอ่ เหมิ สงิ่ อาศยั ทงั้ มวลกก็ ลายเปน็ ภยั แกเ่ ราได้
เงนิ ทองของมคี า่ และหายาก ผไู้ มม่ คี วามขยนั หมนั่ เพยี รและฉลาดพอกห็ าไมค่ อ่ ยพอใช้
และรบั ประทาน เพราะผจู้ ะคอยสงั หารทรพั ยม์ มี ากภายในตวั ของเราคนเดยี วนแ้ี ล เชน่
ตา หู จมกู ลิ้น กาย และใจ แตล่ ะอวยั วะย่อมตอ้ งการสิง่ บำ� รงุ บำ� เรออยเู่ ปน็ ประจำ�
ซง่ึ ลว้ นจะตอ้ งซอื้ หาแลกเปลยี่ นมาทง้ั นนั้ ไมใ่ ชจ่ ะเกดิ ขนึ้ อยา่ งลอยๆ พอจะไมเ่ หน็ โทษ
แหง่ ความฟมุ่ เฟอื ยเหอ่ เหมิ อนั เปน็ ตวั สงั หารทรพั ยใ์ หย้ อ่ ยยบั ไมม่ เี หลอื สง่ิ แวดลอ้ มทม่ี ี
อยรู่ อบตวั ยอ่ มเปน็ ภยั แกท่ รพั ยส์ มบตั แิ ละจติ ใจของผไู้ มร่ จู้ กั ยบั ยงั้ ผอ่ นคลายไปตาม
เหตกุ ารณแ์ ละฐานะ แตเ่ ปน็ คณุ ประโยชนแ์ กร่ า่ งกายและจติ ใจสำ� หรบั ผรู้ จู้ กั วธิ ปี ฏบิ ตั ิ
ต่อตนเองและส่งิ ทีจ่ ะนำ� มาบำ� รงุ เท่าทคี่ วร

สงิ่ ทค่ี วรคดิ เสมอกค็ อื นสิ ยั ของมนษุ ยท์ กุ เพศและทกุ วยั ชอบขเี้ กยี จในการงาน
เพ่ือแสวงหาทรัพย์ แต่ชอบขยันในการจ่ายทรัพย์ ไม่มียับย้ังช่ังตวงให้อยู่ในระดับ
พอดีและมีความสุขแก่ตนและครอบครัว พระพุทธเจ้าทรงเป็นห่วงต่อสัตว์โลกผู้มี
ความคะนองอยภู่ ายในไมม่ วี นั ลดนอ้ ยลงยงิ่ กวา่ นำ้� มหาสมทุ ร ซงึ่ เปน็ สาเหตทุ ำ� ลายตน
และทรพั ยส์ นิ ใหย้ อ่ ยยบั เพราะไมร่ จู้ กั วธิ ปี กครองตน ทรงประทานธรรมไวท้ กุ แงท่ กุ มมุ

44

ทงั้ สอนพระ ทงั้ สอนฆราวาสผอู้ ยคู่ รองเรอื น ใหร้ จู้ กั วธิ ปี ฏบิ ตั ติ นตอ่ สง่ิ เกย่ี วขอ้ งดว้ ย
ธรรมทม่ี ขี อบเขตแหง่ ความพอดอี ยแู่ ลว้ เพอื่ เปน็ คนมขี อบเขตและเปน็ สขุ ตามกำ� ลงั และ
ฐานะที่จะควรเป็นได้ โลกที่เต็มไปด้วยทรัพย์สมบัติไม่ขาดแคลนก็จะเป็นโลกที่มี
ความสุข เพราะคนรู้จักวิธีแสวงหาทรัพย์และรู้จักวิธีใช้ทรัพย์ให้เป็นสุขแก่ตนและ
ส่วนรวม ลำ� พงั ความร้ทู เี่ รยี นมาไม่ทนั กับสิง่ ผลักดนั อยภู่ ายใน ซงึ่ คอยจะผลบุ โผล่
ออกมาอยู่ทุกขณะ ต้องอาศัยหลักธรรมเข้าช่วยหนุนต้านทานพายุความพัดผัน
ทง้ั ภายนอกและภายในใหส้ งบลง ทรพั ยส์ มบตั แิ ละตวั เราจะไม่พนิ าศไปตามพายุจัด
ซง่ึ พดั ผนั อยตู่ ลอดเวลา โดยสอนใหร้ จู้ กั วธิ ปี ฏบิ ตั ติ อ่ ตนและสงิ่ เกยี่ วขอ้ งกบั ตนใหพ้ อ
เหมาะสม เช่น สอนว่า อัตถญั ญุตา รู้จักถอื เอาประโยชนจ์ ากสิ่งแวดล้อมชนดิ ต่างๆ
ระวงั ไมใ่ ห้สง่ิ นน้ั ๆ กลบั มาเปน็ ภัยตอ่ ตนโดยร้เู ท่าไมถ่ งึ การณ์ ธมั มัญญุตา ร้จู ักการ
ทรงตวั ไวโ้ ดยชอบ ไมเ่ อนเอยี งไปตามสง่ิ ยวั่ ยวน ไมผ่ ลนุ ผลนั พจิ ารณากอ่ นแลว้ คอ่ ยทำ�
ลงไป จนกลายเปน็ นสิ ยั ชา่ งคดิ ทำ� อะไรไมค่ อ่ ยผดิ พลาด สามารถรกั ษาตนใหป้ ลอดภยั
ไดใ้ นทา่ มกลางแห่งมรสุมคือ สิ่งแวดลอ้ มทุกชนิด อัตตญั ญตุ า ร้จู ักตน รจู้ ักทา่ น
คือรู้ฐานะของตนและฐานะของท่าน ไม่อาจเอ้ือมในส่ิงและบุคคลที่เลยฐานะของตัว
ประพฤตติ นให้พอเหมาะกับฐานะท่ีเปน็ อยู่ มตั ตญั ญุตา รู้จกั ประมาณในการบรโิ ภค
ใช้สอย ไม่ให้ฟุ่มเฟือยหรือฝืดเคืองจนเกินไปซึ่งผิดฐานะความพอดี กาลัญญุตา
รจู้ กั เวลาทำ� งาน เวลาพกั ผ่อน เวลาทคี่ วรเที่ยว ตลอดสถานท่ที ่คี วรเที่ยวหรือไมค่ วร
ปรสิ ญั ญตุ า รจู้ กั สมาคมตลอดมารยาททจี่ ะประพฤตติ อ่ สงั คมนนั้ ๆ ใหเ้ ปน็ ไปดว้ ยความ
เหมาะสม รจู้ กั นสิ ยั ของหมเู่ พอ่ื นหญงิ ชายทเ่ี กย่ี วขอ้ งกนั ตลอดมารยาทความประพฤติ
ต่อกัน ปุคคลปโรปรัญญุตา รู้จักเลือกบุคคลท่ีควรคบหรือไม่ควรคบเพราะทุกสิ่ง
ไม่ว่าคนหรือสัตว์ แม้แต่อาหารยังต้องมีกระดูกหรือก้างแฝงอยู่ ค�ำว่าดีหรือชั่ว
จ�ำต้องมีปะปนกันไป ผู้ต้องการของดีจ�ำต้องเลือกเฟ้นทุกส่ิงและทุกครั้งท่ีเก่ียวข้อง
นอกจากการเลอื กสรรสิง่ ภายนอกแลว้ ยังควรเลอื กสรรส่งิ ภายใน คอื ความคิดนกึ
ตรกึ ตรองซงึ่ เกดิ จากใจของเราอกี ดว้ ย เพราะใจเปน็ ตน้ เหตสุ ำ� คญั ยง่ิ กวา่ สงิ่ ภายนอก
คนอน่ื ไมด่ ี เราพอรไู้ ด้ แตเ่ ราเปน็ คนไมด่ ใี นการคดิ การพดู และการทำ� ไมค่ อ่ ยจะรเู้ รอ่ื ง
ของตวั จึงหาทางแกไ้ ขยาก ท�ำนองเรามองดูขนตาคนอน่ื เห็นไดช้ ดั แตพ่ อย้อนกลับ

45

มามองดขู นตาของเราเองเลยไมเ่ หน็ ตอ้ งใชก้ ระจกเงาเขา้ ชว่ ยมองจงึ เหน็ ได้ การมองดู
ความผดิ ถกู ชวั่ ดี ของตวั กต็ อ้ งใชป้ ญั ญา ซง่ึ เปรยี บกบั กระจกเงาสอ่ งเขา้ หาตวั เราเสมอ
เราสงั เกตคนอน่ื อยา่ งไร ควรจะใชค้ วามสงั เกตตวั เราในทำ� นองเดยี วกนั หรอื มากกวา่ นนั้
ถา้ ใชค้ วามสงั เกตสอดรตู้ วั เองดงั ทวี่ า่ นี้ จะตอ้ งเหน็ จดุ ดชี วั่ ซงึ่ แสดงอยภู่ ายในตวั ไดช้ ดั
และพอมีทางแกไ้ ขและสง่ เสริมได้เปน็ ล�ำดบั ในธรรมที่กล่าวมานีค้ อื ธรรมท่ชี ้บี อกให้
ค้นหาของดใี นตัวของเราแตล่ ะรายๆ พยายามถอดถอนสงิ่ ทช่ี ั่วออกไป

คนดี เราไมจ่ ำ� เปน็ ตอ้ งไปคน้ หาทไี่ หนมากนกั แตจ่ ะพบคนดใี นตวั เราเปน็ ขนั้ ๆ ไป
เชน่ เราเหน็ คนดที ม่ี กี ารรบั ประทานและดมื่ เปน็ เวลำ�่ เวลา ไมพ่ รำ่� ๆ เพรอ่ื ๆ จนรา้ นขาย
อาหารและเครอื่ งดมื่ ตา่ งๆ เบอ่ื ไมช่ นะจะรบั เงนิ คา่ อาหารและเครอ่ื งดมื่ จากนกั พรำ่� เพรอื่
เปน็ คนมีหลกั ใจเปน็ หลักทรพั ย์ เปน็ คนรกั ตน รกั ครอบครวั รักพอ่ แม่ ไม่ชอบเท่ยี ว
ในสถานที่ท่ีจะให้เกดิ ความเสียหายแกต่ นและทรัพย์สินโดยใชเ่ หตุ เป็นคนประหยัด
ทรพั ย์ ไมส่ รุ ่ยุ สรุ ่าย ไปตามกิจมาตามกาล ไม่เท่ียวผลาญทรัพย์และตัวเองไปเพ่ือ
ประโยชน์กับสิ่งใด ทางบ้านไว้ใจและหวังสิ่งน้ันกับเราได้จริง เป็นคนมีขอบเขต
ไม่ปล่อยตัวปล่อยใจไปตามส่ิงย่ัวยวนซ่ึงมีอยู่ทุกหนทุกแห่ง เป็นคนยอมรับฟัง
เหตุผลจากตนเองและครอบครัว พอ่ แมพ่ ่ีนอ้ ง ไม่เห็นวา่ ตวั ดแี ละฉลาดไปท่าเดียว
จะไปอะไรทไ่ี หนกับใคร มกี ารปรกึ ษาไตถ่ ามผเู้ กยี่ วข้องในวงใกลช้ ิดจนเหน็ สมควร
แล้วคอ่ ยไป ไมไ่ ดไ้ ปแบบสตั ว์ไม่มเี จ้าของ ซ่งึ คอยจะขึ้นเขยี งอยู่ตลอดเวลา เป็นคน
วางตนต่อสิ่งแวดล้อมได้ดี ไม่ต่ืนเต้นและอับเฉากับส่ิงท่ีมาย่ัวยวนอย่างง่ายดาย
เปน็ คนหนกั แนน่ และรกั ความสจุ รติ มกี ายวาจาสะอาด มใี จซอ่ื ตรงตอ่ ตนเอง เพอื่ นฝงู
และการงาน การคบและสงั เกตหญงิ ชายเพอ่ื เปน็ คคู่ รอง กม็ ไิ ดค้ บเพราะอำ� นาจความรกั
ฉดุ ลากไปทา่ เดยี ว แตค่ บเพอื่ ดอู ธั ยาศยั ใจคอ ความโง่ ความฉลาด ความประพฤติ
หนา้ ทก่ี ารงาน วชิ าความรู้ พน้ื เพทเี่ ปน็ มา ดง้ั เดมิ แหง่ นสิ ยั สกลุ ทเี่ คยเปน็ มา เปน็ คน
คับแคบหรือกว้างขวาง ซื่อสัตย์สุจริตหวังเป็นมิตรเพ่ือพ่ึงเป็นพึ่งตายกันได้จริง
หรือไม่ จำ� ตอ้ งสงั เกตทุกส่ิงและทุกระยะทคี่ บหากพอสังเกตไดท้ ่วั ถึง เพราะการหา
คู่ครองที่แท้จริงไม่ใช่เป็นของเล็กน้อยและง่ายดาย แต่เป็นการวางรากฐานแห่งชีวิต
เพอ่ื ร่วมเป็นรว่ มตายต่อกนั อยา่ งไม่มีอะไรจะแบง่ รบั แบง่ สู้ได้ ถา้ ดีก็ดไี ปท้งั เขาทง้ั เรา

46

ท้งั ครอบครวั วงศ์สกุล ถ้าเสียก็พลอยเสยี ไปตามๆ กนั หมด ทง้ั ยังเป็นไมเ้ บือ่ ไม้เมา
ตอ่ กันอีกชวั่ ชีวิตระหวา่ งสามีภรรยาและสกุลท้ังสอง ตลอดลูกหลานบริวารของสกลุ
นั้นๆ เข้ากันไม่ติด เหมือนแยกแผ่นดินกันอยู่คนละมุมโลกระหว่างสามีภรรยา
ตลอดวงศ์สกุลแต่ละฝ่าย มองเห็นกันเหมือนไม้แทงลูกตา ท้ังจะเบือนหน้าหนี
ทั้งอ้าปากค้างพูดอะไรไม่ออก ถ้าพอจะเหาะได้ก็อยากจะเหาะไปเสียในขณะนั้น
เผอ่ื จะมที างหายใจบา้ งเพราะความอดั อนั้ ตนั ใจเตม็ ทน ถงึ กบั ใจจะขาดลงในเวลานน้ั
จนได้ พอพน้ จากหลมุ นรกกลบั ไปถงึ บา้ นแลว้ ตา่ งฝา่ ยตา่ งนนิ ทาใหใ้ ครตอ่ ใครในบา้ น
และญาติๆ ฟังสามปีไม่รู้จกั จบตามนสิ ัยมนุษย์ท่ีชอบเลา่ ไมจ่ บ ทงั้ เรื่องรกั เรอ่ื งชอบ
ทั้งเรือ่ งชัง เร่อื งโกรธ เรอื่ งเกลียด

ฉะน้ัน โบราณทา่ นจงึ สอนกุลบุตรธดิ าไม่แลว้ ไมเ่ ล่า สอนซำ้� สอนซากเกี่ยวกบั
การหาคคู่ รอง ไมใ่ หถ้ อื ความรกั เปน็ ผมู้ อี ำ� นาจ จะพาใหเ้ ดอื ดรอ้ นในภายหลงั ความรกั
ใหม้ ีไวเ้ พยี งเป็นเช้อื ทางเดนิ เข้าหากัน ถ้าไม่มคี วามรกั ไวเ้ ปน็ รสชาตเิ ลยกเ็ ป็นทำ� นอง
อาหารไมม่ ีรสเลย ผรู้ บั ประทานก็ไมม่ แี กใ่ จจะรับ แม้จะรักมากกไ็ ม่ยอมใหอ้ อกหน้า
ออกตา จะท�ำผู้รักใหเ้ ปน็ คนตาฝ้าฟาง มองไมเ่ ห็นส่วนลึกของความเดอื ดรอ้ นอนั จะ
ตามมาทหี ลงั เพราะความรกั กลายไปเปน็ ความเบอ่ื ตามธรรมดาของความรกั ประเภทนี้
เมอื่ ไดก้ นั เปน็ คู่ครองแล้วจะตัง้ อยู่ไม่ได้นาน แต่จะค่อยจางหายไปวนั ละเลก็ ละนอ้ ย
จนหมดไป ถ้าไมม่ ีความรกั ท่ีเกิดจากความดปี ระเภทอ่นื ๆ ดังท่ีกล่าวผา่ นมาแลว้ มา
รบั รองหรอื สนบั สนนุ ไว้ คสู่ ามภี รรยานนั้ จะอยดู่ ว้ ยกนั ไมไ่ ดน้ าน เทา่ ทโ่ี ลกอยดู่ ว้ ยกนั มา
นบั แตว่ นั เรมิ่ แตง่ งานจนถงึ สดุ ทา้ ยปลายแดน นนั่ เปน็ ความรกั อยา่ งอนื่ ซงึ่ ดี และแนบ
สนิทมากกว่าความรักประเภท ถ้าหอมกย็ อมคบ แตถ่ ้าขมก็ทง้ิ ทนั ทตี า่ งหาก ฉะนน้ั
ทา่ นจึงสอนให้หาแกน่ แห่งความรักอนั แท้จริงจากกนั และกัน จะสมชอ่ื วา่ หาความรกั
ชนดิ วางรากฐานแท้ ไมใ่ ชค่ วามรกั ชนดิ กลบั กลอกหลอกลวงดงั ทเ่ี หน็ ๆ กนั สว่ นความรกั
ประเภทนำ�้ เชอื่ มในขน้ั เรมิ่ แรกจำ� เปน็ ตอ้ งมเี พอ่ื เชอ่ื มตดิ ตอ่ กนั กบั ความรกั อนั เปน็ สว่ น
สำ� คญั ทอ่ี ยใู่ ตด้ นิ ซง่ึ จะโผลข่ นึ้ มาทหี ลงั และเปน็ ความรกั ทม่ี น่ั คง ทง้ั ยดึ เหนยี่ วคคู่ รอง
ไวไ้ ดต้ ลอดอวสาน การแสวงหาคคู่ รองดว้ ยการสงั เกตไตรต่ รองไวอ้ ยา่ งพรอ้ มมลู แลว้
ย่อมเป็นผลให้คู่ครองและเครือญาติทั้งสองฝ่ายไม่ผิดหวัง และอยู่ด้วยกันเป็นสุข

47

ตลอดกาลนาน ไมค่ ่อยมีเรื่องร้าวราน หรือแตกแยกทางครอบครัว ตลอดวงศญ์ าติ
ทเ่ี กย่ี วดองกนั กไ็ มเ่ กดิ ความเดอื ดรอ้ นระสำ�่ ระสาย แมจ้ ะอยใู่ นฐานะทย่ี ากจนบา้ งกม็ ี
ความสขุ ตอ่ กนั เทา่ ทคี่ วร เพราะตา่ งฝา่ ยตา่ งเคารพและเหน็ ใจกนั ไมด่ ถู กู เหยยี ดหยาม
ความมีความจนของกันและกัน ตลอดวงศ์สกุลของแต่ละฝ่ายก็ไม่น�ำมาเหยียบย�่ำ
กลำ�้ กราย ผดิ หรอื ถกู กว็ า่ กนั ไปตามเหตกุ ารณท์ ค่ี วร ไมล่ กุ ลามเหมอื นไฟปา่ ถา้ วางแผน
ไมถ่ กู แตเ่ รม่ิ แรก การมคี รอบครวั กเ็ ทา่ กบั กอ่ ไฟเผาตวั ยง่ิ กวา่ เผาผตี ายเสยี อกี เพราะ
ได้รับความกระทบกระเทือนชอกช้�ำทางจิตใจ เนื่องจากความเห็นไม่ลงรอยกันบ้าง
จากรายได้มีน้อยแต่การจ่ายไม่ค�ำนึงถึงสิ่งท่ีควรหรือไม่ควรบ้าง จากนิสัยฟุ่มเฟือย
ซ้อื ไมม่ ีเพยี งพอบา้ ง จากการชอบด้อมๆ มองๆ หางานพเิ ศษทางกามารมณ์แทนการ
หาเงนิ มาเพมิ่ เตมิ ครอบครวั บา้ ง จากความเปน็ นกั เลงเลน่ การพนนั ไมเ่ ลอื กหนา้ ชกบา้ ง
จากการเที่ยวดึกๆ เหมือนนกค้างคาวบ้าง จากความเป็นคนกว้างขวางจนเกินตัว
พาเพื่อนๆ เข้าร้านสุราบาร์เบียร์แล้วจ่ายเงินอย่างไม่อั้น ประหนึ่งมีฉางเงินตั้งอยู่
หน้าบ้านเหมือนฉางข้าวบ้าง เหล่านี้เพียงแต่อย่างใดอย่างหน่ึงหรือฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง
กอ่ ข้ึน ยอ่ มเป็นไฟเผาผลาญครอบครัวให้เดือดร้อนและล่มจมไปได้ ทำ� ให้หม้อข้าว
เตาไฟแตก ตลอดเดก็ ๆ ซง่ึ ไมร่ ภู้ าษภี าษาอะไรดว้ ยกพ็ ลอยเดอื ดรอ้ นไปตาม มหี นา้ เศรา้
เหงาหงอยไมเ่ ป็นอันกนิ อันนอนจนกลายเปน็ เดก็ ทมี่ ีปมด้อยตดิ ตัว เวลาไปโรงเรยี น
กล็ ะอายเพอ่ื นฝงู เขา้ หนา้ ใครไมต่ ดิ ดหู นงั สอื ไมม่ คี วามจดจำ� สอบกพ็ ลอยตกทงั้ ๆ ท่ี
เคยสอบได้คะแนนดๆี ทกุ ๆ ปีมา ทง้ั น้ีเพราะมามัวคดิ เปน็ ทกุ ขเ์ ปน็ รอ้ นกบั เรอ่ื งของ
คณุ พ่อคณุ แม่ทะเลาะวิวาทกนั

ดงั นนั้ การมคี รอบครวั จงึ มใิ ชเ่ รอ่ื งเลก็ นอ้ ยพอจะทำ� เอาอยา่ งงา่ ยๆ แบบสกุ แลว้
เอาเผาแล้วกนิ ไปเลยอย่างนัน้ เพราะเรอื่ งครอบครัวไมใ่ ชเ่ ร่อื งกลว้ ยหอม บทไปโดน
กลว้ ยเนา่ เขา้ บา้ ง มนั เหม็นตดิ มอื ลา้ งไม่ออก แมข้ ้างนอกจะพอล้างได้ แต่ขา้ งในไม่
ยอมออก พลอยใหเ้ ปน็ ทกุ ขแ์ ละรำ� คาญอยรู่ ำ่� ไป จงึ ควรฟงั เสยี งทา่ นทเี่ คยเหน็ ฟา้ เหน็
ดนิ มากอ่ น อนาคตทางครอบครวั จะไดแ้ จม่ ใส ดงั ทอ่ี ธบิ ายมาแลว้ จะชอื่ วา่ เปน็ ผฉู้ ลาด
คน้ หาคนดแี ละเจอคนดีท่ตี ัวและครอบครวั เราเอง การพูดมาก็มากจนลมื เค้าเง่อื นว่า
เราพูดอะไรกันเป็นต้นเหตุ

48

ทา่ นพดู ถงึ สงิ่ แวดลอ้ มวา่ เปน็ ไดท้ ง้ั โทษทงั้ คณุ สง่ิ ทง้ั นขี้ น้ึ อยกู่ บั ผเู้ ขา้ ไปเกย่ี วขอ้ ง
ตอ้ งการ ถา้ พาลกท็ ำ� ใหเ้ กดิ โทษ ถา้ ฉลาดกท็ ำ� ใหเ้ กดิ คณุ วนั นดี้ ฉิ นั รบกวนทา่ นมากไป
และคำ� ทนี่ ำ� มาเลา่ ถวายทา่ น บางคำ� กค็ วรแตบ่ างคำ� กไ็ มค่ วร ทา่ นเตอื นใหส้ ตจิ งึ รสู้ กึ ตวั
วา่ ไดพ้ ูดผดิ ไป จึงขออภัยทา่ นมากๆ ดว้ ย กราบขอบพระคณุ และนมัสการลาทา่ น

คณุ หลวงกรุณาให้คนไปบอกวา่ ท่านมา ดิฉันดีใจรบี มากราบทา่ นทนั ที เพราะ
มีความสงสัยในใจมานานแล้ว คือแต่ก่อนดิฉันเคยไปวัดเสมอ อย่างน้อยวันพระ
ไม่ให้ขาด แตท่ ุกวนั นีด้ ิฉนั ไมไ่ ดไ้ ป พยายามท�ำภาวนาอยทู่ ี่บ้านบ้าง รบั ศลี ฟังเทศน์
จากวทิ ยบุ ้าง จะผิดไหมท่านเทา่ ทด่ี ิฉนั ทำ� ดงั ท่ีเรียนมาน้ี

ไมผ่ ดิ ถา้ มคี นทำ� ดมี ากๆ เหมอื นคณุ บา้ นเมอื งและพระศาสนาจะเจรญิ มาก เพราะ
การท�ำความดีไม่มีกฎเกณฑ์ไว้ว่าต้องท�ำที่วัดอย่างเดียว เราท�ำท่ีไหนก็เป็นความดี
ของเรา

ดฉิ นั ไมไ่ ปวดั เพอ่ื รบั คำ� แนะนำ� จากพระทา่ น แตท่ ำ� ภาวนาอยใู่ นบา้ นเพยี งคนเดยี ว
ใจจะเจริญกา้ วหนา้ ได้ไหม และจะมสี ว่ นผดิ หรือไม่ ถา้ ผดิ จะควรปฏบิ ัติอยา่ งไรกบั
ตัวเอง

ถ้าคณุ แน่ใจคุณว่าจะสามารถท�ำได้โดยไม่ตอ้ งไปรบั ค�ำแนะนำ� จากใคร คณุ จะ
ไม่ไปวัดกไ็ ม่ผดิ ถ้าคณุ ทำ� ถูกทาง ใจของคณุ ต้องเจริญก้าวหน้าได้แนน่ อน แตค่ �ำวา่
“ดิฉันจะมสี ่วนผดิ ไหม ถ้าผิดจะควรปฏิบตั ิอยา่ งไร” นั่นมันแลว้ แต่อบุ ายของคณุ จะ
พิจารณาแก้ไขตัวเองโดยวิธีท่ีเห็นว่าจะได้ผลดี อาตมาจะอุปมาให้ฟังพอเป็นข้อคิด
คณุ เปน็ ไข้ จะเปน็ ขนั้ รนุ แรงหรอื ไมก่ ต็ ามไมส่ ำ� คญั แตส่ ำ� คญั ทคี่ ณุ จะสามารถพยาบาล
ตวั เองใหห้ ายไดห้ รอื ไม่ ถา้ คณุ มคี วามรคู้ วามสามารถพอกบั โรคทกี่ ำ� ลงั เปน็ อยู่ พรอ้ มทงั้
รูส้ มฏุ ฐานของโรคและยาทจี่ ะนำ� มารักษาตลอดวิธรี กั ษาทกุ ประเภท คณุ ก็ควรนำ� มา

