รวมธรรมสากัจฉา

จะไม่ยอมหนั หนา้ เขา้ มองวัดอนั เป็นสถานทดี่ ดั สนั ดานคนขี้เกยี จเลย นอกจากถึงวนั
รบั ดอกเบ้ียของพระผู้บวช และท�ำหน้าทแ่ี ทน จะออกและให้มารับเทา่ น้นั จึงจะยอม
มารับดอกเบ้ยี แลว้ รบี หนีทันทที นั ใด เพราะกลัวจะมผี ้หู น่งึ ผใู้ ดมาจับตัวเขา้ ไปบวช
และอยใู่ นวดั อกี ตอ่ ไป ทงั้ นคี้ ณุ พอจะทราบไดก้ ระมงั วา่ วดั วาศาสนาคอื สถานทก่ี นิ กบั
นอนหรอื เป็นสถานทีเ่ ช่นไร จงึ ไม่ค่อยจะมใี ครชอบบวชและอยูไ่ ดน้ านๆ

พอทราบได้ พระทา่ นมีระเบียบกฎเกณฑอ์ ย่างไรบ้าง ผมไดย้ นิ แต่เขาพดู กนั ว่า
พระทา่ นสบาย ไมต่ อ้ งยงุ่ เหยงิ เหมอื นโลกๆ แตแ่ ลว้ ใครเขา้ ไปบวชกเ็ หน็ สกึ เผน่ ออกมา
แทบทง้ั นน้ั ไม่เหน็ เปน็ ท่าเปน็ ทางพอจะเชือ่ ถอื เอาเปน็ จริงเป็นจังได้

ตามหลกั พระธรรมวนิ ยั ของพระพทุ ธเจา้ จรงิ ๆ พระตอ้ งมรี ะเบยี บ มพี ระธรรมวนิ ยั
เปน็ เคร่อื งปกครองทกุ ๆ อิริยาบถ (เวน้ เฉพาะหลบั ) การขบฉนั ขับถ่าย อาบสรง
การไป-มา เหลอื บซา้ ยมองขวา การท�ำ การพูด การคดิ นกึ ต้องอยู่ในขอบเขตของ
หลกั ธรรมวนิ ยั ไมย่ อมใหฝ้ า่ ฝนื ทงั้ ทแ่ี จง้ ทล่ี บั แมข้ ณะหนง่ึ จะยากลำ� บากหรอื สขุ ทกุ ข์
ก็จ�ำต้องอยู่ในกรอบพระธรรมวินัยตลอดเวลา อาการทุกอย่างนอกจากเป็นความดี
และเยน็ ใจส�ำหรบั ตนแล้ว ยงั เพอ่ื โลกจะได้รับความดีและเย็นใจไปดว้ ย โลกมคี วาม
เดือดร้อนวิ่งเข้าหาพระ พระไม่มีความดีความเย็นอยู่บ้างจะเอาอะไรให้เป็นท่ีอบอุ่น
เยน็ ใจแก่โลกผเู้ ขา้ มาอาศัยเล่า วนั หนง่ึ ๆ ฆราวาส ญาตโิ ยม เข้าไปหาพระเพอื่ ศกึ ษา
ความดแี ละแกไ้ ขปญั หาความเดอื ดรอ้ นตา่ งๆ มจี ำ� นวนมากมาย ซง่ึ เกดิ จากครอบครวั
ผัวเมีย ลูกหลานไม่ลงกันบ้าง ระหว่างญาติมิตรและเพื่อนฝูงบ้าง หน้าที่การงาน
ขดั แยง้ กันบ้าง เดก็ เกเรบ้าง ลูกหลานเกเรบา้ ง พ่อเดก็ เกเรบา้ ง แมเ่ ดก็ เกเรบ้าง หรือ
ฝา่ ยใดฝา่ ยหนงึ่ โกเ้ กจ๋ นลมื ตวั ลมื ตายบา้ ง ปญั หาชวี ติ ประจำ� วนั บา้ ง เหลา่ น้ี ซง่ึ พระจำ� ตอ้ ง
รับการปรึกษาและใหค้ วามแก้ไขและเห็นใจตลอดมามไิ ด้ขาด ถา้ พระตา่ งท�ำตวั แบบ
มตู รคถู ในหอ้ งสว้ ม แลว้ จะเอาอะไรมาเปน็ ความดคี วามอบอนุ่ และไวว้ างใจแกโ่ ลกได้
เพราะศาสนาเปน็ คณุ สมบตั ทิ ไ่ี วว้ างใจแกโ่ ลกตลอดมา พระผเู้ ปน็ ตวั แทนจะปฏบิ ตั ติ น
อย่างไร จึงจะเป็นท่ีไว้วางใจแก่ตนและโลกได้ สมกับโลกมอบความไว้วางใจและ
ฝากเป็นฝากตายไว้กับพระจริงๆ เหล่านี้ต้องข้ึนอยู่กับความไม่น่ิงนอนใจ ซ่ึงจะ

90

ทมุ่ เทกำ� ลงั ทกุ ดา้ นเพอื่ ใหเ้ กดิ ผลขนึ้ มาเปน็ ทพ่ี งึ พอใจ ทงั้ นล้ี ว้ นเปน็ ประโยคจะใหเ้ กดิ
ความทกุ ขค์ วามลำ� บากทง้ั นน้ั แลว้ พระจะหาความสบายมาแตท่ ไ่ี หน สว่ นใจของพระ
ผบู้ ำ� เพญ็ ตนดงั ทว่ี า่ มาน้ี ยอ่ มมคี วามสขุ พอโลกอาศยั ไดเ้ ทา่ ทคี่ วร เพราะการทำ� ดกี เ็ พอื่
ผลเปน็ สขุ ไมเ่ ชน่ นนั้ พระพทุ ธเจา้ กไ็ มท่ รงสอนไว้ คณุ วา่ อยา่ งไร อยากจะบวชบา้ งไหม

ผมไมไ่ ดค้ ดิ วา่ การบวชในศาสนาจะเปน็ สขุ ทงั้ ทางกายและทางใจจากการนง่ิ นอนใจ
ของคนไมค่ คู่ วรแกศ่ าสนา แตม่ คี วามสขุ ใจเพราะความขยนั หมน่ั เพยี รตา่ งหาก เทา่ ท่ี
มาเรยี นถามท่าน ก็เนื่องจากไดย้ นิ เขาพูดกนั นกั ก็ชักสงสัย พอได้รบั คำ� อธบิ ายแลว้
ผมกห็ ายสงสยั แตก่ ารบวชนนั้ ผมคดิ อยตู่ ลอดเวลาทมี่ โี อกาส ผมตอ้ งบวชแนถ่ า้ ไมต่ าย
เสยี ในเร็วๆ น้ี การฝึกหดั ภาวนาลำ� บากไหมท่าน

อาตมากไ็ ดอ้ ธบิ ายใหฟ้ งั บา้ งแลว้ รวมทง้ั เรอื่ งภาวนาดว้ ย การภาวนานน้ั ยงิ่ เปน็
ของท�ำยากล�ำบากเพราะต้องบังคับจิตใจโดยตรง ซึ่งเป็นงานหนักย่ิงกว่างานใดๆ
ในวงการพระศาสนา แตถ่ า้ ฝกึ หดั ไดแ้ ลว้ กไ็ มม่ คี วามสขุ ใดเสมอเหมอื นในโลกมนษุ ยเ์ รา
ส่วนโลกอื่นๆ อาตมาไมท่ ราบ

ทา่ นกพ็ ดู มแี งใ่ หค้ ดิ อกี แลว้ จะโลกไหนอกี เลา่ กพ็ ระพทุ ธเจา้ ทรงเปน็ ศาสดาสอน
โลกทง้ั สาม และทง้ั สามนย้ี อ่ มมภี ูมิตำ่� กว่าพระพทุ ธเจ้ามิใชห่ รอื

นน้ั เปน็ เรอ่ื งของพระพทุ ธเจา้ ไมใ่ ชเ่ รอื่ งของอาตมาพอจะรไู้ ปเสยี ทกุ หนทกุ แหง่
ทุกแงท่ กุ มมุ

กระผมพอเขา้ ใจบา้ ง ทนี ก้ี ารฝกึ หดั ภาวนานานเทา่ ไร กวา่ จติ จะไดร้ บั ความสบาย
ข้ึนมา

ไมแ่ นน่ กั ขอ้ นขี้ นึ้ อยกู่ บั ผบู้ ำ� เพญ็ เปน็ รายๆ ไป แมพ้ ระผมู้ หี นา้ ทโี่ ดยตรงในทาง
บ�ำเพ็ญอย่แู ลว้ แต่กย็ ังมีช้าหรอื เรว็ ตา่ งกัน เชน่ เดียวกบั ผ้บู �ำเพ็ญทว่ั ๆ ไป จะผดิ กนั
อยู่บ้างก็ตรงที่ความเพียรของพระมีทางติดต่อสืบเน่ืองกันมากกว่าฆราวาสเท่านั้น
เพราะไมม่ ธี ุระยุ่งเก่ียวมาก

91

ทท่ี า่ นกลา่ วไวใ้ นมหาสตปิ ฏั ฐานสตู รวา่ ผบู้ ำ� เพญ็ ในสตปิ ฏั ฐาน อยา่ งชา้ เจด็ ปี และ
ยน่ ลงมาจนถงึ เจด็ วนั ตอ้ งไดบ้ รรลมุ รรคผลขนั้ ใดขน้ั หนง่ึ แนน่ อน แมจ้ ะไมถ่ งึ ขน้ั สงู สดุ
คอื พระอรหตั ตผล นนั่ เปน็ ความจรงิ ไหม และจะบำ� เพญ็ อยา่ งไรจงึ จะไดด้ งั ทท่ี า่ นวา่ ไว้
แมไ้ ดช้ นดิ เจด็ ปี ผมกพ็ อใจ ไมต่ อ้ งถงึ เจด็ วนั ซง่ึ อยใู่ นวสิ ยั ของบคุ คลประเภทดอกบวั
พน้ น�้ำแล้วจะแย้มบานอย่างรวดเร็ว

ธรรมที่พระพุทธเจ้าตรัสประทานไว้ ไม่ใช่ธรรมประเภทโกหกหลอกลวงโลก
เม่ือเป็นเช่นน้ันก็ต้องถือว่าเป็นความจริง ส่วนจะจริงแค่ไหนน้ันขึ้นอยู่กับผู้ปฏิบัติ
บ�ำเพ็ญเป็นรายๆ ไปท่ีจะรบี เรง่ ความเพียรให้เปน็ ไปตามความมงุ่ หมาย สว่ นคุณจะ
ตอ้ งการชนดิ เจด็ ปหี รอื เรว็ กว่านั้นเลา่

ทว่ี า่ เจด็ ปนี น้ั พดู ตามกำ� ลงั ความเพยี รหรอื วาสนาตา่ งหาก ถา้ พดู ตามใจผมแลว้
กอ็ ยากสำ� เรจ็ ในวนั นเ้ี ดยี๋ วนเี้ อง จะคดิ อะไรถงึ เจด็ ปเี จด็ วนั ละทา่ น ถงึ แมค้ นอน่ื ๆ ทเ่ี ขา
ไม่กลา้ พดู อยา่ งผม แตเ่ ขากค็ งมีความรสู้ ึกเชน่ ผมนับจ�ำนวนไม่น้อยเหมอื นกนั

คณุ เคยน่ังท�ำภาวนาคร้งั หนึ่งก่ชี ่ัวโมงท่เี พอื่ ส�ำเร็จภายในเจด็ ปนี นั้

พดู มาตอนน้ี ผมรสู้ กึ ละอายทา่ น ไมอ่ ยากพดู อะไรถงึ เจด็ ปี เจด็ เดอื น เสยี เลย แต่
การนงั่ ทำ� ภาวนานน้ั ผมพยายามทำ� เปน็ ประจำ� เพราะผมมคี วามสขุ ใจจากทางนม้ี านาน
ยง่ิ มอี ะไรๆ ไมด่ เี กิดขน้ึ ผมต้องหนั เขา้ หาทที่ ำ� ภาวนาเพือ่ ระงบั เรื่องน้ัน จนปรากฏวา่
ใจสบายขน้ึ มาแลว้ ผมถงึ จะทำ� ธรุ ะอะไรตอ่ ไป สว่ นนง่ั นานๆ นน้ั ผมยอมสารภาพ คอื
ผมนง่ั ไดค้ รงั้ ละประมาณสบิ หา้ นาทขี นึ้ ไปถงึ หนง่ึ ชว่ั โมง หรอื กวา่ เลก็ นอ้ ยทกุ ๆ วนั ถา้ ผม
ไมไ่ ดท้ ำ� เสยี ในวนั หนงึ่ เพราะธรุ ะยงุ่ บา้ ง เพราะเหตอุ ยา่ งอนื่ บงั คบั บา้ ง ใจรสู้ กึ ไมส่ บาย
ชอบกล ประหนงึ่ เรานอนเฝา้ รา่ งอยเู่ ปลา่ ๆ ไมไ่ ดร้ บั ประโยชนอ์ ะไรเลย ทง้ั ๆ ทแี่ ตก่ อ่ น
เรากเ็ คยนอนเฝา้ รา่ งอนั นอี้ ยเู่ หมอื นกนั แตพ่ อมาฝกึ หดั ทำ� จนตดิ ใจและเคยชนิ เพราะ
เคยเหน็ ผลขนึ้ มาวนั ละเลก็ ละนอ้ ยแลว้ ถา้ วนั ใดเกดิ ไมไ่ ดท้ ำ� จงึ อดคดิ ขนึ้ มาอยา่ งนนั้
ไมไ่ ด้ ฉะนน้ั ผมจงึ ตงั้ สจั จอธษิ ฐานทำ� ภาวนาไมใ่ หข้ าดไปไดแ้ มว้ นั หนง่ึ เวน้ แตน่ งั่ ไมไ่ ด้
เพราะเจบ็ ปว่ ย กต็ อ้ งนอนระลกึ นกึ ภาวนาอยแู่ ตใ่ นใจจนหมดลมแลว้ นนั่ แล ผมจงึ จะ
ละภาวนาของผม

92

กด็ ีอยู่แลว้ ท่คี ุณทำ� ความเขา้ ใจกบั ตัวเองรเู้ รือ่ งกัน โดยมากไดย้ นิ แตว่ ่าพูดกัน
ไม่รเู้ รอ่ื ง สว่ นจะทำ� ความเข้าใจกับตนให้รเู้ รื่องตนและปรับปรุงแกไ้ ขตนไมค่ อ่ ยจะมี
จึงมีแต่เรื่องบ่นว่าทุกข์กันทุกหนทุกแห่ง การท่ีคนเราจะเป็นทุกข์เพราะเรื่องของตัว
โดยเฉพาะกด็ ี เพราะมสี ว่ นภายนอกมาเกย่ี วขอ้ งกด็ ี เพราะตา่ งไมย่ อมทำ� ความเขา้ ใจ
กบั ตนและกบั เร่อื งที่เกิดข้ึนดว้ ยความมีเหตุผลทคี่ วรจะระงบั ได้ เรอ่ื งจงึ ลุกลามดังที่
เห็นๆ อยกู่ ับตนโดยเฉพาะและสว่ นภายนอกทัว่ ๆ ไป ถา้ ต่างได้มีโอกาสร้สู กึ สำ� นกึ
และทำ� ความเขา้ ใจกบั ตวั เองอยบู่ า้ งพอควร ไมว่ า่ จะดำ� เนนิ งานชนดิ ใด ยอ่ มจะเปน็ ไป
เพอื่ ความราบรน่ื นา่ ชน่ื ชมยนิ ดี ไมค่ อ่ ยมเี รอ่ื งทนี่ า่ ตำ� หนใิ นภายหลงั การงานกเ็ ปน็ ชน้ิ
เป็นอันพอจะอาศัยได้ทุกแผนกของงานท่ีท�ำ แม้ที่สุดหาเก็บผักมาขายก็พอยังชีวิต
และครอบครวั ใหเ้ ปน็ ไปตามฐานะ ไมค่ อ่ ยมคี วามเกยี จครา้ นเขา้ ครอบงำ� เพราะไดท้ ำ�
ความเข้าใจกับตนโดยถูกต้องแล้วด้วยเหตุผล ถ้ากลัวทุกข์เพราะสมบัติไม่พอกิน
พอใช้ กต็ อ้ งทำ� ความเขา้ ใจและปรบั ปรงุ ตวั เองใหเ้ ปน็ คนมคี วามขยนั หมน่ั เพยี ร สงิ่ ที่
ไมด่ ไี มฝ่ นื ทำ� การเบยี ดเบยี น การฉอ้ โกง การฉกขโมย การเอารดั เอาเปรยี บกนั การลว่ งลำ�้
ทุกประเภทโดยเจา้ ของไมย่ นิ ยอม แตล่ ะอย่างซงึ่ ระบมุ าเพียงเลก็ นอ้ ยนีค้ ือการเข้าไป
เหยยี บยำ่� บนหวั ใจกนั ทเี่ ปน็ ความเจบ็ ชำ้� อยา่ งลกึ และถอนไมข่ นึ้ นอกจากจะถอนดว้ ย
วิธีแก้แค้นซ่ึงเป็นเรื่องเพิ่มทุกข์ให้แก่กันและกันไม่มีวันส้ินสุดลงได้เท่านั้น ดังน้ัน
พระพุทธเจ้าจึงสอนไม่ให้ริท�ำแม้แต่อย่างใดอย่างหนึ่ง คนเราถ้าต่างรู้หัวใจของกัน
และกนั วา่ มนี ำ้� หนกั และคณุ คา่ เทา่ กนั ตา่ งกค็ วรทำ� ความเขา้ ใจกบั ตนโดยถกู ตอ้ ง และ
ต่างประกอบการงานทุกชนิดด้วยความระมัดระวัง ไม่กระทบกระเทือนตนและ
ทำ� ความเสยี หายแกผ่ ู้อ่นื โลกแม้จะมีจำ� นวนมาก ย่อมอยู่ดว้ ยกนั เปน็ ผาสุก เพราะ
ความรสู้ ึกตา่ งลงรอยเดยี วกัน ถา้ ปลอ่ ยให้เป็นไปตามหัวใจท่ีมกี เิ ลสความเห็นแกต่ วั
แม้แต่ครัวเรือนเดียวกันยังต้องทะเลาะวิวาทกันได้ ไม่ต้องพูดถึงส่วนใหญ่ซ่ึงต่าง
ไมม่ ธี รรม คอื การหยงั่ รหู้ วั ใจกนั ประจำ� ใจ คนทตี่ อ้ งการเปน็ คนดมี คี วามสขุ แตช่ อบทำ�
ความชวั่ เสยี หายตา่ งๆ เพราะไมห่ ยงั่ ถงึ ความรสู้ กึ ภายในใจของตนใหถ้ กู ตอ้ ง จงึ กลาย
เปน็ วา่ เทย่ี วนำ� ยาพษิ มาเผาผลาญตน ความทกุ ขจ์ ำ� ตอ้ งโผลข่ น้ึ มาอยา่ งปดิ ไมอ่ ยู่ เพราะ
สาเหตุแห่งทกุ ข์ (การทำ� ผดิ ) ตนเป็นผู้เปิดข้ึนเสยี เอง นอกจากนน้ั ผอู้ ืน่ ยงั พลอยได้
รบั ความเดือดร้อนเสียหายไปด้วย

93

ผมกม็ องเหน็ แตธ่ รรมเทา่ นนั้ ทจ่ี ะทำ� โลกใหเ้ ยน็ เพราะเจา้ ของซง่ึ รธู้ รรมและนำ� มา
ประกาศสอนโลก เปน็ ผมู้ คี วามรคู้ วามเหน็ อนั บรสิ ทุ ธห์ิ มดจดงดงามอยา่ งสดุ จะกลา่ ว
ไม่มีสิ่งที่ต�ำหนิแม้แต่น้อยแฝงอยู่เลย ล�ำพังความรู้ท่ีเป็นโลกล้วนๆ ไม่มีธรรมเข้า
เกอื้ หนนุ เลย มนั กลบั เปน็ เครอ่ื งเสรมิ ไฟภายในซงึ่ เปน็ ตวั โลกอยแู่ ลว้ ใหเ้ หอ่ และทะนง
อยา่ งไมร่ สู้ กึ ตวั เลย ทา่ นกพ็ อจะทราบไดท้ โ่ี ลกไมส่ งบทงั้ สว่ นยอ่ ยและสว่ นใหญ่ มไิ ดข้ นึ้
อย่กู บั ความโง่ที่ไม่ได้รบั การศกึ ษา แตม่ ันขึน้ อยู่กับความรทู้ เ่ี ปน็ โลกลว้ นๆ ต่างหาก
ผมรูก้ ผ็ มเถอะ ถา้ ไม่มธี รรมเป็นเคร่ืองเกอ้ื หนนุ อยบู่ ้าง ผมต้องเปน็ คนแบบรถไม่มี
หา้ มลอ้ อยดู่ ๆี นแี่ ล ตอ้ งวง่ิ ชนตน้ ไมข้ า้ งถนนหรอื วงิ่ ลงไปนอนจมอยใู่ นคลองแบบหลบั
ไมม่ วี ันต่นื แนๆ่ เท่าทผ่ี มกล้าเรียนท่านเช่นนี้ กเ็ พราะผมเคยเห็นโทษของผมมาแลว้
กอ่ นทยี่ งั ไมไ่ ดเ้ ขา้ วดั ฝกึ หดั ภาวนาอนั เปน็ วธิ ที หี่ กั หา้ มใจไดด้ ี ผมเปน็ คนโผงผางแบบ
ไมไ่ วห้ นา้ อนิ ทรห์ นา้ พรหม ถา้ ทำ� ไมถ่ กู ใจ ผมเรง่ คนั เรง่ จมไปเลย ไมส่ นใจกบั เบรกใน
เวลานนั้ คนกลายเปน็ ตน้ ไมข้ า้ งถนนใหผ้ มชนไมร่ กู้ ร่ี าย (ไดร้ บั ความชอกชำ้� เสยี หายจาก
ความไมย่ บั ยง้ั ความโกรธ) โกรธแลว้ ฝงั ใจไมย่ อมแกไ้ ขถอดถอน ขออยา่ ใหผ้ มเลา่ ไปมาก
เลยครบั อาจารยจ์ ะไมส่ บายใจไปด้วยความชั่วของผม

แตพ่ อมาเขา้ วดั ฟงั ธรรมและฝกึ หดั ทำ� ภาวนาเปน็ ลำ� ดบั มา ใจคอ่ ยเปลยี่ นความรู้
มาเรื่อยๆ จนกลายเป็นคนเห็นอกเห็นใจเพ่ือนมนุษย์ร่วมชาติ และระลึกย้อนหลัง
เกิดความสงสารคนทีถ่ ูกผมซ่ึงใจกำ� ลงั เปน็ อมนษุ ย์ในสมัยนั้น เหยยี บย�ำ่ ท�ำลายเผา
ดว้ ยวธิ ตี า่ งๆ อยา่ งมากมาย เกดิ ความสลดสงั เวชอยา่ งถงึ ใจ และพยายามแผส่ ว่ นกศุ ล
ใหเ้ ขาทง้ั ผทู้ ล่ี ว่ งลบั ไปแลว้ และยงั มชี วี ติ อยู่ เพอ่ื กรรมนน้ั จะไดล้ ดกำ� ลงั ลงบา้ ง ทง้ั เขา
ก็จะได้มสี ว่ นบุญจากเราผู้กลับทำ� ดี เชน่ เดียวกบั เขาไดร้ บั ส่วนชัว่ จากเราในเวลาท่เี รา
ทำ� ชัว่ แก่เขาฉะนัน้ นอกจากความสงสารดงั ทเ่ี รียนมาแลว้ ยงั มีความสงสารไปตลอด
สตั วท์ ไ่ี มร่ ภู้ าษภี าษาอะไรอกี ดว้ ย ทกุ วนั นแี้ มแ้ ตส่ ตั ว์ ผมยงั เฆย่ี นตไี มล่ ง อยา่ วา่ ถงึ ลกู ๆ
หลานๆ ตลอดคนทัว่ ๆ ไปเลย เวลาเดนิ ไปตามถนนหนทางเห็นเพ่ือนมนษุ ย์ทีจ่ นๆ
ซ่ึงดูแล้วน่าทเุ รศสงสารเอานกั หนา อดที่จะให้เงนิ และส่ิงตา่ งๆ แก่เขาไมไ่ ด้ บางครงั้
กลบั มาบา้ นถกู ภรรยาและลกู ๆ วา่ ใหบ้ า้ ง วา่ เปน็ พระเวสสนั ดรโดยไมม่ องดฐู านะของตน
ผมก็ถือโอกาสอบรมเขาในเวลานั้นบ้างว่า พระเวสสันดรแม้พระองค์จะเป็นกษัตริย์

94

ทรงสมบรู ณด์ ว้ ยพระราชทรพั ย์ กม็ ไิ ดท้ รงใหท้ านเพราะเหน็ แกร่ าชทรพั ยม์ าก แตท่ รง
พระราชทานเพราะอ�ำนาจพระเมตตาที่ทรงมีแก่เพื่อนมนุษย์ด้วยกันต่างหาก ดังนั้น
ถงึ คราวอับจน จงึ ไม่ทรงลดละในการให้ทาน เช่น ทรงมอบกัณหา-ชาลี พระลูกรกั
และพระนางมทั รี ยอดพระทยั ใหแ้ กพ่ ราหมณผ์ ไู้ ปทลู ขอ โดยมไิ ดส้ นพระทยั วา่ พระองค์
ทรงสมบูรณด์ ว้ ยพระราชทรัพยห์ รอื อับจนอยา่ งไรเลย

เรากม็ พี ออยพู่ อกนิ แมไ้ มม่ ากถงึ ขน้ั เศรษฐมี เี งนิ เปน็ สบิ ๆ รอ้ ยๆ ลา้ น แตก่ ย็ งั ดกี วา่
เขาทแ่ี สนจนและนา่ สงสารมาก จงึ ควรเหน็ อกและสงสารเพอ่ื นมนษุ ยต์ าดำ� ๆ ซง่ึ อยใู่ น
โลกอนจิ จังดว้ ยกัน เราก็มิใช่จะเป็นอย่ขู นาดทเี่ ป็นอยู่เวลานีต้ ลอดไป อาจจะมีสงู ๆ
ตำ่� ๆ ไปตามกฎอนจิ จัง ซึ่งอยู่เหนือสัตว์โลกเชน่ เดยี วกับคนและสัตวท์ ว่ั ๆ ไป เขาก็
มใิ ชจ่ ะเปน็ บคุ คลทน่ี า่ สงั เวชเชน่ น้ี เปน็ อยเู่ วลานเ้ี สมอไป อาจจะมที างดขี นึ้ หรอื เลวลง
ตามกรรมนยิ มพาใหเ้ ป็นไป แมผ้ ู้มีบุญหนักศักด์ใิ หญ่ มเี งินทองกองสมบตั ิมากมาย
ประหนงึ่ แมน่ ำ�้ มหาสมทุ ร กม็ ใิ ชจ่ ะเปน็ อยเู่ ชน่ นน้ั ตลอดไป ยอ่ มมคี วามเปลย่ี นแปลงเปน็
อยา่ งอนื่ ไปไดเ้ ชน่ เดยี วกบั สงิ่ ทวั่ ๆ ไป ยงิ่ เปน็ ผตู้ งั้ อยใู่ นความประมาท เพราะเหน็ แกต่ วั
และความมั่งมีดเี ดน่ ไมอ่ ยากท�ำบญุ ใหท้ านหวา่ นพชื หวังผลเอาไว้บ้าง นน่ั ยิ่งมีทาง
จะไหลลงสทู่ ี่ตำ�่ ไดเ้ ร็วย่ิงกว่าน้ำ� ไหลลงจากภเู ขาเสยี อกี ทางที่ดใี ครจะตกอยใู่ นภาวะ
เช่นไรก็ตาม ควรจะถือเป็นผลแห่งกรรมดีช่ัวของตัวที่แสดงหลักฐานให้เจ้าตัวรู้ไว้
เพอ่ื มใิ หป้ ระมาทนอนใจในความเปน็ อยขู่ องแตล่ ะบคุ คล แลว้ รบี เรง่ ขวนขวายกอ่ สรา้ ง
ความดีมีการให้ทานเป็นต้นไว้ จะมีหวังได้รับผลที่ตามสนองเชิดชูในภพชาติต่อไป
จะไม่เป็นผู้จนมุมในภพนั้นๆ เพราะเรามิได้สร้างความจนมุมไว้แก่ตนในภพนี้
นบั แตน่ น้ั มา ภรรยาและลกู ๆ ผมเลยกลายเปน็ คนใจบญุ และกวา้ งขวางผดิ ปกตขิ น้ึ อยา่ ง
มากมาย เพราะแตก่ อ่ นเขากเ็ ปน็ คนมนี สิ ยั ชอบใหท้ านอยแู่ ลว้ ทงั้ แมแ่ ละลกู ๆ เขา พอได้
รับเคร่ืองส่งเสริมจากผมแล้ว รู้สึกว่าพร้อมกันยินดีและต่ืนเต้นน่าสรรเสริญมาก
ทุกวันนี้ข้ึนชื่อว่าการท�ำบุญสุนทานแล้วเป็นถึงไหนถึงกัน บางครั้งเขายังรู้สึกใจเด็ด
ยงิ่ กวา่ ผมเสยี อกี และตอ้ งกลบั ชมเชยเขา เพราะผมเปน็ คนอบรมเขาใหเ้ ปน็ คนดมี ใี จ
เปน็ นกั เสยี สละ ไมเ่ ปน็ คนเหน็ แกต่ วั จนนา่ เกลยี ด เมอื่ เขายนิ ดแี ละทำ� ตาม แตเ่ รากลบั
เปน็ ขา้ ศกึ ตอ่ เขา โดยการหา้ มไมใ่ หเ้ ขาทำ� มากกวา่ ทเี่ ราคดิ วา่ จะทำ� หรอื หา้ มไมใ่ หเ้ ขาทำ�

95

ถ้าเราไมพ่ าทำ� ดงั นี้ ต้องถือเปน็ ความผดิ ของเราเอง เพราะการทำ� บุญใหท้ านต้องทำ�
ดว้ ยนำ้� ใจศรทั ธา เมอื่ สงิ่ ของทจ่ี ะทำ� ทานมอี ยู่ มไิ ดท้ ำ� ดว้ ยกาลเวลามาบงั คบั หรอื รอคอย
ใหผ้ หู้ นงึ่ ผใู้ ดมาบอกหรอื สง่ั บงั คบั ใหท้ ำ� จงึ จะทำ� ฉะนนั้ การทำ� บญุ ใหท้ านมอบใหเ้ ปน็
อสิ ระไปเลยในครัวเรอื นของผม แม่อยากทำ� ลกู ๆ อยากท�ำ หรอื ผมอยากท�ำ ใหท้ ำ�
อย่างสบายใจไปตามอัธยาศัย ถงึ คราวจะท�ำพร้อมหน้ากันก็ทำ� ลกู ๆ อยากใหท้ าน
มาขอเงนิ ผมตอ้ งใหท้ นั ทพี รอ้ มกบั เสรมิ เขาดว้ ย ผมยงั พดู กบั แมเ่ ดก็ ๆ ดว้ ยวา่ เวลาลกู ๆ
อยากท�ำบุญใหท้ านกับเพ่อื นๆ หรอื โดยลำ� พงั ของเขา อย่าไดข้ ัดใจเด็ก ควรหาให้เขา
และควรส่งเสริมเขาด้วย เพ่อื เด็กๆ มีแกใ่ จและม่นั ใจว่าสิง่ ที่เขาท�ำนน้ั ถกู ตอ้ งดแี ล้ว
ผมแนใ่ จวา่ เดก็ ทม่ี นี สิ ยั ชอบทำ� บญุ ใหท้ าน จะเปน็ เดก็ ดมี คี วามเจรญิ ในอนาคต เพราะ
ไมเ่ คยเหน็ คนทเี่ ปน็ นกั ทำ� บญุ ใหท้ านไปกอ่ ความเดอื ดรอ้ นฉบิ หายแกบ่ า้ นเมอื ง นอกจาก
คนอนื่ ไดอ้ าศยั และเปน็ คตติ วั อยา่ งอนั ดแี กส่ ว่ นรวมเทา่ นน้ั และยงั เปน็ บคุ คลทเ่ี ชอ่ื ถอื
ไดด้ ว้ ย โลกมคี วามไวว้ างใจ ท้งั เปน็ บคุ คลทีไ่ มเ่ ปน็ ภยั ตอ่ โลก คนชอบคบคา้ สมาคม
และชอบเชอื้ เชญิ ไปในงานมงคลตา่ งๆ เทา่ ทผ่ี มสง่ เสรมิ ลกู เมยี ผมเกยี่ วกบั การทำ� บญุ
ให้ทานมากกวา่ ส่งิ อ่นื ๆ เพราะผมเห็นความส�ำคัญความเป็นผูม้ ใี จบุญสนุ ทาน จนไม่
สามารถจะพรรณนาใหส้ นิ้ สดุ ลงได้ จะผดิ ถกู ประการใด ขอทา่ นไดช้ ว่ ยเตอื นผมดว้ ย
จะเป็นพระคุณอย่างยง่ิ

คุณมีความเห็นถูกต้อง ไม่มีข้อขัดแย้ง เพราะคนใจบุญก็คือคนท่ีมีเมตตา
ประจำ� ตน และสามารถจะใหค้ วามรม่ เยน็ แกค่ นอน่ื ไดพ้ อสมควรแกฐ่ านะของตน ถา้ เปน็
ตน้ ไมก้ ม็ กี ง่ิ และใบดกหนา ทงั้ ตง้ั อยรู่ มิ ทางซงึ่ เหมาะสำ� หรบั คนสญั จรไปมาไดแ้ ละพกั
อาศยั ร่มเงา ฉะน้ัน จึงควรสง่ เสริมเด็กใหม้ ใี จม่ันคงในทางบุญ เพราะคนเราจะโง่
หรอื ฉลาดกต็ าม ถา้ มใี จฝกั ใฝใ่ นทางกศุ ล ยอ่ มเปน็ คนมหี ลกั ยดึ ไมค่ อ่ ยเอนเอยี งไป
ตามสง่ิ ยวั่ ยวนอยา่ งงา่ ยดาย ถา้ เปน็ ตน้ ไมก้ เ็ ปน็ ประเภททมี่ แี กน่ และมรี ากแกว้ ฝงั ลงลกึ
ไมโ่ ค่นล้มอย่างง่ายๆ เวลาถกู พายุจดั จะมที างเอาตวั รอดได้ ไมค่ อ่ ยได้วติ กกังวลกับ
เขานกั ถา้ เปน็ ผใู้ หญก่ เ็ ปน็ หลกั ยดึ ในครอบครวั และวงงานตา่ งๆ ไดด้ ี ไมเ่ ปน็ คนลอบๆ
มองๆ คอยหาทแี่ จง้ ทลี่ บั เปน็ คนเปดิ เผยซอื่ ตรงตอ่ หนา้ ทกี่ ารงานและการเงนิ ถา้ เปน็
ภาชนะก็เป็นท่ีเก็บรักษาสิง่ ของตา่ งๆ ไดด้ ี ไม่ค่อยมรี อยร้าวและรัว่ ซมึ ส่งิ ของตา่ งๆ

96

ทถ่ี กู เกบ็ ไวป้ ลอดภยั ดี ไมไ่ หลซมึ ออกเสยี หมด ภาชนะประเภทนหี้ ายาก สมยั นไี้ มค่ อ่ ยมี
ใชก้ ัน ในตลาดแมจ้ ะมีมาก แตโ่ ดยมากมกั จะมีรอยร้าวมาแตโ่ รงงานดั้งเดิม เจา้ ของ
โรงงานผลติ แตล่ ะแหง่ คงจะถอื กนั เปน็ ธรรมดาไปเสยี จงึ ไมส่ นใจจะผลติ ชนดิ ดๆี มาใช้
ฉะนัน้ ใครนำ� ไปบรรจหุ รอื ใส่อะไรที่ไหน จึงมักจะยงั เหลอื แตภ่ าชนะ ส่วนวตั ถทุ ถี่ ูก
บรรจไุ วห้ ายไปหมด จงึ เปน็ ภาชนะทม่ี โี รคเรอื้ รงั ประจำ� ใชป้ ระโยชนไ์ มค่ อ่ ยได้ หรอื ได้
ก็แบบคนบ้านนอกรับประทานขนมปังฝรั่งต่างข้าว ซ่ึงรับแล้วท�ำให้หิวโหยตลอดวัน
เมอื งไหนกต็ าม ถา้ ขนื ผลติ หรอื สง่ เสรมิ ภาชนะชนดิ นม้ี าใชม้ ากๆ แบบออกหนา้ ออกตา
ไมส่ นใจตอ่ การปรบั ปรงุ แกไ้ ขเลยแลว้ ไมว่ า่ จะภาชนะชนดิ และขนาดไหนๆ แทนทจี่ ะ
เปน็ ที่เก็บรักษาสิง่ ของต่างๆ ใหเ้ ปน็ ระเบียบและปลอดภยั แตจ่ ะกลายเป็นสิ่งท�ำลาย
สมบตั อิ ันมคี ่าต่างๆ ใหฉ้ ิบหายปน่ ปลี้ งในขณะเดียวได้ ผตู้ อ้ งการความเจรญิ มน่ั คงต่อ
ครอบครวั และวงงานตา่ งๆ ตลอดประเทศชาตบิ า้ นเมอื ง จงึ ไมค่ วรนง่ิ นอนใจในภาชนะ
ประเภทดงั กลา่ วนน้ั

โลกตา่ งมงุ่ ความสขุ โดยทว่ั กนั ไมเ่ คยปรากฏมวี นั และเวลาใดๆ จะลดความมงุ่ หวงั
ต่อความสุขที่เคยฝังใจมาเป็นประจ�ำ แม้ที่สุดคนไข้หนักซ่ึงจวนจะหมดหวังอยู่แล้ว
ก็ยังไม่ยอมลดละความหวังนั้น จนถึงข้ันสุดวิสัยท่ีจ�ำต้องจากไปตามกฎธรรมชาติ
เม่ือเร่ืองที่จ�ำต้องยอมรับมีอยู่กับทุกคนโดยจะหลีกหนีไม่พ้นเช่นนี้ ต่างจึงควรท�ำ
ความรู้สึกและพยายามดัดแปลงภาชนะคือตัวเราเองให้เหมาะสมกับความมุ่งหมายท่ี
ปรารถนาไว้ โดยมเี หตผุ ลคอื ธรรมเปน็ เครอื่ งปกครองตน อยา่ ใหเ้ ปน็ ลกั ษณะภาชนะ
ท่รี ว่ั หรือแตกรา้ ว ตา่ งก็จะเป็นคนดมี ีธรรม คอื ความรม่ เย็นสถิตอยู่ในใจ และยงั จะ
แสดงผลเปน็ สขุ กระจายออกไปนบั แตส่ ว่ นยอ่ ยจนถงึ สว่ นใหญไ่ มม่ ปี ระมาณ โลกทเ่ี คย
รุ่มร้อนก็จะกลายเป็นสวรรค์เมืองคนข้ึนมาให้ทันตาเห็น ผู้ที่ยังไม่เคยพบเคยเห็น
สวรรค์เมอื งบน แต่พอมาเจอเอาสวรรคเ์ มอื งเราเข้ากพ็ อใจแลว้ ผตู้ ้องการความสุข
อยา่ งสดๆ รอ้ นๆอยแู่ ลว้ ใครเลา่ จะมแี กใ่ จไปรอคอยชมสวรรคช์ น้ั บน เฉพาะสวรรค์
เมอื งคนกเ็ ปน็ สขุ จะตายอยแู่ ลว้ ดงั นนั้ ถา้ ตา่ งคนตอ้ งการเมอื งมนษุ ยใ์ หก้ ลายเปน็ เมอื ง
สวรรคข์ น้ึ กบั ตนจรงิ ๆ กค็ วรพยายามเสกสรรตนใหเ้ ปน็ คนดี สวรรคเ์ มอื งคนจะเปน็
ของท่านโดยไม่มีใครมาแย่งชงิ ไปได้เลย

97

ผู้ใหญ่เราตา่ งเห็นความสำ� คัญของเด็กในอนาคต และจะพอมที างแกไ้ ขช่วยให้
เดก็ ดีขน้ึ ได้บ้างไหม

พดู ถึงทางน้นั มอี ยแู่ ลว้ แต่สำ� คญั ที่ผู้ใหญจ่ ะพาเดก็ ดำ� เนินหรือไม่เทา่ น้ัน ขอ้ น้ี
เคยพูดมาหลายครั้งแล้วว่า เด็กดียังมีอยู่แยะท่ีคอยด�ำเนินตามผู้ใหญ่อยู่ทุกเวลา
ขอ้ สำ� คญั ขอใหผ้ ใู้ หญพ่ ากนั เตรยี มรบั เดก็ ดว้ ยอบุ ายและความประพฤตอิ นั แยบยลของ
ตนนน่ั แล อยา่ ใหเ้ ดก็ หวั เราะเยาะได้ นค่ี อื ทางดที เี่ ดก็ จะเดนิ ตามดว้ ยความราบรน่ื และ
ปลอดภัย นี่เคยพูดมามากแลว้ ขอยตุ ิ

กระผมพยายามมากราบนมสั การทา่ นอาจารยห์ ลายครง้ั เผอญิ ไมพ่ บเสยี ทกุ ครงั้
วันนี้กระผมมาอีกจึงได้พบ กระผมกราบรบกวนท่านด้วยความกระหายอยากทราบ
ความจรงิ อันแนน่ อนว่า มรรคผลนพิ พานยงั มอี ยอู่ ย่างสมบรู ณ์ ดังสมัยพระพุทธเจ้า
ยงั ทรงพระชนมอ์ ยหู่ รอื รว่ งโรยไปหมดแลว้ ตามคำ� เขาพดู ปรมั ปราเอาแนไ่ มไ่ ด้ แตพ่ อ
กวนสมองให้ปวดร้าวพอดู กระผมจึงรีบมาหาท่านอาจารย์เพื่อให้ช่วยช้ีแจงให้หาย
ข้องใจ ถา้ ได้รบั ค�ำชแ้ี จงแล้ว กระผมจะเป็นที่พอใจและตั้งหน้าปฏิบัตอิ ย่างเต็มก�ำลงั
ทข่ี อ้ งใจกค็ อื ทง้ั ๆ เขาพดู วา่ มรรคผลนพิ พานไมม่ ี เพราะหมดเขตหมดสมยั ไปนานแลว้
แตเ่ วลากระผมเขา้ ทภ่ี าวนาใจสงบลงถงึ กบั ปรากฏวา่ กายไมม่ เี หลอื อยเู่ ลยเวลานนั้ จะ
ทราบวา่ กายมกี ต็ อ่ เมอ่ื จติ ถอนขน้ึ มาแลว้ ถา้ วา่ มรรคผลนพิ พานไมม่ ี ความสขุ ทางจติ
ทป่ี รากฏขน้ึ จากการปฏบิ ตั ใิ นเวลานนั้ ทำ� ไมจงึ แสดงใหร้ อู้ ยา่ งนนั้ เพอ่ื ความแนใ่ จจงึ ตอ้ ง
มาเรียนถามท่านอาจารยอ์ กี ครั้ง

ผมกไ็ มใ่ ชเ่ จา้ ของหา้ งรา้ นผรู้ บั ซอื้ และรบั จำ� นำ� มรรค ผล นพิ พาน ไวเ้ พอื่ ไถถ่ อน
หรอื ขายขน้ึ ราคาและขายทอดตลาดเอาตามความชอบใจของตน จึงไมก่ ลา้ เรียนทา่ น
ไดอ้ ยา่ งแมน่ ยำ� ถ้ามรรค ผล นพิ พาน เปน็ เหมือนลูกฟกั แฟงแตงโม เวลาเครือของ
มนั เจรญิ ลกู ของมนั กเ็ จรญิ ดว้ ย เวลาเครอื ของมนั แกแ่ ละตายไป กห็ มดเขตหมดสมยั

98

ท่จี ะออกดอกออกผล มรรค ผล นพิ พาน กจ็ ะต้องเปน็ ในทำ� นองเดยี วกนั แตถ่ ้า
มรรค ผล นพิ พาน ไมใ่ ชฟ่ กั แฟงแตงโม กจ็ ำ� ตอ้ งผดิ กนั อยโู่ ดยดี ฉะนนั้ ผมจงึ ไมก่ ลา้
เรยี นทา่ นวา่ มรรค ผล นพิ พาน ยงั มีอยหู่ รือว่าหมดสมยั ไปแล้ว เน่ืองจากไมแ่ น่ใจ
กบั พวกเราผจู้ ะยงั มรรค ผล นพิ พาน ใหเ้ กดิ หรอื จะพากนั สงั หารมรรค ผล นพิ พาน
เสียเอง โดยไม่เกยี่ วกบั กาลสมยั ใดๆ มาทำ� ลายให้หมดไป

ถา้ เปน็ ผูห้ นกั แนน่ ตอ่ ขอ้ ปฏบิ ัติไมล่ ดละ หนทางคอื ศีล สมาธิ ปญั ญา กม็ ที าง
จะยงั มรรคผลใหเ้ กดิ ขน้ึ เปน็ ลำ� ดบั จนเจรญิ เตม็ ทแี่ ลว้ กป็ รากฏเปน็ นพิ พานขน้ึ มาทใี่ จ
แต่ถ้าไมห่ นกั แน่น ทำ� แบบงๆู ปลาๆ เปน็ แตป่ รารถนาผลอยา่ งเดยี ว ผลเกิดได้ยาก
แมเ้ กดิ ขน้ึ บา้ งแลว้ กเ็ จรญิ ไดย้ าก คอยแตจ่ ะเสอ่ื มลง หรอื เสอื่ มลงจนไมป่ รากฏผล คอื
ความสขุ เหลอื อยใู่ นใจเลย ทเี่ รยี กสงั หารมรรค ผล นพิ พาน ใหห้ มดไปโดยไมเ่ กย่ี วกบั
กาลเวลามาทำ� ลาย คำ� วา่ เขตหรอื สมยั นนั้ ขนึ้ อยกู่ บั การปฏบิ ตั มิ ากกวา่ อน่ื ไมม่ กี าลเวลาใด
มอี ำ� นาจยงั มรรค ผล ใหเ้ กดิ หรอื ทำ� ลายมรรค ผล ใหฉ้ บิ หายไปจากผปู้ ฏบิ ตั ชิ อบอยู่
เนอื่ งจากมรรค ผล ขนึ้ อยกู่ บั ขอ้ ปฏบิ ตั ิ คนทำ� ใหเ้ จรญิ ขอ้ ปฏบิ ตั กิ เ็ จรญิ คนทำ� ใหเ้ สอื่ ม
ขอ้ ปฏบิ ตั กิ เ็ สอ่ื ม คนทำ� ใหห้ มด คอื ไมส่ นใจปฏบิ ตั ิ มรรค ผล กห็ มดไปโดยไมเ่ หลอื อยู่
ในโลกเลย เรือ่ งมีอย่เู พยี งเทา่ น้ี

กระผมขอกราบขอบพระคณุ ทา่ นอาจารยเ์ ปน็ อยา่ งยง่ิ กระผมหายสงสยั ในเรอื่ ง
มรรค ผล นพิ พาน ขณะท่ไี ดฟ้ งั คำ� ช้แี จงจากทา่ น เปน็ อันว่าเรอ่ื งมรรค ผล ทงั้ มวล
ขนึ้ อยกู่ บั ผปู้ ฏบิ ตั จิ ะทำ� ใหเ้ จรญิ จะทำ� ใหเ้ สอื่ ม และจะทำ� ใหฉ้ บิ หาย ทนี จ้ี ติ ทส่ี งบลงดงั ที่
กราบเรียนนน่ั ถกู หรือผดิ ขอกราบรับคำ� แนะนำ� ด้วย

นนั่ ถกู ตอ้ ง และนน่ั แลคอื ตวั ผลทเ่ี กดิ จากเหตคุ อื การภาวนาของเรา โปรดทำ� ความ
พยายามบำ� รงุ ใหเ้ จรญิ ยง่ิ ๆ ขน้ึ ไปโดยลำ� ดบั ทเ่ี รยี กวา่ มรรค ผล เจรญิ และคำ� วา่ มรรค ผล
นน้ี น้ั มไิ ดห้ มายเอามรรคสี่ ผลส่ี โดยเฉพาะ แตห่ มายถงึ วธิ ดี ำ� เนนิ ทวั่ ๆ ไปดว้ ย สงิ่ ท่ี
ทำ� ใหเ้ กดิ ความสงบสขุ จากการปฏบิ ตั ิ ควรเรยี ก มรรค ผล เจรญิ สง่ิ ทท่ี ำ� ใหเ้ กดิ ทกุ ขเ์ พราะ
การท�ำผดิ ความสุขทีเ่ คยมหี ายไป ควรเรยี กว่า มรรค ผล เสือ่ ม

99

เมอื่ ถกู ตอ้ งในขนั้ ทกี่ ำ� ลงั ทำ� อยู่ แตต่ อ่ ไปจะใหพ้ จิ ารณาอยา่ งไรอกี บา้ งจงึ จะเจรญิ
ก้าวหน้า กระผมหวงั ความพ้นทกุ ขอ์ ย่างเต็มใจไมม่ ีอะไรจะเปน็ ท่นี า่ สงสัย เพราะสงิ่
ต่างๆ ที่มีอยใู่ นโลกกไ็ ดผ้ ่านมาพอสมควร สขุ หรอื ทกุ ขก์ ็เทา่ ที่สัมผัสและผ่านไปแลว้
ไมม่ อี ะไรเหลอื อยู่ จงึ มองเหน็ ทางเดยี วเทา่ นน้ั คอื ธรรมะทจี่ ะเปน็ ทางเกษมสำ� ราญใจ
ไปแลว้ ไมต่ ้องกลับมา

ถา้ ตอ้ งการถงึ ชา้ กพ็ กั ใตร้ ม่ ไมร้ มิ สระขา้ งทางมากๆ ถา้ ตอ้ งการถงึ เรว็ กพ็ กั ระหวา่ ง
ทางแต่น้อยพอบรรเทากายหายเหน่ือยแล้วเดินต่อไปให้มาก ถ้าไม่ต้องการพ้นทุกข์
กไ็ ม่ออกเดนิ ทาง มอี ยสู่ ามประการด้วยกนั คอื การพักสงบในสมาธิบ่อยนกั ไมค่ อ่ ย
สนใจทางปญั ญาการคน้ ควา้ กไ็ ปไดช้ า้ การพกั สมาธเิ ปน็ ครง้ั คราวจดั วา่ พอดี นอกนน้ั
กพ็ จิ ารณาทางสตปิ ญั ญาโดยแยกขนั ธอ์ อกเปน็ ประเภทๆ และแยกออกเปน็ ชน้ิ ๆ พสิ จู น์
ตามหลกั ความจรงิ ของมนั คอื ไมเ่ ทยี่ ง เปน็ ทกุ ข์ และ เปน็ อนตั ตา ตรวจตราดดู ว้ ยปญั ญา
ใหเ้ หน็ ชดั วา่ อนจิ จงั ไมเ่ ทยี่ งนน้ั ไมเ่ ทยี่ งอยา่ งไร ในสว่ นตา่ งๆ ของรา่ งกายทง้ั ภายนอก
ภายใน มสี ว่ นไหนบา้ งทม่ี ขี อ้ ยกเวน้ วา่ เปน็ ของเทยี่ ง ตรองดใู หล้ ะเอยี ดถถี่ ว้ นทกุ อาการ
จะเห็นไดช้ ัดว่าไมเ่ ทีย่ งจริงๆ ทกุ ขงั ก็ตรวจดใู หล้ ะเอยี ดวา่ มอี ยูใ่ นกายทกุ ส่วน ไม่มี
ขอ้ ยกเวน้ แมอ้ าการเดยี ววา่ ไมเ่ ปน็ ทกุ ข์ ตอ้ งเปน็ เชน่ เดยี วกนั ทว่ั รา่ ง อนตั ตา ทกุ อาการ
ปฏเิ สธความเปน็ สตั วเ์ ปน็ บคุ คลเราเขาในรา่ งกาย ไมม่ ใี ครรบั ผดิ ชอบและถอื ความเปน็
เจา้ ของวา่ ไมใ่ หเ้ ปน็ ไปในลกั ษณะสาม คอื อนจิ จงั ทกุ ขงั อนตั ตา นอกจากไปจบั จอง
เอาแบบเถ่ือนๆ อย่างไม่ไดผ้ ลเทา่ นนั้ การพิจารณาด้วยปัญญาซ�ำ้ ๆ ซากๆ จนเห็น
ความจริงข้ึนมาทีละเล็กละน้อยอย่างนี้แล คือทางออกจากเคร่ืองผลักดันจิตใจโดย
ลำ� ดับ การเดินทางปญั ญาใหถ้ อื เปน็ สำ� คญั แต่การพกั ในสมาธิให้เปน็ ไปเฉพาะกาล
ทคี่ วรพกั เทา่ นนั้ ไมค่ วรพกั บอ่ ย พกั ในลกั ษณะคนขเ้ี กยี จทำ� งาน ถา้ ตอ้ งการพน้ ทกุ ขเ์ รว็
โปรดทราบว่า ปัญญานี่แลเป็นเครื่องถอดถอนกิเลสทุกประเภทพาให้พ้นทุกข์อย่าง
ไมผ่ ดิ หวงั ทง้ั สมาธแิ ละปญั ญาใหผ้ ลดั เปลยี่ นกนั ทำ� งาน แตไ่ มไ่ ดท้ ำ� ในขณะเดยี วกนั
จะเปน็ ความสมำ่� เสมอในการดำ� เนนิ ขอ้ ปฏบิ ตั ิ โปรดจดจำ� ไวแ้ ละนำ� ไปปฏบิ ตั ดิ ว้ ยความ
ไมน่ งิ่ นอนใจ ปญั ญาการคน้ ควา้ หาความฉลาดใสต่ นคอื ทางไมจ่ นตรอกจนมมุ ในเวลา
จำ� เปน็ เพราะงานของจติ เปน็ งานสลบั ซบั ซอ้ นยง่ิ กวา่ งานอนื่ ใด ตอ้ งใชส้ ตปิ ญั ญาเปน็

100

เครอ่ื งบกุ เบกิ ไปตลอดสาย นกั ปฏบิ ตั ติ อ้ งเปน็ นกั ใครค่ รวญทกุ ขณะทมี่ สี งิ่ มาเกย่ี วขอ้ ง
กบั ตน อยา่ อยอู่ ยา่ งแบบสนิ้ ทา่ หาทางออกไมไ่ ด้ อยา่ นำ� มาใชใ้ นวงการปฏบิ ตั ิ จะกลาย
เป็นคนจนมุมส้ินท่าใช้ไม่ได้ เวลาคับขัน โปรดต้ังสติปัญญาประชิดเหตุการณ์และ
ใครค่ รวญดว้ ยดี จะเหน็ ทางออกอยใู่ นจดุ นนั้ นนั่ เอง เรอ่ื งทงั้ นพ้ี ระพทุ ธเจา้ และสาวก
เคยเผชิญมาแล้ว ถงึ ได้น�ำเหตกุ ารณ์ตา่ งๆ มาสงั่ สอนพวกเรา ผมู้ ีสมาธเิ ปน็ ก�ำลงั ใจ
และพจิ ารณาปญั ญาอยา่ งไมล่ ดละโดยถอื ขนั ธห์ า้ เปน็ เปา้ หมายทพี่ จิ ารณาจะลลุ ว่ งไปได้
โดยสม่ำ� เสมอและถงึ จุดหมายปลายทางไดอ้ ย่างสมหวัง ขอนิมนต์ท�ำความม่นั ใจใน
ขอ้ ปฏบิ ตั ทิ กี่ ำ� ลงั ทำ� อยู่ นนั่ แลคอื เรอื ใหญอ่ นั จะพาขา้ มมหาสมทุ รทะเลหลวง คอื สมมตุ ิ
เครอื่ งจองจำ� ทั้งหลายเสยี ไดโ้ ดยปลอดภยั ผใู้ ดมคี วามขยันตอ่ ความเพยี ร ศึกษาอยู่
กบั ส่ิงทีม่ าสมั ผสั ทางอายตนะ พิจารณาใหร้ คู้ วามเกดิ ขึน้ และดับไปของมันทั้งภายใน
ภายนอกดว้ ยปญั ญา ผนู้ น้ั จะถงึ ฝง่ั แหง่ ความเกษมแนน่ อน หวงั วา่ ทา่ นจะพอเขา้ ใจได้
เท่าทอ่ี ธิบายมา

พอได้รับทราบเร่ืองปัญญาเป็นเคร่ืองถอดถอนกิเลสทุกประเภท กระผมรู้สึก
ซาบซง้ึ มาก เพราะกระผมไดพ้ จิ ารณาอยบู่ า้ งแลว้ ปรากฏผลอยา่ งนน้ั จรงิ ๆ เปน็ แตม่ ไิ ด้
ปกั ใจลงมากเทา่ นน้ั เพราะกระผมพจิ ารณาแบบสมุ่ เดาไปตามภาษาของคนไมร่ ู้ บดั นี้
รสู้ กึ ซาบซงึ้ กบั ปญั ญาขน้ึ อกี มาก และจะพยายามเดนิ ปญั ญาใหม้ าก สว่ นการพกั สงบนน้ั
จะให้พักอยนู่ านเท่าไรจึงควรถอนขึ้นมา

จิตจะพักอยู่นานเท่าไร ควรปล่อยให้พักอยู่ตามต้องการ เม่ือถอนข้ึนมาแล้ว
ค่อยทำ� งานทางด้านปญั ญาต่อไป มกี ารผลดั กันพกั และทำ� งานไปท�ำนองน้ีดว้ ยความ
สม�่ำเสมอจนตลอดสาย จะเปน็ ความสะดวกราบรื่นต่อการด�ำเนิน ไม่ค่อยมอี ปุ สรรค
ในระหว่างทาง การพกั สงบทางสมาธิก็ช�ำนาญแล้วมิใชห่ รอื

