รวมธรรมสากัจฉา

กไ็ มอ่ ยาก อยเู่ ฉยๆ เหมอื นหลวงตาบวั นจี่ ะวา่ ไง มนั กเ็ ทา่ นน้ั หมดแลว้ เรอื่ งแกป้ ญั หา
เรอ่ื งอยาก แล้วกไ็ ปแปลออกพิจารณาดูซิ ถึงเวลามนั อยาก มนั ก็อยาก ถงึ เวลามัน
อยากนกั อยุ๊ ไมส่ มหวงั อะไรขเ้ี กยี จอยาก ไมอ่ ยากเสยี อยู่อย่างน้แี หละจะว่าไง

ไมม่ คี วามอยากไมม่ เี ครอ่ื งดดู ดม่ื จติ จะหมนุ ไปไดอ้ ยา่ งไร มนั ตอ้ งมพี ลงั ของมนั
น่ีมรรคผลนิพพานเป็นเหมือนแม่เหลก็ มนั ดึงดูดจติ ใหห้ มุนตว้ิ ๆ ในใจ อะไรกต็ าม
อะไรกช็ ่างเถอะ ถ้าไม่มกี �ำลงั ใจ เปน็ ไปไมไ่ ด้ อันนก้ี ำ� ลังใจบงั คับ ความมุง่ มัน่ น่นั ละ
เปน็ ตวั พาใหห้ มนุ ความมงุ่ มน่ั ตอ่ สงิ่ ทเี่ ราตอ้ งการ มนั มงุ่ มนั่ เอาจรงิ ๆ มงุ่ ไมห่ ยดุ ไมถ่ อย
ความเพยี รทกุ ด้านกห็ มุนไปตามกันหมด อดกย็ อมอด อิ่มก็ยอมอ่มิ เปน็ ยอมเปน็
ตายยอมตาย ถงึ คราวแลว้ อย่ไู หนก็ตาย โลกน้มี ปี ่าช้าด้วยกนั ทกุ ตัวสัตว์ เวลาเจ็บไข้
ได้ป่วยข้ึนมาอย่างนี้ อุ๊ย ยาเม็ดหน่ึงก็ไม่เคยติดย่ามว่าไง แล้วก็สอนตัวเองนะ
เราพูดอยา่ งน้ี เราไม่ไดป้ ระมาทหมอ คืออุบายฟติ เจา้ ของเพ่ือให้แขง็ แกร่งภายในจิต
เวลาเจบ็ ไขไ้ ดป้ ว่ ยขนึ้ มา มนั จะคดิ หาหยกู หายา คดิ ไปไหนวะ ปา่ เหลา่ นี้ พวกสตั วเ์ หลา่ น้ี
เขาอยนู่ ้ี เขาไมเ่ หน็ มหี มอมยี ามโี รงพยาบาลมหี ยกู มยี ารกั ษา เขายงั ไมเ่ หน็ สญู พนั ธ์ุ ทำ� ไม
เราคนทงั้ คนวา่ เปน็ พระกรรมฐานดว้ ย ยงั ตอ้ งเสาะแสวงหาหยกู หายา เรากส็ สู้ ตั วไ์ มไ่ ดซ้ ิ
เราแพส้ ตั ว์ เราตอ้ งการความแพส้ ตั วเ์ หรอ ถา้ ไม่ เอา๊ ถงึ คราวตายมนั กต็ าย สตั วก์ ต็ าย
คนกต็ าย ใครกต็ าย ทนี จ้ี ติ กห็ มนุ ตวั เขา้ มา มนั ไมไ่ ปคดิ เสาะแสวงหาเรอ่ื งหยกู เรอื่ งยา
มนั กพ็ งุ่ เขา้ มาเปน็ นำ้� ไหลชอ่ งเดยี ว มนั กม็ กี ำ� ลงั พงุ่ นน่ั นหี่ มายถงึ อบุ ายแกเ้ จา้ ของใน
เวลาปฏบิ ตั ิ เราแกอ้ ยา่ งนนั้ เรอื่ ยมา ถา้ จะไปคดิ เรอ่ื งหยกู เรอื่ งยาแลว้ จติ ใจมนั ออ่ นเปยี ก
ไปหมดแลว้ เลยไมส่ นใจกบั ธรรม อนั นน้ั จะดี อนั นจ้ี ะดจี ะถกู เลยยงุ่ อยโู่ นน่ ทนี่ ม่ี แี ต่
ส่งิ ทีจ่ ะถูกๆ เจา้ ของเลยจะตาย อนั น้ีรา่ งกายมนั อ่อนก็จรงิ ร่างกายเปน็ ยังไงก็ตาม
แต่จิตไม่ได้เป็น จิตมันดีดอยู่ผึงๆ มันแข็งตัว เพราะจิตกับกายเป็นคนละอย่างนี่
เพราะฉะนน้ั เราอยากจะทราบเรอื่ งจิตกบั กายแม้อยดู่ ว้ ยกัน เราก็ยังไมท่ ราบ ถ้าเรา
อยากทราบ ให้ปฏิบัติซิ พระพุทธเจ้าเป็นคนจริงด้วยการปฏิบัติ รู้จริงเห็นจริง
สอนโลกสอนด้วยความจริงไม่ได้มาหลอกลวงโลก กายเป็นกาย จิตเป็นจิตจริงๆ
ปฏิบัติไปพอรู้ความจริงแล้วจะปฏิเสธความจริงลบความจริง ลบได้เหรอคนเรา
ลบไมไ่ ด้ ปฏบิ ตั ติ ามหลกั พระพทุ ธเจา้ ถา้ รอู้ ยา่ งพระพทุ ธเจา้ แลว้ จะไมก่ ราบพระพทุ ธเจา้

390

ลงคอไดห้ รอื คน ตอ้ งกราบ ไมย่ อมพระพทุ ธเจา้ จะยอมใคร ความจรงิ ใครลบไดเ้ มอื่ ไร
ของปลอมถงึ สูญ ของจรงิ ไม่สูญแหละ พระพทุ ธเจา้ สอนดว้ ยความจรงิ ทั้งน้ัน

อยากขออนญุ าตถามทา่ นอาจารยว์ า่ อยา่ งในวยั ของเดก็ ๆ นกั ศกึ ษา การทจี่ ะนอ้ มนำ�
ใหเ้ ขาไดเ้ ขา้ มาสนใจทางดา้ นธรรมะน่ี เราจะใชว้ ธิ กี ารอยา่ งไรใหม้ ผี ลมากขนึ้ คอื เดก็
พวกนยี้ งั อยใู่ นวยั ซง่ึ เรยี กวา่ คดิ วา่ จะรบั ทางนย้ี ากหนอ่ ย เพราะยงั มคี วามสนกุ สนาน
หรือมีอะไรๆ อยู่ ซ่ึงตอนนี้ทางวิทยาลัยก็มีความมุ่งหวังท่ีจะปลูกฝังค่านิยมต่างๆ
ให้ในทางท่ีถกู ตอ้ ง

อนั นก้ี พ็ อทราบ วยั นก้ี ำ� ลงั รนุ แรง ถา้ พดู ถงึ เรอื่ งขบั รถ กม็ กั จะเหยยี บแตค่ นั เรง่
เบรกจะไมค่ อ่ ยสนใจ แลว้ กใ็ หส้ นใจเบรกดว้ ยนะ เพราะถา้ เหยยี บแตค่ นั เรง่ อยา่ งเดยี ว
มนั ลงคลองได้ ถา้ เหยยี บเบรกหา้ มลอ้ เพอื่ ไมใ่ หล้ งคลองนน้ั กเ็ ปน็ ความปลอดภยั ชวี ติ
จติ ใจของเราเปน็ ของมคี ณุ คา่ มาก การเหยยี บเบรกหา้ มลอ้ ไมเ่ ปน็ ของลำ� บากนี่ ยงั ดกี วา่
การเหยียบคันเร่งเพ่ือความฉิบหายอย่างเดียวนั้นด้วยซ�้ำ ให้เราพากันระมัดระวัง
ความอยาก อยากดว้ ยกนั ทกุ คน แตก่ ารหกั หา้ มตนเองใหอ้ ยพู่ อเหมาะพอดนี น้ั เปน็ ความ
เหมาะสมสำ� หรบั เราซงึ่ เปน็ ผรู้ กั ษาและรบั ผดิ ชอบเรา และเพอื่ ความมนั่ คงในตวั ของเรา
ทัง้ ปัจจบุ ันแลอนาคต ตอ้ งไปจากการรกั ษาตัว ไม่ใชเ่ ปน็ ไปจากการปลอ่ ยตวั คนเรา
จะมคี วามเจรญิ รงุ่ เรอื ง มคี วามสขุ ความสบายขน้ึ อยกู่ บั การรกั ษา ไมใ่ ชข่ นึ้ อยกู่ บั การ
ปล่อยตัว น่ใี หพ้ ากนั จ�ำเอาไวน้ ะ

เปน็ ยงั ไง ธรรมมนั ถงึ ไมช่ อบ เรากถ็ ามใจเราบา้ ง บทเวลาโลก ทำ� ไมชอบนกั ธรรม
ทำ� คนใหเ้ สยี หายอยา่ งไรบา้ ง ธรรมทำ� ความเสยี หายใหเ้ ราอยา่ งไรบา้ งจงึ ไมช่ อบธรรม
และโลกทำ� ความดคี วามชอบ ทำ� ความรม่ เยน็ เปน็ สขุ ใหเ้ ราอยา่ งไรบา้ ง เราถงึ ชอบเอานกั
เอาหนา ตงั้ ปญั หาขน้ึ ถามตวั เองกพ็ อจะไดร้ บั คำ� ตอบจากตวั เองไมม่ ากกน็ อ้ ยใชไ่ หมละ่
แตส่ ว่ นมากมกั ไมถ่ าม มนั ตอ่ ยเลยๆ นะ่ ซี ตอ่ ยเลยๆ อยา่ งทเี่ ขาพดู วา่ ปญั ญาชนนะ่
ใหร้ ะมดั ระวังนะ ปัญญาชนเป็นขัน้ ของคนมีปญั ญา เป็นผู้มีหลักฐาน เปน็ ผู้ท่ีควร
เช่อื ถือได้ เปน็ คนทคี่ วรเคารพนับถอื ตรงกนั ขา้ ม อย่าให้เป็นอย่างว่าปัญญาชนแบบ
ชนดะไปเลยนะ เขา้ ใจไหม อยา่ งนม้ี กั จะเปน็ ชนดะไปเลย อยา่ ใหเ้ ป็นชนดะนะ

391

คอื ตามหลกั สตู รทเ่ี ขยี นเกยี่ วกบั การสอนทางดา้ นศลี ธรรม เขยี นไวพ้ รอ้ มทกุ อยา่ ง
แตร่ สู้ กึ วา่ การปฏบิ ตั นิ แี่ มแ้ ตผ่ สู้ อน ผมกล็ องสอบถามดวู า่ ทา่ นลองปฏบิ ตั ดิ บู า้ งหรอื ยงั
ผ้สู อนก็บอกวา่ ยงั เลย ทีนีก้ เ็ ลยไม่รจู้ ะทำ� อยา่ งไร

ถ้าอย่างน้ัน มนั กเ็ ปน็ แบบนายดาบทอ่ี ยอู่ ุดรนน่ี ่ะ เขาไมใ่ ช่เป็นนายดาบอย่าง
จรงิ จงั อะไรหรอก เพอ่ื นฝงู เสกสรรขนึ้ ใหช้ อ่ื เขาวา่ นายดาบ เวลาเขาไปเทยี่ วสนกุ สนาน
กบั เพอื่ นฝงู เขากเ็ อานาฬกิ ารา้ งแขวนตดิ ขอ้ มอื ไป ไปแลว้ เฮย้ ...เพอื่ นเวลาเทา่ ไรแลว้
ฮู๊....มึงอย่าถามแรงนักเพ่ือน กูก็แขวนมาอย่างน้ันแหละ มันไม่มีเคร่ืองอะไรหรอก
อนั นกี้ เ็ วลาเขาถามมา เปน็ ยงั ไงทเ่ี ขยี นตำ� รบั ตำ� ราใหเ้ ขาเปน็ ยงั ไง อยุ๊ ....อยา่ ถามเพอื่ น
เราก็เขยี นไปอย่างงน้ั แหละ น่ันใช้ไม่ไดน้ ะ จะเปน็ เหมอื นนาฬิกานายดาบ นาฬิกา
นายดาบไมม่ เี ครือ่ งภายในเลย ก็แขวนโกๆ้ ไปอยา่ งน้ันแหละ อันน้ีกเ็ ขียนโก้ๆ ....
ใชไ้ ม่ได้แหละ อยา่ ไปเขียนโก้ๆ ซิ ให้ปฏิบตั ติ ัวให้โก้ด้วยศีลด้วยธรรม ถา้ ศลี ธรรม
ห่างเหนิ มากเท่าไร โลกก็นับวนั เดอื ดร้อน

คนเราไมม่ ขี อ่ื มแี ป เปน็ ทย่ี ดึ เควง้ ควา้ งทสี่ ดุ เลย ถา้ มหี ลกั ธรรมเปน็ เครอื่ งยดึ แลว้
พออยูพ่ อเปน็ พอไปคนเรา มองดกู ็น่าดู ไม่ว่าจะฟงั เสียงก็นา่ ฟงั ผิดกัน คนมธี รรม
กิริยาที่แสดงออกย่อมมีกฎมีเกณฑ์ แสดงการรักษาตัวความสวยงามให้เห็นชัดเจน
คนไมม่ ธี รรมแลว้ ไปดซู ิ คนขเี้ หลา้ เปน็ ยงั ไง ลองถามดซู .ิ ... โอะ๊ .... ความฉลาดอยใู่ นตู้
ไอโ้ งท่ ก่ี ำ� ลงั เมาเตม็ ทน่ี น่ั แหละ เขา้ ใจไหม เวลากนิ เหลา้ เมาแลว้ สตกิ ไ็ มม่ ี ปญั ญาไมม่ ี
ลองไปวา่ แกโงด่ ซู ิ โอโ้ ฮ....ในโลกนใ้ี ครจะฉลาดยงิ่ กวา่ กวู ะ นน่ั เหน็ ไหม แลว้ พดู ไมม่ ี
หยุดไม่มียงั้ น�ำ้ ลายหมดก็กินน�้ำเร่ือยเข้าไป น�ำ้ เหลา้ น่นั แหละ ประเด๋ยี วก็ลาละครบั
แลว้ คยุ โมไ้ ปอกี เดย๋ี วกล็ าละครบั หมดวนั ยงั คำ่� ถา้ คนดไี มห่ นแี ลว้ มนั จะลาอยทู่ งั้ วนั
นนั่ แหละ เขา้ ใจไหม พวกนำ�้ ลายฟุ้ง น่ีเราดูกนั อย่างนีก้ ็รู้ คนไม่มีศีลธรรมเปน็ ยงั ไง
น่าสลดสังเวชไหม เราไม่ถึงขนาดน้ันก็ตาม มันด้อยกว่านั้น ก็แสดงว่าเรายังเป็น
อยา่ งนนั้ อยู่ ใหพ้ ยายามปรบั ตวั ของเรา เพราะไมม่ อี ะไรมคี ณุ คา่ ยง่ิ กวา่ มนษุ ย์ ยง่ิ กวา่
ตวั ของเรา เราพยายามรกั ษาเราดว้ ยศลี ดว้ ยธรรม เอาอน่ื มารกั ษาไมไ่ ด้ ศลี ธรรมจะทำ�
คนใหด้ ที งั้ นนั้ ไมเ่ คยมศี ลี ธรรมขอ้ ใดทำ� คนใหล้ ม่ จมเสยี หาย นอกจากสงิ่ ทเี่ ปน็ ขา้ ศกึ

392

ของศีลธรรมเท่านนั้ จะมาลบลา้ งธรรมในหวั ใจคนไมใ่ ห้เกดิ ความเชอ่ื ความเลือ่ มใส
ในบุญในกรรม ในบาปบญุ คุณโทษอะไรทงั้ น้ัน ใหเ้ ชือ่ แตส่ งิ่ ทจ่ี ะจมด่ิงว่าเปน็ ของดี
อย่างเดยี ว คนนนั้ ละฉิบหายไดล้ ่มจมได้ เพราะความเชอ่ื ฝ่ายต�่ำ

ธรรมนไ้ี มม่ ที จี่ ะทำ� ใครใหเ้ สยี หาย ถงึ เขาจะมาตำ� หนทิ งั้ บา้ นทง้ั เมอื งกต็ ามเถอะ
โอ้ ไอน้ โี่ งจ่ ะตาย นที่ ำ� อะไร กนิ เหลา้ กบั เขากไ็ มเ่ ปน็ ดมื่ สรุ ายาเมาไมเ่ ปน็ ฉกลกั ไมเ่ ปน็
ปลน้ ไมเ่ ปน็ จไี้ มเ่ ปน็ “กข็ า้ ไมเ่ ปน็ ผเี ปน็ ยกั ษเ์ หมอื นพวกเธอ” ไมต่ อ้ งตอบอยา่ งนก้ี ไ็ ด้
ใชไ่ หม เรากเ็ ปน็ คนดๆี นแี่ หละ เขากเ็ อาปากเขานนั่ แหละพดู เขาเอาความคดิ เขามาคดิ
เขาเอานำ้� ลายของเขามาใช้ หมดนำ�้ ลายของเขา เขากไ็ ปเอง เรากเ็ ปน็ คนดอี ยู่ เขากเ็ ปน็
คนหมดนำ�้ ลายไปเปล่าๆ น่ีละ คนดไี ม่ขนึ้ อยกู่ บั คนจะมาชมหรือไมช่ ม มนั ดีอยู่กับ
คนน้ันเอง ถา้ คนชัว่ แล้วกท็ ำ� ช่วั อยใู่ นตวั เอง ไม่มีใครไปว่าชัว่ ก็ชัว่ อยู่ในตวั ของมนั
นี่ละธรรมของพระพุทธเจ้าท่านสอนไว้อย่างน้ี หลักของกรรมคือการกระท�ำการ
แสดงออกให้เหน็ ว่าเป็นคนดีคนชว่ั ไดอ้ ยา่ งชัดเจน ใหร้ ะมัดระวัง

เราก็คดิ ถึงเรอื่ งวา่ ธรรมดาคนไข้มักจะชอบของแสลงมากกวา่ ยาใช่ไหม ถา้ เรา
ไมอ่ ยากตาย กใ็ หเ้ ราเชอื่ หมอบา้ ง ถา้ อยากตาย กไ็ มต่ อ้ งเชอื่ หมอ อะไรเปน็ ของแสลง
เอามาฟาดมนั เดย๋ี วนแี้ หลกเดย๋ี วนี้ กสุ ลาไมจ่ ำ� เปน็ ทนั ไมท่ นั กต็ ามเสรจ็ ไปเลย เขา้ ใจไหม
แล้วพระทา่ นจะรำ� คาญนะ ตายเกลอ่ื นอยูน่ น่ั แลว้ ยุ่งแตพ่ ระมาสวด กสุ ลา ธมมฺ า
อกสุ ลา ธมมฺ า หาความฉลาดใส่ตัวนิดหนึ่งไม่มี ท�ำไมถงึ ท�ำลายตวั ถา้ ว่าคนฉลาด
ท�ำลายตวั ได้ยงั ไง เราตอ้ งสอนเราใหฉ้ ลาดซิ พระพุทธเจ้าทา่ นสอนว่า กสุ ลา ธมฺมา
ธรรมยงั คนใหฉ้ ลาด คอื ใหป้ ฏบิ ตั ติ ามอรรถตามธรรมแลว้ จะเปน็ ผฉู้ ลาดรกั ษาตนไดด้ ี
อกสุ ลา ธมมฺ า เร่ืองท�ำคนให้โง่ ปฏิบตั ติ ามมันเท่าไรย่งิ โง่ลงๆ จนกระทั่งบดั ซบ นนั่
มนั เรว็ ยงิ่ กวา่ พระจะมากสุ ลาเปน็ ไหนๆ โนน่ ความชวั่ ของคน ความจมของคน ความตาย
ของคนดว้ ยความชวั่ เปน็ อยา่ งนน้ั แหละ กอ็ ดบา้ งซขี องแสลง เราเคยตามของแสลงมา
เทา่ ไรแลว้ ไดผ้ ลอย่างไรมาบวกลบกันซิ เรากเ็ ปน็ ปญั ญาชนคนหน่ึง ท�ำไมเราจะโง่
ต่อเล่ห์เหล่ียมกิเลสฝ่ายต่�ำทรามเอานักหนา ธรรมของพระพุทธเจ้ากระเทือนโลกมา
มากมาย ทำ� ไมไมเ่ อามายดึ มาปฏิบตั ิมาพ่ึงมาเกาะบา้ ง เราต้องคิดอยา่ งนน้ั แล้วเรา
จะไดเ้ ง่อื นดอี อกมาใชจ้ นได้แหละ ถา้ เรามีแงค่ ดิ อยอู่ ยา่ งน้ี

393

อยากจะขออนญุ าตอกี สกั คำ� ถามนะครบั คา่ นยิ มของชาวเราขณะนี้ รสู้ กึ วา่ นยิ ม
วัตถุมงคลมาก เราจะมวี ธิ ีการแนะนำ� เขาอย่างไรบา้ งให้เขามคี วามเขา้ ใจ

ถ้าพัฒนาจิตได้พอสมควร หรือพฒั นาจติ ได้ดีแล้ว วตั ถนุ ยิ มกเ็ ปน็ มงคลเป็น
ประโยชน์ เพราะออกจากจติ ทเี่ ปน็ มงคลอยแู่ ลว้ ถา้ จติ ไมด่ ี จะพฒั นาอะไรกเ็ ทา่ นน้ั แหละ
ไมเ่ ปน็ ทา่ เพราะจติ มนั เลว พฒั นาอะไรกเ็ ลว.... เหลวไปหมด มนั ขน้ึ อยกู่ บั จติ เพราะฉะนนั้
การพฒั นาจติ จงึ เปน็ อนั ดบั หนงึ่ ตามหลกั พระพทุ ธศาสนาทา่ นสอนอะไรกต็ าม จะดำ� เนนิ
หนา้ ทก่ี ารงานอะไรกต็ าม ถา้ จติ ไมเ่ ปน็ ผอู้ อกหนา้ ทำ� งานแลว้ สงิ่ เหลา่ นนั้ จะไมเ่ ปน็ การ
เปน็ งานอะไรใหเ้ ลย มนั ขน้ึ อยกู่ บั ความโงห่ รอื ความฉลาดของจติ เอา้ ยกตวั อยา่ งเชน่
นายชา่ งแปลน คำ� วา่ นายชา่ งแปลน ตอ้ งเปน็ ผรู้ อบคอบทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ งในแปลนใชไ่ หม
ถงึ จะนำ� แปลนออกมาสรา้ งบา้ นสรา้ งเรอื นได้ แลว้ ใหน้ ายสา นายมา มาสรา้ งแปลนใหค้ น
ปลกู บา้ น มนั จะฟาดอะไรขนึ้ มา....เหน็ ไหม นล่ี ะมนั พฒั นาออกมาจากจติ เสยี กอ่ น กอ่ นท่ี
จะมาเปน็ แปลน มนั ออกมาจากจติ จติ ไดเ้ รยี นไดศ้ กึ ษามาเรยี บรอ้ ยแลว้ ถงึ จะสำ� เรจ็ รปู
ออกมาเปน็ แปลนได้ และเมอ่ื ออกมาเปน็ แปลนแลว้ กส็ รา้ งตามโครงการของแปลนนี้
แลว้ กเ็ ปน็ รปู เปน็ รา่ งขนึ้ มา จนสำ� เรจ็ เปน็ รปู รา่ งอนั สมบรู ณเ์ พราะแปลนน้ี เพราะจติ น้ี
ที่ได้ศึกษาเล่าเรียนมา ทีน้ีทางด้านจิตใจเก่ียวกับเร่ืองธรรม ก็ศึกษาทางธรรมะให้
รอบคอบทง้ั ทางโลกทางธรรม เอา้ พฒั นาไปไหนไปเถอะ ไมม่ เี สยี ทา่ นจงึ สอนใหพ้ ฒั นา
จติ เปน็ สำ� คญั มาก ไอเ้ รานพี่ ฒั นากนั ตง้ั แตภ่ ายนอกละซิ ไมพ่ ฒั นาภายในจติ วางประดบั
หน้าร้านไว้.... โอ้โฮ.... สวยงามอร่ามตาเหลือเกิน ภายในมีแต่ข้ีหมูราขี้หมาแห้ง
ใครจะเข้าไปเหยียบในร้านไดล้ ะ่ เหยยี บก็ไม่อยากจะเหยยี บ อยา่ วา่ แต่จะมองดเู ลย
นน่ั มันเป็นอยา่ งน้ันละ

ใหป้ ระดบั ภายใน ภายนอกกป็ ระดบั ภายในใหม้ นั ดี ของดๆี เขาเอาใสใ่ นตเู้ ซฟ
ไวเ้ รยี บ นัน่ เห็นไหมของดี นักปราชญ์ทา่ นไมอ่ วดละ ผู้ท่ีอวดเก่งๆ นนั้ คอื ตัวเก๊
เขา้ ใจไหม โฆษณาปา้ งๆๆ อนั นั้นดี อนั นีด้ ๆี นะ นน้ั ละตัวเซอ่ ตัวโง่ตัวข้รี ้ิวข้เี หร่
ตวั ไม่เปน็ ท่า ของดีไม่จำ� เป็นตอ้ งไปโฆษณา อย่ไู หนอยู่ได้ ของดีไม่ด้ิน เข้าใจไหม
ของดแี ลว้ ไมด่ น้ิ คนทรุ นทรุ ายคนจะตายละมนั ดนิ้ เขา้ ใจไหม อนั นพี้ วกจะตายมนั ดนิ้

394

รไู้ หม คนปกตเิ ขาจะไปดน้ิ อะไร คนไขม้ นั ดน้ิ มนั จะตาย เอาละ อยา่ พากนั เขด็ หลาบนะ
มาหาหลวงตาบวั น่ะ....

