รวมธรรมสากัจฉา

หาทต่ี ัดไมไ่ ด้ ไปรวมอย่ทู ่จี ติ ที่เรียกว่า อวชิ ชา คอื มนั ขาดหมด เชื้ออนั นี้ท่จี ะไปตอ่
ทต่ี รงไหนไมม่ ี แตก่ อ็ ยทู่ อ่ี วชิ ชามารวมอยทู่ ตี่ รงนน้ั เกดิ เปน็ ภมู ลิ ะเอยี ดทตี่ รงนนั้ เชน่
อย่างพระอนาคามีอย่างน้ี คือพวกท่อี วิชชารวมตวั นเี่ ปน็ พระอนาคามี เม่อื พงั อนั นี้
ออกไปหมดแลว้ ทนี ขี้ าดเลย มนั กเ็ หน็ ชดั อยใู่ นใจนน่ั ไมม่ อี ะไรแลว้ มนั กร็ ชู้ ดั จะสบื ตอ่
ในอะไรๆ เหตุท่เี ป็นมาตง้ั แต่ภพไหนชาติใดก็ร้มู าโดยล�ำดับแลว้ พออนั น้ขี าดสะบ้ัน
ออกไปแลว้ เรยี กวา่ ปจั จบุ นั นขี้ าดสะบนั้ ไปหมด อนาคตกไ็ มม่ เี งอ่ื นตอ่ อดตี กข็ าดมาแลว้
อนาคตกไ็ ปจากอนั เดียวนี้ ขาดสะบั้นลงไปแล้วน้ี มันกร็ ้ชู ัด ทนี่ ่ไี ม่เกดิ สญู ไหมที่น่ี
เอาอะไรมาสูญ ถา้ สญู ท�ำไมร้วู ่าไม่เกิดล่ะ ผู้บรสิ ุทธเ์ิ อาอะไรมาสญู วะ อะไรจะไปลบ
ความบรสิ ทุ ธนิ์ นั้ ได้ ความบรสิ ทุ ธนิ์ เ้ี ปน็ ธรรมเหนอื โลก กเิ ลสตายแลว้ กเิ ลสลบไมไ่ ดแ้ ลว้
ย่งิ รชู้ ดั ละซิ นีต่ อ้ งพิสจู น์ทางภาคปฏิบตั ิ

อยา่ งพระพทุ ธเจา้ วา่ อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา สงขฺ ารา, สงขฺ ารปจจฺ ยา วญิ ฺ าณํ ... แหม...ซง้ึ
เอามากทเี ดยี ว แตเ่ ราจะไปพจิ ารณาอวชิ ชา ปฏบิ ตั ติ อ่ อวชิ ชาอยา่ งทท่ี า่ นเรยี งลำ� ดบั ไว้
นน้ั ไม่ได้ ทา่ นบอกเรอ่ื งสาเหตขุ องมนั เมอื่ มอี วชิ ชาแลว้ จะเปน็ อยา่ งนน้ั ๆ ไปตา่ งหาก
ท่านบรรยายถึงเรื่องมันตา่ งหาก แต่ภาคปฏิบตั จิ ะไปดบั อวิชชาแลว้ ดับสงั ขารแล้วดบั
วญิ ญาณไม่ได้ อวชิ ชาเปน็ สาเหตุให้แตกกระจายเปน็ แขนงออกไปต่างหาก พอถอน
พรวดขน้ึ มาแลว้ ไมต่ อ้ งบอก กง่ิ กา้ นสาขาตายไปดว้ ยกนั หมด ทา่ นจงึ วา่ อวชิ ชฺ ายเตวฺ ว
อเสสวิราคนโิ รธา สงฺขารนิโรโธ ...แลว้ กด็ บั เร่ือยๆ จนกระทัง่ นิโรโธ โหติ เหลา่ นด้ี บั
อนั นน้ั กด็ บั หมด ถา้ มอี นั นแี้ ลว้ ตอ้ งเปน็ อยา่ งนน้ั ๆ ตอ่ แขนงไป พอถอนพรวดขนึ้ มาแลว้
ดับไปหมดเลย ความหมายวา่ งัน้ เพราะฉะนน้ั การอธิบายธรรมะนีก้ ็คอื อธิบายเร่ือง
อวชิ ชานน่ั เอง พอถงึ ขนั้ ละเอยี ดแลว้ เปน็ อวชิ ชาลว้ นๆ อธบิ ายถงึ เรอ่ื งอวชิ ชาลว้ นๆ จะไม่
บอกวา่ แสดงปฏจิ จสมปุ บาท อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา สงขฺ ารา กต็ าม การพจิ ารณาเขา้ ไปโดยลำ� ดบั ๆ
นน้ั ละคอื ตดั กงิ่ กา้ นสาขา หรอื วา่ ตดั รากฝอยรากอะไรเขา้ ไปเรอื่ ยๆ จนกระทงั่ ถงึ รากแกว้
ถอนพรวดขึ้นมา หมายถึงวา่ ดับกันทจี่ ติ เลย ผลสดุ ทา้ ยกเิ ลสไปรวมอยทู่ จี่ ติ ก็ดับกนั
ที่นั่นเลย พออันน้นั หมดแลว้ มันก็หมด

440

เมอื่ อวชิ ชาหมดไปแลว้ สงั ขารปรงุ ขน้ึ มากเ็ ปน็ สงั ขารขนั ธล์ ว้ นๆ ไปเสยี ไมใ่ ชส่ งั ขาร
สมทุ ยั พออวชิ ชาดบั สงั ขารกด็ บั คอื วา่ สงั ขารทเ่ี ปน็ สมทุ ยั ซงึ่ ออกมาจากอวชิ ชาบงการ
น้ันน่ะดับไป ความหมายว่าอย่างง้ัน แต่ก่อนปรุงขึ้นมาก็เป็นสมุทัยรับทราบกับ
วญิ ญาณกเ็ ปน็ สมทุ ยั สัมผสั ก็เป็นสมทุ ยั และเป็นสมุทยั ไปหมด สมุทโย โหติ นัน่
ทา่ นวา่ ทนี พี้ อดบั อนั นห้ี มดแลว้ สงั ขารกด็ บั สงั ขารทเี่ ปน็ ตวั สมทุ ยั ดบั วญิ ญาณทเ่ี ปน็
ตวั สมทุ ยั ดบั ..ดบั เรอื่ ย..จนกระทง่ั ถงึ ภพชาติ นนั่ อวชิ ชาแทๆ้ เปน็ อยา่ งนน้ี น่ี ะ เหลา่ นี้
เวลาท่านเรียงลำ� ดับ ผู้ปฏิบัติเลยจะไปเรยี งอยา่ งนนั้ ...ตาย ท่านพดู ถึงต้นเหตทุ ีเ่ ปน็
สมทุ ัย ต้นเหตุท่เี ป็นนโิ รธเปน็ มาจากไหน มาจากมรรค แนะ่ ต้นเหตุทีม่ าจากสมทุ ยั
คือกิเลสอวชิ ชานน่ั ละ ทา่ นพดู ตามเรอ่ื งของมันต่างหากน่ี ไมใ่ ช่วา่ ใหด้ ับอวิชชาแลว้
จงึ จะดบั สงั ขาร ดบั วญิ ญาณ ดบั นามรปู ...ดบั ไปเรอื่ ย...ไมใ่ ช่ อยา่ ไปตะครบุ เงาหนา นนั่
ทา่ นบรรยายตามเรื่องของความดับของมนั

ถา้ จะพดู ยำ้� อันเดยี วกนั เขยี นลงในตวั เดยี วกนั มนั จะอา่ นออกได้ยังไง กต็ ้อง
เรยี งลำ� ดับ เช่นอยา่ ง ทุกข์ สมุทัย นโิ รธ มรรค นผี่ ู้ปฏบิ ัตทิ ้งั หลายจะไปกำ� หนดทกุ ข์
แลว้ จงึ จะไปละสมทุ ยั จงึ จะไปเจรญิ มรรค จงึ จะไปทำ� นโิ รธใหแ้ จง้ ..ตาย ธรรมทง้ั สน่ี ี้
ท�ำงานเกย่ี วโยงกัน พอทุกขเ์ กิดขึ้น ทราบวา่ ทกุ ข์เกดิ ขึ้น เกิดขนึ้ มาจากอะไร นัน่ เปน็
มรรคแล้วนะ ค้นหาเหตุแล้วนัน่ นะ่ สติจ่อลงไป ปญั ญาพจิ ารณาลงไป มรรคท�ำงาน
คน้ หาสมทุ ยั ตวั พาใหเ้ กดิ เกดิ เพราะอะไร พอทราบแลว้ มนั กด็ บั นนั่ ละนโิ รธขนึ้ มาใน
ระยะเดยี วกนั เปน็ ลำ� ดบั ลำ� ดา ไมใ่ ชน่ โิ รธจะดบั พบึ่ ทเี ดยี วนะ จะคอ่ ยดบั ไปโดยลำ� ดบั ๆ
จนกระทงั่ ถงึ ขน้ั ถอนรากแกว้ มนั ถงึ พรวดทเี ดยี วนนั้ ดบั พรอ้ มมลู สตปิ ฏั ฐานสกี่ เ็ หมอื นกนั
เวลาทา่ นแสดงทา่ นกแ็ สดงเปน็ อาการของมนั เหมอื นกบั วา่ ทำ� อยา่ งนแ้ี ละใหท้ ำ� อยา่ งนน้ั
แตผ่ ้ปู ฏบิ ตั ิจะไปท�ำอยา่ งน้นั ไม่ได้ พอจ่อลงไปทเ่ี ดยี วน้กี ว็ ง่ิ ถึงกันหมด สติปัฏฐานส่ี
อรยิ สจั สี่ ถงึ กนั หมด อวชิ ชาเหมอื นกนั พออวชิ ชาดบั เทา่ นนั้ กห็ มดเชอ้ื ดบั แลว้ สงั ขาร
กม็ แี ตส่ งั ขารลว้ นๆ ไมม่ สี งั ขารทเี่ ปน็ ตวั สมทุ ยั เพราะสมทุ ยั ไมม่ ี จงึ เรยี กวา่ ขนั ธล์ ว้ นๆ
วญิ ญาณกล็ ว้ นๆ ไปเสยี สมั ผสั กส็ มั ผสั ไปธรรมดา รบั ทราบไปธรรมดาลว้ นๆ อะไรกด็ บั
เปน็ ภพเปน็ ชาติกด็ ับไปหมด ไมม่ อี ะไรเหลือเลย

441

เข้าใจไหม อธิบายอวิชชาวันน้ี เป็นอย่างน้ันละ แต่ท่านก็เรียงลำ� ดับไปให้รู้
ไม่อยา่ งน้นั จะสมภมู ศิ าสดายังไง ต้องวางใหล้ ะเอยี ดลออ เช่นอย่างมรรค ๔ ผล ๔
นพิ พาน ๑ น่ีทำ� งานเกย่ี วโยงกันไปๆ ทา่ นก็ชี้แจงไว้อยา่ งละเอียดลออ เราจะไปหา
เรียงล�ำดับเหมือนแบบเหมือนแผนนั้นไม่ได้การปฏิบัติ มันเก่ียวโยงกันไปหมด
เหมือนกัน ค�ำวา่ ข้ันๆ ข้นั ของจิตไมใ่ ชเ่ หมอื นข้ันบนั ได ขน้ึ ข้นั น้แี ล้วจะไปขึ้นข้นั น้นั
แลว้ จะไปขนึ้ ขนั้ นนั้ มนั หากเชอ่ื มโยงกนั ไปโดยลำ� ดบั ลำ� ดา จะรกู้ นั ไดอ้ ยา่ งชดั เจนกค็ อื
ภาคกามราคะ มนั รมู้ นั ถอนของมนั อยา่ งชดั เจน เออ้ .... ขาดแลว้ เหน็ ไดช้ ดั ไมม่ เี งอ่ื นตอ่
กนั แลว้ กามราคะขาดกร็ ู้ เอา๊ .... อวชิ ชาขาดกร็ ู้นี่ เราเอาน้ันเป็นขน้ั ก็ได้ หากรูอ้ ยูใ่ น
จติ ดวงเดยี วกนั นนั้ จะใหเ้ ปน็ ขน้ั โนน้ ขน้ั น้ี มนั ไมไ่ ดว้ า่ นน่ี ะ อะไรขาดมนั กร็ ู้ อะไรเหลอื อยู่
ละเอยี ดมากนอ้ ยเพยี งไรกร็ ู้ รๆู้ อยา่ งนนั้ จะวา่ เปน็ ขน้ั นนั้ ภมู นิ ม้ี นั ไมไ่ ดว้ า่ นท่ี า่ นกเ็ รยี ง
ออกมา เพราะจอมปราชญใ์ ครจะเกนิ พระพทุ ธเจา้ เรยี งออกมาไมใ่ หส้ งสยั แตอ่ ยา่ ไป
หลงเอาสง่ิ เหลา่ นนั้ มาเปน็ เนอ้ื เปน็ หนงั ยงิ่ กวา่ การปฏบิ ตั ิ ความหมายวา่ อยา่ งนนั้ อนั นน้ั
เป็นสง่ิ ทจ่ี ะพูดไปตามเรอื่ งราวต่างหาก ขอใหเ้ ป็นไปในวงปฏบิ ัติของตัวเองนเ้ี ถอะ

