รวมธรรมสากัจฉา

กับเพื่อนๆ และอาจารย์ท่ีถามและตอบไม่เข้าเรื่องราวกัน เลยพากันต�ำหนิว่าดิฉัน
ไมเ่ ชอ่ื ฟงั หมเู่ พอื่ นและครอู าจารย์ ทนี อ้ี ยากทราบวา่ สมาธภิ าวนาทดี่ ฉิ นั ทำ� และปรากฏ
ผลนน้ั เป็นทางคดโค้ง และควรจะเก็บเข้าตู้ดงั ท่วี ่าจรงิ ๆ หรืออย่างไร ดิฉันไมเ่ ข้าใจ
วา่ วปิ สั สนาแปลวา่ อยา่ งไร และวธิ ทิ ำ� วปิ สั สนาทำ� อยา่ งไร ดฉิ นั ควรปฏบิ ตั กิ บั สมาธภิ าวนา
ซึง่ ก�ำลงั เป็นไปอยเู่ วลาน้อี ย่างไรบ้าง และดิฉนั เป็นคนหัวด้อื จรงิ ไหม ถ้าจริง จะควร
กำ� จัดมนั ดว้ ยวธิ ใี ด โปรดทา่ นบอกวิธีก�ำจัดให้ดิฉนั ด้วยจะขอบพระคณุ อย่างย่งิ

ตามเสยี งทคี่ ณุ พดู เปน็ เชงิ อยากใหเ้ ขาชมเชยผลงานของคณุ เมอื่ เขาไมช่ ม กพ็ าล
โกรธเขา แลว้ กลบั หาเรอ่ื งใสเ่ ขาวา่ เขาตำ� หนคิ ณุ วา่ เปน็ คนหวั ดอื้ ถอื ดี ถา้ เชน่ นนั้ คณุ ก็
เป็นคนทค่ี วรต�ำหนิ แลว้ จะใหอ้ าจารย์ชมเชยคณุ ตรงไหนเล่า ถา้ คณุ มีมูลความจรงิ
พอจะนำ� มายนื ยนั ไดว้ า่ คณุ มใิ ชค่ นหวั ดอ้ื คณุ กล็ องเลา่ ความจรงิ ใหอ้ าจารยฟ์ งั บา้ งวา่
คุณภาวนาจติ สงบเป็นผลซึง่ จะควรน�ำมายนื ยนั น้นั มนั สงบอย่างไร ตอนอ่ืนๆ ทคี่ ณุ
ถามน้นั คอ่ ยพูดกันทีหลงั เราพูดกนั เปน็ ตอนๆ ไปดีกว่า โปรดเล่าให้อาจารยฟ์ ังบ้าง
เลา่ บดั นีท้ เี ดียว นานไปจะเสียรส ทานไมอ่ รอ่ ย

มใิ ชท่ า่ น มใิ ชด่ ฉิ นั อยากใหเ้ ขาชมเชยผลงานทด่ี ฉิ นั ทำ� ได้ และดฉิ นั มไิ ดห้ าเรอื่ ง
ใส่เขาว่ามาหาเร่ืองใส่ว่าดิฉันเป็นคนหัวด้ือ แต่ดิฉันอยากฟังเหตุผลท่ีดิฉันท�ำไม่ถูก
ถ้าควรเกบ็ เขา้ ตู้ ดฉิ นั ก็ยินดีเกบ็ ตามคำ� ท่ีมเี หตุผลดแี ลว้ แตอ่ ยๆู่ ก็จะมาต�ำหนแิ ละ
สัง่ ใหเ้ กบ็ สมาธเิ ขา้ ตู้ไปเลยนั้น ดฉิ ันยังไม่ยอมเกบ็ จนกว่าจะเหน็ สมควรดว้ ยเหตผุ ล
ทกุ อยา่ งแลว้ เพราะธรรมเปน็ สง่ิ ทม่ี เี หตผุ ล จะทำ� เอาอยา่ งงา่ ยๆ ขายอยา่ งสดๆ รอ้ นๆ
ไปเลยเหมอื นผักปลาในตลาดนนั้ ยอ่ มไม่ได้

การภาวนาของดิฉันเท่าท่ีปรากฏรู้สึกสงบเย็น ในเวลาจิตหยั่งลงสู่สมาธิจิต
ไม่ทำ� งานใดๆ ด้วยความคิดอา่ นตา่ งๆ ในเวลานนั้ จิตทรงความรู้ไว้อย่างสมบรู ณ์
ไมส่ ่งกระแสออกไปรบั ร้แู ละหลงเรอื่ งใดๆ เหมอื นนำ�้ ที่ถกู ปดิ กนั้ ไวไ้ ม่ให้ไหลซึมออก
ไปสทู่ ตี่ า่ งๆ ทง้ั สงบนงิ่ ใสและสะอาดฉะนน้ั ความรสู้ กึ ในเวลานนั้ เปน็ เหมอื นไดเ้ ขา้ เฝา้
พระพทุ ธ พระธรรม และพระสงฆ์ ครบองคส์ รณะ ใจเปน็ อนั หนง่ึ อนั เดยี วกนั กบั ทา่ น
จนกวา่ จติ ถอนขน้ึ มา ซงึ่ เปน็ เหมอื นทลู ลาทา่ นจากทเี่ ฝา้ แลว้ กลบั คนื มาบา้ นของคนมี

140

กิเลสหนาปัญญาไม่ปรากฏ และอยู่กับสิ่งท่ีย่ัวยวนกวนใจไปตามเดิม จากน้ันก็ไป
ท�ำงานเพื่อประทังชีวิตเป็นไปวันหนึ่งๆ เหมือนโลกทั่วๆ ไป เวลาว่างก็ท�ำภาวนา
เข้าเฝ้าพระรัตนตรัยดังที่เคยเข้าเฝ้าจนกว่าจิตจะถอนข้ึนมา วันเสาร์-อาทิตย์ว่างๆ
กท็ ำ� ภาวนา และไปฟงั ธรรมกถาตามวดั และสถานทตี่ า่ งๆ ทเี่ คยไปเปน็ ประจำ� มใิ หว้ นั
ทว่ี า่ งขาดไปได้ ดฉิ นั มไิ ดช้ อบเทย่ี วหาความสนกุ รนื่ เรงิ กบั สง่ิ ตา่ งๆ นอกจากกบั ธรรม
ซง่ึ เปน็ ยาระงบั ความกำ� เรบิ ของใจเทา่ นนั้ ความสงบเยน็ ใจ ดฉิ นั ถอื เปน็ ความสนกุ รน่ื เรงิ
พอตวั แลว้ ไมจ่ �ำเป็นต้องแสวงหาความรืน่ เริงอ่ืนใดมาชว่ ย ซ่งึ เปน็ ชนดิ ทกี่ ่อกวนใจ
ใหก้ ำ� เรบิ ลำ� พองเทา่ นนั้ เพราะความรนื่ เรงิ กบั สง่ิ ภายนอก ขณะทก่ี ำ� ลงั เพลดิ เพลนิ อยู่
ก็ดูเหมือนเป็นความสุข แต่พอความเพลิดเพลินน้ันหายไป ใจกลับมีอารมณ์ชนิด
จองหองคะนองเมฆเข้ามาแทนท่ี และท�ำการยุแหย่จิตให้ขุ่นมัวและกลายเป็นความ
ยงุ่ เหยงิ วนุ่ วายไปตามกนั ไมม่ ีเวลาจบสิน้ เพราะเร่อื งนี้ผ่านไป เรื่องน้นั ผ่านเข้ามา
เหมอื นเขาประกวดนางงามในงานวชริ าฯ เชน่ นน้ั ใจจงึ เปน็ เหมอื นฟตุ บอลในสนามกฬี า
เราดๆี นเ้ี อง ไมม่ เี วลาไดพ้ กั ผอ่ นสงบตวั พอใหเ้ กดิ ความสขุ เยน็ ใจบา้ ง สว่ นความสนกุ
รนื่ เรงิ ในทางสมาธภิ าวนาไมเ่ ปน็ เชน่ นนั้ เวลาใจสงบลงสสู่ มาธิ ใจมคี วามสขุ เยน็ อยา่ ง
บอกไม่ถูก ไม่มีความสุขและความแปลกประหลาดใดจะเสมอเหมือน แม้เวลาจิต
ถอนข้ึนมา กย็ ังมคี วามสุขและเย็นใจตดิ มาดว้ ย ท้ังยังไดอ้ าศัยฐานของจิตท่ีมีสมาธิ
เปน็ เครอื่ งเสรมิ ใหใ้ จมคี วามเชอ่ื งชนิ สมำ�่ เสมอเปน็ สขุ ตอ่ ไป ไมม่ อี ารมณช์ นดิ จองหอง
ปองรา้ ยตวั เองอยเู่ ปน็ ประจำ� เขา้ มายแุ หยก่ อ่ กวนเหมอื นอารมณข์ องโลกทเ่ี คยผา่ นมา
ฉะน้นั ค�ำทพ่ี ูดว่าสมาธลิ า้ สมยั และใหเ้ ก็บเขา้ ตู้เสียนน้ั ดิฉนั จงึ ยังไมเ่ ห็นดว้ ย เพราะ
ถ้าสมาธิซ่ึงมีอยู่กับใจท่ีอบรมได้จนปรากฏเป็นความสุขขนาดท่ีรู้อยู่ทุกวันเวลานี้ว่า
เปน็ ของลา้ สมยั และถกู เกบ็ เขา้ ตเู้ สยี แลว้ ผปู้ ฏบิ ตั แิ ละสอนธรรมจะเอาอะไรมาสอนโลก
ทงั้ นแี้ มพ้ ระพทุ ธเจา้ กท็ รงสอนสมาธเิ ปน็ พนื้ ฐานทางดา้ นจติ ใจตลอดมา ไมเ่ คยไดย้ นิ
ไดเ้ หน็ ทไี่ หนในหมวดธรรมตา่ งๆ เทา่ ทไี่ ดเ้ รยี นและดมู าวา่ พระพทุ ธเจา้ ทรงตำ� หนสิ มาธิ
ว่าเป็นของล้าสมัย แม้สมัยท่ีตู้ส�ำหรับเก็บสมาธิยังไม่มีถึง ยังไม่ทรงรับสั่งก็ตาม
ความเหน็ ความเปน็ มาของดฉิ นั ดงั ทเี่ ลา่ ถวายน้ี จะเปน็ คนหวั อะไรกโ็ ปรดพจิ ารณาตาม
ทเ่ี ลา่ ถวายแลว้ นนั้ สว่ นวปิ สั สนานนั้ ดฉิ นั ยงั ไมเ่ ขา้ ใจ ไดย้ นิ แตพ่ ระอาจารยก์ รรมฐาน

141

ท่านสั่งสอนพระเณรลูกศิษย์ของท่าน ดิฉันไปแอบนั่งฟังในเวลาไปกราบนมัสการ
เยยี่ มทา่ น ทา่ นสอนวา่ ใหใ้ ชป้ ญั ญาพจิ ารณารา่ งกาย และแยกเปน็ อาการๆ หรอื เปน็ ธาตุ
เปน็ อายตนะ หรอื เปน็ ขนั ธก์ ็ไดต้ ามแต่สะดวกและถนดั ให้เห็นสกั ว่าอาการเกยี่ วกบั
อสุภะบ้าง ธาตุบ้าง อายตนะบ้าง ขนั ธ์บา้ ง เปน็ ส่วนๆ ตามธรรมชาตขิ องมนั ทต่ี ัง้ อยู่
และแปรไป ไมใ่ หห้ ลงสำ� คญั วา่ อาการธาตุ อายตนะ ขนั ธ์ เหลา่ นน้ั เปน็ ตน หรอื เปน็ เรา
เปน็ ของเรา โดยความเสกสรรใดๆ ใหร้ ตู้ ามความจรงิ อนั ดง้ั เดมิ ของมนั ดงั น้ี ทา่ นสอน
พสิ ดารดี แตด่ ฉิ นั จำ� ไดเ้ พยี งเทา่ น้ี เฉพาะดฉิ นั ยงั ไมเ่ หน็ ผลจากการพจิ ารณาดงั ทท่ี า่ น
อธบิ ายให้ฟัง จงึ มาเรยี นถามท่านพอเข้าใจ และถือเป็นหลักปฏิบตั ติ ่อไปหากดิฉนั มี
วาสนา

ทนี่ ค่ี ณุ ยงั ขอ้ งใจอะไรอกี บา้ ง ในปญั หาทคี่ ณุ ถามอาจารยน์ น้ั ราวกบั มรสมุ กลาง
ทะเลใหญ่ ถ้ายังมกี โ็ ปรดพูดมา ไม่ตอ้ งเกรงใจ

ไมม่ อี ะไร นอกจากรอฟงั ทา่ นจะบอกวา่ ดิฉันเปน็ หัวอะไร และสมาธขิ องดิฉนั
จะปฏิบัติอยา่ งไรเทา่ นั้น

จะให้อาจารยบ์ อกอะไร เพยี งเขาพูดเทา่ นน้ั ก็ยงั โกรธเขา ยงิ่ ถกู อาจารยว์ ่าเขา้
ไปอกี กก็ ลวั วา่ อาจารยจ์ ะไมม่ ที อี่ ยู่ เกรงวา่ แผน่ ดนิ จะแคบไป จงึ ขอผา่ นไปโดยไมต่ ำ� หนิ
และชมเชย ถา้ ยงั ตอ้ งการและเสยี ดายอยู่ กโ็ ปรดบำ� เพญ็ เอาเองดกี วา่ คนอน่ื จะหยบิ ยนื่
ใหด้ ้วยวิธีติและชม เพราะพระพทุ ธเจา้ ทรงบำ� เพ็ญมาตรงตอ่ หลกั ธรรมว่า อตตฺ า หิ
อตตฺ โน นาโถ ไมท่ รงอาศยั สงิ่ ภายนอกเปน็ เครอ่ื งกดถว่ งและสง่ เสรมิ ถงึ จะเลวลงหรอื
ดขี ึ้น

ดฉิ นั มากราบนมสั การดว้ ยความเตม็ ใจในฐานะลกู ศษิ ยม์ คี รสู อน แตท่ เี่ รยี นถาม
ไปแล้วแม้จะไม่เป็นท่ีสบายใจท่าน แต่ก็เพื่อความเข้าใจหากได้รับค�ำช้ีแจงจากท่าน
ดฉิ นั จะเปน็ ทพี่ อใจอยา่ งยงิ่ ในธรรมของทา่ นและปญั หาขอ้ ขอ้ งใจทงั้ มวลทห่ี อบหว้ิ มา

การพดู การสอน ไมว่ า่ ทา่ นวา่ เรา จดั เปน็ ภาระหนกั ทง้ั ยอ่ มมผี ดิ พลาดบา้ งเปน็
ธรรมดา สว่ นเจตนาเพื่ออนเุ คราะหก์ ันน้ันเป็นของบริสทุ ธ์แิ ละมีคุณค่ามาก แต่จะน�ำ

142

มากัน้ กางความผดิ พลาดย่อมไม่ได้ เช่นเดียวกบั เราเขยี นหนงั สือ ทง้ั ๆ ทร่ี ตู้ วั สะกด
การันตอ์ ย่อู ยา่ งเตม็ ใจ แต่เวลามาเขยี นเขา้ จรงิ ๆ กย็ ่อมมีผิดพลาดขีดฆ่าตกหล่นกนั
เป็นประจ�ำ แก้ไม่ตก ธรรมย่ิงเป็นของละเอียดและไม่ข้ึนอยู่กับผู้ใดโดยเฉพาะ
จำ� ตอ้ งใชค้ วามพจิ ารณาโดยรอบคอบ ธรรมบางประเภททร่ี อู้ ยา่ งประจกั ษใ์ จ แตเ่ วลา
น�ำออกมาเพื่อผู้อื่นยังท�ำให้ผิดจากความจริงไปได้ ไม่เพียงสมาธิท่ีต่างคนต่างเรียน
และปฏบิ ตั จิ ะเป็นท่ลี งรอยกนั ท่าเดยี ว สว่ นจริตนสิ ัยอันเป็นหลกั ใหญ่และต่างๆ กนั
นั่นเป็นสิ่งส�ำคัญมาก คิดดู เราฟังธรรมมาจากอาจารย์เดียวกัน ในเวลาเดียวกัน
ยงั ตีความหมายธรรมของท่านต่างๆ กัน ออกไปตามจ�ำนวนและนสิ ัยของผไู้ ปศกึ ษา
แตร่ วมแลว้ กต็ า่ งคนตา่ งถกู เพราะตคี วามหมายธรรมเพอ่ื ตวั เองโดยเฉพาะ ทที่ า่ นพดู วา่
สมาธิของคุณล้าสมัยให้เก็บเข้าตู้ไว้เสีย นั่นอาจารย์รู้สึกชอบอุบายท่ีท่านใช้เพ่ือฝึก
ทรมานคนในเวลาทีค่ วรจะใช้อย่างนั้น ท้งั น้มี ไิ ดห้ มายความว่าสมาธิของคณุ ล้าสมัย
และควรถกู เกบ็ เขา้ ไวใ้ นตู้ แตเ่ ปน็ เรอื่ งของเจา้ สมาธลิ า้ สมยั ตา่ งหาก ไมอ่ ยากกา้ วหนา้
ด้วยปัญญา ทั้งๆ ท่ีอุตส่าห์ไปแอบนั่งฟังมาจากอาจารย์ที่ท่านสอนทางปัญญาโดย
ถกู ตอ้ งแลว้ ถา้ เปน็ สมาธขิ องคนทน่ี อนเฝา้ สมาธิ ไมส่ นใจหาทางออกดว้ ยปญั ญา กค็ วร
เก็บเข้าตู้ไปเสีย ขืนปล่อยให้ออกเพ่นพ่านก็จะกลายเป็นสมาธิเน่าและส่งกล่ินคลุ้ง
ไปหมด ใครอยทู่ ไี่ หนกจ็ ะอดุ จมกู เพราะกลน่ิ สมาธทิ ไ่ี มน่ ำ� ไปทำ� ประโยชน์ ปลอ่ ยใหเ้ นา่
ทงิ้ เปลา่ ๆ จนเหมน็ คลงุ้ เนอื้ หรอื ปลาทเ่ี ขาหาได้ ยงั ไมป่ ลอ่ ยทง้ิ ใหเ้ นา่ เหมน็ อยเู่ ปลา่ ๆ
เขายงั จดั ทำ� เปน็ อาหารจนสำ� เรจ็ ประโยชนต์ ามตอ้ งการ สว่ นสมาธขิ องนกั ภาวนาทำ� ไม
ปล่อยให้เน่าเฟะอย่ไู ด้ ไมม่ ที ีต่ รงไหนจะนา่ ชม ขืนชมไปกน็ ่ากลัวจะเนา่ ท้งั คนผเู้ ปน็
เจา้ ของสมาธอิ กี ดว้ ย กย็ งิ่ จะสง่ กลนิ่ ไปมาก ในโลกนมี้ จี มกู มากเทา่ ไร ไมเ่ หน็ ใจคนมจี มกู
ซง่ึ จะทนอดุ กนั อย่ทู ้งั วนั ทั้งคืน ใครจะไปทนไหวล่ะ วา่ อย่างไรสบายดีหรอื สมาธขิ อง
คณุ และตวั คณุ อาจารยต์ อ้ งขออภยั ทไ่ี มม่ ขี องดมี าฝาก มแี ตธ่ รรมปา่ ๆ และอาหารปา่ ๆ
ดงั ทเ่ี ห็นๆ น้แี ล อาจารย์และพระเณรท่านก็ฉันอย่างนท้ี ง้ั น้นั เพราะฟา้ ฝนแห้งแลง้
ประชาชนพลเมอื งอดอยาก ทางวดั กพ็ ลอยอดไปดว้ ย หากตอ่ ไปฟา้ ฝนดพี น้ื ทชี่ มุ่ เยน็
เราคงมีหวังไดฟ้ งั ธรรมประเภทชมุ่ เยน็ ในวนั หนึง่ ขา้ งหน้า โปรดอตุ ส่าหท์ นไป

143

พดู มเี หตุมีผลฟังแลว้ จบั ใจ กเ็ ม่ือท่านพดู ว่าสมาธขิ องดิฉนั ลา้ สมยั ให้เกบ็ เขา้ ตู้
มหิ น�ำสมาธิและตัวดฉิ ันยังกลบั เนา่ เข้าอกี ย่งิ กว่าคนอน่ื ๆ วา่ ให้เป็นไหนๆ แตท่ �ำไม
ดิฉันฟังแล้วกลับชื่นใจและเพลิดเพลินตามธรรม มิได้แสลงหูแสลงตาใจแม้แต่นิด
ทำ� ไมคำ� พดู ประโยคเดยี วกนั และยงั เนน้ หนกั ลงยง่ิ กวา่ กนั ดว้ ยซำ้� แตฟ่ งั แลว้ กลบั ทำ� ให้
เยน็ ใจหายสงสยั ไปหมด นอกจากจะพยายามทำ� ตามจนสดุ ความสามารถเทา่ นนั้ ทำ� ไม
จติ จงึ เป็นอย่างนน้ั ดฉิ นั แปลกใจมากทา่ น

โรคกบั ยาถา้ ประสบกนั แมฤ้ ทธขิ์ องยาจะทำ� ใหร้ า่ งกายสว่ นอน่ื ๆ ผดิ ปกตไิ ปบา้ ง
คนไข้กไ็ มถ่ อื เปน็ ส�ำคัญ แต่ถอื โรคที่สงบลงและหายไปเพราะยามากกวา่ จะส�ำคัญยา
ที่ท�ำให้ร่างกายส่วนอื่นๆ ผิดปกติไปบ้างในเวลาน้ัน โรคท่ีรักสงวนในสมาธิก็เป็น
โรคทิฐิชนิดหน่ึงท่ีไม่ยอมลงใครเอาง่ายๆ เหมือนกัน บางครั้งถึงกับต้องวางมวย
ฝปี ากกนั แทนหมดั ก�ำปัน้ ก็มี ถา้ ไมป่ ระสบยา ก็นา่ กลวั เป็นโรคคลั่งสมาธศิ ีรษะจรด
ฟา้ แนๆ่ แตย่ งั ดที โ่ี รคยงั รอฟงั ยาอยบู่ า้ ง ไมเ่ ตลดิ เปดิ เปงิ ไปเลยทเี ดยี ว ทำ� นองมา้ ของ
นายสลบ ซึ่งทำ� เอาเจา้ ของตกจากหลงั ปลิวลงเหมือนใบไม้ กลายเป็นคนเสยี สตแิ ละ
ตายไปเลยในเวลาตอ่ ไป

มา้ นายสลบเปน็ อยา่ งไร นมิ นตท์ า่ นเลา่ ใหด้ ฉิ นั ฟงั บา้ งพอเปน็ คตเิ ตอื นใจ เผอ่ื วา่
จิตของดิฉันจะกลายเป็นม้าตัวน้ันไป จะได้มีสติรั้งไว้บ้างพอไม่ให้ดิฉันต้องเสียสติ
และตายไปเชน่ นายสลบคนนน้ั

เรอื่ งดๆี คณุ ทำ� ไมไมอ่ ยากฟงั และอยากเชอื่ แตเ่ รอ่ื งมา้ เรอ่ื งเสยี สตแิ ละตาย กลบั เหน็
เปน็ เรอ่ื งทนี่ า่ สนใจและชอบฟงั อยา่ งนน้ั หรอื เผอ่ื วา่ คณุ เกดิ เปน็ ทำ� นองนายสลบเขา้ บา้ ง
จะเปน็ อยา่ งไร ทำ� ไมชอบฟังนกั ถ้าไมช่ อบเป็นอย่างเขา อาจารย์กแ็ ปลกใจ

ดฉิ นั ชอบฟงั เพอ่ื เปน็ คตดิ งั ทเ่ี รยี นแลว้ การฟงั เพอ่ื เปน็ คนดกี ม็ สี ว่ นเสยี ดว้ ยหรอื
ถ้ามี ดิฉนั กห็ ยุดได้ทงั้ ๆ ทกี่ ำ� ลังอยากฟงั ท่านเล่า

กค็ ณุ เคยฟงั ธรรมจากอาจารยแ์ ละเพอ่ื นๆ กฟ็ งั เพอื่ เปน็ คตไิ มใ่ ชห่ รอื ครน้ั แลว้
ปรากฏวา่ วางมวยฝปี ากกนั จนไมม่ ใี ครกลา้ ตดั สนิ ใหเ้ รยี บรอ้ ยลงได้ และยงั จะเรม่ิ ขนึ้

144

เวทฟี งั เรอ่ื งมา้ นายสลบไสลผตู้ กมา้ เสยี สตแิ ละตายตอ่ ไปอกี นบั วา่ ใจปำ้� จรงิ ไมเ่ คยเหน็
มากอ่ น และไมเ่ คยคิดวา่ จะได้พบผู้หญงิ นกั สูเ้ ช่นนี้ แปลกจริง

เรอื่ งมา้ นายสลบกเ็ ลยจะจางไป เพราะทา่ นหาเรอ่ื งอน่ื มาพดู ไปเรอ่ื ย ไมส่ นใจเลยวา่
อยา่ งไร ม้านายสลบไปถึงไหนแลว้ ท่าน ดฉิ นั รอฟงั อย่แู ล้ว

จติ ทม่ี คี วามสงบได้ ชอ่ื วา่ หาความสขุ เจอ ในชวี ติ ของคนๆ หนงึ่ ความสขุ ทพี่ บๆ
ผา่ นๆ เปน็ ความสขุ ชนดิ วง่ิ ตดั หนา้ พอใหเ้ สยี ดายแลว้ หายไป ไมใ่ ชค่ วามสขุ ทใี่ หค้ วาม
เยน็ ใจตลอดไป เพราะมไิ ดต้ ดิ แนบอยกู่ บั ใจ แตเ่ พยี งอาศยั เขาเปน็ สขุ เมอื่ สงิ่ ทอี่ าศยั
ผา่ นไปจงึ หมดความสขุ แลว้ เปลย่ี นเปน็ ความทกุ ขข์ นึ้ มา เชน่ เดยี วกบั คนเขา้ ไปโรงหนงั
โรงละครทข่ี บั กลอ่ มบำ� เรอตา่ งๆ ซงึ่ เขา้ ใจวา่ เปน็ ทใ่ี หค้ วามสขุ ความสำ� ราญ ทง้ั ๆ ทส่ี งิ่
เหลา่ นน้ั เปน็ เครอ่ื งเขยา่ ใจใหก้ ระเพอ่ื มขนุ่ มวั เหมอื นนำ้� ทถี่ กู รบกวนและเขยา่ อยเู่ สมอ
ยอ่ มขนุ่ มวั ผดิ ปกตฉิ ะนน้ั ขณะอยทู่ นี่ น้ั ใจกต็ ง้ั ความหวงั อยตู่ ลอดเวลา แตส่ งิ่ ทไี่ ดร้ บั
โดยปฏเิ สธไมไ่ ดก้ ค็ อื สขุ บา้ ง ทกุ ขบ์ า้ ง เพลนิ บา้ ง เศรา้ โศกบา้ ง สบั สนกนั ไปตามอารมณ์
ที่มีการเปลี่ยนแปลงตัวอยู่เสมอในเวลาน้ัน แม้เวลาอื่นๆ ก็ย่อมมีลักษณะเช่นนั้น
เขา้ แฝงใจเหมอื นเงาเทยี มตวั สว่ นความสขุ ทอี่ าศยั ธรรมเปน็ อารมณข์ องใจนน้ั ผดิ กนั
ฉะนน้ั ท่านจงึ เรียกตา่ งกันโดยให้นามว่าโลกและธรรม เพราะอารมณ์ไมเ่ หมือนกัน
อารมณ์ของโลกเปน็ เคร่ืองกอ่ กวนยุแหยใ่ ห้แตกจากความสขุ ส่วนอารมณ์ของธรรม
เปน็ เครอื่ งสง่ เสรมิ ใจใหส้ งบเยอื กเยน็ ผทู้ ำ� ใจใหเ้ ขา้ ใกลช้ ดิ สนทิ กบั ธรรมมากเพยี งไร
กย็ ง่ิ เป็นผมู้ ใี จสงบเยือกเย็นมากเพยี งนั้น