ผมอยากจะเรียนถามถึงเร่ืองการกระท�ำวิปัสสนา ทราบว่าท่านพระอาจารย์
เป็นผู้ท่ีมีชื่อเสียงในทางปฏิบัติทางวิปัสสนามาก ค�ำถามแรกก็อยากจะเรียนถาม
ทา่ นพระอาจารยว์ า่ การกระทำ� วิปัสสนานน้ั มีคณุ ค่าตอ่ ชีวติ ของมนษุ ย์อย่างไรบา้ ง

คณุ คา่ ของการอบรมจติ ทางวปิ สั สนานม้ี มี ากมาย แตจ่ ะอธบิ ายเพยี งยอ่ ๆ พอได้
ใจความ คอื ทำ� ใหเ้ ปน็ คนเยอื กเยน็ แมจ้ ะเคยมนี สิ ยั ใจรอ้ นหรอื ววู่ ามตา่ งๆ มา แตเ่ มอ่ื
ไดร้ บั การอบรมจิตใจใหม้ คี วามสงบพอมที างคิดอา่ นไดบ้ ้างแลว้ ย่อมทำ� ผปู้ ฏิบัตินน้ั
ใหก้ ลายเปน็ คนใจเยน็ เปน็ คนมเี หตมุ ผี ล ไมพ่ รวดพราด ทำ� อะไรกท็ ำ� ดว้ ยความจงใจ
และเปน็ การเปน็ งานจรงิ ๆ ไมเ่ ปน็ นสิ ยั จบั จด นเ่ี ปน็ ผลยอ่ ๆ ของการทำ� วปิ สั สนาทอี่ ธบิ าย
ในขอ้ หนง่ึ

การกระทำ� วปิ สั สนานัน้ เราจะทำ� ได้ยากงา่ ยเพียงไร

ถ้าเราเปน็ คนยาก การทำ� วปิ สั สนากย็ าก ถ้าเราเปน็ คนชอบงา่ ยหนอ่ ย วิปสั สนา
กง็ า่ ย เพราะถา้ เราเปน็ คนยาก พอเรม่ิ จะทำ� วปิ สั สนากเ็ หน็ วา่ ยากไปเสยี แลว้ ไมอ่ ยากทำ�
วปิ สั สนากก็ ลายเปน็ ของยากไปดว้ ย ถา้ เราเปน็ คนชอบวปิ สั สนา พอทราบวา่ ทำ� วปิ สั สนา
มผี ลดีอย่างน้ันๆ เราชอบท่ีจะท�ำ การทำ� วิปัสสนากง็ า่ ยเพราะเราเปน็ ผ้พู าให้ง่าย

ผมกราบเรยี นถามอกี อยา่ งหนง่ึ เทา่ ทเี่ คยไดย้ นิ คนพดู กนั วา่ การปฏบิ ตั วิ ปิ สั สนานน้ั
บางทที ำ� ดไี มด่ ที �ำให้คนมสี ติฟ่นั เฟอื นไปได้ อันนีเ้ ปน็ ความจรงิ หรือไม่

เทา่ ทเ่ี ราเดนิ ไปตามถนนหนทาง เรากเ็ คยเหน็ คนประเภททน่ี า่ สลดสงั เวช คอื คนที่
เสยี สตทิ เี่ รยี กกนั วา่ คนบา้ แตเ่ ราไดถ้ ามเขาดบู า้ งหรอื เปลา่ วา่ คนทเ่ี ขาเปน็ โรคประเภท
ท่ีน่าสลดสังเวชน้ี เขาเป็นมาจากการท�ำวิปัสสนา หรือเขาเป็นมาโดยธรรมชาติของ
เขาเอง

395

ทผ่ี มทราบ บางคนบอกวา่ พอเรม่ิ วปิ สั สนาแลว้ ทำ� ใหส้ ตฟิ น่ั เฟอื นไป ไมเ่ หมอื น
เม่ือก่อนเริ่มปฏบิ ัตวิ ิปัสสนา

ในขอ้ นอี้ าจเปน็ ได้ แตไ่ มใ่ ชเ่ ปน็ เพราะธรรมของพระพทุ ธเจา้ หากเปน็ เพราะบคุ คล
ท่ีท�ำผิดต่างหาก เช่นเดียวกับธรรมเปรียบเหมือนเส้นทางท่ีถูกจากที่น้ีไปสู่จุดนั้น
มกี รยุ หมายปา้ ยทางบอกไวอ้ ยา่ งละเอยี ด แตผ่ เู้ ดนิ ทางไปนนั้ อาจจะเดนิ ผดิ คอื ปลกี แวะ
ไปจากทางเดมิ ทถ่ี กู นน้ั เสยี กเ็ ลยทำ� ใหผ้ เู้ ดนิ ทางนนั้ ผดิ ไปจากจดุ ทหี่ มาย จงึ ปรากฏผล
ท่ีไม่สมหมายข้ึนมา ความจริงหลักธรรมของพระพุทธเจ้าทรงชี้บอกไว้โดยถูกต้อง
แตผ่ ปู้ ฏบิ ตั อิ าจดำ� เนนิ ผดิ ไปดว้ ยความรคู้ วามเหน็ ของตนทเ่ี ขา้ ใจวา่ ถกู การทำ� วปิ สั สนา
ของผ้ปู ฏบิ ัตินั้นมนี สิ ัยต่างๆ กนั บางรายกป็ รากฏเปน็ นิมติ ตา่ งๆ ขน้ึ มา เช่น นิมติ
เกย่ี วกบั เรอ่ื งคนตายบา้ ง นมิ ติ ทนี่ า่ เพลดิ เพลนิ บา้ ง ทน่ี า่ เศรา้ โศกบา้ ง ตามแตจ่ ะปรากฏ
ข้นึ มาตามนสิ ัย แต่ไมท่ กุ รายไป เมือ่ นมิ ติ ปรากฏขน้ึ ใจเกดิ ความชอบบา้ ง เกิดความ
เศรา้ โศกบา้ ง เกดิ ความกลวั บา้ ง เกดิ ความเสยี ใจบา้ ง ตามแตน่ มิ ติ จะแสดงขน้ึ ในทา่ ใด
เมอื่ จติ เปน็ อยา่ งนน้ั หากไมย่ อ้ นจติ เขา้ มาสหู่ ลกั คอื องคภ์ าวนาเสยี กม็ ที างเสยี ได้ เชน่
คนทเี่ คยมนี สิ ยั ขขี้ ลาดหวาดกลวั ตอ่ ผมี าแลว้ แตพ่ อเรม่ิ ทำ� วปิ สั สนา จติ เรม่ิ สงบลงบา้ ง
เลก็ นอ้ ย ขณะนนั้ ปรากฏเหน็ คนตายขน้ึ มาทางนมิ ติ ทเ่ี ฉพาะหนา้ เปน็ ตน้ กเ็ กดิ ความกลวั
ขน้ึ มาในขณะนนั้ จนไมม่ สี ตยิ บั ยงั้ ใจตวั เองเลยกลายเปน็ บา้ ไปเลย นอี่ าจมที างเปน็ ได้
ดังที่อธิบายมา แตถ่ า้ มีหลักยึด แมจ้ ะเปน็ บคุ คลประเภทกลัวผกี ต็ าม พอเห็นเรื่องท่ี
นา่ กลวั ในเวลาภาวนาปรากฏขน้ึ มา กร็ บี ยอ้ นจติ เขา้ มาสอู่ งคภ์ าวนาซง่ึ ตนเคยบรกิ รรม
อยู่ดง้ั เดิมเสยี นมิ ติ กด็ บั ไปในขณะนนั้ ความเสยี หายก็ไม่เกดิ ข้นึ เพราะการด�ำเนิน
ถกู ทางที่ท่านสอนไว้ การด�ำเนินผิดทางน้ัน คอื เมอ่ื เหน็ ผีในนมิ ิตแลว้ ไม่ไดย้ ้อนจติ
ของตนเขา้ มาสหู่ ลกั ธรรม ปลอ่ ยใหค้ วามกลวั พาเตลดิ เปดิ เปงิ ไปเสยี จนไมม่ ที ย่ี ดึ เหนยี่ ว
ผลทเี่ กดิ ขนึ้ อยา่ งนอ้ ยกม็ สี ตฟิ น่ั เฟอื น มากกวา่ นนั้ กเ็ ปน็ บคุ คลทนี่ า่ สงั เวชไปเลย ฉะนนั้
การทำ� ผดิ ทางจงึ มที างเสยี ไดด้ งั ทก่ี ลา่ วมา ดว้ ยเหตนุ ี้ การทำ� วปิ สั สนาแมจ้ ะเอานามของ
พระศาสนาไปพดู วา่ ทำ� วปิ สั สนากต็ าม แตอ่ าจมที างเสยี ไดด้ ว้ ยการเขา้ ใจผดิ ผลทเ่ี กดิ ขน้ึ
จากผู้ทำ� ผิดนัน้ อาจท�ำให้ผูอ้ ื่นทมี่ ีความสนใจอยากท�ำวปิ สั สนาใหก้ ลัวไปตามๆ กัน
จึงคล้ายกับศาสนาเปน็ โรงบม่ ....ขออภัยมากๆ คลา้ ยกับศาสนาเปน็ โรงบม่ บ้าไปกไ็ ด้

396

ผมอยากจะเรยี นถามคำ� ถามสดุ ทา้ ยอกี คำ� ถามหนงึ่ คอื รสู้ กึ จะมผี ทู้ ส่ี นใจในเรอื่ ง
วปิ สั สนานอ้ี ยหู่ ลายคน ถา้ หากวา่ จะไปขอฝากตวั เปน็ ลกู ศษิ ยท์ า่ นพระอาจารย์ ทา่ นจะ
กรณุ าให้ความช่วยเหลือแกพ่ วกเราไดม้ ากนอ้ ยเพียงใดครบั

เท่าที่อาจารย์ปฏิบัติอยู่เวลาน้ี ก็ปฏิบัติอยู่ในฐานะระหว่างลูกศิษย์กับอาจารย์
อยแู่ ลว้ หากวา่ มที า่ นผสู้ นใจจะไปอบรม ทางวดั กเ็ คยไดป้ ฏบิ ตั ติ อ่ พทุ ธศาสนกิ ชนมา
เปน็ จ�ำนวนมาก แทบทวั่ ประเทศไทยส�ำหรบั วดั ป่าบา้ นตาด แต่จะเรียนว่าไม่ขดั ขอ้ ง
เสยี ทเี ดยี วนน้ั กย็ งั ไมก่ ลา้ ทจี่ ะเรยี น เพราะอาจจะมเี หตกุ ารณเ์ กดิ ขนึ้ ทจ่ี ะทำ� ใหข้ ดั ขอ้ ง
ก็ได้ในอนาคต เพราะเปน็ ของไม่แน่นอน จึงขออภยั ไว้ด้วย แต่เรือ่ งเก่ยี วแกท่ า่ นท่มี ี
ความสนใจหวังดีตอ่ ตนเอง โดยทใี่ ครจ่ ะนำ� ศาสนาเขา้ มาเป็นเคร่ืองอบรมน้ี อาจารย์
ขออนโุ มทนากบั ท่านทัง้ หลายเปน็ อยา่ งยิ่ง

ขอเรยี นเรอ่ื งวปิ สั สนาใหท้ า่ นผฟู้ งั ทง้ั หลายทราบยอ่ ๆ พอเปน็ ขอ้ คดิ คำ� วา่ วปิ สั สนา
น้ันเป็นช่ืออันหนึ่งท่ีท่านนักปฏิบัติท่านบ�ำเพ็ญในครั้งพุทธกาล ซ่ึงเป็นธรรมข้ันสูง
ไปเปน็ ลำ� ดบั แตค่ ำ� วา่ ภาวนา นน้ั เปน็ คำ� กลางๆ ทใ่ี ชไ้ ดท้ วั่ ไปทงั้ สมถะและวปิ สั สนา
รวมกนั เขา้ เรยี กวา่ ภาวนา คำ� วา่ วปิ สั สนา นน้ั หมายถงึ ความรแู้ จง้ เหน็ จรงิ ในสจั ธรรม
ทั้งหลาย แม้เช่นน้ันจะนำ� มาใชเ้ ป็นวปิ ัสสนาของการภาวนาทั่วๆ ไปกไ็ ด้ ไมข่ ดั ข้อง
การเจรญิ ภาวนาหรือวิปัสสนานี้ มผี ลประจกั ษ์ใจของผู้บำ� เพญ็ คอื ใจที่เคยวอกแวก
คลอนแคลนตอ่ สงิ่ ย่วั ยวนต่างๆ เมอ่ื ไดร้ ับการอบรมจติ ใจเท่าทีค่ วรแลว้ จติ จะคอ่ ย
เชื่องชนิ ตอ่ เหตกุ ารณท์ ้ังหลาย และปฏบิ ัติตวั ไปดว้ ยความสมำ�่ เสมอ ผิดกบั ผทู้ ่ีไม่ได้
อบรมอยไู่ มน่ อ้ ย ดงั นน้ั วปิ สั สนาจงึ เปน็ คณุ สมบตั ทิ ช่ี ว่ ยเสรมิ บคุ คลใหเ้ ปน็ ผหู้ นกั แนน่
มัน่ คงในตวั เอง และมีเหตุผลต่อสิ่งเก่ียวขอ้ งต่างๆ ไดด้ ี

กระผมใคร่จะเรียนถามท่านพระอาจารย์เกี่ยวกับความจริงของโลกอย่างหน่ึง
ในฐานะท่ีท่านพระอาจารย์มีความเชี่ยวชาญทางวิปัสสนาอย่างมาก และวิปัสสนา
กอ็ ยา่ งทท่ี า่ นพระอาจารยว์ า่ ไวว้ า่ คอื ศกึ ษาใหม้ คี วามรใู้ หเ้ หน็ แจง้ เหน็ จรงิ เกย่ี วแกช่ วี ติ
สังคม ทก่ี ระผมข้องใจใครจ่ ะเรยี นถามก็คือว่า การเกิดและการตายในทรรศนะของ
วปิ ัสสนานนั้ เป็นอยา่ งไร

397

เรอื่ งการเกดิ การตายนน้ั แมจ้ ะไมใ่ ชท่ รรศนะของวปิ สั สนากต็ าม แตเ่ รอ่ื งการเกดิ
การตายนั้นมีอยู่ทุกรูปทุกนาม โดยเฉพาะท่านผู้ถามปัญหาอยู่เวลานี้ก็ตกอยู่ใน
ภาวะเชน่ นเ้ี หมอื นกัน ถา้ อาจารยจ์ ะเรยี นอธิบายให้มากไปกว่านี้ กก็ ลัวจะเป็นการนำ�
เอาอ้อยไปขายในสวนออ้ ยไป จงึ ไมก่ ล้าจะเรยี นมาก พอเข้าใจมิใช่หรือ

ความจริงกระผมก็ยังไม่เข้าใจหรอกครับ อยากจะให้พระอาจารย์กรุณาชี้แจง
รายละเอยี ดใหบ้ า้ งสักเล็กน้อย?

ไหน มีสงสัยขอ้ ไหนละ่

คอื การเกดิ นะ่ ครบั ถา้ พจิ ารณากนั ตามหลกั ชวี วทิ ยา กบ็ อกวา่ เกดิ จากสเปริ ม์ ของ
ผเู้ ปน็ บดิ าผสมกบั โอวอ่ มหรอื ไขข่ องผเู้ ปน็ มารดา กป็ ฏสิ นธอิ อกมาเปน็ บคุ คล นนั่ คอื
ทางชีวะ ทนี ้ที างศาสนาน้ันพูดไปในท�ำนองเดยี วกนั หรือเปล่า?

ทา่ นกลา่ วไวเ้ หมอื นกนั แตท่ า่ นมไิ ดบ้ อกวา่ สเปริ ม์ คอื อนั นเ้ี ปน็ สว่ นผสมสำ� หรบั ธาตุ
ทางพระศาสนาท่านก็มีแง่หน่ึงท่ีจะพูดเกี่ยวกับสิ่งนี้ แต่ตามหลักวิทยาศาสตร์ทาง
ชวี วทิ ยาทพ่ี ดู ไปเมอื่ สกั ครนู่ ี้ เปน็ ไปในทางหลกั วชิ าทงั้ นนั้ แตท่ างพทุ ธศาสนาทา่ นพดู ถงึ
สว่ นธาตอุ ะไรทำ� นองน้ี อนั นเี้ ปน็ ดา้ นวตั ถคุ อื ธาตดุ นิ ธาตนุ ำ�้ ธาตลุ ม ธาตไุ ฟ ทมี่ าผสมกนั
แตส่ ว่ นนามธรรมทหี่ มายถงึ ธาตรุ ู้ ทเี่ ขา้ ไปแทรกสงิ อยใู่ นระหวา่ งสง่ิ ทง้ั สองผสมกนั นน้ั
นน้ั เปน็ ธาตสุ ว่ นสำ� คญั สว่ นหนง่ึ ทท่ี างพระพทุ ธศาสนาสนใจอยมู่ ากยงิ่ กวา่ สว่ นของธาตุ
ทเ่ี ปน็ สว่ นหยาบ

พระพทุ ธศาสนานน้ั สอนใหบ้ คุ คลมกั นอ้ ยสนั โดษ ทนี ที้ กุ คนถา้ มคี วามมกั นอ้ ย
สนั โดษ คอื พากนั ออกบวชหมด หรอื วา่ ไมพ่ ยายามสรา้ งสรรคค์ วามเจรญิ แลว้ ชาตไิ ทย
เราจะไมถ่ กู รกุ รานง่ายขึน้ หรอื ครบั ?

เรอื่ งศลี ธรรมทพี่ ระพทุ ธเจา้ สอนไวน้ นั้ มมี ากมายหลายแขนง และมเี ปน็ ขน้ั ๆ ของ
ศลี และธรรม ผทู้ จี่ ะนำ� ไปประพฤตปิ ฏบิ ตั ิ กค็ วรจะนำ� ไปปฏบิ ตั ใิ หเ้ หมาะสมแกเ่ พศและ
ฐานะของตน คำ� วา่ ความสนั โดษมกั นอ้ ย น้ี เปน็ ธรรมอนั กวา้ งขวางมาก สำ� หรบั พระ

398

กด็ ำ� เนนิ ไปอกี ทางหนง่ึ คอื แยกออกจากหลกั ใหญค่ อื ความสนั โดษมกั นอ้ ยเชน่ เดยี วกนั
สว่ นฆราวาสก็มอี กี เปน็ แขนงหน่ึง ที่ควรปฏิบตั ใิ หเ้ ปน็ ความเหมาะสมสำ� หรบั ตนและ
เป็นประโยชน์แกต่ นและครอบครัวตลอดสว่ นรวมด้วย ถา้ จะพดู รวมๆ ไป กอ็ าจจะ
ไม่สะดวกแก่ผู้ฟัง ดังน้ัน อาจารย์จะขอแยกอธิบายเป็นตอนๆ เพ่ือเข้าใจง่ายขึ้น
เร่ืองความสันโดษความมักน้อย ที่พอเหมาะสมกับฆราวาสจะพึงปฏิบัติได้มีอยู่
แตถ่ า้ ปฏบิ ตั ใิ หเ้ ปน็ ความมกั มากซง่ึ เลยความพอดแี ลว้ กลบั เปน็ ภยั แกฆ่ ราวาสกม็ อี ยู่
เชน่ เดยี วกนั เพราะฉะนนั้ พระพทุ ธเจา้ ทา่ นจงึ ทรงสอนไวอ้ ยา่ งนน้ั อะไรเลา่ ทว่ี า่ ความ
มกั มากซึ่งเป็นภัยแกฆ่ ราวาสน้ัน คือความมักมากในอารมณ์ มีหน่ึงแล้วอยากมสี อง
มสี องแลว้ อยากมสี าม มสี ามแลว้ ยงั อยากมสี มี่ หี า้ ขนึ้ ไปไมม่ สี นิ้ สดุ ไปทไ่ี หนมแี ฟนเปน็
พวงๆ อยา่ งนน้ี า่ เกลยี ดนา่ กลวั มาก คอื กลวั วา่ โลกจะพนิ าศเพราะไฟอบุ าทวน์ เ้ี ผาผลาญ
ความมักมากประเภทน้ีเป็นส่ิงท่ีน่าเกลียดมากมาย ไม่มีใครท่ีมีธรรมในใจอยู่บ้าง
จะชมวา่ ดี ดงั นนั้ พระพทุ ธเจา้ จงึ ไมท่ รงสอนฆราวาสใหเ้ ปน็ ผมู้ กั มากในทางน้ี เพยี งแต่
ผัวเดียวเมยี เดียวเท่านัน้ บางครงั้ กย็ งั มกี ารทะเลาะเบาะแว้งกันได้ แถมยงั อยากจะ
มยี อ่ ยๆ อะไรตอ่ อะไรแฝงกนั ไป คอื มอี าหารโวง่ อาหารวา่ งยงุ่ กนั ไปหมด โลกตอ้ งแตก
แน่ๆ พอเขา้ ใจมใิ ช่หรอื อาหารวา่ ง ความเปน็ ผ้มู ีผวั เดยี วเมยี เดยี วนแ่ี ล ทา่ นเรียกว่า
ความมักนอ้ ยของฆราวาส ในหลกั ธรรมท่านสอนไว้อยา่ งน้ี ทงั้ นเ้ี พอื่ ใหฆ้ ราวาสร้จู กั
ความส�ำคัญของกนั และกัน ใหร้ ู้จักหวั ใจของกันและกนั ซ่งึ เปน็ คู่ครอง และคูพ่ ง่ึ เปน็
พง่ึ ตายของกนั และกัน นเี่ ปน็ หลักใหญ่ท่ีพระพุทธเจา้ ทรงเป็นห่วงสำ� หรับพุทธบริษัท
ผอู้ ยคู่ รองเรอื น และทรงสอนเนน้ หนกั ลงไปในธรรมบทนวี้ า่ ใหม้ คี วามมกั นอ้ ยสนั โดษ
คอื มกั นอ้ ยในอารมณเ์ ครอ่ื งเสรมิ ไฟในครอบครวั ถา้ มเี พยี งหนง่ึ แมจ้ ะยงุ่ บา้ งกไ็ มเ่ ทา่ ไร
พอมที างหายใจไดบ้ า้ งและพออดพอทนเพราะความรกั ตา่ งฝา่ ยตา่ งมนี ำ้� หนกั เสมอกนั
ไม่ไหลบ่าไปหาปลีกหาย่อย คือภริยาสามีประเภทกาฝากที่มีอยู่ในที่ต่างๆ เหมือน
ดอกเห็ดเต็มไปหมดใน....แม้ลูกที่เกิดในหัวอกของพ่อแม่ทั้งสองน้ันก็เป็นเลือดเน้ือ
อนั เดยี วกนั การแนะนำ� สง่ั สอนกง็ า่ ยและเชอื่ มโยงความรกั ใครส่ งสารระหวา่ งแหง่ กนั
และกนั กส็ นทิ ดี เพราะเปน็ เลอื ดในหวั อกของตนดว้ ยกนั ผเู้ ปน็ แมจ่ ะดดุ า่ วา่ กลา่ วลกู
ก็ไม่กระเทือนถึงผู้เป็นพ่อ ผู้เป็นพ่อจะดุด่าว่ากล่าวหรือเฆ่ียนตีลูกบ้างในบางคร้ังท่ี

399

ลกู ดอื้ ดงึ กไ็ มก่ ระเทอื นผเู้ ปน็ แม่ ยอ่ มเปน็ ทส่ี นทิ ใจดว้ ยกนั ทง้ั สองฝา่ ย เพราะตา่ งฝา่ ย
กถ็ ือวา่ เปน็ ลูกของตนเสมอกัน และความรกั ลกู ๆ ก็มีส่วนเท่ากัน เน่อื งจากเป็นเลอื ด
ในหัวอกอันเดยี วกนั ดงั นั้น ผู้มีความมักนอ้ ยในอารมณด์ งั กลา่ ว จะไปไหนมาไหน
ยอ่ มไมเ่ ปน็ อารมณห์ ว่ งใยกบั ฟนื กบั ไฟวา่ จะมาหรอื จะไปไหมบ้ า้ นไหมเ้ รอื น (ไฟราคะ
ตัณหา) ของเราหรือของใคร

จะไปท�ำงานในบ้านนอกบ้านหรือสังคมใดๆ เม่ือต่างฝ่ายต่างรู้จักความส�ำคัญ
รจู้ กั กรรมสทิ ธข์ิ องกนั และกนั รจู้ กั หวั ใจกนั แลว้ ระหวา่ งคคู่ รองทง้ั สองนนั้ ตา่ งจะไมม่ ี
ความระแวงแคลงใจและเปน็ ทกุ ขเ์ พราะอารมณย์ งุ่ มากวนใจ ทง้ั เปน็ การสะดวกในการ
ทำ� มาหาเลย้ี งชีพ ตลอดการจบั จ่ายและการเกบ็ รกั ษาไม่มีทางรัว่ ไหลและมสี ่งิ มาคอย
ดดู ซมึ ไมค่ อ่ ยมกี ารทะเลาะกนั ในเรอ่ื งไมม่ คี วามอมิ่ พอทางอาหารวา่ งอาหารนอกบา้ น
พอเขา้ ใจมใิ ชห่ รอื หรอื จะใหอ้ าจารยส์ อนวา่ ใหม้ กี นั คนละรอ้ ยสองรอ้ ยอยา่ งนน้ั หรอื
ถงึ จะเปน็ ทพี่ อใจและเปน็ การพฒั นาทเ่ี จรญิ มากทส่ี ดุ จะเปน็ ทเี่ หมาะกบั ใจของผตู้ อ้ งการ
พัฒนาแผนใหม่

การฟน้ื ฟเู ศรษฐกจิ ของบา้ นเมอื งนนั้ เปน็ อกี ประเภทหนง่ึ ทพ่ี ระพทุ ธเจา้ สอนไวว้ า่
ใหม้ คี วามขยนั หมน่ั เพยี รในการงานทกุ ดา้ นทช่ี อบธรรม เพยี งเทา่ นกี้ พ็ อทจ่ี ะทราบได้
แลว้ วา่ พระพทุ ธเจา้ ไมไ่ ดส้ อนใหค้ นนงั่ งอมอื งอเทา้ อยเู่ ฉยๆ โดยไมแ่ สวงหาสงิ่ ทเี่ ปน็
ประโยชน์แก่ตนแก่ครอบครัวและประเทศชาติบ้านเมือง การฟื้นฟูเศรษฐกิจของ
บ้านเมืองด้วยวิธีมีร้อยมีพัน มีอาหารว่างรอบบ้านรอบเมืองทุกแห่งทุกหนทุกต�ำบล
หมบู่ ้าน ตามชานเมอื ง ไนท์คลบั อะไรตอ่ อะไรยุ่งกนั ไปหมด รสู้ ึกจะไม่ใชเ่ ป็นการ
ฟื้นฟูเศรษฐกิจให้เจริญ แต่จะเป็นการสังหารตนสังหารครอบครัวและสังหาร
ประเทศชาติให้ล่มจมลงไปด้วยอ�ำนาจของกิเลสประเภทเผาคนทั้งเป็นอย่างไม่สงสัย
เพราะฉะนนั้ พระพทุ ธเจา้ จงึ ไมส่ ง่ เสรมิ ใหค้ นสนใจในทางน้ี กลวั โลกจะพนิ าศ ไมม่ มี นษุ ย์
เหลือค้างอย่ใู นโลกอกี ต่อไป

พระพทุ ธองคท์ รงสอนไว้วา่ ทุกสง่ิ ทุกอยา่ งมเี กดิ ข้นึ แลว้ ยอ่ มมีดบั เป็นธรรมดา
ทีนีค้ ำ� สั่งสอนของพระพุทธองคซ์ ึง่ เกิดขึน้ เมื่อ ๒๕๐๐ กว่าปีมาแลว้ น้นั จะไมด่ บั หรือ

400

อ๋อ ถา้ เรายงั ไมด่ บั ค�ำสั่งสอนกย็ ังไมด่ ับ ถา้ เราดับเมอ่ื ไร ค�ำสัง่ สอนก็ดับใน
บคุ คลคนนนั้ สว่ นคนทย่ี งั มชี วี ติ อยกู่ ป็ ฏบิ ตั กิ นั ตอ่ ไป ทสี่ ำ� คญั กค็ อื เวลาจะไปเทยี่ วหา
ความรนื่ เรงิ บนั เทงิ โดยไมม่ ขี อบเขตนน้ั รสู้ กึ จะไมก่ ลวั การเกดิ การดบั แตเ่ วลาจะนอ้ มใจ
เขา้ มาสศู่ ลี ธรรมคำ� สงั่ สอนของพระพทุ ธเจา้ กลบั กลวั แตจ่ ะดบั จะตาย ขอ้ นจี้ งึ นา่ สลด
สงั เวชอยมู่ าก เวลาจะออกไปเที่ยวเปดิ อารมณใ์ หส้ บายๆ คลา้ ยกบั จะไปข้นึ สวรรค์
ทง้ั เปน็ นนั้ ไมก่ ลวั วา่ อะไรจะเกดิ จะดบั แตเ่ วลาจะประพฤตศิ ลี ธรรม กลวั แตธ่ รรมของ
พระพทุ ธเจา้ จะดบั และกลวั วา่ ตวั จะตาย ฉะนนั้ ความดจี งึ ไมม่ โี อกาสกา้ วไปไดถ้ งึ ไหน
มแี ตค่ วามหลอกลวงถว่ งจติ ใจวงิ่ แซงหนา้ ไปอยตู่ ลอดเวลา ไมม่ โี อกาสตามมนั ใหท้ นั
ไดเ้ ลย

กระผมใคร่จะกราบนมัสการถามท่านอาจารย์ว่า เม่อื ปี พ.ศ. ๒๕๐๐ ถอื วา่ เป็น
กงึ่ พทุ ธกาล หมายความว่าอย่างไรครับ

ออ๋ กึง่ นัน้ ก่ึงเวล�ำ่ เวลาต่างหาก ไม่ใช่กงึ่ คำ� สอนจะเกิดจะดบั

การทถ่ี อื วา่ ปี พ.ศ. ๒๕๐๐ ทว่ี า่ เปน็ กง่ึ พทุ ธกาลหมายความวา่ ศาสนาพทุ ธจะยง่ั ยนื
อยู่ ๕๐๐๐ ปนี น้ั ใช่ไหมครับ

อนั นี้ทา่ นตรสั ไวต้ ามกาล คอื หลกั พระพุทธศาสนาท่สี อนไว้ ทา่ นกำ� หนดไวพ้ อ
ประมาณวา่ หา้ พนั ปี เมอ่ื ถงึ ๒๕๐๐ กเ็ ปน็ อนั วา่ กง่ึ ตามเวลำ่� เวลาของหา้ พนั ปี เรยี กวา่
กึ่งแห่งกาลเวลา แต่ทพ่ี ระพุทธเจ้าประทานไว้ขนาดนี้ เข้าใจว่าจะพอสมควรแก่ความ
สามารถของผู้มีความเช่ือความเลื่อมใสจะประพฤติปฏิบัติตามธรรมของพระองค์ได้
อย่างมากก็เพียงห้าพนั ปเี ทา่ นนั้ นอกจากนัน้ กอ็ าจเป็นความเปล่ียนแปลงทางความรู้
ความเหน็ ไปตา่ งๆ ซงึ่ เปน็ เหตใุ หข้ าดความเคารพนบั ถอื ไปเองสำ� หรบั หมชู่ น จงึ คลา้ ยกบั
ศาสนธรรมดบั ไป ความจรงิ ศาสนธรรมมไิ ดด้ บั แตแ่ มธ้ รรมจะเปน็ ธรรมชาตดิ อี ยดู่ งั้ เดมิ
กต็ าม เมอื่ ไมม่ ผี สู้ นใจจะฟน้ื ฟขู นึ้ มาเพอ่ื ประโยชนแ์ กต่ นแลว้ ธรรมกก็ ลายเปน็ โมฆะ
ไปในหมู่ชนท่ีหมดความสนใจโดยส้นิ เชงิ แลว้ ฉะน้ัน ทา่ นจึงประทานศาสนาไวพ้ อ
ประมาณวา่ หา้ พนั ปี หากวา่ เรามอี ายยุ นื ยง่ิ กวา่ หา้ พนั ปี จะประพฤตปิ ฏบิ ตั ธิ รรมใหม้ าก

401

ยงิ่ กวา่ นน้ั กย็ ง่ิ จะเปน็ การเพม่ิ พนู ความดไี ดม้ ากขนึ้ แตน่ รี่ สู้ กึ เสยี ใจ ทอี่ ายขุ องมนษุ ย์
เรามเี พยี งไมก่ ป่ี แี ลว้ กด็ บั ไปเสยี บางรายกไ็ มส่ ามารถทำ� ความดใี หแ้ กต่ นได้ และทำ� ตวั
ใหเ้ ปน็ โมฆะทง้ั ปจั จบุ นั และอนาคตกม็ จี ำ� นวนไมน่ อ้ ย เพราะฉะนนั้ เราทงั้ หลายเมอื่ ได้
ก้าวเข้ามาสู่ความเป็นมนุษย์ และได้นับถือพระพุทธศาสนาท่ีทรงไว้ซึ่งเหตุผลอย่าง
สมบรู ณท์ กุ อยา่ งแล้ว ก็ควรสนใจน�ำไปปฏบิ ตั ิดดั แปลง กาย วาจา ใจ ของตนใหม้ ี
คณุ คา่ แมจ้ ะดบั ไป กใ็ ห้ดับไปแบบบคุ คลที่มีชัยชนะในตัว คอื ความเปน็ ผู้มีคุณงาม
ความดีอยา่ งพร้อมมูลแล้ว อย่าให้สูญพันธุ์ไปโดยหาซากความดีติดตวั ไปมไิ ด้