เหมอื นกบั เรารบั ประทานอาหาร รบั ประทานลงไปเรอื่ ย กช่ี อ้ นกต็ ามกท่ี พั พกี ต็ าม
ก่เี ปิบกต็ ามเปบิ ลงไป กป่ี น้ั กี่ค�ำเอาลงไป ความอม่ิ ของมนั ความเอร็ดอรอ่ ยของมนั
ไม่มชี ัน้ มภี ูมอิ ะไรแหละ ไปเรอื่ ยๆ พอถึงที่แล้ว เอา๊ เอาลงไปถ้าไม่อยากตาย มนั อม่ิ
กร็ เู้ องใชไ่ หมละ่ มนั กก็ กึ๊ กกั๊ ใสน่ ำ�้ เทา่ นน้ั แหละ พออมิ่ นำ้� แลว้ กห็ ยดุ เอง ไดข้ นั้ ไหนทนี่ ี่
ใครไปกำ� หนดขนั้ ก�ำหนดภูมิของมัน นนั่ เอาชอ่ื ว่าข้ันอมิ่ เสียเทา่ น้นั เอง จวนอ่ิมแลว้
นีข่ ้นั หนึ่งเสยี น่นั ละธรรมะกเ็ หมอื นอย่างนนั้ ละ พออ่มิ ก็รูเ้ อง

ผมไปวัด.....หมออะไรมาบวชอยู่น่ัน เขาเขียนภาพอวิชชา ท�ำเป็นลูกศรอะไร
ยงุ่ ไปหมด โอย๊ ....ใครขนื ปฏบิ ตั แิ บบนี้ ตายแลว้ เกดิ เกดิ แลว้ ตาย กไ็ มร่ อู้ วชิ ชาแหละ
ผมพดู ดว้ ยความอาจหาญ ผมไมไ่ ดพ้ ดู ดว้ ยความโออ้ วดนะ ทำ� อยา่ งนนั้ กจ็ ะไปหาเรยี ง
ลำ� ดบั อวชิ ชา นบั แขนงนนั้ แขนงน้ี มแี ตน่ บั กง่ิ นบั แขนง ตายทงิ้ เปลา่ ๆ ไมไ่ ดเ้ รอ่ื งอะไร
ถกู อวชิ ชาหลอกใหน้ บั แขนงไปเฉยๆ อวชิ ชาจะปลอ่ ยใหเ้ ราฆา่ มนั ไดย้ งั ไง มแี ตห่ ลอก
ใหอ้ อกหนจี ากตวั ของมนั นนั่ แหละ ถา้ ธรรมไดล้ งไปแลว้ เอาลงไปเถอะ มนั อยตู่ รงไหน

442

ฟดั ลงไปเลย เวลากเิ ลสจะเกดิ ขนึ้ ไมเ่ หน็ มนั วา่ กเิ ลสขนั้ นน้ั กเิ ลสภมู นิ ห้ี นา ไมเ่ หน็ บอก
มนั เกดิ ขนึ้ มาตวั ไหนเปน็ กเิ ลสทงั้ นนั้ ไมเ่ หน็ เรยี งลำ� ดบั ลำ� ดา ไมเ่ หน็ วา่ ใครมากอ่ นมาหลงั
มนั เปน็ กเิ ลสดว้ ยกนั ทง้ั นน้ั เกดิ ขน้ึ ตวั ไหนกด็ ี อาการใดกด็ ี ไมเ่ หน็ ไปเรยี งลำ� ดบั เวลาเรา
จะปฏิบตั ิธรรมเพอ่ื ฆ่ากเิ ลส เราจะไปหาเรียงลำ� ดับ มนั จะทนั กนั เหรอ ฟดั กันลงไปซี

โอ้ สดๆ รอ้ นๆ จรงิ ๆ นะ ธรรมของพระพทุ ธเจา้ เหมอื นกบั วา่ นน่ี า่ ๆๆ พระพทุ ธเจา้
กรี่ อ้ ยกพี่ นั กป่ี กี ต็ าม กอ่ี งคก์ ลี่ า้ นองคก์ ต็ าม กลี่ า้ นปกี ต็ าม ไมไ่ ดส้ ำ� คญั อะไรเลย ความจรงิ
อยกู่ บั เราทกุ คน ทา่ นสอนลงมาสคู่ วามจรงิ นนี่ า่ ๆ อยอู่ ยา่ งนน้ั นสี่ ำ� คญั แตก่ เิ ลสมนั วา่
โนน่ นา่ แลว้ นก่ี โ็ ดดใสโ่ นน่ เสยี ไมเ่ อานน่ี า่ อยา่ งธรรมทา่ นบอก โนน่ นา่ เลยฟาดขากดุ
แขนขาดถลอกปอกเปกิ ไปตามมนั เสยี นนั่ ซิ กเิ ลสหลอกสตั วโ์ ลก มนั หลอกงา่ ยนดิ เดยี ว
บทเวลากเิ ลสมกี ำ� ลงั หลอกงา่ ยนดิ เดยี ว แยบ็ เดยี วเทา่ นนั้ แหละหงายแลว้ ไมเ่ หน็ หมดั
มนั เลย เหน็ แตห่ งายผลง่ึ ลงไปแลว้ ผลง่ึ ลงไปไหน กผ็ ลง่ึ ลงไปหมอนนนั้ แหละ ดงั เสยี ง
ครอกๆ ....ไดก้ าร ได้ยนิ แตเ่ สยี งพวกได้การ .....ครอกๆ ....ได้การๆ

กระผมขอโอกาสกราบเรียนทา่ นอาจารย์ มอี ยคู่ รัง้ หนึ่งกระผมนั่งสมาธิ ทีนีจ้ ิต
ก็สงบน่งิ อยู่ จิตกร็ ู้อยูข่ ณะนิ่ง ออ๋ นข่ี ณะน่งิ มันมคี วามสุขความสบาย... มนั ว่างหมด
กระผมถอนขนึ้ มากพ็ จิ ารณา ไอค้ ำ� วา่ จติ วา่ งนอ้ี ยา่ งทท่ี า่ นบอกวา่ สญู ๆ เขา้ ใจวา่ จติ ทวี่ า่ ง
ไมร่ บั อารมณต์ า่ งๆ นน้ั เองกระมงั ทเ่ี รยี กวา่ สญู เพราะจติ ไมร่ บั อารมณใ์ ดๆ เสยี ทกุ สง่ิ
ทกุ อยา่ งแลว้ กไ็ มม่ อี ะไรเกดิ ขึน้ นก่ี เ็ ป็นอารมณน์ ิพพานใชไ่ หมครบั จติ รู้อยู่แต่วา่ จติ
ไมร่ ับอารมณ์

กถ็ กู แลว้ น่ี ถา้ หากจติ เปน็ นพิ พานแลว้ กเ็ ปน็ อารมณข์ องนพิ พานเตม็ ตวั ถา้ จติ ยงั
ไมเ่ ปน็ นพิ พานแตเ่ ปน็ ระยะทจี่ ติ วา่ งปลอ่ ยวาง นน้ั กเ็ ปน็ กระแสแหง่ อารมณข์ องนพิ พาน
กอ็ ยา่ งพระโสดา โสตะ กแ็ ปลวา่ กระแสพาดพงิ ถงึ แลว้ ความหมายวา่ อยา่ งนน้ั คอื จติ
มนั เป็นขั้นๆ นะ อยา่ งจติ ว่างอยา่ งหน่งึ คอื วา่ งในขณะทีจ่ ิตกา้ วเขา้ ส่คู วามสงบเตม็ ท่ี
ของตวั เองขณะทเี่ ปน็ สมาธเิ ตม็ ทห่ี รอื รวมเตม็ ทก่ี ว็ า่ ง พอถอนออกจากสมาธขิ น้ึ มาแลว้
กไ็ มว่ า่ ง มนั กเ็ กย่ี วขอ้ งกบั อารมณต์ า่ งๆ ทนี พ้ี อจติ เขา้ ถงึ ขนั้ วา่ งของมนั จรงิ ๆ มนั กว็ า่ ง
ไปหมด มองดูตน้ ไมภ้ เู ขานเ้ี ห็นเป็นรางๆ แตจ่ ิตนที้ ะลไุ ปหมด มองดูต้นไมม้ นั กท็ ะลุ

443

ไปเลยๆ วา่ งไปหมด ตานเี้ หน็ พอเปน็ เงาๆ รางๆ เทา่ นน้ั ละ เชน่ อยา่ งมองดศู าลาทงั้ หลงั นี้
กเ็ ป็นเพียงรางๆ เป็นเหมือนกบั เงา แตค่ วามว่างของจิตมนั พ่งุ ทะลไุ ปหมดเลย อนั นี้
กเ็ รยี กวา่ “วา่ งตามฐานของจติ ” แตใ่ นจติ ตวั เองยงั ไมว่ า่ งจากตวั เอง ทนี พี้ อวาระสดุ ทา้ ย
ตวั นมี้ นั กว็ า่ งจากตวั เอง สมมตุ เิ ราเขา้ ไปอยใู่ นหอ้ งน้ี ออ๋ หอ้ งนว้ี า่ ง แตเ่ รายงั กดี ขวาง
หอ้ งอยู่ เราไปยนื อยกู่ ลางหอ้ งนนั่ เราไมว่ า่ ง นค่ี อื จติ ยงั ไมป่ ลอ่ ยไมว่ างตวั เอง หอ้ งวา่ ง
แตค่ นๆ นน้ั ยงั ไปขวางอยใู่ นหอ้ งนน้ั แลว้ มอี กี ความรหู้ นงึ่ ขนึ้ มา เหมอื นกบั มคี นหนง่ึ
มาบอกหอ้ งนวี้ า่ วา่ งอะไร มนั ยงั ไมว่ า่ ง คณุ ไปยนื ขวางอยนู่ นั่ นะ่ คณุ อยากใหห้ อ้ งนวี้ า่ ง
คณุ ก็ตอ้ งออกมาซิ พอออกมาแล้ว หอ้ งก็วา่ ง แน่ะ น่ีพอถอนอปุ าทานความยดึ ม่นั
ในจติ นี้ออกผึงเทา่ นน้ั มันก็วา่ งหมด ทนี จี้ งึ ว่าวา่ งในหลักธรรมชาติ วา่ งโดยสมบูรณ์
เขา้ ใจหรือ

มนั วา่ ง ๓ วา่ ง เทา่ ทไี่ ดพ้ จิ ารณามาเปน็ อยา่ งนน้ั คอื สมาธเิ วลามนั เขา้ เตม็ ทกี่ ว็ า่ ง
ไปหมด ไม่เกย่ี วกับสภาพอะไรเลย พอถงึ ข้ันความวา่ งของจติ มนั กว็ ่างอยา่ งนแี้ หละ
มองดอู ะไรมนั วา่ งไปหมดเลย วา่ งทง้ั ตวั จติ เอง วา่ งทงั้ อะไรไปหมดเลย นเี่ รยี กวา่ วา่ งใน
หลักธรรมชาติ สุญฺโต โลกํ อเวกฺขสฺสุ โมฆราช สทา สโต ดูก่อนโมฆราช
ท่านจงพิจารณาโลกให้เป็นของว่างเปล่านะ คือว่างน้ันแล้วจะเข้าถึงว่างภายในจิต
คำ� วา่ วา่ งเปลา่ นกี้ ค็ อื วา่ มนั ไมม่ สี าระอะไรพอทจ่ี ะไปยดึ ไปถอื ไปหลงมนั ความหมายวา่
อยา่ งนน้ั เพอ่ื ใหป้ ลอ่ ยนน้ั เขา้ มา พอปลอ่ ยเขา้ มาแลว้ จากนน้ั มนั กว็ า่ งในตวั เอง คอื ทา่ น
สอนผทู้ เี่ ปน็ ขปิ ปฺ าภญิ ฺ า กบั ทนธฺ าภญิ ฺ า มนั ตา่ งกนั ควรหยบิ ยกธรรมะอนั ใดให้
กไ็ มม่ ใี ครฉลาดยง่ิ กวา่ พระพทุ ธเจา้ คนนคี้ วรแสดงยอดธรรมให้ จติ นจ้ี ะเขา้ สยู่ อดจติ แลว้
ทา่ นกใ็ สผ่ งึ เดยี วไปเลย พวกขปิ ปาภญิ ญานน้ั รวดเรว็ ไดแ้ ก่ พวกอคุ ฆฏติ ญั ญู วปิ จติ ญั ญู
พจิ ารณา เรายงั ไมท่ นั เขา้ ใจทางน้นั เข้าใจแลว้ ขาดไปแลว้ กเ็ หมอื นอยา่ งท่ีเราเรียน
หนงั สืออยูใ่ นห้องเรยี นนน้ั แหละ เวลาครูอธิบายนี้ ผมู้ ีความฉลาดเข้าใจแลว้ ผทู้ มี่ ี
ปญั ญานอ้ ยยงั ยงุ่ อยนู่ นั่ นะ่ ครอู ธบิ ายแลว้ อธบิ ายเลา่ ไอผ้ ทู้ เ่ี ขา้ ใจแลว้ จนรำ� คาญ ผนู้ น้ั
ยังไมเ่ ข้าใจเลย แนะ่ มันต่างกันอยา่ งนแี้ หละ เชาวนข์ องคนมนั ผดิ กนั