รสู้ ึกลงได้ง่ายและรวดเรว็ แต่จิตชอบสมาธมิ าก กอ่ นที่ยงั ไมไ่ ดฟ้ ังท่านอาจารย์
อธบิ ายเรอื่ งตดิ สมาธิ อยา่ งไรตอ้ งตดิ สมาธแิ นๆ่ เพราะเมอ่ื จติ เขา้ ไปอยทู่ นี่ นั้ แลว้ ไมม่ ี
อะไรรบกวน แตพ่ อถอนขนึ้ มา จติ ตอ้ งรบั รกู้ บั สง่ิ ตา่ งๆ รสู้ กึ รำ� คาญชอบกล แลว้ จติ อยาก
เข้าไปอยูใ่ นสมาธิน้นั เสยี เพื่อหลบอารมณก์ วนใจ

101

นน่ั ทา่ นเรยี กวา่ จติ ขเ้ี กยี จทำ� งาน คอยแตจ่ ะหาทพี่ กั นอน ผลงานจงึ ไมค่ อ่ ยปรากฏ
ความจรงิ กค็ อื จติ ตดิ สมาธิ จงึ ยากทจ่ี ะถอนตวั โดยลำ� พงั ตนเอง ตอ้ งอาศยั ครอู าจารย์
ฉดุ ลากดว้ ยอบุ ายวธิ ตี า่ งๆ นนั่ แลถงึ จะยอมออกจากสมาธทิ งั้ ทเี่ สยี ดาย ทกุ วนั นจ้ี ติ ทา่ น
เป็นอย่างนน้ั หรือเปล่า

มบี า้ งเลก็ น้อย แต่รู้สกึ ตวั อย่บู ้าง ไม่ตดิ แบบจมไปเลยเหมือนแต่ก่อน ทพ่ี อมี
ทางคิดและได้อุบายต่างๆ ข้ึนมาเสมอ ก็เพราะผมได้อ่านหนังสือทางร่มเย็นของ
ทา่ นอาจารยจ์ ากเพอ่ื นบา้ งเลก็ นอ้ ย แตอ่ า่ นไมจ่ บเลม่ แมเ้ ชน่ นน้ั กพ็ อไดส้ ตแิ ละพอมที าง
ไดม้ ากราบทา่ นอาจารยก์ เ็ พราะหนงั สอื เลม่ นน้ั เปน็ เหตุ คณะทา่ นผจู้ ดั พมิ พแ์ ละสมาชกิ
คงไดบ้ ญุ มากมาย เพราะคนในลกั ษณะกระผมทไ่ี ดร้ บั ความรคู้ วามเขา้ ใจจากหนงั สอื
ทางรม่ เยน็ อนั ดบั ตา่ งๆ มจี ำ� นวนไมน่ อ้ ย แมก้ ระผมเองกไ็ ดแ้ ผส่ ว่ นกศุ ลไปยงั คณะทา่ น
ผจู้ ดั พมิ พ์ ตลอดทา่ นสมาชกิ ที่มศี รทั ธาบรจิ าคทง้ั หลายทกุ ๆ คนื มไิ ดข้ าด ใหท้ กุ ทา่ น
ได้ดวงตาสว่างเห็นธรรม และมีความเจริญรุ่งเรืองท้ังภพน้ีและภพหน้าโดยทั่วกัน
กระผมมาคราวนไี้ ดป้ ระโยชนม์ ากเกนิ คาดหมายและหายขอ้ งใจทเ่ี ปน็ มานาน ถา้ มคี วาม
ขัดข้องทหี ลัง กระผมจะมากราบรบกวนท่านอีก

กระผมสงสัยมานาน ตอ้ งรบกวนถามท่านอาจารย์ ทา่ นจะพอมีเวลาบา้ งไหม
สงสยั อะไร คุณแน่ใจหรือวา่ อาตมาจะตอบคุณได้
จะตอบไดห้ รอื ไมไ่ ด้ ถา้ ทา่ นมโี อกาส ผมตอ้ งเรยี นถามทา่ นแน่ เพราะขอ้ งใจมานาน
ผมจะเรยี นถามตรงทสี่ งสยั เลยทเี ดยี ว คอื คนตายแลว้ ไดก้ ลบั มาเกดิ อกี ไหมครบั หรอื
ตายแล้วสูญไปเลย

คณุ เขา้ ใจวา่ อยา่ งไร ไดก้ ลบั มาเกดิ อกี ไหม เชญิ ตอบตามความรสู้ กึ ของคณุ เอง

102

ผมเขา้ ใจวา่ ตายแลว้ สญู ไมม่ อี ะไรพาใหก้ ลบั มาเกดิ อกี เพราะเวลาคนตายแลว้
มนั ดับไปเลย ไมม่ ีความรู้อยา่ งทีร่ กู้ ันนี้อีกตอ่ ไป
คณุ เคยทดลองตายดแู ลว้ หรอื จึงทราบวา่ ความรนู้ ดี้ บั ไปหมดเวลาตายจริงๆ
เปล่า ผมไมเ่ คยตาย แตค่ าดคะเนเอาเฉยๆ ว่าคงเปน็ อยา่ งนน้ั
ความคาดคะเนเดาเอาเฉยๆ ท�ำไมคุณจึงยอมเชื่อตามโดยไม่มีเหตุผลและ
หลกั ฐาน อาตมาขอถามบา้ งวา่ ทคี่ ณุ มาเกดิ ใหเ้ หน็ อยชู่ ดั ๆ เวลานี้ คณุ เอาอะไรมาเกดิ
ถา้ ว่ามนั สูญดงั ทีค่ ณุ เขา้ ใจจรงิ ๆ
ผมกไ็ ม่ทราบได้ แต่เหน็ มนั รอู้ ย่อู ย่างน้นี ับแตว่ ันเร่ิมเกดิ มา
คณุ เขา้ ใจวา่ นบั แตว่ นั เกดิ มามนั รอู้ ยอู่ ยา่ งนจ้ี รงิ หรอื คณุ ระลกึ และจำ� ไดจ้ รงิ ๆ หรอื
ในขณะทต่ี กคลอดออกมาจากครรภม์ ารดาทแี รกวา่ คณุ กำ� ลงั เกดิ ทงั้ รแู้ ละจำ� ไดว้ า่ เกดิ
เวลาเทา่ นั้น มคี นมาทำ� คลอดใหค้ ณุ เท่านนั้ คน เปน็ ต้น
เปล่า ผมระลึกไมไ่ ดเ้ ลยทา่ น
แมค้ ณุ จะจำ� ไมไ่ ด้ แตค่ ณุ เขา้ ใจวา่ ผรู้ คู้ อื จติ มอี ยกู่ บั คณุ ขณะทก่ี ำ� ลงั คลอดนน้ั ไหม
ผมเข้าใจว่ามี แต่เวลาน้จี �ำไมไ่ ด้ว่ามี
ขณะเกิด คณุ ก็ไมท่ ราบเรือ่ งของคณุ ว่าผู้รู้คอื ใจมหี รือไมม่ ีในเวลาน้ัน แลว้ คุณ
เข้าใจว่าคณุ สูญไปไหมในขณะทเ่ี ป็นเดก็ ๆ อย่เู วลานั้น เพราะคุณไมท่ ราบวา่ ตนเกดิ
และตนเป็นเด็ก
แม้ผมระลึกไม่ได้ แต่ผมก็เขา้ ใจวา่ ผมไมไ่ ด้สญู ไปในระยะแรกเกิด และระยะ
กำ� ลงั เปน็ เดก็ เลก็ ๆ
เพราะเหตไุ ร คณุ จึงวา่ คุณไมไ่ ดส้ ญู ไปในระยะนนั้ เล่า

103

เพราะถา้ เดก็ เลก็ ๆ ของผมนน้ั สญู ไปจรงิ ๆ ผมจะเปน็ ผใู้ หญม่ าไดจ้ นบดั นอ้ี ยา่ งไร
อกี ประการหนง่ึ คณุ แมข่ องผมเคยเลา่ ใหผ้ มฟงั เสมอวา่ ตอนผมเปน็ เดก็ เลก็ ๆ รอ้ งไหเ้ กง่
จนคณุ แมไ่ มไ่ ดห้ ลบั นอน ตอ้ งผลดั เปลย่ี นเวรกนั รกั ษาเดก็ คอื ผม นกี่ เ็ ปน็ พยานใหท้ ราบ
ไดว้ า่ ผมไมไ่ ดส้ ญู ไปในเวลาเป็นเดก็ ๆ

เพยี งชาตทิ เ่ี ราเหน็ ๆ กนั อยู่ คณุ กย็ งั ไมท่ ราบเรอ่ื งของตนวา่ สญู หรอื ไมส่ ญู ทงั้ ๆ ท่ี
เกดิ มาเพอ่ื รเู้ รอื่ งของตวั แตค่ ณุ กไ็ มร่ ู้ แลว้ คณุ จะมคี วามสามารถมาจากไหนทจี่ ะใหร้ วู้ า่
ตายแลว้ เกดิ อกี หรอื ตายแลว้ สญู ในอนาคต นนั่ ยง่ิ ละเอยี ดมาก เพราะเปน็ เรอ่ื งของจติ
โดยเฉพาะ ไมเ่ กยี่ วกบั กายเลย ในขน้ั เรมิ่ แรกทค่ี ณุ วา่ สญู นนั่ หมายถงึ รา่ งกายสญู หรอื
จิตสูญ หรอื วา่ สูญท้งั หมด

หมายถงึ จติ สูญ สว่ นรา่ งกายไมท่ ราบว่าจะเป็นอะไรต่อไป ผมไมไ่ ด้สนใจ

ถา้ จติ สูญจริง อะไรทที่ �ำใหค้ ณุ รู้ๆ อย่เู วลานี้ และมาจากไหน

จิตท�ำให้รู้ แต่ผมไม่ทราบวา่ มาจากไหน

ถา้ จติ สูญจรงิ จะมีท่มี าได้อย่างไร นอกจากสิ่งที่มเี ท่านนั้ ถงึ จะมีทีม่ า

ผมเขา้ ใจว่าสญู ตอนตายแลว้ ไม่ไดส้ ญู ในเวลาน้ี

ถา้ สญู ตอนตายแลว้ การเกดิ กเ็ กดิ ไมไ่ ด้ เพราะไมม่ ผี พู้ าใหเ้ กดิ เปน็ คนและเปน็ สตั ว์
เพราะคนและสตั ว์ตอ้ งมีผูร้ ับรคู้ ือจติ ประจ�ำร่าง กต็ อนคุณมาเกดิ ไปเอาจิตผูร้ บั ร้มู า
จากไหนมาครองรา่ งของคณุ อยเู่ วลานี้ ถา้ จติ สญู จรงิ ตอ้ งไมม่ ที มี่ าและไมม่ ที ไี่ ป กท็ มี่ า
และทไี่ ปยงั เหน็ และมอี ยกู่ บั คณุ อยา่ งสมบรู ณเ์ วลาน้ี แลว้ คณุ จะบงั คบั ใหจ้ ติ สญู ไปได้
อย่างไรกนั จิตเม่อื ถูกคณุ บังคบั ใหส้ ญู มันจะสญู ไปตามขอ้ บังคบั ของคุณไหมเลา่

ผมกไ็ มแ่ นใ่ จวา่ มนั จะเปน็ ไปตามความเขา้ ใจหรอื ไม่ จงึ มาเรยี นถามทา่ นใหช้ ว่ ย
ชแ้ี จงพอเขา้ ใจ เพราะผมกเ็ ปน็ ชาวพทุ ธ คณุ พอ่ คณุ แมพ่ าเขา้ วดั มาแตเ่ ดก็ ๆ จนปา่ นนี้
ผมไมเ่ คยปล่อยวางวัดวาศาสนา แตม่ คี วามสงสัย เพราะคนน้นั วา่ อย่างน้นั คนนวี้ า่
อย่างนี้ เลยท�ำให้ใจผมเขว ไม่กล้าตดั สนิ ใจลงไดว้ า่ สูญหรอื ยังอยู่

104

คณุ พอเขา้ ใจมใิ ชห่ รอื วา่ เวลาคณุ มาเกดิ จติ ตดิ มาดว้ ย มไิ ดเ้ กดิ แตร่ า่ งแบบตกุ๊ ตา
เครอ่ื งเลน่ ของเดก็ แตเ่ ปน็ คนมาเกดิ โดยสมบรู ณท์ ม่ี คี วามรรู้ อ้ นรหู้ นาว ในระยะเรม่ิ แรก
ปรากฏในครรภ์ มเี ฉพาะจติ คอื ธาตรุ กู้ บั วตั ถชุ น้ิ เลก็ ๆ ทอี่ าศยั กนั อยเู่ ทา่ นน้ั ยงั ไมแ่ ตก
แขนงออกมาเป็นอาการสว่ นตา่ งๆ ของรา่ งกาย จติ จงึ ยังไม่มที างออกมารบั ทราบวา่
รปู เวทนา สญั ญา สงั ขาร วญิ ญาณ ซง่ึ เปน็ ธาตอุ กี ประเภทหนงึ่ วา่ เปน็ อยา่ งไร แมร้ า่ ง
ของเด็กจะสมบูรณจ์ นตกคลอดออกมาในระยะน้ี แตก่ ย็ ังอ่อนตอ่ การรบั ทราบเร่อื งที่
ปรากฏอยกู่ บั ตวั ไดโ้ ดยสมบรู ณ์ ดงั นน้ั แมเ้ ดก็ จะรรู้ อ้ งไหห้ รอื หวั เราะในขนั้ ตอ่ มา กเ็ ปน็
เพยี งเดก็ ทม่ี ธี าตรุ คู้ รองอยปู่ ระจำ� รา่ งเทา่ นนั้ ยงั ไมส่ ามารถรแู้ ละใชอ้ าการทงั้ หา้ อยา่ งนนั้
ได้อย่างสมบรู ณ์ เวลารา่ งกายจะสลายจากการประชมุ แหง่ ธาตุ (ตาย) จติ ทไี่ มไ่ ด้รบั
การอบรมเท่าที่ควรจะรู้เรื่องของตัวก็จะเป็นท�ำนองเด็กคลอดใหม่นั้นเหมือนกัน
จะไม่มีสตริ ับรเู้ รือ่ งของตวั เสยี โดยมาก ประหนง่ึ จิตคือธาตุร้ไู ม่อยกู่ ับร่างในขณะจะ
แตกสลายน้ัน ท้ังๆ ท่ีจิตยังมีอยู่ ส่วนผู้ได้การอบรมมาพอสมควรก็พอจะรู้ได้ใน
ระหวา่ งจติ กบั กาย และผไู้ ดร้ บั การอบรมในธรรมขน้ั สงู ยอ่ มรเู้ รอ่ื งของจติ และกายได้
อยา่ งชดั เจน ทกุ ขณะทจี่ ติ จะเคลอื่ นยา้ ยจากกนั ในขณะบา้ นแตกสาแหรกขาดเชน่ นนั้
(ขณะจะตาย) นแี่ ลคนเราแมจ้ ะมีธาตรุ ู้ครองรา่ งอยเู่ หมือนกัน แต่กม็ คี วามสามารถ
มากนอ้ ยตา่ งกนั ผหู้ นงึ่ ไมร่ ทู้ งั้ การมาเกดิ ทง้ั เวลาจะตาย ผหู้ นง่ึ แมจ้ ะไมส่ ามารถรเู้ รอื่ ง
เกดิ ของตนในระยะแรกเกดิ แตก่ ส็ ามารถรใู้ นเวลาตอ่ มาดว้ ยการอบรมวา่ ธาตขุ นั ธก์ บั
จติ มคี วามเคลอ่ื นไหวและเปน็ อยตู่ า่ งกนั อยา่ งไร สว่ นใดเปน็ ขนั ธ์ สว่ นใดเปน็ จติ รไู้ ด้
อยา่ งแจง้ ชดั ไมม่ ที างสงสยั รไู้ ดท้ งั้ ความเกย่ี วขอ้ งระหวา่ งอารมณก์ บั ใจ รไู้ ดท้ งั้ จติ กบั
อารมณด์ ดู ซมึ ถงึ กนั หรอื ไมด่ ดู ซมึ ถงึ กนั รทู้ งั้ ความบรสิ ทุ ธท์ิ เ่ี รยี กวา่ ธาตรุ ลู้ ว้ นๆ ไมม่ ี
สง่ิ เจอื ปน และรไู้ ดเ้ วลาจิตท่บี รสิ ทุ ธ์กิ บั ขันธ์อนั เปน็ สว่ นสมมุตจิ ะจากกนั ในเวลาตาย
อยา่ งไมส่ ะทกสะทา้ นหวน่ั ไหวไปตามธาตขุ นั ธก์ ท็ ำ� หนา้ ทจ่ี ะแตก จติ กท็ ำ� หนา้ ทร่ี ใู้ นวาระ
สดุ ทา้ ยตามความเปน็ จรงิ ทเี่ คยรแู้ บบตายตวั มาแลว้ ไมม่ ยี กั ยา้ ยผนั แปรเปน็ อยา่ งอนื่
พอถึงกาลอันควรแล้วก็ผ่านออกไปตามแบบของจิตท่ีไม่หลงธาตุขันธ์ว่าเป็นตน
เวลายังเปน็ อยู่ จิตมคี วามบรสิ ทุ ธิฉ์ ันใด เวลาจากไปก็คอื จิตทีบ่ รสิ ทุ ธด์ิ วงน้ันฉันน้นั
ทา่ นกลา่ วไวว้ า่ ยถาทโี ป จ นพิ พฺ โุ ต เหมอื นประทปี ดวงไฟอนั หมดเชอื้ แลว้ ดบั ไปฉะนนั้

105

ไม่มีจุดสมมุติอันเป็นท่ีสถิตอยู่ จึงไม่มีสมมุติจะพูดให้ถูกต้องตามความจริงของ
ธรรมชาตินนั้

นแี่ ลคณุ กฎธรรมชาตอิ นั มมี าดง้ั เดมิ ไมข่ นึ้ อยกู่ บั ความเขา้ ใจหรอื สงสยั ของใครๆ
ทมี่ นี สิ ยั เปน็ นานาจติ ตงั ใครจะเขา้ ใจวา่ ตายแลว้ สญู หรอื ตายแลว้ เกดิ อกี กต็ าม ธรรมชาติ
ทเ่ี คยเปน็ ไปอยา่ งใด กย็ อ่ มเปน็ ไปตามกฎธรรมชาตขิ องตนอยา่ งนน้ั ผรู้ กู้ ฎธรรมชาตแิ ลว้
กไ็ มเ่ ขา้ ไปเกย่ี วขอ้ งกบั กฎนนั้ กฎของธรรมชาตนิ นั้ กไ็ มม่ าบงั คบั ไดอ้ กี ตอ่ ไป ผอู้ ยเู่ หนอื
กฎหมายของวัฏจักรแล้ว ย่อมไม่ถูกบังคับให้หมุนเวียนเปลี่ยนแปลง เพราะความ
หมนุ เวียนไมใ่ ชค่ วามสุข ท่านเรียกว่า วฏั ทกุ ข์ ทัง้ นั้น เป็นอยา่ งไรตายแลว้ เกดิ หรอื
ตายแลว้ สูญ โปรดพิสูจนต์ ัวเราให้ดี ถา้ พสิ จู น์ไมด่ ี แทนทจ่ี ะตายแล้วสญู ดังทเ่ี ข้าใจ
เด๋ียวผ้เู ขา้ ใจวา่ สญู จะโผล่ออกมาจากท้องของสุนัขแล้วเจ้ากรรมอีกนะ

ผมพอเขา้ ใจบา้ ง ตอนกำ� ลงั เปน็ เดก็ ๆ หนง่ึ ตอนคนจะตายไมม่ สี ตหิ นงึ่ จะกลบั
ความรเู้ ปน็ เหมอื นเดก็ อกี เพราะไมม่ สี ตดิ งั ทา่ นวา่ ทง้ั ๆ ทเ่ี วลานนั้ ใจกย็ งั อยใู่ นคนๆ นนั้
นั่นแล ผมเห็นด้วย เพราะแม้ยังอยู่มันก็ไม่เห็นรู้ถ้าไม่มีสติจริง ตอนนี้ผมพอมี
ทางคดิ กบั ตวั เองบา้ ง ไม่มืดเหมอื นแตก่ ่อนนัก ท้ังกลวั จะไปเกิดเป็นสนุ ัขดงั ทา่ นว่า
ก็เท่ากนั ถา้ ไปเกดิ เปน็ สุนัขจรงิ ๆ ผมกแ็ ย่ เรยี กวา่ จมไปเลย

คณุ ควรคดิ ดู ตอนคณุ นอนหลบั สนทิ ไมฝ่ นั บา้ ง คณุ เขา้ ใจวา่ คณุ สญู ไปในเวลานน้ั
หรือยงั อยู่ ขณะทค่ี ณุ กำ� ลงั หลับสนทิ ถามตรงท่คี นตายทงั้ ๆ มลี มหายใจอย่นู ี่เอง

แปลกมาก ตอนกำ� ลงั หลบั สนทิ นน้ั ผมไมร่ เู้ ลย แตต่ อนตน่ื นอนแลว้ คอ่ ยรวู้ า่ ตน
ยงั อยมู่ ไิ ดส้ ญู และเวลาตน่ื นอนแลว้ ผมกม็ ไิ ดน้ กึ ยอ้ นไปสงสยั วา่ ตนไดส้ ญู ไปในเวลา
หลับนัน้

เวลามคี นมาถามคณุ วา่ ตอนคณุ หลบั ไปนนั้ คณุ สญู ไปหรอื ยงั อยู่ คณุ จะตอบเขา
วา่ อยา่ งไร

106

ตอ้ งตอบเขาวา่ ยงั อยซู่ ทิ า่ น เพราะถา้ สญู ไปตอนผมหลบั จรงิ ๆ ผมจะยงั เปน็ ผมอยู่
อยา่ งนไ้ี ดอ้ ยา่ งไร ผมตอ้ งหายซากไปเลยทงั้ ซากจติ และซากกาย เทา่ ทผี่ มยงั มาพดู ได้
อยู่เวลานี้กต็ ้องสบื เนอื่ งมาจากหลบั นั่นเอง
การท่ีคุณส�ำคัญว่าตายสูญ ก็เป็นเช่นเดียวกับเราไปตู่คนนอนหลับซึ่งไม่รับรู้
กับอะไรในเวลาหลับนั้นเหมือนกัน เพราะธาตุรู้ไม่ท�ำงานกับสิ่งใดในเวลาหลับน้ัน
แต่ธาตรุ มู้ ไิ ดส้ ูญไปไหน กม็ อี ยูก่ บั คนนอนหลับน่นั แล ฉะนัน้ เราจึงหยิบเอาความรู้
อันละเอยี ดตามหลกั ธรรมชาตนิ ้นั ขึ้นมาพูดได้วา่ คนนี้นอนหลบั สนทิ ดี คนื นี้ฝันไป
ตา่ งๆ นานา ดงั น้ี ถา้ ไมม่ คี วามรเู้ ปน็ เชอื้ อยแู่ ลว้ จะหยบิ ขน้ึ มาพดู อยา่ งนน้ั ไมไ่ ด้ นพิ พาน
ของคนมีกิเลสก็คือคนนอนหลับสนิทนั่นแล เพราะเป็นความสุขอย่างยิ่งในเวลา
หลบั สนทิ ปราศจากสง่ิ สง่ เสรมิ และกดถว่ งใจในเวลานนั้ คณุ ยงั มคี วามสงสยั อะไรอกี
พดู สนทนากนั ได้
ไมม่ แี ลว้ ท่าน หมดเพยี งเทา่ น้ี ขอกราบขอบพระคุณท่านท่กี รณุ าช่วยใหส้ ตผิ ม
วนั นี้

ทราบว่ามพี ระฝรั่งอยกู่ บั ท่านหลายองค์ใช่ไหม ทา่ นฉนั อาหารไทยเราได้ไหม
ใช่ ฉนั ได้ เพราะทา่ นตา่ งกต็ งั้ ใจมาฝกึ อบรมตน ประกอบกบั พระศาสนากเ็ ปน็ แหลง่
ทฝ่ี ึกอบรมอย่แู ล้ว ผูบ้ วชมาจึงควรสนใจต่อการฝกึ ทุกแขนงทคี่ วรแกเ่ พศของตน
ท่านฉนั ขา้ วเหนยี วหรือขา้ วเจา้ และปกตวิ ัดของท่านฉันขา้ วเหนยี วหรอื ขา้ วเจา้
ฉนั ไดท้ งั้ ขา้ วเหนยี วและขา้ วเจา้ ปกตทิ างวดั ฉนั ขา้ วเหนยี วกนั ทงั้ นน้ั แตข่ า้ วเจา้
กม็ ไี ม่ขาดวดั

107

การปฏิบตั ิธรรมของท่านเปน็ อย่างไรบ้าง ขยนั หมนั่ เพยี รดีไหม

ทา่ นตงั้ ใจปฏบิ ตั ดิ ที กุ องค์ มคี วามขยนั หมน่ั เพยี รดสี มกบั ทา่ นมาจากถนิ่ ไกลและ
เปน็ ผหู้ นกั ในเหตผุ ลดดี ว้ ย ตอ่ ไปนา่ กลวั ศาสนาพทุ ธเราจะไปแผแ่ ละเปน็ หลกั อยทู่ าง
ยโุ รปเหมอื นกนั เพราะทา่ นเหลา่ นเี้ ปน็ ผมู้ นี สิ ยั ชอบเอาจรงิ เอาจงั สมกบั หลกั ธรรมใน
ศาสนาพุทธเราเปน็ หลักความจริงและสอนตามหลกั ความจริงด้วย

ท่านมาจากประเทศไหนบ้าง พูดภาษาไทยเราได้บ้างไหม เวลาพูดธรรมกัน
ท่านอาจารยใ์ ช้ภาษาอังกฤษหรอื ภาษาไทย

มาจากองั กฤษบา้ ง จากอเมรกิ าบา้ ง จากแคนาดาบา้ ง สว่ นฆราวาสหญงิ ชายทม่ี า
พกั อบรมชว่ั คราวมาจากองั กฤษบา้ ง อเมรกิ าบา้ ง ฮอลแลนดบ์ า้ ง บางองคก์ พ็ ดู ภาษาไทย
ไดม้ าก รว่ มเขา้ ขน้ั ปกตธิ รรมดา บางองคก์ พ็ ดู ไดน้ อ้ ย บางองคก์ พ็ ดู ไดน้ ดิ ๆ แตท่ กุ องค์
กำ� ลงั เรมิ่ เรยี นภาษาไทยกนั ทงั้ นน้ั เวลาพดู ธรรมกพ็ ดู เปน็ ภาษาไทย และอดั เทปไวบ้ า้ ง
ไม่อัดบ้าง เสรจ็ แล้วก็ใหอ้ งค์ทรี่ ูภ้ าษาไทยพอสมควรอธิบายเปน็ ภาษาอังกฤษอีกครัง้
เพ่ือท่านที่ยังไม่คุ้นภาษาและที่ยังไม่รภู้ าษาไทยจะไดเ้ ข้าใจ ทำ� อย่างน้ีเรื่อยมา

ท่านฉนั กีค่ ร้ังในวนั หนึง่

ฉันครง้ั เดยี วเหมือนกันท้งั หมด

นับแต่วันพระฝร่ังมาอยู่กับท่านอาจารย์ ท่านเคยไปเยี่ยมบ้านเมืองของท่าน
หรือยงั และทา่ นสนใจอยากไปเยีย่ มบ้านเมืองของทา่ นไหม

ยงั ไม่เคยไป และไมเ่ หน็ ทา่ นพูดวา่ อยากไป เหน็ แต่ตา่ งองคต์ ่างเร่งภาวนากนั
ทัง้ นัน้ ไมส่ นใจวา่ อยากกลับบ้านกลับเมืองของตนเลย

การปกครองพระฝรง่ั ทา่ นปกครองกนั อยา่ งไร ยากไหม และชอบถอื ตวั มากไหม

ปกครองเหมือนพระไทยทว่ั ๆ ไป เพราะอาตมาไมม่ คี วามรพู้ ิเศษมาปกครอง
นอกจากจะปกครองตามหลกั ธรรมวนิ ยั เทา่ นน้ั อกี ประการหนงึ่ พระธรรมวนิ ยั พเิ ศษ

108

สำ� หรบั ชาติ ชน้ั วรรณะ ไมม่ ี นอกจากเพอื่ พระผบู้ วชแลว้ มสี งั วาส คอื การอยรู่ ว่ มทม่ี ี
หลักธรรมวินัยเสมอกัน และมีพระธรรมวินัยเป็นเคร่ืองปกครองอันเดียวเท่านั้น
การปกครองไมย่ าก เพราะทา่ นไมไ่ ดม้ าเพอื่ กอ่ ความยงุ่ ยากแกก่ ารปกครอง การถอื ตวั
ไมป่ รากฏ นอกจากจะฝงั อยู่ในสว่ นลกึ ไมแ่ สดงออกให้เหน็ เรากท็ ราบไมไ่ ด้