คณุ กโ็ ปรดทำ� ความพยายามใหใ้ จไดร้ บั ความสงบสขุ เหมอื นไดเ้ ขา้ เฝา้ พระพทุ ธเจา้
พระธรรม และพระสงฆ์ อยูเ่ สมอ อยา่ อยหู่ า่ งไกลจากพระ มารถึงจะกลัว ถ้าอยหู่ า่ ง
จากพระ มารเขาชอบมาก เพราะจะจบั ลากจบั ถไู ปไหนกไ็ ดอ้ ยา่ งงา่ ยดาย คนมพี ระ คอื
พระพทุ ธเจา้ พระธรรม และพระสงฆ์ อยใู่ นใจ เปน็ ผไู้ มม่ ภี ยั ไมม่ เี วรทงั้ แกต่ นและผอู้ น่ื
ใจกเ็ ยน็ สบาย จดุ ศนู ยก์ ลางของโลกกค็ อื ใจ ถา้ ใจสบายแลว้ ทกุ ๆ สงิ่ จะเปน็ ทสี่ งบเยน็
ไปตามๆ กัน อยทู่ ีไ่ หนก็ลืม วนั คืน เดอื น ปี ไปหมด เพราะไมม่ ีทกุ ข์เดือดรอ้ น
ภายในใจ ซ่งึ จะควา้ หาสิง่ ภายนอกมาช่วยพยุงและตา้ นทาน จดุ ศนู ย์กลางของธรรม

145

ท้งั มวลก็คือใจ ใจเปน็ ผทู้ รงพุทธ ทรงธรรม ทรงสงฆ์ ทรงมรรค ทรงผล ทรงสขุ
ทรงทุกข์ ทรงสวรรค์ และทรงนิพพาน โปรดอบรมใจใหเ้ ย็น เห็นความสุขอยูก่ บั ตน
เพราะคนเราถ้าเหน็ สขุ ตามความจริงท่สี ขุ สถติ อยู่แลว้ ก็หมดความวา้ วุ่นโดยประการ
ทั้งปวง จะเคล่ือนไหวไปมาเพอ่ื การทำ� มาหาเล้ยี งชีพกเ็ ปน็ กิรยิ าที่งามตา ไมม่ อี าการ
เหมือนถูกไฟไหม้และน้�ำร้อนลวก วิ่งกระเสือกกระสนวุ่นวายจนไม่มีสติอยู่กับตัว
เพราะถกู ความทะเยอทะยานควา้ เอาไปเผาไฟทง้ิ หมด ยงั เหลอื แตต่ วั เปลา่ จงึ หาทย่ี บั ยงั้
ไม่ได้แม้ขณะหน่ึง มองดูแล้วเหมือนคนก�ำลังไข้หนักซ่ึงแสดงอาการจะไปท่าเดียว
ไมเ่ หลยี วแลยาเลย ความสขุ ทพ่ี วกเรามองขา้ มอยเู่ วลานี้ ถา้ ไมม่ ธี รรมเปน็ เครอื่ งทดสอบ
ก็เหน็ จะเจอได้ยาก หากเปน็ ของงา่ ยโดยไม่มีกฎเกณฑห์ รืออุบายวิธีแลว้ เราทกุ คน
ต่างเสาะแสวงหาความสขุ กันทั้งนัน้ ไม่มีผ้แู สวงหาความทุกข์แมร้ ายเดียว แลว้ ท�ำไม
จงึ ไมพ่ ากนั เจอความสุขอย่างเอาจงั ๆ เสียบา้ ง สง่ิ อื่นๆ ยงั เจอกนั บางอย่างเจอจนหา
ทางออกไม่ได้ จะใหจ้ ังขนาดไหน จังจนกลา้ ท�ำอัตตวินบิ าตแกต่ นได้ (ฆ่าตัวตาย)
เพอ่ื หาทางออก แตแ่ ลว้ กเ็ ปน็ เรอ่ื งเพมิ่ ทางเขา้ หาทกุ ขแ์ บบทวคี ณู เขา้ อกี ถา้ จะคดิ และทำ�
ใหถ้ กู กบั หลกั ความจรงิ อนั ตายตวั แลว้ ตนเปน็ ทรี่ กั แลสงวนอยา่ งยงิ่ เราทราบกนั ทกุ คน
แม้แต่สัตว์ก็ทราบ ส่วนอุบายวิธีแสดงออกเพื่อตนนั้นได้ปฏิบัติกันแค่ไหนเพียงไร
จงึ เปน็ เรอื่ งทนี่ า่ คดิ อยา่ งยงิ่ สำ� หรบั มนษุ ยเ์ ราทม่ี ศี าสนาคอื แนวทางแกไ้ ขและปอ้ งกนั
ชว่ ยหาทางราบรนื่ และปลอดภยั แกต่ นและสว่ นรวมจากหลกั ธรรมทเ่ี ปน็ แนวทางรบั รอง
ความถูกต้องอย่างสมบูรณ์แล้ว ผู้ด�ำเนินตามจะไม่ผิดหวังทั้งทางการอาชีพและทาง
จติ ใจอนั เปน็ หลกั ใหญข่ องการงานทกุ ประเภท ขอ้ นไ้ี มใ่ ชเ่ ลยลงทะเลแลว้ หรอื ควรหยดุ
เสยี ที เกรงว่าคุณผู้น่ังฟงั จะเหนือ่ ยแย่

ไมเ่ หนอ่ื ยคะ ฟงั เพลนิ ไป ดฉิ นั เขา้ ใจจดุ ศนู ยก์ ลางของโลกและธรรมคอื ใจดวงนี้
และพระพทุ ธ ธรรม สงฆ์ ตลอดมรรค ผล นพิ พาน รวมลงมาใจดวงเดยี วนี้ คำ� ทดี่ ฉิ นั
เรยี นทา่ นวา่ ไดเ้ ขา้ เฝา้ พระพทุ ธเจา้ พระธรรม พระสงฆ์ นน้ั กเ็ ปน็ ทแ่ี นใ่ จ กบั พวกเรา
พากันหาความสุขที่ไม่ถูกจุดด้วยอุบายที่ไม่ชอบก็ไม่เจอ เป็นท่ีเข้าใจแจ่มแจ้งดี
หายขอ้ งใจทกุ ขอ้ ทเี่ รยี นถาม ทย่ี งั สงสยั อยไู่ มว่ ายกค็ อื มา้ นายสลบเทา่ นนั้ คราวนท้ี า่ น
ไมเ่ หน็ พดู ถงึ เลย ขอกราบขอบพระคุณ

146

ผมขอกราบรบกวนทา่ น คอื เพอื่ นผมเหน็ ผมทำ� ทานและใสบ่ าตร เขาวา่ ใหผ้ มเสมอ
แตผ่ มไมส่ นใจ บางครง้ั เขากอ็ ธบิ ายใหผ้ มฟงั วา่ การใหท้ านสนิ้ เปลอื งไปเปลา่ ๆ เกบ็ ไว้
ท�ำประโยชน์ในครอบครัวดีกว่าไปท�ำทานท้ิงเปล่า ไม่มีส่ิงตอบแทนแม้แต่น้อยเลย
บางครง้ั ผมชกั รำ� คาญบา้ งเหมอื นกนั แตก่ ท็ ำ� เปน็ ไมส่ นใจ หนกั เขา้ เขาตงั้ ตวั เปน็ อาจารยผ์ ม
และสง่ั สอนเสยี ใหญ่ นผ่ี มจะควรปฏบิ ตั อิ ยา่ งไรตอ่ เขาจงึ จะดี เพราะความเชอ่ื ในทาน
ผมรสู้ กึ ฝงั ใจแบบถอนไมข่ น้ึ ทา่ นโปรดอธบิ ายใหผ้ มฟงั บา้ ง พอมที างปฏบิ ตั ติ อ่ เขาและ
ตอ่ ตัวเองเพอ่ื มใิ ห้กระทบกระเทือนทัง้ สองฝ่าย

ทาน ก็แปลว่าการให้ การใหก้ บั การรบั เป็นของคู่กันตงั้ แตเ่ รม่ิ ตง้ั แผน่ ดนิ และมี
สตั ว์โลก ถา้ ไม่อยากให้มีทานคอื การใหห้ รือแบ่งปนั มนุษย์และสัตว์ก็ไม่ควรจะมีอยู่
ในโลกสบื ตอ่ ไป เพราะถ้ามนุษยแ์ ละสตั ว์ยังมีอยู่ การให้และการรับก็จ�ำต้องมีอยา่ ง
แยกไม่ออก เพราะท้ังสองนี้เป็นสิ่งที่สัตว์โลกทุกประเภทท�ำกันอยู่แล้วนับแต่วันเริ่ม
แรกชีวิตของสัตวต์ ัง้ ขึน้ ในโลก ใครไมส่ ามารถจะเปน็ ผไู้ ปรือ้ ถอนด้วยกฎเกณฑห์ รือ
ขอ้ บงั คบั ใดๆ ได้ เพราะชวี ติ ทต่ี อ้ งอาศยั การใหก้ บั การรบั สำ� คญั เหนอื สง่ิ ใดๆ ในโลก
ทานการใหน้ ค้ี อื การวางรากฐานชวี ติ และชบุ เลยี้ งชวี ติ ของผรู้ บั ประทานโดยตรงอยแู่ ลว้
ไมม่ ที างเปลย่ี นแปลงแกไ้ ขใหเ้ ปน็ อยา่ งอน่ื นอกจากจะชว่ ยกนั สง่ เสรมิ ทานคอื การให้
ใหม้ กี ำ� ลงั มากขนึ้ ตามความจำ� เปน็ ทที่ ว่ั โลกตอ้ งการอยเู่ ปน็ นติ ยเ์ ทา่ นน้ั เพอื่ ชวี ติ ความ
เปน็ อยทู่ กุ ดา้ นของผคู้ วรไดร้ บั จากการใหจ้ ะไดเ้ ปน็ ไปดว้ ยความสมำ�่ เสมอตลอดระยะ
ทสี่ ตั วแ์ ละมนษุ ยร์ ายนน้ั ๆ ยงั มคี วามจำ� เปน็ ตอ้ งรบั อยู่ ถา้ เวน้ ทานคอื การใหเ้ สยี เมอื่ ไร
เมอื่ นน้ั ความเปน็ อยขู่ องสตั วโ์ ลกทอ่ี าศยั กนั เปน็ อยตู่ ลอดมากข็ าดสะบน้ั ลงทนั ที ชวี ติ จะ
ไม่มีทางสืบต่อกันทวั่ โลก อาจารยข์ อถามคณุ บา้ งว่า ชีวิตของคนและสัตว์นับแตว่ นั
เกดิ มาถงึ วนั นเี้ ปน็ มาไดอ้ ยา่ งไร ใครเปน็ ผใู้ หช้ วี ติ บำ� รงุ ชวี ติ นบั แตข่ น้ั เรม่ิ แรกตลอดมา
ถา้ ไมม่ ีผู้ให้อาศัย ชีวิตจะทรงตัวและเจรญิ มาได้อย่างไร

เปน็ มาจากบดิ ามารดาและผเู้ กยี่ วขอ้ งเลย้ี งดเู ปน็ ผใู้ หช้ วี ติ บำ� รงุ ชวี ติ เรามา ไมเ่ ชน่ นน้ั
กต็ ้องตายแต่ขณะที่เร่มิ เกดิ ไปไมร่ อด ฉะนนั้ ผมจงึ ระลกึ ถงึ บญุ คุณของบดิ ามารดา
ผ้บู งั เกิดเกลา้ ฯ ตลอดถึงท่านท่มี ีบญุ คุณตอ่ เราท่วั ๆ ไปอยเู่ สมอไม่ได้ขาด

147

ทนี เ้ี ราลองนกึ ไปถงึ บรรดามนษุ ยแ์ ละสตั วท์ ว่ั โลกทต่ี า่ งกไ็ ดก้ ำ� เนดิ จากบดิ ามารดา
มาด้วยกันเชน่ เดยี วกบั เรา จะมจี ำ� นวนมากเท่าไร

นับไม่ถ้วนเลยท่าน เพราะมนั หมดท้ังโลกจะไมใ่ หม้ าอยา่ งไรได้

ทนี เี้ ราพอจะทราบไดไ้ หมวา่ สตั วโ์ ลกทง้ั มวลมชี วี ติ เปน็ มาไดจ้ ากทาน คอื การให้
ของพอ่ แมห่ รอื ผใู้ ดผหู้ นง่ึ เปน็ ตน้ เหตุ เมอื่ เปน็ เชน่ น้ี ทานคอื การใหจ้ ดั เปน็ เรอ่ื งเลก็ หรอื
เรอื่ งใหญ่ ซงึ่ เราจะควรมองข้ามโดยไม่สนใจไม่ใหท้ านต่อกันเลยไดไ้ หม

พอทราบได้ มาจากการใหข้ องพอ่ -แม่ หรอื ใครคนใดคนหนึง่ ท้ังนน้ั และทาน
ไมใ่ ชเ่ รอ่ื งเลก็ นอ้ ย แตเ่ ปน็ เรอ่ื งใหญโ่ ตมากกวา่ ชวี ติ ของสตั วโ์ ลก เพราะสตั วโ์ ลกทงั้ มวล
ตอ้ งอาศยั ทานคอื การใหก้ ารอนเุ คราะห์ แตท่ านมไิ ดอ้ าศยั สตั วโ์ ลก ฉะนน้ั จงึ ควรยก
ใหท้ านเปน็ ใหญก่ วา่ สตั วโ์ ลกทวั่ ๆ ไป คำ� วา่ ทานนี้ โลกจะมองขา้ มไปไมไ่ ด้ ความไมส่ นใจ
ในทาน กเ็ ท่ากับไม่สนใจในชวี ติ ของกันและกนั โลกต้องแตกแนๆ่ ตัง้ อยู่ไมไ่ ด้

คำ� ว่าให้ทานหมดไปน้ัน หมดไปจริงไหม และหมดไปที่ไหน ส่งิ ทีต่ อบแทนการ
ให้ทานนนั้ คืออะไร มไี หม หรอื หมดไปจริงๆ

ผมไดค้ ดิ บา้ ง หมดไปจากมอื ผใู้ หจ้ รงิ แตก่ ไ็ ปปรากฏอยกู่ บั มอื ผรู้ บั อยา่ งไรเลา่ ทา่ น
เชน่ ผมใสบ่ าตรพระ ขา้ วหรอื อาหารหมดไปจากมอื ผมจรงิ แตก่ ไ็ ปปรากฏอยใู่ นบาตร
พระทา่ น ซ่ึงเปน็ จดุ ประสงค์ของการใหท้ านเพอ่ื พระทา่ นอยู่แล้ว จะเรยี กวา่ ทานของ
เราหมดไปเพื่อผู้รับปรากฏผลก็ถูก ส่ิงท่ีตอบแทนก็คือความสมหวังของการให้หรือ
ของผู้ให้หน่ึง ผู้รับได้อาศัยส่ิงท่ีให้หนึ่ง ถ้าเป็นประเภทอาหารก็คือชีวิตของผู้รับท่ี
ทรงตวั อยไู่ ดเ้ พราะทานของเรา นน่ั แลคอื สง่ิ ตอบแทนทเี่ หน็ ประจกั ษ์ ถา้ เปน็ ทอ่ี ยอู่ าศยั
หรือเคร่ืองใช้ ก็คือความสะดวกของผู้อยู่อาศัยใช้สอยเพราะทานของเราน่ันแลเป็น
สิ่งตอบแทนอย่างประจักษ์ตาประจักษ์ใจ เช่น เราเลี้ยงดูด้วยอาหารและส่ิงต่างๆ
ส่ิงตอบแทนท่ีเห็นได้ชัดๆ ก็คือความเจริญเติบโตของเด็กและสิ่งอาศัยที่เด็กได้รับ
ความสะดวกจากเรา นน่ั แลลว้ นเปน็ สง่ิ ตอบแทน จะไปคน้ หาสง่ิ ตอบแทนทไี่ หนกนั อกี

148

คุณพอเขา้ ใจไดไ้ หมวา่ สตั ว์โลกท้ังมวลมีความเปน็ อยู่ด้วยทานกนั ท่วั โลก

ผมพอเขา้ ใจอยบู่ า้ งตามฐานะของผม แตเ่ พอ่ื นผมซง่ึ นามสกลุ แกวา่ เทวทตั นน่ั ซิ
แกจะยอมเขา้ ใจกบั พวกเราหรอื ไม่ ผมกไ็ มท่ ราบกบั มนั เหมอื นกนั ไอม้ จั ฉรยิ ะนพ่ี ดู ยาก
ไมใ่ ชเ่ ลน่ เลย วา่ งๆ ผมจะพาแกมาหาทา่ น ใหท้ า่ นชว่ ยเปลย่ี นนามสกลุ ใหแ้ กเสยี ใหม่
ไมเ่ ชน่ นนั้ โลกแตกแน่ เพราะนามสกลุ อยา่ งน้ี เมอื งไทยเราไมม่ ใี ชก้ นั เพราะเปน็ นามสกลุ
ทพ่ี ลิ กึ และขวางโลกดว้ ย นอกจากนามสกลุ ทผ่ี กู ขาดของเทวทตั ผเู้ ดยี วเทา่ นน้ั ไมม่ ใี คร
กล้าอาจเอ้ือมแตะต้องได้ แกคงไปขโมยเอาของเทวทัตมาตอนเทวทัตไปเท่ียวนรก
นา่ กลวั เวลาเทวทตั กลบั ขนึ้ มาจากนรกแลว้ เรอ่ื งจะยงุ่ กนั ใหญ่ ถา้ แกไมร่ บี นำ� ไปคนื เสยี
ในระยะเทวทัตก�ำลังย่งุ อย่กู บั งานเมืองใตด้ นิ เวลานี้

กค็ ณุ เปน็ เพอ่ื นเขาเอง ทำ� ไมจะตอ้ งพาเขามาหาอาจารย์ ทถี่ กู คณุ กค็ วรอบรมเขา
ใหเ้ ปน็ ทเี่ ขา้ ใจเสยี แลว้ การเปลยี่ นและเอานามสกลุ ไปคนื นนั้ เขาจะจดั การของเขาเอง
คณุ ไมต่ อ้ งไปยงุ่ กบั เขาใหล้ ำ� บากและเสยี เวลา ดไี มด่ จี ะถกู แกเขน่ เขา้ อกี จะวา่ อาจารย์
ไม่บอก

ผมขอเรยี นถามซำ้� ตอนทยี่ งั ไมเ่ ขา้ ใจ ทานมกี ป่ี ระเภท และสำ� คญั ไปในทางใดบา้ ง
ผมยังไม่เข้าใจในแงต่ ่างๆ ของทาน โดยมากผมเอาศรัทธาเข้าว่าเลย ไมไ่ ดไ้ ปคดิ ว่า
ทานสำ� คญั หรอื ไม่ อาศยั ความรสู้ กึ สว่ นลกึ ทฝ่ี งั ใจอยา่ งถอนไมข่ น้ึ วา่ ผมมใี จฝกั ใฝใ่ น
ทานเปน็ ประจำ� นสิ ยั และตอ้ งทำ� ทาน จะขาดไปไมไ่ ดใ้ นวนั หนงึ่ ๆ แมผ้ มไมอ่ ยู่ ทางบา้ น
กใ็ สบ่ าตรเปน็ ประจำ� อยแู่ ลว้ อยา่ งไมม่ ปี ญั หา ทเ่ี รยี นถามกเ็ พอื่ ทราบความหนกั เบาของ
ทานมไี ปในทางใดบ้างเท่าน้ัน

ประเภทของทานนนั้ นบั ไมถ่ ว้ น แตถ่ า้ แยกเปน็ ขน้ั มสี าม คอื อยา่ งตำ�่ อยา่ งกลาง
และอยา่ งสงู สดุ ก่อนอน่ื เราต้องเขา้ ใจเสยี กอ่ นว่า ทาน แปลว่าการให้โดยไมค่ ดิ สงิ่
ตอบแทนดว้ ยทางวตั ถทุ ำ� นองเขาซอ้ื ขาย แตใ่ หด้ ว้ ยเจตนาเพอื่ สำ� เรจ็ ประโยชนแ์ กผ่ รู้ บั
เช่น ให้วัตถุสิ่งของแก่ลูกเมีย-ผัว-พ่อ-แม่-พ่ี-น้อง เพื่อนฝูง หรือแก่สัตว์เลี้ยง
เหลา่ นเ้ี รยี กวา่ ทานในหลกั ธรรมชาตทิ ตี่ อ้ งทำ� ตอ่ กนั ดว้ ยความจำ� เปน็ โดยทว่ั กนั แมแ้ ต่

149

สตั วด์ ริ จั ฉานกย็ งั ตอ้ งทำ� ตอ่ กนั จะเวน้ ทานในหลกั ธรรมชาตนิ ไ้ี ปไมไ่ ด้ ทานเปน็ เครอื่ ง
คำ�้ จนุ โลก สตั วอ์ ยดู่ ว้ ยกนั เพราะทานเปน็ เครอื่ งสมาน เชน่ มดและปลวกเปน็ กา่ ยกอง
ต่างมีทานเป็นน�้ำใจของมันปฏิบัติต่อกัน โดยมากไม่ว่าสัตว์ประเภทใดท่ีอยู่ด้วยกัน
เป็นจ�ำนวนมาก ต้องมีทานการให้ปันแทรกซึมหล่อเล้ียงประจ�ำสันดานของมันอยู่
ทกุ จำ� พวก มนษุ ยใ์ นครอบครวั หนง่ึ ๆ ยอ่ มมที านเปน็ พนื้ ฐานของกนั และกนั จงึ ทำ� ให้
ครอบครัวนน้ั ๆ ประหนึ่งเป็นอวัยวะอนั เดียวกนั ลูกทุกคนต้องไดร้ ับทานการเลย้ี งดู
จากพอ่ -แม่ และพอ่ -แมท่ กุ คนกเ็ ปน็ มาจากเดก็ คอื ลกู ของพอ่ -แมเ่ ชน่ กนั ตอ้ งไดร้ บั
ทานการสงเคราะห์เลี้ยงดูจากพ่อแมม่ าแลว้ ด้วยดเี ช่นเดยี วกนั โลกทีต่ ้ังเป็นปกึ แผ่น
ตอ้ งมที านเปน็ รากฐานคำ้� จนุ ไว้ ฉะนน้ั ทานการใหจ้ งึ เปน็ ของจำ� เปน็ ตอ่ โลกไมม่ ปี ระมาณ

การใหอ้ ะไรๆ แกล่ กู ทเ่ี กดิ กบั ตน กต็ อ้ งเรยี กวา่ ทานดว้ ยหรอื ผมนกึ วา่ นำ� ไปถวาย
พระตามวัดหรือตามสถานที่ตา่ งๆ ถงึ จะเรยี กว่าทาน

ถ้าไมเ่ รียกว่าทาน ควรจะเรยี กวา่ อะไร เพราะลกู ๆ มิใช่ลกู คา้ ของพอ่ -แม่พอท่ี
จะตง้ั ตลาดในครวั เรอื นเดยี วกนั คำ� วา่ ให้ กบ็ ง่ วา่ ทานอยแู่ ลว้ แตท่ านมหี ลายประเภท
ดังทเ่ี รยี นแลว้ คือ ทานวัตถุ ทานธรรม การให้อุบายสั่งสอนตา่ งๆ ให้อาหารแกส่ ัตว์
ก็เรยี กวา่ ทาน เช่น เรานำ� อาหารประเภทตา่ งๆ ไปให้สัตว์ทม่ี ชี นดิ ตา่ งๆ ท่ีเขาดินวนา
กรุงเทพฯ เป็นตน้

เราให้โดยไม่หวังตอบแทน เรียกว่าทานท้งั น้ันหรอื

จะเรยี กว่าทานทัง้ นน้ั กถ็ กู ถา้ ให้ในลักษณะท่ีกลา่ วนี้

เพอื่ นผมแกเหน็ อยา่ งไร จงึ ปฏเิ สธการใหท้ านเหมอื นไมม่ ชี นิ้ ดเี พราะการใหท้ าน
เสยี เลย

คุณอยากใหเ้ พอ่ื นคุณรผู้ ลของทานบา้ งไหม

โอโ้ ฮ ผมพยายามหาทางชว่ ยเหลอื จะใหเ้ ขารผู้ ลทานจนหมดความสามารถแลว้
ถา้ มผี ชู้ ว่ ยแนะน�ำใหเ้ ขารูผ้ ลของทานเสียบา้ ง ผมคดิ วา่ ผนู้ ัน้ จะต้องข้ึนสวรรค์ทงั้ เปน็

150

ตวั เขาเองยงั ไมส่ ามารถขน้ึ ทงั้ เปน็ ได้ ตายแลว้ เขาตอ้ งขน้ึ แนๆ่ ทา่ นจะพอมที างชว่ ยเขา
ไดไ้ หม ถา้ พอเมตตาโปรดเขาได้ กโ็ ปรดบา้ งเถอะเจา้ พระคณุ นบั วา่ โปรดสตั วเ์ อาบญุ

คณุ ไมอ่ ยากขนึ้ สวรรคท์ งั้ เปน็ บา้ งหรอื ทำ� ไมเทย่ี วบอกแตค่ นอนื่ ใหข้ นึ้ ถา้ อยากขนึ้
ท้ังเปน็ ก็โปรดไปสอนเขาบ้าง เขาก็จะได้ตามหลงั คุณไปเวลาตายแล้ว หากเขายังไม่
สามารถข้นึ ทั้งเปน็ ได้

ถ้าผมสามารถ ผมก็ไม่มาบ่นเร่ืองเขาให้ท่านร�ำคาญเลยท่าน ท่ีมาปรับทุกข์นี้
กเ็ พราะทางอนื่ ผมคดิ จนหมดปญั ญาแลว้ ถงึ ไดบ้ น่ สงสารเขาใหท้ า่ นฟงั บางทที า่ นจะพอ
อนเุ คราะหเ์ มตตาเขาได้

อาจารยก์ ไ็ มม่ คี วามสามารถเหมอื นกนั ปลอ่ ยไวต้ ามกรรมของใครของเขา จะเทยี่ ว
แบกหามนักกห็ นกั เรา ความสามารถขนาดเราๆ ทา่ นๆ อยา่ กล้าหาญยกภเู ขาทัง้ ลกู
เผอื่ กระดกู สนั หลงั หกั จะไปโทษภเู ขากเ็ ปน็ การผดิ ไปสองขนั้ คอื ขนั้ ทหี่ นงึ่ ตนไมร่ จู้ กั
ประมาณกำ� ลงั ของตวั ขนั้ ทสี่ อง อวดเกง่ ไปแบกภเู ขาทงั้ ลกู กระดกู หลงั หกั กไ็ ปโทษวา่
ภเู ขาหนกั เกนิ ไป โทษแหง่ ความผดิ ของตวั ถงึ กบั กระดกู ไมต่ อ่ กนั ไมส่ นใจคดิ โลกเรา
มันชอบแปลกอย่างนเี้ สมอมา

คนเราทตี่ ดั สทิ ธติ์ วั เองในการหา้ มทำ� ทานเชน่ นี้ ผลจะเปน็ อยา่ งไรตอ่ ไป ผมกเ็ ลย
คิดแย่แทนเขาไปเอง ไม่ทราบว่าคดิ ถูกหรือผิด โปรดท่านตดั สินให้ผมดว้ ย

เขาตดั สทิ ธข์ิ องเขาเอง ใครจะไปกลา้ ใหส้ ทิ ธเิ์ ขาผไู้ มย่ อมรบั ผดิ ชอบตวั เอง เชน่
คนไขท้ ไี่ มย่ อมรบั ยาเลย แลว้ ใครจะกลา้ ไปใหส้ ทิ ธเ์ิ พอ่ื ใหเ้ ขาหายจากโรค คณุ จะไปให้
สิทธ์เิ พ่อื ใหเ้ ขาหายจากโรคไดไ้ หม