444

กระผมขอโอกาสครบั ทพ่ี ่อแม่ครูอาจารยว์ ่า จิตว่างในลกั ษณะอยา่ งนจี้ ะรู้หรือ
รไู้ ดโ้ ดยไมต่ อ้ งถามใครนนั้ ตอ้ งฝกึ ดว้ ยตนเอง คอื ใหม้ สี ตจิ บั อาการของจติ อยทู่ กุ ขณะ
อารมณ์อะไรเกิดข้นึ มาใหร้ .ู้ ...คล้ายๆ วา่ ปดิ ประตขู า้ งในไมใ่ หอ้ อก พอรูจ้ ากอนั นีไ้ ป
เรื่อยๆ แลว้ ความรูน้ ้นั ถามกันไมไ่ ดใ้ ชไ่ หมครับทา่ นอาจารย์

ว่าไง ยังไม่เข้าใจชดั

การวา่ งในลกั ษณะน้ี ไดแ้ กผ่ ปู้ ฏบิ ตั ทิ เี่ อาสตจิ อ้ งตวั ของตวั เองอยเู่ รอื่ ย คลา้ ยๆ วา่
ปดิ ประตไู มใ่ หอ้ อกไปขา้ งนอกเลย เอาสตจิ อ้ งๆ อยอู่ ยา่ งนี้ อนั นเ้ี ปน็ ผลของการปฏบิ ตั ิ
ทไ่ี มต่ อ้ งไปถามใครวา่ จะไดธ้ รรมขน้ั ไหนๆ กระผมสงสยั วา่ ผทู้ จี่ อ้ งอยนู่ จี้ ะเปน็ ผรู้ เู้ อง
ใชไ่ หมครบั

คำ� ถามนก้ี ด็ มู นั ลกั ษณะเดาๆ อยู่ เพราะฉะนนั้ ผตู้ อบนกี้ จ็ ะตอบเดาเหมอื นกนั
ผมไม่กลา้ ตอบนะ เร่อื งวงกวา้ งวงแคบของการพจิ ารณานน้ั เมื่อรู้พอตวั ของมนั แลว้
มนั กป็ ลอ่ ยเขา้ มาๆๆ นเ่ี ทา่ นก้ี อ่ น แมท้ ส่ี ดุ เขา้ สรู่ า่ งกายน้ี มนั กร็ ขู้ องมนั นอกจากรนู้ แ้ี ลว้
มนั ยงั ปลอ่ ย เชน่ อยา่ งภาพขา้ งนอกนกี้ เ็ หน็ ไดช้ ดั ปลอ่ ยของมนั ไป แลว้ ยงั มภี าพขา้ งใน
ภายในจิต โดยอาศัยร่างกายนี้เป็นภาพอยู่ภายใน ก�ำหนดพิจารณาภาพภายใน
จนกระทงั่ วา่ งไปหมด ทนี่ ไ่ี มม่ อี ะไรเหลอื แลว้ นน้ั ละจติ วา่ งตามฐานของมนั วา่ ง เอาตรงนน้ั
อยา่ งนซี้ ี นถ่ี า้ หากวา่ ไดเ้ คยพจิ ารณาดว้ ยกนั ไดร้ ดู้ ว้ ยกนั พดู อยา่ งนกี้ ไ็ มม่ ปี ญั หา ถา้ ยงั
ไมเ่ ปน็ ก็เป็นปัญหาอย่วู นั ยังค่�ำนัน่ แหละ อยา่ งทีท่ า่ นพูดนีก่ ็เหมือนกัน

อปุ มาอยา่ งนน้ี ะครบั ผหู้ นง่ึ มาหาเราวา่ จะฆา่ เรา ผทู้ สี่ องมาอกี ทวี า่ ไมฆ่ า่ แตใ่ นดา้ น
ธรรมะ ผมเช่อื คนทีว่ ่าจะฆา่ แต่ผ้ทู มี่ าทสี่ องนี้ผมยงิ ท้งิ แลว้ ถ้าปฏบิ ัตอิ ยา่ งนน้ี ะครบั
ไม่ต้องไปถามใคร

กย็ งั ไมล่ งใจวา่ จะตอบอยา่ งไรนะนี่ เรากไ็ มท่ ราบวา่ ผรู้ บั คำ� ตอบไปนนั้ จะยดึ ไปได้
ผดิ ถกู ประการใด กใ็ หจ้ ำ� เอาแตเ่ งอ่ื นทว่ี า่ นก้ี แ็ ลว้ กนั ไปพจิ ารณาตวั เอง จำ� เอาเงอื่ นทผ่ี ม
อธบิ ายใหฟ้ งั นไ้ี ปพจิ ารณาตวั เอง การตอบทจี่ ะมผี ลสมบรู ณก์ ม็ ี การตอบจะทำ� ใหเ้ กดิ แง่
สงสยั กม็ ี เพราะฉะนนั้ การตอบจงึ ตอ้ งระวงั จติ ยงั ไมถ่ งึ ขนั้ ทจี่ ะยอมรบั มนั กค็ าดไปอกี

445

พอถงึ ขน้ั ยอมรับแลว้ ทพี่ ดู ไปทงั้ หมดนจี้ ะยอมรบั เร่อื ยไปเลย แตว่ า่ รบั เปน็ ข้ันๆ นะ
ไมไ่ ดห้ มายความวา่ ยอมรบั เอาหมด ยอมรบั เปน็ ขนั้ ๆ ไป จนกระทง่ั ถงึ ขน้ั ยอมรบั หมด
มนั กย็ อมรบั หมด การตอบปญั หานน้ั โอ้ มนั มหี ลายแงห่ ลายกระทง เวลาบางทเี ขาถามมา
ปบ๊ั น่ี มนั ขน้ึ ปบุ๊ เลย คอื ขน้ึ นนั้ มนั ขน้ึ รอ้ ยเปอรเ์ ซน็ ตเ์ ลยแหละ แตท่ จ่ี ะไปแยกแยะไป
ตอบใหผ้ ฟู้ งั ไดร้ บั ประโยชนม์ ากนอ้ ยเพยี งไร ยงั ตอ้ งมาแยกแยะปญั หาอกี สมควรจะได้
รบั ประโยชนแ์ คไ่ หนกอ็ อกมาแคน่ นั้ สมมตุ วิ า่ ๑๐๐% นค้ี วรจะให้ ๙๐% กอ็ อก ๙๐%
ควรเข้าใจทง้ั ๑๐๐ ก็ฟาดออกทง้ั ๑๐๐ เลย ควรจะเข้าใจแค่ ๕๐ กอ็ อก ๕๐
ถ้าไม่น่าจะเข้าใจเลยก็ไม่ตอบ คือเรามุ่งเหตุผลอันน้ันมากกว่า โอ้....การปฏิบัติน้ี
มนั อาจหาญนะ มนั รตู้ รงไหน มนั อาจหาญเปน็ ลำ� ดบั ลำ� ดาและไมล่ มื ดว้ ยนะ เพราะอนั นี้
เป็นวงสัจธรรม จะลืมได้ยังไง มันก็ตรงกับที่พระนาคเสนกับพระยามิลินท์ถามกัน
นั้นแหละ ท่ีว่าพระอรหันต์ท่านยังมีหลงมีลืมอยู่เหมือนคนทั้งหลายไหม อ๋อ มี
หลงลมื ในสง่ิ ทค่ี วรหลงลมื จำ� ไดใ้ นสง่ิ ทคี่ วรจำ� ได้ นเี่ ราสรปุ เอาเลยนะ เชน่ อะไร เชน่
จำ� บา้ นจ�ำเมอื ง จ�ำชอื่ จำ� เสียง จ�ำสตู รจำ� คัมภีร์ใบลานอะไรๆ กแ็ ล้วแต่ อันนจี้ ำ� ได้
มนั กห็ ลงได้ลมื ไดท้ า่ นวา่ แต่ส่งิ ทไ่ี ม่ลืมคืออะไร.... คอื อรยิ สัจ นน่ั อรยิ สัจไมล่ ืม
กอ็ ยา่ งงนั้ ซิ คอื ความจรงิ มนั ประกาศตวั อยตู่ ลอดเวลา จะเอาอะไรมาลมื รกู้ ร็ คู้ วามจรงิ อยู่
มนั จะลมื อะไร แลว้ กเ็ ปน็ อยา่ งนน้ั จรงิ ๆ ดว้ ย มนั จรงิ ตอ่ จรงิ อยดู่ ว้ ยกนั พดู งา่ ยๆ กไ็ ม่
ทราบจะหลงจะลมื อะไร ไม่ใช่จรงิ กบั ปลอมน่ี

แตก่ อ่ นเราพจิ ารณาอสภุ ะอยา่ งนน้ี ะ เวลาอสภุ ะมนั กลา้ ทางดา้ นปญั ญาน้ี มองเหน็
คนนไี้ มว่ า่ หญงิ วา่ ชาย มนั ทะลไุ ปทนั ที เรากา้ วไปเพยี ง ๓ กา้ วนี้ มนั สามารถพจิ ารณารอบ
ไปถงึ ๕ รอบ โดยหลกั ธรรมชาตขิ องมนั ทรี่ วดเรว็ นนั่ ซงึ่ เราไมเ่ คยเปน็ มนั กเ็ ปน็ ของมนั
เมอ่ื คลอ่ งตวั มองดพู บั น่ี มนั วงิ่ พบุ เขา้ ไปเลยแหละ มนั ไมไ่ ดอ้ ยนู่ อกๆ นนี่ ะ พบั เขา้ ไป
ทะลเุ หมอื นกบั ได้ ๕ รอบแลว้ กา้ วเทา้ ลงไป จะไดเ้ พยี ง ๓ กา้ ว อนั นนั้ ไป ๕ รอบแลว้
ไมอ่ ยา่ งนน้ั มนั กป็ ลอ่ ยไมไ่ ด้ มนั ไมถ่ งึ ขนาดเกรยี งไกรในปญั ญาขนั้ น้ี พอจากนนั้ แลว้
มนั กว็ า่ ง สว่ นรปู หยาบๆ มนั กว็ า่ งไปหมด มนั กม็ าปรงุ ภาพภายในขน้ึ มา กำ� หนดขน้ึ มา
กด็ บั ๆ เปน็ ภาพภายในจติ พออนั นดี้ บั ไปหมดแลว้ กเ็ หมอื นแสงหงิ่ หอ้ ย พอปรงุ ขน้ึ มา
เปน็ ภาพพบั ดบั พรอ้ มๆๆ ทนี เี้ ราจะเอาอสภุ ะมาพจิ ารณาอยา่ งทวี่ า่ ไมไ่ ดเ้ ลย นน่ั ฟงั ดซู ิ

446

จะเอาอะไรเปน็ อสภุ ะ พอตงั้ ขนึ้ มาพบั มนั ดบั พรอ้ มไปแลว้ เอาอะไรมาเปน็ อสภุ ะได้ นนั่
ทัง้ ๆ ทีแ่ ตก่ ่อนอสุภะมนั เก่งของมนั

อสภุ ะกต็ อ้ งอาศยั รปู นนั้ แหละเปน็ อสภุ ะ แตพ่ อมนั หมดจากขน้ั นนั้ แลว้ พอปรงุ ขน้ึ พบั
มนั จะดบั พบุ ไปเลยทนั ที จะแยกอะไรไมถ่ กู แหละ มนั เหมอื นกบั แสงหงิ่ หอ้ ยหรอื ฟา้ แมบ
นล่ี ะ พา้ บขน้ึ มาเปน็ ภาพแลว้ ดบั ไปพรอ้ มกนั เลย เปน็ หลกั ธรรมชาตขิ องมนั เอาไวไ้ มอ่ ยู่
จะกางเอาไวใ้ หเ้ หน็ อยา่ งแตก่ อ่ นนไ้ี มไ่ ด้ พอปรากฏขน้ึ มาพบั มนั ดบั พบุ ๆ มนั กม็ แี ตเ่ พยี ง
แสงแยบ็ ๆ เหมอื นฟา้ แลบอยภู่ ายในจติ เปน็ ภาพออกมา มนั กฝ็ กึ ซอ้ มกนั อยนู่ น่ั สดุ ทา้ ย
มันแย็บๆ มาจากไหน มนั กย็ ่นเข้าไปๆ ถึงจติ จนกระทัง่ เขา้ ไปทำ� ลายกันในนน้ั เสีย
แลว้ มนั กห็ มดปญั หา เงานกี้ ไ็ มต่ น่ื สงั ขารกป็ รงุ ไดแ้ ตไ่ มต่ นื่ หรอื มนั จะวา่ งกไ็ มต่ น่ื ไมว่ า่ ง
กไ็ มต่ น่ื คดิ อะไรขน้ึ มาพบั มนั กร็ วู้ า่ มนั คดิ ขนึ้ มา มนั กด็ บั ของมนั เสยี มนั กไ็ มต่ น่ื เสยี
นน่ั มนั หลงมนั ตนื่ กค็ อื กำ� ลงั อนั นนั้ มนั ยงั ไมร่ อบ มนั กเ็ อาอนั นนั้ เปน็ เครอื่ งฝกึ ซอ้ มข
องจติ กเ็ หมอื นกบั วา่ เปน็ ตกุ๊ ตานนั่ แหละ เปน็ เครอ่ื งเลน่ ของจติ บทมนั พอของมนั แลว้
มันก็ปล่อย ถงึ จะมภี าพขน้ึ มา มันก็รู้กไ็ ม่ต่นื เสยี นั่น มนั รู้