ทราบวา่ พระฝรั่งอดอาหารเก่งใช่ไหม ท่านอดไดก้ ี่วนั และอดกันทกุ องค์ไหม

การเก่งหรอื ไมเ่ กง่ อาตมาเรยี นตอบยาก เพราะพระไทยในวัดน้ันทอ่ี ดอาหาร
หลายๆ วนั และอดบ่อยเหมือนพระฝรัง่ กม็ ีอย่แู ยะ จึงไม่ทราบว่าใครเก่งใครไม่เกง่
และทา่ นกม็ ไิ ดอ้ ดเพอ่ื แขง่ กนั พอทจี่ ะใหค้ ะแนนวา่ องคน์ น้ั เกง่ องคน์ ไี้ มเ่ กง่ และองคน์ ้ี
ไมเ่ ปน็ ทา่ แตก่ ารไมอ่ ดเลยนนั้ ยกใหอ้ าตมาเพราะฉนั ทกุ วนั ไมเ่ คยอดในระยะนี้ พระฝรงั่
องคท์ ที่ า่ นอยมู่ านานบา้ งอดกนั ทกุ องค์ แตท่ ไี่ ปอยใู่ หมย่ งั เหน็ ทา่ นอด สว่ นองคท์ ที่ า่ นอด
ทา่ นอดไดค้ รงั้ ละหลายๆ วนั คอื หา้ วนั บา้ ง สบิ วนั บา้ ง สบิ หา้ หรอื สบิ หกวนั บา้ ง ทงั้ พระเทศ
และพระไทยอดบอ่ ยในพรรษา บางวนั แทบจะไมม่ พี ระออกบณิ ฑบาต เพราะทา่ นไมฉ่ นั
กไ็ มใ่ หท้ า่ นไป ทงั้ นเ้ี พอื่ ความสะดวกในการประกอบความเพยี ร เดนิ จงกรม นงั่ สมาธิ
ภาวนาในเวลาน้นั ตามอัธยาศัยของทา่ น

เวลาทา่ นอดอาหาร ทา่ นฉนั พวกของหวาน เชน่ ผลไมบ้ า้ งไหม หรอื ไมฉ่ นั อะไรเลย

ทา่ นไมฉ่ นั อะไรเลย นอกจากนำ�้ หรอื นำ้� รอ้ น นำ�้ ชา โกโก้ กาแฟบา้ ง ในเวลาบา่ ยๆ
หรอื เยน็ มผี ชู้ งนมไปถวายทา่ น แตท่ า่ นไมย่ อมฉนั นอกจากเพลยี จรงิ ๆ ทา่ นจะฉนั บา้ ง
เลก็ นอ้ ยในบางวนั เท่าน้นั

ตามประวตั ขิ องพระพทุ ธเจา้ ทที่ รงบำ� เพญ็ มา ปรากฏวา่ พระองคท์ รงอดพระกระยาหาร
ได้ ๔๙ วนั แตก่ ไ็ มไ่ ดต้ รสั รู้ ตอ้ งทรงงดการทรมานแบบนนั้ ทรงกลบั มาเสวยพระกระยาหาร
ตามเดมิ ถงึ ไดต้ รสั รู้ เมอ่ื เปน็ เชน่ นนั้ กเ็ ทา่ กบั พระองคท์ รงตำ� หนวิ ธิ นี น้ั วา่ ไมถ่ กู อยา่ งเหน็
ไดช้ ดั และพระของทา่ นอาจารยท์ ง้ั พระไทยและพระเทศทพ่ี ากนั อดอาหารจะไมพ่ ลอย
ถกู ตำ� หนไิ ปดว้ ยหรอื ทำ� ไมทา่ นจงึ มาสง่ เสรมิ ในสง่ิ ทพ่ี ระพทุ ธเจา้ ทรงตำ� หนเิ ลา่ จะไม่
ผิดทางไปละหรอื ทา่ น

109

เมื่อพระพุทธเจ้าทรงต�ำหนิพระเทศและพระไทยของอาตมา ก็เท่ากับท่านทรง
ชมเชยคุณผรู้ บั ประทานวันละหลายๆ ครงั้ ไปดว้ ย เมอ่ื เปน็ เชน่ นน้ั คณุ กพ็ ลอยไดร้ บั
ความชมเชยจากพระพุทธเจ้าด้วยใช่ไหม และคุณก็พอใจอย่างย่ิงที่จะพยายาม
รบั ประทานวันละหลายๆ คร้งั ย่งิ กว่าท่ีเปน็ อยู่ แถมยงั จะเที่ยวหากว้านซื้ออาหารและ
เครื่องดมื่ ต่างๆ มีสุราเปน็ ต้น มารับประทานและดมื่ อวดภรรยาและลกู ๆ อกี อย่าง
ไมม่ อี นั้ แมภ้ รรยาและลกู ๆ ไมพ่ อใจและพากนั ตำ� หนกิ ต็ าม แตค่ ณุ กจ็ ะไมส่ นใจในคำ�
ตำ� หนขิ องเขา เพราะได้รับคำ� ชมเชยอย่างเอกจากพระพุทธเจ้าแล้วใช่ไหม

ไมใ่ ชท่ า่ น เพยี งแตผ่ มดม่ื สรุ าเลก็ ๆ นอ้ ยๆ ในบางเวลาดว้ ยซำ้� ภรรยาและลกู ๆ
ยงั สวดผมเสยี จนไมเ่ ปน็ อนั กนิ อนั อยอู่ ยแู่ ลว้ ยง่ิ ผมไปเทยี่ วซอ้ื สรุ ามาดม่ื ใหล้ กู เมยี ผม
เหน็ เขา้ ดว้ ยแลว้ ผมกค็ งไมไ่ ดอ้ ยใู่ นบา้ นกบั เขาแนๆ่ ทา่ น เรอ่ื งพระพทุ ธเจา้ จะชมเชยผม
หรอื ไมน่ นั้ เขาไมส่ นใจจะทราบดว้ ยเลย มอี ยา่ งเดยี ววา่ เขาตอ้ งสาปแชง่ ผมจมไปเลย
เทา่ น้นั

ทนี คี้ ณุ แนใ่ จไหมวา่ พระพทุ ธเจา้ จะทรงชมเชยคณุ ทรี่ บั ประทานไมม่ ขี อบเขต และ
จะทรงตำ� หนพิ ระทอี่ ดนอน ผอ่ นหรอื ตดั ทอนอาหารลงบา้ งเปน็ บางกาลเพอื่ ความเพยี ร
ทางใจ ซ่งึ ไมม่ ุ่งตรัสรู้ธรรมเพราะการอดอาหารเพียงอยา่ งเดยี ว

ผมกไ็ มท่ ราบเหมอื นกนั ทเ่ี รยี นถามทา่ นกเ็ พราะตำ� ราทา่ นวา่ ไวอ้ ยา่ งนน้ั ทนี ก้ี าร
อดอาหารของพระทา่ นมจี ดุ ประสงคอ์ ยา่ งไรบา้ ง ผมยงั ไมท่ ราบความประสงคข์ องทา่ น

ตอ้ งถามอยา่ งนนั้ เรอื่ งถงึ จะพอเขา้ ใจกนั ได้ ทตี่ ำ� ราทา่ นวา่ ไวเ้ ปน็ ความจรงิ แตท่ ม่ี ี
แปลกกันอยู่บ้างก็ตรงที่พระพุทธเจ้าทรงอดพระกระยาหารเพื่อความตรัสรู้จากการ
อดนนั้ จรงิ ๆ โดยมไิ ดเ้ กย่ี วกบั ความเพยี รทางใจเลย สว่ นพระทา่ นอดเพอื่ ความเพยี ร
ทางใจโดยตรง ส่วนที่เกี่ยวกับกายด้วยน้ัน ก็จ�ำต้องมีการดัดแปลงและผ่อนสั้น
ผ่อนยาวเพ่ือความสะดวกและเหมาะสมแก่การบ�ำเพ็ญไปเป็นระยะๆ เท่าท่ีเห็นควร
แต่มไิ ดถ้ อื การอดอาหารว่าเป็นทางเหมาะสมไปทกุ จรติ นิสัย ฉะนนั้ ผบู้ �ำเพญ็ จึงควร
สงั เกตสอดรวู้ ธิ กี ารฝกึ ทรมานตนวา่ จะควรในทางใดซงึ่ มหี ลายวธิ ดี ว้ ยกนั เชน่ การยนื

110

การเดิน การนง่ั การนอน การผอ่ นอาหาร การอดอาหาร การผ่อนการหลับนอน
การอดนอน การสงั เกตอาหารทเ่ี หมาะกบั ธาตุ และความเพยี รตามกาลอนั ควร ผทู้ เี่ หน็ วา่
ถูกกับจริตนิสัยในวิธีใด ก็ถือเอาวิธีน้ันฝึกอบรมตนเพื่อเกิดประโยชน์ยิ่งๆ ขึ้นไป
สว่ นวธิ ใี ดทเ่ี ห็นวา่ ไมเ่ หมาะกบั จรติ นสิ ยั และไมเ่ กดิ ประโยชนก์ ผ็ ่านไป นคี่ ืออุบายวธิ ี
ของแตล่ ะบคุ คลซงึ่ มจี รติ ไมเ่ หมอื นกนั จะทำ� แบบเดยี วกนั อยา่ งตายตวั ยอ่ มไมค่ อ่ ยจะ
ส�ำเร็จประโยชนเ์ ท่าทคี่ วร แม้บทธรรมซึ่งจะนำ� มาพิจารณาหรอื กำ� กบั ใจกย็ ังมตี า่ งกนั
ในวงปฏบิ ตั ิ จะใหเ้ หมอื นกนั ไปหมดยอ่ มไมไ่ ด้ เชน่ เดยี วกบั วธิ กี ารฝกึ ทรมานทางกาย
ฉะนน้ั อบุ ายวธิ ตี า่ งๆ เปน็ เครอ่ื งสง่ เสรมิ ความเพยี รทางใจ ผบู้ ำ� เพญ็ ตอ้ งสงั เกตเลอื กเฟน้
ด้วยดี ไมเ่ ช่นน้ันจะกลายเปน็ ว่าแกงไม่สมนำ�้ สมเนอื้ กนั รบั ประทานไมค่ ่อยมรี สและ
ให้คุณแก่ร่างกาย ไม่สมบูรณ์เท่าที่ควรจะเป็น การอดอาหารเพ่ือทรมานตนเปล่าๆ
จะเกดิ ประโยชนอ์ ะไร ผปู้ ฏบิ ตั ธิ รรมทเี่ ตม็ ไปดว้ ยเหตแุ ละผลตอ้ งเปน็ ผใู้ ครค่ รวญและ
คำ� นงึ ถงึ เหตแุ ละผลเสมอ เพราะธรรมไมใ่ ชข่ องสมุ่ เดา แตเ่ ปน็ ของจรงิ ลว้ นๆ ผปู้ ฏบิ ตั ิ
จึงไมค่ วรท�ำแบบสุ่มเดาและหวังผลแบบสมุ่ เดา ค�ำวา่ เดาๆ โดยไม่มีเหตุและผลแฝง
อยูด่ ว้ ยไมค่ วรน�ำมาใช้ จะกลายเปน็ บคุ คลที่งมงายในวงศาสนา ซ่ึงเป็นศาสนาท่เี ตม็
ไปดว้ ยเหตกุ บั ผล ผมู้ ศี าสนาประจำ� ตวั จะเปน็ ฆราวาสหรอื พระจำ� ตอ้ งมเี หตกุ บั ผลเปน็
เคร่อื งด�ำเนนิ จะชอ่ื วา่ เป็นผ้มู ธี รรมรักษาตวั เพราะธรรมคือเหตุกบั ผลประสานกนั ไป
ตลอดสาย ไมม่ ชี อ่ งวา่ งจากเหตกุ บั ผลแมแ้ ตบ่ ทเดยี วบาทเดยี ว ผถู้ อื พทุ ธศาสนาจงึ ไม่
ควรท�ำตัวให้เปน็ ชอ่ งว่างจากเหตุผลเปน็ เครอื่ งรักษา จะเปน็ ทางไหลมาแห่งกองทุกข์
นอ้ ยมากไมม่ ปี ระมาณตามแต่ชอ่ งโหวท่ ี่เปดิ ไวโ้ ดยไรเ้ หตุผล โดยมากมกั พูดเสมอวา่
ตนถือศาสนา จงึ ควรปฏิบตั ติ ัวให้เหมาะสมกับศาสนาซ่งึ ไม่ใชส่ งิ่ ของเล็กน้อย ผลจะ
พอเพยี งกบั ความต้องการ ไม่ไดบ้ ่นกนั ตลบเมฆไปตลอดกาล

ทีน้ผี มพอเข้าใจบา้ ง แต่กอ่ นไม่ทราบความหมายของทา่ น ทงั้ พระพทุ ธเจา้ ทรง
อดพระกระยาหารและพระทา่ นอดอาหารวา่ มคี วามหมายอยา่ งไร จงึ นำ� มาคละเคลา้ กนั
ใหท้ า่ นพลอยย่งุ ไปด้วย ผมต้องขออภยั ทา่ นดว้ ยท่ีมารบกวนใหย้ ุง่ ไมเ่ ขา้ เรอ่ื ง

111

อาตมากต็ อ้ งขออภยั คณุ ดว้ ยเหมอื นกนั หากวา่ ไมส่ ะดวกใจเวลาฟงั คำ� ตอบรบั กนั
สำ� หรบั อาตมาโปรดวา่ ไปเลย จะหนกั เทา่ ไรกย็ งั ไดถ้ า้ ยกไหว เวน้ แตย่ กไมไ่ หวกจ็ ำ� ตอ้ งยอม
ขนื ยกเวลากระดกู หลงั หกั เสยี แลว้ จะไปหากระดกู ทไี่ หนมาแทน เพราะในตลาดเขาไมม่ ี
กระดูกหลังส�ำรองขายเพือ่ คนหลังหกั จะไปหาซ้อื มาใสแ่ ทนได้

พระฝร่ังอดอาหารท่านคงจะภาวนาดี ไมเ่ ช่นนน้ั ท่านคงไมอ่ ดบอ่ ยนกั พระฝรัง่
เคยเลา่ ถวายทา่ นบา้ งไหมวา่ เวลาอดอาหารแล้วภาวนาดกี วา่ ปกติที่ไมไ่ ดอ้ ด

ทา่ นเคยเลา่ ใหฟ้ งั บา้ งเหมอื นกนั แตจ่ ะดแี คไ่ หนนนั้ อาตมาไมท่ ราบชดั เพราะไมม่ ี
ปรอทวดั เหมอื นคนไข้

แต่จะอยา่ งไรกต็ ามท่านคงภาวนาดีแน่ ทา่ นจึงอดทนทง้ั ๆ ทีห่ ิวไมใ่ ชเ่ ลน่

คณุ เคยอดบ้างไหม หรอื รบั ประทานวันยังค่�ำไม่ยอมให้ทอ้ งวา่ งได้เลยหรอื

โอโ้ ฮ ผมจะไปอดไดอ้ ย่างไร เพยี งวันเดียวโดนเขา้ ไปตัง้ สามมอ้ื มันยงั หวิ ได้
ถ้าจะไปอดอย่างพระท่านเข้า ผมกลัวว่าใบไม้ริมถนนจะกลายเป็นผักไปเสียหมด
โดยไม่กำ� หนดว่าใบแก่หรือใบอ่อนเลยท่าน เพียงรสู้ กึ หวิ เลก็ น้อย ใจคอยงั ไม่ส้จู ะดี
ยงิ่ จะฝนื อดทัง้ วนั ผมกต็ ดั สินใจไมถ่ ูกเหมอื นกันว่ามันจะไปท่าไหน ฉะน้นั ผมจึง
อดชมทา่ นไมไ่ ด้ว่าทา่ นใจเดด็ เด่ยี วจริง ไม่เช่นนั้นท�ำไมไ่ ดแ้ น่ๆ ส่วนทา่ นอาจารยเ์ ล่า
เคยอดอาหารบ้างไหม

เคยอดบ้าง

แล้วหิวไหมท่าน

คุณรับประทานวันละสามม้ือสี่มื้อยังบ่นว่าหิวได้ พระไม่ใช่ไม้แห้งจะไม่ให้หิว
อยา่ งไรได้ ต้องหวิ อยโู่ ดยดี เปน็ แต่ตอ้ งอดทนเอาบา้ ง เพราะเหน็ วา่ กิเลสตนยังหนา
ยงั หยาบมาก จะทำ� แบบคนท่ีมีกิเลสเบาบางแล้วเชน่ คุณจะไดอ้ ยา่ งไรเลา่

112

โอโ้ ฮ คนอยา่ งผมนห้ี รอื กเิ ลสเบาบาง ทา่ นจะหาอบุ ายชมคนอยา่ งผมใหด้ ใี จและ
หลงเพลนิ ไปตาม แตผ่ มเองรสู้ กึ วา่ ละอายทา่ นจะตายอยแู่ ลว้ ไมท่ ราบวา่ จะเอาหนา้ ไป
ไวท้ ไ่ี หน ผมขอวงิ วอนทา่ นอยา่ ชมผมวา่ มกี เิ ลสเบาบางอกี เลย ผมจะมดุ กระดานลงไป
เดย๋ี วน้ี เพราะไมม่ ที างหลบซอ่ นหนา้ เลย

ทอี่ าตมาชมคณุ กเ็ พราะเหน็ ว่าคุณเปน็ คนดที ีห่ าไดย้ ากคนหน่งึ นนั่ เอง

แมจ้ ะดีบา้ งก็ขอให้ดีทางอืน่ อย่าใหม้ าดที างกเิ ลสเบาบางนเ้ี ลย เพราะวนั หน่งึ ๆ
กเิ ลสมนั หาทางออกวนั ละมากเทา่ ไรจนนบั อา่ นไมไ่ ด้ ยง่ิ ปลอ่ ยใหม้ นั ออกไปตามใจชอบ
มากเทา่ ไร มันยิ่งหาทางแยง่ ชิงกันออกยิง่ กวา่ น�้ำกวา่ ทา่ เสยี อีก เปิดประตูใหม้ นั ออก
ไมท่ นั เราแทบเปน็ ลมลม้ ลงโดยไมร่ สู้ กึ ตวั เมอ่ื เปน็ เชน่ น้ี มนั จะเบาบางทตี่ รงไหนละทา่ น
ฉะนนั้ ผมจงึ ละอายทา่ นแทบนง่ั ไมต่ ดิ พน้ื ถา้ ทา่ นจะชมผมแลว้ กค็ วรชมลงิ เสยี ยงั จะ
ดกี ว่า เพราะกเิ ลสผมมันเรว็ ย่งิ กวา่ ลิงเปน็ ไหนๆ ลงิ โดดกิ่งไมไ้ ดก้ ่ิงหน่ึง แต่กเิ ลสผม
มนั โดดไดร้ อบโลก ชวั่ ระยะเวลาลงิ โดดกงิ่ ไมแ้ ตล่ ะครง้ั ๆ ดงั นน้ั ผมจงึ ไมช่ มมนั วา่ ดี
นอกจากผมจะทรมานมนั ใหเ้ ขด็ หลาบและอยใู่ นเงอื้ มมอื วนั หนงึ่ จนไดเ้ ทา่ นนั้ ไมม่ วี นั
ทจ่ี ะชมมนั วา่ ดี และวนั หนงึ่ ๆ มนั กอ่ เรอ่ื งยงุ่ ใหผ้ มเทา่ ไร ไมส่ ามารถนบั อา่ นเรอื่ งของ
มนั ได้ นเ่ี ราพดู เรอ่ื งพระฝรงั่ กนั ตา่ งหาก แลว้ กล็ กุ ลามมาถงึ เรอ่ื งกเิ ลสเบาบางจนไมจ่ บ
สน้ิ ลงได้ ทนี ข้ี อยอ้ นหลงั พดู ถงึ การอดอาหารอกี ครง้ั คอื การอดอาหารมสี ว่ นเกย่ี วขอ้ ง
กับความเพยี รทางใจอย่างไรบ้าง

อาตมาเขา้ ใจวา่ คุณจะเคยสงั เกตเวลารบั ประทานมาก ท�ำใหเ้ กิดความงว่ งเหงา
หาวนอน และทำ� ใหจ้ ติ คกึ คะนองผดิ ปกตธิ รรมดา ยงิ่ ไดร้ บั ประทานอาหารประเภทสง่ เสรมิ
ราคะตณั หาด้วยแล้ว ก็ยงิ่ แสดงใหเ้ หน็ ชัดวา่ รา่ งกายมีสว่ นส�ำคัญทจ่ี ะช่วยเสริมและ
ตดั ทอนสขุ ภาพทางใจไดไ้ มน่ อ้ ยกวา่ อารมณท์ เี่ คยเปน็ ขา้ ศกึ และเปน็ คณุ ทวั่ ๆ ไป ดงั นนั้
การเลอื กเฟน้ อาหาร การผ่อนอาหาร และการงดอาหารเสยี บา้ ง ตามท่ีเห็นควรเป็น
บางกาล เปน็ ความชอบธรรมสำ� หรบั ผบู้ ำ� เพญ็ ใจ เพอ่ื เหน็ ภยั และเหน็ คณุ ในสงิ่ ทค่ี วรรู้
ควรเห็นตามหลักธรรมที่ตรัสไว้ชอบแล้ว เพราะวิธีทำ� ดังกล่าวเป็นอุบายช่วยเสริมจิต
ในเวลาบ�ำเพ็ญให้ได้รับความสะดวกต่อการบ�ำเพ็ญโดยความสม�่ำเสมอผิดธรรมดา

113

ท่ีไม่สังเกตและทรมานอยู่มาก จิตใจผ่องใสเห็นภัยและเห็นคุณรอบตัวอยู่ทุกเวลา
ย่ิงผ่อนและอดอาหารไปหลายวันเท่าไร ก็ย่ิงเพิ่มความสะดวกคล่องแคล่วแก่จิตใจ
มากขึ้นส�ำหรับรายท่ีถูกกับจริตในทางน้ี ส่วนรายท่ีไม่ถูกก็เช่นเดียวกับยาไม่ถูกกับ
โรคคนไข้ หมอย่อมงดการให้ยาขนานนั้นไปเองฉะน้นั
ทนี ยี้ งั มปี ญั หาสงั คมพทุ ธศาสนาเกยี่ วกบั มงั สวริ ตั ิ การงดเวน้ รบั ประทานเนอื้ สตั ว์
ทกุ ประเภท ทโ่ี ตเ้ ถยี งกนั เสมอมา ยงั ไมม่ ที างลงรอยกนั ได้ ทา่ นจะเหน็ อยา่ งไรในเรอ่ื งนี้
ค�ำว่าโต้เถียงกันนั้น โต้เถียงตามหลักพระธรรมวนิ ยั หรือตามความเห็นของตน
อาตมากไ็ มท่ ราบ เพราะการโตเ้ ถยี งกนั ตามธรรมดาทว่ั ๆ ไป นน้ั เพยี งเดก็ ๆ หรอื ผใู้ หญ่
กโ็ ตเ้ ถยี งกนั ทวั่ พภิ พ และเคยโตเ้ ถยี งกนั มาประจำ� แผน่ ดนิ จนถอื เอาเปน็ กฎเกณฑห์ รอื
หลกั ฐานไม่ได้ ฉะนน้ั ปัญหาที่คุณถามจงึ ไม่แนใ่ จวา่ เป็นปญั หาทิฐิ หรอื ปัญหาหลกั
ธรรมวินัยอนั แทจ้ ริงที่ทรงประกาศสอนไว้
ใครพูดขึ้นก็บอกว่าปัญหาหลักธรรมทั้งนั้น มิได้บอกว่าเป็นปัญหาทิฐิ ผมจึง
ไม่ทราบว่าเปน็ ปัญหาอะไรโดยแทจ้ รงิ กันแน่
ถา้ เปน็ ปญั หาเพอ่ื พระพทุ ธเจา้ หรอื เพอ่ื ธรรมวนิ ยั ของพระองค์ กต็ อ้ งพดู กนั ตาม
หลกั พระธรรมวนิ ยั ของทา่ น ไมป่ ลกี แวะเปน็ อยา่ งอน่ื ถา้ เปน็ ปญั หาทฐิ กิ จ็ ำ� ตอ้ งพดู ไป
ตามความเหน็ ชอบของตนโดยไมม่ หี ลักธรรมวนิ ยั มาเป็นเครือ่ งพิสจู น์ยนื ยัน ปัญหา
ชนิดนัน้ ก็กลายเป็นปัญหาโลกแตกไป ไม่มีใครกล้าเสี่ยงชวี ติ เข้าไปตัดสินได้ เพราะ
กลวั ศีรษะจะแตกไปดว้ ย คณุ ตอ้ งการปัญหาโลกแตกหรอื ต้องการปญั หาธรรมวินยั
ทีเ่ รียกวา่ สวากขาตธรรมเล่า
เพยี งหมอ้ หงุ ขา้ วแตก มนั ยงั ทำ� ใหค้ รอบครวั ผวั เมยี ลกู เลก็ เดก็ แดงเกดิ โกลาหล
อลหมา่ นไปหมดทง้ั บา้ นจนมองหนา้ กันไม่สนิท ยงิ่ โลกแตกและศรี ษะแตกดว้ ยแลว้
จะเอาอะไรมาเปน็ เครอ่ื งหมายมงคลอนั ดแี กช่ าวพทุ ธผมู้ งุ่ ตอ่ พระพทุ ธเจา้ เลา่ ความจรงิ แลว้
ผ้มู ังสวิรตั หิ รือไม่วิรตั มิ สี ่วนผิดอย่างไรหรอื ไม่

114

ถ้าทำ� ใหผ้ ิดกผ็ ิด ทำ� ใหถ้ ูกกถ็ กู ดว้ ยกัน เพราะผปู้ ฏิบัติตามหลักศาสนาต้องมี
พระธรรมวินัยเปน็ เคร่อื งปกครองเช่นเดยี วกัน คณุ จะถามไปท�ำไม เรากพ็ ูดกนั เพ่งิ
ผ่านมาเมื่อกี้น้ี เราพูดกันว่าอย่างไร อาตมายังไม่เห็นทันลืมแม้จะเป็นคนขี้หลงลืม
เรอื่ งเหลา่ นแ้ี บบแผนตำ� รบั ตำ� รากม็ อี ยแู่ ลว้ จะถามและถกเถยี งกนั ไปทำ� ไม ผปู้ ระสงค์
จุดหมายปลายทางท่ีถูกต้องแน่นอนก็ปฏิบัติตามหลักพระธรรมวินัยที่สอนไว้เท่าน้ัน
ไมร่ ิคิดอา่ นและปฏบิ ัตไิ ปนอกลูน่ อกทาง ปญั หาตา่ งๆ ที่ก่อความไม่สงบก็ไม่เกิดขน้ึ
อวยั วะสว่ นทไี่ มค่ นั ไมค่ วรไปรเิ กาใหห้ นงั ทด่ี ๆี ถลอก สว่ นทคี่ นั รบี ใสย่ าขผ้ี ง้ึ ตราพระ
และถใู หย้ าเขา้ ผวิ หนงั จะได้หายคนั อยู่สบาย

หลกั พระธรรมวินยั มีอยา่ งไร ควรปฏบิ ัติไปตาม อยา่ ไปหาริคิดอา่ นและปฏิบตั ิ
เย้ยศาสนธรรมของพระพุทธเจ้าผู้เป็นบรมศาสดาท่ีทรงบัญญัติไว้แล้วไม่รื้อถอน
ทไ่ี มท่ รงสอนไว้ ไมร่ ขิ ้ึนจะกระเทอื นฝงั่ คือศาสดาผทู้ รงสอนด้วยพระปรชี าอันฉลาด
แหลมคมและมพี ระเมตตาตอ่ มวลสตั วอ์ ยใู่ นหมวดธรรมทกุ บททกุ บาท ทรงรทู้ ง้ั ฐานะ
ท่คี วรเป็นไปได้ และอฐานะท่ีไม่ควรเปน็ ไปได้ การสอนโลกก็ทรงสอนไปตามฐานะ
และอฐานะ ไมท่ รงฝนื หลกั ทงั้ สองนี้ ผปู้ ฏบิ ตั ติ ามหลกั ธรรมของพระองคก์ จ็ ำ� ตอ้ งเลง็
หลกั ธรรมทง้ั สองนเี้ ชน่ กนั ไมเ่ ชน่ นนั้ กก็ ระเทอื นฝง่ั (ความสงบสขุ ในวงศาสนา) กลาย
เปน็ น�้ำขุ่นมัวท่ีเตม็ ไปดว้ ยโคลนตม ใช้ประโยชน์ไมด่ แี ละสมบรู ณพ์ อ พระพุทธเจา้
ทรงวางศาสนาไวเ้ พ่ือหม่ชู น คอื สว่ นรวม ผ้ปู ฏบิ ัตทิ ง้ั หลายแมจ้ ะบำ� เพญ็ เพ่ือตวั เอง
โดยเฉพาะในเบอื้ งตน้ แตก่ เ็ พ่อื สว่ นรวมในวาระตอ่ ไปอยู่น่นั แล