ไมไ่ ด้ทา่ น

เมอ่ื เปน็ เชน่ นน้ั คณุ จะสามารถไปใหส้ ทิ ธเิ์ ขาในทางไหน เขาจงึ จะไดร้ บั ผลเพราะ
ไมท่ �ำเหตไุ ว้

ไมม่ ีทางเลยทา่ น แล้วคติของเขาจะเปน็ อยา่ งไรบ้าง

151

แม้แต่คติของเราเองยังไม่สามารถทำ� นายได้ แล้วจะสามารถไปท�ำนายคติของ
คนอน่ื ได้อย่างไร

ถ้าทา่ นไมก่ ลา้ ท�ำนายเขาด้วยความรู้ของทา่ นเอง ก็โปรดท�ำนายดว้ ยหลักธรรม
ซง่ึ เปน็ ทางสะดวกสำ� หรบั ทา่ นผจู้ ะอธบิ ายกไ็ ด้ ผมยนิ ดแี ละรอฟงั อยแู่ ลว้ เพราะเรอ่ื งนี้
ส�ำคัญมาก นา่ สนใจ

หลกั ธรรมกไ็ มค่ ดิ เหน็ อะไรพอจะนำ� มาโกหกได้ เพราะไมไ่ ดเ้ รยี นวชิ าทางน้ี จงึ ขอ
อย่าใหอ้ ธบิ ายเลยดีกวา่ ทไี่ ด้เรียนผา่ นมาบ้างก็หลงลมื ไปหมด ไม่สามารถจะนำ� มา
อธบิ ายให้ฟงั ไดเ้ ท่าทีค่ วร จึงขอผา่ นไป

ได้ยนิ ท่านวา่ ไวว้ า่ คนท่ีชอบให้ทานเปน็ คนมนี สิ ยั กวา้ งขวาง ไมค่ บั แคบ เพราะ
ความเห็นแก่ตวั ดงั น้ใี ช่ไหมท่าน

ถกู คนตระหน่ีถ่เี หนียวยอ่ มเป็นคนเหน็ แกต่ ัวมาก ไมส่ ามารถจะเฉลีย่ เผื่อแผ่
สมบัติของตนให้เป็นประโยชน์แก่คนอื่นได้เป็นธรรมดา อาจารย์เห็นด้วย คนชอบ
ใหท้ าน เปน็ คนมนี สิ ยั กวา้ งขวาง ไมว่ า่ จะเปน็ นกั บวชหรอื ฆราวาส ชอบมหี มเู่ พอื่ นมาก
ถงึ คราวจะตกอบั แตไ่ มจ่ น หากมผี มู้ าชว่ ยเหลอื จนได้ ถงึ คราวจำ� เปน็ มองไมเ่ หน็ อะไรเลย
กต็ าม แตห่ ากบนั ดาลใหเ้ ปน็ มาแบบคน้ หาสาเหตไุ มพ่ บ แตผ่ ลทม่ี าแสดงนน้ั ตวั เองเหน็
ไดช้ ดั ๆ เรอื่ งเชน่ นมี้ อี ยดู่ าษดน่ื สำ� หรบั ทา่ นผเู้ คยสรา้ งความไมจ่ นมมุ ไวเ้ พอื่ ตวั การให้
ทานจะเหน็ ผลประจกั ษใ์ นชาตนิ ห้ี รอื ไม่ เราพอมองเหน็ ไดใ้ นโลกมนษุ ยเ์ รานเ้ี อง เชน่
คนผใู้ หท้ านเปน็ ทย่ี นิ ดแี กผ่ รู้ บั หรอื เปน็ ทนี่ า่ เกลยี ดนา่ ชงั โปรดตอบตามความรสู้ กึ ของ
คณุ เอง

ยงั ไมต่ อ้ งพดู ถงึ ขนั้ มนษุ ยก์ อ่ นกไ็ ดท้ า่ น เราพดู กนั เพยี งเรอ่ื งสนุ ขั ซงึ่ ไมร่ บู้ ญุ รบู้ าป
อะไรเลยกอ่ น สนุ ขั พอมองเห็นคนทีเ่ คยนำ� เอาอาหารไปแจกให้เขารับประทานเท่านน้ั
ตา่ งตวั ตา่ งวงิ่ ออกมาตอ้ นรบั และรมุ ลอ้ มจนจะหาทางเดนิ ไปไมไ่ ด้ เพราะความดใี จและ
ความหวังพึ่งมนุษย์ผู้ใจบุญ ถ้าอยากทราบรายละเอียด โปรดไปดูสุนัขที่คนน�ำไป
ปลอ่ ยทิ้งไว้ให้อย่ตู ามกรรมแบบอดๆ อยากๆ ตามวดั ตา่ งๆ ในเมืองหรอื นอกเมือง

152

ก็ยังมี แต่ทอี่ ืน่ ๆ ไมไ่ ดก้ องเก็บหมา เท่ียวเก็บจนเกลย้ี งหมด แลว้ เราลองนำ� อาหาร
ไปแจกใหเ้ ขารบั ประทานเพยี งครงั้ เดยี วเทา่ นน้ั พอครง้ั ทส่ี องเขาจะตอ้ งจำ� เราไดแ้ มน่ ยำ�
มเี ทา่ ไรพากนั วงิ่ มาหาเราหมดเพราะความหวิ โหยวา่ จะไดร้ บั ประทานจากคนใจบญุ และ
ดีใจว่ิงมาดว้ ยความหวัง ท้งั แสดงอาการยม้ิ แย้มหตู กหางกระดกิ ประหน่งึ มาทกั ทาย
และออดออ้ นขออาหารรบั ประทานกบั เรา ซงึ่ เหน็ แลว้ นา่ สงสารมาก เพยี งสตั วย์ งั รจู้ กั
ใจกว้างน�ำ้ ใสเยน็ เหน็ แล้วดีใจทง้ั อยากดมื่

มนุษย์จะไม่รู้และยินดีกับคนใจบุญหนุนโลกอย่างไรได้ ต้องยินดีอย่างย่ิง
นอกจากมัจฉรยิ มนุษยผ์ ูใ้ จด�ำไมม่ องดหู นา้ คนเทา่ นน้ั จะไมย่ ินดีกบั ใครเลย

คนใจกว้างขวางชอบให้ทาน เรากพ็ อมองเหน็ คตใิ นปัจจุบันชาตขิ องเขาอยแู่ ลว้
ชาตหิ นา้ จะมคี ตแิ ปลกปลอมมาจากไหน จำ� ตอ้ งเปน็ คตแิ ละใจดวงเดยี วนแ่ี ลจะเปน็ ผไู้ ป
แสดงตวั ในภายหนา้ จงึ ไมค่ วรมองขา้ มจติ ดวงกำ� ลงั เตรยี มอยแู่ ละเตรยี มไปในตวั ของ
มนั เองทกุ ๆ ขณะทีค่ วรแก่โอกาส ผูฉ้ ลาดก็ฉดุ ไวไ้ ด้ ผ้ใู จลอยก็พลอยขาดทนุ ท้งั มา
และไป

ส�ำหรับคุณเล่า จะรอไปหวังกำ� ไรในชาติหน้าหรือจะเร่งรีบหาก�ำไรเสียแต่บัดน้ี
เปน็ ตน้ ไป เพอ่ื เปน็ ผลเครอ่ื งเสวยสขุ รนื่ เรงิ ในชาตหิ นา้ ซงึ่ เปน็ โลกเสวยแตผ่ ลอยา่ งเดยี ว
ไม่เกย่ี วกับการบ�ำเพ็ญเหตุ ไดท้ �ำความเข้าใจกบั ตนเองไวอ้ ยา่ งไรบา้ ง

ผมมน่ั ใจอยวู่ า่ ความดที ค่ี วรไดใ้ นวนั นแี้ ละชาตนิ ี้ ตอ้ งรบี ทำ� ใหไ้ ดใ้ นเขตกำ� หนด
เม่อื เลยเขตก�ำหนดคือตายแลว้ นน่ั ไมใ่ ช่ฐานะทผ่ี ู้ตายแล้วจะไปเท่ยี วแสวงหารายได้
เหมอื นแดนมนษุ ยเ์ รา ผมขอเรยี นถามยอ้ นหลงั อกี สกั เลก็ นอ้ ยทย่ี งั สงสยั ในคำ� พดู ของ
ทา่ นว่า ธรรมทานคอื การให้อบุ ายส่ังสอน นั่นหมายความว่าอยา่ งไร

ธรรมทาน แปลวา่ ใหท้ านธรรมหรอื ใหธ้ รรมเปน็ ทาน เชน่ พระพทุ ธเจา้ ทรงแสวงหา
โมกขธรรมเป็นทางหลุดพ้นจนได้ตรัสรู้สมพระทัยแล้ว ก็ทรงเท่ียวประกาศสอน
สตั วโ์ ลกนบั แตเ่ รม่ิ แรกตรสั รจู้ นวนั เสดจ็ นพิ พานฯ ไมท่ รงหวงั อะไรเปน็ เครอ่ื งตอบแทน
มีพระทัยหวังให้โลกท่ีได้รับธรรมจากพระองค์ประพฤติตัวเป็นคนดีมีความสุข

153

ทวั่ หนา้ กนั ธรรมทที่ รงประกาศสอนโลกซง่ึ กำ� หนดไวพ้ อประมาณมี ๘๔,๐๐๐ พระธรรมขนั ธ์
ถ้าจะเทยี บทางดา้ นวัตถุแล้วกค็ ือกองแหง่ ธรรมของพระองคน์ ่นั เอง ท่ีประทานใหแ้ ก่
มวลสตั ว์ไดร้ ับเป็นขวญั ใจยึดไวเ้ ปน็ ท่พี ่ึงตลอดมาถึงพวกเรา ถ้าอิงกบั ด้านวตั ถุ เชน่
หนงั สอื คมั ภรี ธ์ รรมกเ็ รยี กวา่ หนงั สอื ธรรมทาน ดงั อาจารยท์ ง้ั หลายแสดงและมผี ศู้ รทั ธา
พมิ พแ์ จกในงานตา่ งๆ เชน่ งานศพ เปน็ ตน้ ลว้ นเปน็ หนงั สอื ธรรมทาน เพราะมไิ ดห้ วงั
สง่ิ ตอบแทนใดๆ นอกจากน�้ำใจทีม่ งุ่ ต่อธรรมดว้ ยกนั เท่านั้น

ทพี่ มิ พห์ นงั สอื ธรรมออกจำ� หนา่ ยขายในทต่ี า่ งๆ นน้ั จะเรยี กวา่ ธรรมทานไดไ้ หม

จะเรยี กไดห้ รอื ไมไ่ ดก้ ต็ าม แตอ่ าจารยพ์ ดู เรอื่ งธรรมทานตา่ งหาก ไมไ่ ดเ้ กยี่ วกบั
เรอ่ื งประเภทนี้

ผมต้องขออภัยทา่ นทเี่ รียนถามผดิ ความประสงคไ์ ปบา้ ง ทีน้ีค�ำวา่ ธรรมทานกบั
หนงั สอื ธรรมทาน นน่ั มคี วามหมายต่างกันหรอื เหมอื นกนั

มคี วามหมายอยา่ งเดยี วกนั เชน่ เดยี วกบั ผแู้ สดงธรรมหรอื ปาฐกถา กบั การแตง่
หนงั สอื ธรรมและพมิ พอ์ อกแจกเปน็ หนงั สอื ธรรมทาน แมจ้ ะเปน็ คนเดยี วกนั หรอื เปน็
คนละคนกต็ าม แตค่ วามหมายของธรรมทน่ี ำ� ออกแสดงและนำ� ออกตพี มิ พก์ ค็ อื เนอ้ื ธรรม
ทส่ี ง่ั สอนคนใหเ้ ปน็ คนดดี ว้ ยกนั ทผี่ ดิ กนั อยบู่ า้ งกเ็ พยี งการแสดงออกแหง่ ธรรมทอี่ อก
จากคนโดยตรงบ้าง ท่อี อกจากหนงั สอื บ้างเทา่ นน้ั

การใหท้ านทางดา้ นวตั ถกุ บั การใหท้ านธรรม อยา่ งไหนมผี ลมากกวา่ กนั ไดย้ นิ ทา่ น
วา่ การใหท้ านธรรมมีผลมากกว่าทางวัตถใุ ช่ไหม

ตามหลกั ธรรมทา่ นกลา่ วไวว้ า่ ธรรมทานมผี ลมากกวา่ ทานวตั ถุ ตามหลกั ความจรงิ
กเ็ ปน็ อยา่ งนน้ั เพราะผจู้ ะมศี รทั ธาบรจิ าคทานไดม้ ากนอ้ ย ตลอดถงึ สละเพศฆราวาส
บ้านเรอื นออกบวชได้ จนกระท่งั ไดต้ รัสร้มู รรคผลนิพานกม็ ไี ม่นอ้ ย ท้ังนีก้ ็เนอื่ งจาก
ไดร้ บั รสแหง่ ธรรมทานมากกวา่ ทา่ นจงึ ตรสั รบั รองไวว้ า่ การใหธ้ รรมเปน็ ทานชนะการ
ใหท้ ั้งปวง ดังน้ี ศาสนาจะตัง้ เปน็ หลักมน่ั คงในจิตใจของพุทธบริษทั ตลอดมาจนถงึ

154

ทุกวันน้ี ก็เน่ืองจากธรรมรสท่ีออกมาจากธรรมทานน่ันแล การให้ทาน รักษาศีล
เจรญิ ภาวนาทเ่ี ปน็ มาไมข่ าดสญู กเ็ พราะธรรมทาน มนษุ ยส์ ว่ นใหญส่ ว่ นนอ้ ยลงมาถงึ
ครอบครวั และบคุ คลเปน็ รายๆ ไป มคี วามประพฤตดิ มี สี นั ตสิ ขุ ประจำ� หมชู่ น กเ็ พราะ
ธรรมทานทซ่ี มึ ซาบอยใู่ นใจ การพฒั นาทางจติ ใจ ซงึ่ แปลวา่ ความเจรญิ ทางใจ รจู้ กั สง่ิ
ดชี วั่ ควรประพฤตหิ รอื ไมค่ วร เปน็ ตน้ กเ็ นอ่ื งจากธรรมทานทง้ั นน้ั ฉะนนั้ ธรรมทาน
จงึ เปน็ รากฐานสำ� คญั ทใี่ หค้ นรจู้ กั ประพฤตชิ อบชวั่ ดมี ศี ลี ธรรมทกุ ประเภท มธี รรมทาน
หรอื ธรรมรสเป็นสาเหตุส�ำคัญ ถา้ พดู ถงึ ความสำ� คัญ ธรรมทานกบั วตั ถุทานมคี วาม
ส�ำคัญไปคนละทาง เช่นเดียวกับอวัยวะส่วนต่างๆ ของร่างกาย มีความส�ำคัญไป
คนละทาง แตอ่ ยา่ ลืมวา่ ส่วนสำ� คญั ย่งิ กว่าอวยั วะตา่ งๆ ยังมี คือใจ
วนั นีผ้ มมารบกวนท่าน และเรียนถามผิดบ้างถูกบา้ ง จึงกราบขอประทานโทษ
โปรดอย่าไดถ้ ือสา เร่ืองของฆราวาสมันมีผดิ ๆ ถกู ๆ อยู่อยา่ งน้ปี ระจำ� นิสยั แมเ้ ข้ามา
ในวัด มนั กย็ ังมผี ิดได้

ดิฉันได้ยินแต่ชอ่ื ท่าน พอทราบข่าววา่ ทา่ นมากท็ ราบว่ากลบั ไปแล้ว รู้สกึ เสียใจ
บา้ นดิฉนั อยไู่ กล ซอยเข้าบา้ นกล็ ึก ไปมาไมค่ อ่ ยสะดวกในเวลากลางคนื วนั น้ีดฉิ นั
ดใี จมากทไ่ี ดม้ ากราบทา่ น กำ� ลงั จะเลกิ งาน พอเพอื่ นโทร. ไปบอกวา่ ทา่ นมา ดใี จใหญ่
รบี มาทันที ยงั ไมไ่ ด้กลับบ้าน ได้ทราบว่าพระธุดงคม์ ีอยทู่ างภาคอสี านแยะใชไ่ หมคะ
เพื่อนดิฉนั เคยไปกราบท่านบอ่ ยๆ ท่านไดเ้ ลา่ ใหฟ้ ัง

มบี า้ งแตไ่ มแ่ ยะสำ� หรบั ภาคทเี่ คยมพี ระธดุ งคม์ ากอยแู่ ลว้ แตอ่ าจเขา้ ใจวา่ ภาคอสี าน
มีพระธุดงค์แยะส�ำหรับภาคท่ีไม่ค่อยมีพระประเภทนี้มากมาก่อน ภาคอ่ืนไม่ค่อยมี
พระธุดงค์มากหรือ จงึ ไดเ้ ขา้ ใจว่าพระธดุ งคท์ างภาคอสี านมีแยะ

155

ดิฉันไม่ทราบ ท่ีถามน้ีก็เพราะเพื่อนเล่าให้ฟัง พระธุดงค์ท่านปฏิบัติอย่างไร
จึงเรียกวา่ พระธุดงค์คะ

อาจารย์กไ็ ม่ทราบ ท่ีเรยี กวา่ พระธดุ งค์นน้ั คงจะเรียกตามพระที่ถอื ธดุ งค์ ๑๓
เปน็ ขอ้ ๆ ไป ซงึ่ ทรงบญั ญตั ไิ วเ้ พอ่ื ขดั เกลากเิ ลส ผตู้ อ้ งการชำ� ระกเิ ลสของตนดว้ ยธดุ งค์
กถ็ ือหรอื สมาทานธดุ งคข์ อ้ นนั้ ๆ ตามแต่จะถอื ไดก้ ่ีขอ้ ไมจ่ ำ� กดั แลว้ กถ็ อื ธุดงคข์ ้อที่
สมาทานแลว้ นน้ั เปน็ กฎขอ้ บงั คบั ตน ไมย่ อมฝา่ ฝนื จนกวา่ จะเหน็ ควรตามกาลสถานท่ี
โดยมากพระธุดงค์ทางภาคอีสานท่านก็ปฏบิ ตั เิ หมือนพระทว่ั ๆ ไป ท่ีจะผดิ กันอยบู่ า้ ง
กต็ รงทีป่ ฏิบัตติ ามธดุ งค์ เชน่ ฉันในบาตร (ฉนั สำ� รวมในบาตร) ฉนั อาหารวันละม้อื
บณิ ฑบาตเปน็ ประจำ� มไิ ดข้ าด บางกาลกอ็ ยรู่ กุ ขมลู คอื อยใู่ ตร้ ม่ ไม้ อยใู่ นปา่ ชา้ ในภเู ขา
ในปา่ ธรรมดา หรอื อยอู่ พั โภกาส คอื ทแ่ี จง้ ถอื ผา้ บงั สกุ ลุ เปน็ วตั ร นอกจากนนั้ กม็ รี ะเบยี บ
วนิ ัยเปน็ อันเดียวกัน

เพอ่ื นดฉิ นั เลา่ ใหฟ้ งั วา่ พระธดุ งคท์ า่ นเดนิ จงกรมกลบั ไปกลบั มาดว้ ยทา่ ทางมสี ติ
และส�ำรวมในบริเวณวดั หรอื ตามปา่ ข้างๆ วดั บางเวลากเ็ หน็ ทา่ นนงั่ ขดั สมาธภิ าวนา
ตวั ตรงน่ิงไมก่ ระดกุ กระดิก เหมือนไมม่ ีจิตใจรับรูส้ งิ่ ทม่ี ารบกวน เช่นยงุ เป็นต้นเลย
พระธดุ งค์ทา่ นทำ� อยา่ งนนั้ ใชไ่ หมคะ

โดยมากกเ็ หน็ วา่ ท่านทำ� อยา่ งนนั้ แต่ที่ไม่ทำ� ก็อาจจะมี เพราะอาจารยก์ ไ็ มไ่ ด้ไป
สงั เกตทา่ นทกุ องคแ์ ละทกุ วดั บรรดาพระทเี่ ขาใหน้ ามวา่ พระวดั ปา่ พระธดุ งคอ์ าจจะมี
พระขเ้ี กียจปะปนอยู่ดว้ ยกเ็ ปน็ ได้

ทำ� ไมทา่ นพดู อยา่ งนนั้ พระทา่ นมขี เี้ กยี จเหมอื นฆราวาสดว้ ยหรอื ดฉิ นั กเ็ พงิ่ มา
ได้ยินวนั นเ้ี อง

ฆราวาสกย็ ังมคี นขเ้ี กียจ พระทา่ นก็มาจากฆราวาส กาย วาจา ใจ ทง้ั หมดเปน็
ฆราวาสมาดงั้ เดมิ ทง้ั นนั้ ทมี่ าเปลยี่ นใหมก่ ม็ ผี า้ เหลอื ง เครอื่ งนงุ่ หม่ ใชส้ อย แตใ่ จทา่ น
จะเปลย่ี นหรอื ไมเ่ ปลยี่ น ใครกไ็ มร่ ไู้ ด้ เพราะอาจารยไ์ มส่ ามารถรใู้ จคนอน่ื แมแ้ ตต่ วั เอง
ยงั รไู้ มไ่ ด้ บางครงั้ มนั ยงั พาหกคะเมนเตน้ รำ� ไปทกุ ทศิ ทกุ ทาง ทกุ สถานท่ี ไมม่ กี ลางวนั

156

กลางคนื และไมไ่ ดส้ ำ� นกึ วา่ ตวั เปน็ พระเปน็ เณร นา่ ละอายฆราวาสญาตโิ ยมผดู้ จี ะเหน็
จติ พระทเี่ ทยี่ วแสดงหนงั แสดงละครยงิ่ กวา่ สปั บรุ ษุ ผดู้ เี สยี อกี ฉะนนั้ อาจารยจ์ งึ ไมก่ ลา้
ยืนยันทั้งท่านผู้อ่ืนและตัวเสียเอง เพราะบางครั้งใจเราเองยังแสดงอาการเป็นยักษ์
เปน็ มาร เปน็ พระเอกนางเอกในหนงั สด หนงั แหง้ คอื อารมณป์ จั จบุ นั และอดตี ใหร้ อู้ ยู่
อยา่ งสดๆ รอ้ นๆ คนอนื่ ทม่ี กี เิ ลสเหมอื นกนั กอ็ าจมที างเปน็ ได้ จงึ ถอื เปน็ ธรรมดาของ
คนมกี เิ ลสจะพงึ มผี ดิ มพี ลาดได้ ไมว่ า่ พระและฆราวาส ดว้ ยเหตดุ งั ทเ่ี รยี นมาน้ี อาจารย์
จึงไม่กล้าชมพระธุดงค์ท่านว่าจะขยันไปเสียทุกองค์ เพราะอาจารย์เองก็ในนาม
ของพระธุดงค์รูปหน่ึง มันยังเกียจคร้านได้ต่อหน้าต่อตาเราโดยไม่ละอายว่าตนเป็น
พระธุดงคบ์ ้างเลย

จติ พระธดุ งคท์ า่ นยงั จะมดี นิ้ รนกวดั แกวง่ เหมอื นฆราวาสอยหู่ รอื ไม่ เพราะทา่ น
มีแต่ความส�ำรวมระวังตัวอยู่ตลอดเวลา ไม่ได้เที่ยวทางโน้นโดนส่ิงนี้อยู่เร่ือยแบบ
ฆราวาส

เวลาสำ� รวมระวงั จติ กไ็ มไ่ ป แตเ่ วลาเผลอ จติ กไ็ ปเทยี่ วเพน่ พา่ นไมม่ คี วามละอาย
ยงิ่ กวา่ วานร (ลงิ ) เสยี อกี ตอนเผลอนเี้ ปน็ เวลาสำ� คญั ทจ่ี ติ จะลมื ความสำ� นกึ ตวั วา่ เปน็
จติ พระธุดงค์หรอื เปน็ จิตวานรตัวคะนอง ไมม่ ใี ครกลา้ ตดั สนิ ได้

เวลาพระทา่ นไปอยใู่ นปา่ ในภเู ขา มคี นตามสง่ อาหารหรอื ทำ� อาหารไวค้ อยถวาย
ทา่ นบ้างไหม

ไมม่ ที ง้ั ผตู้ ามสง่ และผทู้ ำ� อาหารคอยถวาย เพราะทา่ นไมส่ นใจกบั เรอ่ื งยงุ่ ยากตา่ งๆ

ท่านได้ฉันอะไร เมอื่ ไมม่ ีทัง้ ผู้ตามส่งอาหารและผทู้ ำ� อาหารถวายท่าน

ทา่ นก็ฉนั แบบพระธุดงค์ คือฉันตามสง่ิ ท่มี ีที่เกดิ ไมม่ ีก็ไมก่ ังวลใหย้ ุง่ ไป

ทำ� ไมพระธดุ งคจ์ งึ ชอบอยแู่ ตใ่ นปา่ ในเขา อยใู่ นแดนบา้ นหรอื ในเมอื งไมไ่ ดห้ รอื

อยใู่ นบา้ นหรอื ในเมอื งกไ็ ด้ แมใ้ นกรงุ เทพฯ ทา่ นยงั เคยมาและเคยอยู่ ไมว่ า่ แต่
ในปา่ อย่างเดยี ว

157

ทา่ นมากรงุ เทพฯ โดยมากมาในกจิ นมิ นตต์ า่ งหาก ทา่ นมไิ ดม้ าดว้ ยความสมคั รใจ
และทา่ นเหน็ ประโยชนอ์ ะไรจงึ ชอบอยแู่ ตใ่ นปา่ การอยใู่ นปา่ กบั อยใู่ นบา้ นในเมอื ง การทำ�
ความเพียรภาวนาต่างกนั อย่างไรบ้าง

การอยปู่ า่ มเี วลาทำ� ความพากเพยี รมากกวา่ ทธ่ี รรมดา สงิ่ รบกวนและยว่ั ยวนเพอ่ื
เสริมกิเลสให้ฟุ้งซ่านไม่ค่อยจะมีหรือไม่มีจากภายนอก เป็นความสะดวกส�ำหรับท�ำ
ความเพยี รไดด้ แี ละตลอดเวลาทอี่ ยใู่ นปา่ ใจกบ็ งั คบั งา่ ย รสู้ กึ ผดิ ชอบชว่ั ดกี วา่ ธรรมดา
ทเ่ี คยเปน็ มา สตกิ บั จติ มที างใกลช้ ดิ กนั มากกวา่ ปกตธิ รรมดา สงิ่ ทเี่ คยเปน็ ขา้ ศกึ ไมค่ อ่ ย
มีโอกาสรงั ควานจิตได้อย่างง่ายดาย

เวลาพระธุดงค์ท่านนั่งภาวนา ท่านเคยเห็นอะไรบ้าง พวกภูตผีท่านเคยเห็น
บ้างไหม

ไมค่ อ่ ยไดย้ นิ ทา่ นพดู วา่ เหน็ หรอื จะเหน็ อาจารยก์ ไ็ มม่ โี อกาสทราบถา้ ทา่ นไมเ่ ลา่
ให้ฟงั

ท่านเคยเลา่ ให้ท่านฟังบา้ งไหมว่า ทา่ นได้เหน็ ภตู ผีหรือเทวบุตรในที่น้นั ๆ

ไม่เคยเลา่ เพราะไม่ใช่เร่ืองจ�ำเปน็ ในวงธรรมที่ควรส่งเสรมิ ความเพียรทางใจ

ทวี่ า่ ทา่ นบรรลุมรรค ผล นิพพาน นั้น ทา่ นบรรลุอยา่ งไร

อาจารย์ก็ไม่ค่อยจะทราบได้ ท่านคงบรรลุเหมือนเราบรรลุนิติภาวะน้ีกระมัง
อาจารยข์ อบิณฑบาตในสงิ่ ท่ีสดุ วิสัยของผตู้ อบเช่นเราๆ ทา่ นๆ (คำ� ว่าบรรลุนิติภาวะ
หมายความว่า ทา่ นเปลย่ี นจากความเป็นปถุ ชุ นขึน้ ไปเป็นอรยิ บุคคลเปน็ ชน้ั ๆ)