มีค�ำถามส่งมามากมาย อยากจะทราบกันวา่ นรกกบั สวรรค์มจี ริงหรือไม่ ถ้ามี
อยทู่ ี่ไหนบา้ ง

ไมไ่ ด้ถามนกั ทอ่ งเทีย่ วเขาบา้ งหรือ เขาไปเมอื งไหนบ้าง นรกเขาไดไ้ ปหรอื เปล่า
อาจารยไ์ มใ่ ชน่ กั ทอ่ งเทย่ี ว จงึ ไมก่ ลา้ จะเรยี นได้ แมแ้ ตเ่ มอื งนอกเมอื งนากไ็ มเ่ คยไปเหน็
แลว้ จะสามารถไปเหน็ นรกสวรรคไ์ ดย้ งั ไง ตอ้ งไปถามนกั ทอ่ งเทย่ี วเขาจงึ จะรใู้ นเรอื่ งน้ี

ปัญหาตอ่ ไปมคี ำ� ถามสง่ มาว่า นิพพาน หมายความว่าอะไร และมจี รงิ หรือไม่

นพิ พานนั้น ถ้าแปลเฉพาะค�ำว่านพิ พาน กแ็ ปลวา่ ดบั สนิท คำ� ว่าดับสนทิ นั้น
เทียบกับไฟที่ก่อเปลวขึ้นมาด้วยเช้ืออย่างมากมาย แต่ได้ดับลงด้วยเครื่องดับไฟที่
ทนั สมยั เมอ่ื ไฟดบั ลงไปอยา่ งสนทิ แลว้ ผลกค็ อื ความเยน็ ปรากฏขนึ้ มา และไมท่ ำ� ให้
สิง่ ทง้ั หลายถูกไฟไหม้ฉิบหายตอ่ ไปอีก กเิ ลสซึง่ เปรยี บเหมือนกองเพลงิ ดบั ไปจากใจ
ดว้ ยมรรค คือขอ้ ปฏบิ ตั ิทท่ี ันสมัย นน้ั เรียกวา่ นพิ พาน แปลวา่ ความดับสนทิ แหง่
กเิ ลสทง้ั หลาย คอื บรรดาสงิ่ ทเ่ี ปน็ ภยั ตอ่ ใจดบั ไปโดยสนิ้ เชงิ คงเหลอื แตค่ วามบรสิ ทุ ธิ์
และความเปน็ บรมสขุ อนั เปน็ หลกั ธรรมชาตขิ องจติ ทบ่ี รสิ ทุ ธเิ์ ทา่ นนั้ นนั่ แลคอื นพิ พาน
พอเขา้ ใจมิใชห่ รือ ไมใ่ ช่ค�ำว่านิพพานแลว้ จะดบั ไปหมด ท้ังคนทง้ั สัตวอ์ ะไรๆ ดบั ไป
หมดอยา่ งนนั้ ความดบั สนทิ แหง่ กเิ ลสนนั่ แหละ คอื สอปุ าทเิ สสนพิ พานของพระพทุ ธเจา้
และพระอรหนั ตท์ า่ นในเวลาขนั ธย์ งั ครองตวั อยู่ เมอ่ื ขนั ธส์ ลายตวั ลงไป กเ็ ปน็ อนปุ าท-ิ
เสสนพิ พาน มีแต่ความบริสุทธล์ิ ้วนๆ นที่ า่ นเรียกว่า นพิ พาน เราจะไปหานิพพาน
ท่ไี หนกัน

402

กระผมใคร่ขอถามท่านพระอาจารย์ว่า ในฐานะที่พวกกระผมเป็นนักศึกษา
กระผมได้ทราบว่า ไม่ว่าจะเปน็ นักศกึ ษาหรอื เป็นพระภกิ ษุก็ตาม ปญั หาท่ีส�ำคญั ใน
การศึกษาท่ีส�ำคัญท่ีสุดก็คือ ไม่สามารถจะต้ังสมาธิให้แน่วแน่ส�ำหรับการศึกษาน้ีได้
ฉะนนั้ กระผมใครน่ มสั การถามทา่ นพระอาจารยว์ า่ จะทำ� อยา่ งไรจงึ จะทำ� ใหผ้ ทู้ ก่ี ำ� ลงั
ศึกษาธรรมหรือศึกษาทางโลกน้ี สามารถตั้งสมาธิให้แน่วแน่ได้โดยท่ีไม่มีจิตใจ
ฟนั่ เฟือนเลย

ในขอ้ นแ้ี มแ้ ตอ่ าจารยผ์ กู้ ำ� ลงั อธบิ ายอยเู่ วลานี้ กไ็ มป่ รากฏวา่ ไดห้ าบหามตสู้ มาธิ
มาเกดิ ดว้ ย แตก่ ย็ อมรบั วา่ สมาธนิ นั้ ยอ่ มเกดิ ขนึ้ จากการบำ� เพญ็ ดว้ ยกนั ทกุ ราย ไมไ่ ด้
เกดิ ขน้ึ ดว้ ยการนงิ่ นอนใจอยเู่ ฉยๆ ดว้ ยการอดิ หนาระอาใจและความไมส่ นใจ แตจ่ ะ
เกดิ ขนึ้ ดว้ ยความสนใจฝกั ใฝใ่ นธรรมดว้ ยกนั แมท้ า่ นทง้ั หลายซง่ึ เปน็ นกั ศกึ ษากต็ อ้ ง
เปน็ ผู้มีสมาธิคือความแน่วแนอ่ ยู่เสมอว่าจะศกึ ษาหลกั วชิ านั้นๆ ใหส้ ำ� เร็จลลุ ว่ งไปได้
ด้วยความพากเพียรของตน น่ีก็จัดว่าเป็นสมาธิประเภทหน่ึงท่ีมีประจ�ำอยู่ในใจของ
นักศกึ ษาซงึ่ กำ� ลังเลา่ เรยี นธรรมกเ็ หมอื นกนั ถา้ มีความขยนั หมนั่ เพยี รเหมือนกับงาน
ทว่ั ๆ ไปแล้ว เรื่องสมาธแิ มเ้ ราจะไม่ได้หาบหามตูม้ าดว้ ยกต็ าม แตจ่ ะตอ้ งปรากฏข้ึน
ทีใ่ จของผมู้ ีความเพียรโดยไม่ตอ้ งสงสยั

ผมขอนมสั การพระคณุ เจ้า ผมมปี ญั หาใครจ่ ะถามเร่ืองศีล โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่
เรือ่ งศีลห้า คอื มีคนศาสนาอ่ืนมักจะโจมตีพระพุทธศาสนาในแงท่ ว่ี า่ พทุ ธศาสนานั้น
มักจะดแี ต่ภาคทฤษฎี แตใ่ นภาคปฏบิ ัตแิ ลว้ ร้สู ึกว่ายงั ยอ่ หยอ่ นอยู่มาก โดยเฉพาะ
ศลี ข้อแรกคือ ข้อปาณา หา้ มไมใ่ ห้ฆ่าสัตว์ แต่ชาวพุทธสว่ นมากกม็ กั จะฆ่าสัตว์ และ
กร็ สู้ กึ วา่ ทางพระพทุ ธศาสนาน้ี ถา้ หากวา่ ไมฆ่ า่ สตั ว์ คนเราจะอยไู่ ดอ้ ยา่ งไร โดยเฉพาะ
พระสงฆ์องค์เจ้า เมอ่ื ไมม่ ีคนฆ่าสตั วไ์ ปถวาย ไมท่ ราบวา่ จะอยดู่ ้วยวธิ ีไร

กอ็ ย่ไู ดด้ ้วยการไม่ฆ่าสัตวน์ ัน่ เอง จะอย่ไู ด้ดว้ ยอะไร เชน่ พระท่านไม่ฆ่าสัตว์
ทา่ นกย็ งั อยไู่ ด้ ฆราวาสไมฆ่ า่ สตั ว์ จะอยไู่ มไ่ ดย้ งั ไง เราตอ้ งคดิ ถงึ ความสำ� คญั ของชวี ติ
แห่งสตั วแ์ ละมนษุ ย์ท่วั ๆไป อย่าเห็นวา่ ส�ำคัญเฉพาะชวี ิตของเราคนเดียว แตไ่ มเ่ หน็
ความสำ� คญั ในชวี ติ ของผอู้ นื่ ตอ้ งเหน็ ความสำ� คญั ทง้ั ชวี ติ ของเราดว้ ย ของคนอนื่ และ

403

สตั วอ์ นื่ ดว้ ย วา่ มคี ณุ คา่ แหง่ ความเปน็ อยเู่ ทา่ ๆ กนั จงึ จะเหน็ ความสำ� คญั ของปาณาตบิ าต
ทที่ ่านหา้ มไม่ให้ฆา่ สัตว์ เชน่ สตั วต์ วั หนงึ่ มีชีวติ อย่ไู ปไดก้ ่ีวนั เขากเ็ ป็นสัตว์เต็มภูมิ
ของเขา หากได้ถูกฆา่ ไปเสียความสบื ตอ่ แหง่ ชีวิตของเขากข็ าดไปทันที เราก็เชน่ กนั
เม่ือถูกท�ำลายชีวิตลงในขณะใดความเป็นมนุษย์ก็ขาดลงในขณะน้ัน เม่ือกล่าว
โดยส่วนรวมแล้ว คุณค่าแห่งความเป็นมนุษย์และคุณค่าแห่งความเป็นสัตว์มีชีวิต
เหมอื นกนั หมด ถา้ ชวี ติ ยงั เปน็ ไปอยู่ สตั วก์ เ็ ปน็ สตั วเ์ ตม็ ภมู ขิ องสตั ว์ มนษุ ยก์ เ็ ตม็ ภมู ิ
ของมนษุ ย์ หากชวี ติ หาไมแ่ ลว้ ไมว่ า่ มนษุ ยแ์ ละสตั วต์ อ้ งเปน็ ผหู้ มดคณุ คา่ แหง่ ความเปน็
มนุษย์และเป็นสัตว์ลงเท่าเทียมกัน เท่าที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติห้ามไม่ให้ฆ่าสัตว์
เบยี ดเบยี นสตั วท์ มี่ ชี วี ติ ทงั้ หลายนน้ั เปน็ ความชอบยง่ิ แลว้ คนเราถา้ เหน็ คณุ คา่ เฉพาะ
ชีวิตของตัว แต่ไม่เห็นคุณค่าแห่งชีวิตของผู้อ่ืน ก็รู้สึกว่าเป็นคนที่เห็นแก่ตัวและ
เอาเปรยี บผอู้ นื่ มากเกนิ ไป อาจจะอยกู่ บั โลกเขาไมไ่ ด้ ทมี่ คี นศาสนาอนื่ โจมตศี าสนาพทุ ธ
วา่ ดแี ตภ่ าคทฤษฎี แตภ่ าคปฏบิ ตั นิ นั้ รสู้ กึ ยงั ยอ่ หยอ่ นอยมู่ าก ขอ้ นน้ั ไมว่ า่ แตพ่ ทุ ธศาสนา
แมศ้ าสนาอนื่ ๆ ทเ่ี ขาผโู้ จมตยี อมรบั นบั ถอื กย็ อ่ มเปน็ ความจรงิ ดงั ทวี่ า่ นน้ั เพราะทกุ ๆ
ศาสนาเป็นแต่ผู้ช้ีแนวทางให้คนท�ำดีและชี้บอกทางชั่วให้คนละเว้นปล่อยวางเท่าน้ัน
จะดหี รือช่ัวก็ข้นึ อยู่กบั ผปู้ ฏิบตั หิ รอื ไมเ่ ท่าน้นั ศาสนาไมไ่ ด้เปน็ ผู้ไปคอยรบั บาปหาบ
กรรมแทนเขา และไมม่ สี ทิ ธทิ จ่ี ะยอคนนนั้ วา่ ดแี ลว้ พาขนึ้ สวรรคท์ งั้ เปน็ และตำ� หนคิ นนี้
ว่าชว่ั แล้วจับโยนลงนรกไปเสยี

ทวี่ ่าชาวพุทธฆ่าสตั วน์ น้ั ความจรงิ ผู้ท่ฆี ่าก็มี ผทู้ ถี่ อื เครง่ ครัดไม่ฆา่ ก็มมี ากมาย
ถา้ จะตดิ ว้ ยความชอบธรรมสมกบั นกั ธรรมดว้ ยกนั แลว้ สงิ่ ทนี่ า่ ชมกค็ วรชมดว้ ยความ
ชอบธรรม ผฟู้ งั ทม่ี ธี รรมในใจจะไดอ้ นโุ มทนา ไมแ่ สลงหเู พราะการตวิ า่ มอี ะไรแฝงอยู่
เมอื่ พดู ดว้ ยความเปน็ ธรรมโดยทว่ั ๆ ไปแลว้ ไมว่ า่ ชาวพทุ ธหรอื ชาวอะไรทว่ั โลกลว้ นเปน็
นกั ฆา่ สตั วด์ ว้ ยกนั จนปลาทงั้ ตวั เลก็ และตวั ใหญเ่ ทา่ ภเู ขาทอ่ี ยใู่ นมหาสมทุ รทะเลทก่ี วา้ ง
แสนกวา้ ง ลกึ แสนลกึ จะไมเ่ หลอื พอจะสบื พนั ธต์ุ อ่ ไปอยแู่ ลว้ อกี ไมน่ านนา่ กลวั จะไมม่ ี
สัตว์น�้ำสัตว์บกตลอดมนุษย์มนายังเหลือติดแผ่นดินแผ่นน้�ำนี้เลย จะว่าอะไรปูๆ
ปลาๆ ล่ะ ถา้ ใจมนษุ ยจ์ ะกำ� เรบิ เห็นการฆ่าการเบยี ดเบียนกนั วา่ เป็นของดี และเสริม
ความรคู้ วามฉลาดของตนวา่ เปน็ บคุ คลพเิ ศษเกนิ โลกอยู่ สรปุ แลว้ จะมชี าวอะไรกนั บา้ ง

404

ทไ่ี มน่ ยิ มการฆา่ การเบยี ดเบยี น นอกจากชาวสตั วแ์ ละชาวมนษุ ยท์ ตี่ ายแลว้ และผยู้ งั มี
ชวี ิตอยูแ่ ต่เป็นผู้มีใจเป่ยี มด้วยเมตตา มองเห็นอกเขาอกเราวา่ สัตว์ทงั้ หลายรกั ความ
เป็นอยู่แต่เกลียดกลัวความล้มความตายเสมอกันเท่านั้น ส่วนที่เกี่ยวกับพระนั้น
ส�ำหรับพระท่านมิได้บวชมาเพื่อรบกวนลวนลามเถียงกินเน้ือกินปลากับท่านผู้ใด
ทา่ นองค์ใดมาบวชต่างกบ็ วชเพ่ือรกั ษาศีลรกั ษาธรรม มคี วามเป็นอยู่เกยี่ วกับศรทั ธา
ญาติโยมตามธรรมเนียมท่ีมีการงานและความเป็นอยู่ผิดกับฆราวาส มีผู้น�ำอะไร
มาถวาย ถ้าไม่ผดิ วนิ ัย ท่านกร็ บั ฉันและใชส้ อยไปตามเรื่องของคนทมี่ ีความเปน็ อยู่
เนอ่ื งดว้ ยผอู้ น่ื การไมฆ่ า่ สตั วแ์ ละฉนั เนอื้ สตั วน์ นั้ พระทา่ นพอทนได้ แมแ้ ตเ่ รอื่ งใหญๆ่
กว่านท้ี ีโ่ ลกชอบทำ� กนั มากๆ พระท่านยังทนได้ จงึ กรณุ าอยา่ เป็นหว่ งกับพระถงึ กบั
ต้องไปเที่ยวฆ่าและเบียดเบียนเขาให้ร้อนเป็นไฟไปเพราะพระเป็นสาเหตุ อาจารย์
ไม่เหน็ ดว้ ย เพราะไมไ่ ด้บวชมาเพ่ือส่งเสรมิ ใครให้เปน็ คนช่วั และก่อความเดือดรอ้ น
ใหแ้ กก่ นั ดว้ ยการฆา่ และการเบยี ดเบยี น แมจ้ ะมคี วามลำ� บากเกย่ี วกบั การอบรมสงั่ สอน
ท่านทม่ี าเกย่ี วข้องท้งั ใกลแ้ ละไกล กย็ อมทนเอา เพราะความมุ่งหวังอยากใหค้ นดมี ี
เมตตาต่อกัน โลกจะไดเ้ ยน็ ไม่ประสงคด์ ังที่ว่าน้ัน มีอะไรๆ ทเ่ี ขา้ ใจว่าเกีย่ วกบั พระ
เป็นตน้ เหตุ กรุณาตดั ออกใหห้ มด อยา่ ใหป้ รากฏวา่ มคี วามกงั วลอยู่ในใจอกี ตอ่ ไป
พระทา่ นจะไดส้ บายใจวา่ ตนบวชมาด้วยความบรสิ ทุ ธใิ์ จ โยมจะไดห้ ายห่วงเกี่ยวกับ
เรอื่ งฆ่าๆ ฟนั ๆ ซงึ่ ฟงั แล้วไมส่ บายใจเลย

กระผมใคร่กราบนมัสการว่า ตามพระพุทธประวัติท่ีว่า วันออกพรรษาหรือ
วันเทโว... เป็นวันท่ีต้อนรับการเสด็จกลับจากสวรรค์ช้ันดาวดึงส์ขององค์สมเด็จ
พระสัมมาสมั พุทธเจ้า เรื่องนเ้ี ปน็ จริงอยา่ งไรครับ

ออ๋ ก็ถามในสง่ิ ทีม่ องไมเ่ ห็นกนั ด้วยตาเน้อื ถ้าจะบอกวา่ จริงก็เหมอื นโกหกกนั
จะว่าไม่จริง ก็ไม่ได้ไปเห็นเวลาท่านเสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ไม่ทราบจะให้
เรียนตอบอย่างไร อาจารย์ตอ้ งยอมในข้อน้เี พราะไมเ่ คยไปสวรรคช์ นั้ ดาวดึงส์ จงึ ไม่
รเู้ รอ่ื งอะไร ถา้ จะถามกก็ รณุ าถามอยา่ งนดี้ กี วา่ วา่ ทา่ นมาจากวดั ปา่ บา้ นตาดหรอื เวลาน้ี
วดั ป่าบา้ นตาดยังมอี ยหู่ รอื เปล่า อาจารย์จะได้ตอบทนั ที

405

ถา้ อยา่ งนั้นก็หมายความว่า คมั ภรี ์บทนนั้ เปน็ คมั ภีร์ท่ยี นื ยนั ไมไ่ ด้ใชไ่ หมครบั

ถ้าเราจะถือคัมภีร์เป็นเครื่องยืนยันแล้ว ผู้ที่เคยเห็นคัมภีร์มาแล้ว มาถาม
กไ็ ม่ควรถาม เพราะได้ดคู มั ภรี เ์ หมอื นกนั และเป็นคมั ภรี ท์ ่ยี นื ยนั ทั้งแก่ผูถ้ ามทงั้ แก่
ผ้ตู อบ และแกผ่ ูฟ้ งั เหมือนกัน

พระพทุ ธองคต์ รสั วา่ สพเฺ พ สงขฺ ารา อนจิ จฺ า สพเฺ พ สงขฺ ารา ทกุ ขฺ า สพเฺ พ ธมมฺ า
อนตตฺ า โดยเฉพาะขอ้ หลงั สดุ นี้ สพเฺ พ ธมมฺ า อนตตฺ า น้ี หมายความวา่ ทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ ง
ไม่มตี วั ตน เพราะฉะน้นั กระผมผูย้ นื พดู นีก้ ็ไม่มีตวั ตน ถา้ เชน่ นัน้ แลว้ กระผมไปฆ่า
ใครเขา้ ไปฆา่ สตั วต์ ดั ชวี ติ เขา้ กค็ วรจะกลา่ ววา่ ไมม่ ตี วั ตน เปน็ การไมไ่ ปฆา่ อะไรทง้ั สน้ิ
เมื่อเป็นเชน่ นแ้ี ลว้ บาป-บุญ-ความด-ี ความผดิ กค็ งไมม่ ีใช่ไหมครับ

ขออภัยด้วย คือถ้าเรายังเห็นว่ามีตัวตนอยู่ก็อย่าไปฆ่า ถ้าไปฆ่าเด๋ียวจะผิด
กฎหมายและจะตดิ คกุ ตดิ ตะราง เพราะเปน็ การฆา่ คน ถา้ อนั ไหนไมเ่ ปน็ ตวั เปน็ ตนแลว้
กฆ็ ่าได้ เชน่ กเิ ลสตณั หาอาสวะ มันมอี ย่ภู ายในตัวเรานี้ แมจ้ ะฆา่ วนั ยังคำ่� กไ็ ม่มใี คร
มาจับให้ตดิ คุกตดิ ตะราง ทั้งไม่เป็นบาปดว้ ย นอกจากเปน็ คณุ แกเ่ ราโดยถา่ ยเดียว
เทา่ นน้ั โปรดพยายามฆา่ ตรงนี้ อยา่ ไปเทยี่ วหาฆา่ สงิ่ ทเี่ ปน็ ตวั เปน็ ตน เชน่ คนและสตั ว์
เปน็ ตน้ มันเป็นโทษ

กระผมขอกราบนมสั การถามวา่ ในทางพระพทุ ธศาสนาไดแ้ บง่ ออกเปน็ สองทาง
คอื ทางมหานกิ ายและธรรมยตุ บางครัง้ ทำ� ไมถึงไมถ่ ูกกัน และทางไหนท่ีดีทีส่ ุดครับ

ออ๋ ข้อน้ีเราควรคิดดูวา่ แม้แตส่ าม-ี ภรยิ า กย็ งั มีลูกหญิงลกู ชาย เช่น นาย ก.
นาย ข. นาง ง. นาง ช. ซงึ่ แตกแขนงออกมาจากพ่อ-แมค่ นเดยี วกัน และบางครง้ั
ระหวา่ งลกู สองสามคนนนั้ กย็ งั มกี ารทะเลาะกนั ได้ พระสงฆท์ า่ นกเ็ ปน็ คนเชน่ เดยี วกบั
พวกเรา กอ็ าจมีบ้างเป็นธรรมดา ทางท่ดี ที สี่ ดุ นั้นคืออยา่ ทะเลาะกนั นัน่ แหละเป็นทาง
ท่ีดีทสี่ ุด

406

อาจารยข์ อสรปุ ธรรมทไ่ี ดม้ าบรรยายใหท้ า่ นนกั ศกึ ษาทงั้ หลายฟงั ในวนั น้ี กรณุ า
ทุกทา่ นได้นำ� ไปขบคิดแล้วนำ� มาแก้ไขปรบั ปรงุ ตนเองนัน้ เป็นสง่ิ ทีด่ ีงามอย่างยิง่ และ
ประเสริฐสุดในการฟังธรรม คือฟังแล้วน�ำไปปรับปรุงตัวเราให้เป็นไปตามหลักธรรม
จะเปน็ ไปเพอ่ื ความเจรญิ รงุ่ เรอื งโดยสมำ�่ เสมอ ไมอ่ บั เฉาเศรา้ ใจในความผดิ พลาดตา่ งๆ
ซงึ่ เคยมีอยู่เสมอและท่วั ไป ขอ้ อรรถขอ้ ธรรมใดทีไ่ ด้วิสัชนาไปในวนั น้ี หากมคี วาม
ขาดตกบกพรอ่ งไมเ่ หมาะกบั จรติ จติ ใจ บรรดาทา่ นผฟู้ งั ทงั้ หลายกก็ รณุ าใหอ้ ภยั ดว้ ย
ตอ่ น้ไี ปขอทกุ ท่านจงมีความเจรญิ งอกงามโดยทว่ั กนั เทอญ

กรรมดที เี่ ราตอ้ งการอทุ ศิ ใหค้ นอน่ื อยา่ งตอนทท่ี า่ นใหพ้ รนะครบั จะตอ้ งกรวดนำ้�
ดว้ ยหรือเปลา่ ครับ จงึ จะไดผ้ ล

ถา้ ตามหลกั กรรมแลว้ ไมก่ รวดนำ้� กไ็ ด้ เชน่ ทำ� ความชว่ั ไมต่ อ้ งกรวดนำ้� ตอ่ ความชว่ั
กไ็ ดช้ วั่ การทำ� ดไี มก่ รวดนำ้� กไ็ มน่ า่ จะผดิ ตอ้ งไดค้ วามดเี สมอ การกรวดนำ�้ ใหค้ นอน่ื
ทา่ นกพ็ ดู ไวใ้ นหลกั ธรรม แตไ่ มก่ รวดกไ็ มผ่ ดิ คอื เราอทุ ศิ ทางนำ�้ ใจ อทุ ศิ หมายถงึ วา่
เจาะจงแกค่ นนน้ั ๆ หรอื สตั วจ์ ำ� พวกไหนๆ กต็ ามกเ็ ปน็ เจาะจง อทุ ศิ แปลวา่ เจาะจง เราจะ
กรวดทางนำ้� ใจกไ็ ด้ ธรรมมหี ลายขนั้ อาจารยม์ แี ตพ่ ดู ใหฟ้ งั เทา่ นนั้ ไมไ่ ดก้ รวดนำ�้ ดว้ ย
แต่ว่าการท�ำเพื่อประโยชน์แก่โลกท�ำไม่หยุด แต่ไม่กรวดน�้ำ ถ้าผิดก็ผิดมากที่สุด
อาจารย์นี่ หากท�ำไม่หยุด ท�ำบางคืนจนนอนจะไม่หลับ แต่ไม่ได้กรวดน้�ำสักที
ไมท่ ราบว่าเป็นยังไง ถ้าผิดกผ็ ดิ มาก แต่แน่ใจว่าไมผ่ ิดทัง้ สองอยา่ ง

การกรวดนำ�้ กไ็ มผ่ ดิ การไมก่ รวดกไ็ มผ่ ดิ เพราะมนั เปน็ ธรรมคนละขน้ั ๆ เปน็ ขน้ั ๆ
ขน้ึ ไป ถา้ เราแนใ่ จแลว้ ไมก่ รวดกไ็ ด้ เพราะธรรมะนเ้ี รยี กวา่ อนปุ พุ พกิ ถา พระพทุ ธเจา้
แสดงธรรมขนึ้ ไปโดยลำ� ดบั ๆ อนปุ พุ พกิ ถา หมายถงึ วา่ การแสดงธรรมขน้ึ ไปโดยลำ� ดบั ๆ
ตัง้ แตธ่ รรมขน้ั ต�ำ่ ขนึ้ ไปๆ เหินขึ้นไปเรื่อยถงึ ธรรมขั้นสงู สดุ และการกรวดนำ้� นก้ี เ็ ปน็
ข้ันๆ ไปโดยล�ำดับ กรวดน้ำ� ธรรมดากม็ ี กรวดทางน�ำ้ ใจกม็ ี นำ้� ธรรมดาก็มนี ้�ำใจเปน็
เครอื่ งประกอบ ถา้ เปน็ แตเ่ พยี งเทนำ้� แจก๊ ๆ นำ�้ ใจไมม่ กี ไ็ มเ่ กดิ ผล เพราะการกรวดนำ้� นี้
เปน็ พยานของนำ้� ใจว่าเราไดท้ �ำอยา่ งนี้ เห็นว่าส�ำคญั อยมู่ ากในน�้ำใจ

407

ขอประทานโทษครบั คอื เวลากรวดนำ�้ นน้ี ะครบั กระผมจำ� คำ� บาลไี มไ่ ด้ แลว้ กระผม
ก็พดู ภาษาไทยอยใู่ นใจนี้ จะเข้าทา่ ไหมครบั

เข้าท่า ใจมีภาษาเดียวเท่าน้นั ละ อทุ ศิ ต่อผใู้ ดก็เป็นอันอุทศิ เปน็ ผู้มุ่งแล้ว ใจมี
ภาษาเดยี ว ภาษาไทย ภาษาองั กฤษ ภาษาบาลี กเ็ ปน็ อกี ภาษาหนงึ่ ๆ แตภ่ าษาใจนมี้ งุ่ จดุ
เฉพาะ เชน่ ถงึ คนไหน นเี่ ปน็ ภาษาเดยี วมนั ชดั เจนแลว้ เราระลกึ ไดม้ งุ่ ตอ่ คนนน้ั ๆ ได้

ทา่ นอาจารยค์ รบั กรรมทเี่ ราทำ� เมอ่ื ตอนทเี่ รายงั ไมเ่ ชอื่ ผลแหง่ กรรมเมอ่ื สมยั เรา
ยงั เป็นเดก็ ไมร่ ู้ภาษาน้ีนะครับ เราควรจะท�ำอะไรตอบแทนส่งิ ท่เี ราเคยท�ำมาแล้ว

อา้ ว เรากท็ ำ� ความดีตอบซิ เราเป็นผูใ้ หญ่ เราท�ำดีได้น่ี ตอนเราทำ� ไม่ดีในตอน
เปน็ เดก็ พอเปน็ ผใู้ หญ่ เรากท็ ำ� ดตี อบแทนในสมยั ยงั เดก็ นนั่ ซิ เวลาเดก็ มนั โง่ โตเปน็
ผใู้ หญข่ น้ึ มามนั ฉลาดกแ็ กก้ นั ตรงนน้ั ซิ แตอ่ ยา่ ใหใ้ จทใี่ หญเ่ ทา่ ไรยง่ิ โงล่ งไปนะ ผดิ ตรงน้ี
แก้กนั ไม่ได้ มีแต่จะเพิ่ม