49

รกั ษาไดเ้ อง ไมจ่ ำ� เปน็ ตอ้ งไปหาหมอ แตถ่ า้ คณุ ไมส่ ามารถจะรกั ษาโรคใหห้ ายไดล้ ำ� พงั
ตนเอง และกลบั จะเปน็ หว่ งในชวี ติ ของคณุ กลวั โรคจะไมห่ าย คณุ กค็ วรไปหาหมอให้
ตรวจและรกั ษา โรคยอ่ มมหี วงั จะหายไดแ้ ละยงั ดกี วา่ จะทนทรมานอยเู่ ฉยๆ โดยไมม่ ี
ทางแก้ไข

กเิ ลสเครอ่ื งเสียดแทงจิตใจ ทางศาสนาถอื ว่าเปน็ โรคชนดิ หนง่ึ ประจ�ำใจมนษุ ย์
และสตั ว์ ถา้ คณุ มโี รคประเภทนอ้ี ยใู่ นใจ และสามารถจะรกั ษาใหห้ ายไดโ้ ดยวธิ ตี า่ งๆ
ตามล�ำพัง คุณก็ไมจ่ �ำเปน็ ต้องไปวัดหาพระใหช้ ว่ ยแนะนำ� ส่ังสอน ถ้าคณุ ไมส่ ามารถ
แตห่ ว่ งใยตวั เอง เกรงจะผดิ พลาดเดนิ ไมถ่ กู ทาง การไปวดั กเ็ ปน็ ความดสี ำ� หรบั คณุ เอง
อาตมาไม่กล้าตัดสิน เพราะไม่เช่ือในตัวเองว่าเมื่อตัดสินให้คุณแล้วจะถูกหรือผิด
จงึ ขอมอบใหค้ ณุ ไปพจิ ารณาเอาเอง เมอ่ื เหน็ สมควรอยา่ งไรแลว้ คณุ จะไดป้ ฏบิ ตั ติ วั เอง
โดยสะดวก เทา่ ท่ีเรยี นให้ทราบท้ังโรคในกาย ทงั้ โรคในจติ ตลอดวธิ ปี ฏบิ ัตติ อ่ สงิ่
ดงั กลา่ ว คณุ พอจะเขา้ ใจไหม และคณุ ตอ้ งเปน็ ผสู้ ามารถในตวั เอง ไมต่ อ้ งไปหาหมอ
หาพระแล้วมใิ ชห่ รือ

ดฉิ นั ยงิ่ เปน็ คนขโี้ รคอยแู่ ลว้ แมย้ าขนานเดยี วกไ็ มเ่ คยรกู้ บั เขาเลย จะไมใ่ หด้ ฉิ นั
ไปหาหมอเพอ่ื ฉดี ยาตอ้ งตายแนซ่ ทิ า่ น แมท้ กุ วนั นถี้ งึ จะไมไ่ ปหาหมอบอ่ ยนกั กเ็ พราะ
ได้ยาจากหมอมารับประทานเปน็ ประจ�ำจึงพอทเุ ลาอยไู่ ด้ ย่งิ โรคกิเลสโทสะดังท่านวา่
ดว้ ยแล้ว วนั หนึง่ ไม่ทราบวา่ มันก�ำเริบกค่ี ร้ังไมส่ ามารถจะนบั ได้ เดี๋ยวลกู คนนั้นมา
ทำ� ให้กำ� เรบิ เดย๋ี วหลานคนนีม้ าท�ำใหโ้ กรธ คนโนน้ มาทำ� ใหร้ �ำคาญ ไมม่ ีเวลาสงบใจ
ไดเ้ ลย ยง่ิ ไดท้ ราบขา่ ววา่ กเิ ลสเปน็ โรคชนดิ หนงึ่ ซง่ึ เสยี ดแทงจติ ใจดว้ ยแลว้ กย็ ง่ิ ทราบ
ความกอ่ กวนของมนั มากขนึ้ เมอ่ื มสี ง่ิ มากระทบซงึ่ ไมส่ บอารมณ์ กย็ ง่ิ ทราบความกำ� เรบิ
ของกเิ ลสและความทกุ ขท์ างใจมากขน้ึ วา่ แทจ้ รงิ ใจของเรายงั หาหลกั ฐานไมไ่ ด้ และเหน็
โทษของตนทโ่ี ง่มากและอวดดไี มอ่ ยากไปวดั

พอมาได้ยินทา่ นพูดธรรมใหฟ้ ังช่ัวเวลาเพียงเล็กน้อยเทา่ นี้ ก็ยงั กลับไดส้ ตสิ ตัง
ขน้ึ มาแยะ ถา้ ได้ยินไดฟ้ งั อยบู่ อ่ ยๆ ก็จะช่วยใหม้ สี ติปัญญามากขน้ึ การฟังเทศนท์ าง
วทิ ยกุ ็ดเี หมอื นกนั แต่ธรรมดาของการเทศน์ ไม่วา่ ท่านองคใ์ ดเทศน์ก็ตอ้ งเทศน์เปน็

50

กลางๆ แสดงไปดว้ ยความสมำ�่ เสมอ เราจะยดึ เอาไดเ้ ปน็ บางตอน ไมค่ อ่ ยจะถกู กบั จดุ
ทเ่ี รากำ� ลงั สงสยั นกั แตก่ ารไตถ่ าม เรายกขอ้ ขอ้ งใจขนึ้ ถามเอาเลย เวลาทา่ นตอบจงึ ถกู
กับจุดที่เราตอ้ งการ ผลกป็ รากฏเปน็ ลำ� ดับไมค่ อ่ ยผิดพลาด วันนด้ี ิฉันเห็นคณุ ของ
การศึกษาไต่ถามอย่างประจักษ์ใจมากมาย คิดแล้วรู้สึกละอายท่านมากที่กล้าพูด
อวดทา่ น โดยเขา้ ใจวา่ ตนฉลาดพอตัวในทกุ สิง่ แลว้ ไม่อยากไปวดั เพ่ือศกึ ษาไตถ่ าม
ข้ออรรถข้อธรรมกบั ครูอาจารย์ เพงิ่ มากลบั ไดส้ ติเวลาทา่ นอธบิ ายให้ฟังน่เี อง ฉะน้นั
การไปวัดในวาระต้องไป ดิฉันจะไม่เรียนตอบท่าน แต่จะตอบกับตัวเอง
การภาวนาของดิฉันรู้สึกเย็นดีในตอนกลางคืนยามดึกสงัด แต่ตอนกลางวัน
เดก็ ๆ กวน ไมค่ อ่ ยมเี วลาไดท้ ำ� จะไดท้ ำ� บา้ งกต็ อนเดก็ ๆ ไมอ่ ยู่ หรอื เวลาเขานอนหลบั
เวลาจติ สงบลง ชอบจะเหน็ นมิ ิตต่างๆ มาปรากฏ แตด่ ิฉันเป็นคนมีนสิ ัยไม่ชอบกลัว
ฉะนนั้ เวลานงั่ ทำ� ภาวนามนี มิ ติ มาปรากฏ จะเปน็ นมิ ติ ชนดิ ใดกต็ าม ดฉิ นั ไมก่ ลวั บางครงั้
เป็นนิมิตของตัวดิฉันเองมาปรากฏต่อหน้า โดยเร่ิมแสดงภาพตอนเริ่มคลอดใหม่ๆ
ทา่ นอนหงายตวั แดงๆ มอี าการตน่ื ตกใจรอ้ งไห้ มอื เทา้ ไมอ่ ยเู่ ปน็ สขุ ซง่ึ ดแู ลว้ นา่ สงสาร
สงั เวชตนยงิ่ นกั เพราะไมม่ ใี ครมาคอยประคบั ประคองใหค้ วามปลอดภยั ปลอ่ ยใหด้ น้ิ
และรอ้ งไหอ้ ยา่ งไม่เดียงสาอยูค่ นเดยี ว ดิฉันเปน็ คนนัง่ ดูตัวเองเกดิ และดน้ิ รนร้องไห้
ถ้าเป็นคนก็ก�ำลังเพ่งเล็งดูอะไรแปลกๆ ชนิดไม่กะพริบตาเลย แต่นี่เราน่ังภาวนา
ซง่ึ หลบั ตาอยแู่ ลว้ ความเหน็ ชดั ในนมิ ติ ทางใจเวลานนั้ ไมผ่ ดิ อะไรกบั เราเหน็ ดว้ ยตาเนอ้ื
ทำ� ใหเ้ พลนิ ดจู นลมื เวลำ่� เวลา ทง้ั เกดิ ความสลดสงั เวชในตวั เองอยา่ งบอกไมถ่ กู ซงึ่ การ
เกิดมาเป็นรปู ร่างมีความทุกขท์ รมานแทบจะตายไปในระยะน้ันให้จงได้ ถึงเช่นนนั้ ก็
ไม่ตาย ยังกลบั คอ่ ยๆ เจริญเตบิ โตขึ้นมาในทา่ นอนหงายนัน้ เปน็ ล�ำดบั ในระยะเวลา
อนั สนั้ นนั่ แล คอ่ ยๆ เจรญิ วยั ขนึ้ มาเปน็ ลำ� ดบั ๆ จนถงึ วยั แกแ่ ละแกง่ อ่ มแงม่ เตม็ ที่ มหี นงั
อนั เหยี่ วยน่ หอ่ กระดกู คางงมุ้ ตาโหวเ่ ขา้ ไป จนมองเหน็ กระดกู ทกุ ทอ่ นทต่ี อ่ กนั แมย้ งั
มหี นงั หมุ้ อยู่ปรากฏแต่ลมหายใจแขมว่ ๆ แสดงความทุกขท์ รมานในเวลาจะแตกดับ
ใหด้ อู ยา่ งเต็มตา เราผูเ้ ฝ้าดูอยูป่ ระหนง่ึ ลมหายใจคลา้ ยกบั ว่าชาไปหมดทง้ั ตวั ไม่มี
ความรสู้ กึ เพราะความจดจอ่ และสงั เวชตนเหลอื ประมาณ ทง้ั ๆ ทจี่ ติ หมดความรสู้ กึ จาก
กายอย่แู ล้ว ในเวลาท่ีจิตสงบลงส่สู มาธิ ลมหายใจของนมิ ติ ค่อยๆ ช้าลงๆ หมดการ
กระดกุ กระดกิ ในสว่ นอวยั วะใดๆ ทงั้ สน้ิ ยงั พอปรากฏอยเู่ ฉพาะลมหายใจทลี่ ะเอยี ด

51

ซึ่งค่อยระบายออกมาอย่างช้าๆ เท่าน้ัน จากนั้นก็สิ้นลมหมดความหมายในตัวเอง
พอสิ้นลมแล้วก็แสดงอาการเน่าพอง และค่อยเปื่อยและสลายจากกันไปทีละน้อยๆ
จนสุดท้ายก็ปรากฏเป็นแผ่นดินอยู่เฉยๆ จิตซ่ึงเพ่งพินิจพิจารณาอยู่อย่างไม่ลดละ
เมอ่ื เหน็ ภาพของตนแสดงสจั จะอนั ประเสรฐิ ใหด้ แู ตต่ น้ จนอวสานไมข่ าดวรรคขาดตอน
จนลงถงึ ความวา่ งเปลา่ จากสตั วจ์ ากบคุ คลหญงิ ชายอยา่ งเตม็ ใจ ไมม่ ที างสงสยั วา่ สาระ
ของโลกและขันธท์ ้ังของทา่ นและของเรามาสน้ิ สุดในทีแ่ หง่ เดยี วกนั นีท้ ัง้ ส้นิ
พอพจิ ารณามาถึงตอนนี้ จติ ก็ยอ้ นกลับเขา้ มาอยา่ งรวดเรว็ และลงสู่สมาธิชนิด
เงยี บไปเลย หมดความกงั วลในสงิ่ ใดๆ ทง้ั สน้ิ ปรากฏแตค่ วามอศั จรรยซ์ งึ่ เปน็ อยกู่ บั จติ
เทา่ นนั้ ไมม่ เี วลานาทเี ขา้ ไปเกย่ี วขอ้ งกบั จติ ในขณะนนั้ คงมสี กั แตว่ า่ รปู้ รากฏอยเู่ พยี ง
อันเดยี วเท่านั้น และเป็นความรสู้ ึกวา่ ตนไดต้ ามไปกบั ภพนนั้ จรงิ ๆ พอจิตถอนขนึ้ มา
จงึ รสู้ กึ วา่ ตนยงั มชี วี ติ อยู่ มไิ ดต้ ายไปดว้ ยดงั ทค่ี ดิ จากประสบการณน์ นั้ แลว้ ทำ� ใหจ้ ติ
เห็นภัยในขันธ์มากข้ึน และแน่ใจว่ากายเราอันนี้กับกายเราอันน้ันคือเรื่องตน
อนั เดยี วกนั ไมม่ ที างสงสยั เปน็ อยา่ งอน่ื แมเ้ วลาปกตไิ มไ่ ดท้ ำ� ภาวนา ใจกป็ ระหวดั ถงึ
ภาพนน้ั เปน็ อารมณอ์ ยเู่ สมอวนั หนง่ึ หลายๆ ครง้ั เวลานง่ั ทำ� ภาวนากร็ ะลกึ ถงึ ภาพของตวั
ทตี่ ายนน่ั แล กอ่ นอน่ื นำ� มาเปน็ อารมณ์ ทำ� ความรสู้ กึ กบั ใจวา่ เราเขา้ ตายไมใ่ ชเ่ ขา้ สมาธิ
จติ รสู้ กึ จดจอ่ ต่อเรอ่ื งตายน้ันจรงิ ๆ ไมห่ ันเหดังทเี่ คยเป็น
จะถกู หรอื ผดิ ขอทา่ นไดช้ ว่ ยตกั เตอื นสง่ั สอนดว้ ย ดฉิ นั ทำ� แบบไมม่ คี รอู าจารย์
สง่ั สอน ขน้ั เรมิ่ แรกทา่ นกส็ อนใหน้ ำ� ธรรมบทตา่ งๆ มาบรกิ รรมภาวนา แตท่ ป่ี รากฏดงั ท่ี
เรยี นใหท้ ราบน้ี ไมม่ ใี ครสอนไวก้ อ่ น แตม่ าปรากฏขน้ึ เวลาทำ� ภาวนาโดยมไิ ดค้ าดฝนั วา่
จะเป็นขน้ึ อย่างน้นั ๆ
ทว่ี า่ ตวั คณุ มาเกดิ และตายอยตู่ อ่ หนา้ นนั้ คณุ รไู้ ดอ้ ยา่ งไร ใครมาบอกถงึ รวู้ า่ ภาพนน้ั
เป็นภาพของตวั
รไู้ ดช้ ดั ทใี่ จวา่ เปน็ เรอื่ งของตวั มาเกดิ และแสดงเพอ่ื ตวั แท้ ดฉิ นั ไมส่ งสยั และไมม่ ี
ใครมาบอก แตจ่ ะเรยี นลกั ษณะแหง่ ความรนู้ นั้ เรยี นไมถ่ กู สว่ นผรู้ ู้ ผเู้ หน็ ผบู้ อก อยทู่ กุ
ระยะท่นี มิ ิตแสดงอาการตา่ งๆ นน่ั เปน็ สิง่ ท่มี ีอย่กู บั ใจอยา่ งพร้อมมลู ไม่มที างสงสัย

52

สำ� คญั ตรงทจี่ ะนำ� ออกมาพดู นพี้ ดู ไมถ่ กู ดฉิ นั รสู้ กึ จนใจทจ่ี ะเรยี นใหถ้ กู สมใจทอ่ี ยากเรยี น
จะถกู หรอื ผดิ ประการใดโปรดทา่ นเมตตาดว้ ย ดฉิ นั ไมก่ ลา้ จะไปเทยี่ วเรยี นใหใ้ ครทราบ
กลวั เขาจะวา่ ดฉิ นั เปน็ บา้ เรอ่ื งกจ็ ะลกุ ลามไปกลายเปน็ ความเสยี หายแกว่ งปฏบิ ตั แิ ละ
พระศาสนาดว้ ย

การปรากฏนิมติ ขนึ้ ในเวลาทำ� สมาธภิ าวนา นั่นเปน็ ไปตามจริตทค่ี วรจะเป็นได้
แตไ่ มเ่ ปน็ ทกุ รายไป เวลานมิ ติ แสดงขน้ึ สำ� คญั อยทู่ ผ่ี พู้ จิ ารณาเพอื่ ถอื เอาประโยชนจ์ าก
นิมิตน้ันๆ ถ้าพิจารณาถูกตามความหมายของนิมิตที่เป็นธรรมมาแสดงดังท่ีคุณ
พจิ ารณามาแลว้ นนั่ จดั วา่ ถกู ตอ้ งและไดส้ ตปิ ญั ญาไปทกุ ระยะทนี่ มิ ติ มาแสดง แตถ่ า้ มี
ความเหน็ เปน็ อยา่ งอนื่ ซง่ึ ขดั ตอ่ หลกั ธรรมชาติ คอื ความเกดิ แก่ เจบ็ ตาย อนั เปน็ องค์
ของสัจธรรม และมีความสะดุ้งหวาดกลัวเกิดข้ึนในขณะน้ัน น่ันเป็นความผิดของ
ผเู้ หน็ นมิ ติ ทแี่ สดงขนึ้ แตถ่ อื เอาประโยชนไ์ มไ่ ดด้ ว้ ย ผดิ ความมงุ่ หมายของธรรม คอื
นิมิตที่มาแสดงโดยหลักธรรมชาติด้วย ผิดทางด�ำเนินเพ่ือความเห็นแจ้งซ่ึงสัจธรรม
ทง้ั สด่ี ว้ ย ถา้ ปลอ่ ยใหเ้ ปน็ ไปไมร่ บี แกไ้ ขกม็ ที างเสยี ได้ เพอ่ื ความถกู ตอ้ งตามนโยบาย
ของธรรม คอื นมิ ติ ทแ่ี สดงออกเพอ่ื เรา ควรยกนมิ ติ ขน้ึ พจิ ารณานอ้ มเขา้ ในหลกั สจั ธรรม
คอื อนจิ จงั ทกุ ขงั อนตั ตา เทยี บเคยี งกบั เราและสงิ่ ทว่ั ๆ ไป วา่ มอี าการสามเสมอกนั
ไมเ่ ปน็ สงิ่ ทนี่ า่ เพลดิ เพลนิ และตดิ อยู่ และไมเ่ ปน็ สง่ิ ทน่ี า่ กลวั เพราะตวั เราและสง่ิ ทงั้ ปวง
จำ� ตอ้ งเป็นดังภาพนิมิตท่ีแสดงโดยแท้ จะเปน็ อย่างอื่นไปไม่ได้ หยง่ั ปัญญาลงให้ถงึ
หลกั ความจรงิ ทเี่ ปน็ ไปอยใู่ นสตั วแ์ ละสงั ขารทว่ั ๆ ไป ทงั้ ภายในและภายนอก ไมเ่ พยี งแต่
ภาพนิมิตที่มาแสดงเท่าน้ัน แต่สิ่งท้ังหลายแสดงตัวเป็นไตรลักษณ์อยู่ตลอดเวลา
ยงิ่ กวา่ ภาพนมิ ติ เสยี อกี การเหน็ ไตรลกั ษณจ์ ากนมิ ติ กด็ ี จากสงิ่ อน่ื ๆ กด็ ดี ว้ ยภาวนามยปญั ญา
(ควรพจิ ารณาเหน็ ความจรงิ ตามขน้ั ของปญั ญาจรงิ ๆ) จะสามารถรอื้ ถอนสง่ิ ทรี่ กรงุ รงั
ซงึ่ ปกปดิ กำ� บงั จติ ออกไดโ้ ดยลำ� ดบั ใจจะรสู้ กึ เบาจากภาระคอื อปุ าทานในรปู ขนั ธแ์ ละ
นามขันธเ์ ปน็ ระยะๆ พร้อมท้งั ความรืน่ เรงิ ในธรรมที่ตนกำ� ลงั พจิ ารณาอย่เู ปน็ ประจำ�
ใจมีความหนักแนน่ ตอ่ ธรรมและมัน่ ใจทัง้ ธรรมทก่ี �ำลังบ�ำเพ็ญให้เปน็ ไปอยู่ ท้งั ธรรม
ขนั้ สงู อนั จะพงึ รไู้ ดด้ ว้ ยอำ� นาจของความพากเพยี รและสตปิ ญั ญาซง่ึ ทำ� หนา้ ที่ และเคย
ไดผ้ ลมาเปน็ ลำ� ดบั ทง้ั เชอื่ สมรรถภาพของตนวา่ เปน็ ผคู้ วรแกศ่ าสนธรรม และใกลต้ อ่

53

หลกั ความจรงิ ทมี่ อี ยกู่ บั ตนเขา้ ไปทกุ ที เพราะสจั ธรรมอยทู่ ไี่ หน ทางเดนิ เพอ่ื พระนพิ พาน
กอ็ ยทู่ นี่ นั่ เพราะไมเ่ คยแยกจากกนั พอจะทำ� ผตู้ งั้ ใจปฏบิ ตั อิ ยโู่ ดยชอบหมดหวงั สจั จะ
ทง้ั สน่ี ี้ แมพ้ ระพทุ ธเจา้ นพิ พานไปนานแลว้ กม็ ไิ ดเ้ คลอ่ื นคลาดไปจากทเ่ี ดมิ ซง่ึ เคยมอี ยู่
กับเรากับทา่ นตลอดมา คงเป็นสจั จะอนั สมบรู ณ์อย่เู ช่นนน้ั ผปู้ ฏบิ ัตบิ �ำเพ็ญตนตาม
หลักธรรมย่อมได้รับความอบอุ่นจากธรรมเช่นเดียวกับสมัยท่ีพระพุทธเจ้ายังทรง
พระชนมอ์ ยู่

เทา่ ทป่ี รากฏผลจากการทำ� สมาธภิ าวนาของคณุ พอจะยดึ หลกั ความจรงิ จากธรรม
ของพระพุทธเจ้าได้บ้างไหม อาตมาก็สุ่มเดาเอาตามท่ีคุณเล่าความเป็นในจิตให้ฟัง
เข้าใจว่าคุณเริ่มมีหลกั ยดึ เป็นสรณะบา้ งแลว้ จะถูกหรอื ผดิ กข็ ออภยั ด้วย

ดฉิ นั ไมก่ ลา้ จะเรยี นทา่ น เกรงวา่ จะสงู ไปหรอื ตำ�่ ไปเทา่ ทด่ี ฉิ นั ปฏบิ ตั ิ และปรากฏ
อยา่ งไร กไ็ ดเ้ รยี นทา่ นไปแลว้ ถา้ เหน็ วา่ ไมบ่ งั ควรตรงไหน ขอไดโ้ ปรดบอกดฉิ นั ตรงๆ เลย
ถา้ พดู เปน็ ปญั หา ดฉิ นั ไมค่ อ่ ยเขา้ ใจ ยง่ิ พดู เปน็ บาลดี ว้ ยแลว้ ดฉิ นั ไมเ่ ขา้ ใจเลย เพราะ
ไม่ได้เรยี นบาลีและพระอภิธรรม เวลาไปวัด พระอาจารยส์ ่งั สอนดฉิ นั กจ็ ดจำ� เอาไว้
แลว้ นำ� มาปฏบิ ตั ิ ปรากฏอยา่ งไรกเ็ ลา่ ถวายทา่ น สว่ นจะผดิ หรอื ถกู ดฉิ นั ไมเ่ ขา้ ใจ ถา้ ทา่ น
จะเมตตาอธบิ ายเรอื่ งการปฏบิ ตั ติ อ่ นมิ ติ ซงึ่ เคยปรากฏกบั ดฉิ นั บอ่ ยๆ จะเปน็ พระคณุ แก่
ดิฉันอย่างย่ิง นิมิตท่ีปรากฏเห็นว่าดิฉันเป็นคนเกิดและคนตายนั่นจะถูกตามหลัก
ภาวนาบ้างไหม และจะควรปฏบิ ัติอย่างไรต่อไป เวลานิมติ เกดิ ข้นึ อกี และมีลกั ษณะ
ต่างๆ กันจะควรพิจารณาอย่างไรจึงจะถูกและไม่มีทางเสียไปด้วย ที่เรียนถาม
รบกวนบอ่ ยกเ็ พราะความไมแ่ นใ่ จ ในวาระตอ่ ไปไมท่ ราบวา่ นมิ ติ จะมาปรากฏทา่ ไหนบา้ ง
และพอจะมสี ตปิ ญั ญารเู้ ทา่ ทนั กนั หรอื ไม่ หากจะไปถามใครกไ็ มส่ นทิ ใจดงั ทเี่ รยี นแลว้
ดิฉนั รสู้ กึ เป็นกงั วลใจกับนมิ ิตไมเ่ บาเลย

นมิ ติ ท่ีปรากฏเป็นเรอื่ งเกดิ เรอื่ งตาย นนั่ ไมผ่ ดิ ถ้าไม่นำ� ความกลวั เขา้ มายงุ่ และ
ท�ำลาย เพราะเรื่องการเกิดการตายเป็นเร่ืองสัจธรรมโดยตรง นิมิตแม้จะแสดงขึ้น
มากนอ้ ยและตา่ งๆ กนั กต็ าม เราผรู้ ผู้ เู้ หน็ เปน็ อยา่ งหนงึ่ นมิ ติ ทแ่ี สดงตวั ใหป้ รากฏเปน็
รปู ตา่ งๆ ดบี ้าง ชั่วบา้ ง นา่ รกั บา้ ง นา่ เกลียดบา้ ง น่ากลัวบา้ ง เหลา่ นีเ้ ปน็ อยา่ งหนึ่ง

54

ต่างหากจากใจ เขาจะแสดงอาการหรือท่าทางอย่างไรออกมา เราผูร้ ูผ้ ู้เหน็ จงท�ำความ
เข้าใจกับนิมิตน้ันด้วยดี อย่าน�ำเราซ่ึงเป็นผู้รู้ผู้เห็นเข้าไปบวกกันเข้าให้เป็นอันหน่ึง
อนั เดยี วกนั กบั นมิ ติ ทกี่ ำ� ลงั ปรากฏนน้ั ๆ เราจะมสี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี ไปดว้ ย คอื จติ จะแสดง
ความดใี จ เสยี ใจ เปน็ ตน้ ไปตามนมิ ติ ทแี่ สดงอาการตา่ งๆ ไปตามเรอื่ งของมนั เราเปน็
เพยี งผคู้ อยดเู หตกุ ารณก์ บั นมิ ติ ทแี่ สดงตวั เทา่ นนั้ เชน่ เดยี วกบั เราดภู าพยนตร์ ไมใ่ ช่
เรอ่ื งของเราซง่ึ เปน็ เพยี งผดู้ ู จะไปแสดงเรอื่ งพระเอกนางเอกตา่ งๆ ในจอหนงั เราเปน็
เพยี งผดู้ เู รอื่ งตา่ งๆ ทเ่ี ขาแสดงเทา่ นนั้ เรอื่ งไหนดเี ปน็ คตกิ น็ ำ� มาปรบั ปรงุ ตวั เอง เรอ่ื งไหน
ไมด่ ไี รส้ าระกป็ ลอ่ ยใหผ้ า่ นไป ไมใ่ ชจ่ ะนำ� เขา้ มาทำ� ลายจติ ใจของเราใหช้ วั่ และไรส้ าระ
ไปดว้ ย การดภู าพยนตรท์ างสมาธภิ าวนากม็ ลี กั ษณะเชน่ เดยี วกนั เราไมใ่ ชน่ มิ ติ ตา่ งๆ
และไมใ่ ชผ่ แู้ สดงนมิ ติ ใหเ้ ปน็ ตา่ งๆ แตเ่ ปน็ เพยี งผดู้ แู ละคอยถอื เอาประโยชนจ์ ากนมิ ติ
เทา่ ทสี่ ตปิ ญั ญาจะอำ� นวยเทา่ นน้ั สว่ นไหนดกี ย็ ดึ มาบำ� รงุ สง่ เสรมิ สว่ นไหนไมด่ กี ป็ ลอ่ ย
ใหผ้ า่ นไปกบั นมิ ติ ไมถ่ อื มาเปน็ อารมณเ์ ครอื่ งกวนใจ นมิ ติ ประเภทใดเกดิ ขน้ึ ดหี รอื ชว่ั
ลว้ นเปน็ สิง่ ท่ีจะต้องดับไปหรือผ่านไป ส่วนเราผดู้ ูไมไ่ ดด้ -ี ชัว่ หรอื เกดิ -ดับ ไปด้วย
เพราะเป็นคนละอย่างไมใ่ ช่อนั เดยี วกนั