ดงั นน้ั การปฏบิ ตั ธิ รรม นกั พรตจงึ ควรคำ� นงึ ถงึ หลกั อนั ถกู ตอ้ งตายตวั เพอ่ื ตนและ
ผคู้ อยยดึ จะไมผ่ ดิ พลาดและระบาดไปทว่ั ทกุ หนทกุ แหง่ ใหผ้ ดิ ไปตามๆ กนั เพราะการทำ�
เพอ่ื ตวั เปน็ สาเหตุ แตก่ ารทำ� เพอ่ื ธาตขุ นั ธไ์ มว่ า่ ผใู้ ด จำ� ตอ้ งถอื เปน็ ความจำ� เปน็ แมแ้ ต่
คนทไี่ มส่ นใจกบั ศาสนาเลย กจ็ ำ� ตอ้ งทำ� เพอื่ ขนั ธก์ นั ทวั่ โลก เพราะธาตขุ นั ธเ์ ปน็ สง่ิ จำ� เปน็
ตอ่ ชีวิตมนษุ ยท์ ่จี ำ� ต้องปฏิบัติตาม สง่ิ ใดที่แสลงตอ่ ธาตุขันธ์ สง่ิ นนั้ คือเคร่อื งบ่นั ทอน
และทำ� ลายธาตขุ ันธ์และชีวิต ซึ่งจะตอ้ งระวังกนั เปน็ ประจำ�

115

การไมร่ บั ประทานเนอ้ื สตั วท์ ุกประเภทเพ่อื ธาตขุ นั ธ์ หรือเพ่ือการบ�ำเพญ็ จติ ใจ
อย่างใดอยา่ งหนง่ึ หรือท้ังสองอย่าง มสี ว่ นผดิ ถกู อย่างไรหรอื ไม่ท่าน

ไมว่ า่ จะเพอ่ื ธาตหุ รอื เพอ่ื บำ� เพญ็ ทางจติ ใจ ไมม่ อี ะไรผดิ เพราะไมไ่ ดท้ ำ� เพอ่ื เปน็
การโฆษณาชวนเชอ่ื ทวั่ ๆ ไป และไมไ่ ดท้ ำ� เพอื่ อวดดหี รอื เพอื่ ประทว้ งใคร แตไ่ มถ่ อื เปน็
การถกู ตอ้ งดว้ ยการชกั ชวนคนอนื่ ใหท้ ำ� ตามเพอื่ เปน็ แบบฉบบั วา่ ตอ้ งมงั สวริ ตั จิ งึ จะถกู
รับประทานเน้อื สัตวท์ กุ ประเภทตอ้ งเป็นผิดทงั้ นัน้ ดังน้ี

กเ็ มอ่ื ตนท�ำเกดิ ประโยชน์แล้วชกั ชวนให้คนอืน่ ท�ำด้วย ทำ� ไมจะผดิ ถา้ เชน่ น้ัน
พระพทุ ธเจา้ ทรงบำ� เพญ็ พระองคจ์ นไดร้ บั ผลเปน็ ทพี่ อพระทยั แลว้ นำ� ธรรมนนั้ มาสอน
โลกจะไมผ่ ิดไปหรือทา่ น

นไี่ ม่ใชโ่ รคหวัดท่ีจะเชือ่ คำ� โฆษณาของนกั ขายยานัตถไ์ุ ปเสยี ทุกค�ำว่า ทา่ นเป็น
หวัดคัดจมูก ใหน้ ัดยานัตถห์ุ มอนั้นๆ ท่านจะหายทันทีดงั น้ี แตน่ ีม่ นั เปน็ คนละโรค
คนละนสิ ยั ซงึ่ จะตอ้ งแสวงหายาชนดิ ตา่ งๆ กนั มารกั ษาดว้ ยวธิ ที ตี่ า่ งกนั จงึ จะหาย มใิ ช่
จะรอคอยเฉพาะยานตั ถท์ุ า่ เดยี ว ถา้ เปน็ โรคชนดิ เดยี วกนั กค็ วรแกก่ ารชกั ชวนใหร้ กั ษา
ดว้ ยวิธีเดยี วกัน ไมว่ า่ เฉพาะแต่มงั สวริ ัติ แม้อาหารประเภทเน้อื ปลา ธาตนุ ิยมยงั ไม่
เหมอื นกนั ทา่ นจงึ สอนไวว้ า่ อาหารสปั ปายะ อาหารเปน็ ทสี่ บายตามธาตนุ ยิ มเปน็ รายๆ ไป
มงั สวริ ตั เิ ปน็ เรอ่ื งธาตขุ นั ธแ์ ละจติ ใจของแตล่ ะบคุ คลเปน็ รายๆ ไปเทา่ นนั้ มใิ ชส่ ว่ นใหญ่
และสว่ นรวมทจ่ี ะชกั ชวนหรอื โฆษณาทว่ั ๆ ไป สว่ นอาหารประเภททว่ั ไป เวน้ เนอื้ ทท่ี รง
บญั ญตั หิ ้ามสิบอยา่ ง และอุทิสสมังสะสามอยา่ งนน้ั เสยี เป็นอาหารประเภททค่ี วรแก่
ธาตุขันธแ์ ละอธั ยาศัยของผ้ไู ม่แสลงกบั โรคทั่วๆ ไป อนึง่ คุณไม่ควรน�ำยานัตถ์ุของ
คณุ หลวงบนั ลอื วาทะศลิ ปม์ าแทรกกบั ยาของนายแพทยป์ รญิ ญาเอก เพราะยาคณุ หลวง
คนนี้ในวงการแพทย์ยังมิได้รับรองคุณภาพและพิษภัยโดยเอกฉันท์มิใช่หรือ ถ้ายัง
โปรดเก็บรอไว้ก่อน เด๋ียวคณุ หลวงทราบเข้า ท่านจะดุเอา เพราะเปน็ ยาเฉพาะทา่ น

ยานตั ถอ์ุ ะไร ของคณุ หลวงอะไร และทไี่ หน ผมยงั ไมเ่ ขา้ ใจ ทา่ นหมายความวา่
อย่างไร

116

ผไู้ ด้รบั ประโยชน์ในการบำ� เพญ็ ใจเป็นรายๆ ด้วยมงั สวิรัตวิ ิธี คณุ ไมค่ วรน�ำมา
แทรกกับธรรมของพระพุทธเจ้าท่ีเป็นธรรมสอนโลกท้ังไตรภพ ธรรมเหล่าน้ีเป็นที่
เทดิ ทนู อยา่ งยง่ิ และควรทอี่ งคพ์ ระพทุ ธเจา้ ทท่ี รงพระเมตตาจะนำ� มาประพรมโลกให้
ฟน้ื จากการสลบไสลดว้ ยยาพิษต่างๆ ท่สี ูดดมอยู่ตลอดเวลา ประโยชนจ์ ากมงั สวริ ตั ิ
มอี ยบู่ า้ งเปน็ รายๆ กบั ประโยชนใ์ นการสอนธรรมของพระพทุ ธเจา้ ตา่ งกนั ทงั้ คณุ ภาพ
และการรบั รอง ถา้ จะเทยี บกบั สภา ฝา่ ยหนง่ึ เปน็ เพยี งสภาหนเู ทา่ นน้ั แตอ่ กี ฝา่ ยหนงึ่ เปน็
ขน้ั สภาแมว ซง่ึ เปน็ คนละโลก ดงั นน้ั จงึ ไมค่ วรนำ� มาคละเคลา้ หรอื แขง่ กนั คณุ เหน็ จะ
พอเขา้ ใจ เท่าทเ่ี รยี นใหท้ ราบน้ี

ทนี ผี้ มพอเขา้ ใจบา้ งแลว้ แตย่ งั สงสยั อกี ตอนหนง่ึ คอื ผทู้ ไ่ี มฆ่ า่ สตั ว์ แตย่ งั รบั ประทาน
เน้ือสตั วอ์ ยู่ จะไมเ่ ป็นการอำ� นวยให้เขาฆ่าสตั ว์โดยทางออ้ มอย่หู รือ

จะอำ� นวยหรือไม่ รอพดู กนั ทีหลัง คณุ จะขดั ข้องไหม

ไมข่ ัดข้อง ตามแตท่ ่านสะดวก

อาตมาขอเรยี นถามคณุ บา้ ง สมมตุ วิ า่ คณุ เปน็ พระ มผี นู้ ำ� สง่ิ ของมาถวาย จะเปน็
ของฉนั หรอื ของใช้ก็ตาม ตามกาลของสิ่งน้ันๆ คณุ จะรับและฉันส่ิงของเหลา่ นัน้ ไหม

ผมเปน็ พระซง่ึ เปน็ เพศทอี่ าศยั ชาวบา้ นเปน็ อยู่ กจ็ ำ� ตอ้ งรบั ฉนั และใชส้ อยใหเ้ ขา
ไดบ้ ญุ บ้าง นอกจากผิดวนิ ัยจะรบั ไมไ่ ด้

คณุ แนใ่ จไหมว่าเปน็ ส่งิ ของทีเ่ ขาไดม้ าใหท้ านคณุ ด้วยความบรสิ ุทธ์ิจรงิ ๆ หรอื
ไปเทยี่ วคดโกง ปล้นจี้ ขโมยเขามา

ผมกท็ ราบไมไ่ ดว้ า่ เขาไดม้ าดว้ ยวธิ ใี ด แตผ่ มกถ็ อื วา่ เขาใหม้ าดว้ ยเจตนาทบ่ี รสิ ทุ ธิ์
ผมกร็ บั ดว้ ยความบรสิ ทุ ธิ์ ไมเ่ หน็ ผดิ ทต่ี รงไหน ถา้ ผดิ จรงิ ๆ พระทอี่ าศยั ชาวบา้ นกเ็ ปน็
พระไปไมไ่ ด้ ตอ้ งอดตายกนั ทง้ั ประเทศ ไมม่ พี ระเหลอื อยคู่ า้ งวดั แมแ้ ตอ่ งคเ์ ดยี ว เพราะที่
เขานำ� มาใหท้ าน เราจะไปมที างทราบได้อย่างไร

117

ทนี เ้ี ผอ่ื วา่ ไปถกู รายทไ่ี ดม้ าใหท้ านเราดว้ ยความไมบ่ รสิ ทุ ธ์ิ เราไมเ่ ปน็ ขโมย แตร่ บั
และฉันสง่ิ ของของเขา จะไม่เปน็ การอำ� นวยให้เขามีแกใ่ จทำ� ทุจรติ ทางอ้อมหรือ

อำ� นวยหรอื ไม่ ใครจะไปทราบไดล้ ะ่ ทา่ น เพราะพระกบั ฆราวาสมนั อยกู่ นั คนละ
มมุ โลกน่ี ถา้ เขามาอยใู่ นวดั หรอื ในกฏุ เิ ดยี วกนั กบั เรา เรากพ็ อมที างทราบและหา้ มเขาได้
ไมใ่ หร้ ับสง่ิ ของของเขากไ็ ด้ นม่ี ันสดุ วิสัยท่พี ระจะไปสอดรู้เร่ืองของโลกทุกแงท่ ุกมมุ
เดย๋ี วเขาจะหาวา่ เปน็ พระจรจดั พระนกั สบื พระนกั เลง พระนกั เทยี่ วและเกยี้ วสกี าเขา้ อกี
เรอื่ งกไ็ ปใหญ่ ผมถอื เสยี วา่ ความทจุ รติ ทกุ ประเภททโ่ี ลกเขาทำ� กเ็ ปน็ เรอื่ งของเขา ความ
สจุ รติ ทกุ ประเภททเี่ ราทำ� กเ็ ปน็ เรอ่ื งของเรา มนั คนละเรอื่ ง จะนำ� มาคละเคลา้ กนั ทำ� ไม
ถ้าขืนน�ำมาคละเคล้ากันแล้ว จะไม่มีใครดีในโลกแม้แต่คนเดียว ต้องเป็นคนผสม
เชน่ เดยี วกับวตั ถผุ สมอน่ื ๆ นัน่ เอง ผมเหน็ อย่างนจ้ี ะถูกหรอื ผิดก็สดุ วิสัย แตจ่ ะเอา
ผมคนดกี บั เขาคนชวั่ มาผสมใหเ้ นา่ เหมน็ เปน็ อนั เดยี วกนั นน่ั ผมไมย่ อมเดด็ ขาด เพราะ
การท�ำเช่นน้ันก็เท่ากับจับเอาผมคนเป็นซ่ึงยังมีชีวิตอยู่เข้าไปอยู่ในโลงผีกับคนตาย
ที่เปน็ ผไี ปแล้ว ซง่ึ ผดิ วิสัยจะเปน็ ไปได้

ทนี คี้ ณุ พอทราบไดไ้ หมในปญั หาทค่ี ณุ ถามอาตมา ซงึ่ ขอรอไวย้ งั ไมไ่ ดต้ อบนนั้ กบั
ปญั หาทอ่ี าตมาเรยี นถามคณุ ทงั้ สองเงอื่ นพอเขา้ รปู กนั ไดไ้ หม หรอื คณุ ยงั สงสยั อะไรอกี
เชญิ พูดได้ไมต่ ้องเกรงใจ

ทา่ นจะตอบหรอื ไมต่ อบ ผมกห็ มดความสงสยั ไปแลว้ เพราะการฆา่ หรอื อะไรตา่ งๆ
น่ันเป็นเรอ่ื งของโลกซ่ึงไมม่ ปี ระมาณ ใครจะไปตามรตู้ ามเห็นเขาได้ ขืนถามไปมากๆ
เดยี๋ วกจ็ ะถกู หา้ มไมใ่ หใ้ ชร้ องเทา้ กระเปา๋ หนงั สตั ว์ และสง่ิ ตา่ งๆ ทเี่ กยี่ วกบั อวยั วะของ
สตั วท์ กุ ประเภทอกี เรอื่ งกจ็ ะยงุ่ กนั ใหญ่ ผมตอ้ งกราบขอบพระคณุ ทา่ นทม่ี ารบกวนให้
ทา่ นเสียเวลามากจนเกนิ ควร

118

พระฝรง่ั เดมิ ทที า่ นถอื ครสิ ตศ์ าสนามใิ ชห่ รอื ทา่ นคดิ อยา่ งไรจงึ ไดห้ นั เขา้ มานบั ถอื
พระพุทธศาสนา และบวชเปน็ พระฝรง่ั ในศาสนาพุทธเรา

ใช่ ทา่ นเปน็ นกั คน้ ควา้ ศาสนาและเปน็ นกั เหตผุ ล ทราบวา่ ทา่ นคน้ ควา้ ศาสนาตา่ งๆ
อยู่นานแตย่ ังไม่พอใจ โดยเห็นวา่ ศาสนาต่างๆ มีเหตุผลไมส่ มบูรณ์ จงึ ไดห้ นั เข้ามา
คน้ ควา้ พทุ ธศาสนา และไดเ้ หน็ เหตผุ ลของศาสนานส้ี มบรู ณ์ ทงั้ ขนั้ ตำ�่ ขนั้ กลาง และขน้ั สงู
ของศาสนา ไมข่ ดั แยง้ ใจ จงึ เกดิ ศรทั ธาความเชอ่ื เลอื่ มใส และสละการงานทางฆราวาส
มาบวชจนกลายเป็นพระฝรั่งเร่ือยมา ถึงทุกวันน้ีท่านไปบิณฑบาตที่ไหน รู้สึกมีคน
จอ้ งมองดทู า่ นจนผดิ สงั เกตทงั้ ผใู้ หญแ่ ละเดก็ เฉพาะเดก็ ๆ อดพดู ไมไ่ ดข้ ณะทเ่ี หน็ ทา่ น
เดนิ ผา่ นไป ตอ้ งพดู วา่ พระฝรงั่ มาแลว้ พระฝรง่ั มาแลว้ ใสบ่ าตรทา่ น ดงั นเ้ี สมอ ไมว่ า่
บา้ นนอก ในเมือง เมืองใหญ่ เมืองเลก็ เวลาทา่ นเดินไปตามถนนด้วยกิจธุระตา่ งๆ
กเ็ ชน่ กนั นสิ ยั ของเดก็ ปากเปราะกวา่ ผใู้ หญม่ าก และพดู ออกมาจากความรสู้ กึ ตามสบาย
ไมม่ คี ดเคย้ี วหรือเงือ่ นง�ำภายในใจ ไม่วา่ เด็กท่ไี หนเหมือนกันหมด พอมองเห็นต้อง
เปราะออกมาทนั ทโี ดยไมส่ นใจวา่ คดิ หรอื วา่ อะไรใหเ้ ขา ทง้ั ๆ ทพี่ ระฝรง่ั เองกไ็ ดย้ นิ และ
เขา้ ใจคำ� พดู ของเดก็ ทา่ นมยี มิ้ นดิ ๆ บางครง้ั ทง้ั ยมิ้ ทงั้ พดู ออกมาวา่ เดก็ พดู วา่ พระฝรงั่ มา
และพระฝร่ังกม็ าจริงๆ ดงั ท่ีเด็กพูดดังน้ี เวลามโี อกาส อาจารย์ก็ได้อธบิ ายนสิ ยั ของ
คนไทยใหท้ า่ นฟงั วา่ คนไทยมนี สิ ยั เอน็ ดสู งสารคนตา่ งชาตทิ เ่ี ปน็ นกั บวช เชน่ ชาวยโุ รป
คนไทยสงสารมากกวา่ ชาวเอเชยี ดว้ ยกนั ชอบทำ� บญุ ใหท้ านดว้ ย ชอบกราบไหว้ ชอบให้
ความอนเุ คราะหท์ กุ ทางเทา่ ทสี่ ามารถ ชอบเคารพเลอ่ื มใส ผดิ กบั พระทเี่ ปน็ ชาวเอเชยี
ดว้ ยกันอยมู่ าก ไปในที่บางแหง่ ท่ีคนยงั ไม่รู้จักกบั อาจารย์ เขาเหน็ พระฝรัง่ เดนิ ตาม
หลงั อาจารย์ รบี ทำ� กลุ กี จุ อจะใสบ่ าตรทา่ น บางรายทเี่ ปน็ ขนั เทเฉพาะซง่ึ ออกมายนื รอ
อยใู่ นทต่ี า่ งๆ พอมองเหน็ พระฝรง่ั เดนิ ตามหลงั เรามา ตาเขาจบั จอ้ งยอ่ งกายเตรยี มจะ
ใสบ่ าตรทา่ น อาจารยก์ ใ็ หส้ ญั ญาณทา่ นเพอื่ ทราบอธั ยาศยั และรบั บาตรทานเขา เพราะ
ตามปกติกเ็ คยทำ� อยา่ งนน้ั อยแู่ ลว้ ถา้ สง่ิ ของไมค่ รบ กใ็ หใ้ สบ่ าตรองคต์ ามหลัง ไมว่ า่
จะเป็นพระฝรั่งหรือพระไทยที่ไปด้วย ทุกวันน้ีท่านทราบนิสัยคนไทยได้ว่าเลื่อมใส
พระฝรง่ั

119

เมื่อท่านหนั มานับถอื พระพทุ ธศาสนาแล้ว พ่อแม่ของท่านไมเ่ สียใจหรือ ทำ� ไม
พ่อแม่จึงยนิ ยอมให้ท่านนบั ถือและบวชในพระพทุ ธศาสนาเลา่

จะเสยี ใจไปทำ� ไม เพราะพระพทุ ธศาสนาไมใ่ ชโ่ รงฆา่ สตั ว์ โรงตม้ ตนุ๋ มนษุ ยท์ จี่ ะ
คอยฆ่าและต้มย�ำเฉพาะลูกฝรั่งมังค่า อันเป็นเหตุให้พ่อแม่ของพระฝรั่งกลัวกัน
ความจรงิ กค็ อื โรงงานหลอ่ หลอมคนใหเ้ ปน็ คนดมี าจนนบั ไมถ่ ว้ นแลว้ ไมม่ อี ะไรเสยี หาย
เพราะพระพุทธศาสนาแม้แต่นิดพอจะกลัวกัน ท่ีไม่ห้ามก็เพราะพ่อแม่ของพระฝร่ัง
กต็ อ้ งการเปน็ คนดี และปรารถนาอยากใหล้ กู ของตวั เปน็ คนดอี ยแู่ ลว้ เมอ่ื เหน็ ลกู หนั มา
นบั ถอื พระพทุ ธศาสนาซงึ่ เปน็ แหลง่ แหง่ ความดที งั้ มวลและประพฤตติ นใหด้ ตี ามหลกั
ศาสนา กค็ วรจะยนิ ดดี ว้ ย สมกบั เปน็ พอ่ แมท่ ม่ี เี หตผุ ล ถา้ เปน็ คณุ จะเหน็ อยา่ งไร เพราะ
เหตุผลกล็ งที่นั่นอยแู่ ลว้

ผมตอ้ งเหน็ อยา่ งนนั้ ทนี กี้ ารสวดมนตห์ รอื อะไรตามแบบพระไทยเรา ทา่ นสวด
ได้ไหม และสวดถกู ต้องตามบาลีเหมอื นพระไทยไหม

ทา่ นกส็ วดไดบ้ า้ งพอสมควร แตจ่ ะใหถ้ กู ทกุ อกั ขรฐานกรณก์ ย็ อ่ มเปน็ ไปไดย้ าก
แตก่ ไ็ มผ่ ดิ ไปเสยี จรงิ ๆ เพยี งเพยี้ นไปบา้ งเปน็ บางตวั เรานา่ เหน็ ใจทา่ นทพ่ี ยายามสวด
ใหถ้ กู แตก่ ผ็ ดิ ไปจนได้ คงเปน็ ทำ� นองพวกเราพดู ภาษาองั กฤษ แมจ้ ะพยายามอยา่ งเตม็ ที่
กย็ ังเพ้ยี นไปจนได้

สมยั โบราณกบั สมยั ทกุ วนั นี้ ทา่ นเขา้ ใจวา่ สมยั ไหนทศี่ าสนาเจรญิ กวา่ กนั เวน้ ครง้ั
พทุ ธกาลกบั ถัดมาท่พี ระสาวกอรหันตย์ ังมีอยู่มากและเป็นผู้น�ำน้นั เสีย

อาจารย์ก็ไม่ทราบว่าสมัยโบราณท่านปฏิบัติกันอย่างไร แม้สมัยทุกวันน้ีทั่ว
ประเทศไทยเรายังแบ่งออกเป็นภาคเป็นจังหวัด กลายเป็นหลายภาคหลายจังหวัด
ศาสนากย็ งั แบง่ ออกเปน็ สองภาค คอื สมถะและวปิ สั สนา ในจงั หวดั ตา่ งๆ นนั้ จงั หวดั ใด
ทสี่ มถะและวปิ สั สนาเจรญิ และจงั หวดั ใดทส่ี มถะและวปิ สั สนาเสอ่ื มโทรม จงั หวดั ใด
สมถะเจริญแต่วิปสั สนาเสอื่ ม หรือไม่มวี ปิ สั สนาเลย จังหวดั ใดท่ีวปิ ัสสนาเจริญแต่
สมถะเส่ือม น่เี ป็นภาคปฏิบัตทิ างใจซึ่งเป็นแง่หนึ่งของศาสนา ยังอีกแขนงหนง่ึ คอื

120

คนั ถธรุ ะเกยี่ วกบั การศกึ ษารอ้ ยกรอง หรอื จะเรยี กออกไปอกี จากหลกั ใหญค่ อื ศาสนา
กไ็ ด้ เรยี ก ปรยิ ตั ิ ปฏบิ ตั ิ และปฏเิ วธ ขยายความยอ่ ๆ วา่ ปรยิ ตั ิ ไดแ้ ก่ การศกึ ษาตาม
หลักศาสนาเพื่อให้รู้เร่ืองทั้งคันถธุระและวิปัสสนาธุระว่าท�ำวิธีใดจึงจะถูกต้องตาม
แนวทางทท่ี า่ นสอนไว้ เปน็ ตน้ ปฏบิ ตั ิ ไดแ้ ก่ การปฏบิ ตั ติ ามทเ่ี รยี นรไู้ มใ่ หผ้ ดิ จากเขม็
ทางเดนิ ของธรรมดว้ ยสปุ ฏบิ ตั ิ เปน็ ตน้ และ ปฏเิ วธ คอื ความรภู้ ายในใจจากการปฏบิ ตั ิ
เปน็ ข้ันๆ จนถึงขัน้ ร้แู จ้งแทงตลอดกิเลสและบาปธรรมซง่ึ มอี ยใู่ นใจ ไม่มสี ่งิ รกรุงรงั
เหลา่ นเี้ หลอื อยแู่ มน้ ดิ พอเปน็ เชอ้ื สมมตุ อิ นั เปน็ สาเหตใุ หป้ รากฏเปน็ ภพชาตขิ นึ้ มาทใ่ี จ
อกี ตอ่ ไป หลกั ศาสนาทกี่ ลา่ วนไี้ ปเจรญิ และเสอื่ มอยทู่ บี่ า้ นใด เมอื งใด และบคุ คลผใู้ ด
ในเวลาใดบา้ ง จนเข้ามาถงึ ตัวเราเอง นบั แตเ่ ป็นเด็กขึน้ มาถงึ หนุ่มสาวเฒ่าแก่ วัยใด
และเวลาใดบ้าง เราไดท้ �ำศาสนาให้เจริญหรอื ใหเ้ ส่ือมหรือว่าไมม่ ีศาสนาอยู่ในใจเลย
ตลอดมาจนถงึ ปัจจบุ ันน้ี ถา้ ไมส่ ามารถจะทราบเรอ่ื งศาสนาเจริญหรือเสอื่ มโทรมใน
สว่ นใหญไ่ ด้ กค็ วรทราบในสว่ นยอ่ ยคอื ตวั ของเราเองกย็ งั ดี ถา้ ไมท่ ราบอะไรเสยี เลย
กร็ สู้ กึ วา่ จะมองขา้ มตวั ไปมาก ทนี ก้ี ารหวงั ความสขุ ความสมหวงั ถา้ ไมไ่ ดจ้ ากตวั ซง่ึ เปน็
หลกั ใหญแ่ ละสำ� คญั ยิง่ ก็นา่ กลัวจะไม่มที างไดจ้ ากอะไร เพราะการมองดูเดอื นดาว
บนฟา้ ทงั้ ๆ ทีไ่ มล่ ืมตานนั้ ร้สู กึ จะสุดวสิ ัยท่จี ะใหเ้ ห็นได้ นอกจากคนลืมตามองไปใน
วสิ ยั ของสายตาทสี่ ามารถตอ้ งเหน็ ไดไ้ มผ่ ดิ วสิ ยั ความสขุ ความเจรญิ ซง่ึ เปรยี บเหมอื น
เดอื นดาว ยอ่ มเปน็ วสิ ยั ของคนทไี่ มม่ องขา้ มตน แตเ่ ปน็ สง่ิ ทสี่ ดุ วสิ ยั ของคนลมื ตนจะได้
ประสบเหมอื นโลกเขา วา่ อยา่ งไรคณุ อาจารยไ์ มส่ ามารถเรยี นคณุ ไดว้ า่ ศาสนาเจรญิ ใน
สมยั ไหนมากกวา่ กนั ขอมอบใหค้ ณุ นำ� ไปพจิ ารณาแลว้ แกไ้ ขและตดั สนิ เอาเองจะดกี วา่
คอยลมหายใจจากคนอน่ื ซึ่งอาจจะผดิ หวังตลอดไปกไ็ ด้

เท่าที่ทราบมาเป็นยุคๆ ก็ยังไม่ปรากฏว่ามีพระฝรั่งมังค่ามาสนใจและบวชใน
พระพุทธศาสนาเราเหมือนสมัยปัจจุบันน้ี ผมจึงเข้าใจเอาว่าสมัยนี้ศาสนาเจริญกว่า
สมัยโบราณ เพราะมฝี รง่ั มาบวชในศาสนามากจนผดิ ปกติ

ส่วนจำ� พวกท่ีมาทำ� ใหศ้ าสนาเสือ่ ม หรือท�ำลายศาสนาออกจากหวั ใจประชาชน
คนไทยเราน้นั จะมีบา้ งไหม หรือจะมเี ฉพาะจำ� พวกท่เี ขา้ มาสง่ เสรมิ ทา่ เดยี ว อาจารย์

121

อยแู่ ต่ในวดั ไมค่ ่อยมโี อกาสทราบเรอื่ งโลก จงึ เรยี นถามคณุ ผูจ้ ดั เจนในทางนอี้ ยูแ่ ล้ว
คงทราบไดด้ ี และต้องขออภยั ดว้ ยหากถามไมเ่ ข้าเรื่อง