จติ กบั กเิ ลสนล้ี กึ ลบั มาก เราอยากวา่ พอๆ กนั ความลกึ ลบั ของธรรม ความลกึ ลบั
ของกเิ ลส นพ่ี อๆ กนั อยใู่ นวาระทกี่ เิ ลสมนั ออกหนา้ ออกตาน่ี แหม มแี ตเ่ รอื่ งของกเิ ลส
ทงั้ นน้ั ธรรมขยบั ไมไ่ ด้ ถกู มนั ปดั ทเี ดยี ว โอย๋ ตกเวทกี ลงิ้ โนน่ ทนี พี้ อหมนุ ธรรมเขา้ ไปๆ
หลายครง้ั หลายหนเขา้ ไป กป็ ดั กเิ ลสตกลงไปกลง้ิ ไปเหมอื นกนั พอธรรมไดอ้ อกทำ� หนา้ ทแี่ ลว้
ทนี่ ่กี ิเลสเข้ามาในเวทีไมไ่ ด้ ตกเลยๆ แหละ เพราะฉะนัน้ จงึ ได้ว่าคน้ หามัน แตก่ ่อน
คน้ หาธรรมกไ็ มเ่ จอ มแี ตก่ เิ ลสอยบู่ นเวทเี ตม็ ไปหมด ตอ่ มากค็ น้ หากเิ ลสกไ็ มเ่ จอ กเิ ลส
ตกเวที มแี ตธ่ รรมเตม็ เวที นนั่ เจอตรงไหน ใสก่ นั เปรยี้ งลงตมู เลยๆ เจอไมไ่ ด้ เจอตอ้ ง
พงั เลย สตปิ ญั ญาขน้ั นน้ั เปน็ ขนั้ ทถ่ี อยไมไ่ ดว้ า่ งน้ั เถอะนะ่ ขนั้ ทเ่ี กรยี งไกรทสี่ ดุ กลา้ หาญ
ทส่ี ุด มนั มวี าระเหมอื นกนั เวลาธรรมเปดิ เผยกเ็ ปดิ เผยเตม็ ที่ เวลากิเลสเปดิ เผยก็
เปดิ เผยเตม็ ทข่ี องมนั แสดงสดุ เหวยี่ งของมนั นน้ั แหละ ธรรมกส็ ดุ เหวยี่ งของธรรมแหละ
ธรรมเครอื่ งตอ่ สกู้ นั นะ คอื มรรคกบั สมทุ ยั ตอ่ สกู้ นั เวลามรรคมกี ำ� ลงั กม็ แี ตธ่ รรมบนเวที
มแี ตส่ ตปิ ญั ญาบนหวั ใจเตม็ หวั ใจเลย กเิ ลสกห็ มอบ กเิ ลสหมอบอะไร กเิ ลสมนั ฉลาด

447

ตา่ งหาก มนั หลบมนั ซอ่ น จงึ ตอ้ งคยุ้ เขย่ี หาอยนู่ นั่ งานคยุ้ เขยี่ เปน็ งานอนั หนงึ่ เจอทไ่ี หน
ก็เอาละ เจองานแลว้ ใสเ่ ปร้ียง จนกระทั่งมันรวมตวั เข้าไปๆ ก็จิตกบั กิเลสซึง่ มันอยู่
ดว้ ยกนั นนั้ เปน็ ฟตุ บอลแหละ เตะกนั ไปกลง้ิ กนั มาอยนู่ น่ั แหละ เอาไปเอามากฟ็ นั กนั
แตกกระจาย หมดปญั หา

การปฏบิ ตั นิ ี่ ท่านอาจารย์...ทา่ นบอกวา่ ใหพ้ ิจารณากาย หัวถงึ เท้า เท้าถึงหัว
อยอู่ ยา่ งนน้ั แตอ่ ยา่ งเดยี ว ดฉิ นั กพ็ จิ ารณาอยา่ งทา่ นวา่ ซำ้� ไปซำ�้ มาอยอู่ ยา่ งนนั้ จนเกดิ
ความรขู้ น้ึ มา กพ็ จิ ารณาทกุ ๆ ครง้ั ทรี่ แู้ ลว้ การพจิ ารณากพ็ ยายามใหม้ สี ตอิ ยทู่ กุ อริ ยิ าบถ
ไม่ให้เผลอ โดยมากน่งั สมาธชิ ่ัวโมงสองช่ัวโมงก็สบาย รสู้ ึกวา่ งไปหมดเลย สุดท้าย
พอว่างไปหมดแล้วทนี ้ี เขาก็สบายๆ พอสบายๆ ปับ๊ จะมีเวทนาเกิดขน้ึ ตอนที่ดกู าย
เวทนาไปไหนไมร่ ู้ ไมร่ สู้ กึ เลย พอดกู ายเสรจ็ จติ กว็ า่ ง แลว้ เวทนากจ็ ะเกดิ อกี ใหป้ วด
ตรงนน้ั เจบ็ ตรงน้ี มมี าตา่ งๆ นานาหลายรปู หลายแบบ ดฉิ นั กพ็ จิ ารณาเวทนา แรกทเี ดยี ว
กแ็ บบงา่ ยๆ แบบพจิ ารณาปวดไปเฉยๆ แลว้ กพ็ จิ ารณาดทู จ่ี ติ เอาสตไิ วท้ จ่ี ติ อยา่ งนน้ั
ดไู ปจนกระทงั่ จติ อมิ่ ตวั เองขน้ึ แลว้ กห็ นั มาดเู วทนา อบุ ายทจ่ี ะผนั ดเู วทนานไี้ มเ่ หมอื นกนั
แตล่ ะครงั้ มอี ยหู่ ลายแบบทมี่ นั จะหาย บางแบบเวทนากไ็ มห่ ายแตจ่ ติ ไมว่ นุ่ วาย ดฉิ นั เลย
เรยี นทา่ นอาจารย.์ .ใหท้ ราบวา่ เวลานกี้ ำ� ลงั พจิ ารณากาย เวทนาอยู่ กย็ งั ไมม่ ปี ญั หาอะไร
ทา่ นตอบมาวา่ เวทนาไมต่ อ้ งพจิ ารณา ใหพ้ จิ ารณาแตก่ ายอยา่ งเดยี ว หวั จดเทา้ เทา้ จดหวั ๆ
ท่านวา่ อย่างนี้ แต่นสิ ยั ของดิฉันไม่ไดเ้ ปน็ อยา่ งน้นั มันพจิ ารณาได้หัวจดเทา้ นน่ี ะคะ
แลว้ กเ็ รว็ ขน้ึ ทุกที ทีแรกน่ี ๒ ชวั่ โมง ๒ ชัว่ โมงครงึ่ ตอนหลังนไี่ ม่ถึง แต่ว่ามนั อม
ความหมายเหมือนกนั แลว้ จติ ก็รู้ซึ้งอยอู่ ยา่ งนัน้ ถงึ แม้ว่าระยะจะสน้ั แต่มันรขู้ องมัน

เอา้ พดู สรปุ ลงไป ความรมู้ นั เปน็ ยงั ไง พจิ ารณายงั ไง สรปุ ลงไป จะอธบิ ายใหฟ้ งั
ยอ่ ๆ ไมเ่ อามาก

ความรมู้ นั กส็ รปุ ตรงนี้ ตรงกายทสี่ รปุ นน้ั มนั จะมาอะไรกส็ รปุ วา่ ไมม่ อี ะไร มนั เปน็
สภาวะ จะเป็นดินจรงิ ๆ กไ็ ม่ใช่ แต่มนั เป็นสภาวะอย่างนน้ั ไอด้ ิน น�้ำ ลม ไฟ นเ่ี ปน็
คลา้ ยๆ ภาษาพดู แตภ่ าษาทเ่ี หน็ มนั ไมใ่ ช่ มนั เปน็ ภาษาสภาวะ เปน็ ภาษาธรรม แลว้ จติ
กว็ ่างไปหมดเลย มนั เปน็ อยู่พักหนึง่ เดี๋ยวกเ็ กิดเวทนาอีก....

448

เอาละ....เอาแคน่ ้ี เขา้ ใจแลว้ คอื ถงึ เวลาทจ่ี ะพจิ ารณาเวทนากพ็ จิ ารณา แตพ่ จิ ารณา
เขา้ ประสานกบั จติ เวลาพจิ ารณากายกพ็ จิ ารณา แตจ่ ำ� เปน็ จะตอ้ งไปประสานกบั เวทนา
กบั จติ กาย เวทนา จติ สามอยา่ งนเ้ี กย่ี วขอ้ งกนั อยนู่ ่ี ทนี ส้ี มมตุ วิ า่ เราจะพจิ ารณากาย
ตามความชอบใจของเรา ในขณะทต่ี อ้ งการจะพจิ ารณากายมนั มี เรากพ็ จิ ารณากาย แลว้
เวทนาเกิดขึ้นก็พิจารณาเรื่องเวทนา ซ่ึงเป็นความจริงอันหน่ึงของมันเท่านั้น มันจะ
ประสานเขา้ ไปทจ่ี ติ กต็ าม จะประสานมาทางกายกต็ าม มนั กเ็ ปน็ ความจรงิ ของมนั แตล่ ะ
อยา่ งๆ จติ ผทู้ พี่ จิ ารณาสงิ่ เหลา่ นี้ มนั กเ็ ปน็ ความจรงิ ของมนั แตถ่ า้ หากวา่ มนั หลง มนั กจ็ ะ
ยดึ เอาอนั นี้ ถา้ ไมห่ ลงกไ็ มย่ ดึ ตา่ งอนั กต็ า่ งจรงิ จะวา่ เวทนานเ้ี ปน็ อะไรกต็ าม กอ็ ยา่ งท่ี
บอกวา่ อะไรเมอ่ื กน้ี ี้ ชอ่ื นเี้ ปน็ ชอื่ สมมตุ ใิ หช้ อ่ื วา่ อยา่ งนนั้ ๆ แตห่ ลกั ธรรมชาตขิ องจติ ทร่ี ู้
กร็ ขู้ องมนั ....ซงึ้ ๆ อยา่ งนน้ั ทคี่ ณุ พจิ ารณานถี้ กู ตอ้ งแลว้ ไมผ่ ดิ เอา้ ....มนั จะไปไหนกไ็ ป
จะไปไกลกใ็ หม้ นั ไป เวลาไปพอของมนั แลว้ มนั กห็ ยดุ กายนะ่ มนั จะมาเปน็ ครงั้ เปน็ คราว
เทา่ นนั้ ละ แลว้ อยา่ งไรมนั กจ็ ะตอ้ งเขา้ เวทนา เวทนามาเกยี่ วกบั กาย เวทนามาเกย่ี วกบั จติ
ถา้ จติ ยงั มเี วทนาอยู่ เวทนานจี้ ะเกยี่ วเขา้ ไปหาจติ ถา้ จติ ไมม่ เี วทนาแลว้ จติ นจ้ี ะออกมา
ทางกายกเ็ ปน็ กายเวทนา จะอยา่ งไรกต็ าม จติ ไมห่ ลงกาย เวทนา นมี้ นั กพ็ อเทา่ นน้ั แลว้ ไม่
หลงตัวเองด้วยกพ็ อ