ถ้าเรามคี วามฉลาดพอ กถ็ ือเอาประโยชน์จากนิมติ ได้ทุกประเภท โดยไม่ตอ้ ง
เสยี เวลาใหน้ มิ ติ ผา่ นไปเปลา่ ทง้ั ยงั สามารถพจิ ารณาแยกสว่ นของนมิ ติ ใหเ้ ปน็ ประโยชน์
ไดต้ ามใจหวงั ดว้ ย ขออยา่ งเดยี ว คอื อยา่ ใหเ้ ราถอื ผรู้ ซู้ ง่ึ เปน็ ธรรมชาตทิ ไี่ มต่ ายนเ้ี ขา้ ไป
เป็นอันหนึ่งอันเดยี วกันกับนมิ ติ ซงึ่ แสดงอาการเกิดๆ ดับๆ เทา่ น้ัน เรามที างทีจ่ ะทำ�
ประโยชนจ์ ากนมิ ติ ไดอ้ กี มากมาย เราจะสรา้ งภาพความกลวั ขน้ึ หลอกหลอนตวั เองเพอ่ื
หวงั ประโยชนอ์ ะไร ความกลวั ทเ่ี กดิ ขน้ึ กบั ใจเรานน่ั แลเปน็ สงิ่ ทคี่ วรระวงั ใหม้ ากยง่ิ กวา่
นมิ ติ หรอื สงิ่ อนื่ เปน็ ไหนๆ เชน่ เรากลวั ผี แตผ่ ไี มท่ ราบวา่ อยทู่ ไ่ี หนไมเ่ คยเหน็ ตวั ไดย้ นิ
แตช่ อ่ื ของผกี ก็ ลัวกันทัง้ โลก ส่วนความกลวั เรารปู้ ระจกั ษ์อยู่กบั ใจ ทัง้ เปน็ ภัยต่อเรา
ทกุ ขณะทเี่ กดิ ขน้ึ ทำ� ใหเ้ กดิ ทกุ ขจ์ นตวั สนั่ แตไ่ มค่ อ่ ยจะมใี ครระวงั กนั ปลอ่ ยใหค้ วาม
กลัวลมกลัวแล้งเข้ายำ�่ ยเี สยี จนแทบไม่ไดส้ ติเสียเลย มจี ำ� นวนไม่น้อย เมอื่ เปน็ เชน่ น้ี
เราจะเห็นว่าผีเป็นภัยหรือความกลัวที่เกิดกับใจเราเสียเองเป็นภัยกันแน่ ถ้าเห็นว่า
ความกลวั เป็นภยั ท�ำไมไม่เพง่ จิตลงที่จดุ ซ่ึงก�ำลังกลวั ๆ นัน้ เลา่ โปรดพจิ ารณาใหด้ ี

55

เราเปน็ ลกู ศษิ ยท์ มี่ คี รสู อน คดิ อะไรอยา่ ใหไ้ รเ้ หตผุ ลคอื หลกั ธรรม จะสรา้ งความจนมมุ
ไวส้ งั หารตวั เอง การเรยี นและปฏบิ ตั ธิ รรมกเ็ พอ่ื ความฉลาดปลดเปลอ้ื งตวั เองออกจาก
อุปสรรคหรือที่คุมขัง ไม่ใช่เพ่ือความกลัว ถ้าต้องการเห็นโทษแห่งความกลัวจริงๆ
ไมห่ ลอกตวั เอง โปรดตงั้ จติ และสตปิ ญั ญาลงจดุ ทก่ี ำ� ลงั กลวั ๆ นน่ั แล โดยไมส่ นใจกบั
เปรตผหี รอื อะไรๆ ทไ่ี หนเลย มสี ตคิ อยดอู ยกู่ บั จดุ ทกี่ ำ� ลงั กลวั ๆ คอื ใจนนั้ เอง ความกลวั
จะแสดงอาการเคลอื่ นไหวอยา่ งไรบา้ ง จะทราบกนั แนก่ บั ใจในเวลาไมน่ านนกั แตข่ อ
ให้ตง้ั สตดิ จู รงิ ๆ จนความกลวั แสดงอาการลดลงและหมดไปในขณะนนั้ คราวต่อไป
ถา้ ความกลวั เกดิ ขนึ้ อกี กพ็ จิ ารณาโดยทำ� นองทเ่ี คยพจิ ารณามาแลว้ จนเหน็ ผลประจกั ษ์
เรอื่ งทเี่ คยกลวั กค็ อ่ ยหมดปญั หาไปวนั ละเลก็ ละนอ้ ย ผลสดุ ทา้ ยไมม่ คี วามกลวั ผเี หลอื
อยู่เลย ถา้ มีความกลวั ในนิมติ ก็โปรดพจิ ารณาในท�ำนองเดียวกัน นิมิตทกุ ประเภท
ไม่สามารถท�ำตนให้เสียได้โดยล�ำพังตัวเอง แต่ท�ำให้เสียได้โดยผู้เห็นนิมิตคิดตี
ความหมายไปตา่ งๆ ซง่ึ เปน็ ทางผดิ ความคดิ ผิดท่อี าศยั นมิ ิตเปน็ เหตุจงึ มีทางเสียได้
ดงั ทเ่ี คยเหน็ เคยไดย้ นิ นกั ภาวนาทมี่ คี วามเหน็ ผดิ วปิ ลาส กลายเปน็ คนทน่ี า่ ปลงอนจิ จงั
ไปได้ เทา่ ทอ่ี ธบิ ายมาเขา้ ใจวา่ พอจะเปน็ แนวทางแกท่ า่ นนกั ปฏบิ ตั ทิ มี่ จี รติ นสิ ยั ในทางน้ี
ไดเ้ ทา่ ทค่ี วร และหวงั วา่ คณุ พอจะเขา้ ใจและยดึ ไปเปน็ หลกั ปฏบิ ตั ติ อ่ ไปในเวลาจำ� เปน็

ดฉิ นั พอเขา้ ใจทเี่ กยี่ วกบั นมิ ติ แตเ่ วลาจติ สงบลงไปแลว้ ไมม่ นี มิ ติ มาปรากฏ จะให้
จติ พกั สงบอยู่ในสมาธนิ านเท่าไร

ให้พักอยู่ตามต้องการจนกว่าจิตจะถอนข้ึนมาเอง ไม่ควรรบกวนโดยประการ
ทง้ั ปวง เพราะจิตทพ่ี ักสงบอยู่ในสมาธไิ มไ่ ปเทยี่ วกอ่ ความเสยี หายอะไร นอกจากจะ
เปน็ ความสงบสขุ อยู่โดยล�ำพงั ตนเอง ปราศจากสิง่ ก่อกวนใดๆ เทา่ นั้น ไม่จ�ำตอ้ งให้
จติ ท�ำงานใดๆ ในเวลาเชน่ นั้น ปล่อยใหส้ งบสุขอยตู่ ามสภาพของตน

ทา่ นกลา่ วไวว้ า่ เมอ่ื จติ เปน็ สมาธแิ ลว้ ปญั ญาจะเกดิ เองนน้ั จะเกดิ ขนึ้ เวลาใด เพราะ
จติ ของดฉิ นั กเ็ คยสงบลงเปน็ สมาธหิ ลายครง้ั แลว้ แตไ่ มเ่ หน็ ปญั ญาเกดิ ขน้ึ บา้ งเลย หรอื
สมาธิของดิฉันไม่ใช่สมาธปิ ระเภทให้เกิดปัญญา

56

สมาธปิ ระเภทไหนกเ็ ปน็ สมาธเิ หมอื นกนั และปญั ญาประเภทไหนกเ็ รยี กปญั ญา
เหมือนกนั เมอื่ ท�ำให้เกดิ ได้ ถา้ ไม่ทำ� ให้เกิด ไม่วา่ สมาธแิ ละปญั ญาประเภทใดกเ็ กิด
ไมไ่ ดท้ ง้ั นนั้ เพราะสำ� คญั อยกู่ บั ผทู้ ำ� ใหเ้ กดิ หรอื ไมท่ ำ� ใหเ้ กดิ ไมไ่ ดส้ ำ� คญั อยทู่ ช่ี อื่ เพยี ง
เท่านนั้

ถา้ เปน็ สมาธิที่ควรแกป่ ญั ญาดังที่ว่า ก็ทำ� ไมสมาธขิ องดฉิ ันจงึ ไมเ่ กิดปญั ญาเลา่

กค็ ณุ ไมท่ ำ� ปญั ญาใหเ้ กดิ ปญั ญาจะเกดิ ไดอ้ ยา่ งไร เพราะสมาธมิ ใิ ชผ่ ใู้ หก้ ำ� เนดิ
แก่ปญั ญา แตเ่ ป็นเพียงเครือ่ งชว่ ยเสริมปญั ญาให้มกี ำ� ลังเท่านน้ั

การทำ� ปญั ญาใหเ้ กดิ จะทำ� วธิ ใี ด ดฉิ นั ไมร่ เู้ ลยจรงิ ๆ เปน็ แตค่ อยใหป้ ญั ญาเกดิ เอง
แตก่ ไ็ มเ่ หน็ เกดิ สกั ทจี นปา่ นนี้

ปญั ญา แปลวา่ ความรอบรใู้ นกองสงั ขารมใิ ชห่ รอื มไิ ดแ้ ปลวา่ ปญั ญาคอื การนง่ั เฝา้
นอนเฝ้าสมาธิ ปล่อยให้ปัญญาเกิดข้ึนมาเองโดยไม่ต้องพิจารณา ฉะน้ัน ปัญญา
จงึ ยงั ไม่เกิด แมม้ สี มาธอิ ยา่ งสมบูรณ์แล้ว เพราะสมาธิกบั ปญั ญาทำ� งานคนละหนา้ ที่
สมาธทิ ำ� งานเพอื่ ความสงบ สว่ นปญั ญาทำ� งานเพอ่ื ความรแู้ จง้ ในกองสงั ขารทกุ ประเภท
ความจรงิ ผบู้ ำ� เพญ็ ตอ้ งการจติ ใหเ้ ปน็ สมาธิ กจ็ ำ� ตอ้ งอบรมโดยอบุ ายตา่ งๆ มอี านาปานสติ
เปน็ ธรรมกำ� กบั ใจ ไมใ่ หส้ ง่ ไปอนื่ จติ จงึ เปน็ สมาธขิ นึ้ มา ผตู้ อ้ งการใหเ้ กดิ ปญั ญากจ็ ำ�
ตอ้ งเปน็ นกั คน้ คดิ พนิ จิ พจิ ารณาไปตามธรรมในแงต่ า่ งๆ มขี นั ธห์ า้ เปน็ รากฐานของการ
พจิ ารณาตามโอกาสอนั ควร รวมลงในหลกั ของไตรลกั ษณอ์ ยา่ งใดอยา่ งหนงึ่ หรอื ทง้ั
สามไตรลกั ษณ์ ใจกค็ อ่ ยแสดงความแยบคายออกมาวนั ละเลก็ ละนอ้ ย นน่ั คอื ปญั ญา
เร่มิ ไหวตัวขึ้นมาแลว้ เมื่อจิตถอนออกจากสมาธแิ ล้วไม่นอนใจ มาพิจารณาธาตขุ ันธ์
อายตนะ ตามแตจ่ ะเหมาะกบั โอกาสนนั้ ๆ ความแยบคายจากการพจิ ารณากก็ ลายเปน็
ปญั ญาขน้ึ มาในใจดวงนน้ั เมอ่ื จติ มคี วามชำ� นาญตอ่ สมาธแิ ละปญั ญาแลว้ หนั ไปทาง
สมาธิ จติ ก็เป็นสมาธขิ นึ้ มา หันไปทางปัญญา จิตก็เป็นปัญญาข้นึ มาในจิตดวงเดียว
นั่นแล ใครจะไปแสวงหาสมาธิและปญั ญามาจากทไ่ี หน

57

อนึ่ง ถ้าจิตเป็นสมาธิแล้วปัญญาจะเกิดข้ึนมาเองโดยไม่ต้องขวนขวาย แล้ว
พระพทุ ธเจา้ กไ็ มท่ รงสอนใหบ้ ำ� เพญ็ ปญั ญา จะพงึ สอนเฉพาะวธิ บี ำ� เพญ็ สมาธอิ ยา่ งเดยี ว
เทา่ นน้ั ปญั ญากเ็ กดิ มาเอง แมผ้ บู้ ำ� เพญ็ สมาธแิ ลว้ กไ็ มต่ ดิ ในสมาธขิ องตน ปญั ญาทเ่ี กดิ
จากสมาธจิ ะเปน็ ผทู้ ำ� หนา้ ทใี่ หเ้ หมาะสมไปเอง แตแ่ ทนทจี่ ะเปน็ ดงั ทวี่ า่ นน้ั กลบั ปรากฏวา่
ผู้บ�ำเพ็ญจิตเป็นสมาธิแล้วติดอยู่ในสมาธิของตนจนหาทางออกไม่ได้ยังมีจ�ำนวน
ไม่น้อย บางรายท่ีจิตเปน็ สมาธิแล้ว อาจารยส์ อนทางปัญญาเพื่อถอดถอนกเิ ลสเปน็
ลำ� ดบั ไป เพราะการถอดถอนกเิ ลสตอ้ งถอดถอนดว้ ยปญั ญา มใิ ชถ่ อดถอนดว้ ยสมาธิ
ไมย่ อมเชอ่ื อาจารยก์ ย็ งั มี มหิ นำ� ยงั กลบั เหน็ วา่ ตนถกู ตอ้ ง ไมย่ อมขวนขวายทางดา้ นปญั ญา
ยอมติดแจอยู่ในสมาธิน้ันโดยไม่สนใจหาทางออก อาจารย์ถึงกับต้องใช้อุบายและ
เหตผุ ลผกู มัดจนหาทางออกไม่ได้ แลว้ ค่อยยอมรับหลกั การไปพิจารณาแกไ้ ขตนเอง
ปญั ญาจงึ มที างไหวตวั ขนึ้ มาตามประโยคแหง่ การพจิ ารณาเปน็ ลำ� ดบั แลว้ กลบั มาเหน็
โทษของตัวที่ติดอยู่ในสมาธิโดยเข้าใจว่าเป็นจริงเป็นจังจีรังถาวร ท�ำนองน้ีก็มีจ�ำนวน
ไมน่ อ้ ย ความจรงิ สมาธเิ ปน็ เพยี งท่ีพกั เพอ่ื เดนิ ทางตอ่ ไปเทา่ นน้ั ไมใ่ ชส่ ถานท่บี รมสุข
พอจะตายใจและตดิ อยโู่ ดยไมส่ นใจกบั ปญั ญาทางถอดถอน เพยี งเทา่ นก้ี พ็ อจะทราบ
ไดว้ า่ สมาธมิ ปี ระสทิ ธภิ าพ ทำ� ใหป้ ญั ญาเกดิ ได้ หรอื ตอ้ งทำ� การพจิ ารณาอกี วาระหนงึ่
ปญั ญาจงึ จะเกดิ โปรดนำ� ไปไตรต่ รองและเลอื กเฟน้ เอาตามทเ่ี หน็ ควร อาตมาเองกม็ ใิ ช่
เจา้ ของของสมาธแิ ละปญั ญา จงึ ไมก่ ลา้ ชข้ี าดลงไปวา่ ตอ้ งทำ� อยา่ งนนั้ จงึ จะถกู ทำ� อยา่ งนี้
ผดิ ใชไ้ ม่ได้ ดงั นี้ เพราะไมใ่ ชผ่ พู้ ิพากษาธรรมศาลฎกี าจึงท�ำอยา่ งนั้นไมไ่ ด้ จะผิด
หรอื ถูก เราก็พดู และฟังกนั ตามเหตผุ ล เนอื่ งจากหลกั ธรรมเปน็ ธรรมาธปิ ไตยอย่าง
สมบรู ณ์อยู่แลว้ และสัง่ สอนคนเพ่อื จติ จะได้เป็นธรรมาธิปไตยบา้ ง โลกจะมสี นั ติสุข
เปน็ ทพ่ี กั ผอ่ นหยอ่ นใจในเวลามคี วามโศกเศรา้ เหงาหงอย เพราะอารมณไ์ มพ่ งึ ปรารถนา
มารบกวน เท่าทีพ่ ดู มาก็มาก ถา้ คุณยังมอี ะไรอกี กส็ นทนากันตอ่ ไป

ดฉิ นั หายขอ้ งใจเรอ่ื งสมาธใิ หเ้ กดิ ปญั ญา ตอ่ ไปนจ้ี ะพยายามพจิ ารณาทางปญั ญา
ตามวธิ ที ท่ี า่ นอธบิ ายใหฟ้ งั ถา้ มคี วามสงสยั จะมาเรยี นถามทา่ นใหม่ เฉพาะวนั นมี้ เี พยี ง
ทเ่ี รยี นแลว้ จะมอี ยบู่ า้ งกเ็ ปน็ ความสงสยั ชนดิ ทโ่ี ลกเขาวา่ บา้ ขสี้ งสยั ตา่ งหาก ไมอ่ ยาก
กราบเรียนทา่ นใหย้ งุ่ และล�ำบากไปดว้ ย

58

บา้ ขสี้ งสยั อยา่ งไร ลองพดู ดทู ี เพราะคนดกี อ็ ยากฟงั หรอื คนดกี ค็ อื คนบา้ นน่ั เอง
ถงึ ตอ้ งอยากฟงั เรื่องบ้า คิดดแู ลว้ ก็ไมเ่ หน็ แปลก เพราะคนดๆี เรานเี่ อง ดคู นบ้าและ
ฟังคนบา้ พดู กม็ ีถมไป ไหนโปรดพูดใหฟ้ งั บา้ ง บา้ อยา่ งไรกันแน่

ดฉิ ันละอายไม่กล้าเรยี นถาม กลัววา่ ทา่ นจะวา่ ดิฉนั เปน็ บา้ ไปอีกคน

ถา้ กลวั อาตมาจะหาวา่ บา้ เรากอ็ ย่าน�ำเร่อื งบ้ามาพดู แลว้ ใครจะหาว่าเราเปน็ บ้า
ได้อย่างไรเล่า

ดิฉนั ไม่แนใ่ จเร่ืองที่จะพดู เกรงว่าจะเปน็ เร่ืองที่ไมบ่ งั ควรกับฐานะและความรู้
ของเราทเ่ี ปน็ อยู่ กบั เรอื่ งของทา่ นทจ่ี ะพดู ถงึ นน้ั ไกลกนั ราวโลกนกี้ บั โลกหนา้ ซง่ึ ใครๆ
กม็ องไมเ่ หน็ เมือ่ พูดออกไปแลว้ คนเขาคงจะว่าดิฉันเป็นบ้ากันทัง้ โลก จงึ นึกละอาย
ท้งั นกึ เสียดายอยากเรยี นถามทา่ น ซงึ่ คดิ ว่าทา่ นคงไมถ่ อื สาสำ� หรับคนอย่างดิฉัน

โปรดพูดออกมาเลย ใครจะเปน็ บ้าหรือเป็นคนดีก็ทราบกนั วันน้ี ใครดกี ็ดีไป
ใครบา้ กบ็ า้ ไป และลา่ มโซไ่ วก้ แ็ ลว้ กนั อยา่ ปลอ่ ยใหอ้ อกเทย่ี วเพน่ พา่ น เดยี๋ วจะถกู รถ
ชนตายกลางถนน แล้วจบั โชเฟอรม์ ดั มอื เขา้ ห้องขงั และตดิ ตะรางอีกจะยุ่งกันใหญ่

คือดิฉนั สงสยั ว่า พระพุทธเจา้ เวลาปกติไมเ่ ขา้ สมาธิ จิตของท่านจะมสี มาธอิ ยู่
ทุกเวลาไหม

นห่ี รอื เรอื่ งบา้ คณุ ทำ� ไมหาเรอื่ งพดู อยา่ งน้ี โปรดฟงั จะเรยี นตอบ สว่ นจะถกู หรอื ผดิ
ไมร่ ับรองได้ เพราะอาตมาเปน็ ศษิ ย์ของพระพุทธเจา้ ตา่ งหาก มไิ ด้เปน็ พระพทุ ธเจ้า
จะสามารถตอบเร่อื งของท่านให้ถูกไดอ้ ย่างไร

จะวา่ ทา่ นมสี มาธกิ ถ็ กู จะวา่ ไมม่ กี ใ็ ช่ เพราะสมาธทิ า่ นกเ็ คยเขา้ ออก พระพทุ ธเจา้
ท่านก็เคยเป็นมาแต่วันเร่ิมตรัสรู้จนวันเสด็จนิพพาน ไม่มีอะไรขัดข้องส�ำหรับ
พระพทุ ธเจา้ คณุ จะสงสยั ทา่ นเพอื่ อะไร โปรดแกไ้ ขสง่ิ ขดั ขอ้ งของคณุ ใหห้ มดไป แลว้ ทา่ น
จะพอพระทยั ดว้ ย เพราะเทา่ ทปี่ ระกาศธรรมไวก้ เ็ พอ่ื ความหวงั แกโ่ ลกจะพงึ ตามเสดจ็
พระองค์ ฉะนนั้ จงึ ไมน่ า่ สงสยั ในเรอื่ งสมาธิ ซงึ่ เปน็ ธรรมเครอ่ื งใชส้ ำ� หรบั พระองคจ์ ะทรง
เหน็ ควรในกาลเชน่ ไร ไม่สมควรในกรณีเช่นไร

59

ดฉิ นั จงึ กลวั ไวก้ อ่ นอยา่ งไรละ่ ทถ่ี า้ วา่ ทา่ นมสี มาธอิ ยทู่ กุ เวลาแลว้ จำ� เปน็ อยา่ งไร
ทท่ี า่ นจะตอ้ งเขา้ สมาธิ เทา่ ทท่ี ราบมาทา่ นกท็ รงเขา้ สมาธอิ ยเู่ สมอ เชน่ เดยี วกบั ผปู้ ฏบิ ตั ิ
ภาวนาทว่ั ๆ ไป และยิง่ กว่าใครเปน็ ไหนๆ อกี ด้วย

ถา้ เชน่ นนั้ อาตมาขอเรยี นถามคณุ บา้ งวา่ พระมหากษตั รยิ ท์ ไ่ี ดร้ บั ราชาภเิ ษกแลว้
ทา่ นจะเปน็ มหากษัตริยอ์ ยทู่ กุ เวลาไหม

การราชาภิเษกก็เพื่อความเป็นกษัตริย์ ก็เมื่อได้รับราชาภิเษกแล้ว ก็ต้องเป็น
กษัตริย์อย่างสมบูรณ์ และเป็นกษัตริย์อยู่ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเสด็จประทับอยู่ใน
พระราชวงั หรอื นอกพระราชวงั ตลอดเสดจ็ ไปเมอื งนอกเมอื งนา หรอื เสดจ็ เยยี่ มประชา
ราษฎรทุกแหง่ หน ตำ� บล หมู่บา้ น สถานที่ต่างๆ ตามพระอธั ยาศัยของกษตั รยิ ์ผู้มี
พระเมตตาหว่ งใยไพร่ฟ้าประชาชีของพระองคเ์ ปน็ ธรรมดา

เมือ่ ประทับอยู่ท่ไี หนจ�ำเป็นอยา่ งไรท่ีจะเสดจ็ เขา้ มาในพระราชวงั เล่า

ท่ีจ�ำต้องเสด็จเข้ามาก็เพราะพระราชกิจจ�ำเป็นที่ทรงกระท�ำมีอยู่ประจ�ำพระองค์
ซึ่งคนอ่ืนๆ จะทำ� แทนไมไ่ ด้ เปน็ พระภาระสำ� หรบั พระองคเ์ อง ซึง่ จ�ำต้องเสด็จเขา้ มา

พระพุทธเจ้าทรงมีภาระจ�ำเป็นส�ำหรับพระองค์ เช่นเดียวกับพระมหากษัตริย์
ซง่ึ จำ� ต้องมีการเสดจ็ เขา้ และออกซ่ึงสมาธิสมาบตั ิ อนั เป็นวหิ ารธรรมตามกาลอนั ควร
เพราะการเข้าสมาธสิ มาบัตซิ ่งึ เป็นกจิ จำ� เป็นสำ� หรับพระพุทธเจา้ น้ัน ไมม่ ีใครสามารถ
ท�ำแทนได้ ต้องเป็นภารกิจของพระพุทธเจ้าโดยเฉพาะ ท�ำนองเดียวกับภารกิจของ
พระมหากษัตริยซ์ ึ่งคนอ่นื ทำ� แทนไมไ่ ด้ฉะนั้น

คำ� วา่ สมาธิสมาบตั ิมคี วามจำ� เปน็ อยา่ งไรกบั พระพทุ ธเจา้ ผสู้ ิ้นกเิ ลสโดยประการ
ทั้งปวงแลว้ และมคี วามจำ� เป็นแกพ่ ระอรหันตเ์ ช่นเดียวกบั พระพทุ ธเจา้ บ้างไหม

ยาแก้โรคทุกประเภทมีความจ�ำเป็นแก่คนไข้และคนธรรมดา นับแต่เด็กอยู่
ในครรภ์ข้ึนไปถึงผู้ใหญ่ ตลอดวัยชราอย่างไรบ้าง คุณเห็นอย่างไรโปรดอธิบายให้
อาตมาฟังบา้ ง เพราะอาตมาไม่ใชห่ มอ จงึ รู้สึกเสียใจทอี่ ธิบายไม่ค่อยไดอ้ ยา่ งสมใจ