แต่ไม่อาจลบลา้ งกนั ใชไ่ หมครบั

ลบลา้ งได้กม็ ี ลบลา้ งไม่ไดก้ ม็ ี ถ้าหากวา่ ลบล้างไม่ไดเ้ สยี เลยน้ัน พระพุทธเจา้
จะบรสิ ทุ ธไ์ิ มไ่ ด้ เพราะเกดิ ขน้ึ มาในทา่ มกลางแหง่ กเิ ลสทง้ั หลาย สง่ิ เหลา่ นไี้ มใ่ ชข่ องดี
กเิ ลสเปน็ ของช่ัวทง้ั นนั้ ถ้าหากว่าลบล้างไมไ่ ดแ้ ลว้ พระพทุ ธเจา้ แลสาวกท้ังหลายจะ
เกดิ ขน้ึ มาไมไ่ ด้ แตส่ ว่ นทปี่ ลกี ยอ่ ยมาตามธาตตุ ามขนั ธเ์ ปน็ ไปได้ เชน่ ชาตนิ เี้ ราเคยทำ� นนั้
แม้ใจบริสุทธ์ิแล้วก็ตาม สามารถลบล้างได้แล้วภายในจิตใจ แต่ทางธาตุทางขันธ์
ยงั ตดิ ตามกนั ไดอ้ ยกู่ ม็ ี แตไ่ ดเ้ พยี งเปลอื กเมอื งเทา่ นน้ั ตวั เมอื งจรงิ ๆ ไมไ่ ด้ อยา่ งสมยั
พระพทุ ธเจา้ ยงั มี

คอื กรรมชว่ั นน่ี ะครบั สมมตุ วิ า่ เราทำ� ไปโดยทไ่ี มต่ ง้ั ใจ เราไมท่ ราบเลยจรงิ ๆ วา่
เราไดท้ ำ� กรรมชั่วลงไป แต่การกระท�ำน้ันได้ท�ำลงไปแลว้ ทำ� ให้คนอน่ื เดอื ดร้อนอะไร
ต่อมิอะไร ภายหลงั เราก็มาระลึกส�ำนึกผิดในน้นั และก็พรอ้ มทจ่ี ะใหเ้ ขาจบั ไปตดั หวั
ค่วั แหง้ อะไรแลว้ แต่นะครบั อันนั้นถอื ว่าเป็นการลบลา้ งกรรมช่วั ไดห้ รอื เปล่าครับ

408

ใช่ ถือวา่ เปน็ การแก้กนั เป็นการถกู ต้องแลว้ อย่างนัน้

ทา่ นอาจารย์ครบั ค�ำท่ีพดู กันวา่ กระเบ้อื งจะเฟ่อื งฟูลอย นำ�้ เตา้ น้อยจะถอยจม
จะเอาหลักธรรมมาอธิบายอยา่ งไรครบั

กระเบอื้ งจะเฟอ่ื งฟู นนั้ หมายความวา่ ไงวา่ ไปซิ วา่ ความหมายของกระเบอื้ งกอ่ น

คือคนชวั่ จะไดด้ ี คนดจี ะไดค้ วามชัว่ ครับ

เอา้ ....วา่ เรอ่ื งคนชว่ั จะไดด้ ี เขาไดอ้ ยา่ งไร เรอื่ งคนดจี ะไดช้ ว่ั เขาไดย้ งั ไง เอา้ วา่ ให้
อาจารย์ฟังเสยี กอ่ น ตอนนย้ี งั ไม่แจ่ม

คอื คำ� ทีว่ า่ กระเบอื้ งจะเฟอ่ื งฟูลอย นนั้ กห็ มายถงึ เปน็ สงิ่ ที่เปน็ ไปไมไ่ ดน้ ะครบั
และนำ�้ เตา้ นอ้ ยจะถอยจม กเ็ ปน็ ไปไมไ่ ดอ้ กี แหละ แตว่ า่ ทำ� ไมถงึ จะเกดิ ขนึ้ ในเหตกุ ารณ์
ปจั จบุ นั ได้

ถ้าเป็นไปไม่ไดอ้ ยา่ งนั้น หลักของกรรมก็เป็นไปไม่ไดเ้ ช่นเดียวกัน ทำ� กรรมดี
จะได้ชวั่ น้ีเปน็ ไปไม่ได้ ท�ำชั่วจะไดด้ ีนี้เปน็ ไปไมไ่ ด้

คอื อยา่ งน้คี รบั ในสังคมสมยั นี้ปรากฏวา่ ท�ำความเลวกลบั รวย คนท่ที �ำความดี
ซอื่ สตั ยส์ จุ รติ โกงกไ็ มโ่ กง กนิ กไ็ มก่ นิ กจ็ นกนั อยอู่ ยา่ งนน้ั ลกู กเ็ ปน็ โขลงไมท่ ราบวา่
จะเลยี้ งยงั ไง มันเป็นลกั ษณะอยา่ งนั้นครับ

เขา้ ใจ ถา้ อยา่ งนนั้ สมมตุ วิ า่ เราอยดู่ ว้ ยกนั นี้ เราตอ้ งการความรวย เขา้ ไปปลน้ เมอื ง
อุดรฯ โดยอาจารย์เปน็ หวั หน้า จะว่าอาจารย์ดีไหมละ่ เพราะเวลานเี้ ราจน อยากได้
เงนิ มาก แลว้ ไปปลน้ เอาเมอื งอดุ รฯ ทงั้ เมอื งเลยละ แลว้ เราโกยเอาเงนิ เขามานี้ อาจารย์
มหาบัวจะมีช่อื เสยี งโด่งดงั ไหมวา่ อาจารย์มหาบวั นด้ี ีมาก พาลกู ศิษย์ปล้นได้

มิได้ครับ อันนน้ั มนั โจ่งชัดเกนิ ไป

เราตอ้ งใหม้ นั ชดั อยา่ งนี้ ถา้ ไมช่ ดั กถ็ ามกนั ไมไ่ ดใ้ ชไ่ หม จะเอาอะไรมาดี โกงกท็ ราบ
ว่าโกงอยู่แล้ว อาจารย์พาไปปล้นก็ทราบว่าอาจารย์พาปล้นอยู่แล้ว ตรงไหนไม่แจ้ง

409

คดิ ดซู ิ มนั เหมอื นกนั นเี่ ราพดู ตามความจรงิ โกง เขากท็ ราบวา่ เขาโกงอยแู่ ลว้ ไดเ้ งนิ มา
ตงั้ ล้านกล็ า้ นได้มาดว้ ยความโกง มนั ดแี ลว้ หรือ ถ้าดีก็สอนใหโ้ กงกนั ท้ังโลกนี้เป็นไง
โลกน้ีจะไดเ้ จริญ เอ้า ถา้ อย่างน้นั พวกเราฆา่ กันโกงกันเดี๋ยวนีจ้ ะเจรญิ ไหมละ่

ก็มตี ัวอยา่ งท่าน อยา่ งคนท่อี ยู่ด้วยกันนี้นะครบั อยา่ งคนทท่ี ำ� ราชการงานเมือง
อยดู่ ว้ ยกนั นี่ อกี คนหนงึ่ ประจบสอพลอ ซงึ่ เราถอื วา่ เปน็ กรรมไมด่ ใี ชไ่ หมฮะ ทนี ก้ี ป็ รากฏ
วา่ เขาก้าวหน้าไป

กไ็ ม่ดีนน่ั แหละ กา้ วหนา้ ดว้ ยความสอพลอน่ันแหละ มันจะก้าวไปไหน ถึงขน้ึ
ฟากเมฆกไ็ ปดว้ ยความสอพลอ จะเลยพระอาทิตยพ์ ระจันทร์ไป กเ็ ลยไปดว้ ยความ
สอพลอ

ผทู้ ที่ ำ� ความดกี เ็ กดิ ความทอ้ ถอยซคิ รบั คอื บางคนยงั เขา้ ไมถ่ งึ ธรรมกเ็ ลยไมอ่ ยาก
จะทำ� ความดแี หละ อยากจะประจบสอพลอแตก่ ท็ ำ� ไมไ่ ดเ้ พราะวา่ จติ เดมิ ไมเ่ ปน็ อยา่ งนนั้

ถา้ อยา่ งนนั้ อาจารยก์ เ็ หมอื นกนั อาจารยไ์ มส่ อพลอ จะจนกจ็ นแบบหลวงตาบวั นี้
ดีกว่า หลวงตาบวั จะอยูอ่ ย่างนี้แหละ สอพลอไมเ่ ป็น ใครจะวา่ หลวงตาบวั ชวั่ กช็ ัว่ ไป
หลวงตาบัวจะอยแู่ บบนี้ ความจรงิ เปน็ อยา่ งนี้ อนั น้ันมนั เร่อื งของโลกเอานิยายไมไ่ ด้
เร่ืองของกิเลสมันมีเล่ห์มีเหล่ียมมีทุกส่ิงทุกอย่าง เราจะเอามาเป็นแบบฉบับไม่ได้
แบบฉบบั จรงิ ๆ คอื หลกั ธรรมทจ่ี ะทำ� โลกใหม้ คี วามรม่ เยน็ การคดการโกงการรดี การไถ
มนั ดเี มอ่ื ไร ผเู้ ดอื ดรอ้ นเดอื ดรอ้ นจะตาย ดแี ลว้ เหรออยา่ งนนั้ คนหนง่ึ วา่ ตวั ดี คนหนงึ่ วา่
เดือดร้อน มันดีแล้วแล้วเหรอ มันไมถ่ กู มนั ก็ไมด่ อี ยา่ งน้นั เข้าใจแล้วเหรอ ถามก็ได้
คำ� ตอบ ไมถ่ ามกไ็ มไ่ ดค้ ำ� ตอบ เราเปน็ นกั กฬี าฟาดกนั ลงไป อาจารยไ์ มว่ า่ อะไร แตเ่ วลา
เสยี งมนั ดงั ขนึ้ บา้ งกก็ รณุ าระวงั นะ เวลาไมม่ เี สยี งฟา้ ฝนกไ็ มต่ ก มนั ตอ้ งกระหมึ่ ๆ บา้ ง
เปรี้ยงโน่นเปรีย้ งน่ี ฝนตกมาบางทีมนั อาจเยน็ ใช่ไหมล่ะ

เหตกุ ารณป์ จั จบุ นั นะทา่ นอาจารย์ ทำ� ใหเ้ ราเหน็ ตวั อยา่ งทไ่ี มเ่ หมอื นคำ� สงั่ สอนนะฮะ
แตไ่ มใ่ ช่วา่ ค�ำสั่งสอนไมถ่ ูก เป็นต้นวา่ คนทมี่ กี ารศึกษาดมี เี งนิ มีทองร�ำ่ รวยน่มี กั จะ
ไมส่ นใจในศาสนานะครับ ถอื นดิ เดยี ววา่ ไมท่ ำ� ใหค้ นอ่ืนเดอื ดร้อนก็พอใจแลว้ ทีนี้

410

พื้นฐานเดิมของเขาเกิดมาร�่ำรวย เกิดมามีสติปัญญาสูง นี่แสดงว่าพ้ืนฐานเดิมเขาดี
คลา้ ยๆ เขาเกดิ มาจากผลบุญเก่า แต่ว่าความประพฤตติ อ่ ไปจะเปน็ อยา่ งไร

ทีพ่ น้ื ฐานสมบตั เิ ขาไดม้ าดว้ ยวธิ ใี ด

ก็อย่างมพี ่อแม่ร่ำ� รวย เป็นตน้

ออ๋ อนั นน้ั กใ็ หเ้ ปน็ พน้ื ฐานในสว่ นนนั้ ของเขาดเี สยี ถา้ เขาไมท่ ำ� ตอ่ อนั นนั้ กไ็ มต่ อ่
ส่วนที่ดมี ันก็ดี สว่ นท่ีไมต่ อ่ มันกไ็ มต่ อ่ อยูอ่ ย่างน้นั แหละ

ครบั มนั นา่ แปลกทว่ี า่ เมอื่ มกี รรมดมี าแลว้ กน็ า่ จะตอ่ ไปได้ เหมอื นกบั เรอื บนิ ทวี่ งิ่
มาดว้ ยไอพ่น มันกน็ ่าจะวง่ิ ไปได้

แตเ่ วลามนั หมดไอพน่ มนั ตกใชไ่ หมละ่ กเ็ วลาไอพน่ ตก ไมพ่ ดู กนั บา้ ง เมอ่ื ยงั ไมต่ ก
กเ็ หน็ แตม่ นั พงุ่ ไปทา่ เดยี ว เวลามนั ตกยงั มี กว็ า่ กนั มงั่ ซิ ตอนทคี่ วรจะวา่ มอี ยไู่ มพ่ ดู นี่

มนั นา่ แปลกใจ

แปลกท่ตี รงไหน เวลามันหมดไอพ่นตก มนั แปลกอะไร คนกเ็ หมือนกนั แหละ
เวลาไมม่ ที ตี่ อ่ กต็ กได้ เขา้ ใจเหรอ แตเ่ ราวา่ แตม่ นั พงุ่ ๆ บทเวลาตกไมพ่ ดู อนั นกี้ เ็ วลา
เขาพุ่งๆ ก็ให้เขาพุ่งไปนะ ถ้าไม่ต่อและหมดน�้ำมัน มันก็ตกได้เหมือนกันแหละ
เพราะฉะนน้ั ถา้ ไมอ่ ยากใหเ้ รอื บนิ เราตก ใหเ้ พมิ่ นำ้� มนั เรอื่ ยๆ มนั จะคอ่ ยเหนิ ฟา้ ขนึ้ ไป
เร่ือยแหละ

ผมแปลกใจวา่ ทำ� ไมกรรมดถี งึ มาหมดเอาแค่น้ี

อ้าว เรื่องหมดไปหมดได้ก็โลกอนิจจงั อยใู่ นโลกอนจิ จงั ตอ้ งหมดไดด้ ้วยกนั
ดกี ห็ มดไดถ้ า้ ไมต่ อ่ กนิ อยเู่ สมอๆ มนั กห็ มดได้ ชว่ั กห็ มดไดจ้ ะวา่ ไง มนั ไมห่ มดจรงิ ๆ
ตัง้ แต่พน้ จากสมมตุ นิ แี่ ลว้ เทา่ นัน้ อย่างพระอรหนั ตท์ ่านอันนั้นท่านไม่หมด ทา่ นไม่มี
ทา่ นไมห่ มด คอื ธรรมชาตนิ น้ั พน้ จากสมมตุ แิ ลว้ ถา้ อยใู่ นกฎของอนจิ จงั อยแู่ ลว้ ยงั ไง
กต็ อ้ งเปน็ ลมุ่ ๆ ดอนๆ เสมอ แตอ่ ยา่ งไรกต็ าม ขอใหพ้ ยายามสรา้ งความดไี วจ้ นกระทง่ั

411

สามารถทจ่ี ะพน้ ไปได้ ความดเี ทา่ นน้ั ทจี่ ะทำ� ใหพ้ น้ ไปได้ โลกอนจิ จงั ทา่ นจงึ สอนเสมอ
ดกี เ็ ปน็ อนจิ จงั ชว่ั กเ็ ปน็ อนจิ จงั เพราะอยใู่ นโลกอนจิ จงั แตอ่ นจิ จงั มนั ตา่ งกนั คอื ความชว่ั
เกดิ ขนึ้ มานดิ หนง่ึ กต็ าม เรากไ็ มอ่ ยากใหเ้ กดิ ใชไ่ หม ความดอี ยากใหเ้ กดิ เพราะฉะนน้ั
จึงต้องสร้างความดีให้หนุนข้ึนไปเรื่อยๆ อย่างพระพุทธเจ้าแลพระสาวกท้ังหลายท่ี
วเิ ศษวโิ สออกจากความดที ง้ั นนั้ หนนุ ขนึ้ ไปจนกระทง่ั ผา่ นพน้ ไปได้ ความชว่ั ไมม่ ที างพน้
มีแตท่ างจมไปเรอื่ ยๆ เอาตรงน้ี

ทำ� ไมชาตสิ ดุ ทา้ ยของพระพทุ ธเจา้ เปน็ เหมอื นไอพน่ ทไ่ี มต่ ก คงวงิ่ ไปเรอื่ ยจนกระทงั่
ถงึ พระนพิ พาน

ถงึ แลว้ กไ็ มต่ ก กเ็ หมอื นอยา่ งเรอื บนิ มนั ถงึ ทแ่ี ละไปจอดแลว้ กไ็ มต่ ก รถยนตไ์ ปถงึ
ทีแ่ ลว้ ก็ไม่ตกใช่ไหมละ่ ถา้ ยงั ไมถ่ งึ มนั กม็ ีได้ บางทลี งคลองก็ยงั มถี ้าขบั ไมด่ ี ถ้าถงึ
ทแี่ ลว้ กไ็ มต่ กแหละ ทำ� ยงั ไงกไ็ มต่ ก เพราะเมอื่ ไมข่ นึ้ จะเอาอะไรมาตก ถา้ ขน้ึ มนั กต็ ก
ถา้ แลน่ มนั กล็ ง แนะ่ มขี นึ้ มลี ง ถา้ ไมข่ นึ้ ไมล่ งแลว้ มนั กห็ มดปญั หา พระพทุ ธเจา้ ถงึ จดุ
ท่ไี ม่ขึ้นไมล่ งแลว้ คอื พน้ จากกฎอนิจจังน้แี ลว้ มันก็หมดปัญหาทเี่ ราจะพดู ท่เี ราพูด
เด๋ียวนี้ เราพูดเรื่องอนจิ จังตา่ งหากนีจ่ ะวา่ ไง

ผมจะเรยี นถามอกี อนั หนงึ่ เรอ่ื งอนตั ตานนี่ ะครบั ถา้ เผอ่ื มนั เปน็ ของทน่ี อกกาย
และกไ็ มใ่ ช่ของทเ่ี รารักใคร่มาก กพ็ อนึกออกวา่ อนั น้ีเปน็ อนัตตา หากจะสญู จะหาย
จะควา้ มนั กไ็ มไ่ ดค้ อ่ ยวา่ แตน่ มี้ นั ใกลช้ ดิ ตวั เขา้ มาหรอื ของทเี่ รารกั มาก จะทำ� ยงั ไงถงึ จะ
ตดั ออกไปได้ให้เปน็ อนัตตา เราจะใชค้ วามคิดอันไหนดคี รับ

เราไดต้ ัดบา้ งหรือเปลา่ ละ่

ก็พยายามตดั อย่คู รับ

พยายามเฉยๆ ไมต่ ดั กไ็ มอ่ อก ถา้ พยายามตดั มนั กอ็ อกได้ เปน็ แตเ่ พยี งพยายาม
เฉยๆ ไมต่ ดั ไมว่ า่ สง่ิ ภายนอกภายในกต็ ดั ไมไ่ ดเ้ หมอื นกนั เพราะเปน็ เพยี งพยายามไมไ่ ด้
ตัดน่ี ภายนอกก็ไมข่ าด ภายในก็ไมข่ าด กเ็ ทา่ กนั แหละ ถ้าพยายาม ไมว่ ่าข้างนอก

412

ขา้ งในตดั ไดท้ ง้ั นนั้ ถา้ ตดั ไมไ่ ด้ พระพทุ ธเจา้ ไมส่ อน เพราะธรรมนเ้ี ปน็ สวากขาตธรรม
ตรัสไวช้ อบแล้ว ทรงรทู้ รงเห็นทกุ สง่ิ ทกุ อยา่ งท้ังภายนอกภายใน ตดั ไดท้ งั้ ภายนอก
ภายในแลว้ จงึ น�ำมาสอนโลก พวกเราน้ีไม่ยอมตัดแตจ่ ะใหข้ าด ไม่ไดก้ ินแต่จะให้อ่มิ
ทา่ เดียว มนั กไ็ ม่อม่ิ

ทา่ นครบั ถา้ เผอ่ื ในโลกของเราทุกวันน้ี วงสงั คมอยา่ งน้ี และถ้าทกุ คนเรานี้ท�ำ
อเุ บกขาเสยี คอื ไม่สนใจ ใครจะมาเอาอะไรกช็ ่าง บา้ นเมอื งของเราจะเจริญอย่างไร
อนั นี้ผมอยู่ในโลกียะนะฮะ ไม่ใชโ่ ลกตุ ระ มนั ไปอกี อยา่ งหนง่ึ

ได้ลองท�ำกันทุกคนแล้วหรือ คือว่าทุกคนให้ท�ำเป็นอย่างน้ันและไม่สนใจกับ
อะไรเลย แล้วบา้ นเมืองของเราจะเจรญิ ไหม พวกเราได้ท�ำกันบา้ งแลว้ หรือยงั

ก็คดิ วา่ ถา้ ท�ำมันก็คงจะไมเ่ กนิ ตามประสาผมละ่ ครับ

ถา้ อย่างนั้นกไ็ มค่ วรตอบตามภาษา ถามตามภาษาเฉยๆ กจ็ ะให้ตอบตามภาษา
มันตอบไม่ได้ จึงของดอันนี้ไม่ตอบ นี่เป็นอันตอบแล้วไม่ใช่หรือ ตอบแล้วนะนี่
อยา่ เขา้ ใจวา่ ไมต่ อบ ตอบแลว้ บางคนจะไมเ่ ขา้ ใจวา่ ทา่ นไมต่ อบ ตา่ งคนตา่ งจะใหเ้ ฉยไป
เสยี หมด ถา้ ตา่ งคนตา่ งใหเ้ ฉยหมด แตย่ งั ไมเ่ ฉย แลว้ จะเอาผลมาแลว้ นน่ี ะ เรากต็ อบ
ไม่ได้ซิ ผลยงั ไมม่ ี ผลต้องตามเหตมุ า เวลาน้ีเหตยุ งั ไม่มเี ลย จะใหต้ อบผลก่อนแล้ว
ตอบไม่ได้ เพราะฉะน้ันจึงงด นี่กค็ อื การตอบแลว้ นั่นเอง

ทา่ นอาจารยค์ รบั พระพทุ ธเจา้ นน่ี ะครบั ฟงั ตามพทุ ธประวตั ทิ า่ นกท็ ำ� คณุ งามความดี
ไว้แยะ แต่ท�ำไมท่านถึงมีเรื่องไม่ดีหนักกว่าอย่างคนธรรมดาเราแยะครับ อย่างมี
พระเทวทัตกลง้ิ หนิ ลงมาจากเขาจะปลงพระชนม์ท่าน เป็นตน้

อ๋อ คดิ ดูบางทีเราเดนิ จงกรมในป่า ยงุ ยังมากดั เรา มนั ยงั ไม่เหน็ วา่ เราภาวนา
ไมภ่ าวนา เอา๊ ยุงกต็ ามภาษายุง คนชวั่ ก็ตามภาษาคนช่ัวใชไ่ หม

ไมค่ รบั เลก็ นอ้ ยผดิ กนั แยะเมอื่ เทยี บกบั พระพทุ ธเจา้ อยา่ งพระพทุ ธเจา้ ทา่ นทำ�
ความดีมากกว่าเราไม่รู้จักก่ีหม่ืนกี่พันเท่า แล้วท่านยังมีส่ิงร้ายๆ ประเภทนั้นมา

413

เกี่ยวข้องด้วย อย่างเราถ้าเผ่ือว่าเปรียบเทียบบารมีแล้ว เราท�ำได้นิดเดียวของท่าน
เท่านั้นเอง

เราไม่ใหญเ่ หมือนพระพทุ ธเจา้ กต็ าม แต่เรานงั่ ภาวนา ยงุ ตัวเลก็ ๆ ยงั กดั เราได้
ไม่ต้องพูดถงึ เรอื่ งใหญ่ๆ เพราะเราเป็นคนเลก็ นอ้ ยไมไ่ ดเ้ หมือนพระพุทธเจา้ มนั ยงั
ไมไ่ ดว้ ่า เอ ทา่ นน่งั ภาวนานา มนั ไม่เหน็ ว่ามนั ยังกดั ได้ บางทีเราน่งั อยูห่ รือยนื อยู่
เดินจงกรมอยอู่ ยา่ งนี้ มันยงั มากัดเราได้ ทำ� ไมถงึ กัด น่ันเร่ืองของมนั เรื่องของยุง
อนั นเ้ี รอื่ งของเรา ทเ่ี ราจะทำ� ดกี ท็ ำ� ของเราเรอื่ ยไป อยา่ งพระพทุ ธเจา้ ใครจะวา่ อะไรกเ็ ฉย
ใครจะมาตำ� หนติ โิ ทษ ใครจะมาผกู พยาบาทอาฆาต พระองคก์ เ็ ฉย เรอื่ งของพระองค์
กเ็ หมอื นเราเดนิ จงกรมนง่ั สมาธภิ าวนานแ่ี หละ ยงุ จะกดั กเ็ ฉย มดจะกดั กเ็ ฉย เกบ็ ออกเสยี
ถ้าเจ็บมากก็เอาออกเสีย เรากเ็ ดินจงกรมของเราไป ถา้ หากว่า เอ๊ นี่เราเดินจงกรม
นง่ั สมาธแิ ทๆ้ ทำ� ไมยงุ ถงึ มากดั เรา เราหยดุ สมาธเิ สยี ดกี วา่ นม่ี นั กไ็ มด่ ี เขามาทำ� อยา่ งนน้ั
พระพทุ ธเจา้ หยดุ เสยี พระพทุ ธเจา้ กเ็ ปน็ พระพทุ ธเจา้ ไมไ่ ด้ เรอื่ งคนชว่ั เอาประมาณไมไ่ ด้
อยา่ งท่อี าจารยว์ ่าเราเป็นคนดี เรามขี อบเขต เรามปี ระมาณ เราก็ทำ� ของเราไป ถ้าไม่
เขา้ ใจถามอีก เรอื่ งกรรมเร่ืองเวรมีอยทู่ ่ัวๆ ไปนั้นละ ไม่มสี ้นิ สดุ

ดคู ลา้ ยกบั วา่ ทา่ นยังมกี รรมเหลอื อยู่อกี เยอะแยะทจ่ี ะต้องชดใช้

มี อย่างอาจารย์ว่าเรื่องวิบากกรรมท่ีเกี่ยวกับส่วนร่างกายมันมีได้ ส่วนความ
บริสุทธ์นิ ้นั ไมม่ ีอะไรจะตดิ ตามไดเ้ ลย ส่วนกรรมทเ่ี ก่ียวกบั เรือ่ งวิบากมีได้ อาจารย์
กพ็ ดู แลว้ ตะกน้ี ี้ อยา่ งพระพทุ ธเจา้ ของเรา พระเทวทตั อยา่ งนเ้ี ปน็ ตน้ ตงั้ แตส่ มยั โนน้
ผูกอาฆาตกัน เริ่มแรกไปขายเคร่ืองประดับจ�ำพวกสายสร้อยสังวาลอะไรนี่แหละ
พระพทุ ธเจา้ เปน็ คนดมี าตงั้ แตโ่ นน้ เปน็ คนซอื่ สตั ยส์ จุ รติ พระเทวทตั นเ้ี ปน็ เพอื่ นเปน็
สหายกนั ทีน้ีเขา้ ไปในหมู่บ้านหน่ึง พระเทวทตั น้ันไปก่อน นเ่ี ริม่ แรกท่จี ะกอ่ เวรกนั
เอาเครอื่ งประดบั ตกแตง่ ตา่ งๆ ไปขาย แลว้ กม็ ยี ายไมม่ เี งนิ เปน็ คนจน แกมถี าดทองคำ�
ถาดหนงึ่ เกา่ เปน็ สนมิ จบั เกรอะกรงั หมด แตไ่ มใ่ ชส่ นมิ บนทองคำ� นะ สนมิ ทวี่ า่ สกปรก
นัน่ เองพดู งา่ ยๆ ก็แม่ไม่มีอะไร แตอ่ ยากได้เครอ่ื งประดับนี้ใหห้ ลาน และแมม่ ีถาด
ใบเดียวนี้ จะใหแ้ ม่เท่าไรแมก่ ็ไม่วา่ แตแ่ มข่ อเอาถาดน้ีเปลีย่ น ลกู จะเหน็ วา่ อย่างไร