ตอนนผ้ี มกไ็ มไ่ ดส้ งั เกตเทา่ ไรนกั แมจ้ ะเคยพบเคยเหน็ กไ็ มไ่ ดส้ ะดดุ ใจทเ่ี กยี่ วกบั
คนผนู้ บั ถอื ศาสนาและศาสนาวา่ จะมสี ว่ นเสยี หายไปดว้ ย แตพ่ อทา่ นถามขนึ้ มา ผมจงึ
ระลกึ ไดว้ า่ อาจมสี ว่ นเหมอื นกนั หรอื อาจมจี ำ� นวนมากกวา่ ฝา่ ยเขา้ มาสง่ เสรมิ กเ็ ปน็ ได้
เราพอจะทราบไดว้ ่าแต่ก่อนสมัย ปู่ ย่า ตา ทวด เราไม่เคยได้ยนิ วา่ มกี ารเปลี่ยนผัว
เปล่ียนเมียกัน แต่มาทุกวันนี้รู้สึกจะถือเป็นเรื่องธรรมดาๆ ของอุบายการหาเงินไป
เสยี มาก ไมเ่ ฉพาะผ้ทู ม่ี ีครอบครวั ประเภทน้นั เพียงเทา่ น้ัน แม้ผ้ทู ี่ยังไมม่ คี รอบครวั
กร็ สู้ กึ วา่ ยง่ิ เปลย่ี นไดง้ า่ ยและรวดเรว็ ทนั ใจยง่ิ กวา่ การเปลย่ี นเสอื้ เปลยี่ นผา้ เปน็ ไหนๆ
วนั หนง่ึ คนื หนง่ึ เปลย่ี นไดต้ ง้ั หลายๆ ชดุ และเปลยี่ นไดโ้ ดยไมม่ กี ลางวนั กลางคนื ยนื รอ
นง่ั คอยเปลยี่ นอยตู่ ามสถานทตี่ า่ งๆ เปน็ หมๆู่ พวกๆ เหมอื นชาวประมงเทย่ี วหาปลากนั
พากันก�ำเริบอุตริหาอาชีพในทางน้ีมากข้ึน แบบมองดูแล้วนับไม่ถ้วนและไม่นิยมวัย
แตล่ ว้ นเตรยี มรอจะเปลย่ี นชดุ อยแู่ ลว้ ทงั้ นนั้ ทา่ นเดนิ ไปตามถนนหนทางไมส่ ะดดุ ตา
บา้ งหรอื ทพี่ วกชาวประมงเดนิ พว่ งแหและอวนเทย่ี วหาปลากนั เปน็ ทวิ แถวโดยไมส่ นใจ
กบั โลกทม่ี ศี ลี ธรรมและรจู้ กั ดี ชว่ั ตำ่� สงู จะตำ� หนติ เิ ตยี นอยา่ งไรบา้ ง ศลี ธรรมทเี่ คยมี
ประจำ� มนษุ ยป์ ระจำ� โลกเลยหลดุ ลอยไปเสยี หมด เหลอื อยเู่ พยี งเรอื นรา่ งซง่ึ ไมผ่ ดิ อะไร
กับสตั ว์ท่ีไมร่ ้ศู ักดศ์ิ รีดีชวั่ อะไร เพราะสงิ่ ทมี่ ีคุณค่าคือศลี ธรรมประจ�ำความประพฤติ
อัธยาศัยของมนุษย์ได้สลายไปหมด ตอนนี้ท่านถามถูกกับจุดท่ีก�ำลังเป็นอยู่ทีเดียว
ทา่ นไปทราบไดอ้ ยา่ งไรเพราะอยแู่ ตใ่ นวดั ไมเ่ หน็ มโี อกาสไดไ้ ปเทย่ี วตามสถานทรี่ นื่ รมย์
ตา่ งๆ เพราะท่านเปน็ พระ

ถา้ อาจารยพ์ อมที างทราบได้ กจ็ ะมาเรยี นถามคณุ ใหเ้ สยี เวลาทำ� ไม เทา่ ทเ่ี รยี นถาม
กเ็ พราะไมท่ ราบ เปน็ เพยี งเคยอา่ นหนงั สอื พทุ ธประวตั ทิ พี่ ระพทุ ธเจา้ ทรงรำ� พงึ หาทาง
พน้ ทกุ ขต์ อนกำ� ลงั บำ� เพญ็ วา่ เมอ่ื มรี อ้ นกต็ อ้ งมเี ยน็ ขณะเดยี วกนั เมอ่ื มดี กี อ็ าจจะมชี ว่ั
คู่กันดังนี้ เมื่อเห็นฝรั่งเข้ามาสนใจและบวชในพุทธศาสนาเพื่อบ�ำเพ็ญความดีและ
เสรมิ เกียรติเมอื งไทย ซงึ่ เป็นเมืองแดนพระพุทธศาสนามากข้นึ ก็เปน็ เหตใุ หค้ ิดถึง

122

ความเสยี หายซงึ่ อาจตามมาเปน็ ของคกู่ นั จงึ ไดเ้ รยี นถามคณุ แบบสมุ่ เดาไปอยา่ งนน้ั เอง
ถา้ คำ� ทีถ่ ามอาจจะเป็นประโยชนแ์ กโ่ ลกได้บา้ ง อาจารย์ก็สาธุด้วย

ผมแนใ่ จวา่ ตอ้ งเปน็ ประโยชนแ์ กโ่ ลกไมส่ งสยั เพราะคำ� สง่ั สอนของพระพทุ ธเจา้
ไมเ่ คยเปน็ ภยั แกโ่ ลกแตไ่ หนแตไ่ รมา นอกจากผสู้ นใจใครต่ อ่ ความดงี ามจะยงั ไมเ่ ขา้ ใจ
ความหมายของธรรมท่ีส่ังสอนเพ่ือสิ่งดีงามโดยตรงเท่าน้ัน จึงอาจไม่มองเห็นธรรม
เปน็ ของสำ� คญั เทา่ ความทะเยอทะยานอยากอนั รอจะกอ่ ความหายนะแกต่ นอยทู่ กุ ขณะ
ทไ่ี ดโ้ อกาสกอ็ าจเปน็ ได้ จงึ มที างเสยี ไดเ้ พราะความรเู้ ทา่ ไมถ่ งึ การณ์ เมอ่ื ไดอ้ าศยั หลกั
ธรรมเปน็ เครือ่ งชแ้ี นวทางผดิ ถกู ดี ชว่ั ก็พอมที างหลกี จากความหายนะได้ เพราะ
คนเรามไิ ดม้ งุ่ เจตนาเพอ่ื จะทำ� ลายตน เมอื่ ทางหลกี เลย่ี งยงั มพี อเดนิ ไดอ้ ยู่ ทางหลกี เลยี่ ง
ทุกข์ก็คือธรรมเคร่ืองร้ังใจไม่ให้เป็นไปตามความทะเยอทะยานท่าเดียว ให้มีการ
หกั หา้ มบา้ งกพ็ อมที างคดิ ทผี่ มเปน็ หว่ งมากกพ็ วกเดก็ วยั รนุ่ และหนมุ่ ๆ สาวๆ ซงึ่ กำ� ลงั
ล่อแหลมต่อความหายนะอยู่มาก ที่เราพูดมาตอนน้ีก็เพื่อประโยชน์แก่ลูกหลาน
บา้ นเมอื งอนั เปน็ ทรี่ กั สงวนอยา่ งยงิ่ ของเรา เผอ่ื เขาจะพอมที างคดิ และปรบั ปรงุ ตวั ใหท้ นั
กับเหตุการณ์ซึ่งก�ำลังคับขันส�ำหรับเด็กอยู่ในวัยคะนองพอให้มีขอบเขตเท่าท่ีควร
สมกับเมืองไทยเป็นเมอื งลูกศิษยพ์ ระตถาคตผฉู้ ลาดในเหตกุ ารณท์ ัว่ ๆ ไป

ทอี่ าจารยไ์ มแ่ นใ่ จกเ็ พราะโลกมกี ารเปลยี่ นแปลงทง้ั ดา้ นวตั ถแุ ละความประพฤติ
อัธยาศัยของคนทั้งโลกซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงตลอดมามิได้หยุดยั้ง แต่ธรรมยังอยู่
คงเดิมมิได้เปลี่ยนแปลงไปตามโลกเสียบ้าง พอให้เข้ากับโลกซึ่งมีทั้งสมัยเก่าและ
สมยั ใหม่ ธรรมกค็ วรมสี มยั เกา่ และสมยั ใหมบ่ า้ งเพอ่ื ผตู้ อ้ งการจะไดเ้ ลอื กเอาตามความ
ชอบใจ คุณจะมคี วามเห็นอย่างไรบา้ งช่วยคิดดว้ ย

ถ้ามีการเปลี่ยนแปลงธรรมให้เป็นไปตามโลกสมัยจรวดดาวเทียมน้ีด้วยแล้ว
อยา่ งไรธรรมตอ้ งตายแนๆ่ ทา่ น ไมม่ วี นั จะวง่ิ ทนั โลกไดเ้ ดด็ ขาด เพราะโลกมนั วงิ่ เรว็
ย่ิงกวา่ จรวดดาวเทยี มตั้งร้อยเท่าพนั เทา่ ทวคี ณู ไมม่ ีอะไรในโลกจะวิ่งเรว็ ย่งิ กวา่ โลก
สมยั ปจั จบุ นั ทา่ นลองคดิ ดู ผปู้ ระพฤตธิ รรมเขา้ วดั ฟงั ธรรมยงั ถกู พดั ผนั จากลมประเภท
จรวดดาวเทยี มวา่ ชา้ จนเกนิ กาล นานจนลา้ สมยั อะไรไมท่ นั เขา กย็ ง่ิ จะเปลย่ี นแปลง

123

ธรรมให้วงิ่ ตามโลกด้วยแลว้ ผมวา่ ต้องจมไปเลย เพราะโลกเวลาน้ถี า้ เป็นน้ำ� ก็ก�ำลัง
ไหลเชยี่ วจดั ถา้ เปน็ ลมกก็ ำ� ลงั เขา้ ขดี มรสมุ อะไรปลวิ เขา้ ไปในบรเิ วณนน้ั ตอ้ งพลอย
ปลวิ วอ่ นไปตามนำ�้ ตามลมไมม่ วี นั กลบั คนื มาไดแ้ น่ ผทู้ พ่ี ยายามหาทางหลบหลกี ไดบ้ า้ ง
กพ็ อจะมคี วามปลอดภยั แตผ่ ทู้ อ่ี วดเกง่ กลา้ วา่ ตนมคี วามสามารถหาญไปเขา้ ในบรเิ วณนนั้
ลำ� ตวั จะตอ้ งขาดกระเดน็ ออกจากกนั ครงึ่ ทอ่ น และปลวิ ไปคนละทศิ ละทางอยา่ งไมม่ อี ะไร
จะตา้ นทานไดเ้ ลย ความเหน็ ของผมวา่ อยา่ งน้ี ทา่ นจะมคี วามเหน็ อยา่ งไร นมิ นตพ์ ดู มา
ไดเ้ ลย ตา่ งชว่ ยออกความคดิ ความเหน็ เพอื่ ผหู้ วงั พง่ึ ธรรมจะไดร้ บั ความรม่ เยน็ เทา่ ทคี่ วร

อาจารยก์ ม็ คี วามเหน็ เชน่ เดยี วกบั คณุ เทา่ ทพ่ี ดู ถงึ การเปลยี่ นแปลงธรรมใหเ้ ปน็
ไปตามสมัยเสียบ้าง นั่นเป็นการหย่ังเสียงของคุณว่าจะมีความหนักแน่นต่อธรรม
แคไ่ หนเพยี งไรเทา่ นนั้ มไิ ดม้ คี วามหมายเพอื่ จะตดั ทอนธรรมซง่ึ เปน็ สง่ิ เทดิ ทนู อยบู่ น
ศรี ษะและชวี ติ แม้แต่น้อย เพราะธรรมเป็นทีพ่ งึ่ อาศัยทง้ั เป็นท้ังตาย ไม่ยอมห่างเหิน
สว่ นคนเราแม้จะรักแสนรัก แต่ก็เป็นท่ีพ่งึ อาศัยได้ในคราวเปน็ แตพ่ อถึงความตาย
จำ� ตอ้ งจากกนั โดยดี ไมส่ ามารถจะเปน็ ทพี่ งึ่ อาศยั ใหถ้ งึ แดนนรกและสวรรคน์ พิ พานได้
จำ� ตอ้ งตดั ญาตขิ าดมติ รกนั นบั แตล่ มหายใจขาดลงเทา่ นนั้ ดงั นนั้ ผหู้ วงั พงึ่ ธรรมจงึ ชอื่
วา่ เปน็ ผมู้ ที พี่ ง่ึ อนั มนั่ คงทง้ั โลกทม่ี ชี วี ติ อยแู่ ละโลกทขี่ าดใจไปแลว้ แตผ่ ขู้ าดธรรมเปน็
เครอื่ งยดึ ของใจ ยอ่ มเปน็ เหมอื นคนตกนำ้� ทไี่ มม่ ที เ่ี กาะพอประทงั ชวี ติ และไมม่ ผี ชู้ ว่ ยเหลอื
ฉดุ ลากขนึ้ จากนำ้� มหี วงั ตายกนั ทกุ ราย ฉะนนั้ เทา่ ทพี่ ดู เรอ่ื งฝรง่ั จนมาถงึ เรอ่ื งของพวกเรา
กเ็ หน็ สมควรยตุ เิ พราะนานมาก เกรงวา่ คณุ จะเหนอ่ื ยแย่ สำ� หรบั อาจารยพ์ อสไู้ ด้ ถา้ คณุ
ไมเ่ หน่อื ย

ผมกเ็ หน็ ใจทา่ นทอ่ี ตุ สา่ หส์ ละเวลาคยุ กบั ผม ซง่ึ ผมเองกไ็ มท่ ราบวา่ คำ� ใดผดิ และ
คำ� ใดถกู แตพ่ ดู ไปตามความรสู้ กึ ทเี่ ปน็ หว่ งตนและประเทศชาติ ตลอดเดก็ ๆ ลกู หลาน
ทยี่ งั ออ่ นตอ่ สงิ่ ยวั่ ยวนอยมู่ าก เกรงวา่ จะเสยี คน กพ็ ดู ไปบา้ งเพอื่ ประโยชนแ์ กเ่ ขาผจู้ ะ
สืบชาติศาสนาต่อไป ผมขอกราบขอบพระคุณท่านท่ีเมตตาผมในฐานะลูกศิษย์กับ
อาจารย์แท้

124

คำ� วา่ มรรค และ ผล นนั้ ทางศาสนาทา่ นหมายความวา่ อยา่ งไรบา้ งคะ ดฉิ นั ยงั
ไมเ่ ข้าใจเทา่ ท่คี วรสมกับเปน็ ชาวพุทธ

ทางศาสนา ทา่ นหมายความวา่ ทางเดนิ ของการงานทผ่ี ทู้ ำ� หวงั ความถกู ตอ้ ง และได้
รบั ผลเปน็ ทพ่ี อใจ ถา้ เปน็ มรรคผลของธรรมในตำ� รา กค็ อื คำ� ชแี้ จงวธิ ที ำ� หรอื วธิ ดี ำ� เนนิ วา่
ท�ำอย่างไรนั้นๆ ถูก ควรท�ำอย่างน้ันหรือวิธีน้ัน ผลที่ถูกจะแสดงข้ึนมาอย่างนั้นๆ
ให้ผู้ท�ำได้รับผลที่เกิดจากการท�ำถูกของตนอย่างนั้นๆ ตามล�ำดับของการท�ำถูกมาก
หรอื นอ้ ย และทำ� อยา่ งนนั้ ๆ เปน็ ความผดิ ควรหยดุ ถา้ ขนื ทำ� ผลจะแสดงอยา่ งนน้ั ๆ ขน้ึ มา
ให้ผทู้ ำ� ไดร้ บั ผลท่เี กิดจากการทำ� ผดิ ของตนอยา่ งน้นั ๆ ตามล�ำดบั ของการท�ำผดิ มาก
หรอื นอ้ ย ถา้ เป็นมรรคผลของคน กค็ อื ผ้ทู ำ� หรอื ผู้ด�ำเนินตามธรรมทช่ี ้ีบอกไว้ เช่น
คนใหท้ าน รกั ษาศลี เจรญิ ภาวนา บวชเปน็ พระเปน็ เณร เถร ชี แลว้ ตอ้ งรกั ษาปฏบิ ตั ิ
ตามหนา้ ทแ่ี ละเพศของตนเปน็ ประจำ� ไมใ่ หผ้ ิดพลาดไปจากหลกั ศีลธรรมทีต่ นรักษา
และบ�ำเพ็ญอยู่ ผลจะแสดงข้ึนกับตัวผู้ท�ำให้ได้รับความสุขใจตามล�ำดับที่ท�ำได้มาก
หรือนอ้ ย ถ้าเป็นทางผิด ผู้ท�ำผิดจำ� ตอ้ งได้รับผลทไ่ี มพ่ ึงปรารถนาตามล�ำดบั แหง่ การ
ทำ� ผดิ มากหรอื นอ้ ย นอี่ ธบิ ายเปน็ สองภาค คอื ภาคมรรคผลในตำ� รา และภาคมรรคผล
ของคนผู้ทำ� ตามธรรมในตำ� รา

ฆราวาสที่ท�ำมาหาเล้ียงชีพอยู่ทางโลก จะจัดกิจการที่ท�ำและผลงานท่ีได้รับว่า
เปน็ มรรคเปน็ ผลเหมอื นทางศาสนาไดไ้ หม และพอจะสงเคราะหม์ รรคผลทฆี่ ราวาสทำ�
เข้ากบั มรรคผลทางศาสนาได้ไหม

จัดเปน็ มรรคเปน็ ผลได้ เพราะพระพุทธเจ้ากท็ รงสง่ั สอนโลกเพอ่ื มรรคเพ่ือผล
ท้ังมรรคผลทางโลกและมรรคผลทางธรรมอยู่แล้ว นับแต่ตรัสรู้เป็นล�ำดับมาถึงวัน
ปรนิ พิ พานตลอดทกุ วนั น้ี และคำ� วา่ มรรค กค็ อื ทางเดนิ ของงานทกุ ประเภททชี่ อบธรรม
ของฆราวาสอยู่แลว้ ผลก็คือรายไดท้ ีเ่ กดิ จากงานท่ีทำ� จะไดม้ ากหรอื น้อยจัดเป็นผล
ของงานทง้ั น้นั จะสงเคราะหห์ รือไมก่ ็คอื มรรคกบั ผลของฆราวาส ผทู้ �ำงานจ�ำตอ้ งได้
รบั ผลคอื รายไดเ้ ปน็ เครอื่ งตอบแทนตามแนวทางแหง่ ธรรมทพ่ี ระพทุ ธเจา้ ทรงสงั่ สอน
ไวแ้ ลว้ อยโู่ ดยดี เชน่ ทา่ นสอนใหม้ คี วามขยนั หมน่ั เพยี รในการงานทชี่ อบ ซงึ่ เปน็ ทาง

125

ปดิ กนั้ ความขาดแคลนกนั ดาร และเปน็ ทางไหลมาแหง่ โภคทรพั ยส์ มบตั ทิ ง้ั หลาย กค็ อื
สอนใหค้ นทำ� งานตามทางมรรคและมรี ายไดต้ ามผลทบ่ี อกไว้ ฉะนนั้ จะสงเคราะหห์ รอื ไม่
กอ็ ยใู่ นวงคำ� สงั่ สอนของพระพทุ ธเจา้ อยแู่ ลว้ คณุ จะสงเคราะหใ์ หเ้ ปน็ อะไรอกี หรอื จะ
สงเคราะห์ให้เป็นมรรค ผล นพิ พาน ด้วยอย่างนน้ั หรือ

เปลา่ ไมใ่ ชอ่ ยา่ งนนั้ คะ่ ดฉิ นั อยากใหอ้ ยใู่ นเครอื ญาตขิ องพระศาสนาเทา่ นนั้ แหละคะ่
ไมก่ ล้าอาจเออื้ มสูงจนถงึ มรรค ผล นิพพาน อะไรหรอกค่ะ ทา่ นน่ที ำ� ให้ดิฉนั ละอาย
อยๆู่ กจ็ ะเอางานการของฆราวาสมาเปน็ นิพพาน

กเ็ หน็ คณุ แสดงความอยากสงเคราะหเ์ อานกั เอาหนา สงเคราะหอ์ ยา่ งไรใหก้ ด็ เู หมอื น
ยงั ไมพ่ อใจ อาจารยก์ ม็ องเหน็ อยแู่ ตน่ พิ พานเทา่ นนั้ จะเปน็ ทพี่ อใจของคณุ กเ็ ลยจะยก
ให้คุณไปหมดเสีย แมต้ นจะไมไ่ ด้กย็ อมอดเทา่ นัน้ เอง

คำ� วา่ มรรค ผล นนั้ มกี ปี่ ระเภทคะ ทง้ั สว่ นใหญแ่ ละสว่ นยอ่ ย ผเู้ ปน็ ฆราวาสจะพอ
ปฏบิ ตั ไิ ดบ้ า้ งไหม ตลอดเดก็ ทมี่ วี ยั พอจะรู้และปฏิบัติได้

สว่ นใหญม่ ีส่ี ทเ่ี รยี กว่า มรรคส่ี ผลส่ี และนิพพานหนง่ึ แตม่ ไิ ดอ้ ย่ใู นวงมรรค
และผลเหลา่ นนั้ สว่ นยอ่ ยทเ่ี ปน็ มรรคเปน็ ผลของโลกปฏบิ ตั กิ นั มาประจำ� ชพี และประจำ�
แผน่ ดนิ นนั้ นบั ไมถ่ ว้ น เพราะการงานและผลของงานของโลกมมี ากจนเหลอื จะคณานบั ได้
การปฏิบัติไม่ว่าฆราวาสหญิงชายและเด็กได้ทั้งนั้นไม่มีอะไรขัดข้อง เพราะธรรมมี
หลายขน้ั ตามกำ� ลงั ความสามารถของแตล่ ะเพศละวยั จะปฏบิ ตั บิ ำ� เพญ็ สำ� หรบั ตน สมกบั
ว่าเกดิ มาเพ่อื แสวงหาความสุขความสมหวงั ประกอบกับศาสนากส็ ัง่ สอนโลกไปสู่จดุ
คอื ความสขุ ความสมหวงั อยแู่ ลว้ จงึ ไมม่ อี ะไรขดั แยง้ กนั ระหวา่ งศาสนากบั คนทงั้ โลก
ซึ่งมงุ่ ต่อจดุ อนั เดียวกัน

มรรคผลสว่ นทวั่ ๆ ไปทเ่ี กย่ี วกบั ฆราวาสผคู้ รองเรอื น ทา่ นจะพอมโี อกาสอธบิ าย
ใหฟ้ งั ไดบ้ า้ งไหม ถา้ มี ดฉิ นั ขอกราบรบกวนทา่ นอนเุ คราะหบ์ า้ ง เพอ่ื ฆราวาสจะไดร้ เู้ รอ่ื ง
ของศาสนาวา่ มีสว่ นเกย่ี วข้องกับตนอยา่ งไรบ้าง

126

มรรคผลเปน็ ของแนน่ อนตายตวั ตอ่ ความมงุ่ หวงั ของโลกอยแู่ ลว้ จะใหอ้ าจารย์
อธิบายอย่างไรอีก เมอื่ ก้ีนเ้ี รากพ็ ดู กนั อยแู่ ล้วว่า มรรค คือ ทางเดนิ ของการงานและ
ความประพฤตอิ ธั ยาศยั อนั ดงี ามทกุ ประเภท ดงั นี้ ถา้ ตอ้ งการความมง่ั คง่ั สมบรู ณ์ ไมอ่ ยู่
แบบอดๆ อยากๆ ก็ต้องเป็นคนขยันหมั่นเพียรในงานท่ีจะให้เกิดผลเป็นความสุข
ถา้ ตอ้ งการเปน็ คนดี กต็ อ้ งฝกึ หดั ความประพฤตจิ รติ นสิ ยั ใหด้ ี ไมเ่ ปน็ คนหวั ดอื้ ถอื รน้ั
ผลจะเกดิ ข้นึ กบั ตัว คอื เป็นคนร�ำ่ รวยและสวยงามทางความประพฤตทิ กุ ดา้ น ไม่มีที่
ตอ้ งติ โลกเราถา้ ไดค้ นอยา่ งทวี่ า่ นไ้ี วป้ ระดบั โลก โลกกจ็ ะกลายเปน็ สวรรคว์ มิ านขนึ้ มา
ในแดนมนษุ ยเ์ ทา่ นน้ั แล จะไปหาสวรรคว์ มิ านทไี่ หนกนั อกี แตถ่ า้ ความประพฤตแิ ละ
การงานเหลวแหลกแลว้ อยทู่ ไี่ หนกค็ อื ผกู้ อ่ ไฟเผาตวั อยนู่ นั่ เอง ไมม่ คี วามสขุ แมจ้ ะถกู
จับพลัดจับผลูข้ึนไปบนสวรรค์วิมานช้ันใดและหลังใด ก็จะไปเป็นคนเลวทรามและ
อดอยาก บ่นทุกขบ์ ่นยากอยู่บนสวรรค์วิมานนัน้ ไม่มเี วลากินอยหู่ ลบั นอนไดเ้ ลยอยู่
นน่ั เอง ทงั้ ๆ ทคี่ นอนื่ เขาสนกุ สนานรนื่ เรงิ ชมทพิ ยสมบตั ใิ นวมิ านบนสวรรคช์ นั้ นน้ั ๆ
สว่ นผไู้ มม่ วี าสนาเพราะมแี ตค่ วามขเ้ี กยี จ จะไปหาความสขุ ความสบายมาแตท่ ไ่ี หน กค็ อื
เจ้าทุกขอ์ ยู่นน่ั แล เพราะเปน็ คนไขป้ ระเภทไมร่ บั ยา แม้พระพุทธเจ้าเสดจ็ มาสอนเอง
ก็ท�ำนองวางยาให้คนไข้ที่ตายแล้ว ยาจะไปมีประโยชน์อะไรส�ำหรับคนตายแล้วเล่า
สว่ นผสู้ นใจในเหตผุ ลตามหลกั ธรรมอยแู่ ลว้ ยอ่ มไมล่ ำ� บากในการสง่ั สอน มหิ นำ� เรายงั
ส้ไู ม่ไดเ้ สียดว้ ย เชน่ ฆราวาสบางคน เวลาบำ� เพญ็ เพียรอดอาหารตั้ง ๑๕-๑๖ วัน
ไมย่ อมรบั เลย ทงั้ ความเพยี รในการเดนิ จงกรม นงั่ สมาธภิ าวนากเ็ กง่ กลางวนั กไ็ มเ่ หน็
พกั ผอ่ นหลบั นอนบา้ งเลย กลางคนื กน็ อนเพยี งชว่ั โมงสองชวั่ โมง เชา้ ๆ ยงั มาทำ� อาหาร
ถวายพระได้สบายและคล่องแคล่วว่องไว คนดีเรายังสู้ไม่ได้ เม่ือถูกถามถึงการ
อดอาหาร ก็ตอบได้อย่างมีเหตุมีผล สมกับศาสนาคือหลักเหตุผลและสอนเพื่อ
เหตุผลแท้ ผู้ท่เี ปน็ นักท�ำทานกเ็ หมอื นกนั พูดอะไรออกมาให้ทราบนิดไมไ่ ด้ คอยแต่
จะบริจาคทานท่าเดยี ว หมดเท่าไรไม่วา่ แบบถงึ ไหนถงึ กัน ปฏคิ าหก คอื ผู้รบั ทาน
ตอ้ งระวงั ไมเ่ ชน่ นน้ั จะเอาจรงิ ๆ ไมค่ ำ� นงึ ถงึ ความสนิ้ เปลอื งใดๆ ขอแตใ่ หส้ มใจทอี่ ยาก
ท�ำทาน นี่ยกตัวอย่างมาพอเป็นเครื่องพิจารณาส�ำหรับคนที่มีศรัทธาและมีเหตุผล
ตอ่ ตนและผอู้ นื่ ทง้ั ปจั จบุ นั และอนาคตอยแู่ ลว้ ยอ่ มเปน็ คนไมน่ งิ่ นอนใจทง้ั ประโยชน์

127

ในปัจจุบันและอนาคต คนเราที่ส�ำคัญย่ิงก็คือ ถ้าใจไม่เอาถ่านแล้วก็เหมือนคนไข้
หนกั เตม็ ทไี่ มม่ ที างหาย นอกจากจะตายเทา่ นนั้ คณุ จะเหน็ วา่ อยา่ งไร โปรดพดู ไดไ้ มต่ อ้ ง
เกรงใจ