60

โอ้โฮ ทา่ น พดู ถงึ เรอื่ งยาแลว้ มีความจ�ำเปน็ เทา่ ชีวติ ของมนุษย์และสัตวท์ ัว่ โลก
จะขาดยาเสยี มไิ ด้ ไมว่ า่ ทไ่ี หนๆ ตอ้ งมยี าไวป้ ระจำ� บา้ น ถา้ ขาดยาเสยี เทา่ นน้ั ชวี ติ กไ็ ร้
ความหมายไปทันที ท่านเคยเห็นหรือเปล่าว่าบรรดาสินค้าไม่มีอะไรจะขายดิบขายดี
เท่ายา เน่ืองจากชีวิตเป็นของมคี า่ เหนือสง่ิ ใดๆ ในโลก ถา้ จะพูดถงึ ความจ�ำเป็นและ
คณุ คา่ ของยาแลว้ ไมม่ ที ส่ี น้ิ สดุ ลงได้ นอกจากคนทไี่ มร่ จู้ กั คณุ คา่ แหง่ ชวี ติ กบั สตั วป์ า่
ทไ่ี มเ่ คยรจู้ กั ยาเทา่ นนั้ ดฉิ นั ขอเรยี นสรปุ ความวา่ ยาคอื กระบอกแหง่ ชวี ติ ของสตั วโ์ ลก

สมาธิสมาบัติก็เป็นธรรมจ�ำเป็น ส�ำหรับพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์ทั้งหลาย
ตลอดทา่ นผบู้ ำ� เพญ็ สมาธสิ มาบตั ทิ ว่ั ๆ ไป เชน่ เดยี วกบั ยามคี วามจำ� เปน็ ตอ่ โลกฉะนนั้
เพราะสมาธิสมาบัติเป็นธรรมโอสถส�ำหรับพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์ทั้งหลาย
ทงั้ กอ่ นและการตรสั รู้ ตลอดวนั นพิ พาน เพราะเปน็ เหมอื นยาอายวุ ฒั นะ ถา้ ขาดธรรม
โอสถขนานนเ้ี สยี คำ� วา่ วหิ ารธรรมเพอ่ื ความอยสู่ บายในทฏิ ฐธรรม ตลอดสขุ ภาพและ
ชีวิตก็ค่อยลดและหมดความหมายลงไปในเวลาไม่นานเท่าที่ควรจะเป็น ดังนั้นเพ่ือ
สขุ ภาพและพลานามยั เทา่ ทค่ี วร จ�ำต้องเข้าพกั ผ่อนหยอ่ นจติ ทเ่ี รียกวา่ สมาธิสมาบตั ิ
เพอื่ ตดั ภารกจิ ทางภายใน คอื ความคดิ ปรงุ อนั เปน็ งานของจติ ออกเสยี เหลอื แตธ่ าตรุ ู้
ลว้ นๆ ไมม่ ีสิ่งรบกวนให้เกิดฟอง

นนั่ คอื การรบั ยาธรรมโอสถเขา้ ไปบำ� รงุ ธาตรุ ู้ และธาตไุ มร่ ู้ (ดนิ นำ�้ ลม ไฟ) ทอ่ี าศยั
กนั อยใู่ หเ้ ปน็ ไปดว้ ยความราบรนื่ ในอริ ยิ าบถตา่ งๆ เทา่ ทคี่ วร เมอื่ จติ ถอนออกมาจาก
สมาธแิ ลว้ ยอ่ มควรแกก่ ารงาน คอื การคดิ ปรงุ แตง่ อรรถธรรมตอ่ ไปเทา่ ทค่ี วรแกก่ ำ� ลงั
กายก็ควรแกก่ ารงานอนั เป็นที่ท่ขี องตน เพราะฉะนั้น พระพุทธเจ้าและพระอรหันต์
แมส้ นิ้ กเิ ลสแลว้ จงึ จะตอ้ งทำ� ความเพยี รเหมอื นนกั บำ� เพญ็ ทวั่ ๆ ไป ดว้ ยเหตดุ งั กลา่ ว
ไม่เช่นนั้นส่วนหยาบคือธาตุขันธ์จะเป็นฝ่ายก่อกวนทับถมฝ่ายบริสุทธิ์ให้ล�ำบาก
อยดู่ ว้ ยกนั ไมไ่ ด้นาน ค�ำว่า อนุปาทเิ สสนิพพาน อาจจะปรากฏก่อนกาลท่คี วรจะเป็น

ท้ังนี้ไม่ต้องพดู ถงึ ท่านทีบ่ รสิ ุทธิ์ ซงึ่ มคี วามฉลาดพอท่ีจะปฏบิ ตั ิต่อระหวา่ งขันธ์
กบั จติ ใหเ้ ปน็ สขุ ในทฏิ ฐธรรมเลย เพยี งแตท่ า่ นนกั ปฏบิ ตั บิ ำ� เพญ็ จติ จนไดพ้ น้ื ฐานแหง่
ความสงบประจำ� จติ แลว้ กย็ งั รสู้ กึ ออ่ นเพลยี ในจติ เวลาคดิ อา่ นการงานมากโดยไมไ่ ด้

61

พกั ผอ่ นจติ คอื เขา้ สมาธติ ามเวลาทต่ี อ้ งการ ยง่ิ ทา่ นผบู้ ำ� เพญ็ จติ ทม่ี รี ะดบั สงู ขนึ้ ไปเทา่ ไร
กย็ ง่ิ รู้เรือ่ งระหว่างขันธก์ บั จิตได้ดีและปฏิบตั ติ ่อกนั ให้สม่ำ� เสมอ

เพราะตามธรรมดาของจติ ทม่ี กี เิ ลส แมจ้ ะมพี นื้ ฐานแหง่ ความสงบรบั รองอยแู่ ลว้
กต็ าม เมอ่ื ถูกรบกวนจากการงานมีการคดิ ปรุงเปน็ ต้น กเิ ลสซ่งึ นอนเน่ืองอยูภ่ ายใน
ยอ่ มมที างกระเพอื่ มออกมารบกวนใจใหล้ ำ� บากได้ แมจ้ ะไมม่ ากกพ็ อจะทำ� ใหไ้ มส่ บาย
ไดอ้ ยนู่ น่ั เอง เชน่ เดยี วกบั นำ้� ทม่ี ตี ะกอนนอนกน้ ภาชนะ เมอ่ื เขยา่ หรอื กวนเขา้ ยอ่ มฟงุ้
ขน้ึ มาใหน้ ำ้� ขนุ่ มวั ไดฉ้ ะนน้ั จะกลา่ วไปใยถงึ ใจทบ่ี รสิ ทุ ธสิ์ ดุ สว่ นทอ่ี าศยั อยกู่ บั ธาตขุ นั ธ์
อนั หยาบๆ และหนกั องึ้ ไมม่ เี วลาลดตวั เลย เมอ่ื ปฏบิ ตั ติ อ่ กนั ไมส่ มำ่� เสมอกย็ งั รสู้ กึ ไม่
สะดวก ซงึ่ เทยี บกนั ไดก้ บั นำ�้ ทส่ี ะอาดถกู กวนหรอื เขยา่ แลว้ ขนึ้ ฟองฉะนน้ั เพราะความ
กระเพื่อมจากขนั ธ์แสดงตวั

อาศยั เหตนุ แี้ ล พระพทุ ธเจา้ และพระอรหนั ตท์ งั้ หลาย ทา่ นจงึ ชอบอยใู่ นปา่ อนั เปน็
ทสี่ งดั วเิ วกและปราศจากการรบกวนใดๆ เพอ่ื การอยสู่ บายดว้ ยความเพยี รในทฏิ ฐธรรม
ปัจจุบันตามกาลอันควร แล้วก็ปล่อยทิ้งร่างอันเต็มไปด้วยโคลนตมและแสนกังวล
ไมม่ วี นั จบสนิ้ นเ้ี สยี อยา่ งไมม่ อี าลยั อาวรณ์ ซง่ึ โลกเราเหน็ วา่ สวยงามและจรี งั ถาวร และ
พากนั นอนจมอยูโ่ ดยไม่ค�ำนงึ และสนใจเพื่อหาทางออก แต่การบ่นวา่ ทุกข์น้นั แมแ้ ต่
เดก็ ตวั แดงๆ กย็ งั รจู้ กั แสดงตวั ตามเรอื่ งของคนมที กุ ข์ แตพ่ ดู ไมอ่ อก กร็ อ้ งไหแ้ ทนไป
ตามภาษาเด็กพอให้ผู้ใหญ่ที่เข้าใจเร่ืองทุกข์ได้รู้ทุกข์ว่าไม่เลือกหน้าชก กระท่ังเด็ก
กย็ งั มที กุ ขต์ ดิ ตามมาพรอ้ มแลว้ แตเ่ รมิ่ แรกเกดิ เมอื่ เปน็ เชน่ นนั้ ใครจะไดร้ บั ขอ้ ยกเวน้
มาแตไ่ หน ตอ้ งเปน็ ทกุ ขใ์ นทำ� นองเดยี วกนั นบั แตว่ นั เรม่ิ แรกจนถงึ ปจั จบุ นั วนั นต้ี ามวยั
ของตนๆ ฉะนน้ั ไปที่ไหนจงึ ไดย้ นิ แตเ่ สยี งบ่นวา่ ทกุ ขก์ นั ทวั่ โลก ไมม่ ีวนั ลดหย่อนลง
บา้ งเลย แมเ้ ชน่ นน้ั กย็ งั ไมว่ ายความหวงั ในสขุ ทง้ั ๆ ทไ่ี มท่ ราบวา่ ความสขุ ทกุ ประเภทนนั้
จะแสวงหาดว้ ยวธิ ใี ด และอยทู่ ไ่ี หนเวลาน้ี คดิ ๆ ดแู ลว้ จงึ นา่ สงั เวชอยมู่ ากสำ� หรบั พวกเรา
ซึ่งมมี อื มีเทา้ มกี ายมีใจ เหมอื นพระพทุ ธเจา้ และพระอรหนั ต์ทา่ น แตแ่ ล้วหนั หลังให้
ท่านโดยความรู้ความเห็นและความประพฤติไม่เป็นไปในแนวทางที่ท่านส่ังสอนไว้
ฉะนัน้ ผลที่เกดิ จากกาย วาจา ใจ ท�ำขน้ึ จึงกลายเปน็ ไฟทงั้ กองเผาลนใหเ้ ดอื ดรอ้ น
ตลอดเวลายงิ่ กวา่ คนไข้หนกั เสียอกี

62

วา่ อยา่ งไร คณุ จะตามเสดจ็ พระพทุ ธเจา้ และพระอรหนั ตท์ า่ นหรอื จะอยู่ ถา้ จะตาม
เสดจ็ กโ็ ปรดเตรยี มตวั เดนิ ทาง คอื ทาน ศลี ภาวนา อนั เปน็ ทางเสดจ็ ของพระองคแ์ นแ่ ลว้
ไมม่ ที างสงสยั ทา่ นผใู้ ดเดนิ ตามสายทางน้ี มหี วงั พน้ ทกุ ขเ์ ปน็ ลำ� ดบั ไมต่ อ้ งบน่ กนั ให้
เสยี เวลาและตายเปลา่ ไมเ่ ปน็ ประโยชนอ์ ะไรจากการบน่ ถา้ การบน่ เปน็ ประโยชนแ์ ละ
ละสงั โยชนเ์ ครอ่ื งขอ้ งไดจ้ รงิ พวกเราตอ้ งไปนพิ พานกนั หมดตง้ั นานแลว้ เพราะทกุ คน
บน่ กนั ทงั้ นนั้ พกั บน่ เสยี บา้ งกเ็ วลาหลบั พอตน่ื จากนอนกท็ ำ� งานบน่ ตดิ ตอ่ กนั ไปอกี โดย
ไมม่ เี วลาเลกิ ละเหมอื นงานอนื่ ๆ เขาทำ� งานยงั รสู้ กึ เบอื่ ตอ่ งานทท่ี ำ� ซำ�้ ๆ ซากๆ แตง่ านบน่
ไม่มีวนั เบอื่ และท�ำได้ตลอดไป

อาตมากด็ แี ตถ่ ามคนอน่ื วา่ อยากไปนพิ พานไหม แตต่ วั เองเปน็ นกั ขเี้ กยี จทำ� ภาวนา
หาแตเ่ รอ่ื งขเ้ี กยี จมาทบั ถมตวั เอง จนหาเวลาเดนิ จงกรมนงั่ สมาธภิ าวนาไมไ่ ด้ แกม่ ากไป
เทา่ ไร ความขเ้ี กยี จกย็ งิ่ พอกพนู หวั ใจมากขนึ้ เมอ่ื มคี นมาถามวา่ ทา่ นอยากพน้ ทกุ ขไ์ ป
นพิ พานไหม ยงิ่ อยากชงิ ตอบเสยี กอ่ นแตเ่ ขายงั ไมท่ นั จะถามเปน็ ไหนๆ คดิ แลว้ กเ็ หมอื น
คนบ้าอยากไปนิพพาน จึงน่าละอายตัวเองและท่านท่ีมาถาม ขืนพูดมากไปกว่านี้
เดยี๋ วท่านผู้ฟังจะเบือ่ และเข็ดหลาบไม่อยากมาวดั อีกแลว้

ไมเ่ บอ่ื หรอกคะ่ ฟงั แลว้ เพลนิ ไปตามทา่ นพดู เหมอื นพระพทุ ธเจา้ พระอรหนั ตแ์ ละ
นพิ พานอยชู่ วั่ เออ้ื มมอื เทา่ นน้ั ไมไ่ กลอะไรเลย แตค่ ดิ ถงึ เรอื่ งบน่ ทกุ ขก์ บั เรอ่ื งขเี้ กยี จแลว้
ดฉิ นั ละอายตวั เองและทา่ น อยากมดุ กระดานลงไปเดยี๋ วน้ี ไมอ่ ยากใหท้ า่ นและใครๆ
เห็นหน้าและทนอายอีกต่อไป

ละอายตวั เอง เมอื่ มดุ ลงไปแลว้ ตวั เองจะทงิ้ ไวท้ ไี่ หนจงึ จะพน้ จากความละอายเลา่
ถ้าละอายตัวเราก็รีบแก้ไขตัวเสียใหม่ ไม่เช่นน้ันก็จะหลีกตัวเองไปไม่พ้นอยู่น่ันแล
ไปท่ไี หนกจ็ ะเจอแต่ผขู้ ี้เกียจและขี้อายอยู่น่ันเอง วนั นีห้ มดเวลา วนั หนา้ พดู กนั ใหม่
เหมือนเราบน่ ทุกขน์ ั่นแล

63

ผมเคยมาหาท่านครง้ั หนง่ึ แล้ว แต่เขา้ ใจว่าทา่ นคงจ�ำผมไมไ่ ด้ เวลาน้ันมีแขก
ผมจงึ ไมม่ โี อกาสเรยี นถามธรรมะอะไรกบั ทา่ น วนั นร้ี สู้ กึ เหมาะ ผมอยากจะเรยี นถาม
อะไรสกั เลก็ น้อย ทา่ นพอจะมีโอกาสบ้างไหม

พูดถึงเวลาแล้วพอมี นอกจากเราไม่เปิดช่องเพื่อหาทางเดินส�ำหรับตัวเท่านั้น
เวลาจึงเป็นเหมือนมุดดินหายไปหมดทั้งวันท้ังคืน ไม่ปรากฏว่าได้ท�ำตัวให้ว่างพอมี
ทางบ�ำเพญ็ ประโยชน์เทา่ ทเ่ี วลาคอยอ�ำนวยเท่าไรนัก คุณสงสยั อะไรโปรดพูดออกมา
ได้เลย อาตมารอฟังอย่แู ลว้

คำ� วา่ ศาสนา มปี ระโยชนแ์ กโ่ ลกนนั้ มปี ระโยชนอ์ ยา่ งไร และแกใ่ ครบา้ ง อาจมี
ประโยชน์แก่เด็กๆ ได้บา้ งไหม

คำ� วา่ ศาสนา ถา้ เปน็ แปลนบา้ นกถ็ กู ตอ้ ง และรบั รองจากนายชา่ งผชู้ ำ� นาญมาแลว้
ผตู้ อ้ งการบา้ นชนดิ ใด กท็ ำ� การปลกู สรา้ งตามแปลนไดเ้ ลย จะเปน็ บา้ นทส่ี มบรู ณแ์ บบ
ไมม่ ีทางตำ� หนิ ถา้ เป็นถนนหนทางกต็ รงแน่วตอ่ จดุ ท่ีหมาย ผูต้ อ้ งการจะไปสจู่ ุดนนั้ ๆ
ก็เดินตามเสน้ ทางน้นั ไดเ้ ลย จะถงึ จุดท่ีหวังอย่างไม่มผี ิดพลาด ถ้าเป็นอาหารก็เป็น
ประเภททเ่ี ลย้ี งคนไดท้ งั้ โลก ไมม่ ใี ครรงั เกยี จ ทง้ั ใหค้ ณุ แกร่ า่ งกาย ไมม่ พี ษิ เจอื ปนอยเู่ ลย
ผตู้ อ้ งการกร็ บั ประทานไดโ้ ดยไมต่ อ้ งระวงั วา่ อาหารจะกลายเปน็ โทษแกร่ า่ งกาย ถา้ เปน็
หลกั สตู รกเ็ ปน็ หลกั สตู รทดี่ แี ละรบั รองความถกู ตอ้ ง ผตู้ อ้ งการบวก ลบ คณู หาร กท็ ำ�
ตามหลกั สตู รได้ โดยไมท่ ำ� ผลลพั ธใ์ หผ้ ดิ พลาดจากหลกั สตู รไปได้ นเ่ี ปน็ ขอ้ เทยี บเคยี ง
ซงึ่ ยกมาเพยี งยอ่ ๆ ธรรมคอื ความถกู ตอ้ งดงี ามเปน็ พน้ื ฐาน ไมท่ ำ� ผมู้ คี วามเชอื่ เลอื่ มใส
และปฏิบัติตามให้ผิดหวังในผลท่ีต้องการ ส่วนจะเป็นประโยชน์แก่โลกเพียงใดนั้น
ขนึ้ อยกู่ บั ผเู้ กยี่ วขอ้ งกบั ศาสนาซงึ่ มคี วามรสู้ กึ ในแงห่ นกั เบาตา่ งกนั เพราะพระพทุ ธเจา้
ผู้ทรงประกาศสอนธรรมก็เพ่ือประโยชน์แก่โลกโดยทั่วกันอยู่แล้ว ถ้าเราเห็นความ
สำ� คญั ของตนกบั พระศาสนาวา่ เปน็ ธรรมชาตเิ กย่ี วเนอื่ งกนั อยา่ งแยกไมอ่ อก กจ็ ำ� ตอ้ ง
สนใจต่อการปรับปรุงแก้ไขความรู้ความเห็นและความประพฤติทุกด้านท่ีก�ำลัง
ปลอมแปลงอยใู่ หเ้ ขา้ กบั หลกั ธรรมซง่ึ เปน็ ธรรมถกู ตอ้ งตายตวั แลว้ ไมใ่ หป้ ลกี แวะจาก
แนวทาง ผลท่ปี รากฏจากการประพฤตติ ามหลักธรรม ถา้ เป็นเดก็ กค็ อื เด็กดี ถา้ เป็น

64

ผู้ใหญก่ ค็ ือพลเมืองดี อาจารย์ดี ลกู ศิษย์ดี เจ้านายดี ราษฎรดี รวมแล้วมีแต่คนดี
เตม็ ไปทว่ั โลกดนิ แดน ไม่มีคนประพฤติชวั่ เสียหาย พลเมอื งมีมากนอ้ ยกพ็ ลอยเปน็
สขุ ไปตามๆ กัน เพราะตา่ งคนตา่ งมีธรรม ต่างคนตา่ งให้อภัยกนั ต่างคนต่างเห็นอก
เห็นใจกัน ต่างคนต่างรักและสงสารกัน โลกย่อมเป็นสุข เพราะธรรมคอยอ�ำนวย
ประโยชนอ์ ยแู่ ลว้ แกท่ กุ คนไมล่ ำ� เอยี ง มเี หตกุ บั ผลเปน็ เครอ่ื งตกั ตวง ไมม่ สี ง่ิ ปลอมแปลง
เขา้ มาฉวยโอกาสบบี บงั คับให้เหตแุ ละผลแยกจากความเป็นธรรมต่อกัน การอำ� นวย
ผลของธรรมไมม่ ขี อบเขตจำ� กดั แกผ่ หู้ นง่ึ ผใู้ ดและกจิ หนง่ึ การใดโดยเฉพาะ แตม่ เี หตุ
เปน็ เดมิ พนั มองผลทกุ ประเภทอยแู่ ลว้ ฉะนนั้ ผปู้ ฏบิ ตั ธิ รรมมากนอ้ ยจงึ เปน็ ทสี่ บายใจ
ไม่ต้องหาทนายมาไว้ประจ�ำกิจท่ีท�ำกรรมที่สร้าง โดยเกรงว่าผลท่ีได้รับจะหลบหลีก
ไม่ยอมมารับสนองตามความจริง แล้วแต่งทนายฟ้องเรียกค่าเสียหายและป่วยการ
ทั้งเสียเวลาไปเท่าน้ันปี เท่านี้เดือน กับเท่าน้ันวัน ดอกผลค่าแรงงานควรจะได้รับ
ประมาณเทา่ นี้ แต่ถกู โทษไปเสยี เทา่ น้นั ได้รับเพียงเทา่ น้ี หรือไมไ่ ดร้ ับเลย อุตสา่ ห์
ทำ� บญุ ใหท้ านมาแตเ่ ลก็ จนแกช่ รา เวลาตายควา้ หาผลบญุ ทที่ ำ� เหน็ มเี ศษเหลอื อยเู่ พยี ง
นิดเดยี ว หรือไม่เห็นผลบุญหันหนา้ มามองเลย ปล่อยใหต้ ายไปแบบอนาถา หาบญุ
มาชว่ ยอมุ้ ชแู มแ้ ตน่ ดิ เดยี วกไ็ มไ่ ด้ ใครอยา่ พากนั หลงเชอ่ื พระพทุ ธเจา้ โกหก เหตทุ ที่ ำ�
กับผลท่ีได้รบั ก็ทะเลาะไมล่ งรอยกนั ตวั เหตุสง่ั ให้ทำ� อยา่ งหน่ึง แตต่ วั ผลกลบั ปฏิเสธ
ไมย่ อมจ่ายเงนิ คนทำ� งาน (นักบ�ำเพ็ญบุญ) แย่ไปตามๆ กัน เหลา่ น้ีจะไมม่ ีในหลกั
ศาสนธรรม อย่างไรผู้บ�ำเพ็ญต้องได้รับใบประกาศนียบัตรตามหลักความจริงแท้ว่า
ธมโฺ ม หเว รกฺขติ ธมมฺ จารึ พระธรรมย่อมรรู้ ักษาผ้ปู ฏบิ ตั ิบ�ำเพญ็ ไม่ให้ตกไปในทช่ี ่ัว
และว่าความดีทบ่ี ุคคลสงั่ สมอบรมไว้ด้วยดีแล้ว จะน�ำแต่ความสุขอันพึงพอใจมาให้
ไมม่ ีสิ่งจอมปลอมแฝงเข้ามาด้วยเลย

การกลา่ วธรรมใหค้ นฟงั กไ็ มท่ ราบวา่ จะถกู กบั จดุ ประสงคห์ รอื ไม่ เทา่ ทอี่ ธบิ ายมา
กพ็ อสรปุ ไดว้ า่ ธรรมฝา่ ยเหตเุ ปน็ เหมอื นแปลนบา้ น ฝา่ ยผลเหมอื นตวั บา้ นทป่ี ลกู สรา้ ง
ตามแปลน ผู้เสวยผลคือเจ้าของบ้านท่ีอยู่อาศัยด้วยความสะดวกสบายใจ เป็นต้น
ใครจะปฏิบตั บิ �ำเพญ็ อยู่ท่ใี ดก็ตาม จะปรากฏผลขึ้นมาแกผ่ นู้ ้นั โดยไมเ่ ลือกเพศหญิง
เพศชาย หรอื ชาติ ชนั้ วรรณะ ทคี่ ณุ ถามวา่ ศาสนามปี ระโยชนแ์ กโ่ ลกอยา่ งไร และแก่

65

ใครบา้ ง ยงั อาจมปี ระโยชนแ์ กเ่ ดก็ บา้ งไหมนน้ั อาตมาไมก่ ลา้ ยนื ยนั เพราะไมแ่ นใ่ จใน
บคุ คลและเดก็ แมต้ วั อาตมาเสยี เองวา่ จะมคี วามสนใจและปฏบิ ตั ธิ รรมมากนอ้ ยเพยี งไร
เพราะค�ำว่าประโยชน์ย่อมหมายถึงความสนใจและการท�ำ ไม่ว่าประโยชน์ทางโลก
หรอื ทางธรรม ยอ่ มขนึ้ อย่กู ับความสนใจและการทำ� สง่ิ สำ� คญั เชน่ อาหาร แมจ้ ะมี
โอชารสอย่างสมบรู ณอ์ ยใู่ นตัวของมนั กต็ าม แต่ขาดผ้เู ก่ียวข้องรับประทาน รสและ
ประโยชน์ของอาหารก็ย่อมไม่มีทางอ�ำนวยได้ ศาสนาก็ย่อมมีลักษณะเช่นเดียวกัน
คอื ขน้ึ อยกู่ บั ผสู้ นใจและปฏบิ ตั ติ าม ฉะนน้ั คำ� วา่ ศาสนามปี ระโยชนอ์ ยา่ งไรและใครบา้ ง
เปน็ ตน้ นน้ั ถา้ อยากทราบเหมอื นเราอยากทราบสง่ิ ตา่ งๆ จงึ ควรปฏบิ ตั ดิ ู เขา้ ใจจะเกดิ
ประโยชน์แก่ตนด้วย น�ำไปอบรมสั่งสอนเด็กๆ ในครอบครัวด้วย เพื่อเราจะได้รู้
ศลี ธรรม และนำ� ไปปฏบิ ตั ติ อ่ ตวั เอง เดก็ ๆ คงไดร้ บั ประโยชนด์ ว้ ย อาจจะทำ� ใหป้ ญั หา
ทคี่ ณุ ถามทงั้ สามตอนนน้ั สมบรู ณข์ นึ้ ในครอบครวั ของคณุ เสยี เอง กอ่ นทโ่ี ลกจะไดร้ บั
ประโยชน์จากปัญหาท้ังสามตอนนั้น