414

พระเทวทัตพอมองเห็นเข้า โอ้ น่ีมันถาดทองค�ำ โอ๊ย ของอย่างน้ีจะเอาไปยังไงนี่
ของเกา่ แก่มาตัง้ แต่ไหนกไ็ ม่รู้ ใช้ไมไ่ ด้แลว้ ว่าง้ันนะ และใจมีความกระหยมิ่ อยแู่ ลว้
เปน็ ยงั ไงเราตอ้ งมหี วงั เราจะไปขายของทอ่ี นื่ เสยี กอ่ นแลว้ คอ่ ยกลบั มา พอดพี ระพทุ ธเจา้
ของเรากเ็ ปน็ พอ่ คา้ เหมอื นกนั ไปขายแบบเดยี วกนั นนั้ แหละ พอไปเหน็ แลว้ ยายคนนน้ั
กม็ าหา โอโ้ ฮ้ คณุ แมข่ องนมี้ นั ของมาแตด่ งั้ เดมิ ถาดนเี้ ปน็ ถาดทองคำ� ราคาของทง้ั หมด
ทพ่ี วกลกู เอามานก้ี ไ็ มเ่ ทา่ กนั กบั ถาดน้ี ของนม้ี คี า่ มากมรี าคามาก ถา้ คณุ แมจ่ ะเอากไ็ มว่ า่
จะยกใหท้ ้งั หมดนกี้ ย็ งั ไมพ่ อกับค่าของถาดทองคำ� ของคุณแมน่ ี้ แมไ่ ม่ว่า วา่ งัน้ เลย
แลว้ ยกถาดนใ้ี หเ้ ลย ทางนนั้ กย็ กของใหท้ งั้ หมดเลยแลว้ กไ็ ป พอพระเทวทตั ไปขายของ
หมดแลว้ กลบั มาจะมาเอาถาด ทไ่ี หนไดค้ นนเ้ี อาไปแลว้ นนั้ ละ ผกู อาฆาตตรงนน้ั ละ
ก่อกรรมก่อเวรกันมาตง้ั แต่บดั นั้นเรอ่ื ยมา นเ่ี รือ่ งเป็นอย่างน้ัน น้นั ละเวรพระเทวทัต
กบั พระพทุ ธเจา้ เรม่ิ เปน็ มาตง้ั แตบ่ ดั นน้ั คอื โลภนกั มกั ลาภหาย ลาภหายแลว้ กอ่ เวรขนึ้ มา
ทนี ไี้ ปขายทอ่ี น่ื เสยี กอ่ นถงึ จะกลบั มาเอา อยา่ งไรกอ็ ยใู่ นเงอื้ มมอื เราแลว้ แหละ ไมค่ ดิ วา่
คนอ่นื เขาก็มีเงื้อมมือเหมอื นกัน นึกว่ามเี งื้อมมอื แตต่ วั เอง เขาก็เอาไปกินเงียบเสีย
น้ันแหละ เร่ืองเหตุเบื้องต้นเป็นอย่างน้ัน เป็นไปได้เรื่องกรรมท่ีติดตามวิบากขันธ์
แมท้ า่ นทเ่ี ปน็ พระอรหนั ตแ์ ลว้ ทา่ นกย็ งั มี แตไ่ มส่ ามารถทจ่ี ะซมึ ซาบเขา้ ถงึ จติ ใจใหเ้ ปน็
ความเอนเอียงไปตามน้ันได้ ไม่มีปัญหาอันนี้ เป็นไงปัญหาท่ีถามกับอันนี้ลงกันได้
หรือยัง

แล้วอย่างนถ้ี า้ เผื่อคนธรรมดานี่ สมมุตวิ ่าจะถึงชาตสิ ุดทา้ ยนี้ กต็ อ้ งไปใชก้ รรม
อะไรหนักๆ เหมอื นแบบพระพทุ ธเจา้ น้ใี ชไ่ หมครับ ถึงจะไดจ้ บเกมกนั เสยี ที

กเ็ ราเปน็ นกั ตอ่ สแู้ ลว้ อะไรมาเรากส็ มู้ นั หมดแหละ ตง้ั แตเ่ รามาจากกรงุ เทพฯ น้ี
อะไรทร่ี ถไมด่ มี นั เสยี ไปตรงไหน เรากต็ อ่ สแู้ กไ้ ขจนมาได้ พอเราตง้ั หนา้ จะมา เราไมถ่ อย
เอาจนกระทงั่ มาถงึ นไ้ี ด้ ถา้ เราไปถอย กอ็ ยโู่ นน้ แหละไมไ่ ดม้ าน้ี นกี้ แ็ สดงวา่ เราไมถ่ อย
ใชไ่ หม อนั นน้ั กเ็ หมอื นกนั เรากไ็ มถ่ อย หากไปเรอื่ ยๆ อยา่ งนแี้ หละจะไปถอยยงั ไง....
ไมถ่ อย ไปจนถงึ จดุ ทห่ี มาย ยางแตกๆ ระเบดิ ๆ ไป ชวี ติ เรายงั อยู่ หามาใสใ่ หมไ่ ปเรอ่ื ย
จนถงึ ทส่ี ดุ จุดหมายปลายทาง

415

....กเิ ลสหนาแนน่ เทา่ ไร มกี ำ� ลงั มากเทา่ ไร เราไมท่ ำ� อยา่ งหนกั สกู้ เิ ลสไดเ้ หรอ กเิ ลส
เปน็ ของชวั่ ธรรมเปน็ ของดี ชว่ั มนี ำ้� หนกั มากขนาดไหน ธรรมตอ้ งมนี ำ้� หนกั ขนาดนนั้
เปน็ อยา่ งน้อยหรอื ย่งิ กว่านน้ั มนั ถงึ จะผ่านพอดี ยกตวั อยา่ งเช่น สถานท่นี ี่สกปรก
สกปรกมากน้อยเพียงไร เอาน้�ำสะอาดมาถังหนึ่งเทผลัวะลงไป มันยังไม่สะอาด
ฟาดเขา้ ไปสองถงั ไมส่ ะอาด ฟาดเขา้ ไปสามถงั จนสะอาด กำ� ลงั ของนำ�้ ทส่ี ะอาดมนี อ้ ย
ไมพ่ อ ตอ้ งใหม้ ากกวา่ เสมอ ทนี ก้ี ำ� ลงั ของความชวั่ มมี าก กำ� ลงั ของความดไี มม่ ากไมพ่ อ
เอ้า กิเลสเดด็ มา ธรรมะเด็ดไป น่ีทา่ นวา่ มชั ฌิมา เข้าใจไหม ไมใ่ ช่วา่ มชั ฌมิ าปฏปิ ทา
เดนิ ทางสายกลางไมย่ ่งิ นักไม่หยอ่ นนัก มันเดินยงั ไงเดนิ สายกลางนั่นนะ่ ถา้ จะเทยี บ
กเ็ หมอื นกบั วา่ ทหารเรยี นวชิ ารบดว้ ยกนั ทง้ั สอง คนหนง่ึ ไดเ้ ขา้ แนวรบ คนหนง่ึ ไมไ่ ดเ้ ขา้
คนทง้ั สองนี่ ใครจะพดู ถกู ตอ้ งตามเหตกุ ารณม์ ากหรอื ฉะฉานยง่ิ กวา่ กนั หรอื แมน่ ยำ�
ยิ่งกว่ากัน ก็ต้องคนที่เข้าสู่สนามรบแล้วใช่ไหม ทีน้ีเรื่องมัชฌิมาปฏิปทา เดินทาง
สายกลาง มนั เดนิ ยงั ไงทางสายกลาง พระพทุ ธเจา้ เปน็ ผเู้ ดนิ มาแลว้ ถงึ ไดน้ ำ� มาสอนโลก
ไอเ้ ราเปน็ เพยี งแตจ่ ดจำ� เฉยๆ เหมอื นนกขนุ ทอง จะไปรไู้ ดย้ งั ไงวา่ ทางอะไรสายกลาง
ไมก่ ลาง มกี ม็ ีแต่กลางเสอื่ กลางหมอนเทา่ นน้ั ละ สายกลางมันอยตู่ รงนน้ั นั่นกก็ ลาง
ใจกลางของกเิ ลสเสยี ดว้ ย ไมใ่ ชท่ างสายกลางของธรรม ถา้ ทางสายกลางของธรรม เอา้
กเิ ลสโผนมา ธรรมตอ้ งโผนไป นนั่ ถา้ จะเปน็ ทางสายกลาง เอา้ กโิ ลสโหดมา ธรรมโหดไป
คือปราบความช่ัว ไม่ใช่โหดปราบความดีนี่นะ กิเลสโหดร้าย เราโหดดี เห็นไหม
มนั แกก้ นั เหมอื นอย่างนำ�้ ท่ีสะอาด เอา้ ยกตวั อยา่ งเช่น ถังนเ้ี ตม็ ไปด้วยน�ำ้ ทีส่ กปรก
เปิดออกไปมันก็พุ่งกระจายไปหมด ไปถึงที่ไหนมีแต่ของสกปรกเต็มไปหมด เอ้า
เปดิ ถงั ทน่ี ำ�้ สะอาด พอเปดิ ถงั มนั กก็ ระจายไปหมด กระจายไปถงึ ไหน นำ�้ สะอาดไปถงึ นนั้
ความสะอาดไปถึงน้นั นั่น เหน็ ไหม

แลว้ อยา่ งทท่ี า่ นอาจารยว์ า่ เมอื่ ก้ี ไอเ้ รอ่ื งสจั จะเรอ่ื งอะไรทวี่ า่ เดนิ จงกรมหรอื อะไรนี่
มนั ไมเ่ ครง่ ไปหนอ่ ยหรือครบั

ถา้ ไมใ่ ชก่ ลางเสอื่ กลางหมอนกเ็ ครง่ ไปนน่ั แหละ กเิ ลสชอบกลางเสอ่ื กลางหมอน
ธรรมไมช่ อบอย่างนั้น เพราะฉะนั้นมนั จึงเครง่ ไป ถ้าเปน็ เรือ่ งของกเิ ลส มันเคร่งไป

416

ถา้ นอนทง้ั วนั ไมห่ วิ อยา่ ลกุ ขนึ้ มา นน่ั กเิ ลสเปน็ อยา่ งนน้ั ถา้ เปน็ ธรรมแลว้ ฟดั กนั ลงไป
นอนมาเท่าไร นอนมาตั้งแต่วันเกิดนอนเหมือนหมูนี่ เราไม่ได้บวชมาเป็นหมูน่ีวะ
ถ้าเป็นพระก็วา่ อย่างนี้ กเ็ ราเป็นชาวพุทธ เราไม่ได้เป็นชาวหมนู ่ีวะ ฟดั ลงไปกบั กเิ ลส
มนั กไ็ ดเ้ ทา่ นน้ั ละซิ เวลาพดู นเ่ี หมอื นจะฉกี กนิ นแี่ หละทเี่ ขาเหน็ วา่ หลวงตาบวั ดุ ความจรงิ
เราไมไ่ ด้ดุ หากพูดตามเหตตุ ามผล พลงั ของกเิ ลสมี พลังของธรรมต้องมี ไม่มแี ก้
กันได้ยังไง เปน็ ยงั ไงเขา้ ใจไหมทพ่ี ูดนี้

“มชั ฌิมาปฏิปทา” เดินทางสายกลาง ไม่ย่งิ นักไมห่ ย่อนนกั กไ็ ม่รู้ เพราะไม่ใช่
นกั ปฏบิ ตั ิ เมอื่ ปฏบิ ตั เิ ขา้ สแู่ นวรบเจอกบั กเิ ลส กเิ ลสประเภทนเ้ี ปน็ ประเภทไหน กำ� ลงั ของ
มนั หนกั ขนาดไหน ความเฉลยี วฉลาดแหลมคมหนกั ขนาดไหน เราจะใชธ้ รรมะแบบไหน
สูก้ บั มนั ทนี ก้ี ิเลสหนักมาทางนี้ก็หนักไป หนกั ด้วยความฉลาด กิเลสฉลาดแบบหนึง่
ธรรมะฉลาดแบบหน่ึง ใส่เขา้ ไปเปรีย้ งๆ แหลก นแ่ี หละมชั ฌมิ า กิเลสละเอยี ดลงไป
ธรรมะละเอยี ดลงไป ขดั เกลากนั ลงไป เกลากนั ลงไปจนกระทง่ั กเิ ลสหมด ธรรมะกห็ มด
ปัญหาทแ่ี ก้ เหลือแต่ผลล้วนๆ คือความสขุ

ทนี ถี้ า้ ปฏบิ ตั ธิ รรมะน่ี เราจะปฏบิ ตั ติ วั อยา่ งเดยี ว โดยทไี่ มต่ อ้ งไปปฏบิ ตั กิ รรมฐาน
พุทโธ อะไรตอ่ อะไรพวกน้ี จะได้ผลไหมฮะ

กไ็ ดผ้ ล ถา้ ปฏบิ ตั ทิ างไหนกไ็ ดผ้ ลทางนน้ั ถา้ ปฏบิ ตั แิ คไ่ หนกไ็ ดผ้ ลแคน่ น้ั เรอ่ื งผล
ไมป่ ฏเิ สธ แตจ่ ะไดม้ ากไดน้ อ้ ย ไดห้ ยาบไดล้ ะเอยี ดแคไ่ หนนน้ั เปน็ อกี แงห่ นงึ่ จากการ
ปฏบิ ตั ิ อนั นตี้ อ้ งมเี หตเุ ดนิ หนา้ เสมอ เหตเุ ปน็ แมพ่ มิ พเ์ ปน็ แมบ่ ท เปน็ สถานทเี่ กดิ แหง่ ผล
เหตเุ บา ผลกเ็ บา เหตหุ นกั ผลกห็ นกั นน่ั เปน็ ยงั งน้ั อยา่ งสมมตุ วิ า่ บวชมารกั ษาศลี อยไู่ ด้
กไ็ ดแ้ ตศ่ ลี แตธ่ รรมไมไ่ ด้ แนะ่ เอา้ ปฏบิ ตั ธิ รรม เอาลงไปกไ็ ดธ้ รรม กย็ งั งน้ั ซิ สมมตุ วิ า่
ส�ำรับนเี้ ตม็ อยทู่ ง้ั หวานทั้งคาว เรากนิ แต่หวานอยา่ งเดยี ว คาวอยนู่ ่ี ไม่เป็นไรหรอก
เพราะคาวกอ็ ยใู่ นสำ� รบั เดยี วกนั เรากนิ แตห่ วานไมเ่ ปน็ ไรละ จะใหถ้ งึ กนั เอง มนั ไมถ่ งึ
เห็นไหม หวานกห็ วานอยอู่ ย่างน้นั แหละ ถ้าหยบิ ท้งั หวานทั้งคาวก็ได้ทัง้ หวานทั้งคาว
นัน่ แหละ แม้แต่อยู่นอกสำ� รับ เราไปหยบิ โนน้ กไ็ ดเ้ หมอื นกนั นี่

417

ผมมีปัญหาอยู่อันหนึ่งอยากจะเรียนถามท่านอาจารย์ ทีนี้ปัญหานี้ก็ไม่ได้สลัก
สำ� คญั อะไร แตว่ า่ มนั สะกดิ ใจอยเู่ รอ่ื ย คอื ผมไปอา่ นหนงั สอื เกย่ี วกบั เรอ่ื งขอ้ เขยี นของ
ทา่ นอาจารย.์ ...อยทู่ ว่ี ดั .....แถวๆ ..... นะฮะ พดู ถงึ เรอื่ งวชิ ามารอะไรตา่ งๆ เรอ่ื งการฝกึ
สมาธิอะไรพวกนนี้ ะฮะ ทา่ นกก็ ลา่ วถงึ ตอนหนง่ึ ว่า การฝึกการท�ำเก่ยี วกับสะกดจิตน่ี
เปน็ มารนะฮะ ใครฝกึ สะกดจติ หรอื เลน่ เกย่ี วกบั เรอื่ งสะกดจติ นต่ี กนรกหมด ผมกไ็ ม่
สบายใจ อยากจะเรยี นถามท่านอาจารย์วา่ เปน็ ความจรงิ ยงั ง้ันไหม

สะกดใหล้ งนรกกล็ ง สะกดใหข้ นึ้ สวรรคก์ ข็ น้ึ สะกดใหข้ นึ้ นพิ พานกข็ น้ึ ใจนนั่ นะ่
กต็ อบอยา่ งนนั้ ซิ พจิ ารณาอยา่ งนนั้ ซิ สะกดใหล้ งนรกเปน็ ยงั ไง กบ็ งั คบั มนั พาไปฉกไปลกั
ไปปลน้ ไปสะดมไปฆา่ เขานนั่ ซิ นบ่ี งั คบั ไป สะกดไปยงั งนั้ มนั กต็ กนรกไดต้ ดิ ตะรางได้
ถา้ สะกดให้เข้าศีลเขา้ ธรรมเขา้ ภาวนา สะกดเทา่ ไรกย็ งิ่ ขนึ้ เข้าใจไหม มนั หลายสะกด

กเ็ หน็ ทา่ นเขยี นไวเ้ ดด็ ขาดเลยนะฮะ บอกวา่ ใครฝกึ สะกดจติ ใครเลน่ สะกดจติ
อะไรนต้ี กนรกหมด ทา่ นวา่ งน้ั ผมกเ็ ลยขอ้ งใจ เพราะผมเลน่ สะกดจติ มา ๒๐ กวา่ ปแี ลว้

เรากอ็ ยา่ ไปสะกดแบบตกนรกซิ เรากแ็ ยกไดน้ นี่ ะ ใครจะไปสะกดใหต้ กนรกหมด
เราสะกดแบบน้ี เราไมต่ กนรก เรากส็ ะกดแบบไมต่ กนรกซิ มนั มอี ยนู่ ่ี แบบขน้ึ สวรรค์
ก็ได้ แบบตกนรกกไ็ ด้ ใจดวงเดียวนัน่ แหละ สะกดไปทางไหนกไ็ ปทางน้ันว่าไง....
ถูกไหม

ก็สบายใจขนึ้

เรากม็ หี วั ใจ เขากม็ หี วั ใจ ทำ� ไมจะใหเ้ ขามาบงั คบั บบี บสี้ ไี ฟหวั ใจเราดวงนจ้ี นกระทงั่
หาทางคดิ ไม่ไดม้ เี หรอ เรากห็ ัวใจดวงหน่งึ เขากห็ ัวใจดวงหนึ่ง เรากป็ ญั ญาคนหนงึ่
เขากป็ ญั ญาคนหนงึ่ เขากม็ คี วามคดิ เรากม็ คี วามคดิ ตา่ งคนตา่ งคดิ ตา่ งมหี วั ใจ ทำ� ไม
จะมาบบี บส้ี ไี ฟจนหาทางคดิ ไมไ่ ด้ แสดงวา่ เราสน้ิ ทา่ แนๆ่ เอาตรงนซี้ ิ ถา้ หากเราไมอ่ ยาก
ส้นิ ท่า เราก็ใชค้ วามคิดซิ ความจรงิ ของเรามนี ่ี เห็นด้วยไหม เป็นยงั ไงเรือ่ งสะกดจิต
ถา้ ยงั ไมแ่ นใ่ จกไ็ ปถามทา่ น สะกดจติ ยงั งน้ั ตกนรก สะกดแบบไหนขน้ึ สวรรค์ สะกดให้
ผมหนอ่ ยนะ ว่าง้ันเลย

418

ท่านบอกไม่ได้เลย

ไม่ได้ ท่านก็ไมเ่ ก่งละซิ ท่านว่าแตค่ นตกนรก ท่านกว็ ่าปาวๆ น่ีท่านโกหกโลก
ใครสะกดจิตตกนรก ท่านก็สะกดจิตให้ข้ึนสวรรค์บ้างซิถ้าท่านเก่งจริง ก็ว่าง้ันซิ
ทา่ นไมเ่ ก่งทางนนั้ ท่านก็ไม่เก่งทางน้ี

อยากเรยี นถาม “แดนนพิ พาน” นี่เป็นยงั ไงคะ

โอ้.... อย่ามาถามหลวงตาบวั แดนนิพพาน ถ้าถามควรจะถามเร่อื งขา้ วตม้ ขนม
อย่างน้ีๆ น้ันแหละ ไม่ได้เรื่องหรอกหลวงตาบัวน่ะ ถ้าจะพูดให้ท่านทั้งหลายฟัง
ทา่ นทง้ั หลายกจ็ ะไมไ่ ดเ้ รอ่ื งดว้ ย อนั ใดไมไ่ ดเ้ รอ่ื ง กไ็ มค่ วรนำ� เอามาใหเ้ ปน็ เรอ่ื ง สมมตุ วิ า่
เราหลบั ตาอยนู่ ้ี สนี นั้ เปน็ อยา่ งไร มนั จะไดค้ วามไหมละ่ บอกสี กต็ อ้ งบอกใหค้ นลมื ตาซิ
คนตาบอดจะบอกสบี อกแสงใหไ้ ดย้ งั ไง มนั ไมไ่ ดเ้ รอื่ ง พวกเราพวกใจบอด จะไปบอก
นพิ พานให้ฟัง มันไดเ้ รอ่ื งอะไร เข้าใจหรือยงั แดนโนน้ แดนน้ี มนั จะควา้ โนน้ คว้านี้
ควา้ ไปเรอื่ ยๆ จะเปน็ บา้ สดๆ รอ้ นๆ ตอ้ งขออภยั นะ ไมอ่ ยากวา่ คนเปน็ บา้ นอกจากวา่
ผนู้ ้ันตา่ งหาก เราไมไ่ ด้วา่ พวกเราน่ีนะ

กระผมขอโอกาสครบั ผม กระผมสงสยั อยใู่ นจติ ใจ ขอเรยี นถามพระเดชพระคณุ
อาจารยว์ า่ เมอื่ พระเดชพระคณุ อาจารยไ์ ดอ้ บรมสง่ั สอนหมพู่ ระพวกเรานจ้ี นแจม่ แจง้
ตลอดหมดเรียบร้อยแล้ว ความรู้อะไรทุกสิ่งทุกอย่างผ่านพ้นมาเสร็จเรียบร้อยแล้ว
กรณยี กจิ ของพระเดชพระคณุ อาจารยท์ ป่ี ระจำ� อยใู่ นขณะเดนิ จงกรมกด็ ี นง่ั สมาธกิ ด็ ี
พระเดชพระคุณอาจารยเ์ อาธรรมะอะไรขึ้นมาพิจารณาครับ

กอ็ ยา่ งนแี้ ลว้ เวลานผี้ มกเ็ อาหมากมาพจิ ารณา นๆี่ เวลานเ้ี อาหมาก จากนผี้ มกไ็ ป
กฏุ ผิ ม ผมกเ็ อาหมอนมาพจิ ารณา เอาเสอื่ มาพจิ ารณา ทา่ นทงั้ หลายระวงั ตรงนใ้ี หด้ นี ะ

อยา่ งนัน้ พระเดชพระคุณอาจารยม์ สี ติบริบรู ณ์มากนะครบั ผม ตอนเดินจงกรม
หรือน่งั

419

ไมว่ า่ ใครแหละสงสยั กนั ทง้ั นน้ั แตก่ อ่ นผมกส็ งสยั ธรรมเปน็ ยงั ไง เราคดิ ไปโนน้ วา่
พระพทุ ธเจา้ ทา่ นเดนิ จงกรมอยบู่ า้ ง ทรงเขา้ สมาธสิ มาบตั อิ ยบู่ า้ ง ตามตำ� รบั ตำ� รากม็ อี ยู่
พระอรหันตก์ เ็ หมอื นกนั ท่านไมท่ รงละความเพียรจนกระท่งั วนั ปรินิพพาน ท่านท�ำ
เพอื่ อะไรหนอ นผี้ มกเ็ คยพดู ใหห้ มเู่ พอ่ื นฟงั มาแลว้ ตง้ั แตท่ า่ นพระครยู งั ไมม่ า เทศนไ์ มร่ ู้
กค่ี รงั้ กี่หนแลว้ น้กี ็ไมท่ ราบว่าจะพูดอะไรอีก ถ้าจะพูดตามแบบของผมนั้น หมเู่ พอื่ น
กจ็ ะไมไ่ ดเ้ รอื่ งอะไร ถา้ ผมจะพดู ตามความจรงิ ในหลกั ธรรมชาตทิ เี่ ปน็ อยขู่ องเจา้ ของ
หรอื อะไรๆ เรอ่ื งโลกมนั มสี มมตุ ิ สมมตุ อิ นั นนั้ กจ็ ะไปกระเทอื นจติ ใจใหม้ สี ว่ นเสยี ได้
เชน่ อยา่ งวา่ อวด เพราะฉะนน้ั การพดู แตล่ ะเรอื่ งๆ จงึ ตอ้ งไดค้ ำ� นงึ เสมอในเรอ่ื งเหลา่ นี้
พระพทุ ธเจา้ ทา่ นเขา้ สมาธสิ มาบตั ิ เดนิ จงกรมภาวนา เดนิ ไปตามนสิ ยั ของทา่ นผบู้ รสิ ทุ ธ์ิ
ไมใ่ ชน่ สิ ยั ของผมู้ กี เิ ลสจะแกก้ เิ ลส แตเ่ ดนิ ไปตามนสิ ยั ของผบู้ รสิ ทุ ธซิ์ งึ่ ยงั ครองขนั ธอ์ ยู่
เร่อื งธาตุเรอ่ื งขนั ธ์ยงั เป็นสมมุตเิ ตม็ ตวั ของมัน แมจ้ ิตจะเปน็ จติ ตวมิ ตุ ตหิ ลุดพน้ จาก
ความยึดม่ันถือม่ันในขันธ์แล้วก็ตาม แต่ก็ยังมีความรับผิดชอบในขันธ์อยู่โดยหลัก
ธรรมชาติ นค่ี วามรบั ผดิ ชอบมอี ยกู่ จ็ ะตอ้ งใชข้ นั ธ์ เชน่ ความคดิ ปรงุ หรอื ทำ� การงานอะไร
ต่ออะไรดว้ ยกาย ด้วยความคิดทางใจ ซ่ึงเป็นเร่อื งของสงั ขารขันธ์ สัญญาขันธ์ หรือ
วญิ ญาณขนั ธ์ ทต่ี อ้ งใชก้ นั อยเู่ ปน็ ประจำ� ทนี ก้ี ารใชไ้ ปนานๆ แมแ้ ตร่ ถวงิ่ ไปนานๆ กต็ อ้ ง
พกั เครอ่ื ง ธาตขุ นั ธเ์ มอื่ ใชน้ านๆ เราจะเรยี กวา่ พกั เครอ่ื งกไ็ ดไ้ มผ่ ดิ นน่ั แหละทวี่ า่ ทา่ น
เดนิ จงกรม นงั่ สมาธสิ มาบตั ิ พกั มหี ลายพกั เดนิ จงกรมเปน็ อกี ประเภทหนง่ึ พกั อยใู่ น
วงขนั ธอ์ นั น้ี ทนี น้ี ง่ั สมาธทิ ว่ี า่ พกั จรงิ ๆ คอื พกั ขนั ธ์ ความคดิ ความปรงุ ตา่ งๆ ซง่ึ เคยใชน้ นั้
ระงบั ตวั ไป เรยี กวา่ เปน็ วหิ ารธรรมในทฏิ ฐธรรม คอื ในเวลาทม่ี ชี วี ติ อยกู่ ม็ กี ารพกั ผอ่ น
ระหวา่ งขนั ธก์ บั จติ ดว้ ยเหตนุ คี้ วามจำ� เปน็ จงึ มใี หท้ า่ นทำ� คำ� วา่ จำ� เปน็ กจ็ ำ� เปน็ ระหวา่ ง
ขันธ์กับจิตเท่าน้ัน ไม่ได้จ�ำเป็นนอกเหนือกว่าน้ันไปเลย ส่วนที่จะไปเที่ยวแก้กิเลส
อันใดนัน้ ไมม่ ีในพระอรหันตท์ ง้ั หลาย ตั้งแต่กเิ ลสพังลงไปจากจิตเทา่ นัน้ ไม่มีคำ� ว่า
กเิ ลสจะแทรกขนึ้ มาไดอ้ กี เกดิ ขน้ึ มาไดอ้ กี ไมม่ ี แตร่ ะหวา่ งขนั ธก์ บั จติ กเ็ ปน็ ความจำ� เปน็
ในทฏิ ฐธรรม จนกวา่ จะปลอ่ ยวางความรบั ผดิ ชอบกนั เรยี กวา่ “ตาย” ทา่ นเขา้ ใจหรอื ยงั
ท่พี ดู นี่

420

กเ็ พงิ่ จะเขา้ ใจวา่ ทา่ นมสี มาธเิ ปน็ ทบี่ ำ� เพญ็ ครบั ผม เพราะวา่ ธรรมทกุ สง่ิ ทกุ อยา่ ง
แจ้งแลว้ นค่ี รับ

เรอ่ื งขนั ธ์ ถา้ เราจะเทยี บ เหมอื นเรามเี งนิ ๑๐๐ บาท วนั หนงึ่ เราใชป้ ระมาณเทา่ ไร
ถงึ จะพอดี ถา้ สมมุติวา่ ใช้วันละ ๒๐ บาท เงิน ๑๐๐ บาท จะใช้ไดถ้ ึง ๕ วนั พอเรา
มาใชเ้ สยี อยา่ งสรุ ยุ่ สรุ า่ ยนี้ เพยี งวนั เดยี วไมพ่ อใชก้ ไ็ ด้ หรอื ใชเ้ สยี วนั ละ ๕๐ บาท กไ็ ด้
เพยี ง ๒ วนั ใชเ้ สยี ๓๐ บาท กไ็ ดเ้ พยี ง ๓ วนั ถา้ ใชใ้ หพ้ อเหมาะแลว้ จะไดถ้ งึ ๕ วนั
เมอ่ื เราใชว้ นั ละ ๒๐ บาท ไดถ้ งึ ๕ วนั เรอ่ื งอายขุ ยั ของพระอรหนั ตก์ เ็ ปน็ เชน่ เดยี วกนั
เรอื่ งขนั ธถ์ า้ ใชส้ มบกุ สมบนั มากๆ ไมม่ กี ารพกั เลยนน้ั กเ็ รยี กวา่ ใชไ้ มป่ ระหยดั ทนี เ้ี มอื่
เวลาขันธ์ออ่ นตัวลงไป มันก็ไปทับตวั เองนนั่ แหละ เรียกว่าตายผอ่ นลงไป ในอายุขยั
ของขันธ์ก็ย่นเข้าไปๆ เพราะการใชไ้ ม่รจู้ กั ประมาณ ทีจ่ ะใหไ้ ปเป็นอนั ตรายตอ่ จิตท่ี
บริสุทธิ์แล้วน้ันไม่มีทาง ก็คือว่ามันมาตัดทอนเรื่องความเป็นอยู่ของธาตุของขันธ์
เรอ่ื งอายขุ ยั ใหล้ ดนอ้ ยลงไปๆ เชน่ เดยี วกบั เราใชเ้ งนิ มากนนั่ แหละ ถา้ เราใชใ้ หพ้ อเหมาะ
พอสม มันกไ็ ดเ้ งินจ�ำนวนนัน้ ทีนอี้ ายขุ ัยของแต่ละองคจ์ ะไดข้ นาดไหน มนั ก็ไดไ้ ป
ตามน้ัน ถา้ ไม่มีเหตุมาดลบนั ดาลอย่างอน่ื ใด แตอ่ ันนี้มันหากรู้ตวั เอง ไม่มใี ครบอก
ทส่ี มควรจะพกั ผอ่ นเรอื่ งธาตเุ รอื่ งขนั ธด์ ว้ ยจติ ตภาวนาอะไรนี้ กร็ กู้ นั เอง มนั พดู ยากนะ
พดู ไดเ้ พียงเทา่ นี้ ท่ีละเอยี ดยิง่ กวา่ นี้ยังมี รอู้ ยใู่ นจำ� เพาะเจา้ ของ แตไ่ ม่สามารถทจ่ี ะ
อธิบายออกมาได้กย็ งั มอี ย่มู าก จึงพูดไดเ้ พียงเทา่ น้ี