โดยมากครง้ั กอ่ นๆ เคยไดย้ นิ พระทา่ นบรรลุ โสดา สกทิ า อนาคา และอรหตั ในปา่
ในเขาเสมอ ดฉิ นั ทราบวา่ พระธดุ งคท์ า่ นอยปู่ า่ ทา่ นอาจจะบรรลธุ รรมอยา่ งนน้ั บา้ ง จงึ ได้
เรียนถามท่านเพราะอยากรู้

158

การบรรลุมรรคผล โดยมากกบ็ รรลุจากการภาวนา หรอื ไม่ก็จากการแกป้ ญั หา
หรือจากการฟังเทศน์ ดงั หลักธรรมท่ีทา่ นบอกไว้ สว่ นคุณก็คงเคยภาวนา ฟังปญั หา
และเคยฟังเทศน์มาเช่นเดียวกันกับพระธุดงค์ ควรจะทดสอบและทราบการบรรลุ
มรรคผลจากตนเองไดเ้ หมอื นกนั แตเ่ พราะเหตไุ รจงึ ไดน้ ำ� ปญั หาทคี่ วรแกว่ สิ ยั ของตน
มาถามผ้อู นื่ เลา่

ดฉิ นั เคยทำ� บา้ งตามทอ่ี าจารยท์ า่ นสอน แตไ่ มเ่ คยมปี ระสบการณใ์ นสง่ิ ทเ่ี รยี นถาม
จงึ อยากทราบและเรยี นถามไปตามภาษาอยา่ งนนั้ เอง ดฉิ นั ตอ้ งขออภยั ทยี่ งั ไมห่ ายอยาก
คอื เวลาพระธดุ งคท์ า่ นบำ� เพญ็ เพยี รในปา่ ทา่ นไมไ่ ดบ้ รรลมุ รรคผลเหมอื นครงั้ กอ่ นบา้ งหรอื
ท�ำไมทกุ วันนี้ไมเ่ ห็นไดย้ นิ พระท่านบรรลุบอ่ ยเหมอื นครง้ั โนน้

แม้จะมีผบู้ รรลหุ รือบรรลอุ ย่ใู นที่เช่นไร และใครเปน็ ผู้บรรลุก็ตาม การบรรลุ
กไ็ ม่ใช่นาฬิกาหรือระฆงั ทจ่ี ะให้สญั ญาณแกค่ นอนื่ ทราบในขณะทีบ่ รรลุ เหมอื นพระ
ตรี ะฆังลงทำ� วัตรฟงั เทศนก์ ัน จึงไมอ่ าจทราบได้ทกุ รายและทกุ เวลาท่บี รรลุ

ครงั้ กอ่ นโนน้ กไ็ มเ่ หน็ มนี าฬกิ าหรอื ระฆงั ตใี หส้ ญั ญาณบอกเวลาบรรลุ แตท่ ำ� ไม
คนทราบกันวา่ ทา่ นบรรลอุ ยู่ทนี่ ัน้ ๆ วนั นั้น เวลาเทา่ น้นั เล่า

คณุ ทราบเรื่องของท่านวา่ ไดบ้ รรลุมาจากไหน ใครบอกคุณถึงทราบเล่า

ดฉิ นั ทราบประวตั ิของท่านในหนังสือคะ่

ในหนังสอื บอกวา่ มตี ีระฆังย�่ำฆ้อง อันเปน็ สัญญาณการบรรลุมรรคผลของท่าน
ด้วยหรอื

ไม่มคี ่ะ แต่ดฉิ นั ก็ทราบมาอยา่ งนน้ั จรงิ ๆ ผทู้ ีเ่ รยี งประวัติท่านทราบไดอ้ ยา่ งไร
เมอื่ ท่านผไู้ ด้บรรลไุ มบ่ อกให้ทราบ

ตอนนี้อาจารยก์ ช็ กั จนเหมือนกัน เพราะคุณถามมเี หตผุ ลท่ีนา่ จนจรงิ ๆ เอาละ
ขอพกั ไว้ เราพดู เรือ่ งใหม่กันดีกวา่

159

แล้วเร่ืองไหนจะดกี ว่าเรือ่ งบรรลมุ รรคผลเล่าท่าน ดฉิ นั เข้าใจวา่ เร่อื งบรรลเุ ป็น
เรื่องยอดเยี่ยมของท่านผู้บรรลุ และยอดเย่ียมของศาสนาที่ทรงไว้ซึ่งมรรคผลอย่าง
สมบรู ณ์

คำ� ว่าดีกว่านนั้ ไม่ได้หมายความวา่ ดกี วา่ การบรรลุมรรคผล แต่ดีกวา่ ตรงคน
ไมจ่ นมุมตา่ งหาก นีเ่ ป็นเรื่องพดู ยาก

ใครจะจนมมุ เลา่ ทา่ น เพราะเรากพ็ ดู กนั เรอื่ งธรรมะธมั โมตา่ งหาก ไมไ่ ดม้ าไลก่ นั
ให้จนพอจะพยายามหาทางออกดว้ ยวิธดี กี วา่

ใครจนกไ็ มด่ ที ง้ั นน้ั เพราะโลกเขาถอื กนั เชน่ สตั วจ์ นมมุ กค็ อื สตั วต์ วั รอจะตาย
อยู่ทา่ เดียว คนจนมุมก็คอื คนที่รอจะตายอยแู่ ลว้ แมพ้ ระจนมุมกค็ งไม่ผิดลกั ษณะ
ทก่ี ลา่ วมา ฉะนนั้ คำ� วา่ จนตรอกหรอื จนมมุ จงึ ไมเ่ ปน็ สงิ่ ทใี่ ครๆ จะพงึ ปรารถนา ถา้ พดู
หรอื ถามกนั ไปมาก เด๋ยี วบางทา่ นจะไม่มเี วลาพอเพราะท่านจะไปธุระอยแู่ ลว้

พระทท่ี า่ นบรรลมุ รรค ผล นพิ พาน แลว้ ทา่ นยงั กลวั ตอ่ โลกธรรม มคี วามนนิ ทา
เป็นตน้ อยไู่ หมคะ

ทา่ นทบ่ี รรลถุ งึ นพิ พานแลว้ ทา่ นจะเอาอะไรมากลวั เพราะความกลวั กเ็ ปน็ กเิ ลส
สว่ นพวกเราไมใ่ ชค่ นประเภทนนั้ จงึ ควรกลวั ไวน้ นั่ แลเปน็ การดี และเหมาะสมกบั ปถุ ชุ น
คนกเิ ลสหนา ขนื กลา้ ไปมาก กจ็ ะไมม่ หี ริ โิ อตตปั ปะเหลอื อยใู่ นใจและความประพฤตเิ ลย
ก็ยงิ่ จะแยม่ าก

คนที่มหี ิริโอตตปั ปะ คือคนกลวั โลกธรรมใช่ไหมคะ

ใช่ เพราะผมู้ หี ริ โิ อตตปั ปะสมบรู ณแ์ ลว้ ยอ่ มหลกี โลกธรรมไดใ้ นทางใจ ไมเ่ ปน็
ผคู้ อยรบั คะแนนและคอยจะถกู ตดั คะแนนจากโลกธรรมซง่ึ มที งั้ ดแี ละชวั่ ทง้ั สขุ และทกุ ข์
ทง้ั นนิ ทาและสรรเสรญิ ทงั้ ไดม้ าและเสยี ไป เหมอื นคนสามญั ทวั่ ๆ ไป คณุ ทราบไหมวา่
โลกธรรมทัง้ แปดเปน็ บ่อเกิดแหง่ ความทุกข์และกังวลอันใหญห่ ลวง

ทราบค่ะ และอดจะเลือกเก็บเอาส่งิ ทต่ี นชอบและปัดทงิ้ สิ่งที่ตนไมช่ อบไม่ได้

160

แล้วสมหวังดังใจนึกหรือเปลา่

ไมส่ มหวงั คะ่ บางครงั้ ยง่ิ เพม่ิ ทกุ ขใ์ หเ้ ราเปน็ กา่ ยกองจนผดิ คาดหมายกม็ จี นนบั
ไมถ่ ้วน

ทเี่ ปน็ เชน่ นน้ั กเ็ พราะโลกธรรมเป็นส่ิงทป่ี ลอมแปลงคอยแฝงอยู่กบั ผ้ทู ร่ี ักชอบ
และเกลยี ดชัง แต่ไม่อาจจะเข้าแอบแฝงกับผ้ทู ร่ี ้เู ท่าและพอตัวกบั โลกธรรมแล้ว เช่น
พระพทุ ธเจา้ และพระอรหนั ตท์ า่ น ทา่ นเหลา่ นโ้ี ลกธรรมไมก่ ลา้ อาจเออื้ มเขา้ ถงึ ได้ และ
กลายเป็นของเศษเดนไปตามธรรมชาติ ไม่มีพิษภัยที่สามารถยังท่านให้หลงตามได้
ตลอดกาล

ทางภาคอสี าน ทราบวา่ มพี ระอาจารยส์ อนกรรมฐานมากกวา่ ภาคอน่ื ๆ ใชไ่ หมคะ

อาจารยไ์ มท่ ราบวา่ ภาคอนื่ ๆ จะมอี าจารยส์ อนกรรมฐานมากนอ้ ยเทา่ ไร จงึ ไมก่ ลา้
เรียนคณุ เผ่ือว่าภาคอนื่ ๆ มมี ากกว่ากจ็ ะเปน็ การโกหกกนั

เวลาพระอาจารยก์ รรมฐานทา่ นสอนธรรม ทา่ นสอบถามเปน็ รายๆ ไปกอ่ น หรอื
ทา่ นสอนไปเลยทเี ดยี ว ดฉิ นั คิดอยากไปเรยี นและปฏิบตั ิกบั ท่านจะขดั ข้องไหม

ถา้ เราไม่ขัดข้องตัวเราเอง คดิ ว่าท่านคงไมข่ ัดข้อง การสอนธรรมแกผ่ ู้ไปอบรม
ทวั่ ๆ ไป ทา่ นกส็ อนไปเลยและสอนธรรมภาคทวั่ ไป แตพ่ ระทไ่ี ปอบรมกบั ทา่ นมานาน
พอควร มคี วามสงสยั เรยี นถามทา่ นๆ กต็ อบใหเ้ ปน็ รายๆ ไป จากนนั้ กเ็ รม่ิ เทศนอ์ บรม
ทางภาคปฏบิ ตั ทิ างจติ ใจตามขน้ั ภูมิของผูไ้ ปอบรมเปน็ ล�ำดับไป จบแล้วหากมีผเู้ รียน
ถามทา่ นกอ็ ธบิ ายใหฟ้ งั เปน็ รายๆ แตเ่ นอื้ ธรรมนน้ั ไมแ่ นน่ อนวา่ หยาบหรอื ละเอยี ด ทงั้ น้ี
ขน้ึ อยกู่ บั ภมู จิ ติ ของผไู้ ปอบรมและเรยี นถาม ถา้ เรมิ่ อบรมกส็ อนขน้ั เรม่ิ แรก ผมู้ สี มาธิ
ความสงบใจพอควรก็สอนภาคสมาธิ และละเอียดข้ึนไปตามล�ำดับจิตของผู้อบรม
ผพู้ จิ ารณาทางปญั ญากส็ อนทางปญั ญาเปน็ ขนั้ ๆ ไป และสอนไปตามความหยาบและ
ละเอยี ดของผศู้ ึกษา จนสดุ ก�ำลังความสามารถจะสอนได้

161

ถา้ จติ ของผมู้ าอบรมบรรลธุ รรมเปน็ ขน้ั ๆ ขน้ึ ไป เรม่ิ แตพ่ ระโสดา สกทิ าคา อนาคา
และพระอรหันต์ ทา่ นจะทราบได้ไหมคะ

ถ้าท่านมีภูมิธรรมสูงกว่าผู้ไปอบรม และผู้ไปอบรมเรียนความเป็นไปของตน
ใหท้ ราบ ทา่ นกท็ ราบได้ ถา้ ทา่ นมภี มู ธิ รรมตำ่� กวา่ ผไู้ ปอบรมกท็ ราบไมไ่ ด้ เหมอื นเดก็
ภูมิอนบุ าลไม่สามารถทราบภูมคิ วามรูส้ ูงๆ ของผู้ใหญ่ไดฉ้ ะนน้ั

ถา้ ผไู้ ปหาทา่ นเปน็ พระอรหนั ต์ แตไ่ มเ่ ลา่ ความเปน็ ของตนถวายทา่ น ทา่ นจะทราบ
ไดเ้ องไหม

ตรงนีอ้ าจารย์ชกั จะตดิ เสยี แล้ว จึงขอผา่ นไป โปรดถามขอ้ ใหมซ่ ง่ึ พอจะเรยี น
ให้คณุ ทราบไดบ้ ้าง

ก็พระอรหนั ตท์ ่านมีญาณนที่ า่ น จะไม่ทราบเรอื่ งคนอืน่ ไดอ้ ย่างไร

ญาณกเ็ ปน็ ญาณของพระอรหนั ตต์ า่ งหาก ไมใ่ ชญ่ าณของอาจารยส์ อนกรรมฐาน
ถา้ องคท์ ี่ทา่ นสอนมีญาณ ท่านก็พอทราบได้ ถา้ ทา่ นไม่มี จะใหท้ ่านทราบไดอ้ ยา่ งไร

คำ� วา่ พระอรหนั ต์แลว้ ต้องมีญาณทุกองคม์ ใิ ชห่ รือทา่ น

อาจารยข์ อบณิ ฑบาตคณุ กรณุ าอยา่ ไดถ้ ามถงึ ญาณของพระอรหนั ตเ์ ลย รสู้ กึ ไม่
สะดวกชอบกล เหมือนจะเปน็ ไข้ เดย๋ี วจะไปฉนั ยา เวลาไม่พอ

พระธดุ งคท์ ่มี าอบรมกับพระอาจารยก์ รรมฐานทม่ี ภี มู ิธรรมสูงๆ มบี า้ งไหมคะ

จะมีภูมิสูงหรือต่�ำ อาจารย์ไม่กล้าเรียน เพราะเราพูดกันเพ่ิงผ่านมาเม่ือกี้น้ี
เกย่ี วกบั พระทไ่ี ปอบรมกบั ทา่ นวา่ มภี มู สิ งู ตำ่� ตา่ งๆ กนั เรม่ิ แตโ่ สดาขนึ้ ไปถงึ พระอรหนั ต์
ถ้าท่านรู้ ท่านก็แก้ตามภูมิติดขัดของผู้ไปอบรมโดยไม่จ�ำเป็นต้องออกชื่อภูมิธรรม
ของทา่ นวา่ ทา่ นองคน์ น้ั ๆ มภี มู จิ ติ สงู ดงั นี้ ซงึ่ เปน็ ทส่ี ะดดุ ใจของทา่ นผฟู้ งั ทวั่ ๆ ไป และ
คำ� วา่ ทา่ นองคน์ น้ั ไดส้ ำ� เรจ็ ธรรมขนั้ นนั้ ๆ มภี มู จิ ติ อยขู่ น้ั นน้ั ๆ ดงั น้ี เราพดู กนั ตามหลกั
ปฏปิ ทาโดยไมต่ อ้ งระบใุ คร จะเปน็ ความสะดวกทง้ั ผถู้ ามทง้ั ผตู้ อบ และทา่ นผฟู้ งั ทวั่ ๆ ไป

162

ตามที่ดิฉันเรียนถามท่านคงจะผิด เช่น ถามเร่ืองญาณของพระอรหันต์น้ัน
ผดิ ไหมทา่ น

คุณผู้ถามคงไมผ่ ิด เพราะถามดว้ ยความรู้สึกของตน และดว้ ยความประสงค์
อยากรู้ แตม่ ันผิดอยตู่ รงทอ่ี าจารยผ์ ้ตู ิด ตอบคณุ ไมไ่ ด้น้เี ทา่ นั้นเอง อาจารยเ์ องกไ็ ม่
อยากผดิ เพราะการตอบไมไ่ ด้ แตอ่ ยากจะถกู ทงั้ ๆ ทต่ี อบไมไ่ ด้ เพอื่ หลกี เลย่ี งความผดิ
ชนดิ พสิ ดารนเ้ี สยี จงึ ควรจะยตุ กิ นั ที ไมอ่ ยากใหถ้ าม จะเปน็ ความเหมาะสมกบั กเิ ลส
ตวั พิสดารนม้ี าก คุณพอเขา้ ใจมิใช่หรือ

พอเขา้ ใจคะ่ แตเ่ สยี ดายอยากฟงั เรอื่ งของพระอรหนั ตแ์ ละผบู้ ำ� เพญ็ ในธรรมขนั้
ตา่ งๆ กันเพือ่ บรรลุพระอรหันต์

ใครกเ็ ปน็ คนทง้ั คนจะไมเ่ สยี ดายอยา่ งไร ยงั อยากบรรลเุ สยี ดว้ ยซำ้� ไป คณุ ยงั เพยี ง
แต่อยากฟัง นับว่าพอประมาณ

ถา้ พอจะเปน็ ไปได้ ดฉิ นั กไ็ มเ่ พยี งบน่ เสยี ดายอยากฟงั เทา่ นนั้ ยงั จะพยายามจนได้
บรรลอุ ยา่ งสมใจแนน่ อน แตว่ าสนาขนาดดฉิ นั แมจ้ ะตายแลว้ กลบั มาเกดิ และเกดิ แลว้
ตายไปสกั กีพ่ นั ครง้ั กไ็ มม่ ีทางได้บรรลุ จึงเป็นเพยี งบน่ เสียดายอยากฟงั เร่ืองของท่าน
กเ็ ป็นขวัญใจพอแล้วส�ำหรับวาสนาขนาดดฉิ นั

ผทู้ ท่ี า่ นสำ� เรจ็ มรรค ผล นพิ พาน ประจกั ษแ์ กโ่ ลก กไ็ มป่ รากฏวา่ ทา่ นไดห้ าบหาม
ตคู้ มั ภรี ว์ าสนามาเกดิ และตดิ ตวั ออกมาดว้ ย มเี พยี งธาตสุ ี่ ขนั ธห์ า้ ดนิ นำ้� ลม ไฟ และ
ใจครองร่างออกมาเชน่ เราทั้งหลายนีแ้ ล ส่วนวาสนานน้ั อยู่ในส่วนลึกของดวงใจโดย
เจ้าตัวก็ไม่รู้ในระยะนั้น ต่อเม่ือได้บ�ำเพ็ญส่งเสริมอยู่เสมอไม่ลดละก็ค่อยเจริญข้ึน
เป็นล�ำดับ จนปรากฏดอกผลให้เห็นชัดเจนทั้งตนและผู้อ่ืน แม้เราเองจะมีวาสนา
มากนอ้ ยกไ็ มม่ ใี ครทราบ เฉพาะตวั เราเองกย็ งั ทราบไมไ่ ด้ แตพ่ ยายามบำ� เพญ็ สง่ เสรมิ
อยเู่ สมอไมท่ อดธรุ ะ กจ็ ำ� ตอ้ งออกดอกออกผลเชน่ เดยี วกบั ทา่ นทถี่ งึ แดนเกษมไปแลว้
ฉะนน้ั ทา่ นจงึ สอนไมใ่ หด้ ถู กู กนั และวาสนาของกนั และกนั เพราะตา่ งคนตา่ งมอี ยใู่ น
สว่ นลกึ ของหวั ใจ ไมส่ ามารถแสดงออกมาภายนอกไดเ้ หมอื นวตั ถอุ นื่ ๆ ทส่ี ำ� คญั ยงิ่ กค็ อื

163

การบำ� เพญ็ ความดนี แ่ี ล คอื เครอื่ งบำ� รงุ สง่ เสรมิ ลำ� ตน้ คอื ใจใหม้ คี วามเจรญิ งอกงามขน้ึ
เปน็ ลำ� ดบั จนสดุ ขดี ของความเจรญิ ไดแ้ กบ่ รรลมุ รรค ผล นพิ พาน มคี วามดเี ทา่ นคี้ อื
ทางเจริญจนสดุ ขีดสดุ แดน โปรดจำ� ไว้ให้ถึงใจจริง ส่วนความช่วั คอื สงิ่ ตัดรอนหรอื
กีดขวางทางเดินของตนเพื่อไปสู่ความเจริญ เกิดชาติใดภพใดก็เป็นคนจนตรอก
สตั วจ์ นมมุ ตลอดภพตลอดชาติ เพราะความชวั่ ทตี่ วั ทำ� ไวแ้ ลว้ ตามตดั รอนกดี ขวางใหห้ า
ทางก้าวเดนิ ไปไม่ได้

การฝกึ อบรมตน โปรดอยา่ เขา้ ใจวา่ ผู้อน่ื ใดจะท�ำแทนได้ ถ้าตนไม่ท�ำเองแลว้
กภี่ พกช่ี าตกิ ย็ งั จมตดิ อยนู่ น้ั แล ไมม่ วี นั เจรญิ ขน้ึ เองได้ โปรดทราบวา่ คนจนตอ้ งอาศยั
คนมง่ั มอี ยู่ คนโงต่ อ้ งอาศยั คนฉลาดพาดำ� เนนิ งานตา่ งๆ คนตาบอดตอ้ งอาศยั คนตาดี
พาเดนิ จะไปจะอยจู่ ะท�ำโดยล�ำพงั ตนเองย่อมไม่สำ� เร็จประโยชนอ์ ะไรทงั้ น้นั เพราะ
ไมม่ ที างชว่ ยตวั เองได้ เราเปน็ คนโงแ่ ละตาบอดทางใจ ควรยดึ ทา่ นผฉู้ ลาดและตาดคี อื
พระพทุ ธเจา้ และหลกั ธรรมเปน็ เขม็ ทศิ ทางเดนิ จะถงึ ความปลอดภยั แตล่ ำ� พงั ตนเอง
ไมเ่ ปน็ ทา่ ถา้ หากจะเปน็ ไดโ้ ดยลำ� พงั ตนเองแลว้ ตา่ งคนกต็ า่ งไปจนสดุ ขดี แหง่ ความสขุ
ตา่ งๆ กนั แลว้ ไมม่ ใี ครยงั เหลอื เปน็ เศษทกุ ขแ์ ละบน่ ทกุ ขอ์ ยใู่ นโลกกองทกุ ขน์ เ้ี ลยแมแ้ ต่
คนเดยี ว ทเี่ ปน็ เชน่ นก้ี เ็ พราะพวกเรายงั ชว่ ยตวั เองไมไ่ ด้ ตอ้ งอาศยั ทา่ นผตู้ าดแี ละฉลาด
ในแนวทางพาเดนิ เรากพ็ ลอยไดค้ บื คลานไปตามได้ ถา้ ไมข่ เ้ี กยี จและอวดฉลาดอนั เปน็
เรื่องฆ่าตัวทง้ิ หมกไวใ้ นตรอกในโคลนตามทีช่ อ่ื ว่า “จมไปเลย” เทา่ นน้ั คนเราตอ้ งมี
ทางออกจนได้

พอทราบจากทา่ นอธบิ ายวา่ วาสนาอยใู่ นสว่ นลกึ ของหวั ใจ ดฉิ นั รสู้ กึ วา่ หายใจโลง่
ขนึ้ มาบา้ ง กบั ตอนหลงั วา่ ทา่ นสอนไมใ่ หด้ ถู กู กนั และวาสนาของกนั และกนั เพราะวาสนา
ต่างคนตา่ งมีและตา่ งคนตา่ งสร้างมา เพียงแต่ยงั ไมส่ ามารถแสดงตัวออกมาได้อยา่ ง
เต็มที่เท่าน้ัน เมื่อได้รับการอบรมส่งเสริมไม่ลดละ ความดีก็มีทางเจริญเป็นลำ� ดับ
จนสดุ ขดี ของความเจรญิ ดงั น้ี รสู้ กึ มหี วงั ขน้ึ อกี แยะ ประหนง่ึ จะประสบแดนพน้ ทกุ ขใ์ น
เวลาไมน่ าน ความคดิ อยา่ งนจ้ี ะถกู ไหมคะ หรอื จะเปน็ ความคดิ เกนิ ภมู ไิ ปเสยี โปรดทา่ น
ชว่ ยช้ีแจงด้วย

164

ความคิดนน่ั ถูก และไมจ่ ัดวา่ เป็นความคดิ เกินภมู ิ ยงั กลับเป็นสิ่งท่นี า่ ชมเชย
เสยี อกี วา่ เปน็ ความคดิ ทเ่ี หมาะสมกบั ภมู มิ นษุ ยผ์ มู้ คี วามฉลาดหาอบุ ายชว่ ยตวั เองได้
และดกี วา่ ความคดิ ทเ่ี คยเบยี ดเบยี นและฆา่ ตวั เองมาเปน็ ประจำ� นสิ ยั มนษุ ยเ์ ปน็ ไหนๆ

ความคิดทุกประเภทที่จะก่อความเสียหายแก่ตัวและคนอ่ืนนั่นแล จัดเป็น
ความคดิ ทเี่ บยี ดเบยี นตวั เอง เชน่ คดิ วา่ บญุ นอ้ ยวาสนาไมม่ ี บญุ ไมส่ ง่ ให้ การทำ� ความดี
เพอ่ื ความเจรญิ แกต่ นทกุ ประเภท เหน็ วา่ สดุ วสิ ยั ของตนวา่ จะทำ� ได้ ยกใหเ้ ปน็ เรอื่ งหรอื
หน้าที่ของคนอ่ืนที่ท่านดีไปเสีย ส่ิงที่ต่�ำช้าเลวทรามแล้วไปเท่ียวหาเก็บเศษเก็บเดน
มาเบยี ดเบยี นและสงั หารตนตลอดเวลากค็ ดิ ได้ โดยไมค่ ำ� นงึ วา่ เหมาะสมกบั ตนทเ่ี ปน็
มนุษย์ท้ังคนหรือไม่ เหล่าน้ีจัดเป็นความคิดที่เบียดเบียนและสังหารตนท้ังน้ัน
ผทู้ รี่ จู้ กั ดี ชวั่ สขุ ทกุ ข์ อยบู่ า้ ง ไมค่ วรคดิ และไมค่ วรทำ� อยา่ งยงิ่ เพราะเปน็ การแยง่ ชงิ
งานของสัตว์ผู้ไม่รู้ภาษีภาษาอะไรมาท�ำเสียหมด ผลก็จะกลายเป็นท�ำนองสัตว์ป่า
เสวยกรรมในร่างมนษุ ย์ไปเสีย

คำ� วา่ เสวยผลกรรมของสตั วใ์ นรา่ งมนษุ ยน์ นั้ หมายความวา่ อยา่ งไร กค็ นเปน็ ผทู้ ำ�
แตแ่ ลว้ สัตวเ์ ปน็ ผเู้ สวยผลแทนอยา่ งนั้นหรือ

คนเปน็ ผทู้ ำ� ชว่ั เวลาเสวยผล กค็ นๆ นนั้ แลเปน็ ผเู้ สวย แตก่ ลายเปน็ คนชว่ั ไปแลว้
เช่น นายดีไปทำ� โจรกรรม ขโมย ปลน้ จ้เี ขา เวลาถูกจบั ไดม้ าเสวยผลกรรมของตน
กน็ ายดคี นนนั้ แหละเปน็ ผเู้ สวยผลกรรม แตไ่ ดก้ ลายเปน็ นกั โทษดไี ปเสยี แลว้ ไมไ่ ดเ้ ปน็
ฐานะนายดเี หมอื นแตก่ อ่ น เมอื่ นายดตี ายไปตกนรกเพราะกรรมชวั่ ของตวั พาใหเ้ ปน็ ไป
นายดีก็ต้องเป็นสัตว์นรกเสวยกรรมอีกต่อไป ฉะน้ันจะว่าคนเป็นผู้ทำ� แต่สัตว์เป็น
ผูเ้ สวยกไ็ มผ่ ิด เพราะนายดีไดก้ ลายเป็นสตั ว์ไปเสยี แลว้ หรือจะเรยี กในเวลาเขาเป็น
มนษุ ย์อยู่ว่าเขาเสวยกรรมของสัตว์ในรา่ งของนายดกี ็ได้