อยา่ ส�ำคญั อยูท่ ีก่ าย อยา่ สำ� คัญอย่ทู ่จี ิตหรอื เวทนา ถ้ามนั เก่ียวโยงกัน มันกร็ ู้
จนกระท่ังต่างอนั ต่างจรงิ แล้ว เวทนาของจติ ก็หายไปหมด จติ จะเวิง้ ว้างไปหมดไมม่ ี
อะไรเหลอื เลย เวทนาทป่ี รากฏขน้ึ สกั แตว่ า่ แยบ็ ๆ ในกายเทา่ นน้ั ทเ่ี กดิ ขน้ึ กเ็ ปน็ ความจรงิ
ของแตล่ ะอยา่ งๆ เกดิ ขน้ึ ดบั ไปของมนั จติ กเ็ ปน็ ผรู้ อู้ ยู่ รคู้ วามเกดิ ขน้ึ ความปรากฏขนึ้
ของเวทนาท่เี ป็นสว่ นละเอยี ด เชน่ สุขเวทนา นนั้ ถ้ามอี ย่ใู นจิต มนั เกดิ ขนึ้ กร็ ู้ กต็ อ้ ง
พจิ ารณาอกี เวทนาอนั นนั้ ไมไ่ ดถ้ อื อะไรเปน็ เราเสยี ทเี ดยี ว แมท้ สี่ ดุ จติ จะพงั พนิ าศไป
ดว้ ยกนั กบั สง่ิ เหลา่ นน้ั กใ็ หพ้ งั ไปซิ สงวนมนั ทำ� ไมจติ นน่ั ถา้ มนั จรงิ จรงิ แลว้ ไมต่ อ้ งสงวน
พิจารณาใหแ้ หลกละเอียดไปตามๆ กัน และเมอ่ื กลายเป็นของจริงด้วยกนั แลว้ ไมม่ ี
อะไรดับ มันตา่ งอนั ต่างจรงิ และต่างอันต่างอยู่ สบาย ไม่กระทบกระเทือนกัน นัน่
การพจิ ารณา

449

ถงึ วาระท่คี วรจะพจิ ารณาอะไร ไม่ตอ้ งไปคอยคำ� พูดของครบู าอาจารย์องค์นัน้
ไมต่ อ้ งไปคอยคำ� พดู ขององคน์ ้ี ใหท้ ำ� งานในหนา้ ทขี่ องตวั เองภายในจติ สตปิ ญั ญาเคย
ทำ� งานอยแู่ ลว้ ภายในใจของตวั เอง ใหท้ ำ� ทตี่ รงนน้ั อนั ไหนเหมาะสมทคี่ วรจะพจิ ารณา
อะไรกอ่ นหลังหนักเบามากนอ้ ย พลกิ แพลงเปลี่ยนแปลงไปยังไง เป็นอุบายของสติ
ปัญญาท่จี ะผลิตตวั ข้นึ มาในเวลาน้ัน เราจะไปคอยเอาโอวาทของครบู าอาจารยไ์ มท่ นั
กับเหตกุ ารณ์ กิเลสมนั ไปคอยเอาจากใครเม่ือไร มนั เกิดขึน้ จากจติ
มนั มาหลายแงห่ ลายมุม มันมมี าเหมอื นกัน
มมี าแงไ่ หนกต็ ามเถอะ มนั เกดิ ขน้ึ จากใจนน่ั แหละ กเิ ลสเกดิ ขนึ้ กบั ใจ สตปิ ญั ญา
กอ็ ยกู่ บั ใจทนั กนั ทง้ั นน้ั แหละ ขอใหผ้ ลติ สตปิ ญั ญาขน้ึ มาใหท้ นั เถอะ สนทฺ ฏิ ฺ โิ ก จะรเู้ อง
เห็นเองทกุ อย่างนนั่ แหละ แม้สตปิ ัญญาเกดิ กับตัวเองยังรู้ ทนั กับกเิ ลสหรือไมท่ ันก็รู้
เดี๋ยวนี้นะคะ มันเหมือนกับว่าจะคิดอะไรสักนิด มันก็รู้ว่าน่ีไม่ใช่ ค�ำว่า
อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา สงขฺ ารา นไ่ี อต้ วั นที้ มี่ นั คดิ ออกมานี่ คดิ นดิ หนง่ึ ไมว่ า่ เรอ่ื งอะไร จะแยม้ คดิ
หรือแยม้ สัญญาหลอกเข้ามานี่มนั รูแ้ ลว้
พอแลว้ นะ ไมบ่ อกอะไรมาก เพราะเรอ่ื งไมม่ มี าก มนั อยกู่ บั จติ กบั เวทนานเ้ี ทา่ นนั้
จดุ สำ� คญั อยตู่ รงนน้ั บอกตรงนน้ั แลว้ ใหจ้ บั ตรงนน้ั พจิ ารณาตรงนน้ั จรงิ ๆ อยา่ ไปคดิ
ไปคาดเอาโอวาทของครบู าอาจารยท์ ท่ี า่ นมาสอนใหพ้ จิ ารณาอยา่ งนน้ั ๆ แลว้ เราจะบงั คบั
จติ ใหพ้ จิ ารณาอยา่ งนน้ั ๆ ในฐานะทมี่ นั ปลอ่ ยของมนั มนั ไมพ่ อใจจะพจิ ารณาในเวลานน้ั
เรากไ็ ม่เอา เราเอาที่มันสัมผัสสมั พันธท์ เี่ ราพอใจจะพจิ ารณาอย่างไรในตัวของเราเอง
นัน่ เอาตรงน้ัน
ทา่ นอาจารย์จะใหอ้ ะไรอีก....
จะให้อะไรอีก ก็ไม่ใช่โอ่งอ่างกระถางพอจะมาจับโยนทุ่มให้กันวะ พอละ
เท่านน้ั แลว้ กใ็ ห้ยอดธรรมแล้วนีจ่ ะเอาอะไรอีก จะไปเอามลู สดมูลแหง้ ธรรมเหรอ

450

คอื เรากท็ ำ� งานเยอะ บางทนี ง่ั ไปนง่ั มากป็ ลง เอ๊ ทำ� ไมตวั เองเปน็ อยา่ งนี้ มนั วนเวยี น
อยอู่ ยา่ งน้นี ะคะ เคยไปคยุ กับผใู้ หญเ่ ขาบอกว่า เอาซิ ถ้าวันวา่ งก็ไปหาทสี่ งบๆ น่ัง
มนั ก็สงบไมไ่ ด้ เพราะชวี ิตน้ยี งั ต้องตอ่ สู้ ยงั มภี าระเยอะแยะทีจ่ ะตอ้ งท�ำ กเ็ ลยนึก เอ๊
แหม อายปุ นู นแี้ ลว้ ทำ� ไมยงั ตอ้ งอยอู่ ยา่ งนี้ กพ็ ยายามจะตดั ไมส่ นใจสง่ิ รอบตวั หมายถงึ
การรบั ผดิ ชอบ ซงึ่ บางทกี ไ็ มใ่ ชธ่ รุ ะของเรา กเ็ ลยกลายเปน็ ตวั เองทจ่ี ะตอ้ งนง่ั สงสารตวั เอง
จนเปน็ โรคประสาทอนั นนี้ ะฮะ จงึ เรยี นถามทา่ นวา่ ทำ� ยงั ไงเราจะไมส่ งสารตวั เองนะฮะ

น่นั ละ ให้นึกเอา พุทโธ เขา้ ไปติดอยู่ในใจนะ

แล้วจะมากราบท่านใหม่

ทางนก้ี เ็ ตรยี มคอยฟงั ทางโนน้ จะมากราบใหม่ ทางนกี้ เ็ ตรยี มคอยฟงั ทางโนน้
ขึน้ ธรรมาสน์ ทางนี้กจ็ ะข้นึ ธรรมาสน์ ทางโนน้ ขน้ึ เวที ทางนี้กจ็ ะขน้ึ เวทรี อเหมอื นกนั

กลบั ไปจะไปปฏิบัติใหม่

ไปปฏบิ ตั ิใหไ้ ดผ้ ลซิ ใจเปน็ ของประเสรฐิ เลิศโลกน่ี ถา้ เราเปิดสิง่ สกปรกโสมม
ทั้งหลายออกแล้ว จิตจะเด่นดวงข้ึนมาๆ ทุกสิ่งทุกอย่าง แก้วสารพัดนึกจะอยู่ใน
ตรงนนั้ แหละ ทเ่ี รานกึ เปน็ ลมเปน็ แลง้ นี้ เปน็ เรอ่ื งของฝา่ ยตำ�่ มนั หลอกลวง อนั นน้ั กด็ ี
อนั น้ีก็ดี ก็ควา้ ไปตามมัน เลยไม่ได้เรือ่ ง ควา้ น�้ำเหลว

เวลาทำ� งานมากๆ มันเหนื่อย ทำ� ไมยงั ต้องมีภาระเยอะ

เหนอ่ื ยกพ็ กั เสยี กอ่ นซิ ถงึ เวลาพกั กต็ อ้ งพกั เสยี กอ่ น บทเวลาเราตายแลว้ จะเอา
ภาระไปแบกดว้ ยเหรอ กต็ อ้ งถามอยา่ งนนั้ ซิ ถามตวั เอง กเ็ วลานพ้ี กั ไมไ่ ด้ บทเวลาเรา
จะตาย เราทำ� ไมเราจะพกั ได้ นเี่ รายงั ไมต่ าย ทำ� ไมเราจะพกั ไมไ่ ด้ เขา้ ใจวา่ ไมม่ เี วลำ่� เวลา
เวลาเกิด มาเกิดกับอะไร ไม่เกิดกับเวลาเหรอ อยู่กบั อะไร ไมใ่ ชอ่ ยูก่ บั เวลาเหรอ
ทำ� ไมจะไมม่ เี วลา นนั่ นห่ี มายถงึ วา่ เราสรา้ งปญั หาถามตวั เองเพอ่ื ใหม้ ขี อ้ ยตุ ิ เขา้ ใจไหม
ทพี่ ดู นี่ ไม่ยังงน้ั มันจะไมม่ ีเวลาจนกระท่ังวันตาย บทเวลาตายท�ำไมมีเวลา เวลายงั มี
ชวี ติ อยู่ ทำ� ไมจงึ ไมม่ เี วลา ไมใ่ ชแ่ พก้ เิ ลสจมไปแลว้ หรอื เอาอยา่ งนนั้ ซิ ฝกึ ใหไ้ ดใ้ จเจา้ ของ

451

คนเราไมม่ กี ารฝกึ จติ ใจเลยนนั้ หาทจ่ี อดทแี่ วะไมไ่ ด้ หาหลกั หาเกณฑไ์ มไ่ ดน้ ะ รวนเร
ถ้ามหี ลกั ใจแล้ว จะทกุ ขบ์ ้างจนบ้างมบี ้างไมส่ ำ� คัญ สบายไปหมด

ไม่นึกกลัวเรอื่ งจนฮะ่ เพราะตัวเองเปน็ คนขยัน แตว่ ่าท�ำไมถงึ วา่ จะตอ้ งเปน็ เรา
อยเู่ รอ่ื ยๆ มนั กเ็ หนอื่ ยนะคะ เหนอ่ื ยแลว้ บางครงั้ กเ็ วทนา มพี ระผใู้ หญท่ า่ นเคยบอกวา่
ถ้าเวทนาตัวเองน่ี คณุ ต้องรักษาใหม่แล้ว ต้องทำ� ใจ ก็พยายามอยคู่ ะ่

กด็ แี ลว้ สงสารตวั เองนั่นน่ะมันดแี ลว้ แหละ เพราะฉะน้นั จงึ ใหเ้ อาพทุ โธเขา้ ไป
เปน็ อาหารหลอ่ เลย้ี งจติ ใจใหส้ มกบั ความสงสารตน นล่ี ะถกู ตอ้ ง อยา่ ไปเอาความโลภ
ความโกรธ ความหลง มาหล่อเล้ียง มนั จะเป็นไฟเผาเจา้ ของ แล้วจะไมต่ รงกบั ค�ำว่า
สงสารตน แตท่ ำ� ไม่ดีอย่างนัน้ ใสต่ น เขา้ ใจไหม

เพราะเปน็ คนพอฮะ่ เปน็ คนวา่ ทำ� แคน่ พี้ อแลว้ นะ แตท่ ำ� ไมยงั เอ๊ ไมพ่ อน่ี ทำ� ไมตอ้ ง
มีมา

ออ๋ นั้นมันเชื้อไมพ่ อยงั อยูใ่ นใจมี ตัวน้ันมันไม่พอสกั ทแี หละ ถ้ามีธรรมปับ๊
เข้าไปแลว้ มนั จะพอโดยล�ำดบั ลำ� ดา ถ้ามเี รือ่ งความโลภ มันไม่พอแหละ จนวันตาย
กไ็ ม่พอ

มนั ถึงได้เวทนาตัวเองสงสารตัวเอง

สงสารๆ เฉยๆ สงสารตวั เอง แตห่ าวธิ แี กต้ วั เองไมไ่ ด้ ดไี มด่ ไี มส่ นใจจะแกต้ วั เอง
ดว้ ยซ�ำ้ ไป