เพราะเหตนุ น้ั ธรรมะของพระพทุ ธเจา้ ทมี่ าแสดงใหโ้ ลกฟงั เราอยา่ เขา้ ใจวา่ เปน็
ธรรมทล่ี ะเอยี ดเตม็ สว่ นของธรรมแทน้ ะ ไมล่ ะเอยี ดเตม็ สว่ นหรอก ถา้ อยากใหท้ ราบ
เต็มส่วนของธรรมแท้ ให้จิตเข้าไปถึงธรรมนั้นก็รู้เอง เข้าใจไหมท่ีพูดน่ี อย่างท่ีว่า
ศาสนธรรมท่ีท่านสอนไว้นี้เป็นกิริยาแห่งธรรม อย่างน้ีก็ไม่เห็นมีในที่ไหนใครพูดน่ี
ก็มีแต่หลวงตาบัวบ้าองค์เดียวนี่ละซิ ศาสนธรรมท่ีแสดงออกมาเป็นบทเป็นบาทน้ี
เป็นแตเ่ พียงกิรยิ า ทั้งผลกบ็ อกวา่ เป็นกิริยาของผล ทั้งมรรคคือวิธีด�ำเนินกเ็ ป็นกริ ิยา
ของมรรคกริ ยิ าของธรรมเสยี ไมใ่ ชธ่ รรมแท้ เมอ่ื กา้ วไปตามนๆี้ นนั่ ละทนี่ ี่ อยา่ งเชน่ วา่
ท�ำจติ ใหเ้ ป็นสมาธิ เราจำ� ได้ก็ตาม ถ้าจติ ของเรายงั ไม่ถึงธรรมอนั นี้เรากไ็ ม่รู้ พวกเรา

421

กย็ งั ไมถ่ งึ ธรรมอนั นแ้ี ท้ ทำ� สมาธิขน้ั ใด เรากร็ ู้ รใู้ นใจๆ ธรรมแทเ้ รมิ่ เขา้ ไปละ คอื แท้
พนื้ ๆ แทเ้ ปน็ ขน้ั ๆ ไปจนกระทงั่ ถงึ วมิ ตุ ตหิ ลดุ พน้ มนั กถ็ งึ ใจ ทนี ธ้ี รรมเปน็ ยงั ไงกบั ธรรม
ทท่ี ่านแสดงไว้ คอื อนั ใดทท่ี า่ นควรจะแสดงได้มากพอเหมาะสมกบั สมมุติ ทา่ นกเ็ อา
ออกมาแสดง อนั ไหนทไี่ ม่ควรที่จะน�ำออกมาได้ มันกอ็ อกไม่ได้ อนั นั้นละท่เี อาออก
ไมไ่ ดค้ อื อนั เตม็ สว่ น แตท่ นี ท้ี า่ นกไ็ มไ่ ดป้ ดิ ใหผ้ นู้ น้ั ไปรเู้ องซิ พดู งา่ ยๆ พอรเู้ อง ทา่ นวา่
สนฺทิฏฺโิ ก เช่นว่าเปน็ อยา่ งไรสมาธิ พอจติ เป็นสมาธิ มันก็ร้เู องๆ สมาธขิ ัน้ ใดก็รเู้ อง
ปญั ญาขน้ั ใดกร็ ู้เองๆ จนกระทั่งถงึ วมิ ตุ ติหลดุ พ้นรู้เองๆ แม้พระพทุ ธเจา้ ประทบั อยู่
ขา้ งหนา้ กไ็ มท่ ลู ถามทา่ น นนั่ แหละถงึ ไดเ้ รยี กวา่ สนทฺ ฏิ ฺ โิ ก เตม็ ภมู ิ ทลู ถามทา่ นหาอะไร
กค็ วามจรงิ มันเหมือนกนั

ยกตวั อยา่ งเชน่ พระอญั ญตรภกิ ขุ ทม่ี อี ยใู่ นตำ� รา ทา่ นเกดิ ปญั หา แตธ่ รรมทา่ น
เป็นธรรมะข้ันสูงมาก เลยจะไปทูลถามพระพุทธเจ้า พอไปถึงใต้ถุนพระคันธกุฎี
ฝนกระหนำ�่ ลงมา กเ็ ลยยืนอย่ใู ตถ้ ุนนนั่ แหละ ยังไมข่ นึ้ ทูลถามพระองค์ ฝนตกจาก
หลังคาหยดย้อยลงมาจากชายคาก็มาถูกน�้ำที่มีอยู่ข้างพื้นน้ี ต้ังเป็นตาต่อมเป็น
ฟองขนึ้ มาแล้วดับไป ต้ังขนึ้ มาดบั ไป พอกระทบกันกต็ ั้งขึน้ แล้วดับไปๆ ทา่ นกเ็ ทียบ
เข้ามาภายใน สังขารคือความคิดความปรุง มันปรุงขึ้นพับก็ดับไปพร้อมกันๆ น่ัน
ท่านเทียบเข้ามาดูอันน้ันแล้วดูอันน้ี พิจารณาอันน้ี ท่านก็บรรลุธรรมในขณะนั้น
พอฝนหยดุ ตก ท่านกลบั ไปกฏุ ิ ไม่ข้นึ ทลู ถามพระพุทธเจ้าเลย นัน่ ฟังซิ เมอ่ื เข้าถึง
ความจรงิ น้ันแล้ว ก็จะไปทลู ถามอะไรอกี ตอนนัน้ ยังไม่เข้าใจ พออนั นเ้ี ทียบเคยี ง
เขา้ มานไี้ ดส้ ดั ไดส้ ว่ นนแ้ี ลว้ อนั นกี้ พ็ บ่ึ ...หมดเลย พบ่ึ หมายความวา่ ตปธรรมไหมก้ เิ ลส
พบึ่ ...หมดเลย ตวั อยา่ งนที่ า่ นกย็ กมาไวเ้ พอื่ ใหเ้ ราไดพ้ จิ ารณา สงสยั จะไปทลู ถาม พอไปรู้
ไปบรรลุธรรมอยู่ทนี่ ู่นถึงขน้ั สุดยอดธรรมแลว้ ก็เลยกลับไมไ่ ปทูลถาม นี่ถงึ กลา้ พูด
ถงึ เรอ่ื งทงั้ หลายไมส่ ะทกสะทา้ น ผมพดู ตรงๆ ผมพดู อยา่ งนนั้ เพอื่ ใหเ้ ขา้ ใจตามอรรถ
ตามธรรม ความจริงมยี งั ไง วา่ กนั ไปตามความจริง ถ้าไมว่ า่ ไปตามความจริง ผู้ฟัง
ฟงั เพอ่ื เอาความจรงิ จะไมไ่ ดค้ วามจรงิ เปน็ อยา่ งนนั้ ตอ้ งพดู ใหต้ รงเปง๋ ๆ ไปเลย ผตู้ รอง
ตรองตามนน้ั และตอ้ งเขา้ ใจตามนนั้

422

แตก่ อ่ นผมกฟ็ งั และอา่ นในตำ� รบั ตำ� รา พระพทุ ธเจา้ ทรงแสดงธรรม พทุ ธบรษิ ทั
ไดบ้ รรลมุ รรคผลนพิ พานเปน็ จำ� นวนมาก กย็ งั ไมไ่ ดค้ ดิ อะไรมากนกั ตอ่ เมอ่ื ไดม้ าฟงั
เทศน์ของพ่อแม่ครูอาจารย์มั่นนี่....ชักคิดแล้วท่ีนี่ โถ....เหมือนน�้ำไหลไฟสว่างไม่มี
อะไรผิดกนั ทนี ีเ้ วลาจิตของเราก�ำลงั พจิ ารณาอยตู่ รงนี้ กำ� ลงั ข้องอยูน่ ี้ ท่านเทศน์มา
ถงึ ตรงนที้ า่ นจะวา่ ไง นซี่ สิ ำ� คญั กท็ า่ นรแู้ ลว้ น่ี พอทา่ นมาถงึ นี้ ทา่ นกพ็ งั ไปเลย เรากป็ บุ๊ ไป
ไดเ้ ลยกม็ ี ไมไ่ ดม้ ากกต็ าม ไดท้ ลี ะวรรคละตอน มนั กค็ อ่ ยขยบั ของมนั ไปเอง นล่ี ะทวี่ า่
พุทธบริษัททั้งหลายฟังเทศน์ เพราะหลักจิตของคนมีความเหลื่อมล้�ำต่�ำสูงต่างกัน
คราวน้คี นนข้ี ยับน้ี คนนีข้ ยบั นี้ คราวตอ่ ไปๆ ขยบั ไดเ้ ทา่ น้ๆี กผ็ า่ นไปไดอ้ ย่างวา่
ทนี ม้ี ากตอ่ มากกไ็ ดส้ ำ� เรจ็ มาก ยง่ิ เปน็ ขนั้ พวกอคุ ฆฏติ ญั ญู วปิ จติ ญั ญู ดว้ ยแลว้ กย็ ง่ิ เรว็
เราเปน็ แตเ่ พยี งขนั้ ถไู ถ อยากจะวา่ พวกปทปรมะกพ็ ดู ได้ มนั กย็ งั พอยบิ ๆ แยบ็ ๆ เหมอื น
แสงหงิ่ หอ้ ยในเวลาฟงั เทศนท์ า่ น ทนี ผ้ี มเลยเชอื่ รอ้ ยเปอรเ์ ซน็ ตเ์ ลยวา่ พระพทุ ธเจา้ ทรง
แสดงธรรมแก่พุทธบริษทั ได้บรรลุมรรคผลนพิ พาน ใครจะว่าผมโงก่ ็ตาม ให้มันโง่
แตผ่ ม คนอืน่ อย่าโงก่ แ็ ลว้ กัน เราจับหลกั โดยล�ำดับลำ� ดาตง้ั แตพ่ อ่ แม่ครูอาจารย์มั่น
เทศน์น่ี โอย๊ เวลาจะได้ฟงั เทศนท์ า่ นนี่ มันกระหย่ิมย้มิ ยอ่ งในหวั ใจเหมือนจะเหาะ
จะบินนี่นะ พอถึงวันประชุมมันเป็นอย่างน้ันจริงๆ หัวใจเรา ฟังน้ีมันจ่อเอาจริงๆ
ย่ิงไปถึงระยะที่เราก�ำลังพิจารณาชุลมุนวุ่นวายอยู่น้ัน มันหาทางออกทางเข้าไม่ได้
ก็เหมือนตามรอยโคในคอกนแ่ี ล ท่านอธิบายมาจวนจะถึงนัน้ แลว้ ....จอ่ เอ้า ตรงน้ี
ทา่ นจะวา่ ไง พอถงึ นี้ ทา่ นพงั พบุ ไปเลย เรากข็ ยบั ปบุ๊ ตามเลย ออ้ ....ทเี ดยี วเลย มนั ถงึ
หนองออ้ ทนั ที คอื มนั ออ้ ไปตามขนั้ ทเี่ ราตดิ ขอ้ งอยตู่ รงไหน ออ้ ทนั ทเี ลย ทนี หี้ ลายครงั้
หลายหนก็ผ่านไปไดล้ ะซี ผเู้ ปน็ ขิปปาภญิ ญา

ชนิ เมอื่ ไรไปอยกู่ บั ทา่ นอาจารยม์ น่ั มา กพ็ ดู ตามความจรงิ ๘ ปี ผมไปอยกู่ บั ทา่ น
ผมไมเ่ คยมคี วามชนิ อะไรเลย มนั เหมอื นเทปนน่ี ะ่ พดู ไมว่ า่ ทเี ลน่ ทจี รงิ กใ็ นฐานะลกู ศษิ ย์
กบั อาจารยอ์ ยดู่ ว้ ยกนั ตงั้ ๘ ปี กเ็ หมอื นกบั ลกู ๘ ปี สนทิ สนมขนาดไหน ทา่ นกต็ อ้ งพดู
ในฐานะลกู กบั พอ่ แมน่ นั่ เองแหละ อยากพดู อะไรกพ็ ดู แตใ่ จอนั นม้ี นั จรงิ ตลอด เหมอื น
เปดิ เทปไว้ตลอดเลย เข้าหมด ไมล่ ืมเสยี ด้วย มนั แปลกนะ ผมกอ็ ัศจรรยเ์ หมือนกนั
ถ้าว่าเป็นความจ�ำ มันก็ลืมได้ อันนี้ท�ำไมไมล่ มื แปลกมาก มนั เข้าจริงๆ ฟงั จรงิ ๆ

423

ฟังอยา่ งถึงใจ ยิง่ เข้าปา่ เข้าเขาแล้ว เวลาออกมาจากป่าจากเขา ....โอ๊ย หอบปญั หามา
จนจะกา้ วไมอ่ อก มนั หนักปัญหา พอมากราบเรยี นท่าน ท่านใส่เปร้ยี งๆ พังทลายลง
ไปหมด ตัวเบาหวิวเลยขากลบั ไป พอมาฟงั นม้ี ันจ่อๆ กราบเรียนถามทา่ นแต่ละขอ้ ๆ
นฟี่ งั เอาจรงิ ๆ ถา้ ตรงไหนยงั ไมล่ งกนั กถ็ กกนั เหมอื นกนั นะผมกบั พอ่ แมค่ รอู าจารยม์ น่ั
โอโ้ ฮ ไมใ่ ชเ่ ลน่ บรรดาครบู าอาจารยท์ เ่ี ปน็ ลกู ศษิ ยข์ องทา่ นนี่ ไมม่ ใี ครเปน็ พระตวั ซน
ตวั ขดี้ อ้ื ยงิ่ กวา่ ผมไปละ คอื เราตอ้ งการความจรงิ ทา่ นกท็ ราบความจรงิ ของเรา เพราะเรา
ไมใ่ ชเ่ ปน็ คนหนา้ ดา้ นทจ่ี ะไปอวดทฐิ มิ านะตอ่ ทา่ น ทา่ นกท็ ราบ ทา่ นจงึ แสดงใหเ้ ราฟงั
ถา้ ทา่ นเขา้ ใจวา่ ไปทฐิ มิ านะ ทา่ นจะมาแสดงใหเ้ ราอะไร เราเผด็ รอ้ นขนาดไหน ทา่ นกย็ งิ่
เผด็ รอ้ นเขา้ มา เปรยี้ งๆ จนพงั ทลาย พอลงแลว้ ปบ๊ั ยอมปบ๊ั ตรงไหนทเ่ี ขา้ กนั ยงั ไมไ่ ด้
เอากนั อยนู่ นั่ แหละ เพราะเรากม็ เี หตมุ ผี ลของเรา เหตผุ ลอนั นม้ี นั คา้ นตวั เอง มนั ขดั ตวั เอง
ไมใ่ ชเ่ ปน็ เหตผุ ลทสี่ ะดวก แตเ่ รากย็ งั สำ� คญั วา่ มนั ถกู อยนู่ น่ั แหละ จนกระทง่ั ทา่ นพงั เขา้
มาทลายแตกกระจายออกไปแล้ว มนั ก็ยอม ออ้ ๆ เป็นอยา่ งนน้ั ลงเลยๆ

ผมจะว่าเป็นเจา้ ปัญหาก็ถกู ถงึ ขน้ั มนั เปน็ ๆ ไดจ้ ริงๆ บางทไี ปได้ ๓-๔ วนั
กลบั มาแล้ว ทา่ นก็ย้มิ นะ มาแลว้ หรอื ทา่ นเขา้ ใจแล้วว่ามันแบกปัญหามาแล้ว ขน้ึ ไป
กเ็ อาเลย ผางๆ ท่านก็ใส่เปรีย้ งมาเลยเชียว ตวั เบาหวิวเหมอื นจะเหาะจะบินกลบั ไป
ทนี เ้ี ราคดิ เราพจิ ารณาอยไู่ มห่ ยดุ ไมถ่ อย ปญั หามนั กข็ นึ้ อกี ละซิ อนั ไหนทเี่ ราควรแกไ้ ด้
เราก็แก้ไปๆ อันไหนที่ยังแก้ไม่ได้ ซ�้ำกดถ่วงจิตใจมาก ท้ังท�ำเวล่�ำเวลาให้เสียไป
กค็ รบู าอาจารยม์ อี ยนู่ ี่ มนั ก็ผึงเลยถงึ ทา่ นเลยนัน่ แหละ พอมาเล่าถวายทา่ น ทา่ นใส่
เปรย้ี งเดยี วแลว้ พงั เลย ครบู าอาจารยท์ รี่ แู้ กป้ ญั หานแี่ กง้ า่ ยนดิ เดยี ว ไมไ่ ดแ้ บบสมุ่ เดา
น่นี า เราพูดอะไรๆ ไป ท่านรหู้ มด เหมือนกับเด็กทะเลาะกนั เรือ่ งบวกลบคูณหาร
ครูนั่งอยู่เก้าอ้ีนี่ ฟังก็รู้แล้วว่าใครผิดใครถูก เด็กทั้งสองมันเอากันชุลมุนวุ่นวาย
ไมล่ งกนั เลย แตค่ รนู ร้ี แู้ ลว้ วา่ ใครเปน็ ฝา่ ยผดิ ฝา่ ยถกู อนั นก้ี เ็ หมอื นกนั เราพดู ปญั หา
เปน็ อยา่ งไรๆ นี้ ทา่ นเขา้ ใจทนั ทๆี ใสเ่ ปรย้ี งเดยี วหมดเลย นน่ั ละ ผรู้ แู้ กป้ ญั หามนั ผดิ กนั
มากนา กเ็ หมอื นหมอเถอ่ื นกบั หมอปรญิ ญานนั่ แหละ ผดิ กนั ยงั ไงกด็ เู อาซิ หมอเถอื่ นนนั่
ทุ่มกันทั้งหีบ ดีไม่ดีคนไข้ตาย หมอปริญญาเขาไม่ใช่อย่างน้ัน เขาถามอาการแล้ว
ตรวจดแู ลว้ เขากห็ ยบิ ยามานดิ เดยี วเทา่ นน้ั ใสป่ บ๊ั เลย ควรฉดี กฉ็ ดี ควรใหร้ บั ประทาน

424

กร็ บั ประทาน มนั กห็ ายไปเลย มนั ผดิ กนั ไมจ่ ำ� เปน็ ตอ้ งยกยามาทงั้ หบี แหละ นกี่ เ็ หมอื นกนั
ธรรมอันใดที่จ�ำเป็นเหมาะสมกับปัญหาที่เกิดเวลาน้ีของคนน้ี ใส่เปรี้ยงเดียวเท่านั้น
ปุบ๊ เลย มีปญั หาอะไรอกี ทา่ นพระครมู อี ะไรอีกวา่ ไปซิ

ก็ไม่มแี ลว้ ครับผม มแี ต่อยากจะบอกกบั เพ่ือนพระดว้ ยกนั วา่ พระเดชพระคณุ
อาจารยท์ อ่ี บรมสง่ั สอนมานขี่ องจรงิ ถา้ ใครปฏบิ ตั ติ ามละกเ็ หน็ จรงิ ๆ เลยครบั ผม ขอยำ้�
เทา่ น้ันเองครับ

ก็อย่างง้ันจริงๆ นี่ ผมไม่สงสัยจริงๆ การสอนหมู่เพ่ือนผมก็ไม่ได้สอนด้วย
ความสงสยั ทมุ่ ลงไปหมดพงุ เลยไมม่ อี ะไรเหลอื ถา้ เลยนแ้ี ลว้ ผมกห็ มดทา่ คดิ เทา่ นน้ั แหละ
ผมแจงแต่ต้นเรียงลำ� ดับลำ� ดาไปเลย บางทกี ็ตัดตอนเอาตรงน้นั บา้ งตรงนบี้ ้าง ผู้ฟัง
ฟงั มาไมร่ กู้ คี่ รง้ั กห่ี นแลว้ มนั ควรจะเขา้ ใจวธิ ใี ดจะปฏบิ ตั ยิ งั ไงๆ เพราะทเี่ ราผดิ เราพลาด
มาอะไรกด็ ี ผดิ กด็ ี ถกู กด็ ี เปน็ ครมู าทงั้ นนั้ เปน็ ประสบการณท์ งั้ นนั้ แหละ นำ� อนั นน้ั แหละ
มาสอนหมเู่ พอื่ น มนั โคง้ เกนิ ไปหรอื อะไรมนั กร็ ู้ การปฏบิ ตั ไิ มม่ คี รมู อี าจารยค์ อยแนะนำ�
มนั ไปช้าและผิดทางไปได้

ภาคปฏิบตั ิไม่เหมอื นภาคปริยัติ ปรยิ ตั นิ เี่ รยี นมาจากครกู ็เรียนมา เช่น คำ� ว่า
“มหาสติ มหาปญั ญา” เราพดู ตามหลกั ธรรมชาตขิ องการปฏบิ ตั แิ ลว้ มหาสติ มหาปญั ญา
นผ่ี มกค็ าดคะเนเอายงั งน้ั แหละ เพราะอยใู่ นขนั้ อรหตั ตมรรคนี่ พอผา่ นอนั นน้ั ไปแลว้
คำ� วา่ มหาสตกิ ด็ ี มหาปญั ญากด็ ี ทา่ นไมน่ ยิ มนน่ี ะ นน่ั ฟงั ซิ ไปแบกอะไร แบกมหาสติ
มหาปญั ญาไว้ท�ำไม มหาสติ มหาปัญญา เป็นสมมุตเิ คร่อื งแก้กิเลส กเิ ลสพังไปแลว้
มหาสติ มหาปญั ญา กห็ มดปญั หาไปเอง เหลอื แตห่ ลกั ธรรมชาตทิ บี่ รสิ ทุ ธเ์ิ ทา่ นนั้ ไมน่ ยิ ม
ตนเองไมเ่ สกสรรตนเองวา่ มสี ตหิ รอื ไมม่ สี ติ วา่ ขาดสตหิ รอื ไมข่ าดสติ เปน็ ธรรมชาตทิ ี่
เรยี กวา่ บรสิ ทุ ธเ์ิ ทา่ นนั้ ถา้ พดู กพ็ ดู วา่ “บรสิ ทุ ธ”์ิ เทา่ นน้ั ไมน่ ยิ มวา่ ตนมสี ติ ตนขาดสติ

เอา้ ฟงั ซทิ า่ นพระครู ตอนนเ้ี คยไดย้ นิ ไหมคำ� พวกน้ี คำ� วา่ “มหาสติ มหาปญั ญา” น้ี
เปน็ เครอ่ื งมอื ส�ำหรับต่อสกู้ ับกเิ ลส ทีน้ีกเิ ลสละเอียด มหาสติ มหาปัญญา เปน็ ของ
ละเอยี ดน่ี พอสมมตุ อิ นั นพ้ี งั ไปแลว้ สมมตุ นิ กี้ ห็ มดปญั หาไปเหมอื นกนั เหมอื นกนั กบั

425

มีดเราปอกทเุ รียน พอปอกทุเรยี นเสรจ็ แลว้ อนั นกี้ ็ปลอ่ ยๆ แนะ่ ใครจะมากนิ มดี
มหาสติ มหาปญั ญา เปน็ สมมตุ นิ ี่ สจั ธรรมทง้ั สเี่ ปน็ สมมตุ ทิ ง้ั นนั้ นนั่ ฟงั ซิ ทกุ ข์ สมทุ ยั
เปน็ สมมตุ ฝิ า่ ยผกู มดั นโิ รธ มรรค เปน็ สมมตุ ฝิ า่ ยแกฝ้ า่ ยถอดฝา่ ยถอน ผา่ นจากนน้ั
ไปแลว้ นนั่ ทนี่ ่ี ใครจะมาอยใู่ นสจั ธรรมทงั้ สน่ี ยี่ งั ไง จติ ทบ่ี รสิ ทุ ธย์ิ อ่ มไมอ่ ยใู่ นทน่ี ่ี เพราะ
อนั นเ้ี ปน็ ทางกา้ วเดนิ นโิ รธ คำ� วา่ ดบั ลกั ษณะของนโิ รธทดี่ บั ทกุ ขก์ เ็ พราะอำ� นาจของ
มรรคทม่ี กี ำ� ลงั เตม็ ทีแ่ ลว้ สังหารทกุ ข์ดับพ่ึบลงไป ขณะเดียวเทา่ นัน้ กห็ มดปญั หาไปแลว้
แลว้ จะไปแบกเอานโิ รธทไ่ี หนอกี คำ� วา่ นโิ รธดบั กด็ บั ทกุ ขต์ า่ งหากน่ี จะไปแบกเอาอะไร
สติปัญญาก็ใช้แก้กิเลส จะอยู่โดยล�ำพังตัวเองได้เมื่อไร สติปัญญาเป็นส่ิงที่เกิดขึ้น
ดับไปได้ ธรรมชาติท่ีบริสทุ ธ์ิตา่ งหาก ไม่นยิ มการเกดิ การดบั ฟงั ซิ ตรงน้เี ปน็ ยังไง

เคยอ่านแตห่ นงั สอื บอกว่า พระอรหนั ต์ท่านมีสตบิ ริบูรณ์ครบั ผม

ออ๋ อนั นเ้ี ปน็ คำ� ชมเชยทา่ น ผมไมป่ ฏเิ สธวา่ พระอรหนั ตท์ า่ นมสี ตสิ มบรู ณ์ ผมไม่
ปฏเิ สธ เพราะเปน็ คำ� ชมเชยสมกบั ภมู ทิ า่ น แตห่ ลกั ธรรมชาตจิ รงิ ๆ แลว้ พระอรหนั ต์
ทา่ นจะไม่มารับเอามหาสติ มหาปัญญา ท่านจะไม่มาเสกมาสรร จะไม่มาสำ� คัญเลย
เช่นอย่างเวลาพระพุทธองค์ท่านทรงแสดงถึงเรื่องสติในเวลาที่ควรแสดง เช่นมี
พระอรหนั ตถ์ กู เขาฟอ้ งรอ้ งวา่ เปน็ นน้ั เปน็ นี้ เปน็ สงู ๆ เสยี ดว้ ย ทนี เ้ี วลาไปทลู พระพทุ ธเจา้
พระองค์ทรงว่า “อย่าไปหาเร่ืองใส่เธอเลย เธอเป็นสติวิปุละแล้วน่ี” คือเอาสตินี้
ขนึ้ มาพดู ถา้ ไมง่ นั้ กไ็ มม่ ที จี่ ะพดู หรอื วา่ เธอบรสิ ทุ ธแ์ิ ลว้ เธอเปน็ สตวิ นิ ยั แลว้ นน่ั เอามา
รบั กนั กับสมมตุ ิอนั นน้ั เม่อื ไม่มีสมมตุ นิ ้ันแล้ว อนั นก้ี ็ไม่เอามาใช้ เพราะธรรมชาติ
นั้นเหนือสมมุติแล้ว คนฟ้องร้องน้ีอยู่ในสมมุติ อันน้ีก็ต้องเอามาแก้กัน เธอเป็น
สตวิ ินยั แล้ว เอาสมมตุ ินม่ี าแก้สมมตุ อิ นั นี้ สว่ นน้ันเหนือแลว้ กไ็ มพ่ ดู เข้าใจแลว้ นะ

ผมเคยพดู เสมอวา่ ผมเปน็ คนลงใครยากนะ ลงใครกต็ าม ทกุ วนั นย้ี ง่ิ ทฐิ มิ านะ
จดฟา้ ดว้ ยซำ้� ถา้ มฟี า้ นะ ใครวา่ องคไ์ หนเกง่ ขนาดไหน ใครเกง่ อยา่ งไรกต็ าม หากไมก่ ด
หากไมย่ กยอ คอื กดลงกไ็ มก่ ด ตำ� หนกิ ไ็ มต่ ำ� หนิ ชมกย็ งั ไมช่ ม ถา้ ยงั ไมเ่ ขา้ ถงึ ตวั เมอื่ ไร
แลว้ ยงั เสยี กอ่ น จนกระทง่ั ถงึ ตวั แลว้ เอาละทนี่ นี่ ะ จะควรเชอ่ื ขนาดไหน ลงขนาดไหน
สมมตุ วิ า่ ลง ๙๐% กอ็ ยู่ ๙๐% เลย ถ้าลง ๑๐๐% แลว้ เอาละ ทน่ี ่ถี ึงขนั้ ๑๐๐% แล้ว