ทนี ด้ี ฉิ นั พอเขา้ ใจบา้ ง แตค่ ำ� วา่ กรรม ฟงั แลว้ นา่ กลวั จรงิ เหมอื นจะบบี บงั คบั ตอ่ หนา้
ตอ่ ตาไม่ไวห้ นา้ ใครท้ังนนั้ ความจริงแปลวา่ อะไร และหมายความว่าอย่างไรคะ

165

นา่ กลวั จรงิ ทา่ นจงึ สอนไมใ่ หอ้ วดดตี อ่ กรรม ใครอวดดแี ละฝนื ทำ� กรรมชว่ั ผนู้ น้ั
จะตอ้ งถกู บงั คบั ตอ่ หนา้ ตอ่ ตาไมไ่ วห้ นา้ ใครจรงิ ๆ แตก่ าลไหนๆ มา ผฉู้ ลาดจงึ เคารพ
กรรม ไมท่ ำ� แบบสมุ่ เดา กรรมถา้ แปลอย่างเหน็ กับตา ก็แปลว่าเกาะตดิ แกะไมอ่ อก
ใครอวดเก่งไปท�ำชั่ว กรรมชว่ั ตอ้ งเกาะติดทนั ที แกะไมอ่ อกและไมม่ ีเครอื่ งมอื ใดๆ
ในโลกจะสามารถแกะออกได้ ทั้งไม่ไว้หน้าใครด้วย ใครอวดดีต้องโดนดที กุ รายไป
ไมร่ อด และไมม่ ลี วดลายวา่ ตวั ยงั เกง่ เหลอื กลบั ไปบา้ น ไมเ่ หมอื นแชมปโ์ ลกไปปอ้ งกนั
ตำ� แหนง่ ซง่ึ บางคร้งั ตกเป็นของเขา แตบ่ างคราวป้องกันไว้ไม่อยู่ ไมไ่ ด้พาต�ำแหน่ง
ชื่อเสียงกลับมา แต่ไปท้ากับกรรมช่ัวจะท�ำอย่างแชมป์โลกไม่ได้ ต้องหงายลงเวที
ทกุ ๆ ราย ไมม่ ีเหลือค�ำอวดดีกลบั บ้านแน่ ท่ีอธบิ ายมาแลว้ เปน็ ฝา่ ยชวั่ ผูเ้ ร่ิมทำ� ก็เรมิ่
เปน็ คนชว่ั ในขณะทท่ี ำ� ใครจะรหู้ รอื ไม่ ไมส่ ำ� คญั แตส่ ำ� คญั ทตี่ อ้ งใหผ้ ลไปตามลำ� ดบั
ทที่ ำ� มากนอ้ ย สว่ นกรรมดกี ม็ ลี กั ษณะเชน่ เดยี วกนั ทผี่ ดิ กนั กเ็ พยี งกรรมดใี หผ้ ลเปน็ สขุ
เท่านน้ั โปรดเข้าใจตามน้ี

ถา้ เชน่ นนั้ กรรมกม็ อี ำ� นาจเหนอื สง่ิ ใดๆ ในโลกใชไ่ หมคะ เพราะฟงั แลว้ นา่ กลวั
จังเลย

จะวา่ กรรมมอี ำ� นาจเหนอื สงิ่ ใดๆ กถ็ กู เพราะเมอ่ื ทำ� กรรมแลว้ กรรมตอ้ งมอี ำ� นาจ
ใหผ้ ล แตก่ อ่ นหนา้ จะลงมอื ทำ� กรรม เจา้ ของผทู้ ำ� มอี ำ� นาจเหนอื กรรม จะทำ� กรรมดกี ไ็ ด้
กรรมชว่ั กไ็ ด้ กรรมเปน็ กลางๆ ไมด่ ไี มช่ วั่ กไ็ ด้ ตามแตพ่ อใจ กรรมดหี รอื กรรมชว่ั ไมม่ า
บังคบั ได้ ถ้าเราไม่ยินยอมหรือชอบใจเพ่ือทำ� กรรมนัน้ ๆ เสียเอง แต่พอลงมอื ท�ำแล้ว
กรรมตอ้ งมอี ำ� นาจใหผ้ ลสขุ ทกุ ขไ์ ปตามหนา้ ที่ ไมม่ กี ารแบง่ รบั แบง่ สเู้ หมอื นโลกทวั่ ๆ ไป
และอำ� นวยผลด-ี ชั่ว-สขุ -ทุกข์ อย่างเป็นธรรมไม่ล�ำเอยี ง ฉะนัน้ ท่านจงึ สอนไว้ว่า
กมมฺ ํ สตฺเต วภิ ชติ กรรมยอ่ มจำ� แนกสัตว์ใหเ้ ปน็ ต่างๆ กนั ความแปลกตา่ งของสัตว์
ไมว่ า่ ทางรปู รา่ งและนสิ ยั ใจคอ ความประพฤติ ไมใ่ ชเ่ พราะแบบพมิ พท์ างกาย คอื มารดา
บดิ า ผใู้ หก้ ำ� เนดิ เปน็ สำ� คญั แตส่ ว่ นสำ� คญั คอื แบบพมิ พท์ างใจทส่ี ำ� เรจ็ มาจากกรรมทต่ี น
ทำ� ไว้ ทง้ั นเ้ี ราพอจะทราบไดจ้ ากลกู ๆ ทมี่ พี อ่ แมเ่ ปน็ แบบพมิ พค์ นเดยี วกนั แตส่ งิ่ สำ� เรจ็ รปู
ออกมา คอื ลกู หญงิ ลกู ชายจะมรี ปู ลกั ษณะตา่ งกนั ไปเปน็ รายๆ ทงั้ ๆ ทพ่ี อ่ แมค่ นเดยี วกนั

166

การเลยี้ งดทู ุกอย่างก็แบบเดียวกัน ความรักก็รักเหมือนกัน ทุกสงิ่ ทกุ อยา่ งท่เี กี่ยวกบั
การบ�ำรุงรักษาก็แบบเดียวกัน การอบรมส่ังสอนก็แบบเดียวกัน การให้การศึกษา
กแ็ บบเดยี วกนั ไมม่ อี ะไรผดิ กนั ทจ่ี ะทำ� ใหเ้ ดก็ แตกตา่ งกนั ทง้ั รปู รา่ งลกั ษณะนสิ ยั และ
ความประพฤตทิ กุ ดา้ น แตก่ ลบั ตรงขา้ มทง้ั รปู รา่ งลกั ษณะ อธั ยาศยั ใจคอ ความประพฤติ
เปน็ ไปคนละรปู ละรอย ไมม่ อี ะไรซ้�ำกันพอจะเปน็ พยานยืนยนั ว่าเดก็ เหลา่ นัน้ คือเด็ก
แบบพมิ พ์ แตก่ ลายเปน็ เดก็ ทส่ี ำ� เรจ็ รปู ขน้ึ มาจากการปน้ั ดว้ ยฝมี อื ของนายชา่ งซงึ่ ไมม่ ี
แบบพิมพ์ตายตัวเลย ทั้งนี้เพราะขึ้นอยู่กับกรรมของผู้ท�ำหนักเบามากน้อยต่างกัน
ทงั้ ฝา่ ยดแี ละชวั่ เวลาเกดิ มาจงึ ไมม่ อี ะไรเปน็ แบบพมิ พต์ ายตวั นอกจากจะเปน็ ไปตาม
กรรมทตี่ นทำ� ไว้เทา่ นัน้

ฉะน้นั คุณสมบตั ขิ องเดก็ แตล่ ะคนจงึ แสดงอย่างแจง้ ชดั ว่ามีกรรมเป็นของตัว
มาแต่ก�ำเนิด โดยมิไดอ้ าศัยหยิบยมื ของบดิ ามารดาหรอื ของใครมาสวมเขา้ ให้กลาย
เป็นจรติ นิสัยของผู้น้นั ๆ ไป คงเป็นสมบตั ดิ ง้ั เดิมของเดก็ อยู่นั่นเอง นแ่ี ลหลกั กรรม
ประจำ� สนั ดานของสตั วท์ ฝ่ี งั ลกึ อยสู่ ว่ นภายใน ซงึ่ ใครไมส่ ามารถมองเหน็ ไดท้ ง้ั ๆ ทม่ี อี ยู่
ดว้ ยกนั ทกุ รายทวั่ ไตรภพ แมจ้ ะพอมองเหน็ ไดบ้ า้ งกเ็ พยี งกริ ยิ าทแ่ี สดงออกมาภายนอก
เทา่ นน้ั ฉะนน้ั คนฉลาดจงึ กลวั ฤทธขิ์ องกรรม แตค่ นโงอ่ ยา่ งพวกเรากลบั กลา้ หาญแบบ
ไมร่ จู้ กั ตาย เหมอื นพวกแมลงเมา่ หาญตอ่ ไฟ พากนั บนิ เขา้ ไปเกาะไฟถกู ไหมจ้ นปกี ขาด
เหลอื แตต่ วั ยงั อตุ สา่ หไ์ ตข่ น้ึ ไปเกาะไฟไดอ้ กี ไมย่ อมเหน็ โทษและหาทางออกเพอ่ื พน้ ภยั
จนทส่ี ดุ ปกี กห็ ายตวั กต็ ายหมด หมดความหวงั ไปเสยี ที ทงั้ นอ้ี าจารยพ์ ดู ไปตามภาษา
ปา่ ๆ อย่างนัน้ เอง ถา้ ผดิ ขออภัยด้วย

ไมผ่ ดิ ค่ะ ตามความรสู้ กึ ของดฉิ ัน คนอื่นดฉิ นั ไมท่ ราบ แตค่ งจะมีความรู้สกึ
เชน่ เดยี วกนั เพราะสง่ิ ทกี่ ลา่ วมานมี้ อี ยกู่ บั ทกุ คน ตลอดลกู หลานกม็ เี ตม็ บา้ นเตม็ เมอื ง
เหมือนกัน นิสัยของเด็กและผู้ใหญ่ต่างก็มีอยู่และแสดงออกมาให้เห็นกันท่ัวโลก
ไมม่ ปี ิดบงั ถา้ มีสงั เกตอยบู่ า้ งก็คงรู้ นอกจากไม่สนใจ แม้เร่อื งของตวั กไ็ ม่มโี อกาสรู้
ตลอดกาล ท่านแสดงตอนคนฉลาดพากนั กลัวกรรม แต่คนโงก่ ลบั พากนั กลา้ หาญ
เหมือนพวกแมลงเมา่ ร้สู กึ จะถกู ตวั ดฉิ นั คนเดียวเสียหมดท่ีไมร่ ้ภู าษาจรงิ ๆ ย่งิ กว่า

167

แมลงเมา่ เสยี อกี พอถกู เฆย่ี นเสยี บา้ งกร็ สู้ กึ ตน่ื ตวั นดิ ๆ และรสู้ กึ เปน็ คตดิ ี เผอ่ื ดฉิ นั เกดิ
เปน็ บา้ ขนึ้ มาจะไดน้ ำ� เอาคตนิ มี้ าปราบเสยี บา้ ง อยา่ งนอ้ ยกพ็ อใหม้ นั สงบความกลา้ หาญ
ไมร่ จู้ กั ตายลงได้บ้างเป็นพักๆ กย็ งั ดี คนเราถ้าไดย้ ินไดฟ้ งั บอ่ ยกพ็ อมีทางยับยง้ั ตัว
ได้บ้าง ไม่ปล่อยไปตามอารมณ์ท่ีเคยชินเสียจนเกินไปที่ท�ำให้เสียจนไม่สามารถนับ
อ่านได้ เวลาฟังธรรมใจรู้สึกสงบเย็นสบาย แต่เวลากลับไปถึงบ้านไม่ทราบมันหาย
ไปไหนหมด เหมอื นกบั มปี กี ดใี จกง็ า่ ย เสยี ใจกเ็ รว็ จนตามไมท่ นั เมอ่ื มาคดิ ดผู ลแลว้
ลว้ นแตเ่ ปน็ ความไมด่ ี แตก่ ข็ ยนั คดิ ขยนั ทำ� ไมม่ ปี ระมาณในตวั เสยี เลย เมอื่ เปน็ เชน่ น้ี
จะเรยี กคนประเภทดังตวั ดฉิ นั เองว่าเป็นคนหลกั ลอยกไ็ มผ่ ิด เพราะล้วนแตค่ ดิ และ
ล้วนแต่ท�ำท้ังวนั ทง้ั คืน แต่จะหาหลักยึดพอใหเ้ ปน็ ท่เี ย็นใจบ้างกลับมองไม่เหน็ สิ่งที่
มองเหน็ เปน็ ประจำ� กค็ อื ความวนุ่ วายสา่ ยแส่ ไมม่ เี วลาอยเู่ ฉยๆ ไดเ้ ลยแมแ้ ตข่ ณะหนงึ่
คำ� วา่ นตถฺ ิ สนตฺ ปิ รํ สขุ ํ ความสขุ อน่ื เสมอดว้ ยความสงบไมม่ ี คนประเภทดงั พวกดฉิ นั
จึงไม่มีทางจะมองเห็นได้แม้ขนาดแสงห่ิงห้อยเลย ส่วนจิตของพระอรหันต์ท่าน
ผู้บริสุทธิ์แล้วคงแสนส�ำราญในท่ามกลางโลกซึ่งก�ำลังร้อนระอุ ท่านคงไม่คิดปรุงให้
วุน่ วายเหมอื นปุถชุ นคนหนาไปดว้ ยอารมณร์ อ้ ยแปดอย่างน้ี

พระอรหนั ตท์ า่ นกย็ งั มธี าตขุ นั ธค์ รองตวั อยเู่ ชน่ สามญั ชนทวั่ ๆ ไป กจ็ ำ� ตอ้ งมกี ริ ยิ า
ทแ่ี สดงออกเชน่ เดยี วกบั คนทว่ั ๆ ไป ผดิ กนั เพยี งคดิ แลว้ ทา่ นไมห่ ลงไปตามความคดิ นกึ
เท่านั้น กับเวลาก่อขึ้นแล้วท่านดับได้ คือระงับความคิดปรุงได้ตามเวลาที่ต้องการ
ไม่ปล่อยให้ลกุ ลามเหมือนปุถุชนทีก่ ่อขึ้นแล้วดบั ไมล่ ง คือคดิ อะไรแล้วปล่อยให้เลย
ขอบเขต จนเจ้าของตอ้ งวุน่ วายและทกุ ขร์ อ้ นไปดว้ ยโดยไมร่ ้วู ิธรี ะงบั ดบั ลงได้

ปถุ ชุ นกบั พระอรหนั ตต์ า่ งกม็ ใี จใชเ้ ปน็ ความคดิ นกึ ตรกึ ตรองรเู้ หน็ สง่ิ ตา่ งๆ ดว้ ย
ขันธเ์ หมือนกัน ท�ำไมใจของปุถุชนดับไมล่ ง ส่วนใจพระอรหนั ตท์ า่ นดับลง ท้งั สองน้ี
ผิดกันที่ตรงไหน

ผดิ กนั ตรงทร่ี ถ (จติ ) ของทา่ นมที งั้ คนั เรง่ และหา้ มลอ้ อยา่ งสมบรู ณ์ ทา่ นใชค้ นั เรง่
ในเวลาทคี่ วรใช้ และหา้ มลอ้ ในเวลาทคี่ วรหา้ ม ฉะนนั้ รถของทา่ นถงึ ใหว้ งิ่ ชา้ หรอื เรว็ กไ็ ด้
ใหว้ งิ่ เบาๆ หรอื หยดุ เลยกไ็ ดต้ ามควรแกเ่ หตกุ ารณ์ สว่ นรถ (จติ ) ของปถุ ชุ นมแี ตค่ นั เรง่

168

ส่วนห้ามลอ้ ไมม่ ี ถงึ แม้มีกไ็ มส่ นใจจะใช้ เวลาตดิ เคร่อื งแล้วเพลินเหยียบแตค่ นั เรง่
ทา่ เดยี ว ไมส่ นใจหา้ มลอ้ ในเวลาทค่ี วรจะหา้ ม ฉะนนั้ รถของปถุ ชุ นโดยมากมกั จะเหน็ แต่
ลงไปนอนอยใู่ นคลองริมถนน บางครงั้ เจ้าของและผโู้ ดยสารตลอดสิง่ ของมีค่าต่างๆ
จึงลงไปนอนในคลองด้วยแบบไมร่ จู้ กั ต่นื คนอน่ื ตอ้ งไปชว่ ยปลุกและชว่ ยหามขนึ้ รถ
ไปสง่ โรงพยาบาล บางรายกน็ อนจมไปเลยไมร่ จู้ กั ตน่ื และเกดิ ความเสยี หายกนั บอ่ ยๆ
ไมเ่ วน้ แตล่ ะวนั และเวลาดงั ทเี่ หน็ ๆ กนั อยเู่ ปน็ ประจำ� เพราะรถและคนขบั มคี วามเปรยี้ ว
เค็มต่างกันดงั ท่ีเรยี นมานี้

โอโ้ ฮ รถพวกเราขบั กนั แบบไมร่ จู้ กั ตายกระทง่ั ตายไป ทนี ค้ี ำ� วา่ รถ ดฉิ นั พอเขา้ ใจ
ไดว้ า่ เทยี บกบั จติ คนเรา สว่ นคนั เรง่ และหา้ มลอ้ จะหมายเอาอะไร คนและสง่ิ ของตอ้ งไป
นอนอย่ใู นคลอง จะหมายเอาอะไร นมิ นตอ์ ธิบายใหฟ้ ังพอเขา้ ใจบ้าง

คันเร่ง หมายถึง ความใฝ่ฝันท่ีคิดและปรารถนาอะไรแล้วต้องให้ได้อย่างใจ
ไม่ค�ำนึงถึงความเสียหายอันจะตามมา มีแต่เร่งคิดเร่งทำ� ให้เป็นไปตามความใฝ่ฝัน
ไมใ่ ชส้ ตปิ ญั ญา ซงึ่ เปรยี บเหมอื นหา้ มลอ้ มาทดสอบไตรต่ รองบา้ งเลย ผลทปี่ รากฏจงึ
เปน็ ความทกุ ขเ์ สียหายทง้ั ตนและผอู้ ืน่ ไม่มปี ระมาณ ส่วนทา่ นที่มสี ตปิ ญั ญากำ� กบั ใจ
และเหตกุ ารณต์ า่ งๆ คดิ และทำ� อะไรยอ่ มคำ� นงึ ถงึ ผลไดเ้ สยี อนั จะตามมา เพราะการคดิ
และการทำ� ต้องเพื่อผลเปน็ ที่ตั้งทุกกรณี ถ้าจะเกิดความเสยี หายเพราะการคิดการท�ำ
กร็ ะงบั ไวไ้ ด้ ไมป่ ลอ่ ยตามความอยากทา่ เดยี ว ถา้ เหน็ วา่ เปน็ ประโยชนก์ ค็ ดิ และทำ� ดว้ ย
ความรอบคอบไมป่ ระมาทในงานทกุ แขนง ดงั นน้ั การดำ� เนนิ งานทกุ ดา้ นทง้ั งานหยาบ
งานละเอยี ด ทงั้ งานภายในและงานภายนอกของคนทใี่ ชค้ วามคดิ ไตรต่ รอง กบั คนไมค่ ดิ
แมม้ สี ตปิ ัญญาพอคิดได้ ความบอบชำ้� และผลงานจึงต่างกนั ด้วยเหตนุ ี้แล ใจของ
พระอรหันต์กับใจของพวกเรา แม้จะเป็นใจเหมือนกันก็มีคุณสมบัติต่างกันอยู่มาก
ราวฟา้ กบั ดิน จะนำ� มาเทยี บกนั ไมไ่ ด้

ดฉิ นั ไดฟ้ งั คำ� อธบิ ายระหวา่ งจติ ปถุ ชุ นกบั จติ พระอรหนั ต์ เปรยี บเทยี บกบั คนขบั รถ
ทเ่ี หยยี บแตค่ นั เรง่ อยา่ งเดยี ว ไมส่ นใจในเบรกแมม้ อี ยู่ เปน็ เหตใุ หค้ ดิ ถงึ คนขบั รถจรงิ ๆ
ทุกวันนี้รู้สึกจะเหยียบคันเร่งกัน ประหน่ึงรถคันหนึ่งๆ มีแต่คันเร่ง ไม่มีเบรกให้

169

เหยยี บบา้ งเลย แมก้ ลางเมอื งและกลางกรงุ ฯ กไ็ มย่ อมปลอ่ ยคนั เรง่ เหยยี บใหจ้ มไปเลย
ทั้งคันเรง่ ท้งั ตวั รถ ทั้งคนขบั ท้งั คนโดยสาร ทั้งคนเดนิ ตามทางม้าลาย และคนเดิน
ผา่ นถนนสายตา่ งๆ แหลกละเอยี ดไปตามๆ กนั ทง้ั นโ้ี ดยมากไมส่ นใจกบั ความเสยี หาย
ทจ่ี ะเกดิ ขนึ้ มากไปกวา่ เวลำ�่ เวลาและความอยากไปใหส้ มใจเทา่ ไรนกั คงเหน็ เวลาและ
ความหวงั ซงึ่ ทำ� ใหร้ บี ดว่ นมคี ณุ คา่ มากกวา่ ตวั คนขบั คนโดยสาร และรถ ตลอดสง่ิ ของ
ทมี่ อี ยใู่ นรถ ซง่ึ บางครง้ั กเ็ ปน็ รถชนรถเสยี เองซงึ่ มคี นโดยสารมาดว้ ย ทง้ั สองฝา่ ยแหลก
ยับเยินไปตามๆ กัน รวมแลว้ คาดความเสียหายไม่ได้เลย สว่ นเวล่�ำเวลาทีเ่ ข้าใจว่ามี
คณุ คา่ น้ัน แมแ้ ตค่ นตายไปแล้วกไ็ ม่เหน็ สญู หายไปไหน คงเป็นเวลานาทเี ดือนปอี ยู่
ตามเดมิ ถา้ ต่างคนตา่ งคำ� นึงถึงความเดือดร้อนของผู้เจ็บทนทกุ ขท์ รมานซ่ึงยังไมต่ าย
และผเู้ กย่ี วขอ้ งกบั ผเู้ จบ็ และผตู้ าย ตลอดความเสยี หายอนั จะตามมา เพราะเรอื่ งคนั เรง่
เป็นสาเหตุบ้างแล้ว ความประมาทในการขับรถและอุบัติเหตุบนถนนก็จะลดลง
คงไมด่ าษดนื่ จนนา่ สยดสยองดงั ทเ่ี ปน็ มาและเปน็ อยู่ คาดวา่ จะเบาบางลงแยะทเี ดยี ว
บางครัง้ ดฉิ นั ได้เห็นตอ่ หน้าตวั เอง ซง่ึ มบี างรายไฟแดงขวางหน้าอยู่ ยงั บึง่ รถผา่ นไป
อย่างไม่มองอะไรเลยก็ยังมี บางครั้งต�ำรวจป้อมยามต้องขึ้นรถมอเตอร์ไซค์ว่ิงตาม
เอาตวั กลบั มาดไู ฟแดงและปรบั สงั่ สอนกนั เสยี บา้ ง เอา้ วนั หลงั ไฟแดงเกดิ ไมม่ อี กี แลว้
ขบั บงึ่ ไปอยา่ งสบายอยา่ งน้ี ทา่ นอธบิ ายเครอื่ งเปรยี บเทยี บ แตก่ ลบั ไปถกู กบั ความจรงิ เขา้
ดฉิ นั เลยตอ้ งนำ� มาคดิ และอดพดู ไมไ่ ด้ จงึ เรยี นทา่ นดงั ทป่ี ระสบการณม์ า หากเปน็ คำ�
ไมค่ วร ท่านกรุณาเตอื นดว้ ย จะขอบพระคุณอย่างย่ิง

พดู ถงึ ความพลงั้ พลาดแลว้ อาจมไี ดด้ ว้ ยกนั ทกุ คน การระวงั ไวน้ น่ั แลเปน็ ความ
ไม่ประมาท อาจารย์เองก็ยงั เคยเห็นดว้ ยตา คือผูช้ ายหลายคนกำ� ลังอยูใ่ นวยั คะนอง
ข่ีจักรยานเรานี้เอง ไมใ่ ชร่ ถยนต์รถไฟทีไ่ หน ไปตามถนนเป็นพวกๆ ล้วนอยใู่ นวัย
เดยี วกนั ตา่ งคนตา่ งกว็ า่ ตวั เกง่ ขจ่ี กั รยานวงิ่ แขง่ ดกี นั เฉพาะคนทแี่ ปลกจากเขาคนหนง่ึ
เอามอื ทง้ั สองกอดอกขจี่ กั รยาน ปลอ่ ยใหเ้ ทา้ ทงั้ สองถบี ไป จวนๆ จะถงึ สแ่ี ยกทางเลย้ี ว
เขาก็ยังไม่ยอมปล่อยมือท้ังสองจากอก เท้าท้ังสองก็ไม่ยอมผ่อน พอถึงทางเลี้ยว
เข้าจริงๆ จักรยานของเขากไ็ มไ่ ดเ้ ลย้ี วไปตามสายทาง คงตรงแนว่ ลงไปในคลองลึก
ประมาณสองเมตร พาเขาลงไปจมน�ำ้ อยใู่ นคลองขา้ งถนน ผลปรากฏกวา่ หัวเขา่ ของ

170

เขาโดนก้อนหินข้างถนน สะบ้าหัวเข่าแตกและหลุดเคลื่อนที่ เพื่อนๆ ต้องช่วยกัน
หอบหวิ้ เขาขน้ึ มา ตวั เขาเองสลบไปไมไ่ ดส้ ตริ ว่ มชวั่ โมง นเ่ี พยี งจกั รยานกย็ งั พลาด ถา้ ทำ�
ใหพ้ ลาด จะห้ามไม่ใหร้ ถยนตร์ ถไฟซงึ่ ใหญ่และหนักกวา่ ไม่พลาดได้อยา่ งไร ทกุ สงิ่
ยอ่ มมผี ดิ พลาดเปน็ ธรรมดา แมแ้ ตเ่ ราเดนิ ตามถนนหนทางโดยมไิ ดร้ บี ดว่ นอะไรเลย
บางครงั้ กย็ งั มหี กลม้ จนได้ อาจารยเ์ องยง่ิ นบั เปน็ เบอรห์ นงึ่ ในทางหกลม้ งา่ ย ไมม่ ใี คร
กลา้ สู้ได้ ท้งั ๆ ท่ีไม่ได้ตั้งใจจะหกล้ม แตพ่ อสบจังหวะของมันแลว้ ต้องหกลม้ จนได้
นแ่ี ลทา่ นเรยี กวา่ ความพลงั้ พลาดอาจมไี ดด้ ว้ ยกนั ดงั ทเ่ี ราเคยเหน็ เหตกุ ารณเ์ สมอ เชน่
รถชนคน รถชนรถ นบั เปน็ สง่ิ ทสี่ ดุ วสิ ยั แตบ่ างรายกอ็ าจเปน็ ดงั ทค่ี ณุ พดู จรงิ ๆ เพราะ
ความผลุนผลนั ใจร้อน ไม่ยอมผ่อนผนั สนั้ ยาวกับใคร คนเราชอบและแสวงหาสง่ิ ใด
กจ็ ำ� ตอ้ งเจอสง่ิ นนั้ จนได้ เพราะดกี บั ชวั่ สขุ กบั ทกุ ข์ เปน็ ของมอี ยใู่ นโลก และมอี ยกู่ บั
ทุกคนผแู้ สวงหา คณุ มสี งสยั อะไรอีกบา้ ง