สนใจฮ่ะ ผิดพลาดก็หาแล้ว ก็ยังวนเวียนอย่อู ย่างนี้ค่ะ

ทนี เี้ อาแตพ่ ทุ โธนะ ใหว้ นอยกู่ บั พทุ โธ ใหอ้ ยกู่ บั พทุ โธ ใหส้ บายอยนู่ นั้ ซิ พยายามฝกึ
อยา่ คดิ มาก ไมด่ ี คดิ มากเทา่ ไรยง่ิ เปน็ การทำ� ลายตวั เองไปเรอ่ื ยๆ ใหห้ กั หา้ มความคดิ
อนั ไหนทคี่ ดิ ลงไปแลว้ จะทำ� เจา้ ของใหเ้ สยี เลก็ เสยี นอ้ ยไปโดยลำ� ดบั ลำ� ดาแลว้ ใหห้ กั หา้ ม
ทันที ดไี มด่ ีตอ้ งตง้ั ทา่ ต้งั ทา่ ต่อสู้ความคิดประเภทน้ัน พอคดิ ปบั๊ มันก็ดบั พร้อมๆ

452

พอกลางคนื วนเวยี น เชา้ ขน้ึ มา อยุ๊ วนั นเี้ อาใหม่ พอเยน็ กลบั บา้ นวนเวยี นอกี แลว้
มันก็เปน็ อยอู่ ย่างน้ี

กเ็ จา้ ของคนเป็นเอง เจ้าของหากวนเจ้าของ บอกวา่ หยุดๆ กว็ ่งิ ไมห่ ยดุ จะท�ำไง

พวกทมี่ าด้วยนี้เคยเห็นแตด่ ฉิ ันหัวเราะ ไมเ่ คยเหน็ ดฉิ นั ร้องไห้

ด.ี ... เขาหัวเราะ เขาไม่ร้องไห้ เขา้ ใจไหมละ่ คนหัวเราะมันดี เขาไม่รอ้ งไห้

กลับไปจะไปปฏิบตั ิคะ่ แลว้ จะกลบั มากราบหลวงพ่อใหม่

ให้ไปปฏิบัตอิ ย่างนี้แหละ ถา้ ปฏิบตั ิอยา่ งน้แี ลว้ จิตมันจะคะนองยิ่งกว่ามา้ ตวั
คกึ คะนองกต็ ามเถอะ มันจะต้องยบุ ลงทันที ถา้ มธี รรมเป็นเครอ่ื งปราบ ถ้าไมม่ อี ะไร
เปน็ เครอื่ งปราบแลว้ มนั ไมอ่ ยู่ ตอ้ งเอาธรรมเทา่ นน้ั แหละปราบใหม้ นั อยซู่ ิ ใจใครกค็ กึ
ก็คะนองเหมือนกนั คิดเหมือนกัน ใจเป็นตัวนักคดิ มันตอ้ งคดิ เหมือนกนั นั่นแหละ
แตผ่ ูท้ ่รี บั ผดิ ชอบในหวั ใจมี สตปิ ัญญามี คิดในเร่อื งใดเปน็ ประโยชน์หรือเปน็ ความ
เสยี หาย ถา้ เปน็ ความเสยี หายกห็ กั ห้ามทนั ทๆี น่นั แหละเรยี กวา่ เรารบั ผดิ ชอบเรา

มนั รบั ผดิ ชอบเยอะเกนิ ไป บางครงั้ กร็ สู้ กึ หนกั แลว้ กม็ าเวทนาวา่ ทำ� ไม๊ ตวั เองแคน่ ี้
ต้องไปรับเยอะขนาดนัน้ อะไรอยอู่ ย่างน้ี รอบนจ้ี บ เอา๊ มาอีกแล้ว จะไมฟ่ ังก็ไมไ่ หว
ว่าจะไม่ฟังๆ มนั ก็อดไมไ่ ด้

กเ็ จา้ ของหามาเองนี่ ฝกึ ซอ้ มเอา ฝกึ จติ นสี่ ำ� คญั ใหพ้ ฒั นาจติ พฒั นาจติ กบั พฒั นา
ทางดา้ นวตั ถุ อยา่ งนอ้ ยใหไ้ ปพรอ้ มๆ กนั มากกวา่ นนั้ ใหพ้ ฒั นาจติ หนกั มากกวา่ ภายนอก
พฒั นาจติ ใจใหร้ เู้ หตรุ ผู้ ลรดู้ รี ชู้ ว่ั ในวธิ ดี ำ� เนนิ ทกุ สง่ิ ทกุ อยา่ ง ทงั้ ตวั เองและผเู้ กยี่ วขอ้ ง
ตลอดถงึ งานทง้ั หลาย แลว้ มนั จะรอบของมนั ไปเอง นสี่ ำ� คญั มาก พฒั นาตง้ั แตภ่ ายนอก
ภายในจติ รกรงุ รงั ไมพ่ ฒั นา กอ็ ยา่ งวา่ แหละ ประดบั ตกแตง่ แตห่ นา้ รา้ น ภายในรา้ นมแี ต่
มลู สดมลู แห้งเต็มดไู ด้หรือ มันต้องพฒั นาต้งั แตภ่ ายในออกไป พฒั นาจิตเป็นทหี่ น่งึ
พฒั นาสงิ่ ภายนอกเปน็ อนั ดับตอ่ ไป ฉะนน้ั จงึ ต้องพฒั นาจิตเสยี ก่อน หากพัฒนาจติ
ไดม้ ากนอ้ ยเพยี งไร การพฒั นาภายนอกกเ็ ปน็ ผลเปน็ ประโยชนไ์ ปตามๆ กนั หากไมส่ นใจ

453

พฒั นาจติ เลย แตจ่ ะสนใจแตพ่ ฒั นาภายนอกแลว้ หาทยี่ ตุ ไิ ม่ได้เลย สดุ ท้ายเหลว
ไปไม่ได้อะไร

ตน้ ตอมนั อยทู่ จ่ี ติ อะไรๆ กต็ ามใหด้ ตู วั สำ� คญั ตวั น้ี เพราะตวั นเี้ ปน็ ผพู้ าดำ� เนนิ งาน
หากตวั นไ้ี ดร้ บั การศกึ ษาอบรมในทางทถ่ี กู ทด่ี ที ร่ี อบคอบขอบชดิ แลว้ งานทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ ง
จะเป็นไปเพื่อความราบรนื่ ดงี าม ไมผ่ ิดๆ พลาดๆ เหลวๆ ไหลๆ พระพุทธเจา้ แหละ
เป็นนักพัฒนาจิตเป็นท่ีหน่ึง รองลงมาก็สาวกท่าน เมื่อพัฒนาจิตดีแล้วก็ดีไปหมด
ทกุ สิ่งทุกอยา่ งจติ เปน็ ผ้พู าใหด้ ี

กระผมจะขอถวายผา้ ป่าครบั

เดยี๋ วถามดูเสยี กอ่ น การกลา่ วคำ� ถวายผ้าปา่ กล่าวอย่างไร วา่ ใหฟ้ ังหน่อย

อมิ านิ มยํ ภนเฺ ต, ปสํ กุ ลู จวี ราน,ิ สปรวิ าราน,ิ ภกิ ขฺ สุ งฆฺ สสฺ โอโณชยาม, สาธุ โน
ภนเฺ ต, ภกิ ขฺ สุ งโฺ ฆ, อมิ านิ ปสํ กุ ลู จวี ราน,ิ สปรวิ ารานิ ปฏคิ คฺ ณหฺ าต,ุ อมหฺ าก,ํ ทฆี รตตฺ ,ํ
หิตาย, สขุ าย.

เอาละเข้าใจ คือท่ีกล่าวนี้เป็นสังฆทาน ไม่ใช่เร่ืองบังสุกุล บังสุกุลไม่ได้เป็น
สงั ฆัสสะ เพราะฉะนนั้ จงึ ใหว้ ่าให้ฟังเสียก่อน เพราะสว่ นมากมาร้อยทัง้ รอ้ ยพดู แบบ
เดียวกันหมด แมแ้ ตพ่ ระบางองคท์ ่านเปน็ หวั หน้ามาทอด เวลากลา่ วคำ� ถวายบังสกุ ุล
ก็ใสส่ ังฆัสสะลงไป พอจบลงแลว้ กน็ มิ นตเ์ ราไปชักบังสุกลุ เรากต็ อบไปทนั ทีบอกว่า
ชกั ไมไ่ ด้ อนั นถี้ วายสงั ฆทานแลว้ ถา้ ไปชกั บงั สกุ ลุ ทา่ นปรบั อาบตั ิ ทา่ นกว็ า่ โอ้ ใชแ่ ลว้ ๆ
เปลย่ี นวา่ ใหมท่ ันที นนั่ คมั ภีรเ์ ดยี วกนั ค้านกนั ไดย้ งั ไงใชไ่ หม ผปู้ ฏิบตั ิ ปฏิบัตอิ ยู่น่ี
ผรู้ ักษา รกั ษาอยู่น่ี ความหมายวา่ อย่างนน้ั

แลว้ ทถี่ ูกละ่ ครับ

อมิ านิ มยํ ภนเฺ ต, ปสํ ุกูลจวี ราน,ิ สปริวารานิ, สลี วนตฺ สสฺ โอโณชยาม, สาธุ โน
ภนเฺ ต, อิมานิ ปสํ ุกูลจีวรานิ, สปริวารานิ ปฏคิ ฺคณฺหาต,ุ อมหฺ าก,ํ ทีฆรตฺต,ํ หิตาย,
สขุ าย. ทว่ี ่า สงั ฆสั สะ ให้เปน็ สลี ะวนั ตัสสะ สงั โฆ ก็ สีละวา แทนกันเท่านั้นแหละ

454

นเี่ ป็นบังสกุ ุล ถ้าเปน็ สังฆสั สะ โอโณชะยามะ แลว้ ก็เปน็ สงั ฆทาน พระไปชกั บงั สกุ ุล
ทา่ นปรบั อาบตั ิ มอี ยู่ในพระวนิ ยั นวี่ า่ ไง

ท�ำไมเขาถงึ พิมพม์ าอย่างนลี้ ะ่ ครับ

โอ๊ เรอ่ื งพิมพ์ พมิ พ์อยา่ งไรกไ็ ด้ไม่ขดั ข้องใช่ไหม แต่สำ� คญั ที่ว่าคมั ภีรว์ า่ ยงั ไง
นนั่ ซิ คือคัมภรี ม์ ันมนี ่ี คมั ภีรอ์ นั ตายตวั อันนี้เราพมิ พอ์ อกมานจ่ี ำ� หนา่ ยขายไปที่ไหน
กไ็ ด้ แต่วา่ หลักใหญค่ อื คมั ภีรว์ า่ ยงั ไงนั่นมนั มี คือบทปรบั อาบัติ ท่านก็มีของท่านน่ี
จะวา่ ไง เหน็ อยดู่ ว้ ยกนั อยา่ งภาพพระพทุ ธเจา้ ออกบณิ ฑบาตกเ็ หมอื นกนั วางขายกนั
ใหเ้ กลอื่ น ผวู้ าดไมไ่ ดค้ ำ� นงึ ถงึ พระวนิ ยั วา่ ทรงวางไวอ้ ยา่ งไร เวลาเขา้ ไปในบา้ นในเมอื ง
ท่านให้ห่มคลมุ แลว้ ภาพที่วางขาย เราเหน็ ไหม พระองคท์ ่านเปน็ ผบู้ ญั ญัติเองแท้ๆ
ทา่ นจะฝ่าฝนื ได้อย่างไร เพราะท่านเคารพธรรมและวินัยย่งิ กว่าส่งิ ใดๆ น่ี เข้าใจ

กระผมสงสยั วา่ จติ ทเ่ี กดิ ปญั ญานนั้ มลี กั ษณะยงั ไง เพราะวา่ จากชวี ติ ประจำ� วนั
ผมเขา้ ใจวา่ เราสามารถเขา้ ใจเรอ่ื งตา่ งๆ ได้ เพราะวา่ เราไดเ้ หน็ เราไดย้ นิ เราไดฟ้ งั แตท่ ่ี
ท่านอาจารย์พูดถึงน้ัน เราไม่ให้สิ่งเหล่าน้ีมามีอิทธิพลกับจิตแล้วจึงจะเกิดปัญญา
แลว้ เม่ือเกิดปญั ญาในลกั ษณะนี้ ปญั ญาเปน็ อยา่ งไรครบั

มนั ตอบยากเหมอื นกัน สมมตุ ิว่าปญั ญาทีม่ สี ิ่งภายนอกมาเปน็ อทิ ธพิ ลน้นั เปน็
ปัญญายังไงล่ะ ลองว่าดูซิ

ในความเขา้ ใจของกระผมนะครบั คอื พอเราเหน็ เรากส็ ามารถทจ่ี ะคดิ มเี หตมุ ผี ล
มองเหน็ ความถกู ตอ้ งในเงอื่ นไขทเี่ ราไดม้ องเหน็ หรอื วา่ ไดย้ นิ ไดฟ้ งั ไดค้ ดิ ซง่ึ กระผม
เขา้ ใจวา่ ทท่ี า่ นอาจารยพ์ ดู ถงึ นน้ั เปน็ ความเขา้ ใจในอกี ลกั ษณะหนงึ่ ซง่ึ ไมเ่ หมอื นกบั ที่
ไดย้ นิ ไดฟ้ งั หรอื วา่ ไดค้ ดิ จากสงิ่ ทเี่ ราไดเ้ หน็ เพราะฉะนน้ั กระผมกเ็ ลยไมเ่ ขา้ ใจวา่ ปญั ญา
ที่ทา่ นอาจารยพ์ ดู ถึงน้ันมลี ักษณะอยา่ งไร