การสอนเด็กสมยั นี้รสู้ ึกลำ� บากและหนักใจไม่นอ้ ย เท่าทีด่ ูๆ แลว้ คลา้ ยกบั ไมม่ ี
ศาสนาติดอยู่ในความรู้สึกของเด็กเสียเลย นอกจากเร่ืองเห่อแบบชิงสุกก่อนห่าม
มากกวา่ สง่ิ อนื่ ใด ผมจงึ เรยี นถามทา่ นวา่ เดก็ จะมสี ว่ นไดร้ บั ประโยชนจ์ ากศาสนาบา้ งไหม
เพราะผมเหน็ แลว้ มนั อดคดิ ไมไ่ ดน้ น่ั เอง ทา่ นกอ็ ธบิ ายใหฟ้ งั แลว้ ทำ� นองวา่ เดก็ ไมใ่ ชป่ ลา
พอจะกางแหครอบเอาทเี ดยี ว ทงั้ ๆ ทเ่ี ขาไมส่ นใจและรบั ธรรมเขา้ สสู่ มอง จงึ เปน็ เรอื่ ง
หนกั ใจในการพยายามอบรมเขาใหเ้ ปน็ คนดตี อ่ ๆ ไป ผมกม็ องเหน็ แตท่ างพระเทา่ นนั้
ซ่ึงเป็นที่เคารพของเด็กอยู่บ้างอาจจะพอสั่งสอนเขาได้ นอกน้ันผมไม่มองเห็นใคร
ผใู้ หญก่ ไ็ ปแบบผใู้ หญ่ ครกู ไ็ ปแบบครู เดก็ กเ็ ลยไปแบบเดก็ ตา่ งคนตา่ งมแี บบเปน็ ของ
ตนๆ จะพอเลอื กเฟน้ หยบิ ยมื มารยาทความประพฤตขิ องกนั และกนั มาใชบ้ า้ ง ไมค่ อ่ ย
จะได้เสียแล้วทุกวันน้ี ท่ีพอมองเห็นอยู่บ้างก็คือแบบของพระ ซึ่งพอจะเฉลี่ยให้
เปน็ ประโยชนแ์ กค่ นอนื่ และเดก็ ๆ ไดบ้ า้ งตามสว่ นทคี่ วรแกเ่ พศและฐานะ ทา่ นเหน็ วา่
อยา่ งไร ผดิ หรอื ถูก ผมต้องขออภัยด้วย ที่เรียนเช่นน้ีเพราะความเปน็ ห่วงเด็กซ่งึ มี
จำ� นวนมากขน้ึ ทกุ วนั แตผ่ ทู้ จ่ี ะพาใหเ้ ดก็ เปน็ คนดี ผมยงั มองไมช่ ดั จงึ เปน็ เหตใุ หค้ ดิ วา่
เดก็ มจี ำ� นวนทเี่ หน็ ๆ อยเู่ วลานต้ี า่ งกแ็ สดงอาการทน่ี า่ หนกั ใจเอาการอยแู่ ลว้ ถา้ ยง่ิ เพมิ่

66

ปรมิ าณมากขนึ้ กวา่ นี้ และความประพฤตกิ เ็ ปน็ ไปตามๆ กนั ดงั ทเ่ี หน็ อยแู่ ลว้ โลกทอี่ ยู่
เวลาน้จี ะไมก่ ลายเป็นโลกมรสมุ รุ่มร้อนไปหมดละหรอื

เรอื่ งเชน่ นมี้ ผี มู้ าเลา่ ใหอ้ าตมาฟงั เสมอ เพราะตา่ งทา่ นกเ็ ปน็ หว่ งเดก็ และคำ� วา่ เดก็
กเ็ ป็นค�ำกลางๆ อาจจะเป็นเดก็ ของเราด้วยก็ได้ ทัง้ น้อี าจเป็นเพราะเรามองเดก็ มาก
ไปกวา่ มองผใู้ หญแ่ ละมองตวั เราเองกไ็ ด้ ความไมด่ ไี มง่ ามจงึ ไปกองอยกู่ บั เดก็ เดก็ เปน็
ผสู้ รา้ งเคราะหก์ รรมไว้ ผใู้ หญเ่ ปน็ ผรู้ บั เคราะหก์ รรมชว่ งไปจากเดก็ มาเปน็ ความหนกั ใจ
และบน่ กนั ออื้ ทางทถี่ กู และเปน็ ธรรมแกเ่ ดก็ ผใู้ หญค่ วรมองดตู วั ดว้ ย มองดเู ดก็ ดว้ ย
พยายามปรับปรุงแก้ไขตัวเราในจุดที่เห็นว่าบกพร่องด้วย พยายามอบรมสั่งสอน
เด็กด้วย ส่ิงที่ไม่ดีใดๆ ผู้ใหญ่อย่าพากันขวนขวาย ถ้าเป็นสิ่งปลูกสร้างเพื่อความ
เพลิดเพลินจนท�ำให้โลกลืมตัว อย่าพากันริท�ำ จะกลายเป็นโรคระบาดและอุตริไป
ตามๆ กนั แลว้ แกไ้ มต่ ก เพราะเปน็ โรคเรอื้ รงั และฝงั ลกึ ดว้ ย อยา่ ชอบเทย่ี วในสถานที่
ทเี่ ปน็ อบายมขุ เชน่ สถานทเี่ ตน้ รำ� ระบำ� โป๊ ไนทค์ ลบั ทข่ี บั กลอ่ มบำ� เรอ สถานทอี่ าบ อบ
นวด เป็นตน้ การโชว์อวดรา่ งไมใ่ ชส่ ินค้าตวั อย่างทจี่ ะพาให้บา้ นเมืองเจรญิ และสงบ
เย็นใจ แต่เป็นการแสดงออกซึ่งความต่�ำทรามทางด้านจิตใจ ให้ศีลธรรมที่มีจิตใจ
หัวเราะเยาะ มีครอบครัวเป็นหลักฐานแลว้ อย่าท�ำตวั เหมือนหนมุ่ ๆ สาวๆ ทีอ่ ยู่ใน
วยั คะนอง ส่ิงทั้งนีน้ บั วา่ เป็นภยั แกจ่ ิตใจและทรพั ย์สนิ เปน็ อยา่ งมาก แม้แตส่ นุ ัขใน
บ้านเดยี วกันยงั กัดกันได้ เพราะเรอ่ื งน้เี ปน็ ตน้ เหตุให้ตามวั มองไม่เหน็ อะไร เด็กทม่ี ี
นสิ ยั ดีจะหวั เราะเยาะเยย้ และหมดความเคารพนับถอื แตเ่ ดก็ ทม่ี นี สิ ัยเลวทรามจะถอื
เอาอยา่ งและกลายเปน็ โรคเรอ้ื รงั ตดิ ตอ่ กนั ทว่ั ดนิ แดนแกไ้ มห่ าย จะทำ� สง่ิ ใดลงไปขอให้
คำ� นงึ ฐานะและศกั ดศิ์ รขี องตวั เสมอ อยา่ เหน็ สง่ิ ทชี่ อบวา่ เปน็ ของดมี คี า่ มากกวา่ ตวั จะ
เสยี คน เพราะส่ิงท่ีชอบนน้ั ๆ อยา่ ว่งิ ตามตัณหาความทะเยอทะยานไมม่ ขี อบเขตจะ
หมดเน้อื หมดตวั ทงั้ ๆ ทีย่ ังไมต่ าย ภรรยามอี ยู่ให้ยินดี สามีมีอยใู่ ห้รัก และฝากชีวิต
ไวต้ อ่ กนั อยา่ ฝากชวี ติ ไวก้ บั หญงิ ชายประเภทกาฝาก จะถกู ดดู เลอื ดเนอ้ื ไปกนิ หมดให้
ตายทง้ั เปน็ การกนิ อยใู่ ชส้ อยแลกเปลย่ี นทกุ ๆ อยา่ ง ขอไดค้ ำ� นงึ ถงึ ความพอดี คนเรา
ถา้ ปฏบิ ตั ติ นใหพ้ อดกี บั สง่ิ เกย่ี วขอ้ งทว่ั ๆ ไป จะมคี วามสขุ กายสขุ ใจเปน็ เรอื นอยยู่ งิ่ กวา่
ปราสาทรอ้ ยชน้ั ทเ่ี ตม็ ไปดว้ ยความหวิ โหยไมม่ เี มืองพอดเี ป็นไหนๆ

67

สงิ่ ทก่ี ลา่ วมาเหลา่ นคี้ วรพจิ ารณาดว้ ยดี ถา้ ทำ� ไปแบบผดิ ๆ พลาดๆ เรากเ็ สยี คน
เดก็ ๆ กพ็ ลอยเสยี ไปดว้ ยเพราะผใู้ หญพ่ าใหเ้ สยี การตำ� หนเิ ดก็ โดยไมพ่ ยายามแกไ้ ข
ตนเองใหด้ เี ทา่ ทคี่ วรกอ่ น จะไมม่ ผี ลดอี ะไรเกดิ ขนึ้ แกเ่ ดก็ และแกต่ นเลย อยา่ หดั รติ ำ� หนิ
ผู้อ่ืนซึ่งตนก็ยังตกอยู่ในกรอบแห่งความเลวร้ายด้วยกัน เพราะไม่ใช่ทางจะให้ผู้อื่น
และตัวเองดีข้ึน ใครหัดริท�ำเช่นนั้นเป็นคนเลวทรามและขวางโลก คนท่ีดีเขาไม่ท�ำ
อย่างนั้น ต้องเรียนรู้และปฏิบัติตัวดีพอสมควรแล้วจึงสอนคนอ่ืนให้ท�ำตาม เช่น
พระพุทธเจ้า พระองค์ดีแล้วจึงสั่งสอนคนได้เกือบหมดท้ังโลกและมีแต่คนเอาอย่าง
ไมม่ ใี ครกลา้ ตำ� หนิ นอกจากคนประเภทหหู นวกตาบอด มองดชี วั่ อะไรไมเ่ หน็ เลยจรงิ ๆ
ถงึ จะกลา้ ตำ� หนแิ บบสนุ ขั เหา่ ชา้ ง คนทม่ี งุ่ หาของดแี ละแสวงหาเหตผุ ลจรงิ ๆ จะตำ� หนิ
ไมล่ ง นอกจากจะกราบไหวบ้ ชู าความดเี ลศิ ของพระองคเ์ ทา่ นนั้ ขนบธรรมเนยี มอนั ถกู ตอ้ ง
ดงี ามทจ่ี ะควรสอนและทำ� ตนใหด้ ี ทา่ นทำ� กนั อยา่ งนน้ั ไมไ่ ดท้ ำ� แบบนงั่ ตำ� หนิ นอนตำ� หนิ
อะไรๆ เรอื่ งของคนอนื่ แลว้ เปน็ ตำ� หนทิ งั้ นน้ั เหมอื นพวกเราชาวตำ� หนิ ถา้ ตอ้ งการเดก็ ดี
ผใู้ หญก่ ล็ องทำ� ดใี หเ้ ดก็ ดเู สยี บา้ ง เดก็ ๆ อาจมหี นทางพอจะเดนิ ตามหลงั พวกเราซง่ึ พา
ท�ำดีไดบ้ า้ ง เพราะคนทีห่ วงั ของดยี ังมีอย่เู ยอะในเมืองไทยเรา แต่หาผูจ้ ะพาเดินใน
ทางดนี ้ันร้สู ึกหายาก แมใ้ นตัวของเราเองในวันหนงึ่ ๆ จติ คิดไปในทางชัว่ มมี ากมาย
ยงิ่ กวา่ คดิ ไปในทางดี ไมจ่ ำ� ตอ้ งคดิ วติ กกบั คนอนื่ ซง่ึ อยหู่ า่ งไกลจากตวั เรามากเพอื่ ให้
เขาเปน็ คนดี ทงั้ นเ้ี นอื่ งจากการทำ� ดตี อ้ งฝนื บา้ ง คนเราจงึ ไมอ่ ยากทำ� เพราะไมอ่ ยากฝนื
ฉะนน้ั คนดจี งึ มนี อ้ ยและหายากยง่ิ กวา่ หาเพชรหาพลอยเสยี อกี ทง้ั ไมม่ หี า้ งรา้ นไหนๆ
จะสามารถหาซอื้ เอาคนดมี าประดบั รา้ นได้ หา้ งรา้ นทว่ั ๆ ไปจงึ มแี ตส่ นิ คา้ อน่ื ๆ เกลอ่ื น
ไปหมด ถา้ ไมก่ ลวั เงนิ หมดจากลกู ๆ และครอบครวั จะหาซอื้ ใสต่ รู้ ถไฟกย็ งั ได้ จะเปน็
ของอัศจรรย์เทา่ ไรนักเพยี งสมบตั ิภายนอกเพราะมกี นั ทัว่ โลก สว่ นสมบัติภายในคือ
ความดเี ปน็ สง่ิ ทท่ี ำ� ยาก ฉะนน้ั จงึ ไมอ่ ยากทำ� กนั คอยแตน่ งั่ บน่ นอนบน่ ใหค้ วามดเี กดิ
มาเอง ประหนง่ึ ความดเี ปน็ นำ้� ลายซ่ึงคอยจะไหลออกมาตามความบน่ เพ้อฉะน้ัน

อาตมาเองก็เคยได้เปน็ เด็กมาแลว้ ไดย้ ินพอ่ แมบ่ น่ นกั กร็ �ำคาญ และไมอ่ ยาก
รบั ประทานอาหารรว่ มดว้ ย ทงั้ ๆ ทที่ ราบอยวู่ า่ ทา่ นเลย้ี งเรามาและบน่ อยากใหเ้ ราเปน็
คนดี แตโ่ มโหใหพ้ อ่ แมข่ บี้ น่ ถา้ เปน็ คณุ ถกู คณุ พอ่ คณุ แมบ่ น่ ใหบ้ า้ งจะเปน็ อยา่ งไรกไ็ มร่ ู้

68

แต่พวกเราบ่นหนักใจกับเด็กรู้สึกว่าคล่องปากกันทุกคน เพราะถือว่าตัวเป็นผู้ใหญ่
เดก็ ไมก่ ลา้ ตอบคำ� ได้ ควรหยดุ การบน่ เสยี บา้ ง เขา้ ใจวา่ บน่ คงจะไมไ่ ดผ้ ล นอกจากเดก็ ๆ
และผฟู้ งั อน่ื จะเบอื่ หไู ปเทา่ นนั้ และโปรดพรอ้ มกนั ทำ� ความดที กุ ๆ บา้ น เพอื่ เปน็ ตวั อยา่ ง
ใหเ้ ดก็ ดู เดก็ จะเปน็ อยา่ งไรบา้ งคอยดกู นั ตอ่ ไป ถา้ เดก็ ยงั ไมด่ หี รอื ยง่ิ รา้ ยกวา่ แตก่ อ่ น
ทง้ั ๆ ทพี่ อ่ แมพ่ าทำ� ดแี ลว้ โปรดไปบอกอาตมา อาตมาจะจบั เดก็ ๆ มาหวดดว้ ยไมเ้ รยี ว
ใหเ้ ขด็ หลาบกนั เสยี ที ทำ� ไมเดก็ ๆ จงึ ไมย่ อมทำ� ดตี ามผใู้ หญซ่ ง่ึ พาทำ� ดนี น่ี า ผใู้ หญเ่ รา
ทกุ บา้ นจะวา่ อยา่ งไร ตกลงไหม ถา้ ผใู้ หญท่ กุ บา้ นตกลงกนั ทำ� ดจี รงิ ๆ แลว้ อาตมารบั รอง
จะเฆีย่ นเด็กท่ีฝา่ ฝนื ใหท้ นั ที วัยขนาดอาตมาน้ยี งั พอจะทรมานเดก็ ใหอ้ ย่มู ือได้อยา่ ง
มั่นใจทีเดียว การบวชมาก็มิได้บวชมาเพ่ือเฆี่ยนตีเด็ก แต่ถึงคราวจ�ำเป็นจริงๆ
หนไี มพ่ น้ กต็ อ้ งเฆยี่ นใหเ้ ดก็ เหน็ ฝมี อื เสยี บา้ ง เผอ่ื เดก็ ๆ จะไดเ้ ขด็ หลาบ และผใู้ หญจ่ ะได้
หายบน่ ว่าหนกั ใจ ว่าอย่างไร คณุ เห็นดีด้วยไหม

โอโ้ ฮ มันจะไม่รนุ แรงเกนิ ไปหรอื ทา่ น ท้ังจะบังคบั ให้ผ้ใู หญ่ทำ� ดีกันทุกคนและ
ทกุ บา้ นแบบไมไ่ วห้ นา้ ใครเลย ทง้ั จะจบั เดก็ มาหวดดว้ ยไมเ้ รยี วใหห้ มอบไปตามๆ กนั
เขาจะไม่ว่าทา่ นโหดร้ายมากไปหรอื เรอื่ งมันจะไมร่ ้ายแรงกว่าทเี่ ปน็ อยนู่ ห้ี รอื ท่าน

ถา้ ตา่ งคนตา่ งจะรกั สงวนกนั และไมอ่ ยากใหอ้ าตมาเปน็ คนโหดรา้ ย กอ็ ยา่ ปรบั
ทกุ ขแ์ ละบน่ ใหเ้ ดก็ จนเดก็ และอาตมาผทู้ นฟงั นา่ รำ� คาญนกั ตา่ งคนควรสำ� นกึ ตวั วา่ เปน็
ผใู้ หญแ่ ละเปน็ แบบพมิ พข์ องเดก็ วา่ ควรจะดดั แปลงหรอื เปลยี่ นแปลงความประพฤติ
ของตนๆ อยา่ งไรบ้าง เพ่ือสงิ่ สำ� เร็จรูป (คือเดก็ ทค่ี อยด�ำเนนิ ตามผู้ใหญอ่ ยูท่ กุ ขณะ)
ออกมา เดก็ จะกลายเปน็ ของดไี ปตามแบบพมิ พ์ ถา้ ตา่ งพากนั คดิ ทำ� นองนี้ เรอ่ื งทเี่ คย
หนกั ใจกจ็ ะคอ่ ยเบาลงไปเปน็ ลำ� ดบั อาตมากจ็ ะไมต่ อ้ งเปน็ คนเสยี ไปดว้ ยอกี คน เพราะ
ความโหดร้ายซึ่งผิดกับหลักศีลธรรมที่สอนให้มีเมตตาต่อโลก และเพศก็เป็นเพศท่ี
รม่ เยน็ และโลกได้รบั ความอบอ่นุ และไว้ใจตลอดมา

ถา้ เป็นดงั ทว่ี า่ น้ี ตน้ เหตอุ นั สำ� คัญกม็ าขึน้ อยู่กับผูใ้ หญ่ ซึ่งเปน็ ผ้ปู กครองเดก็
มไิ ดข้ น้ึ อยกู่ บั เดก็ โดยเฉพาะดงั ทเ่ี ขา้ ใจกนั ฉะนนั้ การแกป้ ลายเหตคุ อื แกเ้ ดก็ จงึ ไมม่ ี
ผลดเี กดิ ขน้ึ ถา้ ไมแ่ กต้ น้ เหตคุ อื ผใู้ หญซ่ ง่ึ เปน็ ผกู้ อ่ ขน้ึ ทนี ก้ี ารแกผ้ ใู้ หญย่ งิ่ ไมม่ หี นทาง

69

ยง่ิ กวา่ การแกเ้ ดก็ เสยี อกี และจะกลายเปน็ ทำ� นองหนนู ำ� ลกู กระพรวนไปแขวนคอแมว
เขา้ อกี เรอ่ื งกจ็ ะลงเอยกนั ทว่ี า่ เดก็ คนใดดี ผปู้ กครองกเ็ บาใจ แตล่ กู คนใดไมด่ ี ผปู้ กครอง
ก็หนักใจไปตามเคยเท่านั้น เรื่องทั้งนี้แต่ก่อนผมก็ไม่เคยคิดมาก่อนว่าผู้ใหญ่จะมี
ส่วนผดิ พอใหเ้ ดก็ ๆ ถอื เอาตวั อยา่ งไม่ดมี าใช้ แตพ่ อมาไดฟ้ งั คำ� อธบิ ายน้ีจึงพอเขา้ ใจ
และหายขอ้ งใจไปบา้ ง ทเี่ คยคดิ ปรบั โทษเดก็ วา่ ไมด่ ที า่ เดยี ว โดยไมค่ ดิ เฉลยี วถงึ ตน้ เหตุ
ทพ่ี าใหเ้ ปน็ มา ผมไดค้ วามรเู้ พมิ่ เตมิ อกี แยะทท่ี า่ นยอ้ นกลบั มาตำ� หนผิ ใู้ หญ่ แทนทจ่ี ะไป
ต�ำหนิเดก็ ตามท่เี รยี นทา่ น

เรอ่ื งกค็ วรจะเปน็ อยา่ งนน้ั เพราะเดก็ ทกุ คนมพี อ่ แมเ่ ปน็ แดนเกดิ และรบั เลยี้ งดู
ตลอดมา แมเ้ ดก็ จะไปศกึ ษาในทใี่ กลห้ รอื ทไี่ กล กม็ ผี ใู้ หญเ่ ปน็ ผปู้ กครองและใหก้ าร
อบรมสง่ั สอนอยนู่ นั่ เอง ถา้ ผใู้ หญต่ า่ งประพฤตติ วั ดมี ขี อบเขต และอบรมเดก็ ทอ่ี ยใู่ น
ปกครองให้ประพฤติตัวดีมีขอบเขตตามก�ำลังของเด็ก แม้จะเป็นเด็กวัยใดก็เป็นที่
นา่ เอน็ ดสู งสารมากกวา่ จะคดิ เบอ่ื ทางใจดงั ทเ่ี ปน็ อยู่ เราทราบหรอื ไมว่ า่ เดก็ ๆ ทกุ วยั กำ� ลงั
รอรับการศึกษาอยู่อย่างเต็มท่ี ทั้งจากทางโรงเรียนและจากหลักธรรมชาติท่ีสัมผัส
สมั พนั ธก์ บั ประสาทเครอื่ งรบั รขู้ องเดก็ อยตู่ ลอดเวลา ไมว่ า่ เรอ่ื งดหี รอื ชว่ั เดก็ จะรบั และ
จดจ�ำได้เร็วย่ิงกว่าผู้ใหญ่เป็นไหนๆ และเลียนแบบผู้ใหญ่ได้อย่างง่ายดาย เพราะ
ประสาทของเดก็ กำ� ลงั อยใู่ นขน้ั ดเี ยยี่ ม ผใู้ หญท่ กุ คนซงึ่ อยใู่ นเปา้ หมายสำ� คญั ของเดก็
ทจี่ ะคอยรบั ถา่ ยทอดจงึ ไมค่ วรประมาทนอนใจในความประพฤตทิ กุ ดา้ น โดยไมส่ ำ� นกึ
ว่าจะมผี ้คู อยยึดเอาอย่างตอ่ ไป แลว้ ทำ� ไปโดยไรค้ วามส�ำนกึ เวลาผลเสยี หายเกดิ ขน้ึ
กไ็ ปโทษเดก็ วา่ ไมด่ ี ทำ� นองพอ่ -แมไ่ มด่ คี อยแอบหนนุ หลงั อยทู่ างหลงั ฉากลกู เวลาลกู
เรมิ่ ลกั เล็กขโมยนอ้ ยมา ไดก้ ็พลอยยนิ ดใี ห้ความส่งเสรมิ และสนบั สนนุ จนลกู ได้ใจ
กำ� เรบิ ใหญ่ ถงึ กบั กา้ วเขา้ ขนั้ ปลน้ จไี้ มม่ เี ลอื กหนา้ เวลาถกู เขาจบั ไดม้ ดั เขา้ หอ้ งขงั แมเ่ กดิ
ความเสยี ใจรอ้ งไหว้ ง่ิ หอบเขา้ ไปเยยี่ มลกู ในหอ้ งขงั และสงั่ สอนลกู นานาประการ ฝา่ ยลกู
ซง่ึ มคี วามเสยี ใจอยแู่ ลว้ ยง่ิ พอ่ -แมม่ าสง่ั สอนในกาลไมค่ วรเชน่ นนั้ กท็ ำ� อาการจะสนอง
ตอบบุญคุณโดยท�ำเป็นกวักมือเรียกแม่เข้ามาหา ท�ำเป็นทีจะกระซิบกระซาบระบาย
ความในใจใหแ้ มฟ่ งั ทางแมก่ ร็ บี เอยี งหเู ขา้ ไปดว้ ยความกระหายอยา่ งฟงั พอเปน็ โอกาส
ลกู กก็ ม้ ลงกดั หแู มอ่ ยา่ งเตม็ แรงจนหขู าดไปขา้ งหนงึ่ เลอื ดสาดไปทวั่ บรเิ วณ พรอ้ มกบั

70

สอนแม่เสียบา้ งว่า เวลาลกู เริม่ หัดลกั เลก็ ขโมยนอ้ ย แม่ท�ำไมไมว่ ่ากลา่ วส่ังสอนบา้ ง
มิหน�ำยังกลับชมเชยว่าฝีมือดีขโมยเก่ง เขาจับตัวไม่ได้เลย และส่งเสริมอีกด้วยว่า
ลกู จงพยายามลกั ขโมยสง่ิ ของเงนิ ทองใหไ้ ดท้ ลี ะมากยง่ิ กวา่ ทกี่ ำ� ลงั ทำ� อยเู่ วลานี้ กเ็ มอื่
เขาจบั ไดจ้ นหาทางแกต้ วั ไมไ่ ดแ้ ลว้ ประโยชนอ์ ะไรจะมาสงั่ สอนในเวลาอนั ไมส่ มควร
เช่นนเ้ี ล่า ฝา่ ยแม่ที่ถูกลกู กัดหกู ็รอ้ งไหร้ ำ� พันดว้ ยความเจ็บปวดอยา่ งไม่มใี ครชว่ ยได้
เนื่องจากทั้งสองคนก็คือแม่ลูกกัน จะไปปรับโทษกับใคร เรื่องความผิดของเด็กๆ
กับผู้ใหญ่ก็เกรงว่าจะรวมอยู่ในครอบครัวอันเดียวกัน โดยไม่มีใครกล้าเอ้ือมเข้า
ชว่ ยได้ เพราะตา่ งคนตา่ งมเี ดก็ และตา่ งคนตา่ งพาเดก็ ใหเ้ ปน็ พษิ เรอื่ งจงึ กลายเปน็ ผดิ
ทง้ั สอง ผลทจ่ี ะไดร้ บั กค็ อื ตา่ งคนตา่ งยอมจำ� นนตอ่ ผลกรรมของตนทสี่ รา้ งขนึ้ เรอื่ งก็
เลิกแล้วกันไป จะไปปรับทุกข์แกใ่ ครไม่ได้อยู่เอง

ดฉิ ันขอรบกวนเวลาทา่ นบ้าง ท่านจะมธี ุระไปไหนหรอื เปลา่ คะวันน้ี

ยงั ไม่มปี รากฏเฉพาะเวลาน้ี

คำ� วา่ ศาสนาดี นนั้ ดอี ยา่ งไรบา้ ง ดฉิ นั อยากทราบคณุ สมบตั ขิ องศาสนา เพราะมี
คนตา่ งชาตเิ คยถามเสมอ ดฉิ นั กต็ อบเขาไปแบบสมุ่ เดาเพอ่ื เทดิ เกยี รตศิ าสนา เพราะเรา
ถอื ศาสนาพทุ ธ เมอ่ื เขาถามตอบไมไ่ ดก้ น็ า่ ละอาย ทงั้ ขายหนา้ คนไทยและศาสนาดว้ ย

อาตมาก็ไม่แน่ใจว่าจะเรียนคุณให้ทราบได้แค่ไหน เพราะไม่ค่อยเข้าใจเร่ือง
ศาสนาดพี อ แมจ้ ะเปน็ นกั บวชซงึ่ เปน็ เพศทใ่ี กลช้ ดิ กบั ศาสนา กใ็ กลช้ ดิ ในลกั ษณะทพั พี
กับแกงเสียโดยมาก จึงขอเรยี นตามความรสู้ กึ ถ้าผดิ พลาดไปก็โปรดตำ� หนิอาตมา
อย่าไดต้ ำ� หนศิ าสนาใหม้ ัวหมองไปดว้ ย แต่จะขอเรียนถามคุณเปน็ ข้อๆ ไปกอ่ น คือ
คนทเี่ คยฆา่ สตั วไ์ มป่ รานี ขโมยทรพั ยส์ มบตั ไิ มป่ รานเี จา้ ของทรพั ย์ ลว่ งประเวณอี ยา่ ง
ไมป่ รานวี า่ เปน็ สามหี รอื ภรรยาลกู หลานใคร พดู โกหกอยา่ งไมม่ ยี างอาย ดมื่ สรุ าแบบ