ไมม่ สี งสยั คะ่ วนั นด้ี ฉิ นั ไดค้ ตเิ ตอื นใจหลายอยา่ งซง่ึ ยงั ไมเ่ คยไดฟ้ งั มา เรมิ่ ตน้ แต่
พระธดุ งค์ มาหลกั กรรม จนมาถงึ คนั เรง่ ดฉิ นั ตอ้ งกราบขออภยั มากๆ ดว้ ยทมี่ ารบกวน
ทา่ นใหเ้ สียเวลานาน ขอกราบขอบพระคุณท่าน



ดิฉันดีใจมากท่ีได้มากราบและเรียนถามปัญหาข้อข้องใจกับท่านเกี่ยวกับศาล
พระภมู ิ เพราะคนมาว่าใหด้ ิฉนั เสมอว่ามีไวท้ ำ� ไม กราบผีดีกว่ากราบพระพุทธ หรอื
ถา้ ผดี กี วา่ ธรรมจรงิ ๆ ศาสนาผกี ค็ วรจะมไี วใ้ หค้ นกราบไหวแ้ ละนบั ถอื ดงั นี้ ดฉิ นั ทไี่ ม่
รอู้ ะไรเลยเกดิ ความสงสยั สดุ ทา้ ยเลยตอ้ งกราบทง้ั ผี และกราบทงั้ พระพทุ ธ พระธรรม
พระสงฆ์ ไม่ใหเ้ สียท้ังผที ้งั ธรรม ดฉิ นั ทำ� อยา่ งน้ีถูกไหมคะท่าน

ที่บา้ นคุณมีศาลพระภมู ิดังเขาว่าจรงิ ๆ ไหม

มคี ่ะ ดฉิ ันกราบทุกวัน

171

แล้วพระธรรมล่ะมีไหม ถ้ามีคืออะไร ถา้ ไมม่ คี ณุ กราบอะไร

มีพระพุทธรูปปางต่างๆ ค่ะ แต่พระธรรมไม่มี เพราะไม่เคยเห็นท่านพาเอา
ตูพ้ ระธรรมมาไวก้ ราบเหมอื นพระพุทธน่คี ะ ดิฉนั จงึ กราบพระพทุ ธ พระธรรม และ
พระสงฆ์ สามจบ ทแี่ ทน่ พระพทุ ธแทนค่ะ

ที่ว่ากราบผีนั้น คุณกราบผีอะไรบา้ ง อาจารย์ก็ไม่ทราบวา่ ผีในโลกมผี อี ะไรบา้ ง

สว่ นใหญ่ ดฉิ นั กราบผปี ู่ ยา่ ตา ทวด และผพี อ่ ผแี ม่ ทที่ า่ นเคยมอี ปุ การคณุ ตอ่
เรามา สว่ นผอี นื่ ดฉิ นั ไมท่ ราบชอื่ ตอ้ งกราบรวบยอดเอาเลย จงึ ไมแ่ นใ่ จวา่ กราบถกู ทา่ น
หรอื ไมก่ ็ไม่รู้

คุณทราบไหมว่าผีท่านเหล่านั้นมาอยู่ศาลพระภูมิท่ีคุณสร้างไว้ส�ำหรับท่าน
คณุ สร้างไวเ้ พื่อท่านใชไ่ หม ที่คุณกราบผีของปู่ ย่า ตา ทวด นัน้ คุณแนใ่ จหรอื วา่
คุณไดก้ ราบถูกทา่ น เพราะผอี ่นื ๆ คณุ ไม่แนใ่ จวา่ ไดก้ ราบถกู ตัวผเี หลา่ นัน้ หรอื ไม่

ตอนน้ีดิฉันเลยเกิดความสงสัยข้ึนอีกแล้ว เพราะแต่ก่อนไม่ได้คิดว่าเรากราบ
ถกู ทา่ นหรอื ไม่ ทค่ี ดิ สงสยั บา้ งกแ็ ตผ่ อี น่ื ๆ วา่ จะกราบถกู ตวั หรอื ไม่ แตแ่ ลว้ กก็ ราบเดา
และส่งเดชรวบยอดเอาเลย ความจริงท่านจะมาอยู่ที่ๆ ดิฉันสร้างให้ท่านหรือเปล่า
ตลอดผอี ืน่ ๆ ด้วย และดฉิ ันกราบถกู ท่านหรอื เปล่าคะ

อาจารยเ์ องกไ็ มร่ เู้ หมอื นกนั เพราะไมเ่ คยสนใจกบั ผแี ละกราบผี จงึ ไมท่ ราบวา่ ทา่ น
จะมาอยหู่ รอื ไม่ ตลอดการกราบของคุณจะถกู ท่านหรือไม่ อาจารยไ์ ม่ได้เรยี นวิชาผี
และเชยี่ วชาญทางผี

ทเ่ี ขาวา่ ใหด้ ิฉนั ว่าสร้างศาลพระภมู ไิ ว้ทำ� ไม กราบพระพุทธดกี วา่ น่นั เขาวา่ ถูก
ไหมคะ

เขาพูดกน็ บั ว่ามีสว่ นถกู อยมู่ าก ตอนกราบพระพทุ ธดีกวา่ กราบผี

การกราบผลี ะ่ ทา่ นจะผดิ ไหม เพราะดฉิ นั กราบทง้ั ผที ง้ั ธรรม ไมใ่ หเ้ สยี ทง้ั สองฝา่ ย

172

การกราบผนี นั้ อาจผดิ ดงั ทค่ี ำ� เขาตำ� หนิ ถา้ กราบคณุ ของพอ่ แม่ ปู่ ยา่ ตา ทวด นน้ั
ไมผ่ ดิ นอกจากจดั วา่ เปน็ ผมู้ กี ตญั ญกู ตเวทติ าธรรมประจำ� ใจ อนั เปน็ เครอ่ื งหมายของ
คนดีแล้วไม่มีอะไรผิด จะกราบวนั ละกห่ี นกไ็ ด้ ถา้ มเี วลา

แลว้ ผมี จี รงิ ไหมคะ ดฉิ นั เองไมเ่ คยเหน็ ตวั มนั ไดย้ นิ แตเ่ ขาวา่ และเขาบอกวา่ ผมี ี
อำ� นาจมาก แถมยงั หกั คอคนไดอ้ กี ดว้ ยเวลาผโี กรธ และผบี างพวกยงั เอาคนเปน็ อาหาร
อีกดว้ ย ท่เี ขาเรยี กกนั วา่ ผปี อบ ดงั นจี้ รงิ ไหมคะ

คำ� วา่ ผี ใชเ้ ปน็ คำ� กลางๆ ของสตั วจ์ ำ� พวกรา่ งไมป่ รากฏเปน็ รปู วตั ถุ เหมอื นมนษุ ย์
และสตั ว์ นอกจากเขาจะจำ� แลงกายใหป้ รากฏในเวลาทตี่ อ้ งการเทา่ นน้ั เรยี กวา่ สตั วท์ ี่
ลกึ ลบั สำ� หรบั ตาเนอ้ื ของมนษุ ยท์ วั่ ๆ ไป มองไมเ่ หน็ แตเ่ ปน็ สงิ่ ทเี่ ปดิ เผยในความมอี ยู่
เช่นเดียวกับส่ิงท่ีมีในโลกทั่วๆ ไป และท่านผู้มีญาณจักษุคือตาใจ ย่อมเห็นได้
เชน่ เดยี วกับคนมีนัยนต์ าดมี องเห็นวัตถตุ า่ งๆ ฉะนั้น

ไมต่ อ้ งพดู ถงึ สตั วล์ กึ ลบั ทท่ี ำ� ใหเ้ กดิ ปญั หาในสงั คมเพยี งจำ� พวกเดยี ว เราลองคดิ
ดูฝุ่น-ผงอันละเอียดที่ถูกพัดปลิวอยู่บนอากาศ ฝุ่น-ผงบางอย่างเวลากระทบกับ
แสงแดดทส่ี อ่ งเขา้ มาตามชอ่ งฝาหรอื ชอ่ งหนา้ ตา่ ง เรายงั พอมองเหน็ ฝนุ่ -ผงอนั ละเอยี ด
แสดงยิบๆ ยบั ๆ อยทู่ า่ มกลางชอ่ งแสงแดดไดช้ ัดเขน และพอทราบไดว้ า่ เปน็ ฝ่นุ -ผง
แตฝ่ นุ่ -ผงบางชนดิ ละเอยี ดมาก ไม่อาจมองเห็นดว้ ยตาเปลา่ ต้องใชก้ ลอ้ งส่องจงึ จะ
เหน็ ไดช้ ดั สงิ่ เหลา่ นเ้ี ปน็ วตั ถลุ ะเอยี ดชนดิ หนง่ึ เหมอื นวตั ถทุ ว่ั ๆ ไป และเปน็ สว่ นหนง่ึ
ของธาตดุ นิ ที่เห็นด้วยตาเนือ้ ได้ชัด แมเ้ ชน่ นั้น วัตถุอันเปน็ ธาตุดนิ ดว้ ยกันยังมีสว่ น
หยาบและสว่ นละเอยี ดตา่ งกนั ซง่ึ พอใหเ้ กดิ เปน็ ปญั หาได้ จะกลา่ วอะไรกบั จติ วญิ ญาณ
ของสัตว์โลก ซ่ึงเป็นส่ิงท่ีละเอียดย่ิงอยู่แล้วเช่นเดียวกับฝุ่นผงฉะนั้น ถ้าไม่อาศัย
สว่ นหยาบของธาตุ คือ ดนิ นำ้� ลม ไฟ เข้าผสมเป็นรูปร่าง เชน่ รูปคนและสตั วแ์ ล้ว
แม้ใครจะมีนัยน์ตาสักพันดวงก็จะไม่สามารถมองเห็นส่ิงลึกลับนั้นได้เลย เท่าท่ีสิ่ง
ดงั กลา่ วเกดิ เปน็ ปญั หาโลกแตกประจำ� สงั คมตาบอด (ไมม่ ญี าณจกั ษ)ุ กเ็ พราะในสงั คม
แมค้ นเดยี วไมม่ ใี ครมกี ลอ้ งสอ่ ง (ญาณจกั ษ)ุ ซง่ึ ควรแกส่ ง่ิ ลกึ ลบั ใหเ้ หน็ ตามทมี่ อี ยขู่ อง
มนั ไดน้ ่นั เอง จึงไมม่ ผี ลอะไรส�ำหรับสังคมอย่างพวกเราจะทำ� ให้ปัญหานี้ลุล่วงไปได้

173

นอกจากเป็นปัญหาโลกแตกประจ�ำแผน่ ดนิ ตลอดไปเท่านัน้ ไมม่ ีอะไรกล้าอาจเอ้อื ม
เขา้ มาตดั สนิ ได้ คณุ แม้จะตาดี แต่อาจารยก์ เ็ ปน็ คนตาบอด จะสามารถแกป้ ัญหาผี
มหี รอื ไมม่ ไี ดอ้ ยา่ งไร ทเี่ พอ่ื นของคณุ เลา่ ใหค้ ณุ ฟงั เปน็ บคุ คลประเภทปญั หาโลกแตก
หรือเป็นบุคคลประเภทใด ถ้าเป็นบคุ คลประเภทดงั กลา่ วนี้ ผีท้ังโลกกจ็ ะกลายเปน็
ผโี ลกแตกไปตามๆ สงั คมทพ่ี าใหเ้ ปน็ ไฟไมม่ ที ส่ี น้ิ สดุ ลงได้ ความจรงิ แลว้ การเกดิ ตาย
ของสัตว์โลก ย่อมเป็นเหมือนฝุ่นผงท่ีถูกพัดปลิวออกจากธาตุดินส่วนใหญ่ลอยตัว
ขนึ้ ไปอยูบ่ นอากาศเป็นบางกาล แลว้ กลับตกลงมาสูธ่ าตุเดมิ คอื ดินตามเดิมนน่ั เอง
จติ วญิ ญาณออกจากรา่ งนเ้ี ขา้ สรู่ า่ งนน้ั ทเ่ี รยี กวา่ เกดิ ตาย แตค่ วามจรงิ กค็ อื การเปลย่ี น
สถานท่ีของจิตไปตามกรรม ที่เรียกว่ากรรมพัดผัน เหมือนลมพัดผันเอาดินขึ้นไป
เปน็ ฝุ่นผงบนอากาศ แล้วพัดผนั ลงมาส่ธู าตดุ ินตามเดมิ ฉะนนั้ แมธ้ าตนุ �้ำ ลม ไฟ
กค็ วรทราบวา่ มสี ว่ นใหญส่ ว่ นยอ่ ยของมนั แฝงอยเู่ ชน่ เดยี วกบั ธาตดุ นิ และจะแปรรปู
ให้ผิดจากปกติเดิมได้เช่นเดียวกับธาตุดิน เช่น ธาตุน้�ำท่ีอยู่ในบึงในบ่อ ในสระ
ในทะเลก็มี ท่ีอยู่บนอากาศก็มี เป็นต้น จะมีอยู่ในที่ใดก็คงเป็นธาตุนำ้� อยู่เช่นน้ัน
ไมม่ เี ปลยี่ นแปลงเปน็ อยา่ งอน่ื จติ กค็ งเปน็ จติ อยเู่ ชน่ นนั้ จะมาปรากฏตวั อยใู่ นรา่ งตา่ งๆ
หรอื ไมก่ ม็ ไิ ดเ้ ปลย่ี นแปลงจากคำ� วา่ จติ เปน็ อยา่ งอนื่ คำ� วา่ คนหรอื ผกี อ็ ยใู่ นลกั ษณะของ
ธาตดุ นิ เปน็ ตน้ กบั ฝนุ่ ผง อนั ไปจากธาตดุ นิ ไมม่ แี ปรเปน็ อยา่ งอน่ื ได้ คำ� วา่ ผมี อี ำ� นาจ
มากนน้ั ฝนุ่ ผงกม็ ีอำ� นาจมากในบางกาลเหมอื นกนั เชน่ เวลาผงเขา้ ตา ใครไม่เห็น
อดนง่ิ สงบกายสงบใจอยไู่ ด้ เหน็ แตว่ งิ่ ใหค้ นอน่ื ชว่ ยดว้ ยความวนุ่ วาย กรดี รอ้ งยงิ่ กวา่
ผตี วั มอี ำ� นาจมากเสยี อกี สว่ นผปี อบเขา้ คนและอาศยั คนเปน็ อาหารดงั ทคี่ ณุ วา่ นน่ั โปรด
ไปติดต่อกับหมอขับผีเขาเองเถอะ ขออย่าให้อาจารย์ต้องเป็นหมอขับผีด้วยเลย
เฉพาะขับผีโลภ ผโี กรธ ผีราคะตณั หา ผหี ลง จนลืมตัวซง่ึ มอี ยกู่ บั ตวั กแ็ ยอ่ ยู่แล้ว
คณุ ยังมีปญั หาอะไรอีกโปรดพูดได้ อาจารยช์ อบฟงั เหมือนกนั ถ้ามีผ้เู ล่า

เวลาผเี ขาไม่แสดงตัว เขาไปอย่ทู ่ไี หนคะ

คุณเคยเห็นผแี สดงตวั บ้างหรือ ถา้ เคยเขาแสดงอย่างไรบา้ ง

174

ไมเ่ คยเหน็ คะ่ ไดย้ นิ แตเ่ ขาเลา่ ใหฟ้ งั วา่ ผแี สดงตวั ไดอ้ ยา่ งพสิ ดารยง่ิ กวา่ คน เชน่
เขาทบั ถว้ ยจานไวใ้ นตคู้ รวั เสยี งดงั เปรยี้ งๆ เหมอื นคน ราวกบั จะไมม่ เี ศษถว้ ยและจาน
ยังเหลืออยู่แม้ชิ้นเล็กขนาดเล็บมือเลย เจ้าของบ้านตกใจวิ่งเข้าไปดูถ้วยจานที่เก็บ
ไว้อย่างไรยงั เป็นปกติอย่างเดมิ ไม่มีอะไรขยบั เขย้อื นแม้แตน่ ดิ พอกลับออกมาราว
ห้านาทเี อาอีกแล้ว เสียงเปร้ียงๆ ไมม่ หี ยุด เครอื่ งของในครัวเหมอื นจะเปน็ จุณวจิ ุณ
ไปหมด เวลาเข้าไปดกู ลับไม่มอี ะไรผดิ ปกติ อย่างนีจ้ ะไมว่ า่ พิสดารอย่างไรเล่าท่าน
ถา้ เปน็ คนเราทบั ถว้ ยจานแลว้ จะมอี ะไรเหลอื อยบู่ า้ งเลา่ เหน็ แตแ่ หลกละเอยี ดไปหมด
ไมม่ ชี น้ิ ดเี หลอื อยเู่ ลย แตผ่ ที บั ถว้ ยทบั จานไมเ่ หน็ มอี ะไรเสยี หายนที่ า่ น ผมี นั แสดงตวั
พสิ ดารอย่างน้แี ล ผดิ กับมนษุ ยเ์ ป็นไหนๆ

ถา้ ผดี ถี งึ ขนาดนนั้ จรงิ ๆ เวลาสง่ิ ของเครอื่ งใชช้ ำ� รดุ เชน่ ถว้ ยชามหมอ้ ไห รถรา
ชำ� รดุ เราวานผมี าซอ่ มใหจ้ ะไมด่ กี วา่ จา้ งคนมาซอ่ มเปน็ ไหนๆ หรอื ตอ่ ไปถา้ รถคณุ เสยี
โปรดอยา่ เอาไปเขา้ โรงซอ่ ม โปรดวานผมี าซอ่ มใหท้ นั ที ทงั้ ราคาคา่ ซอ่ มกไ็ มม่ ี เอาอยา่ งนี้
ดีไหมคณุ อาจารยอ์ อกความเห็นให้

โอ้โฮ ความเห็นของอาจารย์ยิ่งพิสดารกว่าผีเสียอีก ท่านเคยได้ยินที่ไหนว่า
ผีเป็นช่างเครื่องซึ่งพอจะซ่อมรถซ่อมราให้คน ดิฉันเคยได้ยินแต่ผีทับถ้วยทับชาม
เทา่ นน้ั ดฉิ นั เรยี นถามทา่ นวา่ เวลาผเี ขาไมแ่ สดงตวั เขาไปอยทู่ ไ่ี หน อาจารยย์ งั ไมเ่ หน็
ตอบบ้างเลย ว่าอยา่ งไรคะทา่ น

ผีก็เชน่ เดียวกบั ลม เวลาเขาไมแ่ สดงตัว ลมกเ็ หมอื นไม่มี ทั้งๆ ทมี่ ีอยู่ เวลาเขา
แสดงตัวก็สามารถทำ� เอาตกึ รามบ้านช่องพังพนิ าศไปหมดไมม่ ชี น้ิ ดีเหลืออย่เู ลย

นเี่ ราพดู เรอ่ื งผกี นั ตลอดเรอ่ื ง ไมใ่ ชเ่ ราเปน็ ผกี นั แลว้ หรอื ไมเ่ หน็ พดู เรอื่ งคนบา้ งเลย
ท่พี ูดมานี้ คณุ ได้คติจากเรอื่ งผีบา้ งไหม หรือว่าพวกเรากลายเป็นเขาไปเสยี แล้ว

175

ไดค้ ะ่ กเ็ ราพดู เพอื่ เปน็ คติ มไิ ดพ้ ดู เพอื่ เปน็ ผี ดฉิ นั ไดค้ ตเิ กยี่ วกบั การเกดิ ตายของ
สตั วโ์ ลกวา่ เปน็ ไปดว้ ยอำ� นาจของกรรมพดั ผนั เชน่ เดยี วกบั ลมพดั ดนิ ใหก้ ลายเปน็ ฝนุ่
ละอองปลวิ ขน้ึ ไปอยบู่ นอากาศ พอลมสงบลงฝนุ่ กค็ อ่ ยๆ ลอยลงมาพนื้ ดนิ แลว้ กลาย
เปน็ ดินอนั ดั้งเดมิ ไป

คณุ แนใ่ จหรอื ยงั วา่ เวลาตายแลว้ คตจิ ะเปน็ อยา่ งไร ถา้ ยงั ไมแ่ นใ่ จจะควรปฏบิ ตั ิ
ตอ่ ตนอย่างไรบ้าง เพือ่ ความแน่และความหวงั น้ันจะไดเ้ ปน็ สมบตั ขิ องตัว

ดฉิ นั แนค่ ะ แตค่ วามมน่ั ใจวา่ จะตอ้ งเปน็ คตทิ มี่ นั่ เหมาะ นนั่ ยงั ไมแ่ นน่ กั ถา้ เทยี บ
กับการสอบแล้วดิฉันแน่ใจว่าต้องสอบได้แน่ แต่ความมั่นใจว่าจะต้องได้คะแนน
สงู ๆ นน้ั ดฉิ นั ยงั ไมแ่ นน่ กั เลย จะอยา่ งไรกต็ าม ดฉิ นั จะพยายามใหไ้ ดค้ ะแนนสงู ขนึ้ ไป
ทกุ วนั เดอื น ปี จนกวา่ จะปดิ บญั ชสี อบ คอื ตายถงึ จะหยดุ ดฉิ นั ยงั ไมไ่ ดเ้ ลา่ ความเปน็ ไป
ของดิฉันเกี่ยวกับทางศาสนาถวายท่าน คือดิฉันเป็นลูกคนเดียวของคุณพ่อคุณแม่
ท่านรักมากและคอยเอาใจมาก ดิฉันจึงกลายเป็นคนทะนงเอาแต่ใจตัวเสียมาก
ตอนเปน็ เดก็ คณุ พอ่ คณุ แมม่ อี บุ ายอบรมดฉิ นั ตา่ งๆ กนั เวลาคณุ พอ่ อบรมดฉิ นั คณุ แม่
ไมอ่ ยูบ่ ้าน เวลาคุณแม่อบรมคุณพอ่ กไ็ ม่อยู่ เชน่ เดยี วกัน และทกุ ครงั้ ท่ีอบรมดิฉนั
ท่านจะมีอุบายปรึกษาตกลงกันทางลับ ดิฉันก็ไม่ทราบข้อความอบรมของคุณพ่อ
พอสรปุ ไดว้ า่ พอ่ มลี กู คนเดยี วคอื ปกุ๊ และลกู กม็ พี อ่ คนเดยี ว พอ่ รกั ลกู มาก ลกู จะทำ� อะไร
บางสิ่งบางอย่างที่ไม่ดีไม่งาม พ่อจะต้องอนุโลมไปบ้างเพราะความรัก แล้วพ่อก็ไม่
สบายใจไปหลายวนั แถมลกู กม็ าทำ� สง่ิ ไมด่ ไี มง่ ามบอ่ ยๆ บางครงั้ พอ่ อดไมไ่ ดต้ อ้ งฝนื ใจ
ห้ามลูก ลกู ยงั กลบั ต่อว่าพอ่ อีกว่า ถา้ คณุ พ่อรกั ปุ๊ก ท�ำไมคณุ พ่อห้ามไมใ่ หป้ ุ๊กท�ำตาม
ชอบใจ ก็เพราะพ่อรกั ป๊กุ มาก พ่อจึงหา้ ม กลวั ป๊กุ จะเป็นคนเสีย และจะเสียกำ� ลังใจ
สมกับที่พ่อรักมาก เม่ือปุ๊กกลายเป็นคนเลว พ่อก็จะต้องรักลูกเพ่ิมขึ้นเป็นสองคน
คือปุ๊กคนหน่ึงและลูกปุ๊กคนเลวอีกคนหนึ่ง พ่อจึงกลายเป็นคนเจ้าทุกข์ เพราะรัก
ลูกมาก และปุก๊ ของพ่อกจ็ ะเปน็ คนเลวหมดศกั ดศิ์ รแี ละวงศส์ กลุ ป๊กุ จะไม่ไดด้ อี ะไร
จากความรกั ของพอ่ นอกจากเปน็ เครอื่ งสง่ เสรมิ ปกุ๊ ใหเ้ ปน็ คนเลวมากขน้ึ เทา่ นน้ั ถา้ ปกุ๊
จะเป็นลูกรักของพ่อสมกับพ่อมีปุ๊กคนเดียว ปุ๊กก็ควรสงวนความรักของพ่อไว้ด้วย

176

ความเชื่อฟังไม่ฝ่าฝืน ความรักของพ่อก็จะมีคุณค่าอยู่กับตัวด้วย อยู่กับปุ๊กด้วย
ปกุ๊ กเ็ ปน็ คนดี ดำ� รงวงศส์ กลุ ไวไ้ ด้ แมพ้ อ่ ตายไปกจ็ ะหายหว่ งและตาหลบั สนทิ จะไมม่ า
เป็นเปรตเฝา้ บา้ นเพราะความรักและความห่วงลกู มาก เงนิ เปน็ จ�ำนวนล้านๆ พ่อมิได้
สนใจอาลัยรักเหมือนปุ๊กลูกคนเดียวของพ่อนะลูกรัก ลูกจงเห็นใจพ่อ เลี้ยงก็ยาก
รกั ก็มาก หว่ งกม็ าก ไมม่ สี ง่ิ ทน่ี อ้ ยอยู่ในหัวใจพอ่ เลย น่เี ป็นคำ� อบรมของคณุ พอ่

สว่ นคำ� อบรมของคณุ แมก่ ม็ เี นอื้ ความคลา้ ยคลงึ กนั แตม่ อี ยเู่ ปน็ บางตอนทฝ่ี งั ใจ
ตลอดมาวา่ แมแ่ บกความรกั ลกู ไวบ้ นหวั ใจหนกั ยง่ิ กวา่ ภเู ขาหนิ แทง่ ทบึ แตป่ กุ๊ ของแม่
สนกุ เลน่ ตวั อยบู่ นหวั ใจแม่ เวลาแมต่ ายไป แมก่ ย็ งั จะแบกความรกั และความหว่ งลกู
เข้าไปอกี อย่างน้อยก็เท่ากบั แม่แบกภูเขาสองลูกเทนิ กันบนศีรษะ แตถ่ งึ แมว้ ่าแม่จะ
แบกความรกั ลกู หนักกว่าภูเขาสองลกู กต็ าม ความรกั และความหว่ งของแม่หาได้เปน็
ประโยชนแ์ กแ่ มแ่ ละลกู แตอ่ ยา่ งไรไม่ เพราะแมม่ วั หลงรกั ลกู จนลมื ตวั ลมื ตาย แตล่ กู
มิได้สนใจกับค�ำตักเตือนของแม่ ซ่ึงออกมาจากดวงใจอันแสนรักและแสนเป็นห่วง
แมแ้ ตน่ อ้ ย ถา้ ความรกั และความหว่ งของแมพ่ อจะเปน็ ประโยชนอ์ ยบู่ า้ ง ลกู กค็ วรคดิ
และเชอ่ื ฟงั คำ� แนะนำ� ของแม่ ไมป่ ลอ่ ยตามใจจนเกนิ ไป ลกู ปกุ๊ จะไปหาความรกั ทไี่ หนอกี
ในโลกมนุษย์น้ีใหย้ ิ่งไปกวา่ ความรักของแม่ทมี่ อบใหล้ ูก พรอ้ มท้งั ดวงใจอนั แสนรัก
ดวงน้ี แมก่ ม็ ปี กุ๊ คนเดยี วและมใี จดวงเดยี วแมม่ ไิ ดเ้ สยี ดาย ยงั กลา้ สละใหเ้ ปน็ ความรกั
แกล่ กู ของแมห่ มดทง้ั ดวง ดวงใจของแมท่ ม่ี อบใหล้ กู ดว้ ยความสดุ อกสดุ ใจแลว้ แมว้ า่
แม่จะไม่มีลมหายใจเข้าออกได้ แม่ก็ยินดีอดทนพอถึงวันตายเช่นมนุษย์ท้ังหลาย
แมไ่ ด้ทุ่มเททุกอยา่ งเพ่อื ลกู รกั ของแมค่ นเดียว ถ้าลูกจะมองเห็นความรกั ของแมเ่ ปน็
ของมสี าระบา้ ง ลกู กค็ วรฟงั คำ� อบรมสงั่ สอนของแมบ่ า้ ง อะไรๆ จะเสยี ไปบา้ ง แมไ่ มค่ อ่ ย
ถอื เปน็ ขอ้ หนกั ใจ ทแ่ี มเ่ สยี ใจแทบจะทนความสลบไสลไมไ่ ดก้ ค็ อื ลกู รกั ของแมไ่ มเ่ ชอ่ื ฟงั
ประพฤตติ วั ตามใจชอบ และคอ่ ยเสยี ไปวนั ละเลก็ ละนอ้ ย นแี่ ลเปน็ สาเหตใุ หแ้ มค่ ดิ ไป
ถงึ ความเสยี ไปหมดทงั้ ตวั ของลกู ไมม่ อี ะไรเหลอื อยู่ นอกจากเรอื นรา่ งซง่ึ เปน็ เหมอื น
บา้ นร้างท่ปี ราศจากเจา้ ของอยู่ครองเทา่ น้ัน