คอื ทแี รกมนั กม็ อี ยา่ งทว่ี า่ นะ มนั อาศยั สงิ่ ทไี่ ดเ้ หน็ ไดย้ นิ มาใชพ้ จิ ารณาในสง่ิ นน้ั
พอจากน้ันแลว้ มันก็ปลอ่ ยของมนั เขา้ มา ปล่อยของมนั เขา้ มาดว้ ยความรแู้ จง้ เห็นจรงิ

455

ดว้ ยความรชู้ ดั หายสงสยั เขา้ มาๆ ทนี มี้ นั กม็ าเปน็ ปญั ญาของตวั เองไดโ้ ดยไมต่ อ้ งอาศยั
อะไรมากระทบกระเทอื นมนั กพ็ จิ ารณาของมนั ไปได้ แตเ่ มอ่ื ไมม่ ภี ายนอก มนั กม็ ภี ายใน
เปน็ เครอื่ งสมั ผสั สมั พนั ธใ์ หพ้ จิ ารณาอยไู่ ด้ เพยี งแตภ่ ายในขนั ธน์ ี้ มนั กพ็ อตวั กนั แลว้
กับการพจิ ารณา เพราะภายในขันธภ์ ายในจิต ภายในขันธ์คือวา่ ขนั ธ์ ๕ รปู เวทนา
สญั ญา สงั ขาร วญิ ญาณ ของเราน้ี มนั กแ็ สดงตวั ของมนั อยตู่ ลอด เฉพาะอยา่ งยงิ่ สญั ญา
สงั ขารขนั ธ์ มนั แสดงของมนั อยเู่ สมอ ปญั ญาทคี่ วรแกข่ น้ั นกี้ ถ็ อื สง่ิ ทค่ี วรแกส่ ง่ิ เหลา่ นี้
หรอื มปี ญั ญาทเ่ี ปน็ ขนั้ นแี้ ลว้ มนั กพ็ จิ ารณาเสมอ นเ่ี ปน็ งานของตวั เองอยโู่ ดยไมต่ อ้ งไป
อาศยั ภายนอก ตอนทอ่ี าศยั ภายนอกกเ็ พราะสงิ่ ๆ นนั้ ยงั มคี วามเกย่ี วขอ้ งพวั พนั กนั อยู่
ตอ้ งพจิ ารณา เมอื่ หมดความเกย่ี วขอ้ งแลว้ มนั กห็ มดปญั หา มนั กไ็ มพ่ จิ ารณา เชน่ เดยี วกบั
เรารบั ประทานอาหาร ยงั มคี วามเกยี่ วขอ้ งยงั มคี วามสมั ผสั สมั พนั ธก์ บั อาหารประเภทใด
อาหารประเภทนนั้ กส็ ำ� คญั มคี วามจำ� เปน็ สำ� หรบั เรา ทนี พ้ี อเราพอกบั อาหารประเภทนนั้ แลว้
มนั กป็ ลอ่ ยของมนั ปลอ่ ยของมนั เขา้ มาจนกระทง่ั ถงึ หวาน หวานประเภทใดทย่ี งั มนั พอแลว้
มันก็ปล่อยๆ จนกระทงั่ ปลอ่ ยหมด เป็นความอ่มิ ข้ึนมา นป้ี ัญญาของเราก็เหมอื นกนั
อยา่ งนั้นแหละ

คอื ปญั ญาที่ทา่ นอาจารย์พดู นีค่ ล้ายๆ กับทีเ่ ขาสงสยั ว่า คอื กระผมจะพยายาม
อธิบายแต่ไม่แน่ใจว่าคงมีหลายช้ันนะครับ คือปัญญาท่ีคิดเอาเองหรือว่าด้วยเหตุ
ดว้ ยผล กอ็ าจจะเปน็ ชนั้ ตน้ื ๆ ทนี ปี้ ญั ญาในทน่ี ี้ เขา้ ใจวา่ คงจะมลี กึ ๆ ลงไปอกี หลายชน้ั
ใช่ไหมครับ

ทา่ นกบ็ อกไวแ้ ลว้ ในธรรมนะ สตปิ ญั ญาธรรมดาพนื้ ๆ ของคนทว่ั ไป สตปิ ญั ญา
ในภาคปฏบิ ตั ิ นน่ั ขยบั เขา้ ไปแลว้ ภาคปฏบิ ตั ธิ รรม สตปิ ญั ญาขนั้ อตั โนมตั ิ นน่ั อตั โนมตั ิ
คอื วา่ เปน็ ไปเองหมนุ ไปเอง กเ็ รยี กวา่ มนั ละเอยี ดกวา่ กนั ไปโดยลำ� ดบั ๆ เปน็ ขนั้ ๆ จนถงึ
ข้นั เปน็ ไปเอง คอื เมอ่ื เป็นไปเองแลว้ ก็ไม่ต้องอาศยั อะไรมาสมั ผัสสมั พนั ธ์ถงึ จะเกดิ

ทา่ นอาจารยค์ รบั เมอ่ื ปญั ญาถงึ ขนั้ ทเ่ี ปน็ ไปเองนี้ ในทนี่ ห้ี มายถงึ สมองไมม่ บี ทบาท
แล้วใช่ไหมครับ

456

เรอ่ื งสมองมันไม่ได้เกี่ยวข้องกันแล้วนะ ถ้าลงถึงขน้ั ปัญญาไปแล้ว สมองไม่ใช้
เสียแลว้ ไมไ่ ป มันหากเป็นของมันอย่างนแี้ ล มันไม่ไดเ้ กี่ยวกบั อะไร

แลว้ เมอื่ เกดิ ปญั ญาแลว้ ครบั อาจารยค์ รบั เมอ่ื เราเกดิ ปญั ญาแลว้ เราจะมกี ารกระทำ�
มีพฤติกรรมได้ไหมครับ

ก็ปัญญามันก็เป็นการกระท�ำของมันอยู่ในตัวอยู่แล้ว ถ้าว่าพฤติกรรม มันก็
พฤติกรรมในตัวของมนั อยแู่ ล้ว

ถา้ อยา่ งนจ้ี ะอธบิ าย คอื อยา่ งนกั วทิ ยาศาสตรท์ ค่ี ดิ ปรมาณไู ดน้ ะครบั ชอื่ ไอสไตน์
ทางพวกนกั วทิ ยาศาสตรท์ งั้ หลายน่ี เขากน็ กึ ไมอ่ อกวา่ ไอสไตนใ์ ชห้ ลกั วชิ าคณติ ศาสตร์
วทิ ยาศาสตร์ เรยี กวา่ คนธรรมดาสามญั น่ี ปญั ญานวี่ ทิ ยาศาสตรน์ คี่ ดิ ไดแ้ คน่ ี้ ไดส้ งู แคน่ ี้
แตว่ า่ ทไ่ี อสไตนไ์ ปคดิ ทฤษฎสี มั พทั ธแ์ ลว้ ไปคดิ ปรมาณไู ด้ เขาหาคำ� อธบิ ายไมไ่ ดว้ า่ ทำ� ไม
จงึ คดิ ได้ มนั สงู ไปกวา่ ทคี่ นธรรมดาจะไปคดิ แลว้ กเ็ ลยออกมาเปน็ สตู รปรมาณู ทำ� ใหไ้ ป
พิสูจน์อะไรบางสิ่งบางอย่างท่ีเด๋ียวผมจะถามนะครับ อันน้ีไอ้ตรงช่วงท่ีมันว่างน่ี
มันสูงตรงนี้ มันมีค�ำที่อธิบายไม่ได้ อันนี้จะอธิบายว่าคือปัญญาอันน้ีใช่หรือไม่
ปญั ญาชนั้ สงู ทก่ี ระผมคดิ วา่ มหี ลายชนั้ ไอน้ คี่ อื ชน้ั สงู แตท่ นี ไ้ี อต้ รงทเี่ ขาคดิ ไดต้ รงนนั้
นกั วทิ ยาศาสตรอ์ นื่ ทเ่ี ขาอธบิ ายไมไ่ ดว้ า่ นกั วทิ ยาศาสตรท์ มี่ คี วามรชู้ นั้ ยอดๆ รไู้ ดแ้ คน่ ้ี
แตท่ �ำไมตรงนท้ี ่มี นั นดิ เดยี ว มนั คลา้ ยๆ กบั เกดิ อะไรแวบเขา้ มากไ็ มท่ ราบ จะอธบิ าย
วา่ ยังไง อันนี้จะถอื ว่าเป็นปญั ญาชน้ั สูง อนั นี้เก่ียวขอ้ งดว้ ยใชห่ รือไมไ่ มท่ ราบ

ถา้ วา่ อธบิ ายไมไ่ ด้ กอ็ ธบิ ายไปอยเู่ รอ่ื ยๆ ไมร่ จู้ ะวา่ ยงั ไงอกี เทศนส์ อนหมเู่ พอื่ น
นก่ี เ็ ทศน์ พระพทุ ธเจา้ เทศนเ์ รอ่ื งของปญั ญาวา่ เปน็ ชน้ั ๆ กอ็ ธบิ ายอยเู่ รอ่ื ยๆ จะวา่ ยงั ไง
ถา้ ว่าอธิบายไมไ่ ด้ มันกอ็ ธิบายอย่จู ะท�ำไง

ท่านอาจารย์ครับ ท่ีท่านอาจารย์พูดถึงปัญญาน่ีจะเกิดขึ้นได้จากการปฏิบัติ
อย่างเดยี วเท่านน้ั ใชไ่ หมครับ

457

ปญั ญาประเภทน้ี เราแนใ่ จวา่ อยา่ งนนั้ ประเภทนน้ี ะ เพราะวา่ แตก่ อ่ นๆ เราไมเ่ คย
ปรากฏนี่ แมแ้ ตเ่ วลาปฏบิ ตั เิ มอื่ ไมถ่ งึ ขนั้ นี้ ทจี่ ะเปน็ ขน้ึ มาอยา่ งนแี้ ลว้ ปญั ญาขนั้ นกี้ ไ็ มม่ ี
ทง้ั ๆ ท่ีเราพิจารณาด้วยปญั ญาทางด้านธรรมะอยแู่ ลว้ แตย่ งั ไมถ่ งึ ข้ันท่ีจะเปน็ อยา่ งน้ี
กเ็ ปน็ ไมไ่ ดอ้ กี แหละ พอถงึ ขนั้ นจี้ ะใหม้ าเปน็ อยา่ งนอี้ กี มนั เปน็ ไมไ่ ดอ้ กี แหละ มนั กเ็ ปน็
อนั น้นั ไปเรือ่ ยๆ

การทจ่ี ะใหเ้ กดิ ปญั ญาอนั นไ้ี ด้ สภาพจติ ตอ้ งเปน็ อยา่ งไรไมท่ ราบครบั การทจ่ี ะให้
เกิดปัญญาอย่างทที่ ่านอาจารย์พดู ได้ สภาพจิตจะต้องมีคุณสมบตั ิอะไรบา้ งครับ

อย่างน้อยคอื ความสงบ ทา่ นถึงว่าสมถวปิ ัสสนาพดู งา่ ยๆ นะ สมถะนีเ้ ป็นพ้นื
อนั สำ� คญั แตเ่ ราเวน้ ทา่ นผเู้ ปน็ ขปิ ปาภญิ ญาเสยี คอื ผทู้ ร่ี ไู้ ดเ้ รว็ สมถวปิ สั สนาจะวงิ่ กลมกลนื
กนั ไปในขณะนนั้ แตส่ ำ� หรบั พนื้ ๆ เราทว่ั ๆ ไปทพ่ี จิ ารณาน้ี สมถะเปน็ สำ� คญั ทเี่ ปน็ รากฐาน
ที่จะให้ปัญญานี้เคลื่อนตัวออก และเคลื่อนตัวออกไปเรื่อยๆ เหมือนกับรถที่ก�ำลัง
เรมิ่ ออกกเ็ อ่อื ยๆ พอออกไดจ้ งั หวะแล้วก็พ่งุ ๆ น่อี าศัยสมถะ คือสมถะนี้เปน็ พืน้ ฐาน
อนั สำ� คญั ทจี่ ะยงั ปญั ญาใหเ้ กดิ หรอื เปน็ เครอ่ื งหนนุ ปญั ญาใหเ้ กดิ ไดเ้ ปน็ อยา่ งดี สมถะ
คอื ความสงบใจ พอจากนแ้ี ลว้ ปญั ญากค็ อ่ ยเออ่ื ยๆ ออกตามขน้ั ของตวั เอง พอมกี ำ� ลงั
แลว้ ทน่ี ่ี ปญั ญากพ็ งุ่ ๆ จนกลายเปน็ ปญั ญาอตั โนมตั ิ คำ� วา่ ปญั ญาอตั โนมตั ิ สตอิ ตั โนมตั นิ ี้
แตก่ อ่ นครง้ั พทุ ธกาลทา่ นวา่ มหาสติ มหาปญั ญา ทา่ นวา่ อยา่ งนนั้ คอื หมนุ ตวั เปน็ เกลยี วอยู่
ตลอดเวลา คอื เปน็ ไปเอง แตเ่ วลาเรานำ� มาพดู ในปจั จบุ นั นี้ เรากว็ า่ สตปิ ญั ญาอตั โนมตั ิ
นั้นแล้วเหมาะ มนั ก็เขา้ กันไดก้ ับอนั นัน้ แหละ