71

เหลอื จากตายคอ่ ยยงั เปน็ คนขเี้ มาตอ่ ไป ทงั้ นพี้ อเขาไดร้ บั การอบรมสงั่ สอนจนรผู้ ดิ รถู้ กู
ประจักษ์ใจจากศาสนาแล้ว เขางดเวน้ ไมท่ �ำความชว่ั ทัง้ หา้ ประการนน้ั คุณจะเห็นว่า
เขาเป็นคนชัว่ หรือเป็นคนดี โปรดตอบตามความร้สู กึ ของคุณเอง

เขาตอ้ งเปน็ คนดซี ทิ า่ น เพราะแตก่ อ่ นเขาเปน็ คนหมดความหมายในตวั เขา และ
ความสนใจจากประชาชน ไม่มีใครไว้วางใจและเหลยี วแลเขาเลย เพราะเขาเปน็ คน
ประเภทสัตวป์ ่าในร่างแห่งมนุษย์

เมอื่ เป็นเช่นนนั้ คณุ คิดว่าอะไรพาใหเ้ ขาเปน็ คนดเี ล่า

ศาสนานนั้ ไม่มีสิง่ ท่ีท�ำใหด้ ใี ห้ช่ัว ยอ่ มจะดหี รอื ชัว่ ขน้ึ มาเอาเฉยๆ ไมไ่ ด้

ทีน้ีคุณพอจะทราบได้ไหมว่าศาสนาดีอยา่ งไร

พอทราบไดเ้ พียงต้นื ๆ เทา่ นัน้ เอง ที่ลึกละเอียดกว่าน้ัน ดิฉันยงั ไมท่ ราบ

คนเคยฆา่ สตั วแ์ ตก่ ลบั งดเวน้ เสยี ได้ กเ็ รยี กวา่ เปน็ คนดี คนเคยเปน็ ขโมยแตก่ ลบั
งดเวน้ เสยี ได้ กเ็ รยี กวา่ เปน็ คนดี คนเคยประพฤตลิ ว่ งประเวณหี ญงิ ชายแตก่ ลบั งดเวน้
เสยี ได้ ทา่ นกเ็ รยี กวา่ เปน็ คนดี คนเคยพดู โกหกพกลมแตก่ ลบั งดเวน้ เสยี ได้ กเ็ รยี กวา่
เปน็ คนดี คนเคยดมื่ สรุ าแตก่ ลบั งดเวน้ เสยี ได้ กเ็ รยี กวา่ เปน็ คนดี เคยเอารดั เอาเปรยี บ
เพื่อนมนุษย์ด้วยกันแต่กลับงดเว้นเสียได้ ก็เรียกว่าเป็นคนดี เคยท�ำความช่ัวมาก่ี
มากน้อยแต่พยายามกลับตัวไม่ท�ำเช่นน้ันอีกต่อไป เหล่าน้ีเรียกว่าเป็นคนดีท้ังนั้น
ส่วนศาสนาลว้ นๆ ไม่มีสงิ่ เขา้ ไปเกยี่ วข้อง แมจ้ ะทรงคุณสมบัตไิ ว้มากนอ้ ยเพียงใด
กไ็ มม่ ที างแสดงออกได้ จะแสดงออกไดม้ ากนอ้ ยเพยี งใดกต็ อ่ เมอื่ มผี เู้ ขา้ ไปเกยี่ วขอ้ ง คอื
นำ� มาปฏบิ ตั ริ กั ษาตนไดผ้ ลดเี พยี งใด กแ็ สดงใหเ้ หน็ คณุ ของศาสนาเพยี งนนั้ ถา้ สามารถ
ปฏบิ ตั ติ ามศาสนาทชี่ บี้ อกไวอ้ ยา่ งสมบรู ณเ์ ตม็ ท่ี กแ็ สดงถงึ คณุ สมบตั ขิ องศาสนาอยา่ ง
เต็มที่ประจกั ษ์ใจตัวเองโดยไมต่ ้องถามใคร เชน่ เดยี วกบั ฆ้อง ไม่สามารถออกเสยี ง
โดยลำ� ดบั ตนเอง ตอ่ เมอ่ื มผี มู้ าตี นนั่ แลจะปรากฏเสยี งออกมา ศาสนากม็ ลี กั ษณะเชน่ นน้ั
ถ้าอยากทราบความดมี ากนอ้ ยเพยี งไรจากศาสนา ก็จำ� ตอ้ งปฏิบัตติ นตามหลักธรรม
เฉพาะอย่างยิ่งพระพุทธศาสนาสอนถึงข้ันยอดเย่ียมคือพระนิพพาน ผู้ปฏิบัติตาม

72

หลกั ธรรมจนสามารถบรรลถุ งึ พระนพิ พานกม็ เี ฉพาะพระพทุ ธเจา้ พระปจั เจกพทุ ธเจา้
และพระอรหันต์เท่านั้น ท่านเหล่านี้คือท่านที่ทรงมรรคทรงผลเสมอต้นเสมอปลาย
แลสอนสัตว์โลกได้อย่างเต็มภูมิ ผู้มีความเชื่อถือและปฏิบัติตามย่อมได้รับผล คือ
ความสขุ ความเจรญิ ตามกำ� ลงั ของตน ลกู หลานกลุ บตุ รกลุ ธดิ าปฏบิ ตั ติ ามทบี่ รรพบรุ ษุ
พาดำ� เนนิ มากก็ ลายเปน็ คนดมี ขี อื่ มแี ปเปน็ เครอื่ งยดึ เหนยี่ ว ปลาฉลามใหญ่ (สงิ่ ยวั่ ยวน)
จะไดไ้ มฉ่ ดุ ลากเอาไปกนิ เสยี ยงั ปรากฏมคี นดสี บื ศาสนาตอ่ กนั ไปเปน็ ลำ� ดบั แตผ่ ไู้ มม่ อง
เหน็ คณุ คา่ ของศาสนาหรอื โดยเหน็ วา่ ศาสนาเปน็ ของครำ่� ครลึ า้ สมยั ผนู้ นั้ กจ็ ะพลอยตดิ
ไปกับปลาฉลามใหญ่ไม่มีวันข้ึนบกได้ กลายเป็นปลาทะเลไปเลย เราต้องการเป็น
ปลาทะเลหรือต้องการเป็นคนดีมีศาสนาเป็นขวัญใจ ก็โปรดส�ำนึกตัวเสียแต่บัดนี้
ซงึ่ ยงั ไมส่ ายเกนิ ไป ทงั้ ยงั มโี อกาสบำ� เพญ็ ตนและรบั ผลเปน็ ขน้ั ๆ จากศาสนาทที่ รงคณุ คา่
ไมม่ สี ิน้ สุดอีกดว้ ย

เมอ่ื ถูกถาม กค็ วรเรียนให้เขาทราบว่าศาสนาเป็นของกลาง ทกุ คนมโี อกาสและ
สิทธิท่ีจะศึกษาและปฏิบัติได้ด้วยกัน มิได้มีการผูกขาดให้แก่ผู้หน่ึงผู้ใดโดยเฉพาะ
ทกุ คนจงึ มสี ทิ ธจิ ะทราบในสงิ่ ทคี่ วรทราบจากศาสนา ซง่ึ รอตอ่ การพสิ จู นอ์ ยตู่ ลอดเวลา
เข้าใจวา่ จะเป็นความเหมาะสมกว่าการตอบแบบสมุ่ เดา

พระทที่ า่ นชอบเทยี่ วและอยตู่ ามปา่ ๆ หรอื ภเู ขา ทา่ นมคี วามรสู้ กึ อยา่ งไร ทำ� ไมทา่ น
ไมช่ อบอย่ตู ามวดั ทีเ่ ขาสรา้ งให้อยู่ ซึ่งเป็นความสะดวกสบายดกี ว่าทเ่ี ช่นน้ัน

ทา่ นจะมคี วามรสู้ กึ อยา่ งไรนนั้ อาตมาไมท่ ราบได้ เทา่ ทคี่ ณุ พดู ผา่ นมาเมอ่ื สกั ครวู่ า่
พอเขา้ ใจศาสนาบา้ งนนั้ เขา้ ใจอยา่ งไร เรม่ิ แรกความเปน็ มาของศาสนาเปน็ มาอยา่ งไร
ใครพาใหศ้ าสนาปรากฏขนึ้ ในโลก ผปู้ ระกาศศาสนาใหเ้ ดน่ ในปวงชน นนั้ คอื พระพทุ ธเจา้
ใชไ่ หม

พระพทุ ธเจา้ ผทู้ รงทำ� ศาสนาใหป้ รากฏขน้ึ ในโลก และประกาศศาสนาใหเ้ ดน่ ใน
ปวงชน วธิ ที พ่ี ระพทุ ธเจา้ ทรงกระทำ� และสถานทท่ี รงกระทำ� ทา่ นทำ� อยา่ งไร และชอบทำ�
อยใู่ นที่เช่นไร

73

ไดท้ ราบวา่ ทา่ นเจรญิ อานาปานสตเิ ปน็ ขนั้ เรมิ่ แรก และเจรญิ ปฏจิ จสมปุ บาทสบื ตอ่
กนั เปน็ ลำ� ดบั จนไดต้ รสั รู้ ชอบทำ� อยใู่ นปา่ และชอบประทบั อยใู่ นปา่ ตามพระอธั ยาศยั
ตลอดมา ทีนี้คณุ พอจะทราบความหมายของพระท่ที ่านชอบอยใู่ นป่าไดแ้ ลว้ มิใช่หรือ
พอเขา้ ใจไดบ้ า้ ง เบอ้ื งตน้ ดฉิ นั ลมื ระลกึ ถงึ พระพทุ ธเจา้ ผเู้ ปน็ ตน้ เหตคุ วามเปน็ มา
ของศาสนา
ถ้าทราบแล้ว ปัญหาในอันดับต่อมาก็เป็นอันว่าเข้าใจเช่นเดียวกัน อาตมาขอ
ผา่ นไป

ดฉิ นั ขอรบกวนทา่ น นมิ นตอ์ ธบิ ายการอยปู่ า่ ของพระสงฆส์ มยั ปจั จบุ นั นใ้ี หด้ ฉิ นั
ทราบบา้ งวา่ ทา่ นอยแู่ ละดำ� เนนิ ขอ้ ปฏบิ ตั บิ ำ� เพญ็ เพยี รอยา่ งไร เวลาไหนทา่ นทำ� อะไรบา้ ง
พอทราบแนวทางของท่าน แม้เพศไม่ให้ วาสนาไมอ่ ำ� นวย แตไ่ ด้ฟงั ไวบ้ า้ งก็ยงั ดี

อย่าใหเ้ ลา่ เลย คุณสงสยั ตอนไหน โปรดถามตามจุดท่สี งสัยมากแ็ ล้วกนั
พระทา่ นอยู่ในป่า ท่านกลัวบา้ งไหม
กลัวอะไร
กลัวจ�ำพวกสัตวร์ ้าย เชน่ เสือ ชา้ ง หมี งู และผี สตั ว์เหล่านม้ี ีบา้ งไหมในปา่ ท่ี
ท่านพักอยู่
บางแหง่ กม็ คี รบทง้ั เสอื ชา้ ง หมี งู บางแหง่ กม็ เี ปน็ บางประเภท สว่ นผไี มท่ ราบวา่
มันเป็นตัวอย่างไร อาตมาไม่เคยเห็นตัวของมัน ส่วนพระท่านจะเคยเห็นหรือไม่
ก็ไมท่ ราบ อาตมาไมไ่ ด้ถามท่าน
เวลาพระทา่ นอยู่องคเ์ ดียว เสอื เข้ามาหาทา่ น ทา่ นไม่กลวั มันหรือ ถา้ เปน็ ท่าน
จะกลัวไหม

74

เสอื มันกก็ ลัวพระ พระก็กลวั มัน กเ็ มอ่ื ต่างคนตา่ งกลวั กนั มนั จะเขา้ มาหาพระ
เพ่อื ประโยชนอ์ ะไร ถ้าเป็นอาตมากต็ ้องกลวั เพราะเคยทราบมาจนฝงั ใจวา่ เสอื เปน็
สตั วร์ า้ ยชนดิ หนงึ่ แตถ่ า้ เปน็ รปู เสอื ทเี่ ขาเขยี นไวใ้ นทต่ี า่ งๆ เชน่ ในสมดุ เปน็ ตน้ แมแ้ ต่
เดก็ ๆ เขายงั ไม่กลวั อาตมากย็ งิ่ เปน็ ผใู้ หญจ่ ะไปกลัวใหเ้ ดก็ ๆ หัวเราะเอาประโยชน์
อะไร

ท่านเคยเหน็ เสอื หมี งู ช้าง บา้ งไหม

ไมเ่ คยเหน็ ไดย้ นิ แตเ่ สยี งของมนั รอ้ งมาตามบรเิ วณทเี่ ราพกั อยตู่ ามภาษาของมนั
แต่มไิ ด้รอ้ งเพอื่ ค�ำรามให้เรากลัว

ขอเรยี นถามเฉพาะเรอ่ื งของพระธดุ งคท์ อี่ ยใู่ นปา่ ไมเ่ กย่ี วกบั เรอื่ งของพระพทุ ธเจา้
การอยู่ในป่ากับอยูใ่ นแดนบา้ น ท�ำภาวนาได้ผลดีต่างกนั อย่างไรบ้าง พระธดุ งคท์ ่าน
จงึ ชอบอยแู่ ตใ่ นปา่

ถา้ พดู ตามความรสู้ กึ ของพระกรรมฐาน (ธดุ งค)์ แลว้ การอยใู่ นปา่ มที างชว่ ยให้
ความสะดวกหลายอย่าง คือป่าโดยมากเป็นท่ีสงัดเงียบปราศจากความพลุกพล่าน
ดว้ ยรปู เสยี ง กลน่ิ รส เครอื่ งสมั ผสั ถกู ตอ้ งทเี่ คยเปน็ ขา้ ศกึ แกใ่ จของคนมกี เิ ลสทวั่ ๆ ไป
ใจทมี่ งุ่ ตอ่ ธรรมยอ่ มปลอดโปรง่ เปน็ ความสะดวกกายสะดวกใจในทกุ อริ ยิ าบถ ธรุ กจิ
อย่างอื่นๆ มีน้อย นอกจากธรุ ะทางความเพียรเทา่ นัน้ ซง่ึ มีประจำ� อิรยิ าบถของทา่ น
(เว้นเวลาหลับนอน) เป็นสถานท่เี สรมิ ชว่ ยสบื ต่อความเพียรไดด้ ี อาหารมนี อ้ ยและ
ไมท่ ำ� ใหธ้ าตขุ นั ธท์ บั จติ ทม่ี งุ่ ตอ่ ความเพยี รมากไปเหมอื นอาหารบางชนดิ การพกั ผอ่ น
นอนหลบั ก็เปน็ ไปตามเวลาไมค่ ่อยเคลือ่ นคลาด ไม่ค่อยมีอาหารประเภทเสริมความ
โงกง่วง ใจท่ีจะเร่ิมเป็นสมาธิหรือเป็นสมาธิแล้ว และใจที่เริ่มเกิดปัญญาหรือเกิด
ปญั ญาแล้ว กท็ �ำหนา้ ท่ีตามขั้นของตนๆ โดยสะดวก เพราะมสี ่ิงทคี่ อยชว่ ยสง่ เสริม
อยู่พอประมาณแลว้ จิตใจเยือกเย็นสบาย ไมค่ ่อยมคี วามหว่ งใยกบั สิง่ ใดๆ แม้ชีวิต
กจ็ ำ� ตอ้ งยอมสละไปตามเหตกุ ารณ์ ใจเขม้ แขง็ ตอ่ ความเพยี ร รคู้ วามเคลอื่ นไหวของจติ
ไดง้ า่ ยขนึ้ กวา่ อยใู่ นทธ่ี รรมดา จติ ใจแนว่ แนต่ อ่ ธรรมขนึ้ เปน็ ลำ� ดบั ปลงอนจิ จงั ทกุ ขงั

75

อนตั ตา ประจำ� ตวั เอง และทศั นยี ภาพทม่ี าเกย่ี วขอ้ งกบั ตน ไมเ่ หน็ อะไรมคี ณุ คา่ กวา่ ใจ
ทกี่ ำ� ลงั ฝกึ ทรมานอยู่ จติ เหน็ ภยั ไดง้ า่ ยกวา่ ปกติ เหน็ ภยั ดว้ ยหลกั ธรรม คอื สตปิ ญั ญา
อันจะสร้างหลักฐานเป็นเครื่องยึดใจให้ม่ันคงเป็นล�ำดับ ตรงข้ามกับความเห็นภัย
ของเราท่วั ๆ ไป ซึง่ ทำ� ใจใหเ้ ห่ียวแห้งระทมทกุ ขใ์ นเวลาคิดถงึ ภยั มีมรณภัย เปน็ ตน้
เห็นลมหายใจเป็นรากฐานชีวิตโดยธรรม คือสติปัญญาอย่างแท้จริง มองเห็น
แดนพ้นทุกข์ด้วยความเพียรจากสถานที่เช่นน้ันอย่างจับใจ ความเพียรไม่ลดละ
สืบตอ่ กันตลอดสาย ใจอาจหาญร่าเรงิ ต่อธรรมเพือ่ แดนพ้นทุกข์ มีความรสู้ ึกตอ่ จดุ
ทห่ี มายประหนงึ่ ผทู้ ำ� งานชน้ิ ใหญๆ่ จะสำ� เรจ็ ขน้ึ มาในเรว็ วนั ฉะนน้ั กระแสของจติ ทเี่ คย
ฟุ้งซ่านไปกับสิ่งต่างๆ กลับประมวลตัวเข้ามาเป็นความรู้สึกตัวทางด้านความเพียร
มองเห็นจุดเด่นของใจได้ชัดเจน มองเห็นร่างกายทุกส่วนว่าเป็นส่วนหนึ่งจากใจ
โดยประจกั ษ์ การทำ� สมาธเิ พอื่ ความสงบกง็ า่ ยและไดผ้ ลเรว็ กวา่ ธรรมดา การพจิ ารณา
ทางด้านปัญญาก็คล่องแคล่วเพราะจิตอยู่ในกรอบแห่งความเพียร และหวังความ
ก้าวหน้าอยแู่ ล้ว ไม่เขวไปโนน้ โอนมานีอ้ ย่างที่เคยเป็นมา สิง่ ที่จะทำ� ใหก้ ำ� เรบิ มนี อ้ ย
แต่สงิ่ ทจ่ี ะทำ� ให้เจริญก้าวหนา้ มมี ากกวา่ (ความเพยี ร) อารมณท์ ่ีเคยฝังใจมาแต่อดตี
ก็ค่อยหายจางไปวันละเล็กละน้อย จิตใจค่อยปรากฏเป็นตัวของตัวขึ้นมาทุกระยะ
และเหน็ โทษแหง่ ความสะสมอารมณร์ อ้ ยแปดพนั ประการวา่ เปน็ สงิ่ กดถว่ งจติ ใจใหจ้ ม
ดงิ่ ลงไปเพอื่ ความทกุ ขท์ รมานแกต่ นโดยประจกั ษใ์ จเปน็ ลำ� ดบั ในขณะเดยี วกนั กเ็ หน็
คณุ แหง่ ความสงบผอ่ งใสของใจวา่ เป็นฐานทีเ่ กิดความสขุ เย็นใจทุกประเภท

คนเราถา้ ใจสบายแลว้ อยทู่ ไี่ หนกพ็ ออยพู่ อไป ถา้ ใจไมส่ บาย แมจ้ ะอยบู่ นปราสาท
รอ้ ยชนั้ กห็ าความสขุ ไมไ่ ด้ คดิ ดคู นไขท้ อ่ี ยใู่ นบา้ นหรอื อยใู่ นโรงพยาบาล จะอยใู่ นหอ้ งใด
หรอื ชน้ั ใด กค็ อื คนไขท้ เี่ ปน็ ทกุ ขอ์ ยนู่ นั่ แล ถา้ หายไขแ้ ลว้ อยทู่ ไ่ี หนกค็ อื คนดมี คี วามสขุ
อยูน่ ั่นเอง

นมิ นตท์ า่ นเลา่ ตอ่ ไป ดิฉนั ก�ำลังฟังเพลนิ ยงั ไมอ่ ยากใหจ้ บง่ายๆ นมิ นต์เลา่ จน
สดุ ขดี ทจ่ี ะเลา่ ได้ แมด้ ฉิ นั ไมท่ ราบวา่ สดุ ขดี อยทู่ ไ่ี หน กอ็ ยากฟงั เรอ่ื งทท่ี า่ นเลา่ ใหส้ ดุ ขดี

สดุ ขดี สดุ แดนอะไร อาตมากไ็ ม่ทราบเหมอื นกนั

76

สดุ ขีดความเพียร สดุ ขีดสมาธิ สุดขดี ปญั ญา สุดขดี วิมตุ ตินพิ พาน ถา้ ทา่ น
จะพอเลา่ ได้ ดฉิ นั ขอฟงั จนตลอด เพราะไมเ่ คยฟงั เรอื่ งพระอยปู่ า่ บำ� เพญ็ เพยี รในปา่
และรอู้ ะไรๆ ในปา่ สว่ นในบา้ นในเมอื งดฉิ นั เคยอยู่ เคยเหน็ เคยไดย้ นิ มาแทบทกุ อยา่ ง
จนเคยชนิ แลว้ จงึ อยากฟงั เรอ่ื งปา่ ซงึ่ ยงั ไมเ่ คยไดย้ นิ ไดฟ้ งั เพอ่ื เปลยี่ นรสเปลยี่ นชาตบิ า้ ง
พระทอี่ ยใู่ นปา่ ทา่ นนง่ั ทำ� สมาธภิ าวนาวนั ละกห่ี น เดนิ จงกรมวนั ละกค่ี รงั้ และครงั้ หนงึ่ ๆ
นานประมาณสักกี่นาที

จะให้เลา่ ละเอียดจนทุกขณะเคลอ่ื นไหวเทียวหรอื ถา้ ไปถกู พระขีเ้ กยี จเข้า เชน่
อาตมา จะให้เลา่ ว่าอย่างไร เพราะบางครง้ั มนั กม็ ีเหมอื นกนั พระองคอ์ ่นื ๆ ก็เขา้ ใจว่า
จะมไี ดใ้ นท�ำนองเดียวกัน ถา้ ถกู พระองคเ์ ชน่ นนั้ อาตมากไ็ ม่อยากเล่าใหฟ้ ัง เพราะ
คนขี้เกยี จ พระขเี้ กยี จอยใู่ นบ้านในปา่ มีไมอ่ ด อยูท่ ่ีใด ไปท่ีใด โดนแต่คนและพระ
ประเภทนนั้ ๆ จนหาทางไปไมไ่ ด้ ทัง้ นก้ี เ็ พราะเราเปน็ คนและเปน็ พระผขู้ เี้ กยี จเสียเอง
จะไมใ่ ห้โดนอยา่ งไรเล่า

อยากฟงั พระองคท์ ท่ี า่ นมงุ่ ธรรมจรงิ ๆ ดงั ทที่ า่ นอธบิ ายใหฟ้ งั ตอนตน้ นนั้ วา่ ทา่ น
บำ� เพ็ญอยา่ งไร สว่ นพระองคข์ ีเ้ กยี จอย่าไปวา่ ท่านเลย เดีย๋ วเรอื่ งจะกลบั มาโดนดิฉนั
เขา้ อกี คน ดิฉนั จะนงั่ ทนอายฟงั ท่านเล่าไม่ไดแ้ นๆ่

พระองคท์ ที่ า่ นมงุ่ ตอ่ ธรรมจรงิ ๆ กเ็ ชน่ เดยี วกบั ฆราวาสผมู้ งุ่ ความมงั่ คงั่ ทางสมบตั ิ
เป็นคนขยันหมั่นเพียรและอดทนในหน้าท่ีการงานทุกด้าน พระผู้มุ่งต่อธรรมก็เป็น
ผมู้ งุ่ หนา้ ตอ่ ความเพยี รอนั เปน็ เครอ่ื งถอดถอนกเิ ลสทกุ ๆ อริ ยิ าบถ ไมม่ เี วลาอยเู่ ฉยๆ
แต่อยดู่ ว้ ยสตหิ รือปัญญาประจำ� ตน แม้ที่สดุ ไปบณิ ฑบาต กถ็ อื เป็นการเดินจงกรม
เพือ่ ความเพียรไปในตวั ตลอดทัง้ ไปและกลับมา โดยก�ำหนดสติ-ปญั ญากับจิตใจให้
สมั พนั ธก์ นั ไปตลอดสาย กอ่ นฉนั กพ็ จิ ารณาอาหารทรี่ วมลงในบาตรแลว้ โดยแยบคาย
ทกุ ครัง้ เพ่ือมใิ ห้ติดใจในรสอาหารทุกประเภท แล้วเรม่ิ ลงมือฉนั โดยส�ำรวม มคี วาม
รสู้ ึกอยใู่ นบาตรหรือในกายท่ีก�ำลงั เคลอื่ นไหวอยเู่ วลาน้นั

77

เสรจ็ แล้วเร่มิ ความเพียรในท่าอริ ยิ าบถต่างๆ เชน่ เดินจงกรม น่ังสมาธภิ าวนา
ผลัดเปลี่ยนไปตามทเ่ี หน็ สมควรในอริ ยิ าบถต่างๆ ผู้อยูใ่ นภมู ิความสงบกเ็ ร่งจิตใหม้ ี
ความสงบมากข้นึ และพจิ ารณาปญั ญาในโอกาสทจ่ี ิตถอนข้ึนจากสมาธิแลว้ ผอู้ ยูใ่ น
ปัญญาขนั้ ใดก็เร่งปัญญาขัน้ น้ันขนึ้ ไปพรอ้ มๆ กบั สมาธิ เปน็ คู่เคยี งกนั ไปตามโอกาส
อนั ควร แตไ่ มใ่ ชใ่ นเวลาเดยี วกนั โดยถอื ขนั ธ์ มรี ปู ขนั ธเ์ ปน็ ตน้ เปน็ จดุ พจิ ารณาปญั ญา
เมื่อรู้แจ้งชัดในกองรูปขันธ์อย่างสมบูรณ์แล้ว จิตย่อมถอนจากอุปาทานเสียได้
หมดภาระหนกั คอื ความยดึ ถือกายไปขั้นหน่ึง