426

ใครเขาจะฟอ้ งรอ้ งวา่ ทา่ นองคน์ ้ันเปน็ สงั ฆาฯ ปาราชกิ อะไร เฉย ผมไมฟ่ งั เลย แนะ่
เปน็ ยงั ง้นั ถา้ ได้ลงแล้ว ยกผลประโยชน์ใหท้ า่ นเต็ม ๑๐๐% เลย ไม่มที างท่ีว่าจะไป
สงสัยท่าน เอ๊ ท่านเป็นถึงขนาดน้ันแล้วท�ำไมถึงเป็นอย่างนั้นได้ ไม่มีเลยในหัวใจ
เขาว่าอะไรก็ให้เขาว่าไปซิ ปากของเขามี หัวใจของเขามี สมมุติมีอยู่ในโลกนี่จะว่า
ยงั ไง แล้วธาตุขันธ์ของทา่ นก็ยงั มอี ย่ใู นโลก ก็สมควรที่จะถกู ตำ� หนไิ ดเ้ ช่นเดียวกบั
โลกท่ัวๆ ไป แต่ส่วนจิตตวิมุตตินั้น ท่านไม่มายุ่งกับอันนั้น ให้ทราบอันนี้ไว้เสีย
เขา้ ใจนะที่พูดน่ี เป็นอยา่ งน้ัน มนั หลายขั้นหลายภมู ิหลายตอน ก็เม่อื ถงึ อันน้นั แล้ว
จะเอาอะไรไปพดู มันพดู ไมถ่ กู อย่างนม้ี แี ต่สมมุติท้ังน้นั ว่าเปน็ อนั น้นั วา่ เปน็ อันนี้
อะไรๆ กว็ า่ ไป อนั นน้ั มนั เหนอื อนั นไ้ี ปหมดแลว้ มนั ไมม่ อี ะไรจะเอามาพดู เขา้ กนั ไมไ่ ดเ้ ลย
วา่ งน้ั พดู งา่ ยๆ ถา้ โลกกเ็ ปน็ คนละโลกแลว้ แตน่ น้ั ไมใ่ ชโ่ ลก นอกจากโลกตุ รธรรม คอื
ธรรมเหนอื โลก กว็ า่ งนั้ เสยี และทต่ี รงนน้ั ละ่ ตรงทว่ี า่ พระอรหนั ตไ์ มม่ เี วทนา ทา่ นพระครู
วา่ ไง มคี วามร้สู กึ ยงั ไง

กใ็ นขณะที่มีชีวติ อยู่ กย็ ังมเี วทนาอยู่

หมายถงึ เวทนาทางใจนะ ผมพดู หมายถงึ เวทนาทางใจ จติ เวทนา สว่ นกายเวทนา
นเี้ รายอมรบั กนั เพราะเวทนากเ็ ปน็ สมมตุ ิ กายกเ็ ปน็ สมมตุ ิ มนั กเ็ ปน็ ภาชนะของกนั อยู่
โดยดี ส่วนจติ ท่เี ป็นจติ ตวมิ ตุ ตแิ ลว้ .. อนั นีผ้ มเคยไดย้ ินพระทา่ นเทศน์ ผมสะดดุ ใจ
ปง๋ึ เลยนะ โงแ่ สนโงก่ ต็ าม จะเปดิ ความโงใ่ หห้ มเู่ พอ่ื นฟงั เสยี ผมสะดดุ ใจปง๋ึ เลยทนั ที
ทา่ นพดู ทา่ นอา้ งเอาพระพทุ ธเจา้ มาดว้ ยวา่ พระพทุ ธเจา้ ยงั ตอ้ งเสวยทกุ ข์ อยา่ งเชน่ เวลา
เสด็จไปกรงุ กุสนิ ารา ให้พระอานนทต์ กั น้�ำมาใหพ้ ระองคว์ า่ “อานนท์ ตกั นำ้� มาใหเ้ รา
ตถาคตดืม่ หน่อย ตถาคตเพลยี ” “อานนท์ ลาดผา้ สงั ฆาฏิใหต้ ถาคตพักผอ่ นหนอ่ ย”
กแ็ สดงวา่ พระองคท์ รงเสวยทกุ ขเวทนา ทา่ นมาเอาเรอ่ื งธาตเุ รอ่ื งขนั ธน์ ไี้ ปทำ� ลายความ
บรสิ ทุ ธหิ์ รอื ไปยงุ่ กบั ความบรสิ ทุ ธขิ์ องพระพทุ ธเจา้ ของพทุ ธะอนั แทจ้ รงิ นี้ เรานโ่ี งแ่ สนโง่
กต็ าม มนั หากเปน็ ตามความโงข่ องเจา้ ของนนั้ แหละ มนั ผงึ ออกมา... ทำ� ไมถงึ พดู ออกไป
ยงั งน้ั นา แตเ่ รากไ็ มพ่ ดู เพราะทา่ นกไ็ มไ่ ดป้ ฏบิ ตั อิ ะไรนกั หนา ถา้ เปน็ องคป์ ฏบิ ตั จิ รงิ ๆ
ว่ามีจติ สูงละเอียดขนาดไหนแล้ว ใส่กันเปรย้ี งเลย นน่ั ตรงนัน้ เพราะมนั ต่างกันนี่
ผู้ปฏิบตั ิทำ� ไมจึงมาพูดไดข้ นาดน้ี ถ้าว่ารจู้ รงิ เห็นจรงิ ท�ำไมจึงเอาน้ีมาพดู ไดย้ ังงี้

427

หมายถงึ จติ วา่ งครับผม

ก็ว่างโดยหลกั ธรรมชาตขิ องทา่ นแล้ว

ไม่มีเวทนา ท่านปล่อยวางเฉยแลว้ หรือครับ

มันเป็นหลักธรรมชาติ เวทนาเปน็ สมมตุ ิ ธรรมชาตนิ ั้นเปน็ สมมุติเมอ่ื ไร มันจะ
เขา้ กนั ได้ยังไง มนั เปน็ เทา่ ไร มันกเ็ ปน็ อยใู่ นเนอ้ื ในกาย เป็นหลกั ธรรมชาติทจ่ี ะห้าม
ไมใ่ หไ้ ปเข้าถงึ จติ .... ทา่ นไมไ่ ดห้ า้ ม มนั เปน็ หลกั ธรรมชาตขิ องมนั เอง หากรชู้ ดั ๆ กนั
อยยู่ งั งนั้ มนั จะเปน็ อะไรไปกเ็ ปน็ กร็ ชู้ ดั ๆ ตา่ งอนั ตา่ งจรงิ ของใครของเราอยอู่ ยา่ งนน้ั
ไมไ่ ปกา้ วกา่ ยกนั อันน้ีก็ด้ินอย่ใู นวงสมมตุ ิน่เี สยี พวกวมิ ุตตกิ อ็ ยู่วิมตุ ติเสยี

ในสภาพของสังคมไทยเราปัจจุบัน ผมเองในฐานะฆราวาสซ่ึงหลีกเล่ียงไม่ได้
แมจ้ ะไมม่ อี ำ� นาจวาสนาไดเ้ ปน็ ใหญเ่ ปน็ โตกบั เขา มคี วามเหน็ วา่ เราควรจะไดช้ ว่ ยเหลอื กนั
คนละไมล้ ะมอื เพอื่ ผอ่ นคลายปญั หาตา่ งๆใหเ้ บาบางลงไปไดแ้ มไ้ มไ่ ดม้ าก นอ้ ยกย็ งั ดี
แต่มีบุคคลบางจ�ำพวกทั้งท่ียังต้องมีความรับผิดชอบต่อครอบครัวและหน้าท่ีการงาน
กลบั ละทงิ้ เสยี เขา้ ไปอาศยั รม่ เงาของพทุ ธศาสนา หลกี ลจี้ ากสงั คมเพอื่ การปฏบิ ตั ธิ รรม
อะไรก็แล้วแต่เพื่อความหลุดพ้นจากทุกข์ ปล่อยให้คนที่อยู่เบื้องหลังมีครอบครัว
เหย้าเรือนเป็นต้น ต้องเผชิญทุกข์อยู่โดยล�ำพัง อันนี้จะไม่เป็นการว่าช่วยเสริมให้
ครอบครวั ตลอดจนสงั คมสบั สนวนุ่ วายมากขนึ้ หรอื ครบั ถา้ วา่ ตา่ งคนตา่ งกค็ ดิ จะกระทำ�
อยา่ งนี้ บ้านเราเมืองเราเหน็ จะอยไู่ ม่เป็นปกตสิ ุขไปได้เป็นแน่

ในบทพุทธคณุ สตฺถา เทวมนุสสฺ านํ เหน็ ไหมว่า พระพทุ ธเจา้ เปน็ นักสงั คม
หรอื ไมส่ งั คม พจิ ารณาดซู ิ มใี ครบา้ งทเี่ ปน็ ศาสดาเปน็ ครขู องโลกทง้ั สาม ใครอวดเกง่
เอา้ วา่ มาซิ วา่ เปน็ นกั สงเคราะหห์ รอื นกั สงั คม ชว่ ยสงเคราะหค์ นไดม้ ากยง่ิ กวา่ พระพทุ ธเจา้
มไี หม พระอรหตั อรหนั ตแ์ ตล่ ะองคๆ์ ลว้ นแตเ่ ปน็ นกั สงเคราะหน์ กั สงั คมทงั้ นน้ั สอนโลก
ใครสอนได้มากยง่ิ กว่าท่าน ใครทำ� ไดม้ ากยง่ิ กวา่ ทา่ น ภาระมากยงิ่ กว่าทา่ น แมแ้ ต่
หลวงตาบวั ตวั เทา่ หนนู ้ี บางวนั จนแทบลม้ แทบตายนอนจะไมห่ ลบั เพราะคนมาเกยี่ วขอ้ ง
จะวา่ สงั คมหรอื ไมส่ งั คม พจิ ารณาดซู ิ วา่ ศาสนาท�ำการขวนขวายนอ้ ย ไมเ่ ห็นแกผ่ ใู้ ด

428

ไดย้ งั ไง ศาสนาไมไ่ ดส้ อนคนใหใ้ จดำ� นำ้� ขนุ่ นนี่ ะ ใครจะมคี วามเมตตายงิ่ กวา่ พระพทุ ธเจา้
ย่งิ กว่าพระสงฆ์ผเู้ ปน็ อรรถเป็นธรรมมเี หรอ

สว่ นเรอื่ งวนุ่ วายเปน็ เรอื่ งของกเิ ลสตา่ งหาก เรอื่ งธรรมไมไ่ ดว้ นุ่ วาย ไมท่ ำ� ความ
วนุ่ วายใหแ้ กผ่ ใู้ ด แตค่ นไมไ่ ดส้ นใจความไมว่ นุ่ วายน่ี มนั สนใจความวนุ่ วายตา่ งหาก
ความโลภมนั พาคนใหว้ นุ่ วายไหม ความไมโ่ ลภมนั พาคนวนุ่ วายทไี่ หน ความโกรธมนั
พาคนให้ว่นุ วายใหเ้ ดอื ดร้อนให้ท�ำลายกัน ความไม่โกรธท�ำลายใคร นัน่ พจิ ารณาดูซิ

ในบรรดาศลี ๕ ขอ้ นนี่ ะครบั ขอ้ อน่ื กพ็ อวา่ แตข่ อ้ ทวี่ า่ ดว้ ยปาณาฯ ชา่ งรกั ษาได้
ลำ� บากยากเยน็ เสยี เหลอื เกนิ เพราะทบ่ี า้ นผมนน้ั มดชมุ มากจรงิ ๆ กอ่ ความรำ� คาญให้
ไมน่ ้อยทีเดียว

วัดป่าบ้านตาดมเี นอ้ื ท่ี ๑๖๐ ไร่ ท้งั วัดจะไมม่ ีมดบ้างเหรอ แลว้ ทำ� ไมพระท่าน
อยู่ท่ีไหน ท่านยังอุตส่าห์เข้ามารักษาศีลอยู่นี้ได้ ท�ำไมมดจึงไม่ท�ำลายท่านให้ตาย
ให้ฉิบหายไปหมดนับแต่หลวงตาบัวลงไป ท�ำไมในบ้านคุณถึงมีแต่มดชุมไปหมด
ท้ังแผ่นดินไทยนี้เข้าไปรวมอยู่ในบ้านคุณคนเดียวงั้นเหรอ จึงรักษาศีลแค่น้ีไม่ได้
ถ้าเห็นการฆ่ามดดีกว่าศีลกว่าธรรม เอ้า เอาลงไปให้มันแหลกทั้งเจ้าของน่ันแหละ
ถา้ ว่าศลี ดีกว่ามด เรากร็ กั ษาศลี ไป มดกอ็ ยกู่ บั มด ท่ีไหนๆ มันก็มีมดนีน่ ะ สัตว์เตม็
แผ่นดนิ ไมม่ แี ตเ่ ราคนเดียว ทำ� ไมคุณถงึ พดู อยา่ งนน้ั เป็นการเอารดั เอาเปรยี บสัตว์
เกนิ ไป เหมอื นในโลกนม้ี ีแตเ่ ราคนเดยี ว พอเขา้ ใจเหรอ

ผมมปี ญั หาอยากกราบเรียนท่านอาจารย์ว่า ผมภาวนาเปน็ ประจำ� บางครัง้ รูส้ กึ
ตัวเบา จากกายเบาแลว้ คลา้ ยๆ กับว่าจะลดลง

ลดลงกใ็ ห้รู้ว่ามันลดลง มันเบาก็ให้รวู้ ่าเบา ความรูน้ ไี้ มไ่ ด้เปลย่ี นแปลงตวั เอง
แตอ่ าการมคี วามเปลยี่ นแปลงได้ ความรกู้ ร็ บั ทราบไปตามอาการทว่ี า่ เบาบา้ งหนกั บา้ ง
หรอื วา่ เบามากกม็ ี บางทจี นกระทงั่ รา่ งกายหายหมดกม็ ี คอื หายในความรสู้ กึ นน่ั แหละ
ความรสู้ กึ ไมไ่ ดเ้ กย่ี วขอ้ งกบั รา่ งกายเลยในเวลานน้ั มนั หดตวั เขา้ ไปอยโู่ ดยลำ� พงั ตวั เอง
ไมเ่ กย่ี วข้องกับสงิ่ ท้งั หลาย บางทเี หมอื นกับว่าร่างกายไมม่ ีเลย หายเงยี บเลย นเ้ี ปน็

429

อาการของจติ ทถี่ อยเขา้ ถอยออก เวลาจติ เปน็ ธรรมดานี้ มนั กร็ ๆู้ ไปหมด ทนี พี้ อเวลา
จติ ไดร้ บั ความสงบ มนั กถ็ อยเขา้ มาๆ บางทกี ท็ ำ� ใหก้ ายเบาๆ หววิ ๆ จากนน้ั กห็ ายเงยี บเลย
น่ีมันเลยเบาไปแลว้ มนั เกง่ กว่าเบาพดู งา่ ยๆ ดีกว่าเบา เขา้ ใจไหม

อยา่ งนั้นจะเกิดประโยชน์อะไร และจะทำ� อย่างไร

ประโยชนข์ องมนั กอ็ ยใู่ นจิตน้ันแหละ

ให้พิจารณา...

ตอนนน้ั ไมต่ อ้ งไปพจิ ารณาอะไร สมมตุ วิ า่ เราพจิ ารณาอนั นอี้ ยู่ กายเบากใ็ หร้ วู้ า่
เบาเฉยๆ แต่อย่าปลอ่ ยงานอันน้ี คณุ กำ� หนดลมหายใจหรือก�ำหนดอะไร

กำ� หนดลมหายใจครบั

ก็ก�ำหนดให้รู้อยู่กับลมนะ เร่ืองกายจะเบาไม่เบานั้นเป็นผลพลอยได้ต่างหาก
ตัวส�ำคัญแท้ก็คือลมกับความรู้ให้มันติดกันเรื่อยๆ ลมละเอียดก็ให้รู้ว่าลมละเอียด
ละเอยี ดลงไปๆ ทสี่ ดุ ของลมคอื ลมหมด ความรสู้ กึ หายเงยี บเลย ตอนนแ้ี หละสรา้ งปญั หา
ใหค้ น คนทยี่ งั ไมเ่ คยดำ� เนนิ แลว้ จะเปน็ ปญั หาขน้ึ ตรงน้ี เอะ๊ ลมหมดไปจะไมต่ ายหรอื
เทา่ นนั้ ละ ลมจะมขี น้ึ มาแลว้ และวนั หลงั พอภาวนาไปถงึ นน้ั กไ็ ปถงึ ปญั หาเกา่ นน้ั กถ็ กู
ปัญหาตีเอาแหลกๆ ถอยกลับๆ เอ๊า เพื่อตัดปัญหาข้อนี้ ถึงลมจะหมดไปก็ตาม
ความรู้ยังมีอยู่ครองร่างอยู่แล้วไม่ตาย ประการท่ีสอง เราไม่ได้ภาวนาเพื่อเอาลมนี่
เราภาวนาเพอ่ื เอาความรตู้ า่ งหาก ลมหมดกห็ มดไปซิ ความรไู้ มห่ มดน่ี ใหอ้ ยกู่ บั ความรู้
เสียแล้วก็พุ่งเลยท่ีนี่ หายเงยี บไปหมดเลย

ผมมีปัญหาคือว่า ผมเคยแปลค�ำสวดมนต์แล้วก็ภาวนาไปเร่ือย ถึงขันธ์ห้า
กพ็ จิ ารณาขนั ธห์ า้ เสรจ็ แลว้ เกดิ ความรสู้ กึ วา่ กายเบา และกายกบั จติ นแ้ี ยกกนั คนละสว่ น
บางทนี ง่ั ไปเหนบ็ ชาเกดิ ขนึ้ มา ผมกเ็ อาเหนบ็ ชานแี้ หละเปน็ คำ� ภาวนา ดเู วทนาไปเรอ่ื ย
จนกระทงั่ เวทนาหายไป จติ เดน่ ชดั ขน้ึ มา มคี วามรวู้ า่ กายกบั จติ นมี่ นั คนละสว่ น ทำ� ไปๆ
เกดิ ความวา่ งขนึ้ มาเหมอื นกบั กระทะใหญๆ่ วา่ งโลง่ ไปหมด ผมกด็ อู ยอู่ ยา่ งนนั้ แตว่ า่
ไมม่ ีอะไรเกิดขนึ้ ไมม่ ีอะไรกา้ วหนา้

430

ไมจ่ ำ� เปน็ จะตอ้ งวา่ ตอ้ งกา้ วหนา้ ตอ้ งถอยกลบั นะ ผรู้ อู้ ยนู่ นั่ ทำ� งานตลอด รตู้ ลอด
อยา่ งท่ีคณุ ว่าทัง้ หมดนเ้ี ปน็ เร่อื งความร้ทู ั้งนน้ั ตอนลมละเอยี ดลงไปๆ จนกระท่งั ถงึ
กายวา่ ง ผรู้ วู้ า่ จติ วา่ งนน้ั คอื ผรู้ แู้ ท้ ความวา่ งเปน็ อาการอนั หนงึ่ ของจติ มนั คอ่ ยเปลยี่ น
อาการของมนั ไปเรอื่ ยๆ จติ นะ่ แตธ่ รรมชาตทิ ร่ี ไู้ มเ่ ปลย่ี นตวั เอง รตู้ ลอดเวลา นล้ี ะคอื
หลกั เกณฑห์ รอื ว่าแปลนแท้ๆ แปลนของภพของชาติก็คอื อันนี้ แปลนของมรรคผล
นพิ พานกค็ อื อนั น้ี เมอ่ื เวลาชำ� ระซกั ฟอกออกหมด อนั นล้ี ะคอื วา่ พระนพิ พาน ความบรสิ ทุ ธ์ิ
คืออันน้ี ที่ว่าแปลนของภพของชาติก็คือว่ามันมีกิเลสอย่างละเอียดแทรกอยู่ในจิต
จติ เป็นตวั ตัง้ จิตเปน็ ตวั ประธาน ส่ิงเหลา่ นน้ั จึงมีแทรกได้ พอกเิ ลสถกู ก�ำจัดออกไป
หมดแล้ว อันน้ีกบ็ รสิ ุทธิ์ อนั น้ไี ม่เปลีย่ นแปลง

ตอนทเี่ รากำ� หนดลม คลา้ ยๆ กบั เราบงั คบั นดิ หนอ่ ย แตพ่ อทำ� ไปๆ แลว้ ไมต่ อ้ ง
บงั คบั มนั รขู้ องมนั เอง มนั รมู้ นั ออก มนั รมู้ นั เขา้ เกอื บไมต่ อ้ งใชก้ ำ� ลงั อะไรเลย เสรจ็ แลว้
มอี ยา่ งอนื่ เขา้ มาแทรกแซงของแตล่ ะภาวะจติ อนั นเี้ ราไมต่ อ้ งไปสนใจ สนใจแตว่ า่ ใหร้ ู้
อาการทเ่ี กดิ ข้นึ ทีเ่ ป็นไปใช่ไหมครบั

ใช่ ให้รู้อยู่กับอาการท่ีเก่ียวข้องกับจิตโดยเฉพาะๆ เช่นอย่างเกิดเหน็บเกิด
ทกุ ขเวทนา คณุ พจิ ารณาทกุ ขเวทนานนั้ ละ คอื คณุ พจิ ารณาสจั ธรรม และเวทนานนั้ แล
จะเป็นหินลับปัญญาให้คมกล้าโดยล�ำดับ จนกระท่ังถึงเวทนาเป็นเวทนา คือทุกข์
เปน็ ทกุ ข์ กายเปน็ กาย ใจเปน็ ใจ แยกกนั ออกคนละภาคละสว่ น นลี่ ะเวลามนั ไดล้ บั หนิ นะ่
คอื ทุกขสัจ เขา้ ไปพจิ ารณากาย แยกมาดูจติ กเ็ ป็นหินลับปญั ญาให้คมกลา้ แล้วมนั
ถอยตัวมาแยกตวั ออกมา ทุกขก์ ็สกั แต่ว่าทกุ ข์ กายก็สักแตว่ ่ากาย จติ สกั แต่ว่าจติ
ตา่ งอันตา่ งจรงิ แลว้ แม้ทุกขจ์ ะมอี ยกู่ ไ็ มก่ ระทบกัน เข้าใจไหม

อยา่ งนซี้ นิ กั ปฏบิ ตั ิ เราอยากฟงั เหลอื เกนิ มแี ตห่ ลวงตาบวั พดู พลา่ มๆ เดยี๋ วเขาวา่
หลวงตาบวั โกหกเอาได้ อยากใหม้ คี นมารู้ เราไมม่ ภี มู จิ รงิ ๆ เราจะไปหาครบู าอาจารยม์ า
ชว่ ยสอน วา่ อยา่ งนน้ั เลยเรา ทำ� ไมธรรมของพระพทุ ธเจา้ กระเทอื นโลกมาไดต้ งั้ ๒๕๐๐
กวา่ ปี ทำ� ไมจะไมม่ ใี ครรวู้ ะ วา่ งน้ั เลยเชยี ว เอาอยา่ งนลี้ ะ คณุ ถกู ตอ้ งแลว้ ทกุ ขเวทนา
เกดิ ขน้ึ คณุ ไมต่ อ้ งกลวั เปน็ กลวั ตาย เรอื่ งกลวั เปน็ กลวั ตายลมๆ แลง้ ๆ มนั หลอกเรา

431

ตา่ งหาก ใหเ้ หน็ ความจรงิ นน้ั ละมากกวา่ ความตาย จะเปน็ จะตายกต็ ามไมส่ ำ� คญั สำ� คญั
เราอยากรคู้ วามจรงิ เอา้ อนั นจ้ี ะเปน็ ไปถงึ ไหน ดตู วั จรงิ นี่ แลว้ จติ จะเดน่ ขนึ้ ๆ แยกตวั
ออกๆ มตี รงไหน มนั แยกของมันออกๆ แลว้ ก็เหลือแต่จิตเหน็ ชัด

คอื หมายความวา่ ไม่ต้องไปค�ำนงึ มนั จะร้อู ะไร ส�ำคญั ทีว่ า่ เราเปน็ ผู้ดูนนั่ เอง

ไมต่ อ้ งไปยงุ่ ผดู้ นู นั่ ละคอื ผรู้ ู้ กำ� ลงั ทำ� งานอยเู่ วลานี้ อะไรปรากฏขน้ึ มาใหด้ อู าการ
ทป่ี รากฏกบั จติ ปรากฏขนึ้ มาแลว้ ใหด้ เู ฉพาะๆ ไมต่ อ้ งไปคาดโนน้ คาดน้ี อนั นน้ั ไมถ่ กู
ไม่ใชค่ วามจริง อันนจ้ี ะเป็นผรู้ ู้ผเู้ หน็ เองทกุ ส่งิ ทุกอยา่ ง ผ้นู ้ีจะเปน็ ผูร้ ผู้ ูเ้ ห็นเอง

หลวงตาคะ ดฉิ ันเกิดอาการเฉยๆ รูส้ ึกเฉยๆ อยา่ งนคี้ ะ่

เฉย มนั กร็ วู้ า่ เฉยอยู่ จะใหท้ ำ� อะไรอกี หรอื จะใหม้ นั วง่ิ หรอื จะวา่ ใหม้ นั เฉยอยู่
จะว่าอย่างนั้นเหรอ เวลามนั ว่งิ ก็ว่งิ เวลามนั เฉยกเ็ ฉยบา้ งซีจะเปน็ ไรไป แมแ้ ต่คนเรา
เวลาวงิ่ ยงั ว่งิ เวลาเดนิ ยังเดนิ เวลาน่ังยังนง่ั เวลานอนยังนอน

ท่านอาจารย์คะ เพิ่งจะฝึกนงั่ นะคะ แล้วก็นัง่ ถึงจุดๆ หน่งึ มคี วามรู้สึกวา่ จะ
กระดกุ กระดิกตัวไมไ่ ดต้ ้ังแตบ่ ่าถึงตะโพกนะคะ แตค่ วามรู้สึกมนั อยู่กะทคี่ ่ะ

อย่าไปกวนนะ จิตอย่างน้ีมี บางทีพระเราเวลาจิตรวมลงไปแล้ว ถึงเวลาจะ
บณิ ฑบาต มนั ออกไมไ่ ด้ มนั ไมอ่ อก พระท่านเลยฝนื บงั คบั มนั ออก ทนี ี้พอออกแล้ว
คราวหลงั เขา้ ไมไ่ ดเ้ ลย นนั่ เปน็ บทเรยี นแลว้ เพราะฉะนนั้ ตงั้ แตน่ น้ั มากเ็ ปน็ บทเรยี นแลว้
เวลามนั อยอู่ ยา่ งนน้ั แลว้ กช่ี ว่ั โมงกต็ าม อยา่ ไปกวน ถงึ เวลาแลว้ มนั จะออกของมนั เอง
หน้าท่ีการงานปล่อยเสียกอ่ น ไม่มอี ะไรเลิศยิ่งกว่าอันนี้ เขา้ ใจไหม

ใหน้ ่งั เฉยๆ ต่อไปใชไ่ หมคะ

ถ้าเป็นอย่างน้ันแล้วก็ให้อยู่อย่างน้ันต่อไป จนกระท่ังมันพอตัวของมันแล้ว
กเ็ หมอื นคนนอนหลบั เวลานอนหลบั แลว้ กห็ ลบั ของมนั อยา่ งนน้ั ละ บทเวลาพอตวั แลว้
มนั จะตนื่ ของมนั เอง อนั นไ้ี มใ่ ชน่ อนหลบั หากเปน็ สภาพหนงึ่ ของจติ ทพี่ กั ตวั มไี ดเ้ ปน็

432

บางราย ไมใ่ ชเ่ หมอื นกนั หมด พอไปถงึ จดุ นแี้ ลว้ มนั จะไมก่ ระดกุ กระดกิ อะไรทง้ั นน้ั
กระดุกกระดิกเป็นการรบกวนอันน้ัน เป็นการกระตุกอันน้ัน อันนั้นไม่อยาก
กระดุกกระดิก คือมีหนง่ึ เทา่ นั้นไม่มสี อง กระดกุ กระดิกมีสองแลว้ นน่ั เขา้ ใจไหม
ปลอ่ ยใหเ้ ปน็ ไปตามสภาพของมนั จนกระทงั่ พอตวั ของมนั แลว้ ออกทำ� งานของมนั ได้
ไมต่ อ้ งบอกละ ทนี่ เี่ รอ่ื งคดิ นน้ั ลงิ รอ้ ยตวั สไู้ มไ่ ด้ เอา้ พดู มนั ตรงๆ อยา่ งนซ้ี นิ กั ปฏบิ ตั นิ ะ่
กเ็ วลามนั ไดอ้ อกแลว้ ลงิ รอ้ ยตวั สไู้ มไ่ ดแ้ หละ ไมท่ นั เขา้ ใจไหม แตเ่ วลามนั นอน ใหม้ นั
นอนเสียก่อนซิ

อยา่ งวิธอี านาปานสติ เวลาท�ำไปแล้วจะมีแสงสว่างเกิดขึน้ จะต้องเปน็ อย่างน้ี
ทกุ คนไหมคะ

กไ็ มท่ กุ คน แตเ่ ปน็ อยภู่ ายในใจนเ้ี ปน็ ไดด้ ว้ ยกนั คำ� วา่ สวา่ งภายในจติ ใจน้ี ไมไ่ ด้
สวา่ งเหมอื นไฟสวา่ งนะ สวา่ งแบบใจสวา่ ง อยา่ งนเ้ี ปน็ ได้ แตท่ จ่ี ะสวา่ งออกไปขา้ งนอก
ไปโนน้ ไปนน้ี นั้ เปน็ ไดเ้ ปน็ บางราย แตจ่ ำ� นวนนอ้ ยมากทจ่ี ะเปน็ อยา่ งนนั้ ได้ เคยพจิ ารณา
แล้วหรอื เคยภาวนาอยา่ งน้ีแล้วหรือ

ค่ะ

แล้วเป็นยังไง ผลเปน็ ยงั ไง

บางทมี ันก็วิ่งจากส่วนลา่ งไปบนแลว้ ก็นิ่งๆ ค่ะ

นง่ิ กย็ งั ดี นงิ่ กด็ ี นง่ิ นนั่ แหละเปน็ บาทฐานทจ่ี ะใหค้ วามรนู้ กี้ ระจายออกไปสธู่ รรม
ทัง้ หลายให้รแู้ จง้