ทที่ า่ นอธบิ ายไปนนั้ ดฉิ นั ไมค่ า้ น แตค่ นเรามนี สิ ยั ไมเ่ หมอื นกนั ดงั ดอกบวั สเ่ี หลา่
ทที่ า่ นเทยี บไว้ บางเหลา่ กส็ ง่ั สอนงา่ ย นดิ เดยี วกเ็ ขา้ ใจและไดค้ วามขนึ้ ทนั ที บางเหลา่
ก็สอนเพียงสองสามคร้ังก็เข้าใจได้ความ ตามเสดจ็ พระพทุ ธเจา้ ได้ บางเหลา่ กจ็ ำ� ตอ้ ง
ตัง้ หนา้ ตัง้ ตาสอนเอาจรงิ ๆ จนตดิ ปาก เพราะสอนแล้วสอนเล่าอยู่ท�ำนองน้ัน ผฟู้ ังก็
ชนิ หู ดูนานๆ ไปกช็ นิ ตา ทอ่ งบ่นไปกช็ ินปาก นานไปกพ็ อไดค้ วามรู้และวธิ ีปฏบิ ตั ิ
ค่อยเป็นผูเ้ ป็นคนขึ้นมา บางเหลา่ ก็จมอย่ใู นโคลนตมเลย ไมม่ ีความสามารถโผล่ขน้ึ
มาได้ ผสู้ ่ังสอนก็ร�ำคาญจนทนไมไ่ หว ตอนนด้ี ิฉันเหน็ ใจท่านผู้ทำ� การส่งั สอน เพราะ
สดุ วสิ ยั ทจี่ ะสงั่ สอน สว่ นสามเหลา่ นน้ั ซทิ า่ น ถา้ ไมม่ ผี เู้ มตตาสง่ั สอน ปลอ่ ยทงิ้ ไวก้ ไ็ รผ้ ล
ซ่งึ ควรจะได้อยู่แล้ว ถา้ ได้รับการอบรมส่งั สอนเท่าทค่ี วร บา้ งกจ็ ะแยม้ บาน บ้างกจ็ ะ
โผลแ่ ลว้ แยม้ บาน บา้ งกจ็ ะคอ่ ยโผลใ่ นวนั และเวลาตอ่ มาแลว้ แยม้ บานไปเปน็ ลำ� ดบั ลำ� ดา
นับว่าจะเป็นประโยชน์แก่โลกอย่างมากมาย ท่านเห็นอย่างไรก็กรุณาไม่ต้องเกรงใจ
เพราะดฉิ ันกเ็ ป็นลกู ศษิ ยอ์ ยู่แลว้

อาจารยก์ เ็ ห็นดงั ทเ่ี รียนแล้ว คุณพดู ถึงดอกบวั สเ่ี หลา่ น้นั กน็ ับวา่ ถูกตอ้ งตามที่
พระพทุ ธเจา้ ทรงนำ� มาเปรยี บเทยี บมวลมนษุ ย์ แตอ่ าจารยม์ าตดิ ตวั เองเพราะไมท่ ราบวา่
จะอยใู่ นดอกบวั เหลา่ ไหน เผอ่ื ไปตกอยใู่ นเหลา่ ทส่ี ห่ี รอื ทหี่ า้ นอกบญั ชเี สยี แลว้ คณุ จะวา่
อย่างไร

ทา่ นหรอื จะตกเหลา่ ทส่ี ห่ี รอื ทหี่ า้ โอโ้ ฮแย่ ลกู ศษิ ยแ์ ย่ ไมใ่ ชท่ า่ นแย่ แลว้ พวกดฉิ นั
จะตกไปเหลา่ ไหนเลา่ เม่อื ทา่ นเกดิ ไปตกในเหล่าทสี่ ่ที หี่ า้ เสียแล้ว

ขอมอบใหแ้ ตล่ ะคนไปตดั สนิ เอาเอง คนอนื่ เขาไมก่ ลา้ มาตดั สนิ ให้ เพราะกลวั จะมา
ตกลึกเหมือนพวกเราเขา้ อกี กย็ ิง่ จะแยไ่ ปหลายคน

128

เอาละคะ่ ถงึ ทา่ นจะไมก่ ลา้ ตดั สนิ ทา่ นกต็ าม ดฉิ นั จะนำ� ไปคดิ บญั ชเี อาเอง โดยทา่ น
ไมต่ อ้ งเปน็ กงั วลดว้ ย ทด่ี ฉิ นั เรยี นถามเรอื่ งมรรคและผลซำ�้ ๆ ซากๆ กเ็ นอื่ งจากมคี วาม
มงุ่ หมายอยากใหท้ า่ นอธบิ ายมรรคและผลของฆราวาสใหฟ้ งั เปน็ ตอนๆ คอื มรรคผล
ของเดก็ เปน็ อยา่ งไร ของหนมุ่ -สาวเปน็ อยา่ งไร ของคนทมี่ คี รอบครวั แลว้ เปน็ อยา่ งไร
ของคนแกเ่ ปน็ อยา่ งไร และมรรคผลของทางราชการงานหลวงเปน็ อยา่ งไร จะควรปฏบิ ตั ิ
อยา่ งไรจงึ จะเปน็ มรรคผลทค่ี วรแกว่ ยั และหนา้ ทขี่ องตนๆ ตลอดประเทศชาตทิ มี่ ศี าสนา
เปน็ เครอ่ื งอบรม เพอื่ คนจะไดร้ เู้ รอ่ื งศาสนาและปฏบิ ตั ใิ หเ้ หมาะสมกบั ทเ่ี ปน็ พทุ ธศาสนกิ ชน
ของโลกทม่ี ีศาสนาประจ�ำชาติ

เด็กประพฤติตนเป็นคนดี มีโอวาทของพ่อ-แม่ และครูอาจารย์ เป็นเคร่ือง
ปกครอง ไมฝ่ า่ ฝนื อยู่ในระเบยี บขอ้ บังคบั ทดี่ ขี องเดก็ ๆ ไม่เป็นคนหวั ด้อื ถือดีแบบ
สตั วไ์ มม่ เี จา้ ของ ไมช่ อบหดั เทยี่ วในสถานทหี่ ายนะ เปน็ คนซอื่ สตั ยส์ จุ รติ ตอ่ ผปู้ กครอง
และเพอ่ื นฝงู ไมห่ ดั ลกั เลก็ ขโมยนอ้ ย เปน็ คนขยนั หมนั่ เพยี รตอ่ การศกึ ษาและงานอน่ื ๆ
ซง่ึ เปน็ หนา้ ทขี่ องตวั เปน็ คนชอบประหยดั ทรพั ย์ ไมฟ่ มุ่ เฟอื ยหรอื สรุ ยุ่ สรุ า่ ย รจู้ กั ฐานะ
และวัยของตัว เป็นคนอ่อนน้อมถ่อมตัว รู้จักเคารพผู้ใหญ่ที่สูงอายุและเพื่อนฝูงที่
อาวโุ สกวา่ (อายแุ กก่ วา่ ) ไมเ่ ยอ่ หยง่ิ จองหองเพราะชาตสิ กลุ และสมบตั อิ ำ� นวย วางตน
โดยสมำ่� เสมอตอ่ หมเู่ พอื่ น ไมถ่ อื ตวั ไมช่ อบเอารดั เอาเปรยี บเพอ่ื นเพราะความเหน็ แกต่ วั
จนเปน็ นิสยั เหน็ เพอ่ื นตกทกุ ข์ล�ำบากซง่ึ ควรจะชว่ ยเหลอื ได้ ไม่ดดู ายโดยขาดความ
สนใจ

ทกี่ ลา่ วมาเหลา่ นี้ แตล่ ะอยา่ งลว้ นเปน็ มรรค คอื ทางเดนิ อนั ราบรนื่ ดงี ามแหง่ ความ
ประพฤตขิ องเดก็ และเป็นผลซ่งึ จะตามสนองใหเ้ ปน็ เดก็ ดี มธี รรมเป็นหลักใจเปน็ ท่ี
อบอนุ่ แกเ่ ดก็ และพอ่ แมผ่ ปู้ กครองกเ็ บาใจหายหว่ ง อนั เปน็ ความสขุ สบายทงั้ สองฝา่ ย
น่ีคือมรรคผลของเด็กที่ควรด�ำเนินเพื่อผลอันดมี ีความสุขตลอดไป หนมุ่ สาวเป็นวยั
ที่มคี ณุ คา่ และรักสวยรักงาม ควรรักและสงวนตน สมกบั ตนก�ำลงั เป็นสมบตั ิอนั มคี า่
และสวยงามมาก ไมช่ งิ สุกก่อนห่าม ไมป่ ระพฤตติ วั ในลกั ษณะขายก่อนซอื้ จะขาย
ไม่ออกเม่ือถึงเวลาขายจริงๆ (เวลาจะควรมีครอบครัว) ประพฤติตัวให้มีขอบเขต

129

และมีหลักใจมั่นคงต่อส่ิงย่ัวยวน ไม่หลงเชื่อง่ายและจ่ายไม่มีหลักฐานค�้ำประกัน
(ยังไม่ได้เป็นคู่พึ่งเป็นพึ่งตาย) การคบเพ่ือนหญิงเพื่อนชายไม่คบในฐานะปล่อยตัว
แต่คบในฐานะผู้มีสติและปัญญาอยู่กับตัวทุกเวลาที่คบ คอยสังเกตเล่ห์เหล่ียมและ
ความเคลอ่ื นไหวดชี วั่ ของเขาอยเู่ สมอไมน่ อนใจ สถานทเ่ี รงิ รมยง์ มงายอยา่ หาญเขา้ ไป
โดยคดิ วา่ ตนฉลาดและมที รพั ยม์ าก เพราะเวลาความฉลาดจะอบั แสง ทรพั ยจ์ ะดบั สญู
ไปในเวลาเชน่ นั้น แม้ตัวผเู้ ป็นเจ้าของก็มองไมท่ ัน ปญั ญาจะตกอับ ทรพั ย์จะสูญไป
ใจจะเสยี หลัก อกจะหักทงั้ หงาย ตัวจะตายทั้งเป็น และเหม็นคลงุ้ ไปหมดทงั้ ตัวและ
วงศส์ กลุ จะควา้ หาอะไรไมเ่ จอเพราะความเลนิ เลอ่ เผลอตวั พาใหล้ มื ตาย จะกลายเปน็
คนหมดความหมายลงในเวลานน้ั โดยไมค่ าดฝนั ฉะนน้ั จงึ ควรพากนั เตรยี มทา่ นา่ กลวั
ไวก้ อ่ น นนั้ แลจดั เปน็ ความฉลาดอนั แหลมคม เปน็ คนดอี นั แสนลกึ นกึ ขน้ึ มาเวลาใด
กภ็ มู ใิ จ ปจั จบุ นั กส็ วยสด อนาคตกแ็ จม่ ใส ไปทไี่ หนกไ็ มจ่ น เพราะสตปิ ญั ญามอี ยกู่ บั
ทกุ คน เราคน้ หาตอ้ งเจอทกุ เวลาทต่ี อ้ งการ ทา่ นทเี่ ปน็ หนมุ่ สาว ถา้ ตอ้ งการชาวศรวี ไิ ล
ประดบั ตวั โปรดสนใจในมรรคคอื ทางเดนิ อนั ดเี ยยี่ มของหนมุ่ สาว ทแี่ สดงมานผี้ ลตอบสนอง
ตอ้ งมสี ขุ สมบตั ไิ มข่ ดั สน จะดำ� รงตนเปน็ สขุ ที กุ ทวิ าราตรไี มส่ งสยั ตามนยั ทแี่ สดงมาใน
มรรคผลของหนมุ่ สาว ก็สมควรเวลาพายุตเิ พียงเทา่ น้ี

ชายหญิงท่ีมีครอบครัวเป็นหลักฐานแล้ว ทางท่ีถูกและดีงามก็คือต่างคนต่าง
พยายามส่งเสริมหลักฐานของตนให้มีความแน่นหนามั่นคงย่ิงๆ ขึ้นไป ไม่บ่ันทอน
บอ่ นทำ� ลายสมบตั ิ (คคู่ รองและสมบตั อิ นื่ ๆ) ทม่ี อี ยแู่ ลว้ ใหโ้ ยกคลอนโอนเอน ตา่ งคน
ต่างว่ิงเต้นขวนขวายหารายได้เพ่ือค�้ำจุนและส่งเสริมครอบครัวให้เป็นปึกแผ่นมั่นคง
และระวงั อยา่ เหยยี บยำ่� ลำ� ตน้ โคน่ ทำ� ลายรากฐานของครอบครวั คอื ไมด่ ถู กู เหยยี ดหยาม
คคู่ รอง แมจ้ ะเปน็ คนจนคนโงเ่ ขลาเบาความคดิ และมาจากสกลุ ใดกต็ าม ไมค่ วรรอื้ ขนึ้
มาเหยยี บยำ�่ อนั เปน็ การทำ� ลายศกั ดศ์ิ รแี ละวงศส์ กลุ ของกนั และกนั ซงึ่ ประเพณถี อื กนั
อยา่ งยง่ิ คคู่ รองแตล่ ะฝา่ ยไมค่ วรไปแตะตอ้ ง ผดิ หรอื ถกู ซงึ่ ควรจะวา่ กลา่ วกนั บา้ งใน
ฐานะผู้รับผิดชอบและหวังพึ่งเป็นพึ่งตายด้วยกัน ก็ควรมีวงจ�ำกัดที่สมควรแก่เหตุ
ไมใ่ หล้ กุ ลามออกไป เพราะคคู่ รองของกนั และกนั เปน็ สง่ิ ทเี่ กดิ จากเลอื ดหวั อก คอื ความรกั
และสมัครใจของแต่ละฝ่ายโดยเฉพาะ แม้จะเป็นคนชาติชั้นวรรณะและสกุลใด

130

ตา่ งฝา่ ยกท็ ราบกนั อยแู่ ลว้ ไมม่ ใี ครบบี บงั คบั แตห่ ากเปน็ เพราะกรรม คอื เจา้ ความรกั
พาสลกั ลงลกึ แบบถอนไมข่ นึ้ แมจ้ ะเอาพนื้ พสธุ าคอื แผน่ ดนิ อนั ใหญห่ นามาชง่ั แขง่ ขนั
นำ้� หนกั ยงั พา่ ยความรกั แผน่ ดนิ อนั แสนหนกั พงั ทลายลง สว่ นความรกั แมเ้ ราสลบไป
ฟ้นื คนื มายังคงอยู่ มไิ ด้ขยับเขยือ้ นไปแมแ้ ตน่ ิด เพราะความรักประเภทนล้ี บไมห่ าย
คายไมอ่ อก บอกหา้ มไมเ่ ชอื่ ฟงั ถา้ ความรกั ไดฝ้ งั ลงแลว้ ตอ้ งจมมดิ ถา้ ตดิ กต็ ดิ แบบจม
ใครไม่ควรกล้าอวดเก่งต่อความรักเม่ือยังไม่รู้ฤทธ์ิของมัน ความรักถ้าลงได้ขึ้นบน
บา่ ของใครแลว้ จะไมเ่ ลอื กชาตชิ นั้ วรรณะ เพศพระ เพศเณร และวยั หนมุ่ สาว เฒา่ แก่
อย่างไร เจ้าความรักต้องนัง่ บนบา่ แลว้ จบั ขอ (ขอให้ได้อย่างใจรกั ) สับลงบนศรี ษะ
โดยไม่เลอื กใคร ว่าเปน็ หน้าอินทร์ หนา้ พรหม เชน่ เดยี วกับนายควาญชา้ งสบั ศีรษะ
ช้างด้วยขอฉะน้นั พระ เณร เถร ชี แตกวัดแตกวา บางแหง่ จนถึงกับวดั รา้ งไม่มพี ระ
จะอยคู่ า้ งวดั กระทง่ั ขรวั ตา กเ็ พราะอะไรเปน็ ผขู้ บั ไลเ่ ลา่ ถา้ ไมใ่ ชเ่ จา้ ความรกั ตวั เทวทตั
นีเ้ ท่านนั้ เปน็ ผมู้ ีอำ� นาจขับไล่แบบไมม่ ีใครกลา้ ต่อสู้ นอกจากจะพากนั หมอบราบไป
ตามๆ กันเท่านนั้ ผู้เขยี นน้กี ็จะเป็นใครทไี่ หน ถ้าไม่ใช่ผู้ถูกกระสุนของมนั ยงิ เอาจน
สลบไสล พอฟน้ื ขน้ึ มาบา้ งกเ็ ดนิ โซซดั โซเซจบั ปากกามาทำ� ทา่ เขยี นอวดโลกทงั้ ๆ ทกี่ ำ� ลงั
ผลบุ ๆ โผลๆ่ อยอู่ ยา่ งนน้ั เอง ใครๆ ถา้ ยงั ไมไ่ ดข้ น้ึ บนเวทลี องดใี หเ้ หน็ ฝมี อื กบั ความรกั
ประเภทกอ่ แลว้ ดบั ไมล่ งเสยี กอ่ น อยา่ ดว่ นอวดวา่ ตวั เกง่ ถา้ อวดเกง่ ในทางอนื่ ๆ จะพอมี
ทางยอมและยกใหบ้ า้ ง แตจ่ ะมาอวดในทางนแี้ ลว้ เพยี งหมดั เดยี วกพ็ อเตรยี มหาเปล
มาหามคนสิ้นทา่ เพราะความรักดดั สนั ดานลงไปได้แล้ว และยังจะแพ้และเขด็ หลาบ
จนวนั ตาย ไมม่ ีทางว่าจะมาขอแก้มืออีกต่อไปไดเ้ ลย

อ�ำนาจแห่งเจ้ากรรมตัวรักๆ นแ้ี ล ท�ำให้โลกยงุ่ ทกุ หย่อมหญา้ แต่โลกก็ถอื เป็น
ความสนุกทุกหย่อมหญ้าเช่นเดียวกัน ฉะนั้นจึงไม่มียาแก้ให้หายยุ่งได้ตลอดมา
ไปที่ไหนแมจ้ ะอดุ หขู า้ งหนึง่ แตห่ อู กี ขา้ งหนงึ่ กไ็ ปแอบฟังเสียงบน่ ว่าย่งุ ว่าทุกขจ์ นได้
ถา้ จะอดุ ทงั้ สองหกู ก็ ลวั จะไมไ่ ดย้ นิ เรอื่ งจงึ ลงเอยตรงทว่ี า่ เรอ่ื งเทา่ กนั ฉะนน้ั คคู่ รอง
แตล่ ะฝา่ ยจงึ ควรเรยี นและปฏบิ ตั ติ อ่ ความรกั ดว้ ยความรอบคอบ อยา่ เผลอตวั ปลอ่ ย
ให้ความรักเทีย่ วเพน่ พา่ น จะท�ำให้ยงุ่ แบบโลกแตกแต่หัวใจยังมี ผูเ้ สวยผลจงึ ไดร้ บั
ความทนทุกข์ทรมานไม่มีวันจบสิ้น ค�ำท่ีว่าปล่อยความรักให้ออกเที่ยวเพ่นพ่านนั้น

131

คอื ปลอ่ ยความรกั แบบไมม่ ขี อบเขตความพอดดี งั ทเี่ หน็ ๆ กนั อยู่ ทำ� ใหค้ นขา้ งหลงั ยงุ่
และคอยหาบบาปหาบกรรมแทบอกจะแตก เพราะเจา้ ความรกั เทยี่ วสรา้ งไว้ คคู่ รองคอื
สามภี รรยาจงึ ไมค่ วรสนใจไยดกี บั ความรกั ประเภทอาหารนอกบา้ น จะทำ� ใหค้ รอบครวั
รา้ วรานหรอื แตกทลายไดอ้ ยา่ งไมม่ อี ะไรมาตา้ นทาน จะไปทำ� มาคา้ ขาย หรอื ทำ� ราชการ
งานราษฎร์งานหลวง ตอ้ งท�ำความเข้าใจกับตัวเองไว้อยา่ งเคร่งครดั ว่า เรือ่ งความรัก
นอกบา้ นคอื นอกจากคคู่ รองของเราแลว้ ไมใ่ ชเ่ รอ่ื งของเราอยา่ งเดด็ ขาด ในขณะเดยี วกนั
ต้องระลึกถึงความรักและความไว้วางใจท่ีเราได้ให้ค�ำมั่นสัญญาแก่คู่ครองของเรา
อยา่ งไมม่ กี ารแบง่ รบั แบง่ ส้ใู ดๆ แล้วกค็ วามรกั นอกบา้ นเป็นความรกั ขัน้ ทำ� ลาย และ
เปน็ ความรกั ทร่ี า้ ยแรงทสี่ ดุ สำ� หรบั คนทม่ี คี รอบครวั แลว้ เชน่ เรา เราผมู้ คี รอบครวั แลว้
จึงเข้ากับความรักประเภทเผาทั้งเป็นน้ีไม่ได้อย่างเด็ดขาด เม่ือต่างคนต่างรู้สึกว่า
ตนมีครอบครัวแล้ว และต่างก็ปฏิบัติต่อตนเองอย่างเคร่งครัดแบบขีดเส้นตายเลย
แลว้ ครอบครวั นนั้ ๆ กอ็ ยดู่ ว้ ยกนั โดยความรม่ เยน็ เปน็ สขุ และตา่ งกม็ อบชวี ติ ฝากเปน็
ฝากตายตอ่ กนั อยา่ งสนทิ ใจ ไมม่ อี ะไรมาแบง่ แยกได้ เงนิ ทองทห่ี ามาไดก้ เ็ ปน็ ชน้ิ เปน็ อนั
ไมม่ ที างรวั่ ไหล และเปน็ ประโยชนแ์ กค่ รอบครวั ลว้ นๆ ไมไ่ หลซมึ ออกไปนอกลนู่ อกทาง
น่ีแลมรรค คือทางเดินของการงานและความประพฤติของคนที่มีครอบครัวเป็น
หลักยดึ แลว้ และผลก็คือความสขุ ในครอบครวั น้ันๆ ซึ่งไมม่ ีอะไรมาขัดขวางแยง่ ชงิ
เปน็ ความสขุ ของผวั รกั สงวนเมยี จรงิ ๆ ไมม่ คี วามสขุ ใดในโลกนจี้ ะเสมอความสขุ ของ
สามรี ่วมเปน็ ภรรยาร่วมตาย ไม่ยอมแยกจากไมย่ อมพลดั พรากจากกนั ตลอดอวสาน
เกดิ ชาตใิ ดปรารถนาขอพบกนั เพราะอำ� นาจแรงอธษิ ฐานและความซอ่ื สตั ยส์ จุ รติ ตอ่ กนั
ยอ่ มมหี วงั เปน็ ไปไดต้ ามใจหมายดงั อธบิ ายมา คอื มรรคผลของคนทม่ี คี รอบครวั แลว้
เหน็ วา่ พอสมควรยตุ ิ โปรดนำ� ไปปฏบิ ตั เิ พอ่ื ใหเ้ กดิ ประโยชนแ์ กค่ รอบครวั จะไมไ่ ดเ้ หน็
ผู้หญิงว่ิงตามชายชู้ และผู้ชายว่ิงตามหญิงสาว ซ่ึงเป็นท่ีน่าทุเรศเอานักหนาเหมือน
คนไมม่ หี วั ใจอกี ตอ่ ไป ถา้ ปกั ใจเชอ่ื ธรรมของพระพทุ ธเจา้ ความยบั ยง้ั ตวั เองกจ็ ะพอมไี ด้
ความสขุ ก็จะพอปรากฏ ไม่เป็นทำ� นองว่าวเชอื กอยูบ่ นอากาศไปทา่ เดยี ว

คนที่มีอายุผ่านเข้าปัจฉิมวัยแล้ว จัดว่าเป็นผู้ได้ผ่านโลกมาพอประมาณ
ไมบ่ กพรอ่ งในทางสมั ผสั ถกู ตอ้ งกบั สง่ิ ดชี วั่ ตา่ งๆ ทม่ี อี ยปู่ ระจำ� โลก และมที างจะบวกลบ

132

ชีวิตท่ีผ่านมากับเหตุการณ์ของโลกได้พอสมควร วัยน้ีเป็นวัยที่จะรีบเร่งเข้าหาท่ีพ่ึง
ทางใจกับศีลธรรมได้อย่างเต็มท่ีโดยไม่มีอุปสรรคแล้ว เพราะเป็นวัยจะปลดเปลื้อง
ทุกๆ ส่ิงที่เคยถือเป็นภาระมานมนาน มิใช่วัยที่จะกล้าหาญต่อภาระที่เป็นของหนัก
ท้งั ทางกายและทางใจโดยไม่ยอมลดตวั ลงไปตามวัยของใครเลย โลกและขันธท์ ่ีเรา
เห็นอยู่เวลานี้ ไม่มีทางสงสัยว่าจะเป็นอะไรต่อไปกว่าเท่าที่เป็นอยู่และเห็นอยู่เวลาน้ี
เพราะมีความเจริญและความเสื่อมอยู่ในตัวมันเอง ซึ่งควรจะเห็นได้อย่างชัดเจน
ทงั้ ภายในและภายนอกไมม่ ที างสงสยั สงิ่ ทจี่ ะเปน็ สาระสำ� หรบั ตวั กค็ อื คณุ งามความดี
ซง่ึ เปน็ ของไมจ่ ดื จางตลอดมา จะดอี ยกู่ บั อะไร งามอยกู่ บั ผใู้ ด ตอ้ งเปน็ สงิ่ ทโ่ี ลกปรารถนา
โดยทว่ั กนั ขอ้ สำ� คญั ขอใหด้ แี ละงามตา่ งๆ มาปรากฏอยกู่ บั ตวั เสยี เอง นน่ั แลจะเปน็
ทเ่ี หมาะกบั ใจผใู้ ฝฝ่ นั อยแู่ ลว้ ลองคดิ ดู สงิ่ ทว่ี า่ ดหี รอื งามมอี ยู่ ณ ทใ่ี ด ไมว่ า่ ไกลหรอื ใกล้
คนเรายงั ปรารถนากนั ทกุ คน แตด่ อี ยา่ งแทจ้ รงิ และแนน่ อนนน้ั ไดแ้ กศ่ ลี ธรรม ถา้ ศลี ธรรม
มีอยูก่ บั ผู้ใด ดแี ท้ ดแี นน่ อน และดเี ด่น ย่อมมีอยกู่ บั ผู้นนั้ ผนู้ ัน้ เป็นผมู้ ีของดีและ
ของจริงอยกู่ ับตัว แม้ไมต่ อ้ งออกรา้ นก็มไิ ดล้ ดคณุ ค่าลงแม้แตน่ ้อย วยั ทีผ่ า่ นโลกมา
พอสมควรแลว้ ควรหาของดปี ระเภทนไ้ี วเ้ ปน็ หลกั ใจและอวดลกู หลานตอ่ ไป เขาจะได้
รักและเคารพบูชาตลอดกาลนาน ดีกว่าจะน่งั บ่น นอนบ่น หิวก็บ่น กระหายก็บ่น
หงุ ขา้ วแฉะไปบา้ งกบ็ น่ ทำ� อาหารไมถ่ กู ปากกบ็ น่ ยกอาหารมาชา้ หนอ่ ยกบ็ น่ เดก็ พดู คยุ
กนั บา้ งตามภาษาเดก็ กบ็ น่ เขาเปดิ วทิ ยดุ งั บา้ งกบ็ น่ เขาไมเ่ ปดิ ใหฟ้ งั เสยี งเพลงบา้ งกบ็ น่
เขาเปิดเบาฟังเสยี งเพลงไม่ชดั กบ็ ่น ใครท�ำไม่ถกู ใจนดิ ก็บ่น แมท้ สี่ ดุ ตวั ท�ำไมถ่ ูกใจ
ตวั เองกบ็ น่ ลกุ ขนึ้ ลำ� บากบา้ งกบ็ น่ เดนิ ไปมาไมส่ ะดวกกบ็ น่ วชิ าบน่ เลยคลอ่ งปากไปเอง
เบื้องต้นก็หัดบ่นกับลกู ๆ หลานๆ ในบ้าน ตอ่ มากบ็ ่นดะไปเลย จนลกู หลานเบ่ือและ
รำ� คาญ ไมอ่ ยากเดนิ เขา้ มาแอบและผา่ นหนา้ นคี่ อื นสิ ยั ของคนแกบ่ า้ น เลน่ ลกู หยอกหลาน
เลน่ ไปนานๆ กพ็ าลดพุ าลโกรธใหเ้ ขา ทนไมไ่ หวเขากพ็ ากนั หนไี ป บทเขาไมม่ าหากบ็ น่
คดิ ถงึ บน่ อยากใหเ้ ขามาหา เพราะตายายคดิ ถงึ เรอื่ งของคนแกจ่ งึ ยงุ่ อยเู่ สมอทำ� นองนี้
และถึงคราวจะจากลูกหลานไปจริงๆ จะไม่ได้กลับมาบ่นให้เขาอีก ก็กลับเป็นห่วง
จิตเลยหาที่ยึดไม่ได้ กลายเป็นคนเสียหลักไปในเวลาเช่นน้ันก็มีนับจ�ำนวนไม่น้อย
ฉะนน้ั เมอ่ื ทราบแตต่ น้ มอื แลว้ จงึ ควรทอ่ งคาถาพทุ โธ เปน็ ตน้ ไวจ้ นคลอ่ งปากคลอ่ งใจ