ล�ำดับต่อไปก็พิจารณานามขันธ์ตามจริตชอบในขันธ์ใดขันธ์หน่ึงเป็นต้นเหตุ
ปญั ญาจะคอ่ ยเชอ่ื มโยงไปในขนั ธต์ า่ งๆ โดยลำ� พงั ตนเอง เพราะสตปิ ญั ญาขนั้ นลี้ ะเอยี ด
และทำ� งานโดยไมต่ อ้ งบงั คบั นอกจากจะยบั ยง้ั เอาไวเ้ ทา่ นน้ั เพราะมคี วามเพลดิ เพลนิ
รื่นเริงในธรรมท้ังหลาย ทั้งที่ละได้แล้ว และก�ำลังเพียรละอยู่ เหมือนคนร�่ำรวย
เพลดิ เพลนิ ในกองสมบตั ทิ มี่ อี ยแู่ ลว้ และทก่ี ำ� ลงั หลงั่ ไหลเขา้ มาฉะนนั้ สตปิ ญั ญาหมนุ ตวั
อยู่กับสภาวธรรมไม่ขาดวรรคขาดตอนด้วยอ�ำนาจแห่งความมุ่งมั่นต่อแดนหลุดพ้น
เป็นเครื่องผลักดัน ประหนึ่งแดนพ้นทุกข์ก�ำลังจะตกอยู่ในเงื้อมมือในขณะน้ัน
เว้นเฉพาะเวลาจติ เขา้ พักในสมาธทิ ่หี มดกงั วลในภารกจิ ไปเวลาหนงึ่ เท่านนั้ พอถอน
ขึ้นมาก็เริ่มท�ำงานติดต่อโดยทางสติปัญญาต่อไป จนมีความสมบูรณ์ทางสติปัญญา
เตม็ ทแี่ ลว้ กถ็ อดถอนอปุ าทานในจติ ออกเสยี ไดโ้ ดยสน้ิ เชงิ เหลอื แตธ่ รรมชาตทิ บ่ี รสิ ทุ ธ์ิ
ซึ่งเป็นของไม่ตาย ครองความบริสุทธิ์อยู่ในร่างอันเป็นเหมือนผ้าขี้ร้ิวห่อทองค�ำ
ธรรมชาติ ฉะนนั้ ภาระธรุ ะทแ่ี สนลำ� บากกงั วลมาเปน็ เวลานานกย็ ตุ กิ นั ลงในขณะทก่ี เิ ลส
อนั แสนละเอยี ดภายในจติ สลายตวั ลงไป ธรรมสงั เวชในความหลงตอ่ สง่ิ ยวั่ ยวนทง้ั หลาย
ซง่ึ เปน็ ตน้ เหตใุ หเ้ กดิ แก่ เจบ็ ตาย ในสงสารมาชา้ นาน กป็ รากฏขนึ้ อยา่ งเตม็ ใจ พรอ้ มทง้ั
ความเห็นคุณแห่งความเพียรพยายามทุกๆ ประโยค แม้จะเป็นประเภทที่ล้มลุก
คลกุ คลานในข้ันเริม่ แรก เพราะความไม่ร้ไู ม่เขา้ ใจตอ่ วิธีด�ำเนินก็ตาม แตก่ ็เป็นธรรม
เกอ้ื หนนุ กนั ไปทกุ ระยะพอมที างตง้ั ตวั ไดแ้ ละเสรมิ กำ� ลงั มาเปน็ ลำ� ดบั จนถงึ ปจั จบุ นั ที่
ปรากฏอยู่ ณ บดั นไ้ี ด้ ซง่ึ มคี วามอศั จรรยเ์ ปน็ ผลทไ่ี มเ่ คยคาดฝนั มากอ่ น ความปรารถนา
อันแรงกลา้ ศรัทธาอันเหนยี วแนน่ ความเพยี รไม่หยุดหยอ่ นที่โหมกนั มาเหมือนพายุ

78

บแุ คมชนดิ ไมม่ วี นั มคี นื ในสงครามระหวา่ งกเิ ลสกบั จติ ซง่ึ เปน็ สงครามอนั ยง่ิ ใหญใ่ น
ไตรภพ กป็ ระกาศสนั ตธิ รรมกนั ลงในความเสมอภาคโดยสนิ้ เชงิ บรรยากาศทง้ั ภายใน
ภายนอกตลอดโลกธาตปุ ระหนง่ึ ไมม่ ีสง่ิ ใดไหวติง ต่างอันต่างนง่ิ สงบตัว ราวกับโลก
ทง้ั สามไมม่ อี ะไรเหลอื อยู่ กลายเปน็ สงิ่ หลดุ ลอยไปตามกเิ ลสโดยสนิ้ เชงิ จติ เปน็ อวกาศ
วา่ งเปลา่ จากตวั เองและสงิ่ ทงั้ ปวง หมดความดงึ ดดู โดยประการทงั้ ปวง (อวกาศของจติ
กับอวกาศภายนอกไม่ใช่อนั เดยี วกัน) เป็นเพียงเครอ่ื งเทยี บ ท่านผฟู้ งั โปรดทำ� ความ
เข้าใจใหถ้ ูกต้องตามความหมายของค�ำทัง้ สองนนั้ ดว้ ยดี)

ที่เล่าเรื่องของพระท่ีท่านชอบอยู่ป่า ตลอดข้อปฏิบัติภายในภายนอก ความรู้
ความเหน็ ความเป็นต่างๆ ของทา่ นโดยการคาดคะเนเดาเอาบา้ งนี้ ยังไมแ่ น่ใจนกั ว่า
จะถกู หรอื ผดิ จงึ ขออภยั จากคณุ และทา่ นผอู้ า่ นมากๆ ดว้ ย ความมงุ่ หวงั ในการเรยี นเลา่
กป็ รารถนาใหเ้ ปน็ ประโยชนแ์ กค่ ณุ และทกุ ทา่ นทม่ี สี ว่ นเกย่ี วขอ้ งกบั ปญั หาธรรมทกุ ๆ
ข้อไป ถา้ มขี อ้ สงสัยตอนทีพ่ ูดมาแลว้ กด็ ี ในขอ้ อ่นื ๆ กด็ ี โปรดสนทนากันได้

วนั นดี้ ฉิ นั ไดฟ้ งั ธรรมแปลกๆ และอศั จรรยห์ ลายขอ้ ซง่ึ แตเ่ กดิ มาไมเ่ คยไดย้ นิ เลย
เพยี งมาไดย้ นิ ทา่ นเลา่ เรอื่ งปา่ ใหฟ้ งั วนั นเ้ี อง ดฉิ นั เพลนิ ฟงั จนเคลมิ้ ไป ไมไ่ ดส้ นใจกบั
อะไรๆ ทงั้ นน้ั ขณะทเี่ พลนิ ฟงั ทา่ นอธบิ ายถงึ กเิ ลสหลดุ ลอย ไมม่ สี งิ่ ใดไหวตงิ และตอนจติ
เป็นอวกาศว่างเปล่าจากตัวเอง จิตเคลิ้มไปตามธรรมเหมือนดิฉันเป็นพระอรหันต์
องคห์ นง่ึ และเหน็ นพิ พานเปน็ อวกาศในจติ จรงิ ๆ เจา้ พระคณุ ทำ� ไมเปน็ อยา่ งนน้ั ดฉิ นั
อัศจรรยจ์ รงิ ๆ หรือดิฉนั เป็นอะไรไปในเวลานน้ั นมิ นต์ท่านอธบิ ายใหด้ ฉิ ันฟงั บ้าง

เวลานี้จติ ของคณุ ยังเปน็ เหมอื นเวลานัน้ อยหู่ รือเปลา่

เปลา่ ค่ะ ดฉิ นั เสียดายอยากใหเ้ ปน็ อยา่ งนัน้ ตลอดไป แตม่ นั ไม่เป็น ท่าน

แล้วคณุ ทำ� ไมถงึ ถามอาตมาวา่ ดิฉนั เปน็ อะไรไปคะ อย่างน้ันเล่า

ก็เพราะกลวั เขาจะหาวา่ ดฉิ นั เปน็ บา้ ไปละซทิ ่าน จงึ รีบเรียนถาม

เวลาน้ีคณุ เขา้ ใจว่าคุณเปน็ คนเชน่ ไรล่ะ

79

ดฉิ นั กเ็ ปน็ คนดๆี มสี ตอิ ยนู่ เ้ี อง แตน่ กึ เสยี ดายจติ ทป่ี รากฏเปน็ ความอศั จรรยข์ น้ึ
ในเวลาท่ีท่านอธิบายธรรมตอนกิเลสหลุดลอย ใจเป็นอวกาศว่างเปล่าโดยประการ
ทงั้ ปวง อยากใหจ้ ติ ของดฉิ นั เปน็ อยา่ งนนั้ ตลอดไป แตน่ กึ กลวั วา่ จติ ไดแ้ สดงตวั ออกมา
อยา่ งผาดโผนโดยทต่ี นไมร่ สู้ กึ แตค่ นอน่ื เหน็ เขาจะเขา้ ใจวา่ ดฉิ นั เปน็ บา้ ไป เฉพาะทา่ น
เห็นดิฉนั เปน็ อยา่ งไรบ้างในเวลาน้ัน ดิฉันไมแ่ นใ่ จตัวเอง

เวลาจติ เปน็ คนดกี ก็ ลวั จะเปน็ บา้ แตเ่ วลาจติ พาใหเ้ ปน็ คนบา้ ทำ� ไมจงึ ไมก่ ลวั และ
อยากเปน็ คนดี คนเรานรี้ ูส้ ึกแปลกอยูไ่ มน่ ้อย และแปลกไม่อยากเปล่ียนแปลง และ
กลบั ตวั ชอบอยากใหจ้ ติ แปลก และเปน็ คนแปลกทำ� นองนนั้ เสมอไป เวลาไปเทยี่ วโกเ้ ก๋
เตร็ดเตร่แบบไม่มขี อบเขต ไม่มขี ือ่ มีแป กลับเขา้ ใจเสยี ว่าตนเป็นคนดีและทนั สมยั
สวมเครื่องแต่งตัวแบบกะทัดรัดจนหันหน้าเข้ามองดูคนซึ่งๆ หน้าไม่ได้ นั่นถือว่า
ทนั สมัยปอ๋ เทยี ว พระเอกนางเอกสู้ไม่ได้ แต่เวลาจะหนั หนา้ เข้าวัดฟงั ธรรมจำ� ศีลเพื่อ
แสวงหาคุณงามความดีอันมีขอบเขตใส่ตัวเพ่ือคนท่ีมุ่งความดีจะได้ถือเอาเป็นแบบ
ตอ่ ไป กลบั เหน็ วา่ ตวั นจ้ี ะเปน็ คนครลึ า้ สมยั ถา้ ปลอ่ ยใหแ้ ตค่ นประเภททท่ี นั สมยั เปน็
ผนู้ ำ� โลก จะเปน็ โลกไหนกโ็ ลกเถอะ ไมเ่ ขา้ ใจอธบิ าย เพราะอาตมาไมค่ อ่ ยรเู้ รอ่ื งทางโลก
เท่าไรนกั จงึ ขอผ่านไป

ถ้าความรู้สึกที่พึงปรารถนาน้ันหายไป ก็ควรท�ำความเข้าใจว่าส่ิงท่ีเกิดขึ้นต้อง
ดับไป แตส่ งิ่ ทรี่ ๆู้ ยังคงอยู่ใหข้ วนขวายต่อไป สง่ิ ท่ีอยู่ในตาข่ายแหง่ ความพยายาม
จำ� ต้องพบ หนคี วามเพียรไปไมพ่ น้ โปรดอยา่ ทำ� ความเสียใจซ่งึ เปน็ การเบยี ดเบียน
ตวั เองเปลา่ และไมเ่ ปน็ ประโยชนอ์ ะไร ความพากเพยี รนน่ั แล สาเหตใุ หเ้ กดิ ประโยชน์
ไม่มสี ้นิ สดุ โปรดท�ำความพยายามต่อไป ถา้ จะต้องการเปน็ ศิษยท์ ่ีมผี ้สู ่งั สอนจรงิ ๆ

ทา่ นเขน่ เสยี บา้ งจะไดร้ สู้ กึ ตวั เพราะคนเราถา้ ไมม่ ใี ครวา่ เสยี บา้ ง มนั ลมื ตวั ชอบ
ทะนง และทะนงเสยี จนไมร่ จู้ กั ตายและฉบิ หายใดๆ ทงั้ สนิ้ มอี าจารยค์ อยใหส้ ตกิ เ็ หมอื น
วา่ วทมี่ เี ชอื กคอยฉดุ ดงึ ไว้ ไมป่ ลวิ วอ่ นไปตามลมและหายซากไปเลยทา่ เดยี ว ดฉิ นั ชอบ
มีครูอาจารยค์ อยเตือนให้สติอยเู่ สมอ ไม่เช่นน้นั คนเราเสยี ได้อย่างงา่ ยดาย ส�ำคัญท่ี
เหตเุ กดิ ขนึ้ เฉพาะหนา้ ควา้ หาอะไรไมท่ นั เพราะไมไ่ ดร้ บั การอบรมมากอ่ น จนเรอื่ งผา่ น

80

ไปแลว้ จงึ มาระลกึ ได้ เกดิ ความเสยี ใจใหต้ วั เอง บางรายถงึ กบั รอ้ งไห้ บางรายเสยี ไปเลย
ไม่มที างแกไ้ ข เหล่านเ้ี พราะความลืมตนโดยมาก ทที่ ่านให้สติวันนรี้ ู้สกึ เปน็ พระคณุ
อยา่ งมาก ดฉิ นั จะไดน้ ำ� แนวธรรมนไี้ ปอบรมลกู หลานซงึ่ กำ� ลงั อยใู่ นวงลอ้ มแบบนแี้ ทบ
ทงั้ นน้ั ทง้ั นา่ วติ กอยไู่ มน่ อ้ ย เพราะทกุ วนั นส้ี ง่ิ ทจี่ ะทำ� ใหท้ ง้ั เดก็ และผใู้ หญเ่ สยี นน้ั มอี ยู่
ทกุ หนทกุ แหง่ ไมว่ า่ บา้ นนอกในเมอื ง ซง่ึ พอจะพดู ไดว้ า่ กำ� ลงั เกดิ โรคระบาดแบบไมม่ ี
ใครชว่ ยใครได้ ต่างคนตา่ งดนิ้ รน เหมือนฝงู นกท่ีถกู แหนายพรานครอบไว้ ตา่ งตัว
ตา่ งดน้ิ ไมพ่ รอ้ มกนั เลยตายเสยี เกลย้ี ง ไมม่ รี อดตาขา่ ยไปไดแ้ มแ้ ตต่ วั เดยี ว ดฉิ นั อา่ นพบ
ในหนงั สอื ธรรมทที่ า่ นสอนไวเ้ ปน็ คตกิ น็ ำ� มาเลา่ ถวาย ถา้ ผดิ กข็ ออภยั ดว้ ย ดฉิ นั จำ� ไมแ่ น่
วา่ หนงั สอื ทอ่ี า่ นพบชอ่ื วา่ อยา่ งไรแน่ เพราะเทา่ ทอี่ า่ นๆ มากม็ มี ากดว้ ยกนั ซง่ึ ไดจ้ ากที่
ตา่ งๆ มเี พื่อนๆ ให้มาบ้าง ได้รับแจกจากงานศพบ้าง

จำ� เปน็ อะไรจะตอ้ งไปถามถงึ โคตรแซข่ องหนงั สอื และผแู้ ตง่ ผสู้ อนเลา่ เพราะนนั้
ไมใ่ ชผ่ ผู้ ดิ ซง่ึ ควรจะจบั มาทำ� โทษ สว่ นผผู้ ดิ จรงิ ๆ นน้ั มอี ยกู่ บั ตวั เราแตล่ ะราย ซง่ึ ควรจะ
สาธุแก่หนังสือและผู้แต่งผู้ส่ังสอน แล้วกลับมาแก้ความผิดของตนตรงที่ถูกต�ำหนิ
จะชอ่ื ว่าเราเปน็ คนทีม่ ีความหมาย เพอื่ หาความรู้ความฉลาดแกต่ นและสว่ นรวมจาก
เครอ่ื งช่วยตา่ งๆ มีหนงั สือและครูอาจารย์ เปน็ ตน้

ดฉิ นั ขอยอ้ นคนื หาเรอื่ งพระอยปู่ า่ ทยี่ งั ไมจ่ บกำ� ลงั เสยี ดาย เผอญิ มเี รอื่ งปวดสมอง
เข้ามาแทรกเลยไปกันเสียพักใหญ่ ท�ำให้ขาดนิทานไปนาน ทีน้ีเมื่อจิตเป็นอวกาศ
หมดความดงึ ดดู ในตัวเองและสงิ่ ทงั้ ปวงแล้ว จติ เสวยอะไรตอ่ ไป เพราะธรรมดาของ
จติ ในสามญั สำ� นกึ ยอ่ มไมม่ วี า่ งจากอารมณเ์ ครอ่ื งเกยี่ วขอ้ งและกวนใจ ซงึ่ ทำ� ใหย้ งุ่ กนั
อยูต่ ลอดเวลาจนหาเวลาพกั ผ่อนไมไ่ ด้ หรือไมส่ นใจพักสงบทางจิตเลย

ตามพระพุทธประวัติซ่ึงเป็นประวัติของพระพุทธเจ้ากล่าวไว้ว่า พระองค์เสวย
วมิ ตุ ตสิ ขุ คอื สขุ จากความหลดุ พน้ สว่ นพระทศี่ กึ ษาและปฏบิ ตั อิ ยใู่ นปา่ เวลาปรากฏผล
ขนึ้ มาเปน็ ลำ� ดบั กไ็ มท่ ราบวา่ ทา่ นเสวยผลนน้ั ๆ กนั อยา่ งไร ตลอดถงึ ทา่ นทบี่ ำ� เพญ็ จนถงึ
ขน้ั อวกาศ จติ วา่ งเปลา่ ตลอดทวั่ ถงึ ทา่ นจะเสวยอะไร อาตมาไมค่ อ่ ยเขา้ ใจ โปรดเรยี น
ถามท่านผู้รู้ต่อไป ส�ำหรับอาตมาได้ยินแต่นักท่องเท่ียวอวกาศทางโลกที่เขาพูดและ

81

ประกาศกนั แตก่ ย็ งั ไมเ่ คยทราบวา่ อวกาศนนั้ เปน็ อยา่ งไร จะมาอตุ รอิ ะไรกบั อวกาศจติ
ซ่ึงไมม่ ีใครพดู กนั ขืนพดู ไปมากมีหวังอะไรแนๆ่

ท่ีว่าจิตธรรมดาไม่มีว่างจากอารมณ์เคร่ืองเกี่ยวข้องนั้น ผู้ท่ีไม่ว่างยังมีงานท�ำ
กท็ ำ� ไป แตผ่ ทู้ วี่ า่ งกพ็ กั ผ่อนไป อยา่ ใหม้ ายุ่งอย่ดู ้วยกนั หมดทั้งโลกเลย

ดฉิ นั ตอ้ งขออภยั ทท่ี ำ� ใหท้ า่ นไมส่ ะดวกใจ เพราะความอยากรอู้ ยากเขา้ ใจจงึ ตอ้ ง
รบกวนบอ่ ย ผดิ บา้ งถกู บา้ ง หวงั วา่ ทา่ นคงไม่ถือสา และยังกระหายอยากเรียนถาม
ทา่ นอกี คอื จากอวกาศของจติ แลว้ พระองคเ์ ชน่ นนั้ ทา่ นมธี รุ กจิ อะไรประจำ� วนั และประจำ�
อิริยาบถของทา่ นในวันหนึ่งๆ จนกว่าธาตขุ นั ธข์ องท่านจะถึงอายุกาล

ท่านก็มีการเป็นอยู่หลับนอนเช่นเดียวกับธาตุขันธ์ทั่วๆ ไป มีการเดินจงกรม
นงั่ สมาธภิ าวนา เพอ่ื ความอยสู่ บายในทฏิ ฐธรรมปจั จบุ นั เปน็ ประจำ� เหมอื นนกั ปฏบิ ตั ธิ รรม
ทั่วๆ ไป ไม่มีอะไรผดิ แปลกกันกบั ท่ีเคยท�ำมาตามอิริยาบถตา่ งๆ ซึง่ เป็นกจิ ภายนอก

สว่ นธรุ กจิ ทางภายในคือการภาวนา มีส่วนผิดแปลกจากเดิมอย่างไรหรือไม่

มอี ยบู่ า้ งกเ็ จตนาความมงุ่ หมาย คอื นบั แตข่ นั้ เรม่ิ แรกจนถงึ ขน้ั สดุ ทา้ ย ทา่ นมเี จตนา
เพื่อความรู้แจ้งในธรรมเป็นล�ำดับจนถึงผลมุ่งหมายอันพึงพอใจ จากนั้นเจตนาเดิม
กห็ มดไป เช่นเดียวกบั เราออกเดินทางไปสู่จดุ ตา่ งๆ ด้วยความม่งุ ท่ตี งั้ ไวแ้ ลว้ พอถงึ
จุดท่ีหมายแล้ว ความมุ่งหวังก็หมดไปฉะน้ัน จากน้ันต่างก็บ�ำเพ็ญเพื่อวิหารธรรม
คือความอยู่สบายในระหว่างขันธ์กับจิตซ่ึงอาศัยกันอยู่ให้เป็นไปเพ่ือความสะดวก
ต่อกันเท่าท่ีควรจนถึงกาลอายุขัย แต่มิได้มีเจตนามุ่งหมายเพ่ือจะถอดถอนกิเลส
ประเภทใดๆ ท้งั ส้นิ

เวลาพระอรหนั ตท์ ่านตายด้วยอบุ ตั ิเหตุ จติ ทา่ นจะมีทางเสียบา้ งไหม

ผทู้ ไี่ มใ่ ชพ่ ระอรหนั ต์ จะไมม่ คี วามรคู้ วามสามารถจะไปรไู้ ดอ้ ยา่ งไรวา่ จติ ทา่ นจะได้
หรอื จะเสยี คณุ ถามทอี่ น่ื บา้ งไมไ่ ดห้ รอื ทำ� ไมจงึ วนเวยี นมาถามแตเ่ รอื่ งพระอรหนั ตแ์ ละ
จติ พระอรหนั ตโ์ ดยไมย่ อมขยบั ขยายไปไหนเลยอยา่ งนเี้ รอ่ื ยมา คนเราเมอื่ ถกู ไลห่ นกั เขา้

82

มันจนได้นา ไมว่ า่ พระว่าโยม เพราะหลายหมัดตอ่ หลายหมดั จะไปหลบทนั อยา่ งไร
จำ� ตอ้ งโดนดว้ ยกนั แนๆ่

ดฉิ นั ไมเ่ คยนกึ วา่ ทา่ นจะมาตดิ ปญั หาขนาดดฉิ นั และกไ็ มไ่ ดม้ งุ่ มาไลท่ า่ นใหจ้ น
แตม่ งุ่ ธรรมคอื ความเขา้ ใจจากทา่ น เพราะรสู้ กึ ไดค้ ตแิ ยะสำ� หรบั วนั น้ี ดฉิ นั เขา้ ใจและ
มนั่ ใจว่าจะได้รบั ค�ำเมตตาตอบจากท่านในคำ� ที่ถามเม่อื สักครู่นอี้ ยา่ งมนั่ ใจค่ะ

ไม่เคยนึกก็ควรนึกเสียบ้างเพื่ออีกฝ่ายหนึ่งจะพอมีทางออกไม่ถูกผูกมัดเสีย
จนหาทางหายใจไม่ได้ ถ้าถามในสิง่ ทเี่ คยรู้เคยเหน็ กพ็ อมที างตอบกันได้ กน็ ถ่ี ามข้นึ
ประโยคไหนกล็ ว้ นเปน็ ประโยคทอี่ ดั อน้ั ตนั ใจไปเสยี หมด เมอื่ หาทางออกไมไ่ ด้ คนเรา
กต็ อ้ งออกทางโมโห เพราะเปน็ ทางทเี่ คยออกเปน็ ประจำ� และราบรนื่ ดี แตจ่ ะกระทบใคร
หรอื ไมน่ น้ั ไมส่ เู้ ปน็ สงิ่ ทผี่ หู้ าทางออกจะสนใจนกั แตน่ อี่ าตมามไิ ดโ้ มโหใหค้ ณุ หรอกนา

ทีนี้ปัญหาความสงสัยท่ีดิฉันเรียนถามท่านเรื่องพระอรหันต์ตายด้วยอุบัติเหตุ
จติ ท่านจะเสียไหมน้นั ทา่ นจะพยายามใหห้ ายไปกบั เร่ืองโมโหเลย หรือทา่ นยังจะพอ
อธิบายใหด้ ฉิ ันไดร้ บั ความเข้าใจตอ่ ไปอีกได้

จิตท่านจะเสยี ไปไหน จะเสยี ไปเพราะอะไร เพราะเวลาทา่ นบรรลพุ ระอรหันต์
ทา่ นกม็ ีชวี ิตอยู่ การบรรลกุ ถ็ ือจิตเปน็ ผู้บรรลุ ไมใ่ ช่กายเป็นผู้บรรลุ การตาย จะตาย
ดว้ ยเหตใุ ดกค็ อื การยตุ คิ วามสบื ตอ่ แหง่ ธาต-ุ ขนั ธอ์ นั เดยี วกนั ไมม่ กี ารตายใดจะแปลก
ตา่ งกนั คอื การสลายแหง่ ธาต-ุ ขนั ธ์ คณุ เคยเหน็ เคยไดย้ นิ บา้ งไหมวา่ การตายบางอยา่ ง
ท�ำให้ธาตุขนั ธ์สลาย แต่ตายบางอยา่ งธาตุขันธ์ยงั คงทีด่ ีอยู่ ไม่สลายเลยดงั นี้

ไม่เคยเหน็ ค่ะ เคยเห็นแตพ่ อตายแล้วเทา่ น้ัน ไมว่ ่าตายดว้ ยเหตุใด ก็คอื ความ
หมดหวงั ในอันเป็นอยขู่ องธาต-ุ ขันธด์ ้วยกันทั้งนน้ั

กเ็ มอื่ เปน็ เชน่ นน้ั คณุ ทำ� ไมจงึ สงสยั วา่ พระอรหนั ตซ์ งึ่ เปน็ ผมู้ ใี จบรสิ ทุ ธล์ิ ว้ นๆ แลว้
จะไปเสียทา่ ด้วยการตายชนิดต่างๆ เล่า โปรดทราบวา่ พระอรหนั ต์ไม่ใชล่ ิงท่ีกระโดด
ใสก่ งิ่ ไม้สดจึงจะปลอดภัย แต่โดดใส่กิ่งไม้ตายผแุ ลว้ หักตกลงทับลงิ ตัวนน้ั ตายเสร็จ