177

นเ้ี ปน็ คำ� ประทบั ใจราวกบั ตวั ดฉิ นั ไหวไปหมด สตไิ มอ่ ยกู่ บั ตวั ดฉิ นั ปกั ใจลงอยา่ ง
ถงึ ใจจรงิ และพยายามปรบั ปรงุ ตวั ตง้ั แตบ่ ดั นน้ั เปน็ ตน้ มา สงั เกตดคู ณุ พอ่ กบั คณุ แม่
รู้สึกเบาอกเบาใจมากมาย ท้ังแสดงความรักมากและเปิดเผยโดยไม่มีเง่ือนง�ำอะไร
แฝงอยู่เลย มีแต่ความรักอย่างบริสุทธ์ิใจล้วนๆ แสดงออกมาเพ่ือดิฉันคนเดียว
เวลาว่างๆ งาน คณุ พอ่ กบั คณุ แมป่ รึกษาหารอื กนั เร่อื งทำ� บญุ และซอ่ มบูรณะทน่ี ั่น
ท่ีน่ีบ้าง เพราะท่านมนี สิ ัยรกั และหนกั แนน่ ตอ่ ทางบุญมาก มีเวลาวา่ งก็อบรมดฉิ นั ให้
เปน็ คนมใี จบญุ กศุ ลและสอนวธิ ใี สบ่ าตร หดั ใหท้ ำ� บญุ ใหท้ านตา่ งๆ เรอื่ ยมา จนดฉิ นั
เคยชนิ และรักชอบในทางบุญเปน็ นสิ ัย พอเห็นเราตั้งหน้าตงั้ ตาท�ำจริงๆ ท่านกร็ ามือ
ลงบา้ ง คอยใหอ้ บุ ายเราบา้ ง รสู้ กึ วา่ ทา่ นเปน็ สขุ มากพอเหน็ ดฉิ นั กลบั ตวั เปน็ คนดแี ละ
รกั ศลี รกั ธรรม เปน็ ตวั แทนทา่ นไมล่ ดละ วนั พระหรอื มปี าฐกถาธรรมทไี่ หน ดฉิ นั ตอ้ ง
ไปฟงั มไิ ดข้ าด นอกจากจำ� เป็นจรงิ ๆ ปลกี ตัวไปไม่ไดเ้ ทา่ นั้น กอ่ นเขา้ นอนตอ้ งเขา้
หอ้ งพระไหวพ้ ระสวดมนตท์ ำ� ภาวนาใหใ้ จสงบเยน็ เปน็ ประจำ� ทกุ คนื ตนื่ ตหี า้ ทำ� ความ
สะอาดตวั เสรจ็ แลว้ ทำ� วัตรภาวนา หกโมงเช้า ลกุ ออกจากท่ที �ำกิจธุระ ใส่บาตรทกุ วัน
มิให้ขาดได้ พูดถึงด้านจิตใจ ใจดิฉันได้รับความสงบเย็นเพราะการท�ำภาวนาพอ
ยบั ยง้ั จติ ใหอ้ ยใู่ นกรอบเหตผุ ลได้ ไมด่ อ้ื ดงึ เหมอื นเปน็ เดก็ ซงึ่ ปลอ่ ยตามใจ ทส่ี งบได้
ละเอียดกวา่ ปกติกต็ อนเชา้ ๆ ใจรสู้ ึกสงบเย็นเป็นสขุ จริงๆ บางวันไม่อยากจะลกุ จาก
ทภ่ี าวนาเพราะจติ กำ� ลงั สงบและเปน็ สขุ แตจ่ ำ� เปน็ ตอ้ งออกทง้ั ๆ เสยี ดาย ดฉิ นั จงึ กลา้
เรยี นทา่ นว่า ดิฉนั แนใ่ จในคตขิ องตน แตย่ ังไมแ่ น่ใจในคะแนนสงู ดังท่เี รยี นแล้ว

อยา่ งไรกต็ าม ดฉิ ันมไิ ด้นึกจะทอ้ ถอยและหยุดภาวนา เพราะเหน็ ผลประจกั ษ์
บญุ บาปรอู้ ยกู่ บั ใจจรงิ ๆ ใครจะวา่ บญุ บาป นรก สวรรค์ ไมม่ กี ต็ าม ดฉิ นั ไมส่ นใจฟงั
พอให้เสียเวลาเลย เพราะเวลาจะท�ำประโยชน์แก่ตัวเราเป็นของมีค่ามากกว่าจะสละ
เวลาไปฟังเร่ืองตัดหนามกั้นทางเดินของตัวด้วยการคิดการพูดอย่างน้ัน ดิฉันเชื่อ
พระพทุ ธเจา้ พระธรรม พระสงฆ์ เหนอื ชวี ติ แมจ้ ะตายเพราะการทำ� ความดี ดฉิ นั ยอม
พลชี พี ไปตามความเชอื่ กรรม ไมห่ วน่ั ไหวตอ่ ความตายซงึ่ ตดิ แนบอยกู่ บั ตวั เราตลอดเวลา
ไม่มีใครได้รับสิทธิพิเศษที่จะมีข้อยกเว้นไม่ให้ตาย แต่ก่อนตายขอให้ได้บ�ำเพ็ญ
ความดีเครื่องเสริมก�ำลังใจให้มีความสามารถอาจหาญและแน่วแน่ต่อคติคือทางเดิน

178

ของตนอย่างเต็มก�ำลังเสียก่อนแล้วจะหลับไปเลย ดิฉันไม่เสียดายชีวิตและร่างกาย
ซงึ่ เปน็ สง่ิ ทร่ี อคตธิ รรมดาอยแู่ ลว้ เปดิ ทางใหก้ าลอนั ควรของเขาผา่ นไปอยา่ งเปน็ ธรรม
ของนกั ประพฤตธิ รรมเพอื่ รตู้ ามความจรงิ เมอ่ื ความสขุ อยกู่ บั ตวั แลว้ อยทู่ ไ่ี หนกพ็ ออยู่
ไปทไ่ี หนก็พอไป ตายก็พอตาย เพราะไมใ่ ช่เร่ืองจะฝนื สถานที่ กาลเวลา ไม่สำ� คัญ
ยิ่งกว่าความสุขซ่ึงจ�ำต้องอาศัยตลอดกาลจะขาดไปมิได้ โดยมากท่ีท�ำให้จิตว้าวุ่น
ขนุ่ มวั กเ็ พราะความสขุ ไมอ่ ยกู่ บั ตวั จงึ ทำ� ใหส้ า่ ยแส่ คาดทโี่ นน่ คาดทนี่ ่ี ไมอ่ ยเู่ ปน็ สขุ ได้
ยง่ิ ถงึ คราวจะตายจรงิ เรอื คอื รา่ งกายจะอบั ปางลงในมหาสมทุ รอนั ดง้ั เดมิ กเ็ ลยไมร่ จู้ ะ
ควา้ หาอะไร สุดท้ายกจ็ อดจมไปเลย มีจำ� นวนไม่น้อย วันนด้ี ฉิ ันเรยี นเสียมากมาย
เกนิ ความต้องการ ต้องขอประทานโทษด้วย

อาจารย์ก็ฟังเพลิน ยังไม่อยากให้จบแต่จบเสียแล้ว คุณพูดมีหลักเกณฑ์ดี
อยา่ งนแี้ ล ธรรมของพระพุทธเจา้ ซ่งึ เป็นของจรงิ ใครปฏิบตั ิก็จริง รกู้ ็จรงิ เหน็ ก็จริง
สขุ กจ็ รงิ ทกุ ขก์ จ็ รงิ ถา้ รถู้ งึ ความจรงิ แลว้ ไมม่ อี ะไรปลอม การฝกึ อบรมตนเปน็ สง่ิ สำ� คญั
ดงั คณุ เลา่ เรอ่ื งของคณุ ใหอ้ าจารยฟ์ งั นบั วา่ เปน็ คตไิ ดด้ ี ตอนทวี่ า่ ความสขุ อยกู่ บั ตวั แลว้
อยูท่ ี่ไหนเปน็ สุขท้ังนัน้ ไมเ่ ลอื กกาล สถานท่ี โลกนี้ โลกหนา้ เพราะใจเป็นผู้ทรงสขุ
และทรงทุกขอ์ ยกู่ ับตวั วาระต่อไปโปรดพยายามบ�ำรุงใจใหเ้ จรญิ งอกงามย่ิงๆ ขึน้ ไป
ส่วนคะแนนนั้นจะเป็นที่แน่อยู่กับตัวเองตามหลักธรรมช้ีหลักฐานไว้ว่า สันทิฏฐิโก
เหน็ เอง เพราะสขุ ทกุ ขอ์ ยกู่ บั หวั ใจของทกุ คน มไิ ดก้ องอยใู่ ตฟ้ า้ เหนอื ดนิ เหมอื นสนิ คา้
ตามหา้ งรา้ นและตลาดทวั่ ๆ ไป การรเู้ หน็ สง่ิ ดงั กลา่ วจงึ รเู้ หน็ อยทู่ ใ่ี จอนั เปน็ ทรี่ วมของ
สง่ิ ทง้ั ปวง โปรดทราบวา่ การเลอ่ื นฐานะของใจนนั้ เลอื่ นอยกู่ บั ตวั เองภายในใจ มไิ ดเ้ หาะ
ลอยขนึ้ ไปเหมอื นเรอื บนิ เหนิ ฟา้ แตเ่ ปน็ การทราบจากตวั เองกบั อารมณห์ ยาบละเอยี ด
ท่ีสัมผัสรับรู้อยู่กับใจท่ีเปล่ียนกันไปวนกันมา เม่ือสติปัญญาตามรู้ทันส่ิงเก่ียวข้อง
ท่ีเกดิ และดับอยกู่ บั ใจ ใจย่อมปลดปล่อยสิง่ เก่ยี วขอ้ งพัวพันออกไดเ้ ป็นทอดๆ และ
ปลอดภัยไปเป็นระยะๆ จนหมดอารมณ์ของสมมุติ ใจก็เป็นวิมุตติขึ้นมาจากส่ิงท่ี
หลดุ ลอยไป นนั่ แลทา่ นวา่ สน้ิ ทกุ ข์ คอื สน้ิ ตรงทท่ี กุ ขห์ มดไปจากใจ เมอื่ ทกุ ขส์ น้ิ จากใจ
ไม่มีอะไรเหลือแล้ว คนเราจะนง่ั จะยืน จะเดิน จะนอน หลบั หรอื ตน่ื จะเต็มไปดว้ ย
ความสขุ ธรรมชาตทิ ม่ี อี ยกู่ บั ใจสมบรู ณแ์ ลว้ ดงั ทคี่ ณุ พดู วา่ “ความสขุ อยกู่ บั ตวั ” ไมผ่ ดิ

179

นี่แลคือความสุขอนั เป็นสมบัติดง้ั เดมิ ของจิตแท้ พระพุทธเจา้ และพระสาวกทา่ นเหน็
ความสุขธรรมชาติน้ีเอง ทำ� ใหห้ มดความอยากโดยประการท้ังปวง อยู่ท่ใี ดไปทใ่ี ดก็
เปน็ ความพอตวั กบั ความสขุ ใจไมห่ ลกุ หลกิ กวดั แกวง่ อนั เปน็ ลกั ษณะของคนเจบ็ หนกั
แสดงอาการขอความช่วยเหลือจากผู้อื่น ใจที่พอตัวแล้วไม่แสดงอาการขอความ
ช่วยเหลือจากส่ิงใด ไม่ว่าสิ่งท่ีนิยมกันว่าดีและต�ำหนิกันว่าช่ัว ใจจะคงตัวอยู่ใน
ความพอดีที่เรียกว่า มัชฌิมานอกสมมุติ มัชฌิมาในมรรคแปดนั้น เป็นทางเดินท่ี
ตรงแนว่ ต่อมัชฌิมานอกสมมตุ ิ เม่อื ถึงมชั ฌิมาอันเป็นธรรมตายตวั แล้ว ตวั ผถู้ ึงน้ัน
กเ็ ปน็ ผนู้ อกสมมตุ ิ จติ นอกจากสมมตุ ิ คนนอกสมมตุ ิ ธรรมนอกสมมตุ ไิ ป สง่ิ ทเี่ กยี่ วกบั
ผู้นอกสมมุตแิ ลว้ น้ันเลยเปน็ เรอื่ งนอกสมมุตไิ ปตามๆ กัน เชน่ พระพุทธเจ้า แมเ้ วลา
ทรงพระชนมอ์ ยู่ กค็ ือผู้นอกสมมตุ ิอยโู่ ดยดี ไม่มีสมมุติใดเขา้ ไปขัดแยง้ อีกแลว้

ดฉิ นั อศั จรรยท์ โ่ี ลกพากนั เสาะแสวงหาความสขุ กนั อยา่ งสาละวนวนุ่ วายตลอดมา
แต่ไม่เจอ ส่วนพระพุทธเจ้าก็เป็นผู้หน่ึงของคนในโลก แต่พระองค์ทรงสามารถ
ฉลาดเยี่ยม ค้นหาความสุขจนพบได้อย่างพอพระทัย โลกยังได้อาศัยพระปัญญา
อันแหลมคมน้ันเป็นเคร่ืองมือแสวงหาความสุขท้ังทางอาชีพและด้านศีลธรรม
ตลอดมา ทัง้ นีค้ งจะเปน็ ทำ� นองทวี่ า่ โลกไปค้นหาเขม็ ในทะเล จงึ ไม่เจอใครโผล่หน้า
ขนึ้ มาจากการหาเขม็ ในทะเล กบ็ น่ วา่ ไมเ่ จอ หาแทบแยไ่ ปตามๆ กนั สว่ นพระพทุ ธเจา้
ทรงดำ� เนนิ ตรงเขา้ ไปทจ่ี ดุ ทเี่ ขม็ มอี ยถู่ งึ ทรงพบ และยกออกมาแจกโลกจกั ษเุ สยี เปน็ ตๆู้
หบี ๆ ไมม่ อี นั้ ในการแจกเขม็ (พระปญั ญาอนั แหลมหลกั อนั เปน็ ตน้ ตระกลู ของศาสนา)
ส่วนพวกเรายังไม่ยอมรับจากท่าน แถมยังพากันโดดลงไปทะเลโน้นอีกซ่ึงไม่มีเข็ม
(ความสขุ ความสมหวงั ) แมเ้ ลม่ เดยี ว

ไมเ่ ชน่ นน้ั จะเรยี กวา่ พทุ ธและเรยี กวา่ ปถุ ชุ นอยา่ งไรเลา่ กต็ อ้ งเรยี กแบบเดยี วกนั
ทงั้ โลก ความรแู้ บบเราๆ จะมาสอนโลกใหร้ บั นบั ถอื ไดอ้ ยา่ งไร นอกจากพระพทุ ธเจา้
เทา่ นนั้ ยง่ิ เปน็ สมยั สกุ เอาเผากนิ ดว้ ยแลว้ ใครจะมวั ไปสนใจกบั เหตผุ ลดชี ว่ั กแ็ ย่ อะไร
ไมท่ นั เขา เพราะโลกขณะนไ้ี ปไกลหยอกเมอื่ ไร ถา้ จะวง่ิ ตามโลกกนั จรงิ ๆ กต็ อ้ งวง่ิ ให้
ทนั กบั ความหมุนของมัน ส�ำคัญตรงท่ีเราจะเอาแบบไหน ธรรมคอื ความดีงามกม็ ีไว้
สำ� หรบั ใหเ้ ลอื ก ความโสมมกม็ ใี หค้ ดั สรร จะเลอื กเอาอยา่ งใดกต็ ามใจผชู้ อบ เผอ่ื ไป

180

โดนไฟเทวทัตเขา้ อยา่ หาทางออกโดยวธิ ีไปเที่ยวตำ� หนิคนอน่ื ใหเ้ ดือดรอ้ นกแ็ ล้วกนั
สำ� หรบั อาจารยไ์ ม่ได้เรอ่ื งอะไรทงั้ นน้ั มผี ู้ถามอยา่ งไรกต็ อบไปอย่างนัน้ ผดิ หรือถกู
โปรดนำ� ไปพจิ ารณาเอาเอง แลว้ คดั เลือกทำ� เอาตามชอบใจทีเ่ ห็นว่าควร เพราะกจิ ที่
ทำ� แลว้ ทุกกรณเี ปน็ เรอ่ื งของผทู้ ำ� ตอ้ งรบั ผดิ ชอบเองดว้ ยกนั ทกุ ราย ไมม่ ผี ใู้ ดสามารถ
อาจเอื้อมเข้าไปเกี่ยวข้องกับผลของผู้อื่นได้แม้แต่รายเดียว นอกจากเขาเปล่ียนตัว
ผตู้ อ้ งหากนั เทา่ นนั้ สว่ นกรรมตามหลกั ความจรงิ ของธรรมแลว้ จะทำ� อยา่ งไรนนั้ ไมไ่ ด้
ต้องเป็นเรื่องตายตัวในลักษณะว่า ผู้ใดรับประทาน ผู้น้ันต้องอ่ิม ผู้หิวคือผู้ไม่
รบั ประทาน การแสวงหาความสขุ ควรหาใหถ้ กู จดุ ทจี่ ะใหเ้ กดิ ความสขุ อยา่ ใหเ้ ปน็ ทำ� นอง
ความคดิ เพอื่ เปน็ เศรษฐใี หผ้ ดิ กบั โลกเขา แลว้ คดิ เอาไฟมาเผาบา้ น ตลาดรา้ นคา้ ใหไ้ หม้
เปน็ จณุ ไป แลว้ นำ� เมลด็ ฟกั แฟงแตงโมมาปลกู เกบ็ ผลขายเอาเงนิ เพอื่ กำ� ไรแบบพนิ าศ
กแ็ ลว้ กนั นเ่ี ปน็ คำ� โบราณวา่ ไว้ อยา่ ใหม้ าถกู ตวั เราและบา้ นเมอื งของเรา ผลกำ� ไรจะเปน็
ความพินาศเดือดร้อนทุกหย่อมหญ้า เพราะอาศัยความคิดคนฉลาดเพ่ือเป็นเศรษฐี
แบบแหวกแนวพาใหเ้ ปน็ เราตอ้ งการความสขุ ชนดิ เยน็ ใจทงั้ ตนและผอู้ นื่ กค็ วรพยายาม
แสวงหาโดยถกู ทาง จะไมเ่ ปน็ ชนดิ สขุ แหวกแนว ซง่ึ ผลเปน็ ความทกุ ขร์ อ้ นทง้ั ตนและ
ผอู้ น่ื ท่ีนบั จ�ำนวนไม่ได้

ทา่ นวา่ คนฉลาดคดิ จดุ บา้ นเผาเรอื น ปลกู ผกั ฟกั แฟงแตงโมเกบ็ ลกู ขายเอาเงนิ นนั้
เขาคิดอย่างไรจงึ ท�ำอย่างน้นั การเผาบา้ นรา้ นตลาดใหว้ อดวาย โลกถือวา่ เปน็ ความ
ฉบิ หายอยา่ งรา้ ยแรง แลว้ เขาจะหวงั เอาความเจรญิ มาจากไหน ดฉิ นั เหน็ แตม่ นั พนิ าศ
ไปหมด แมแ้ ตเ่ หล็กแขง็ ๆ ยงั ละลายกลายเปน็ เศษเหลก็ ไปได้ ดงั ทเี่ ราเห็นไฟไหม้
กรงุ เทพฯ และตา่ งจงั หวดั ตกึ รามบา้ นชอ่ งกลายเปน็ ทะเลไฟไปเกลย้ี ง ไมม่ สี มบตั อิ นั
มคี า่ ชนิ้ ใดยงั เหลอื อยทู่ งั้ ๆ ทไ่ี มม่ ใี ครคดิ อยากเปน็ เศรษฐดี งั ทวี่ า่ แลว้ รเิ ผาขน้ึ แตม่ นั
เกิดเพราะความประมาทของต้นเพลิงต่างหาก ก็ยังแสดงผลเสียหายถึงขนาดจะเผา
คนทง้ั เปน็ เขา้ ไปดว้ ย บางจงั หวดั ยงั มคี นถกู เผาไปหลายศพในหอ้ งซง่ึ หาทางออกไมไ่ ด้
เม่อื ไม่กีป่ มี านี้เอง แล้วจะหาความสุขความเจรญิ มาจากไหน เพราะความคดิ เช่นน้ัน

181

ก็คนพิสดารเขาไม่ได้คิดอย่างโลกท้ังหลายคิดกัน แต่เขาคิดว่าจะหวังเอา
ประโยชนจ์ ากปยุ๋ ขเี้ ถา้ ไฟทถ่ี กู ไหมแ้ ลว้ มาเปน็ ปยุ๋ คอื อาหารบำ� รงุ สง่ิ เพาะปลกู คอื ผกั
ฟกั แฟง แตงโม แตงไทย ให้เครอื ของมันเจริญงอกงามตกลูกใหญๆ่ เก็บไปขาย
ไดร้ าคาดๆี กำ� ไรงามๆ จนกลายเปน็ เศรษฐขี น้ึ มาแบบอศั จรรยท์ ไ่ี มเ่ คยคดิ เคยทำ� กนั มา
ฉะนั้น เขาจึงคิดเผาตึกรามตลาดร้านค้าหลังใหญ่ๆ เป็นเรือนไม้ก็ยิ่งดี มีปุ๋ยมาก
เหมาะสำ� หรับทำ� การเพาะปลกู ไดด้ ี จะได้เป็นเศรษฐีขน้ึ ในเรว็ วนั เร่อื งเป็นมาอย่างน้ี
และเป็นคติธรรมของคนโบราณมีไว้สอนลูกหลานสุดท้ายภายหลัง ไม่ให้พากันริท�ำ
จะเปน็ โลกวนิ าศ อาจารยก์ น็ ำ� มาเปรยี บเทยี บกบั การแสวงหาความสขุ วา่ ควรแสวงหา
ให้ถกู ทาง อย่าให้เป็นท�ำนองคนอยากเป็นเศรษฐี แลว้ คดิ ท�ำลายบ้านเมอื งใหพ้ ินาศ
ฉบิ หายไปดว้ ยวธิ คี ดิ เผาบา้ นเมอื งปลกู ผกั และสงิ่ ตา่ งๆ ขาย คณุ ยงั มขี อ้ สงสยั อะไรกบั
เรอ่ื งเศรษฐจี รวดดาวเทยี มนอี้ กี มไี หม ถา้ มี อาจารยก์ ย็ นิ ดฟี งั และสนทนากนั ไปตาม
เรื่องของความอยากรู้อยากเห็น

ไม่มคี ะ่ ดิฉันนกึ วา่ คนสมัยทุกวนั นี้หดั ริทำ� ขึ้นเพือ่ เหาะลอยขึน้ ไปต้ังบ้านเรือน
อยบู่ นอากาศทงั้ ๆ ท่โี ลกเขาอยู่บนแผ่นดนิ กนั ก็เลยให้คิดไปว่าท�ำพิสดารเกินโลกไป
เวลาตายจะไม่มีใครตามขึ้นไปเผาศพได้ ปล่อยให้เน่าเฟะอยู่บนอากาศก็ย่ิงจะแย่
สำ� หรบั พวกมนษุ ยบ์ นพนื้ ดนิ เขา้ อกี เพราะเวลาเขาอยพู่ นื้ ดนิ เขากเ็ ปน็ คนพสิ ดารอยแู่ ลว้
แถมยงั ทะยานเหาะขนึ้ ไปตงั้ บา้ นเรอื นอยบู่ นอากาศ เมอ่ื ตายกป็ ลอ่ ยศพใหเ้ นา่ พองและ
เปอ่ื ยสลายตวั ไปทวั่ อากาศ เวลาฝนตกลงมา ชาวมนษุ ยก์ ต็ อ้ งกนิ และใชน้ ำ�้ ลา้ งผคี นตาย
บนอากาศกันทั่วโลก ก็ยิ่งจะแย่มาก ความจริงท่านยกมาเพียงเพ่ือเป็นเครื่อง
เปรียบเทียบประกอบกับหลักธรรมเท่านั้น แต่ดิฉันมันเลยคิดไปจนถึงกับจะกลาย
เป็นคนพสิ ดารเข้าอกี หน่งึ คนจนได้

อาจารยอ์ ธบิ ายธรรมของพระพทุ ธเจา้ ใหฟ้ งั กเ็ พอื่ ความเปน็ คนดี มไิ ดเ้ พอื่ เปน็ คน
แบบนน้ั ทา่ นผฟู้ งั ทกุ ทา่ นจงึ ควรพจิ ารณาเลอื กเฟน้ เอาตามทเ่ี หน็ ควรจะเปน็ ประโยชน์
แกต่ น เพราะธรรมมหี ลายชนั้ และหลายรส อยา่ ใหเ้ สยี ประโยชนใ์ นการฟงั สมกบั ธรรม
เปน็ ประโยชน์ และเพอ่ื ประโยชนแ์ กโ่ ลก ถา้ ผฟู้ งั เพอื่ ประโยชนแ์ กต่ นจรงิ ๆ จะถอื เอา

182

ประโยชนไ์ ดเ้ ทา่ ทค่ี วร โลกกจ็ ะปรากฏมธี รรมประจำ� บา้ นเรอื น สงั คม และบคุ คล จะเปน็
โลกท่ีรม่ เยน็ ปราศจากเคราะห์เขญ็ เวรร้ายภัยพิบตั ิ ธรรมจะก�ำจัดเสยี ได้ ไมเ่ กดิ มี
มแี ตค่ วามสุขสวสั ดเี ป็นเครอื่ งสง่ เสรมิ เพมิ่ พนู ใหอ้ ย่เู ป็นสขุ โดยทวั่ กัน การพูดธรรม
มานานจงึ ควรยตุ ิ

ดิฉันเป็นคนหนึ่งที่ได้รับความทุกข์ทางใจ ไม่น้อยกว่าผู้หญิงด้วยกันท่ีได้รับ
แบบเดยี วกบั ดฉิ นั จากความไมช่ อบใจของสามซี งึ่ เปน็ คนหลงรสจนเกนิ ไป ไมส่ ามารถ
จะปลดเปลอ้ื งตนออกจากความทรมานกดถว่ งอยเู่ ปน็ ประจำ� นไี้ ด้ พอไดท้ ราบวา่ ทา่ นมา
จงึ รบี มากราบนมสั การ เพอ่ื ชว่ ยเมตตาปลดเปลอื้ งทกุ ขพ์ อมที างหายใจไดบ้ า้ ง ไมอ่ ดั อน้ั
จนเกนิ ไป ไมเ่ ชน่ นนั้ คงจะอยกู่ บั โลกเขาตอ่ ไปอกี ไมไ่ ด้ ไมท่ ราบวา่ จะควรปฏบิ ตั อิ ยา่ งไร
เพราะดฉิ นั ก็มใิ ช่เป็นนักธรรมทงั้ ๆ ทสี่ นใจและปฏบิ ตั ธิ รรมอยู่เปน็ ประจำ�

รา่ งกายจติ ใจของมนษุ ยแ์ ละสตั วท์ อ่ี ยใู่ ตฟ้ า้ เหนอื ดนิ กจ็ ำ� ตอ้ งไดร้ บั ความสมั ผสั
ถกู ต้องกบั สิ่งที่มีอยูใ่ นโลกเป็นธรรมดาอย่างหาทางหลกี เลีย่ งไมไ่ ด้ แม้พระพทุ ธเจ้า
ผู้เป็นบุคคลประเสริฐ และสมควรแก่การกราบไหว้สักการบูชาของโลก ก็ยังได้รับ
ความสมั ผสั ดชี วั่ อนั เปน็ สง่ิ ทมี่ อี ยใู่ นโลกเชน่ เดยี วกบั มนษุ ยท์ ว่ั ๆ ไป คณุ ไดร้ บั ความทกุ ข์
ทรมานใจอยา่ งไร เหมือนทโี่ ลกได้รบั หรอื ผิดแปลกจากเขาอยา่ งไรบ้าง ถ้าแปลกตา่ ง
จากโลกทไ่ี ดร้ บั กนั มา กจ็ ะไดย้ ดึ ไวพ้ จิ ารณาและหาทางแกไ้ ขแบบแปลกๆ มาชว่ ยกนั
แกก้ ันตอ่ ไป หากไมส่ ุดความสามารถ

จะวา่ แปลกกใ็ ช่ ไมแ่ ปลกก็เชงิ คอื สามีของดฉิ นั เปน็ คนไมพ่ อดี แสดงความ
บกพร่องต้องการในรสอยูเ่ ป็นประจ�ำนสิ ัย

รสอะไรบา้ งโปรดพูดมา คณุ ไมต่ ้องเกรงใจและละอาย เพราะอาจารย์กเ็ ปน็ คน
ติดรสเช่นเดียวกบั สามขี องคุณ คณุ ละอายท�ำไมไม่มีประโยชน์

183

อาจารยก์ ย็ งั ติดรสอยหู่ รอื นึกวา่ สละหมดทกุ อย่างแล้ว

รสบางอย่างก็สละ แต่รสบางอย่างก็สละไม่ออก แม้ส่ิงท่ีพยายามตัดออกไป
ไมเ่ กย่ี วขอ้ ง แตใ่ จกย็ งั ตดิ ไมย่ อมสละดว้ ย โปรดเลา่ เรอื่ งคณุ กอ่ น เรอื่ งของอาจารย์
ไม่ส�ำคัญเท่าเร่ืองของคุณ เพราะเรื่องของอาจารย์แม้จะยังติดรสก็ไม่เป็นทุกข์นัก
พออดทนได้

ดิฉันเป็นคนท�ำอาหารให้สามีรับประทานนับแต่วันแต่งงานตลอดมา แต่ก่อน
ก็ไมเ่ คยได้ยนิ เขาบ่นว่ารสอาหารไมด่ ี แต่มาระยะหลงั ๆ จนกระท่ังทกุ วนั น้ี เขาบ่น
อย่างเหน็ ไดช้ ัด แตไ่ มไ่ ด้บน่ ทกุ วนั โดยบน่ ว่าอาหารเผ็ดเกินไปบา้ ง เคม็ เกนิ ไปบา้ ง
จดื เกนิ ไปบา้ ง บางวนั กบ็ น่ ใหด้ ฉิ นั ฟงั วา่ ดฉิ นั รสไมด่ ไี มท่ ำ� ใหเ้ ขารกั มากเหมอื นแตก่ อ่ น
แต่เขาชมดิฉันว่าเอาใจสามีดี ไม่ถือโกรธงา่ ยๆ คงท�ำหน้าท่ขี องตนไปเร่ือยๆ

เทา่ ทฟี่ งั แลว้ กไ็ มเ่ หน็ มอี ะไรทนี่ า่ เปน็ ทกุ ขท์ รมานเลย เปน็ เรอื่ งธรรมดา สามภี รรยา
กันท่ัวโลก จะอดพูดเล่นกันไม่ได้ในฐานะคู่ร่วมสุข ร่วมทุกข์ พ่ึงเป็นพึ่งตายกัน
คณุ ขดั ขอ้ งทไี่ หนบา้ งในคำ� พดู สามขี องคณุ ถา้ วา่ รสอาหารกเ็ ปน็ ธรรมดาของคนทม่ี ลี นิ้
เผ็ดเกินไปก็ต้องบอกว่าเกินไป และค�ำว่าเกินไปก็คือความไม่พอดีนั่นเอง คุณควร
คดิ บ้างว่าความจรงิ มีอยา่ งไร แมอ้ าจารยก์ ็ตอ้ งพูดตามความจรงิ เขาก็เช่นเดยี วกนั
ถ้าไม่พูดอย่างนั้นจะให้เขาพูดอย่างไร หรือจะให้เขาพูดท�ำนองคนแก่ได้ภรรยาสาว
อย่างนั้นหรอื

คนแกไ่ ดภ้ รรยาสาว เขาพดู กบั ภรรยาเขาวา่ อยา่ งไร ดฉิ นั อยากฟงั พอเปน็ คตบิ า้ ง

คนแกไ่ ดภ้ รรยาสาว เขาพดู กบั ภรรยาดว้ ยวธิ ปี ลอบโยน เอาใจภรรยาตลอดเวลา
ไมใ่ ห้ผิดใจภรรยา เด๋ยี วจะเผ่นหนีไปตามแฟนหนุ่ม คนแก่กแ็ ย่เทา่ น้ัน เวลาภรรยา
หุงข้าวไหม้เกินไปเพราะความเกลียดชังสามีแก่ ฝ่ายสามีก็มีอุบายพูดว่า วันน้ีน้อง
หงุ ขา้ วดมี ากทง้ั หอมทง้ั กรอบดี รบั ประทานอรอ่ ยมากถกู ใจพมี่ าก วนั หลงั ภรรยาสาว
เปลย่ี นทา่ ใหม่ หงุ ขา้ วแฉะๆ เวลารบั ประทานอาหารกช็ มวา่ แหม วนั นหี้ งุ ขา้ วดอี อ่ นนมิ่
ไปหมด รับประทานกส็ ะดวกมากถกู ใจจริงๆ ไม่มีใครจะหงุ ขา้ วได้อยา่ งนี้ ภรรยา

184

ไม่สมหวัง เปลยี่ นวิธใี หมห่ ุงข้าวไมใ่ ห้สุกอยา่ งธรรมดา คอื หงุ สกุ บ้างไม่สุกบ้าง เวลา
สามรี ับประทานก็ชมวา่ โอ้โฮ วันนน้ี ้องท�ำกะทิมะพรา้ วใสด่ ้วยหรอื ทำ� ไมข้าววันนี้
ถงึ รบั ประทานดนี กั ทง้ั กรอบ ทง้ั มนั ทง้ั ออ่ น อะไรเชน่ นี้ พเี่ ทย่ี วมารอบโลกไมเ่ คยเหน็
ใครจะมคี วามฉลาดในเชิงหงุ ขา้ วและท�ำอาหารได้ดเี หมอื นนอ้ งเลย ทั้งฉลาดทง้ั ทำ� ได้
หลายวธิ ี นเี่ ปน็ วธิ คี นแกห่ าอบุ ายชมเชยภรรยาสาวทำ� อยา่ งน้ี คณุ อยากใหส้ ามขี องคณุ
ท�ำอย่างนนั้ บา้ งหรืออยา่ งไร

นน่ั มนั เกนิ ไป ผหู้ ญงิ อะไรถงึ ทำ� ไดล้ งคอ ขายหนา้ จงั เลย ดฉิ นั ละอายแทนเขาวา่
หญงิ แบบนก้ี ็มใี ห้หนักโลกเปล่าๆ ดฉิ นั นะ่ ท�ำไม่ลงทา่ น

เอาละ ท�ำไมล่ งก็เป็นกิจทไี่ ม่ควรฝืน มอี ะไรเรือ่ งสามีของคุณวา่ กันตอ่ ไป

สามขี องดฉิ นั น่ะ เพยี งรสอาหารไมส่ กู้ ระไรนกั ท่ีสำ� คัญกต็ รงทเี่ ขาว่าให้ดิฉนั ว่า
ดฉิ นั รสไมด่ เี หมอื นแตก่ อ่ น ไมท่ ำ� ใหเ้ ขารกั มาก ทงั้ ๆ ทเ่ี ขากไ็ มเ่ หน็ มรี สอะไรมาเพม่ิ ให้
ฉนั ดใี จและรกั เขามากขนึ้ แตด่ ฉิ นั กร็ กั เขาอยอู่ ยา่ งเดมิ และมไิ ดบ้ น่ ใหเ้ ขาทำ� นองทเี่ ขา
บน่ ใหด้ ฉิ นั นอกจากเขาบน่ ใหด้ ฉิ นั วา่ รสไมด่ แี ลว้ ยงั ทำ� ใหด้ ฉิ นั คดิ ไปวา่ เขาอาจจะไป
คบกบั ใครท่ีมรี สดี ดกี ว่าดิฉนั ก็ได้ เลยเกิดความน้อยใจและเสยี ใจ กลายเป็นทกุ ข์
ทรมานขนึ้ กับตวั เอง ดังที่เรียนเล่าถวายท่าน

เขาก็ยังชมคณุ อยู่แล้วว่าไมถ่ อื โกรธงา่ ย แม้เขาจะบ่นใหค้ ุณบา้ งบางเวลา คุณก็
มรี สดใี หเ้ ขาชมอยแู่ ลว้ แลว้ คณุ จะหารสอะไรอีกเล่า อาจารย์ก็ชักจนปัญญาแทนเขา
เหมือนกนั อีกประการหนงึ่ เวลาเขาเลกิ จากทำ� งาน เขากลับบา้ นตามเวลาท่เี คยกลับ
หรอื เปลา่ หรอื ยงั มเี ถลไถลไปไหนอกี บา้ ง ตลอดกริ ยิ าทเ่ี ขาเคยแสดงตอ่ คณุ ผดิ แปลก
จากเดมิ อะไรบ้างมไี หม

อย่างนน้ั หรือทา่ น นกึ วา่ ดฉิ ันไมม่ ีรสอะไรใหเ้ ขาชมบ้างเลย การกลับเขากลบั
ตามเวลาไม่เคลื่อนคลาด นอกจากจะมีธุระจ�ำเป็นพิเศษเท่านั้น ท�ำให้กลับผิดเวลา
ถา้ มธี รุ ะเชน่ นนั้ กลบั มาถงึ บา้ นเขากบ็ อกเรอื่ งใหท้ ราบทกุ ครง้ั สว่ นกริ ยิ าใดๆ ของเขาดี
เปน็ ปกติ ไม่มีทร่ี ะแวงสงสัย

185

อาจารย์ฟงั แลว้ น่าชมเขา แตน่ ่าตคิ ณุ ท่ีคอยจับผิดเขาเรื่อยมา คุณจะไปหาสามี
ที่มีรสดีท่ีไหนอีก เขามีรสดีอยู่แล้ว แม้เขาจะไม่มีรสอะไรมาเพิ่มเติมให้คุณรักเขา
มากกวา่ เทา่ ทอี่ ยเู่ วลานก้ี ต็ าม อาจารยก์ เ็ หน็ วา่ เขามรี สพอดอี ยแู่ ลว้ ถา้ ขนื ใหเ้ ขาเปน็ คน
มรี สดยี งิ่ กวา่ น้ี กเ็ กรงวา่ คณุ จะไมย่ อมใหเ้ ขาออกจากบา้ นไปทำ� งาน เขากจ็ ะตดิ แจอยู่
กบั คณุ นนั่ แล รสจะแตกจากกนั ระหวา่ งคณุ กบั เขา เรอื่ งกจ็ ะไปใหญ่ ดไี มด่ คี ณุ จะเปน็
ฝ่ายลุกลามเขาแบบโลกแตกและเป็นไฟไปเลย เม่ือเป็นเช่นนี้ อาจารย์ก็ชักจะเบื่อ
ผหู้ ญงิ ทงั้ ๆ ทไ่ี มเ่ คยมเี มยี เสยี แลว้ เพราะผหู้ ญงิ ชอบบน่ ไมเ่ ขา้ เรอ่ื ง เอะอะกบ็ น่ เอะอะ
ก็เสียใจ ซ่งึ เป็นเรอ่ื งรา้ วและแตกท้ังนั้น ไมม่ เี รอื่ งซอ่ มแซมเยยี วยาแฝงอยู่บา้ งเลย

เทา่ ทเี่ ลา่ ถวายน้ี ทา่ นพอจะสงั เกตไดบ้ า้ งไหมคะวา่ เขาอาจมผี หู้ ญงิ ทมี่ รี สดกี วา่
ดิฉันฝังอยู่ในส่วนลึกของหัวใจเขาเป็นแน่ ดิฉันไม่แน่ใจเขาเลย ตอนที่เขาว่าดิฉัน
รสไมด่ ีเหมือนแต่กอ่ นส�ำหรับเขา กลัววา่ เขาจะมเี งื่อนงำ� แฝงอยูด่ ว้ ย

อาจารยก์ ็ยังมองไมเ่ หน็ แงท่ ีค่ วรต�ำหนเิ ขา ถ้าเรอ่ื งเขามีเพยี งทค่ี ณุ เล่านเ้ี ท่านน้ั
นอกจากอาจารยจ์ ะออ่ นตอ่ แง่ของโลก เพราะความไมเ่ คยศึกษามาเท่านัน้ อันการติ
เพื่อก่อ ส่งเสริมให้ดีขึ้น มิได้ติเพ่ือท�ำลาย แม้แต่พ่อแม่ของเราก็ยังมีการติชม
ลูกของตนเป็นธรรมดา อาจารย์ขอถามคุณบ้างว่า นับตั้งแต่คุณเป็นเด็กอยู่กับ
คณุ พอ่ คณุ แมม่ านานจนถงึ วนั แตง่ งาน ทา่ นเคยตคิ ณุ บา้ งไหม หรอื มแี ตช่ มเชยคณุ วา่ ดี
ท่าเดียว

โอโ้ ฮ ทำ� ไมจะไมม่ ที า่ น บางครง้ั คณุ แมย่ งั เฆยี่ นเสยี ดว้ ยซำ�้ เวลาดฉิ นั ทะเลาะกบั
พๆี่ เขา ทา่ นไมใ่ หร้ งั แกกนั และทา่ นบอกวา่ ทา่ นเลย้ี งมายาก ทง้ั รกั ลกู ทกุ คนเทา่ กนั หมด
ลูกต้องรักกัน ไม่ควรจะมาทะเลาะกัน ซึ่งเป็นที่น่าอับอายขายหน้าบ้านเมืองเขา
เหมอื นหนึ่งวา่ ลูกๆ เกดิ ความอดอยากขาดแคลนอาหารและเครือ่ งใช้สอยต่างๆ แล้ว
แย่งชงิ กันกนิ กันใช้เหมอื นสตั วป์ า่ ไมม่ ีเจ้าของดงั นี้

น่ันมีเหตุผลท่ีน่าฟังและควรนับถือเป็นคติได้อย่างย่ิงส�ำหรับคนผู้มุ่งหวังเพ่ือ
ความเจรญิ กา้ วหนา้ และสนใจแกไ้ ขสง่ิ บกพรอ่ งของตน กค็ ณุ เวลาอยกู่ บั คณุ พอ่ คณุ แม่

186

กย็ งั มกี ารรังแกพ่ๆี จนบางครั้งคณุ แม่ทนไม่ไหวหวดเอาบา้ ง พอให้รโู้ ทษความไมด่ ี
ของตน เขด็ บา้ งไหม และโกรธทา่ นบา้ งหรอื เปลา่ ไมต่ อ้ งตอบ อาจารยต์ อบแทนไดเ้ ลย

เขด็ ซทิ า่ น ไมเ่ ขด็ ไดห้ รอื ทา่ นจะเพมิ่ รสเขา้ อกี การโกรธนนั้ ทงั้ โกรธ ทงั้ นอ้ ยใจ
ว่าแมไ่ ม่รกั ตน คณุ แมเ่ ฆย่ี นบ่อย สว่ นคุณพอ่ ไม่ว่าให้ลูกคนใดเลย ทา่ นรกั ลูกมาก
ตอนเป็นเดก็ ดฉิ นั รักทา่ นมากกวา่ คุณแม่ เพราะคุณแม่บ่นบอ่ ยและเฆี่ยนบอ่ ยด้วย
สว่ นคณุ พอ่ ไมบ่ น่ และไมเ่ คยเฆย่ี นตลี กู ๆ คนใดเลย แมล้ กู ทำ� ผดิ ตอ่ หนา้ ทา่ นยงั ยมิ้ เลย
ไมเ่ หน็ วา่ อะไร นอกจากทา่ นจะเรยี กมาอบรมสง่ั สอนใหข้ ยนั เรยี นหนงั สอื เวลาทา่ นวา่ งๆ
สำ� หรบั คณุ แมแ่ ลว้ รสู้ กึ จะตาดี หไู ว ใจรอ้ น พดู เรว็ เฆยี่ นกช็ กั จะไวพอๆ กนั เวลาลกู ๆ
ไปขโมยท�ำผดิ ทไี่ หนมา คุณแมเ่ ป็นต้องรู้และเรียกมาดดุ ่าสัง่ สอน คุณแม่ท�ำกับลกู ๆ
อย่างนีเ้ ร่ือยมาท่าน

ทีน้ีคุณยังมีสงสัยอะไรกับคุณผู้ชายของคุณอีกบ้าง ส่วนการติชมย่อมมีอยู่
ประจำ� ในทนี่ น้ั ๆ สำ� หรบั ผหู้ วงั ดตี อ่ กนั จำ� ตอ้ งนำ� มาใชจ้ ะเวน้ เสยี มไิ ด้ แมแ้ ตอ่ าจารยเ์ อง
เวลาอยกู่ บั คณุ พอ่ คณุ แม่ กต็ อ้ งถกู ทา่ นดดุ า่ เฆย่ี นตดี ดั ความดอื้ ดงึ ของตนเหมอื นกนั
เวลาเป็นนักเรียนก็ถูกครูดุด่าสั่งสอนและเฆ่ียนตี เวลาบวชแล้วไปอยู่กับครูอาจารย์
กถ็ กู ทา่ นดดุ า่ สงั่ สอนเหมอื นกนั แตอ่ าจารยถ์ อื เปน็ พรอนั ดเี ยยี่ มและกลบั เหน็ คณุ ทา่ น
มากระยะนี้ แตส่ มยั เปน็ เดก็ กโ็ กรธเหมอื นกนั ทไี่ ดร้ ะลกึ ถงึ คณุ ทา่ นกเ็ พราะเรารสู้ กึ โทษ
และกลับตวั เป็นคนดีมาตามวยั ไดเ้ ป็นล�ำดบั ความประพฤตแิ ละการงานทุกประเภท
ล้วนแล้วแต่คุณพ่อคุณแม่คุณครูอาจารย์เป็นผู้ช้ีแจงให้รู้ให้เข้าใจทั้งน้ัน ไม่เช่นน้ัน
จะเปน็ อะไรไปแล้วกไ็ มร่ ู้ ทง้ั นี้ล้วนเปน็ มาจากการติชมของท่าน เราไม่สามารถคิดได้
ทำ� ไดโ้ ดยลำ� พงั ตนเองในขัน้ เรมิ่ แรก

มอี ยบู่ า้ ง ตอนทสี่ ามเี ขาบน่ วา่ รสอาหารไมด่ ี แตก่ อ่ นซงึ่ เรมิ่ แตง่ งานเขาไมเ่ หน็ บน่
วา่ เผ็ดวา่ เค็มเลยเหมอื นทกุ วนั น้ี

กเ็ ขามไิ ดแ้ ตง่ งานกบั คณุ เพอ่ื จะบน่ แตเ่ มอื่ อยไู่ ปนานๆ รนู้ สิ ยั ใจคอและพง่ึ เปน็
พง่ึ ตายกนั ได้ กพ็ ดู กนั บา้ งในฐานะเปน็ คชู่ วี ติ กนั คณุ กไ็ มค่ วรถอื ในของเลก็ ๆ นอ้ ยๆ
ควรจะคิดถงึ รากฐานความเป็นสุขและเป็นทุกขข์ องครอบครัวมากกวา่

187

อะไรเปน็ รากฐานแหง่ ความสุขในครอบครวั ดฉิ ันนกึ ว่าอาหารเป็นรากฐานของ
ความสขุ ในครอบครวั ถา้ ขาดอาหารเสยี แลว้ ไมว่ า่ ครอบครวั ใดตอ้ งแตกกนั เลย ไมม่ ี
อะไรจะมาตา้ นทานปิดกน้ั ได้

อาจารยม์ ไิ ดพ้ ดู วา่ อาหารไมจ่ ำ� เปน็ ในครอบครวั แตพ่ ดู วา่ เรอ่ื งขดั ใจกนั ทะเลาะกนั
เกี่ยวกับรสอาหารและรสสามีภรรยาที่ว่ามันเกินไปต่างหาก ไม่อยากให้เกินไป
คุณเขา้ ใจไหม

ออ้ ดฉิ นั เขา้ ใจ แลว้ ทำ� อยา่ งไรรสทงั้ สองจงึ จะกลมกลนื กนั ไดล้ ะ่ ทา่ น ดฉิ นั กลวั
มันจะแตกจากกัน เพราะสามีของดฉิ ันชอบบน่ วา่ รสอาหารไมด่ ี และรสของดฉิ นั กไ็ ม่
ดีอย่แู ล้ว เรื่องไม่ดกี ค็ อื เรื่องจะทำ� ให้แตกมิใชห่ รอื

เขาชวั่ แตเ่ รายงั ดี อยา่ ใหเ้ ลวลง มนั กม็ เี ครอ่ื งประสานกนั ได้ ไมแ่ ตกอยา่ งงา่ ยดาย
เขาตำ� หนติ รงไหน เรากพ็ ยายามแกไ้ ขตรงนั้น แตอ่ ย่าไปเสยี ใจ น้อยใจ และโกรธ
ซ่ึงเป็นการช่วยส่งเสรมิ ใหบ้ า้ นแตก ก็ค่อยดไี ปเอง เท่าท่สี ังเกตดคู ุณร้สู ึกจะระแวง
คณุ ผชู้ ายของคณุ จนเกนิ ไป คำ� วา่ เกนิ ไปนน่ั แล คอื สงิ่ ไมพ่ อดี เชน่ อาหารเผด็ เกนิ ไป
เคม็ เกนิ ไป ระแวงเกนิ ไป หงึ เกนิ ไป มนั ทำ� ใหย้ งุ่ ไปหมดทง้ั เขาทง้ั เรา นคี่ อื สง่ิ จะทำ� ลาย
ความสขุ ในครอบครวั คุณทราบไหม

พอทราบได้ค่ะ ท่ีท่านว่ารากฐานของครอบครัวนั่นคืออะไร ดิฉันยังรอฟังอยู่
เดย๋ี วจะหายไปอกี

คุณทงั้ สองนัน่ แลจะท�ำตวั ใหเ้ ปน็ รากฐานของครอบครัว ถา้ ตา่ งฝา่ ยตา่ งปฏิบตั ิ
ต่อกันโดยถกู ต้อง และคณุ ทั้งสองนัน่ แลจะทำ� ลายรากฐานของครอบครัว ถา้ ปฏบิ ัติ
ต่อกนั ไม่ถูกต้อง

ปฏบิ ตั อิ ยา่ งไรถกู และอยา่ งไรผดิ นมิ นตท์ า่ นอธบิ ายใหฟ้ งั ดว้ ย ดฉิ นั จะไดน้ ำ� ไป
ปฏิบัตแิ ละเล่าใหส้ ามีดฉิ ันฟงั เผ่ือเขาจะไดป้ ฏบิ ตั ดิ ว้ ย อันเปน็ ทางชว่ ยกันส่งเสริม

188

ส่ิงท่ีภรรยารักสงวนอย่างยิ่งคือสามี และส่ิงที่สามีรักสงวนอย่างยิ่งคือภรรยา
เมอ่ื ตา่ งรคู้ วามรกั ความสงวนของกนั แลว้ ตา่ งฝา่ ยตา่ งปฏบิ ตั ติ นโดยเครง่ ครดั ในทาง
อารมณน์ อกขอบเขต อยา่ ใหด้ า่ งพรอ้ ยและทะลไุ ดเ้ ปน็ อนั ขาดในสง่ิ ทร่ี กั และสงวนของ
กันและกัน คณุ เขา้ ใจมิใชห่ รือ

พอเขา้ ใจบ้างแตไ่ มแ่ จ่ม นิมนตท์ า่ นอธบิ ายให้ฟังอีก พอเข้าใจชดั กว่านบ้ี า้ ง

จะอธิบายอย่างไรอีก อาจารย์กช็ กั จนปญั ญา ถา้ อธบิ ายขนาดนยี้ ังไม่เข้าใจชัด
และรูส้ ึกละอายท่จี ะอธิบายใหแ้ จ้งชัดยง่ิ กวา่ น้ี

ละอายก็จะท�ำอย่างไร เมื่อยังไม่เข้าใจจะปฏิบัติอย่างไรถูก เผื่อไปเกิดความ
เสียหายขึ้นมาเพราะการปฏิบัติผิดก็ย่ิงจะร้ายแรงกว่าท่ีทนละอายต่อการชี้แจง และ
ทนละอายตอ่ การฟงั คำ� ชแี้ จงเสยี อกี ถา้ ชง่ั นำ�้ หนกั ดเู งอ่ื นทงั้ สองนแ้ี ลว้ การทนละอาย
รสู้ กึ จะมดี กี วา่ ความเสยี หายอนั จะเกดิ ขน้ึ เพราะไมร่ วู้ ธิ ปี ฏบิ ตั ิ ดฉิ นั มคี วามเขา้ ใจอยา่ งนี้
ฉะน้ัน จำ� ต้องยอมทนละอายถา้ ทา่ นไมร่ ังเกยี จจะอธบิ ายให้ฟงั

ขอ้ นน้ั ถกู อาจารยไ์ มแ่ ยง้ แตค่ นขนาดคณุ จะไมเ่ ขา้ ใจคำ� อธบิ ายซง่ึ ควรจะเขา้ ใจดี
อย่างนี้จะเป็นไปได้หรือ ถ้าเช่นนั้นจะอธิบายอีกเล็กน้อย คือสามีภรรยาแต่ละฝ่าย
พร้อมทงั้ อาการแสดงออกทางกาย วาจา ใจ เก่ียวกบั การรกั ษาหรือทำ� ลายตวั อนั เป็น
สมบัตทิ ่ีรักและสงวนของแตล่ ะฝา่ ย ใหถ้ อื เป็นภาระของตัวแต่ละคนท่ีจะรกั ษาอยา่ ง
เครง่ ครดั อยา่ ใหด้ า่ งพรอ้ ยและขาดทะลดุ ว้ ยการคดิ นกึ การมองดู การพดู ดว้ ย โดยมี
กริ ยิ าทางมายาประกอบ ทเี่ รยี กวา่ “นอกใจ” เกย่ี วกบั ชายหญงิ ทไ่ี มใ่ ชค่ คู่ รองของตน
จงท�ำตัวสมกับมีเจ้าของเป็นกรรมสิทธิ์อย่างสมบูรณ์แล้ว อย่าท�ำเป็นเหมือนสมบัติ
ไมม่ เี จา้ ของ ตาดู หฟู งั ใจคดิ เกย่ี วกบั หญงิ ชายอนื่ ๆ ใหม้ งุ่ ประโยชนท์ างหนา้ ทกี่ ารงาน
ท่ีเกย่ี วขอ้ งกัน แตอ่ ย่าพงึ ท�ำตัวใหด้ ่างพรอ้ ยและขาดทะลุไปตามอารมณ์ทมี่ ายั่วยวน
แม้จะเป็นส่วนย่อยทางมายาทางใดทางหนึ่งที่แสดงออกเพื่ออารมณ์นอกขอบเขต
ทเ่ี รยี กวา่ ประพฤตนิ อกใจตามลำ� ดบั อยา่ ใหเ้ ปน็ ไปโดยเดด็ ขาด กระแสใจทคี่ ดิ ในโลภ
ตัณหานอกขอบเขต คือมิใช่คู่ครองของตนต้องรีบดับทันที ไม่ปล่อยให้ความคิด

189