พอนงิ่ แล้วก็นกึ ไม่ออกว่าจะท�ำยงั ไงตอ่ ไป

ในขณะทนี่ ง่ิ นนั้ เราไมต่ อ้ งไปนกึ ปลอ่ ยใหน้ งิ่ ใหน้ ง่ิ ใหร้ อู้ ยนู่ นั้ ไมต่ อ้ งคดิ โนน้ ยงุ่ น้ี
นีเ่ รียกว่าความสงบ

พอจิตน่ิงกใ็ ห้ทราบวา่ นง่ิ เทา่ นั้นหรือคะ

433

ความสงบกน็ งิ่ ออกจากนน้ั เราจะพจิ ารณาแยกแยะออกไปน้ี เปน็ การทำ� งานของ
ทางด้านปญั ญากพ็ ิจารณาได้ ท่ีเทศน์วนั น้เี ขา้ ใจหรือเปลา่ ล่ะ

พอเข้าใจบา้ งเจ้าค่ะ

บา้ งกย็ งั ดี มนั ตอ้ งบ้างเสียกอ่ นแหละ ใครๆ ก็บา้ งเสียกอ่ น ตอ่ ไปกค็ ่อยมาก
ข้นึ ๆ เอง ทแี รกกต็ อ้ งมีบา้ งๆ ดว้ ยกันแหละ ขอให้มบี า้ งเถอะ ไม่เขา้ ใจเลยนีแ่ หม..
บงั้ (บา้ ง) ไม่ติดเลยน่แี ย่

กระผมเคยเรยี นถามท่านอาจารย.์ .. ทา่ นมคี วามเห็นเหมือนกบั ทา่ นอาจารยใ์ น
เร่ืองนิกายธรรมยุตและมหานิกาย วา่ ในเมืองไทยคนเขาเหน็ ว่าตา่ งกนั แตใ่ นบรรดา
พวกกระผม (พระฝรง่ั ) ทม่ี าศกึ ษาอบรมทน่ี ่ี กลบั มคี วามรสู้ กึ วา่ เหมอื นกนั ไมส่ ามารถ
แยกแยะความแตกตา่ งได้ ในดา้ นทา่ นอาจารย.์ ..ทา่ นสนใจทจ่ี ะเผยแพรพ่ ระพทุ ธศาสนา
ไปในประเทศทางตะวนั ตก โดยจะสง่ พระไปประจำ� อยทู่ นี่ นั่ ดว้ ย สว่ นกระผมเองแมจ้ ะ
เห็นด้วย แต่ก็อยากฝึกหัดอบรมตนเองให้แน่ใจเสียก่อนในด้านปฏิบัติจึงค่อยไป
พร้อมทัง้ ให้มีความรอบรใู้ นพระวนิ ยั อยา่ งเพยี งพอด้วย

ถ้าอยา่ งนน้ั ก็เรยี กว่าทางอังกฤษจะเอาพระธรรมยตุ มหานกิ าย เขา้ ไปรวมกัน
ใชไ่ หมล่ะ

คงไมแ่ นค่ รับ

เรอื่ งธรรมเปน็ เรอ่ื งหนง่ึ เรอื่ งขนบธรรมเนยี มเกยี่ วกบั พระวนิ ยั กเ็ ปน็ อกี เรอ่ื งหนง่ึ
คือเรือ่ งมรรคผลนิพพาน ทา่ นไม่ห้าม การปฏบิ ัติ ปฏิบัติได้ ผทู้ ปี่ ฏิบัตใิ หต้ รงตาม
หลกั ธรรมนน้ั กไ็ มห่ า้ มมรรคผลนพิ พาน แตเ่ รอ่ื งระเบยี บกฎธรรมวนิ ยั ทสี่ มานสงั วาส
และนานาสงั วาสกม็ อี ยตู่ งั้ แตค่ รงั้ พทุ ธกาล นานาสงั วาส กค็ อื นอกจากสงั วาสของคณะนี้
นเี้ ปน็ คณะหนงึ่ ทเี่ กย่ี วกบั พระวนิ ยั เรากค็ วรจะใหแ้ ยกเปน็ พระวนิ ยั เพราะพระวนิ ยั
กบั พระธรรมเปน็ คเู่ คยี งกนั ซง่ึ ออกมาจากหลกั ศาสนาอนั เดยี วกนั ถา้ เราไปรวมกนั เสยี
ทีเดียว อันนั้นก็เป็นการลบล้างพระวินัยไปซ่ึงมีอยู่แล้วด้ังเดิมว่านานาสังวาสและ

434

สมานสงั วาส คอื นานาสงั วาสนเ้ี ปน็ สงั วาสอนั หนง่ึ อนั นนั้ เปน็ สงั วาสอนั หนง่ึ เคยมมี าแลว้
ตง้ั แตค่ รง้ั พทุ ธกาล การปฏบิ ตั ถิ กู ตอ้ งตามพระวนิ ยั กต็ าม กต็ อ้ งแยกออกเปน็ แผนกไว้
ตามคณะ เชน่ สมมตุ วิ า่ คณะนค้ี ณะธรรมยตุ นคี้ ณะมหานกิ าย ตา่ งปฏบิ ตั ดิ แี ลว้ มรรคผล
นพิ พานไมห่ า้ ม แตเ่ กยี่ วกบั วงคณะแลว้ กต็ อ้ งเปน็ คณะ เกยี่ วกบั นานาสงั วาสกต็ อ้ งเปน็
นานาสงั วาสตามหลกั พระวนิ ยั จงึ ชอ่ื วา่ เราเคารพทง้ั ธรรมทงั้ วนิ ยั ถา้ หากเราจะไปรวม
เสยี ทเี ดยี วนี้ เรากไ็ มเ่ คารพในพระวินัย เคารพแตธ่ รรมมันก็บกพรอ่ ง ทีน้มี ันมีทัง้
ธรรมทงั้ วนิ ยั ถา้ หากสมมตุ วิ า่ ไปทางโนน้ แลว้ จะไมม่ ธี รรมยตุ มหานกิ าย จะเปน็ อนั หนงึ่
อนั เดยี วกนั อยา่ งน้ี มนั กเ็ หมอื นกบั วา่ เอาพระไปรวมกนั ใหไ้ ปเปน็ อนั เดยี วกนั มนั กข็ ดั
ต่อคณะสองคณะน้ี มนั เป็นอย่างนัน้

มอี กี อยา่ งหนง่ึ ในครง้ั พทุ ธกาล พระอรหนั ตบ์ างองคว์ า่ เราสำ� เรจ็ แลว้ เดย๋ี วนเี้ รา
อยทู่ ไี่ หน เรากไ็ มเ่ หน็ มอี ะไรขดั ขอ้ ง เรากไ็ มจ่ ำ� เปน็ จะตอ้ งไปลงอโุ บสถสงั ฆกรรมรว่ มกบั
พระสงฆ์ พอพระพทุ ธเจา้ ทรงทราบเขา้ เธออยา่ พดู อยา่ งนนั้ เรอ่ื งความเปน็ พระอรหนั ต์
นนั้ ไมม่ ใี ครปฏเิ สธได้ เราตถาคตยอมรบั วา่ เปน็ พระอรหนั ต์ ไมม่ โี ทษมกี รรมอนั ใดเลย
ในการท่ีพระอรหันต์จะลงอุโบสถหรือไม่ลงอุโบสถ เพราะพระอรหันต์น้ันสิ้นโทษ
ไปหมดแลว้ ทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ ง แตเ่ วลานเี้ รามหี มมู่ คี ณะ เรายงั ครองรา่ งอยนู่ ซี้ งึ่ เปน็ สมมตุ ิ
จงึ ตอ้ งปฏบิ ตั ติ อ่ สมมตุ ใิ หส้ มบรู ณ์ เพราะฉะนนั้ การเขา้ รว่ มอโุ บสถสงั ฆกรรมกบั พระ
ทงั้ หลายนน้ั จงึ เปน็ ความจำ� เปน็ ทงั้ พระอรหนั ตแ์ ละปถุ ชุ น นน่ั คอื ทา่ นเคารพทงั้ พระวนิ ยั
เคารพทง้ั ธรรม พระพทุ ธเจา้ ไมล่ บลา้ งไมป่ ฏเิ สธวา่ พระอรหนั ตเ์ ปน็ พระอรหนั ตแ์ ลว้ ไมม่ ี
โทษมกี รรม เพราะสน้ิ โทษไปหมดแลว้ แตเ่ วลานธี้ าตขุ นั ธเ์ รายงั มอี ยู่ หมคู่ ณะยงั มอี ยู่
สมมตุ ขิ นั้ นย้ี งั มอี ยู่ พระวนิ ยั กต็ อ้ งเดนิ ไปตามน้ี เพราะฉะนนั้ จงึ จำ� เปน็ ตอ้ งลงอโุ บสถ
สังฆกรรมเกี่ยวกับหมูก่ ับคณะ ซง่ึ ตามหลักพระวินัยท่านวา่ ง้นั

ดูเหมือนว่าท่านอาจารย์....ท่านเตรียมส่งพระมหานิกายล้วนๆ ไปอยู่ที่อังกฤษ
หลายองค์ ผมจึงเกรงไปวา่ ต่อไปข้างหน้าในอังกฤษคงจะต้องมีท้งั พระธรรมยุตและ
มหานกิ ายเชน่ ทเี่ ปน็ อยใู่ นเมอื งไทย ถา้ เปน็ เชน่ นี้ ผมคดิ วา่ ใหม้ นี กิ ายเดยี วเสยี จะดกี วา่

435

อนั นนั้ ใหเ้ ปน็ เรอ่ื งของชาวองั กฤษทจี่ ะพจิ ารณาเองนะ เรอื่ งความจรงิ ผมกพ็ ดู ให้
ฟงั แลว้ ทางนนั้ จะเอากค่ี ณะหรอื อะไรกแ็ ลว้ แตท่ างโนน้ ทางนไี้ มไ่ ดว้ า่ อะไร พดู ใหฟ้ งั
ตามความจรงิ ความจริงมันเป็นอยา่ งนั้น

สมมตุ วิ า่ ทางโนน้ ไปแลว้ กไ็ มร่ บั ทางนใ้ี ชไ่ หม ถา้ วา่ ใช่ รบั ไมไ่ ด้ ทางนก้ี ไ็ มไ่ ป มนั กจ็ ะ
ยากอะไร ไมเ่ หน็ ยากอะไรน่ี ความดี คนดี เรารบั ไดท้ ง้ั นนั้ แหละ มกี คี่ นกร็ บั ได้ แมแ้ ต่
ลูกของเราเกิดมาก่คี น เรายังเลย้ี งได้ ครูบาอาจารย์ไมว่ ่าคณะไหนถ้าไปดีแลว้ ท�ำไม
จะปฏบิ ตั กิ บั ทา่ นไมไ่ ดร้ บั ทา่ นไมไ่ ด้ พจิ ารณาซติ รงน้ี จะมกี นี่ กิ าย ทา่ นดกี ร็ บั ทา่ นไดน้ ี่
เป็นอะไรไป เรื่องสังฆกิจสังฆกรรมเป็นหน้าท่ีของท่าน เป็นเร่ืองของท่านต่างหาก
ไมใ่ ชเ่ รอ่ื งของเราทจ่ี ะไปรบั ภาระมากมายกา่ ยกองพอทจ่ี ะเกดิ ปญั หาวนุ่ วายขนึ้ มาอยา่ งนี้
เมอื งไทยนี่กม็ ี ๒ นิกาย ท่านก็อยู่ของทา่ นได้ ท่านไม่เห็นเป็นอะไรกนั ถ้าว่าอังกฤษ
มีความต้องการอย่างน้ันก็เข้าใจว่าจะไม่มีปัญหาอะไรนี่ เหมือนอย่างเสือนี่ เกิดมา
ลกู มนั กล็ าย พอ่ ลายแลว้ ลกู ไมใ่ หล้ ายไดย้ งั ไง อนั นอ้ี อกไปจากเมอื งไทย เมอื งไทยกม็ ี
ท้ังธรรมยุตมีท้ังมหานิกาย แล้วไปทางโน้นจะไปลบล้างเอาหมดให้มีแต่อันเดียว
แลว้ อนั เดยี วจะเอาอะไรกเ็ อา หรอื วา่ เอาพระไปรวมกนั เอาพระไปมดั คอตดิ กนั พระทา่ น
ไม่ใช่กบไม่ใช่เขียดไม่ใช่หมูพอจะไปมัดคอติดกัน เม่ือท่านไม่เห็นสมควรจะไป
ทา่ นกไ็ มไ่ ปเสยี ถา้ ทางโนน้ ไมย่ นิ ดี ทา่ นกไ็ มไ่ ป ถา้ ทางโนน้ ยนิ ดี ทา่ นกไ็ ป กนี่ กิ ายกไ็ มม่ ี
ปัญหาอะไรที่ขึ้นช่ือว่าความดีแล้วผู้ดีแล้ว มันก็มีเท่าน้ันเอง จะมีก่ีนิกายก็ดีจะเป็น
อะไรไป อันไหนท่มี ันขัดพระวนิ ัยที่จะเป็นไมไ่ ด้ ก็เราตงั้ ใจจะเป็นพทุ ธบริษทั แลว้ นี่
เรากอ็ ย่าเอาไปใหม้ นั ขัดกนั ซิ มนั ก็เทา่ น้ันเอง อันไหนมันสะดวกตามหลกั พระวินยั
เราถอื พทุ ธฺ ํ ธมมฺ ํ สรณํ คจฉฺ ามิ เรากเ็ ดนิ ตามนนั้ ลกู เรากค่ี น เรายงั เลย้ี งไดเ้ รายงั ดไู ด้
จะวา่ ไง ทำ� ไมพระเพยี ง ๒ นกิ าย จะเขา้ กนั ไมไ่ ดอ้ ยดู่ ว้ ยกนั ไมไ่ ดร้ บั ไมไ่ ด้ วา่ ไงมขี อ้ คา้ น
ตรงไหนทว่ี ่านี่ มีท่ีขดั แยง้ ตรงไหนท่ีผมพดู ให้ฟังนี่สงสัยตรงไหน

อยา่ งทเี่ หน็ ในเมอื งไทย เวลาพระตา่ งนกิ ายเขา้ ไปพกั แรมรว่ มกนั ในวดั ของฝา่ ยใด
ฝา่ ยหนง่ึ เมอ่ื ถึงวันทำ� อุโบสถสังฆกรรม พระอาคันตุกะเพียงแต่แสดงบรสิ ุทธิ์เท่านน้ั
ผมเขา้ ใจวา่ ทท่ี า่ นอาจารยพ์ ดู หมายถงึ เรอ่ื งธรรมปฏบิ ตั แิ ลว้ ทงั้ สองนกิ ายอยรู่ ว่ มกนั ได้

436

ไม่มีอะไรขัดข้อง แต่เร่ืองสังฆกรรมแล้ว ต้องเป็นเร่ืองของพวกน้ันพวกน้ีใช่ไหม
ครบั

ถา้ หากเรามธี รรมจรงิ ๆ กไ็ มม่ ปี ญั หาอะไร คำ� วา่ พระวนิ ยั น้ี กค็ อื จะมคี นผดิ คนถกู
มีคณะน้ันคณะนี้เข้าไปเกย่ี วไปขอ้ งไปย่งุ กนั อยู่นั่นละซี อันนท้ี ม่ี ันเปน็ ปญั หาอยนู่ น่ี ่ะ
เมืองอังกฤษก็ไม่ใช่มีแต่เมืองอังกฤษเท่าน้ัน แล้วเมืองไทยก็ยังต้องไปเกี่ยวข้องกัน
เมอื งองั กฤษนนั้ กอ็ าจมาเกยี่ วขอ้ งกบั เมอื งไทย อยา่ งวดั นน้ั วดั น้ี วดั นวี้ ดั ธรรมยตุ วดั นนั้
วดั มหานกิ าย นแ่ี หละตรงนแ้ี หละทคี่ งจะเปน็ ปญั หาอกี อนั หนงึ่ ทที่ า่ นรกั ษาเปน็ สว่ นใหญ่
ไวน้ ีก้ เ็ พอื่ รักษาส่วนใหญ่นัน่ เอง หรอื คณุ ...วา่ ไง

คอื บางทเี รากไ็ ปเข้าใจวา่ คนจะดเี หมอื นกัน บางทมี นั กไ็ ม่เหมอื นกนั ตรงน้กี จ็ ะ
ล�ำบาก

ใช่ คอื วา่ มนั ไมม่ แี ตเ่ ฉพาะเทา่ นนั้ มนั จะเกยี่ วขอ้ งมาจากทางนนู้ เกย่ี วจากทางน้ี
หลายทางเขา้ มาทงั้ สองคณะนใ้ี ชไ่ หมละ่ คณะใดคณะหนง่ึ กจ็ ะตอ้ งเขา้ มาประสานอยา่ งน้ี
แลว้ จะปฏบิ ัติอยา่ งไร ทนี กี้ ็ยุง่ กันละ ทา่ นรักษาไวเ้ พือ่ สว่ นใหญน่ ั้นเอง ทีท่ า่ นว่าไว้นี้
เหมาะแลว้ ทที่ า่ นทำ� ไวน้ น่ั ๆ เหมาะแลว้ อนั นไี้ มย่ งุ่ นี่ กเ็ พยี งเทา่ นน้ั อยา่ งทว่ี า่ ใชไ่ หมละ่
มนั ไมย่ งุ่ ถา้ เปน็ อยา่ งนม้ี นั จะยงุ่ ภายหลงั ทท่ี า่ นทำ� ไวน้ น่ั ผมวา่ มนั เหมาะแลว้ คณุ ....
เหน็ ดว้ ยไหมทว่ี า่ นี่ มนั จะไมม่ เี พยี งเทา่ นน้ั ละซี ในลอนดอนกด็ ใี ชไ่ หม ทางนกี้ จ็ ะไปๆ
ทางโนน้ ก็จะมาๆ แล้วไม่ทราบว่าใครเปน็ ใครละ แล้วทีน้ีจะมายงุ่ ทหี ลัง ทีท่ า่ นทำ� ไว้
เปน็ แผนกๆ น้ี มันเหมาะแลว้ หนา้ ท่ขี องใครตามกฎตามคณะของใครก็ให้ทำ� ไปเลย
มันสะดวก ถ้าเป็นอยา่ งน้ันแล้ว มนั จะยุง่ ภายหลังแน่นอนทีเดียว อาตมาภาพว่าง้ัน
มันเหมาะ

ถ้าผไู้ ปอยู่มหี ลักธรรมในใจกอ็ าจจะไมถ่ งึ กบั เป็นปัญหาใหญ่

ใช่ อยา่ งแตก่ อ่ นครงั้ พทุ ธกาล พระพทุ ธเจา้ ยงั อยู่ มนั กไ็ มย่ ากอะไรเลย พอพระ
แตกสามคั คกี นั ปบุ๊ น้ี กแ็ ยกใหเ้ ปน็ คนละนกิ ายไปเลยทนั ที ทนี พ้ี อเขา้ กนั ไดใ้ นความเหน็
ตามหลักธรรมวนิ ัยอนั เดียวกัน พระพทุ ธเจ้าก็ใหร้ ว่ มกนั ทนั ที ก็พระพทุ ธเจ้า แต่ทนี ี้

437

เราไม่ใชพ่ ระพุทธเจ้านี่ ไม่ทราบว่ายังไงอำ� นาจทีใ่ หเ้ ป็นไปอย่างนน้ั มนั กเ็ ป็นไปไม่ได้
จงึ วา่ คณะใหญท่ า่ นทำ� เอาไวน้ นั้ กเ็ หมาะแลว้ ในครง้ั พทุ ธกาลมนี ะ เวลาธรรมกถกึ กบั
วินัยธรแตกกนั ในระหว่างนนั้ เลยไมท่ ำ� สังฆกรรมรว่ มกันเลย พระพุทธเจา้ เปน็ ผ้มู า
พิจารณาเรื่องอธิกรณ์ ลงกันหมดแลว้ ก็รวมกันได้ทันที แนะ่ นพ่ี ระพทุ ธเจา้ นะ อันนี้
เราไมใ่ ชอ่ ย่างน้นั นี่ มันก็ไมพ่ น้ อยา่ งท่วี ่าแหละ จะวุ่นวายอยา่ งว่า ถา้ อยา่ งนน้ั ทม่ี นั
เปน็ อยู่แลว้ นี้มันกเ็ หมาะแลว้ ธรรมดาแลว้ ถา้ เอะอะจะไปท�ำอยา่ งน้นั เลย เวลาเกดิ
ความวนุ่ วายมาทหี ลงั แลว้ จะทำ� ยงั ไง จะไปหาหลกั ยดึ ไมไ่ ดว้ า่ ใครเปน็ อะไร เลยไมท่ ราบ
วา่ ใครเปน็ อะไรเลยยงุ่ กนั ไปหมด แลว้ ใครจะวา่ ใครเปน็ มหานกิ าย ใครจะวา่ ใครเปน็
ธรรมยุต มนั กย็ งุ่ กนั เลย

มนั กม็ ขี อ้ ตายตวั อยแู่ ลว้ กฎวางไวแ้ ลว้ มนั กส็ ะดวก อยา่ งทกุ วนั นเี้ หมาะอยแู่ ลว้
เอาปฏบิ ัตเิ ข้าซิ เรื่องของหลักธรรมหลกั วนิ ัยเพ่ือมรรคผลนิพพานท�ำลงไป คณะน้นั
เปน็ ยงั ไงเอาใหป้ กครองกนั ไป คณะนเี้ ปน็ ยงั ไป เอา๊ ปกครองกนั ไป ดไี มด่ ดี ดุ า่ วา่ กลา่ ว
กนั ไป ลงฝกึ ทรมานกนั ไป หวดกนั ไปเฆย่ี นกนั ไปกไ็ ด้ คณะนน้ั เหตผุ ลจะทำ� อยา่ งนน้ั
กไ็ ดน้ ีน่ ะ ลูกของเรานี่มกี ี่คนเอาปกครองเอาวา่ เอา มนั สะดวกแหละอย่างน้นั พอมา
คละเคลา้ ใหล้ กู สองแมม่ าอยดู่ ว้ ยกนั มนั กย็ งุ่ แลว้ ไมท่ ราบวา่ ใครจะมาตดั สนิ เอาแมน่ น้ั
มาตดั สนิ กว็ ่าลูกเราถกู เอาแมน่ ี้มาตดั สินก็จะวา่ ลูกเราถกู ตกลงทีนม้ี นั ก็ยุ่งกันใหญ่
ใชไ่ หมละ่ นั่น มนั สงครามนะ เปน็ อยา่ งน้นั ทท่ี ่านทำ� ไวแ้ ล้วมันเหมาะแลว้ ผมว่า
ผมกไ็ มม่ ีทคี่ ้าน เพราะมนั มีอยู่อย่างนนั้ แล้วจะทำ� ยงั ไง ถา้ หากมนั ไมม่ ี เราอตุ ริมาทำ�
ใหม้ ี มนั กเ็ ปน็ อกี อยา่ งหนงึ่ แตท่ นี สี้ มมตุ วิ า่ เราจะรวมแลว้ จะรวมดว้ ยเหตใุ ด นปี่ ญั หา
เพราะเราไมส่ ามารถ รวมกนั ไปแลว้ มนั กจ็ ะยงุ่ ไมพ่ น้ ยงุ่ ถา้ เมอื่ มนั ไมพ่ น้ ยงุ่ กป็ ลอ่ ยไว้
อยา่ งนมี้ นั ไมย่ งุ่ กย็ งั งดี้ กี วา่ เมอื่ เราเทยี บทง้ั สองอยา่ งนี้ อยา่ งนม้ี นั ดอี ยแู่ ลว้ เราพดู ตาม
เหตุผลนะ เราไมเ่ ขา้ ใครออกใครทัง้ นัน้ แหละ

กระผมขอโอกาสกราบเรยี นพระเดชพระคณุ อาจารย์ คนทว่ี า่ ชาครธรรมพระอรหนั ต์
เป็นทุกล�ำดับ ผมเข้าใจว่าคนที่พูดคงจะไม่รู้ว่าพระอรหันต์ท่านตื่นนั้นตื่นด้วยอะไร
กระผมเขา้ ใจวา่ พระอรหนั ตท์ า่ นตนื่ อยใู่ นโลกทง้ั สามนตี้ ลอดเวลา แตส่ ว่ นรปู ขนั ธแ์ ละ

438

จติ นนั้ หลบั ขณะนยี้ งั เปน็ ไปตามธาตขุ นั ธอ์ ยู่ ทนี ค้ี นทพี่ ดู วา่ พระอรหนั ตน์ อนไมห่ ลบั นน้ั
จับเอาค�ำท่ีพระอรหันต์ท่านต่ืนอยู่ในสามโลกธาตุน้ี คือท่านรู้แจ้งอะไรหมดทุกสิ่ง
ทกุ อยา่ ง แลว้ เขา้ ใจวา่ ทา่ นเปน็ ผตู้ นื่ อยใู่ นสามโลกธาตนุ ี้ ทนี ค้ี นทพี่ ดู เขา้ ใจวา่ คงจะไปได้
จากค�ำว่า ทา่ นตนื่ อยูใ่ นสามโลกธาตุ แลว้ ก็บอกว่าพระอรหันตเ์ ป็นผทู้ ่ไี ม่หลับ

กค็ งเปน็ อยา่ งนน้ั ไมว่ า่ แตค่ งเปน็ แหละ วา่ เปน็ เอาเลยจะเปน็ อะไรไป อยา่ ไปวา่
คงๆ เคง็ ๆ เลย มอบใหห้ มดกบั คนประเภทนนั้ กบั เรอื่ งตายเกดิ ตายสญู น้ี แหม สำ� คญั
มากนะ บาปบญุ มหี รอื ไมม่ นี นั้ เปน็ อกี อยา่ งหนงึ่ ยงั ไมห่ นกั ยง่ิ กวา่ คำ� วา่ ตายเกดิ ตายสญู น้ี
อนั นห้ี นกั มาก จะพสิ จู นไ์ ดใ้ นภาคปฏบิ ตั เิ ทา่ นนั้ นอกนน้ั พสิ จู นไ์ มไ่ ด้ เรยี นจบพระไตรปฎิ ก
ก็เถอะว่างั้นเลย เราไม่ได้ประมาทพระไตรปิฎก ท่านก็แสดงไว้ แต่ความเช่ือนั้น
มนั ไมเ่ ช่ือเพราะกเิ ลสไมใ่ หเ้ ชือ่ นีส่ ิ่งปิดบังมนั ปดิ อยนู่ ี่ เกิดมากห่ี มื่นกี่แสนกี่ลา้ นภพ
ล้านชาติ มนั ก็ลบออกหมดเหมือนไม่มี เหมือนเพ่ิงมามใี นอตั ภาพเดยี วนี้ ออกจากนี้
มนั กต็ ดั ไวห้ มดเลย ทจ่ี ะไปขา้ งหนา้ จะมากยงิ่ กวา่ ทผี่ า่ นมาแลว้ มนั กป็ ดิ ไวห้ มดไมใ่ ห้
เห็น มนั ให้เห็นเฉพาะปจั จุบันท่รี ๆู้ อยู่ในธาตใุ นขันธน์ ้เี ทา่ น้นั พอออกจากนี้ไปแล้ว
มนั กพ็ ังไปเลยไมม่ อี ะไรเหลอื

กิเลสตวั น้ีสำ� คัญมากนะ มนั อย่บู นหวั ใจที่ไม่สูญน่ันแหละ หวั ใจดวงนี้ไมส่ ญู
กเิ ลสกอ็ ยบู่ นหวั ใจนล่ี ะ แตม่ นั ปดิ หวั ใจไวเ้ สยี ไมใ่ หร้ เู้ งอ่ื นตน้ เงอ่ื นปลาย เงอ่ื นตน้ กค็ อื
วา่ ตงั้ แตเ่ กดิ เรอื่ ยมากภี่ พกชี่ าติ และเงอื่ นปลายทจี่ ะสบื ตอ่ ภพตอ่ ชาตอิ กี เทา่ ไร มนั ปดิ
ไวห้ มด มนั ใหเ้ หน็ ในวงปจั จบุ นั ใหร้ อู้ ยปู่ จั จบุ นั เทา่ นี้ ไมใ่ หร้ มู้ ากกวา่ น้ี เมอ่ื มนั ไมใ่ ห้
รมู้ ากกวา่ นี้ พออตั ภาพนด้ี บั ลงไปมนั กห็ มด วา่ งนั้ สว่ นกเิ ลสอยบู่ นหวั ใจมนั ไมไ่ ดบ้ อกนะ
วา่ ถ้าจิตสูญแล้วกิเลสบรรลยั หนา มันไม่ได้บอกนี่ เทา่ ท่กี เิ ลสยังมีอยูใ่ นหวั ใจเพราะ
ใจไมส่ ูญนั่นเอง กเิ ลสยงั มี ถึงไดห้ ลอกลวงต้มต๋นุ โลกอยเู่ รือ่ ยมา มันไมบ่ อกตรงนี้
อยากจะทราบก็พจิ ารณาลงไปซิ จะคอ่ ยรูโ้ ดยล�ำดบั ๆ ไปตั้งแต่ข้ันสมาธนิ แ่ี หละ คือ
จะคอ่ ยเปน็ วงเขา้ มาๆ แคบเขา้ มา ตะลอ่ มเขา้ มา พอออกจากนกี้ ก็ ระจายออกเรอื่ งปญั ญา
ธรรมดาของจติ ยงั มที ยี่ ดึ ทเ่ี หนยี่ วอะไรน้ี มนั จะบอกเปน็ สายไปยงั ไงๆ น้ี ปญั ญาจะตดั
เขา้ มาๆ วนเข้ามาเรือ่ ย สว่ นหยาบ ส่วนกลาง สว่ นละเอยี ดลงไปเร่อื ยๆ จนกระทั่ง

439