83

แต่พระอรหันต์ท่านมิได้เป็นแบบลิง เพราะท่านไม่ใช่ลิง จะให้เป็นอย่างน้ันไม่ได้
การบรรลุพระอรหันต์ก็คือใจถึงความบริสุทธ์ิหมดจด หมดปัญหาโดยส้ินเชิงแล้ว
ทง้ั การเห็น การไดย้ นิ สดู กลน่ิ ลมิ้ รส สัมผสั และอารมณ์ ทง้ั การตายด้วยเหตุตา่ งๆ
เพราะเปน็ สว่ นภายนอกจากความบรสิ ทุ ธ์ิ ไมม่ สี ง่ิ ใดจะทำ� ใหก้ ำ� เรบิ ไดแ้ ลว้ จงึ ไมค่ วร
น�ำมาคละเคล้ากนั
กระผม (พระ) นงั่ ฟงั แตต่ น้ ปญั หาทที่ า่ นเรม่ิ อธบิ ายจนตลอด รสู้ กึ ซาบซง้ึ เหลอื
ท่ีประมาณ ไมม่ ีทางสงสัยแม้จะปฏิบตั ยิ งั ไมไ่ ด้ไม่ถึง แตก่ ภ็ าคภมู ิใจอย่างย่ิงในชีวิต
เหมอื นบรุ ษุ บา้ นปา่ อยใู่ นหบุ เขา ไมเ่ คยเหน็ ตวั เมอื งวา่ เปน็ อยา่ งไร แตเ่ ขามโี ชควาสนา
ไดไ้ ปเทยี่ วชมเมอื งนอกทเี่ จรญิ เตม็ ทแี่ ลว้ ไดเ้ หน็ ทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ งและทกุ สถานทท่ี ถี่ อื กนั
ว่าสวยงามอย่างสมใจท่ีกระหายมานาน เวลากลับมาแล้วเขาก็เข้าไปอยู่ในบ้านป่า
หบุ เขาตามเดมิ ดว้ ยความดใี จทตี่ นไดเ้ หน็ ส่ิงสวยงามต่างๆ แมจ้ ะไมม่ อี ะไรติดตัวมา
สกั ชนิ้ เดยี ว กเ็ ปน็ ทพี่ อใจอยแู่ ลว้ ในชวี ติ ของเขาซง่ึ เปน็ คนจนๆ แสนจน ตวั กระผมเอง
กค็ อื บุรุษบ้านปา่ คนนน้ั ที่ไดฟ้ งั ธรรมวันนี้ เวลากลบั ไปแม้จะไม่มีอะไรติดตัวไป แตก่ ็
ไดฟ้ ังธรรมอยา่ งถงึ ใจ จะไม่มีวันหลงลืมตลอดกาล กระผมขอกราบนมัสการลาไป
เสวยกรรมเหมอื นบุรษุ คนนั้นดว้ ยความระลึกซ้งึ ในธรรมอย่างฝังใจ
เดยี๋ วท่าน ขอทา่ นอย่าได้พดู อยา่ งนั้น ผมรสู้ ึกละอายมาก เพราะผมไมใ่ ชน่ าย
เหนอื กรรม แตต่ อ้ งเสวยกรรมทตี่ นทำ� ไวเ้ หมอื นกนั ทว่ั โลก ผมอธบิ ายธรรมวนั นกี้ เ็ พอื่
ทา่ นดว้ ย เพอ่ื ทา่ นผอู้ นื่ ดว้ ย และเพอื่ ผมดว้ ย ขอนมิ นตย์ ดึ เอาธรรมของพระพทุ ธเจา้
ไปปฏบิ ตั ิ ซง่ึ เปน็ เหมอื นเราเดนิ ทางทถี่ กู ไมล่ ดละ จดุ ทห่ี มายอนั สมหวงั จะเปน็ สมบตั ิ
อันลน้ ค่าของท่านในวันหนง่ึ ขา้ งหนา้ แนน่ อน นมิ นตไ์ ปเป็นสุขๆ

84

กระผม (พระ) ขอกราบเรยี นถามความสงสยั เลก็ นอ้ ยทแ่ี กไ้ มต่ กมาเปน็ เวลานาน
รู้สึกหนักใจตลอดมา คือการบ�ำเพ็ญจิตขั้นเร่ิมแรกก็รู้สึกว่าราบรื่นมาเป็นล�ำดับใน
ทางสมาธิ จติ รสู้ กึ วา่ สงบดแี ละสงบลงไดต้ ามเวลาทตี่ อ้ งการ แตเ่ วลาถอนออกมาจะพา
พิจารณาทางดา้ นปญั ญารสู้ กึ อดึ อดั ไม่อยากไตร่ตรองคน้ คว้าเลย ฝืนหนักๆ เข้าจิต
ก็ค่อยๆ เปลี่ยนสภาพความรสู้ กึ ไปในทางดา้ นปญั ญาจนกลายเป็นนิสัยชอบคดิ เป็น
ประจำ� ไมค่ อ่ ยสนใจในการพกั สงบเหมอื นทเ่ี คยเปน็ แตท่ างเดนิ ของปญั ญาซง่ึ จะเพม่ิ
ภาระทางความคดิ ใหม้ ากขนึ้ รสู้ กึ กวา้ งขวางออกไปทกุ วนั เวลาพจิ ารณากองธาตใุ นสว่ น
รา่ งกายกก็ ลายเปน็ ธาตไุ ปตลอดสาย เวลาพจิ ารณาใหเ้ ปน็ อสภุ ะกเ็ ปน็ อสภุ ะไปตลอด
ในสว่ นแหง่ รา่ งกาย แมจ้ ะพจิ ารณาใหเ้ ปน็ ทงั้ ธาตทุ งั้ อสภุ ะกม็ คี วามเพลดิ เพลนิ ไปตาม
สายนน้ั ๆ เสมอกนั ทง้ั ภายนอกและภายใน เมอื่ พจิ ารณาประสานกนั กม็ คี วามดดู ดมื่
เพลดิ เพลนิ เชน่ เดยี วกนั แตใ่ จรสู้ กึ เพลยี ๆ ชอบกล ไมเ่ ปน็ จติ ทส่ี งบสขุ เหมอื นเมอื่ จติ
อยใู่ นวงสมาธิ ขอ้ นจี้ ะเปน็ เพราะอะไร กระผมไมเ่ ขา้ ใจวธิ ปี ฏบิ ัตใิ หจ้ ติ เปน็ สขุ เหมอื น
เมอื่ อยใู่ นสมาธมิ ากอ่ น แตย่ งั ไมไ่ ดใ้ ชค้ วามคดิ อา่ นไตรต่ รอง คอื อยากใหจ้ ติ มคี วามสขุ
ทัง้ ๆ ที่เราก�ำลงั ด�ำเนนิ ปัญญา

คนทข่ี เ้ี กยี จ กถ็ อื การกนิ ๆ นอนๆ เปน็ ความสขุ ไปประจำ� วนั หนง่ึ ๆ ไมส่ นใจกบั
การงานเพ่อื ผลรายได้ กลวั จะเป็นการทำ� ลายความสขุ แต่คนขยนั ก็ถือการงานและ
ผลของงานเปน็ สงิ่ ทที่ ำ� ใหเ้ กดิ ความสขุ และเหน็ โทษแหง่ ความเกยี จครา้ นกนิ ๆ นอนๆ
ว่าเป็นภัยต่อจิตใจและทรัพย์สมบัติ แต่การกินอยู่หลับนอนเพื่อพักผ่อนร่างกายให้
ควรแก่การงานนั้น โลกถอื เปน็ ความจำ� เป็นโดยทวั่ กัน ท่านกข็ อนมิ นต์เดินสายกลาง
อยา่ ปล่อยใจใหน้ อนจมอยู่ในสมาธคิ ือความสงบสุขโดยท่าเดยี ว จะกลายเป็นสมาธิ
ขเี้ กยี จ และอยา่ ปลอ่ ยจติ ใหท้ ำ� งาน คอื การคดิ อา่ นดว้ ยปญั ญาอยา่ งเดยี วโดยไมย่ อม
พกั ผอ่ นจติ ในสมาธคิ อื ความสงบเลย จะกลายเปน็ เรอื่ งเลยความพอดี ทเี่ รยี กวา่ มชั ฌมิ า
ไปโดยไมร่ สู้ กึ ทางทด่ี ี เมอ่ื จติ ทำ� งานมาก รสู้ กึ เพลยี ภายใน ควรพกั สงบในสมาธเิ พอื่
สงั่ สมกำ� ลงั จนกวา่ จติ จะถอนขน้ึ มาเอง จากนน้ั กท็ ำ� งานคอื การคดิ คน้ ดว้ ยปญั ญาตอ่ ไป

85

จิตท่ีพิจารณารูปอสุภะช�ำนาญคล่องแคล่วทั้งข้างนอกและข้างใน และถือเอา
อารมณน์ เ้ี ปน็ ประจำ� ใจในทา่ อริ ยิ าบถตา่ งๆ ทนี เ้ี พอื่ การเปลย่ี นแปลงความรสู้ กึ ใหล้ ะเอยี ด
ขึ้นไปเป็นล�ำดบั จะพอมีทางอยา่ งไรหรอื ไม่

มี ถา้ ทำ� ใหม้ ี ถา้ ทำ� ใหต้ ดิ กต็ ดิ อยเู่ พยี งอสภุ ะนเ้ี ทา่ นนั้ นานๆ ไปกเ็ ขา้ ใจวา่ โลกแหง่
ธาตขุ นั ธค์ อื โลกแหง่ อสภุ ะ แลว้ จติ กน็ อนจมอยกู่ บั อสภุ ะหาทางออกไมไ่ ด้ นอกจากตดิ
อยใู่ นอสภุ ะจนหาทางออกไมไ่ ดแ้ ลว้ ยงั สำ� คญั วา่ ความสน้ิ กเิ ลสราคะตณั หามอี ยแู่ คอ่ สภุ ะ
นเี้ ทา่ นน้ั บา้ ง สำ� คญั วา่ พระอรหนั ตส์ ำ� เรจ็ ขน้ึ ดว้ ยอสภุ ะบา้ ง ทงั้ ๆ ทเ่ี จา้ ตวั ยงั นอนจมอยู่
กับอสุภะโดยไม่รู้สกึ หรอื จะเรยี กว่าพระอรหันต์อสภุ ะก็ไม่ผิด ถ้าจิตเป็นท�ำนองน้ี

ทางท่ีถูกจะควรปฏิบัติอย่างไรต่อไป เป็นเรื่องที่ล�ำบากและหนักใจอยู่ไม่น้อย
สำ� หรบั ผยู้ งั ไมร่ ไู้ มเ่ ขา้ ใจ จงึ กราบเรยี นขอความเมตตาแนะนำ� จากทา่ นเทา่ ทเี่ หน็ สมควร

การพิจารณาอสุภะก็เพื่อลดราคะตัณหา ความหมายสวยหมายงามให้น้อยลง
เป็นล�ำดับหนึ่ง เพื่อรูต้ น้ เหตทุ ี่เกดิ ขน้ึ แห่งอสุภะอยา่ งแท้จริงหนง่ึ เม่ือทราบตน้ เหตุ
อนั แทจ้ รงิ ของอสภุ ะแลว้ ยอ่ มหมดความสำ� คญั มนั่ หมายในรปู ภายนอกทง้ั ทเี่ ปน็ สภุ ะ
คอื ความเหน็ วา่ สวยงาม ทง้ั ทเ่ี ปน็ อสภุ ะ คอื ความเหน็ วา่ ไมส่ วยงาม และเหน็ โทษแหง่
ความปรุงของจิตท้ังฝ่ายสุภะและฝ่ายอสุภะข้ึนหลอกลวงตัวเองจนหลงเช่ือแบบฝัง
จมไปตลอดเวลา วา่ สง่ิ นส้ี วยงามน่ารักนา่ กำ� หนดั ยนิ ดี ส่งิ นไ้ี มส่ วยงาม น่าเกลยี ด
เปลี่ยนกันไปวนกันมาไม่มีวันจบสิ้นลงได้ การรู้เท่าราคะตัณหาย่อมรู้เท่ากันที่จุดน้ี
สว่ นสภุ ะและอสภุ ะภายนอกยอ่ มหมดความเยอ่ื ใยกนั ไป สง่ิ ทเ่ี หลอื กเ็ พยี งนมิ ติ ภายใน
ซง่ึ ไมม่ พี ษิ สงอะไรซง่ึ พอจะเสรมิ ใหเ้ กดิ ราคะตณั หากบั สง่ิ ภายนอกอกี แตน่ มิ ติ ภายในนี้
กลายเป็นจุดที่ฝึกซ้อมปัญญาเพื่อความละเอียดแยบคายข้ึนไปจนไม่มีนิมิตภายใน
เหลอื อยู่ และกลายเปน็ ความวา่ งเปลา่ จากสภาพทว่ั ๆ ไป ไมป่ รากฏในจติ เหลอื เฉพาะ
ความว่างกับจิตท่ีก�ำลังท�ำหน้าที่ต่อกัน โดยมีสติปัญญาเป็นผู้ท�ำงานเพื่อการพิสูจน์
ความจริงเข้าไปเป็นล�ำดับ จนสามารถทราบทั้งความว่างของจิตและจิตซ่ึงเป็นผู้รู้
ในความว่างโดยตลอดทัว่ ถงึ ไม่มีอะไรยังเหลือเศษพอจะให้เกดิ ความส�ำคัญมนั่ หมาย
ดงั ทเ่ี คยเปน็ มา ไมย่ กตนใหเ้ หนอื กวา่ สงิ่ ใดๆ และไมย่ กสงิ่ ใดๆ ใหเ้ หนอื กวา่ ตนดว้ ย

86

ความสำ� คญั ใดๆ ทงั้ สนิ้ จากการทำ� หนา้ ทตี่ อ่ กนั สน้ิ สดุ ลงแลว้ สภาวธรรมกบั จติ ตา่ งอนั
ตา่ งอยู่ ตา่ งอนั ตา่ งจรงิ และเขา้ กนั ไดอ้ ยา่ งสนทิ โดยไมม่ อี ะไรเกดิ ขน้ึ การใสช่ อ่ื ใหน้ าม
ไมม่ คี วามจำ� เปน็ กบั ธรรมชาตนิ น้ั นอกจากมไี วเ้ พอ่ื เปน็ กรยุ หมายปา้ ยบอกเพอ่ื ผเู้ ดนิ ทาง
จะได้อา่ นกันต่อไปสมกับโลกมีสมมตุ ิอยเู่ ป็นประจำ� เท่านน้ั ไม่มีปญั หาอืน่ ใดจะเปน็
ความบกพรอ่ งในธรรมชาตนิ นั้ จะผดิ ถกู ประการใด ขอนมิ นตท์ ดสอบดว้ ยขอ้ ปฏบิ ตั ิ
และความรภู้ ายในใจของนกั ปฏบิ ตั เิ อง โปรดอยา่ นำ� บญั ชเี งนิ ของคนอน่ื มาทดสอบกบั
เงินของตวั เพอ่ื จะเปน็ การถูกตอ้ งและไมท่ �ำใหย้ ุ่งอกี ด้วย

จิตติดอยู่กับอสุภะจนหาทางออกไม่ได้จริงๆ ส่วนราคะตัณหานั้นสงบเต็มที่
แทบจะพดู ไดว้ า่ ไมม่ เี ลย ถา้ ไมไ่ ดฟ้ งั คำ� อธบิ ายของทา่ นอาจารย์ กเ็ หน็ จะเขา้ ใจวา่ ตนเปน็
พระอนาคามอี สภุ ะจรงิ ๆ กระผมไดส้ ตติ รงนี้ พอจะมที างพจิ ารณาตอ่ ไปได้ สว่ นทเี่ หลอื
ความสามารถซ่งึ ก�ำลังพจิ ารณาอยู่ กไ็ ด้อาศัยธรรมทีท่ ่านอธิบายไวเ้ ป็นเครื่องยดึ เป็น
หลักปฏิบัติต่อไป

กระผมขอเรยี นถามทา่ นในสง่ิ ทค่ี นไมค่ อ่ ยจะถามกนั เพราะโลกเทา่ ทเี่ คยฟงั มา
จนชนิ หแู ละเบอื่ ทจ่ี ะฟงั และจะพดู แบบเขา แตก่ อ็ ดฟงั และอดพดู อยา่ งเขาไมไ่ ด้ คอื ไมว่ า่
บา้ นนอกในเมอื ง เมอื งใหญ่ เมอื งเลก็ ไมว่ า่ คนจน คนมงั่ มี คนโง่ คนฉลาด หรอื คนอยู่
ในฐานะใดๆ ชอบบ่นกนั ว่าทกุ ขล์ �ำบากทั้งนน้ั ไม่วา่ แต่เมืองไทยเรา แม้แต่เมืองนอก
ท่ีถือว่าเปน็ เมืองเจริญซ่งึ ควรจะขจดั ปดั เปา่ ความทกุ ขค์ วามลำ� บาก และค�ำบน่ วา่ ทุกข์
ล�ำบากออกจากประเทศชาติบ้านเมืองของตนเสียได้ แต่ก็ไม่วายท่ีจะนอนจมอยู่ใน
ความทกุ ขแ์ ละความบน่ วา่ ทกุ ขล์ ำ� บากเชน่ เดยี วกนั และบน่ กนั ทวั่ โลกเสยี ดว้ ย จนสดุ วสิ ยั
ทจี่ ะฟงั จะแกไ้ ขใหห้ ายได้ แลว้ ทไี่ หนพอจะเปน็ สขุ บา้ งทา่ น ผมไดย้ นิ เขาพดู กนั มากวา่
บวชเป็นพระเป็นเณรสบายดี เพราะไม่ต้องทำ� มาหาเลี้ยงชีพ ว่ิงใต้วิ่งเหนือเหมือน
ฆราวาส ฉันข้าวสุกปลาตายท่ีมีผู้น�ำมาถวายท้ังนั้น บิณฑบาตก็มีคนคอยใส่บาตร
ทกุ สิ่งเครือ่ งอาศัยปจั จยั ส่ี คือ จวี รเครื่องนุ่งหม่ บณิ ฑบาต จ�ำพวกอาหารหวานคาว
เสนาสนะ ทีอ่ ยูอ่ าศยั หลับนอน และคิลานเภสัช ยาแกโ้ รคทกุ ชนดิ มคี นน�ำมาถวาย
นอกจากนน้ั ยงั ถกู นมิ นตไ์ ปฉนั และรบั ไทยทานในทตี่ า่ งๆ มไิ ดข้ าด ยงิ่ เปน็ พระผใู้ หญ่

87

ก็ยิ่งมีคนนับถือมาก มอี ตเิ รกลาภมาก ไมอ่ ดอยากขาดแคลน สว่ นฆราวาสส่วนมาก
รสู้ กึ จะแย่ ตอ้ งวงิ่ เตน้ ขวนขวายทงั้ วนั ทงั้ คนื ไมม่ วี นั เสาร์ วนั อาทติ ย์ แมจ้ ะมบี า้ งกเ็ ฉพาะ
ขา้ ราชการ ถงึ เชน่ นนั้ ผมู้ เี งนิ เดอื นและรายไดต้ า่ งๆ นอ้ ย กต็ อ้ งถอื เอาวนั เสาร-์ อาทติ ย์
เปน็ วนั วง่ิ เตน้ หารายไดพ้ เิ ศษ สว่ นวนั ราษฎร พอ่ คา้ ประชาชน ไมม่ ยี กเวน้ เลย เขาวา่
อยา่ งนี้

ทนี เี้ ทา่ ทสี่ งั เกตดแู ลว้ แทนทเ่ี ขาจะเหน็ โลกเปน็ ทกุ ข์ เหน็ ธรรมคอื ผปู้ ฏบิ ตั ธิ รรม
เปน็ สขุ จรงิ ๆ ดงั ทวี่ า่ พอกา้ วเขา้ ไปวดั นง่ั กบั พระไมถ่ งึ กน้ อนุ่ ถา้ มเี หงอ่ื กย็ งั ไมย่ บุ ถา้ บน่
ใหล้ ูกๆ หลานๆ ทางบ้านแล้วคอ่ ยไปวดั ลูกหลานยังไม่ทันจะได้หายใจโลง่ ถงึ ทอ้ ง
กก็ ลบั ไปบา้ นแลว้ บน่ ใสเ่ ขาอกี ผทู้ บ่ี วชพอไปบวชใหส้ ขุ กายสบายใจอยใู่ นวดั จะไมต่ อ้ ง
มายุ่งกับโลกที่แสนยุ่งดังท่ีเข้าใจกัน อยู่ได้ไม่ก่ีวันก็เห็นสึกออกมาหาโลกกองทุกข์
กองบน่ อกี แลว้ ถา้ การบวชเปน็ พระเป็นเณรมคี วามสขุ แลว้ เผน่ ออกมาทำ� ไมกนั ผมก็
แปลกใจ เลยไมท่ ราบว่าท่ีไหนมันสขุ กนั แน่ นอกจากคนมันดิ้นรนไม่เป็นสขุ ไปเอง
แลว้ กพ็ น่ นำ้� ลายรา่ ยบา้ กนั ไปตามเรอื่ งของคนไมม่ ขี อบเขตเทา่ นนั้ จะยดึ เอาสาระอะไร
กับเขากไ็ มไ่ ด้ และยงั กลับทำ� ให้ยุ่งอีกด้วย

ทนี ผี้ มขอเรยี นถามทา่ นทบี่ วชและอยไู่ ดน้ านๆ ทา่ นรสู้ กึ อยา่ งไรบา้ ง เปน็ สขุ ดงั ท่ี
พวกไมม่ ขี อบเขตเขาพดู กันบ้างไหม

อาตมามาบวชเปน็ พระกม็ าจากเพศฆราวาส ใจฆราวาสทมี่ กี เิ ลสเหมอื นกนั ยอ่ มจะ
เป็นเชน่ กบั โลกทัว่ ๆ ไป โลกเป็นทุกข์ อาตมากเ็ ปน็ ทกุ ข์ โลกมีเวลาไดร้ บั ความสุข
อาตมาก็อาจมีเวลาได้รับความสุขบ้าง ถ้าจะมีแต่ทุกข์ท่าเดียวตลอดไป ไม่ว่าใครๆ
ย่อมทนไม่ไหว ต้องตายเหมือนกันหมด สิง่ ใดทอ่ี าตมาไม่ได้ท�ำเหมือนฆราวาส เช่น
การทำ� ไร่ ทำ� นา ทำ� สวน ทำ� ราชการงานแผน่ ดนิ เพอื่ หารายไดม้ าครองชพี แบบฆราวาส
ส่ิงน้ันอาตมาก็ไมเ่ ปน็ ทุกข์ล�ำบาก ด้วยโลกมคี วามสนุกสนานร่ืนเริงดว้ ยเครอื่ งบ�ำรุง
บำ� เรอ ถา้ อาตมามกี เิ ลสประเภทนน้ั ซง่ึ จะควรรน่ื เรงิ แตไ่ มไ่ ดท้ ำ� ตามใจชอบเพราะมใิ ช่
วิสัยของพระ อาตมากอ็ าจจะเปน็ ทกุ ข์เพราะความปรารถนาไมส่ มหวงั ถ้าไม่มกี เิ ลส
ประเภทนน้ั กไ็ มเ่ ปน็ ทกุ ข์ แตก่ จิ ใดทเ่ี ปน็ หนา้ ทข่ี องพระจำ� ตอ้ งทำ� เชน่ การศกึ ษา ปฏบิ ตั ิ
รักษาศลี เพยี รท�ำสมาธิ เจริญปัญญา กิจเช่นนอ้ี าตมาก็เปน็ ทกุ ขด์ ้วย

88

ทา่ นฉนั วนั ละม้ือ (วันละครงั้ ) มากี่ปแี ลว้ รู้สกึ หวิ บา้ งหรอื เปล่าตอนเย็นๆ

ขออยา่ ให้เรยี นว่ากี่ปกี ่เี ดือนเลย เพราะไมค่ อ่ ยมีประโยชน์ส�ำหรบั ผรู้ บั ประทาน
วนั ละสามมอื้ หรอื ไมม่ กี ำ� หนดมอ้ื ตอ่ วนั จะวา่ หวิ กไ็ มเ่ ปน็ ประโยชน์ สำ� หรบั คนไมช่ อบ
อดทนตอ่ ความหิวและอดทนตอ่ สง่ิ ท่เี ป็นประโยชน์ จงึ ขอผา่ นไป

เขาว่าเป็นพระผูใ้ หญ่สบาย นน่ั จริงไหม ท่าน

คุณเคยเปน็ ทง้ั เด็ก ทั้งผใู้ หญ่ ทงั้ สองน้คี ุณเห็นวา่ ใครสบายดกี วา่ กนั

โอโ้ ฮ ผมเปน็ เดก็ มนั แสนสบาย ทา่ น ไมต่ อ้ งยงุ่ เกย่ี วกบั อะไร เลน่ สนกุ แนไ่ ปเลย
แตเ่ ป็นผใู้ หญ่ แหม ยุ่งจริง บางคืนผมคดิ มากแทบนอนไม่หลบั สมองมึนงงไปหมด
เรื่องร้อยแปดมารวมอยู่กับเราคนเดียว แล้วจะไปหาความสุขมาจากไหนเล่าท่าน
พอมเี วลาหายใจเพอ่ื ประทงั ชวี ติ ไวเ้ ทา่ นน้ั กน็ บั เปน็ บญุ โขอยแู่ ลว้ จงึ ขออยา่ ใหผ้ มเรยี น
ทา่ นไปมากเลยในเรอ่ื งผู้ใหญ่

ทเี่ ขาวา่ กอ็ าจมคี วามจรงิ ไมว่ า่ ผใู้ หญผ่ นู้ อ้ ยถา้ จะมแี ตท่ กุ ขท์ บั ถมอยตู่ ลอดกาล
จนไมม่ เี วลาหายใจ ใครกต็ อ้ งตายทกุ คน แตภ่ ารกจิ ของพระผใู้ หญม่ อี ะไรบา้ งคณุ รไู้ หม
ถ้าไม่รู้มีเวลาว่างโปรดไปเฝ้าและสังเกตดูภารกิจของสมเด็จพระสังฆราช ดูว่าท่านมี
เวลาวา่ งเปน็ ของทา่ นจรงิ ๆ กชี่ ว่ั โมง ในรอบยสี่ บิ สชี่ วั่ โมงของวนั หนงึ่ กบั คนื หนงึ่ คนเรา
ถา้ บวชมาเพอื่ นอนใหส้ บายกอ็ าจมคี วามสขุ บา้ งสำ� หรบั ทางกาย แตก่ อ็ ดเปน็ ทกุ ขท์ างใจ
ไม่ได้ ท้ังน้ีไม่ปรากฏว่ามีท่านผู้หน่ึงผู้ใดมาบวชในศาสนาเพ่ือกินเพ่ือนอนให้สบาย
นอกจากมาบวชเพ่ือกุศลซ่ึงจ�ำต้องทนทุกข์ทรมานต่อการบ�ำเพ็ญ เช่นเดียวกับโลก
ทว่ั ๆ ไป อกี ประการหนงึ่ วดั วาศาสนาไมใ่ ชห่ อ้ งขบั ถา่ ย พอจะนำ� ของสกปรกไปทงิ้ ลง
เพราะพระและเณรทมี่ าบวชดว้ ยศรทั ธา จงึ ไมใ่ ชพ่ ระเณรประเภทมตู รคถู พอจะจบั โยน
ลงในสว้ มไปเสยี หมด ถา้ การบวชเปน็ ความสขุ เพราะไมต่ อ้ งขวนขวายอะไรจรงิ ผพู้ ดู
ว่าเป็นสุขก็ควรบวชอยู่นานๆ น่ังฉันนอนฉันข้าวสุกปลาตายจากชาวบ้านก็ยังพอได้
ถ้าเขาจะเต็มใจถวายพระประเภทอัศจรรย์ มีแต่ฉันกับนอนน้ันๆ จะได้อยู่สบาย
หายบน่ ไปเสยี บา้ ง สำ� หรบั อาตมาคนไมเ่ ปน็ ทา่ หากจะมผี มู้ าบวชและทำ� หนา้ ทแี่ ทนได้

89