133

เมอ่ื ถงึ เวลาจริงๆ พุทโธจะไม่พาใหย้ ุง่ แต่จะพาไปอย่างสบายหายห่วง เพราะจติ ได้
พทุ โธดวงเลศิ เปน็ ทพ่ี งึ่ แลว้ ไมม่ อี ะไรจะเสมอเหมอื น ผทู้ อ่ี ยใู่ นวยั ใดกค็ วรเตรยี มตวั ไว้
แบบบคุ คลไมป่ ระมาท นน่ั แลเปน็ บคุ คลผไู้ มเ่ สยี ทา่ เพราะเวลามชี วี ติ อยกู่ เ็ ปน็ ผรู้ กั ษา
ศลี ธรรมประจำ� นสิ ยั ใจกเ็ ยน็ มองเหน็ หนา้ หลานกน็ า่ รกั ไมน่ า่ บน่ เหมอื นคนเจา้ ทกุ ข์
ซง่ึ หาแตท่ างระบาย แทนทรี่ ะบายออกไปแลว้ ตนจะสบาย คนอนื่ กลบั เดอื ดรอ้ น ตนก็
พลอยไดร้ บั ทกุ ขเ์ พมิ่ ขน้ึ อกี ทำ� นองเอานำ้� สกปรกไปชะลา้ งสถานทๆี่ ไมส่ ะอาด เลยกลาย
เปน็ เพมิ่ ความสกปรกใหท้ วมี ากขน้ึ ลกู หลานกย็ งั ไมร่ วู้ า่ อะไรถกู อะไรควร ตากบั ยาย
กเ็ อาเรอ่ื งบน่ ชะล้างลงไปบนสมองเดก็ เรอื่ งกพ็ ลอยยุง่ ไปทง้ั ตากบั ยายและลกู หลาน
หาอะไรเปน็ สาระพอจะยดึ ถอื ไมไ่ ด้ ฉะนนั้ ทา่ นจงึ สอนใหผ้ นู้ ำ� ของครอบครวั และวงงาน
ตา่ งๆ มศี ลี ธรรมเพอื่ ทำ� คนใหด้ ี นอกจากนน้ั ยงั เปน็ คตติ วั อยา่ งอนั ดแี กล่ กู หลานอกี ดว้ ย
เวลาตนจากไปกเ็ ปน็ สขุ เพราะธรรมคมุ้ ครองปอ้ งกนั คนทม่ี คี วามสขุ ซงึ่ เกดิ จากความดี
ทตี่ นทำ� ไวแ้ ลว้ อยโู่ ลกไหนกเ็ ปน็ สขุ เพราะความสขุ ตอ้ งอยกู่ บั ผทู้ ำ� ดี ผทู้ ำ� ดไี ปอยทู่ ไ่ี หน
ความสขุ กไ็ ปอยกู่ บั ผนู้ นั้ ผปู้ รารถนาความสขุ ไปเปน็ เพอ่ื นสอง กจ็ ำ� ตอ้ งทำ� บญุ ใหท้ าน
รกั ษาศลี เจรญิ เมตตาภาวนา อนั เปน็ ทางใหเ้ กดิ สขุ ดกี วา่ นงั่ บน่ นอนบน่ วา่ ทกุ ขย์ าก
ลำ� บากกาย ลำ� บากใจอยเู่ ปลา่ ๆ ไมเ่ ปน็ ประโยชนอ์ ะไรเลย นแี่ ลคอื มรรคผลของคนแก่
ท่ีควรสนใจบ�ำเพ็ญมากกว่าวัยใดๆ แต่ธรรมท่ีกล่าวทั้งนี้เป็นสาธารณะแก่ผู้หวังพึ่ง
ความดที วั่ ๆ ไป ทรี่ ะบคุ นแกข่ นึ้ หนา้ กเ็ นอ่ื งจากคนแกค่ งมโี อกาสบำ� เพญ็ มากกวา่ วยั อน่ื ๆ
และระบไุ วต้ ามลำ� ดบั วยั ทไ่ี ดอ้ ธบิ ายมาเปน็ อนั ดบั ๆ เขา้ ใจวา่ ทา่ นผอู้ า่ นผฟู้ งั จะพอเขา้ ใจ
และถอื เอาเนื้อความได้

ส่วนมรรคผลของข้าราชการน้ันอาจารย์ไม่ค่อยเข้าใจ คงจะเป็นไปในทำ� นอง
เดยี วกนั กบั ทอี่ ธบิ ายผา่ นมาแลว้ เปน็ แตเ่ ปลยี่ นไปตามหนา้ ทกี่ ารงานแผนกนนั้ ๆ เทา่ นนั้
การดำ� เนนิ งานทเี่ รยี กวา่ มรรค ยอ่ มถอื เอาความถกู ตอ้ งของการทำ� งานและความสจุ รติ
ตอ่ หนา้ ทเี่ ป็นส�ำคัญ ถา้ ทำ� ผดิ และทจุ รติ ตอ่ หน้าท่กี ผ็ ดิ ความม่งุ หมายของมรรค คือ
ทางเดินของงาน และเป็นผลเดือดร้อนท่ัวแผ่นดิน โจรผู้ร้ายนานาประเภทก็ชุกชุม
นบั แตว่ งแคบไปถึงวงกวา้ ง และนบั แต่ผูน้ อ้ ยขนึ้ ไปถงึ ผ้ใู หญ่ กอ่ ความเดอื ดร้อนไป
ทกุ หนทกุ แหง่ เพราะเรอื่ งนเ้ี ปน็ สาเหตุ ถา้ ทำ� งานถกู และสจุ รติ ตอ่ หนา้ ที่ ผลงานกไ็ ดม้ าก

134

ประเทศชาตกิ เ็ จรญิ โจรผรู้ า้ ยกล็ ดลงเปน็ ลำ� ดบั ตามกำ� ลงั ความดี ซงึ่ ตา่ งคนตา่ งสนใจ
นำ� ไปใชห้ รอื ชะลา้ งสงิ่ สกปรกใหห้ ายกลน่ิ ทเี่ หมน็ คลงุ้ ไปทกุ สารทศิ ไดม้ ที างเบาบางลง
แม้ไม่หมดไปเสียทเี ดยี ว บา้ นเมอื งก็พลอยสงบสุข เพราะตา่ งคนต่างมองดคู วามสขุ
ทกุ ขข์ องกนั และกนั อยา่ งทวั่ ถงึ แทนทจ่ี ะมองดตู วั เพยี งคนเดยี ว และหาทางกอบโกย
เพ่ือตัวคนเดียว ตามหลักธรรมชาติแล้ว การท�ำช่ัวทุจริตไม่ว่าจะเป็นคนโง่ทุจริต
คนฉลาดทจุ รติ ผ้ใู หญท่ จุ ริต ผู้นอ้ ยทุจริต เด็กทุจริต หรือใครๆ ทุจรติ แม้ที่สดุ
ลกู เราทจุ รติ ทัง้ ในทีแ่ จง้ และท่ลี ับ ใครจะร้หู รอื ไม่รู้กต็ าม ทง้ั หมดนจ้ี ัดเปน็ การทำ� ช่วั
ทจุ รติ อยใู่ นตวั ของผทู้ ำ� อยา่ งสมบรู ณ์ โดยไมม่ อี ะไรมาแบง่ แยกใหค้ วามสมบรู ณแ์ หง่
ความช่วั ทจุ รติ ของผ้ทู �ำนน้ั ๆ ลดนอ้ ยลงกวา่ เดมิ เลย จ�ำต้องทรงดอกทรงผลไว้ในตัว
ของมนั อยา่ งสมบรู ณเ์ สมอกนั แมว้ ตั ถสุ มบตั ใิ นกลมุ่ นน้ั ทถ่ี กู ทจุ รติ ไปเทา่ ไร และไมว่ า่
จะดว้ ยวธิ ใี ด จะตอ้ งขาดความสมบรู ณเ์ ทา่ ทม่ี อี ยเู่ ดมิ ลงทนั ที ในขณะเดยี วกนั ประโยชน์
จากส่งิ ทข่ี าดไปนั้นกข็ าดลงพร้อมๆ กัน โดยที่เจ้าของหรอื ใครจะทราบหรือไม่ก็ตาม
เชน่ เรามเี งนิ อยรู่ อ้ ยบาท แตถ่ กู ขโมยไปเสยี แมเ้ พยี งหนง่ึ บาท แตป่ ระโยชน์ทจ่ี ะเกดิ จาก
เงนิ หนง่ึ บาทตอ้ งเสยี ไป โดยเจา้ ของจะทราบวา่ เงนิ หนง่ึ บาทไดห้ ายไปหรอื ไม่ ไมส่ ำ� คญั
ส�ำคญั ทเ่ี งนิ ขาดจำ� นวนเดิมลงหนึง่ บาท และขาดประโยชน์ไปเท่าจำ� นวนเงินหน่งึ บาท
นเ่ี ปน็ หลกั ตายตวั ไมม่ ที างแกไ้ ขใหเ้ ปน็ อยา่ งอน่ื ถา้ เกดิ ขโมยหรอื ทจุ รติ มากกวา่ นนั้ และ
ขโมยหรือทจุ รติ ไปเรือ่ ยๆ จนเปน็ โรคเรอ้ื รงั ประโยชน์ทคี่ วรได้รบั จากสมบตั ิจำ� นวน
และประเภททถี่ ูกทุจริตนน้ั ๆ กจ็ ะต้องขาดไปแบบเรื้อรงั เช่นเดยี วกนั การขาดรายได้
ทค่ี วรจะไดไ้ ปตลอดสาย จงึ ไมใ่ ชท่ างสงบสขุ ของบา้ นเมอื ง และไมใ่ ชเ่ รอื่ งทผ่ี ทู้ ำ� ทจุ รติ
นน้ั ๆ จะทำ� ความเจรญิ และความสงบสขุ แกบ่ า้ นเมอื ง แตเ่ ปน็ การตดั ทอนผลประโยชน์
ทจี่ ะใหเ้ กดิ ความสงบสขุ ขาดไปตลอดสาย นเ่ี รยี กวา่ มรรคเสอื่ มผลกพ็ ลอยเสอ่ื มไปดว้ ย
ผู้ควรจะได้รับประโยชน์จากสง่ิ ทห่ี ลุดลอยไปมากน้อยมจี �ำนวนเท่าไร ก็พลอยเสอื่ ม
จากประโยชน์ไปตามๆ กัน และเสือ่ มไปตลอดสายไมม่ ีทีส่ ้ินสุด เสอื่ มจากจ�ำนวน
นอ้ ยไปหามาก จนไม่มอี ะไรเหลือเพื่อให้เสื่อมต่อไปอีก จะเรยี กวา่ มรรคเหลวแหลก
ผลแหวกแนวกไ็ มผ่ ิด เพราะข้นึ อย่กู ับผ้พู าใหเ้ หลวไหล สว่ นมรรคเจริญผลเจริญนน้ั
ผู้ดำ� เนนิ งานต่างท�ำถูกและสจุ ริตตอ่ หน้าท่ีทกุ แขนงของงาน ผลรายไดก้ ส็ มบูรณ์และ

135

ทว่ั ถงึ ผใู้ หญก่ บั ผนู้ อ้ ยมคี วามเมตตาสงสารและเคารพกนั มคี วามเชอ่ื ถอื และไวใ้ จกนั ได้
บา้ นเมอื งกเ็ กดิ ความสงบเยน็ สงิ่ บน่ั ทอนทง้ั สว่ นใหญส่ ว่ นยอ่ ยกพ็ ลอยลดลงตามสว่ น
แหง่ ความสจุ รติ ชำ� ระลา้ ง ความสกปรกรกรงุ รงั ทเ่ี คยมกี ค็ อ่ ยหาย กลายเปน็ ความสะอาด
ข้นึ มาทกุ แห่งหนต�ำบลหมู่บา้ น ประชาชนกม็ ีความชืน่ บานหรรษาโดยท่วั กัน

นี่แลคือมรรคผลของราชการงานแผ่นดิน ถ้าต่างมุ่งเพ่ือตนและประเทศชาติ
ศาสนาเจรญิ กค็ วรดำ� เนนิ ตามหลกั ธรรมคอื มรรคอนั เปน็ เสน้ ทางทถ่ี กู ตอ้ ง ผลจะเปน็ ที่
เจรญิ ตาเจรญิ ใจทว่ั ถงึ กนั เพราะคนเราทอี่ าศยั กนั อยเู่ ปน็ หมเู่ ปน็ พวก ความสขุ ทกุ ข์
ได้ เสยี ตา่ งๆ ยอ่ มกระเทอื นถงึ กนั อยโู่ ดยดี ไมม่ ผี ใู้ ดจะทนนง่ั เสวยสขุ อยใู่ นกองสมบตั ิ
แต่ผเู้ ดียวได้ เมอ่ื คนทัง้ โลกตา่ งเป็นทกุ ขเ์ ดือดรอ้ นกนั ทง้ั แผน่ ดิน นอกจากคนทเ่ี ขา
มชี อ่ื วา่ นายสขุ นามสกลุ สขุ คนเดยี วเทา่ นนั้ เขาจะมสี ขุ เฉพาะชอื่ และนามสกลุ สว่ นตวั
เขาเองกค็ อื คนทกุ ขร์ อ้ นเชน่ เดยี วกบั มนษุ ยท์ ว่ั ๆ ไปนน่ั แล ฉะนนั้ คนเราซง่ึ อาศยั กนั อยู่
จงึ ควรคำ� นงึ ถงึ เพอ่ื นมนษุ ยต์ าดำ� ๆ ดว้ ยกนั เชน่ เดยี วกบั ความรสู้ กึ ภายในทห่ี วงั พงึ่ โลก
ฉะนนั้ โลกกบั เรากจ็ ะเปน็ ปกึ แผน่ แนน่ หนาไปดว้ ยกนั โลกเสอื่ มเรากพ็ ลอยเสอื่ มดว้ ย
โลกฉบิ หายเรากพ็ ลอยฉบิ หายดว้ ย โลกตายเรากพ็ ลอยตายดว้ ย เมอ่ื ความเกย่ี วเนอ่ื งกนั
มีอยู่อย่างแยกไม่ออก จึงไม่ควรคิดจะเป็นเศรษฐีมีความสุขล�ำพังเราคนเดียวใน
ท่ามกลางโลก ซ่ึงก�ำลังขาดแคลนทุกข์ร้อน และหวังพ่ึงคนดีมีใจเป็นธรรมอยู่ทุก
ลมหายใจ ผหู้ าญคดิ จะเปน็ ผกู้ อ่ ไฟเผาตวั และโลกใหฉ้ บิ หายปน่ ปไ้ี ปตามๆ กนั เทา่ ที่
อธิบายมาก็เห็นวา่ พอสมควร คณุ ยงั มีสงสยั อะไรกส็ นทนากันได้

ถา้ เปน็ ดงั ทา่ นอธบิ ายนี้ ศาสนาทท่ี รงมรรคทรงผลไวท้ กุ ประเภท กไ็ มข่ ดั กนั กบั
คนทุกเพศทกุ วยั ละซทิ า่ น เพราะฟงั ทา่ นอธิบายแลว้ ค�ำสัง่ สอนในแงต่ า่ งๆ ลว้ นสอน
แนะเกี่ยวกับการอาชีพของคนท่ัวโลกท่ีท�ำกันเป็นประจ�ำ การสอนศาสนาก็คือการ
แนะแนวของการงานใหถ้ กู ทางเพอื่ ผลทไ่ี ดม้ าจะเปน็ ทเ่ี ยน็ ใจแกเ่ จา้ ของ ไมเ่ หน็ มอี ะไร
ขดั แยง้ กับการอาชพี ของโลก ซ่งึ พอจะแยกจากกนั ระหวา่ งคนและการงานกบั ศาสนา
ความจรงิ คนและการงานกบั ศาสนาเปน็ ของคู่เคียงกัน จะแยกกันทตี่ รงไหน ดฉิ ันยงั
มองไมเ่ ห็น ถ้าพดู ถงึ การงานก็ตอ้ งอาศยั ศาสนาเปน็ เคร่ืองนดั แนะ คนท�ำไมถ่ ูกทาง

136

ซง่ึ จะกอ่ ใหเ้ กดิ ความเดอื ดรอ้ นแกต่ นและผอู้ น่ื ศาสนากเ็ ปน็ เครอื่ งนดั แนะ สามภี รรยา
จะแตกรา้ วจากกนั ศาสนากน็ ดั แนะใหม้ คี วามรกั และปรองดองกนั หรอื ฝา่ ยใดฝา่ ยหนง่ึ
จะประพฤตนิ อกใจกนั ศาสนากส็ อนแนะไมใ่ หท้ ำ� เพราะผดิ หลกั ของคนทมี่ ที จี่ อดแวะ
แล้ว ไม่ให้ท�ำแบบคนบ้ากามตามตรอกตามซอกถนนสายต่างๆ ซึ่งไม่มีคุณค่าและ
ความหมายใดๆ แล้วลูกประพฤติความเกเร ศาสนากส็ อนแนะใหก้ ลับตวั ประพฤติ
เป็นคนดี เด็กขี้เกียจเรียนหนังสือและไปโรงเรียน ศาสนาก็สอนแนะให้เป็นคน
ขยันหม่นั เพยี ร และอดทนเรยี นจนสำ� เร็จ เพราะงานท่กี �ำลังท�ำอยเู่ วลานจี้ ะเปน็ อาชพี
ของตนในอนาคต ถา้ ขเ้ี กยี จและหยดุ เรยี นเสยี จะไมม่ อี าชพี ตอ่ ไป และไมว่ า่ งานชน้ิ ใด
รสู้ กึ จะมศี าสนาเขา้ ชว่ ยแนะแนวเสมอ ดฉิ นั เหน็ อยา่ งนจี้ ะผดิ หรอื ถกู กก็ รณุ าเตอื นดว้ ย

ความจรงิ กเ็ ปน็ อยา่ งนนั้ คนเราจะดจี ะชวั่ หรอื จะเปน็ จะตายอยา่ งไร กอ็ ยใู่ นกรอบ
ของศาสนา เพราะศาสนาเปน็ แหลง่ ใหญท่ สี่ ดุ ในโลกทชี่ ช้ี ะตากรรมของสตั วโ์ ลกผทู้ ำ� ดี
ทำ� ชว่ั และไดร้ บั ผลเปน็ สขุ หรอื เปน็ ทกุ ข์ กล็ ว้ นอยใู่ นทศ่ี าสนาสอนไวแ้ ลว้ ทงั้ นนั้ ไมม่ ใี คร
จะสามารถแหวกแนวศาสนาไปได้ ฉะนั้น ศาสนาจึงเป็นเหมือนดวงอาทิตย์ที่ส่อง
แสงสวา่ งแกโ่ ลกใหค้ นมนี ยั นต์ าดไี ดเ้ หน็ สง่ิ ตา่ งๆ และประกอบการงานไดโ้ ดยสะดวก
ทว่ั หนา้ กนั ศาสนากส็ อ่ งแสงสวา่ งคอื คำ� สง่ั สอนไวท้ กุ แงท่ กุ มมุ ไมม่ บี กพรอ่ ง ผสู้ นใจ
ดำ� เนนิ ตามหลกั ศาสนา จะทำ� การงานทกุ ประเภทใหส้ ำ� เรจ็ ลงไดด้ ว้ ยความรอบคอบ และ
ได้ผลสมบูรณไ์ มร่ ่วั ไหลแตกซึม ไมว่ า่ งานสว่ นยอ่ ยหรอื สว่ นใหญ่ ไม่ว่างานราษฎร์
หรอื งานหลวง ไมว่ ่างานส่วนตวั หรอื สว่ นรวม จะเรียบร้อยไปตลอดตน้ ตลอดปลาย
ไมล่ ุม่ ๆ ดอนๆ สูงๆ ต�่ำๆ ท้ังงาน และผลของงาน เพราะศาสนาสอนคนให้สะอาด
ทง้ั เครอื่ งนงุ่ หม่ ใชส้ อย ทง้ั ความประพฤตทิ างกาย วาจา ใจ ทงั้ การงานทกุ แผนก และ
ทกุ ประเภทของงาน ไมไ่ ดส้ อนให้คนสกปรกโสมมแบบรอ้ ยแปดดังทีเ่ คยเห็นกนั อยู่
คนของศาสนาจงึ ตอ้ งเปน็ คนสะอาดทกุ ดา้ นทเี่ กย่ี วขอ้ งกบั ตวั เปน็ คนเปดิ เผย ไมด่ อ้ มๆ
มองๆ คดๆ โกงๆ เป็นคนตรงไปตรงมา ไมม่ ีคดงอลอ่ ลวงหลายเหลย่ี มหลายคม
แมจ้ ะขมกข็ มแบบเปน็ ยา จะหวานกห็ วานเพอ่ื ชวนดมื่ และใหค้ ณุ แกร่ า่ งกาย ไมม่ โี ทษ
แบบยาพษิ เคลอื บนำ�้ ตาล ไดต้ ดั สนิ ใจอยา่ งใดดว้ ยเหตผุ ลแลว้ ตอ้ งรกั ษาตน้ รกั ษาปลาย
ไมใ่ ห้ขาดกระจุยกระจายหลายติดหลายต่อ ซ่ึงส่อลักษณะของคนไม่จรงิ

137

หลกั ศาสนาจรงิ ๆ เป็นอยา่ งน้ี ถา้ วา่ ตรงกต็ รงตอ่ ความจริง คือเหตผุ ลลว้ นๆ
ไมม่ อี ะไรเขา้ แอบแฝง ผถู้ อื ศาสนาจงึ ควรมเี หตผุ ลประจำ� ตนและกจิ การ ตลอดถงึ ส่งิ
เกยี่ วขอ้ งทว่ั ๆ ไป สมกบั เรยี นและปฏบิ ตั ศิ าสนาเพอื่ ความรคู้ วามฉลาดเอาตวั รอดจาก
อปุ สรรคไปเปน็ ลำ� ดบั ไมอ่ บั จน เพราะศาสนาไมใ่ ชส่ งิ่ อบั จนซง่ึ ผปู้ ฏบิ ตั จิ ะเปน็ คนเสยี ทา่
และจนมุมกับเหตุการณ์ต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับตน คุณต้องการคนที่จนมุมไหม
ถา้ ไมต่ ้องการกอ็ ย่าโกหกตัวเอง คดิ อะไรถูกต้องกับเหตผุ ลแลว้ อยา่ ปล่อยให้ความ
โกหกมาพาด�ำเนนิ งาน มันจะมาผลาญงานให้ย่อยยบั ไปหมดไม่มีชิ้นดเี หลืออยู่เลย

ถา้ ไมใ่ ชต่ วั ของดฉิ นั เปน็ คนทจี่ นมมุ อยแู่ ลว้ คนอนื่ ๆ ดฉิ นั กไ็ มต่ อ้ งการ เพราะที่
ตะเกยี กตะกายท้ังทางโลกและทางธรรมอยทู่ ุกวันน้ี ก็เพอื่ จะผ่านความจนมมุ น่ันเอง
เปน็ สว่ นใหญ่ ถา้ พดู ถงึ ความโกหกตวั เองแลว้ ดฉิ นั รสู้ กึ มบี อ่ ย แตม่ ไิ ดค้ ดิ วา่ จะโกหก
ตวั เองมาแตต่ ้น หากมีอนั ให้คลาดเคลอ่ื นจนได้ ตอนนี้ดฉิ นั ยอมสารภาพไม่ทราบจะ
แก้ไขอยา่ งไร โปรดทา่ นเมตตาสอนดว้ ย

ถ้าจ�ำเป็นก็ควรทราบไว้ว่าจ�ำเป็น แต่โดยมากไม่ว่าอะไร ถ้าเป็นความบริสุทธ์ิ
ชอบจะหาทก่ี ำ� บงั เปน็ ทหี่ ลบภยั เสมอ นถ่ี า้ ไมใ่ ชอ่ บุ ายหลบภยั ของความโกหก อาจารย์
กเ็ หน็ ใจ แตถ่ า้ เปน็ อบุ ายหลบภยั แลว้ กแ็ สดงวา่ ความโกหกหาทกี่ ำ� บงั ไดด้ ี จนเจา้ ของ
ไมม่ ที างทราบไดเ้ ลย และยงั จะเปน็ ทางออกของมนั อยา่ งแยบยลตอ่ ไปอกี เปน็ เวลานาน
จนไม่สามารถจะจบั ตัวได้เลยกอ็ าจเปน็ ได้

ตอนนท้ี า่ นแทงถกู ใจดำ� ความโกหกของดฉิ นั จรงิ ๆ เพง่ิ จะมาระลกึ ไดซ้ งึ่ ตรงกบั คำ�
ทท่ี า่ นวา่ เมอ่ื กน้ี เ้ี อง คอื บางครงั้ ดฉิ นั วา่ จะไปฟงั ปาฐกถา ความโกหกกม็ าฉดุ ลากดฉิ นั
ไปทางอ่ืนเสียหายเงียบไปเลย วันหลังเพื่อนมาเล่าให้ฟังเลยเกิดความเสียดายและ
เสยี ใจมาก ทงั้ โกรธใหต้ วั เองวา่ ไมไ่ ดไ้ ป และความโกรธตวั เองในเรอ่ื งอนื่ ๆ ซงึ่ เขา้ ใน
ลักษณะน้ีก็มีอยูห่ ลายคร้งั และบอ่ ยมาก ทา่ น แต่ดฉิ นั ไมร่ ูส้ ึกตวั ว่าไดถ้ ูกโกหกจาก
ความแยบคายชนดิ กล่อมใหห้ ลบั สนทิ น้ี เพง่ิ มารู้จากท่านวันน้เี อง

138

ถา้ จะพยายามเอาชนะตวั เอง กอ็ ยา่ ใหถ้ กู โกหกจนบอ่ ยนัก จะเปน็ นสิ ัยโกหก
ประจำ� ตวั ตอ่ ไปกอ็ าจโกหกคนอนื่ ได้ เชน่ เดยี วกบั เดก็ เรม่ิ ฝกึ หดั ขโมย เบอ้ื งตน้ กข็ โมย
ของในบา้ นของตวั ครน้ั แกเ่ ขา้ กข็ โมยไดท้ วั่ ไปไมเ่ ลอื กหนา้ จนกลายเปน็ เสอื รา้ ยตวั ลอื นาม
ได้ฉะนั้น เพราะนิสัยเป็นสิ่งส�ำคัญมาก เมื่อท�ำเข้าบ่อยๆ ก็กลายเป็นนิสัยขึ้นมา
แล้วแก้ไขได้ยากหรือไม่ได้เสียเลย ฉะน้ัน ท่านจึงสอนให้ฝึกหัดนิสัยไปในทางดี
เม่ือเคยชนิ แล้วกไ็ มต่ อ้ งถกู บังคบั และไมถ่ ูกบงั คบั ตลอดไป

ทนี ดี้ ฉิ นั เขา้ ใจ ตอ่ ไปจะพยายามฝกึ หดั ไมใ่ หเ้ ปน็ บอ่ ย จนไมย่ อมใหม้ นั โกหกเรา
ไดเ้ ลย เพราะการโกหกตวั เองกท็ ราบอยแู่ ลว้ วา่ ไมด่ ี แตม่ ไิ ดส้ นใจจะแกไ้ ขชนดิ ปกั ใจ
จรงิ ๆ วนั นถ้ี กู ทา่ นเฆยี่ นเสยี บา้ ง จงึ รสู้ กึ โทษของตวั วา่ เปน็ คนไมจ่ รงิ มานานแลว้ และ
ดีใจทไ่ี ดค้ ตจิ ากทา่ นในเร่อื งโกหกตัวเอง ดฉิ ันขอกราบขอบพระคณุ ท่าน

วานน้ีดิฉันมากราบท่านแต่ไม่พบ เด็กบอกว่าท่านไปธุระ ดิฉันเลยไปท�ำธุระ
แลว้ กลบั บา้ น วนั นเี้ ลกิ จากงานแลว้ มาอกี ดใี จทไ่ี ดพ้ บทา่ น ดฉิ นั ขอรบกวนเรยี นถาม
ข้อข้องใจที่ไม่สามารถปลดเปล้ืองด้วยตนเองได้ คือเขาว่าดิฉันเป็นคนหัวด้ือถือดี
ไมย่ อมฟงั และลงใครงา่ ยๆ ครอู าจารยส์ อนไมย่ อมเชอื่ ฟงั ไมท่ ราบวา่ จะเปน็ ความจรงิ
ตามทเ่ี ขาตำ� หนหิ รอื อยา่ งไร ดฉิ นั ไมแ่ นใ่ จตวั เอง คอื เวลาดฉิ นั ทำ� ภาวนา ใจไดร้ บั ความ
สงบอยา่ งไร กไ็ ดเ้ ลา่ ใหเ้ พอื่ นทสี่ นทิ และอาจารยฟ์ งั แตผ่ ทู้ จ่ี ะชมผลงานทดี่ ฉิ นั ทำ� และ
มาเล่าใหฟ้ ังไม่คอ่ ยมี โดยมากก็ต�ำหนิวา่ ดิฉันทำ� ภาวนาแบบล้าสมยั เพราะสมาธเิ ปน็
ทางคดโค้งมากและยากจะถึงจุดที่หมายได้เร็วกว่าเท่าท่ีควรจะถึง บางท่านก็บอกว่า
สมาธขิ องคณุ ใหเ้ กบ็ ใสต่ ไู้ วก้ อ่ น แตใ่ หค้ ณุ เรง่ วปิ สั สนาไปเลย คณุ จะมวั คลำ� แตส่ มาธิ
อยจู่ ะไปไมถ่ งึ ไหน เพราะทกุ วนั นเ้ี ขาใชว้ ปิ สั สนากนั ทง้ั นน้ั ไมไ่ ดใ้ ชท้ างสมาธกิ นั เพราะ
ลา่ ชา้ มาก แตเ่ วลาทา่ นสอนวปิ สั สนาใหด้ ฉิ นั ทา่ นกส็ อนกรรมฐานอนั เปน็ อารมณข์ อง
สมถะ ซง่ึ ดฉิ นั กไ็ มแ่ นใ่ จวา่ จะควรเชอื่ ทา่ นหรอื ไมอ่ ยา่ งไร บางครงั้ กม็ กี ารถกเถยี งกนั บา้ ง

139