ปญั ญาอตั โนมตั ทิ ท่ี า่ นอาจารยพ์ ดู นี้ เมอ่ื เกดิ ขนึ้ แลว้ จะอยตู่ ลอดไปหรอื วา่ จะหมด
หายไปได้

หมดหายไปได้ ในเมอื่ หมดเหตหุ มดปจั จยั ทม่ี นั จะตามแลว้ มนั เหมอื นกบั ไฟไดเ้ ชอื้
เชอื้ อยทู่ ไ่ี หน ไฟกล็ กุ ลามไปทนี่ นั้ พอเชอ้ื หมด ไฟกห็ มด ตปธรรมน้ี ปญั ญาน้ี เปน็ เหมอื น
กบั ไฟทจี่ ะตามฟาดฟนั หน่ั แหลกกบั กเิ ลส พดู งา่ ยๆ ทา่ นใหช้ อื่ วา่ กเิ ลส คอื เชอ้ื อนั หนงึ่
ทีจ่ ะให้ตามเขา้ มา ปัญญาเป็นเครอื่ งมือสังหารลบล้าง พูดง่ายๆ นะ

458

ตอ้ งฝึกฝนอยู่ตลอดเวลาใช่ไหมครับ

ทแี รกกเ็ ปน็ อยา่ งนนั้ จนกระทงั่ มนั เปน็ สตปิ ญั ญาอตั โนมตั แิ ลว้ นน้ั มนั เปน็ ไปเอง
จะวา่ ฝกึ หรอื ไมฝ่ กึ กต็ าม มนั เปน็ ของมนั อยา่ งนน้ั จนกระทงั่ วา่ มนั จะสนิ้ สดุ กบั สง่ิ ทม่ี นั
อยากรูอ้ ยากเหน็ อยากเข้าใจหรือวา่ อยากท�ำลายนั้นเม่ือไรแล้ว มนั ถงึ จะหยุด คอื เรา
จะทำ� ลายสิง่ นหี้ รอื เราจะให้รู้ส่ิงนีๆ้ น่มี นั ก็หมนุ ของมันเปน็ ล�ำดับล�ำดาเขา้ ไป แลว้ รู้
อยา่ งนแ้ี ลว้ ละสงิ่ น้ี รนู้ น้ั ละอนั นนั้ รนู้ ส้ี งิ่ นปี้ ลอ่ ยนเ้ี รอ่ื ยๆ เขา้ ไป จนกระทง่ั หมดทจี่ ะรู้
หมดทีจ่ ะปลอ่ ย ทีน่ สี่ ตปิ ัญญานก้ี ห็ มด

ทนี อ้ี ยา่ งนนี้ ะครบั สมมตุ นิ ะครบั ผจู้ ะเปน็ สงฆห์ รอื วา่ เปน็ ฆราวาสน่ี ถา้ มกี ารปฏบิ ตั ิ
ถงึ ขน้ั อยา่ งทท่ี า่ นอาจารยว์ า่ นะครบั ทนี บ้ี งั เอญิ ไดร้ บั อบุ ตั เิ หตทุ างสมอง เมอ่ื อบุ ตั เิ หตุ
ทางสมองเกิดขน้ึ นี่ แตน่ หี่ มายความวา่ ท่ฝี ึกนี่มนั เรอ่ื งจติ เพราะวา่ ผมกเ็ ชื่อวา่ สมอง
กับเร่ืองจิตที่ท่านช้ีอยู่ตรงหัวใจน่ี มันเกี่ยวเน่ืองกัน แต่ว่ามันอยู่คนละท่ีกัน ทีน้ี
ถา้ สมมตุ ิวา่ ผูน้ ้นั ไดผ้ า่ นการฝกึ การปฏบิ ัติแลว้ ทนี ้ีบังเอญิ มเี หตุ อบุ ตั เิ หตอุ ะไรทาง
สมองเกดิ ขน้ึ เขาอาจจะพกิ ารอะไรบางสงิ่ บางอยา่ ง ความทรงจำ� อะไรเปลย่ี นไป เคยมี
นสิ ยั อะไรอยา่ งหนงึ่ อาจจะเปลยี่ นไปอกี อยา่ งหนง่ึ แตเ่ นอื่ งจากทเี่ ขาเคยปฏบิ ตั ิ เขาเคย
ฝกึ อยเู่ ปน็ ประจำ� แตบ่ งั เอญิ ทนั ใดนน้ั เปน็ อยา่ งนน้ั ขนึ้ มา ปญั ญาทเ่ี ขาเคยมอี ยนู่ ่ี มนั จะ
หมดไปหรือวา่ มนั ยังไง

เอายกตวั อยา่ งอยา่ งนนี้ ะ เรายกตวั อยา่ งอยา่ งนเ้ี อาเลย คอื อนั นมี้ นั เปน็ เหตทุ จี่ ะพดู
ใหย้ กเปน็ เรอ่ื งของธรรมะกแ็ ลว้ กนั อาจารยก์ ร็ สู้ กึ จะมปี ระสบการณเ์ หมอื นกนั ในเรอ่ื ง
อยา่ งนี้ เชน่ ในขณะทจี่ ติ ของเราเอาพดู งา่ ยๆ มนั จะตาย พอถงึ ขน้ั จะตายมี เราเคยเปน็
มาแลว้ นี่ ครงั้ นน้ั ถา่ ยทอ้ ง ๒๕ หน อาเจยี น ๒ หน อาเจยี นครงั้ สดุ ทา้ ยน้ี พอมนั ออกจาก
ขออภยั ออกจากปาก มนั พงุ่ จนตดิ ฝา ความแรงของอาเจยี นนนั่ ละ ทนี ม้ี นั กอ็ อ่ น ออ่ นลง
ทนั ที ทกุ ขเวทนาดบั หมด รา่ งกายนห้ี มด อยา่ วา่ แตส่ มองนม้ี นั วกิ ลวกิ ารเลย รา่ งกายนี้
มนั เปน็ ทอ่ นฟนื ทงั้ ทอ่ น ทอ่ นไมท้ ง้ั ทอ่ นไปเลย ไมม่ คี วามหมายอะไรเลยในรา่ งกายนี้
แมเ้ ขาจะมาตดั ออกเวลานนั้ กเ็ หมอื นกบั ตฟั นื คอื วา่ ทกุ ขเวทนาภายในรา่ งกายนด้ี บั หมด
ไม่มเี หลอื เพราะร่างกายนห้ี มดความหมายไปแลว้ จะวา่ หูหนวก มันเลยหนวกแล้ว

459

พดู งา่ ยๆ มันเปน็ ท่อนไม้ เอา พูดอย่างน้กี แ็ ล้วกนั ตาบอดกไ็ ม่มี หหู นวกกไ็ ม่มี
อะไรกไ็ มม่ ี มนั เปน็ ทอ่ นไมไ้ ปหมดแลว้ รา่ งกาย แตเ่ วลานนั้ จติ ยงั ครองตวั อยใู่ นรา่ งนน้ี ะ
ส่วนสมองมันจะวกิ ารหรอื ไม่วิการ กแ็ ล้วแตจ่ ะพจิ ารณานะตอนนน้ั นะ่ เมือ่ มันหมด
ความหมายทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ งแลว้ นน้ั สมองจะไมห่ มดความหมายไดย้ งั ไง ทนี พ้ี อถงึ อนั น้ี
อนั นไี้ มเ่ หน็ วกิ ลวกิ ารอะไร ทราบไดช้ ดั ๆ วา่ หอื จะไปเดยี๋ วนเ้ี ชยี วหรอื นนั่ รไู้ ดช้ ดั ๆ
มีแต่ความรู้อยู่ตรงนเ้ี ท่านั้น สกั แต่ว่ารู้ ตอนน้ันร่างกายหมด ทกุ ขเวทนาที่เป็นอยา่ ง
สาหัสในขณะทก่ี �ำลังเพยี บอยนู่ น้ั มันดับวบู เข้ามา คือความรูค้ วามรับผิดชอบน้ีกว็ ูบ
เขา้ มา ความร้นู ว่ี ูบเข้ามาอนั นี้ เข้ามาๆ เข้ามาตรงน้ีแห่งเดยี ว แต่เข้ามาตรงน้ีก็ไม่ได้
หมายความวา่ มนั อยทู่ ต่ี รงไหนๆ นะ หากทราบชดั อยตู่ รงน้ี ในทา่ มกลางแหง่ กองฟนื
พดู งา่ ยๆ เหมอื นกบั วา่ ทอ่ นฟนื มนั อยนู่ ้ี อนั นหี้ มดความหมายไปหมดแลว้ แขนของเรา
สมมตุ วิ า่ จะตดั เวลานน้ั ตดั ไดเ้ ลย มนั หมดจรงิ ๆ แตค่ วามรนู้ นั้ ไมเ่ หน็ วกิ ลวกิ ารอะไร
มนั กร็ อู้ สิ ระของมนั อยอู่ ยา่ งนน้ั หอื จะไปเดยี๋ วนเ้ี ชยี วหรอื มนั ปรงุ ไดน้ นี่ ะ จะไปเดยี๋ วนี้
เชยี วหรอื เอา้ ไปกไ็ ป ถา้ จะไปก็ไปซิ กำ� หนดความรู้ยำ�้ ความรูเ้ ข้าไปอีก ไม่นาน
เดย๋ี วความรู้นน้ั มันก็ซ่านออกไปเปน็ ความรับผดิ ชอบ ทีนี้หูก็เริม่ ได้ยนิ ตากเ็ รมิ่ เห็น
แม้จะฝ้าฟาง และทุกขเวทนากเ็ ริม่ เกดิ ในขณะท่ีมนั หมดความหมายทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ ง
ภายในรา่ งกายนน้ี บั แตส่ มองลงไปนี่ จติ ไมเ่ หน็ มอี ะไรผดิ แปลก ไมม่ เี ลย นพี่ อพดู ยนื ยนั
กันไดเ้ ทา่ น้ี หมายถงึ ตามความจริงท่ีเป็นอยา่ งง้ัน ไม่มอี ะไรผดิ แปลกภายในจิต

คอื ทกี่ ระผมถามน้ี หมายความวา่ เวลาทเ่ี ราเรยี นทางวชิ าแพทยก์ ด็ ี หรอื คนธรรมดา
สามญั กว็ า่ มสี มองๆ นสี้ ง่ั กาย ทนี เี้ นอ่ื งจากวา่ ทา่ นอาจารยท์ า่ นเคยเลา่ เรอื่ งนใี้ หก้ ระผม
ฟงั ครงั้ หนง่ึ กระผมจำ� ได้ แลว้ กท็ ที่ า่ น คอื บงั เอญิ ทา่ นเกดิ ในตวั ทา่ นเอง กเ็ ปน็ เครอื่ ง
พสิ จู นไ์ ดว้ า่ นอกจากสมองกบั กายแลว้ นี้ ยงั มดี วงจติ อนั นน้ั ดบั หมดแลว้ แตว่ า่ มนั ยงั รๆู้
มอี ยู่ ซ่ึงก็ตรงกบั ท่ีพระพทุ ธเจา้ ท่านวา่

คือความรไู้ มล่ ะ พูดงา่ ยๆ นะ รอู้ ยู่อย่างนัน้ รเู้ ฉพาะเทา่ น้นั ส่วนนม้ี นั หมด
ความหมายไปแลว้ ทกุ อยา่ ง หมดแลว้ เหลอื แต่ความรู้ คือนั้นเราแนใ่ จของเราไวว้ ่า
๙๙% คอื อนั นด้ี บั จนกระทง่ั ถงึ ไดม้ าพดู กบั หมเู่ พอื่ นอยา่ งเตม็ ความจรงิ พดู งา่ ยๆ หรอื

460

อาจหาญเต็มท่ี พูดง้ันกถ็ ูกนะ วา่ คนเรานี่ถา้ มสี ตเิ วลาจะตายแลว้ ทุกขเวทนาตอ้ ง
ดบั หมด

มอี กี อนั ทผ่ี มอยากจะกราบเรยี น คอื ไมส่ ามารถจะอธบิ ายไดย้ งั ไง กเ็ ลยพยายาม
ท่ีจะหาค�ำอธิบาย คือในขณะน้ีมันมีเป็นองค์การอะไรอันหนึ่ง ซ่ึงผู้ที่เป็นหัวหน้า
องคก์ ารน้ีกเ็ ปน็ ฤาษี เป็นชาวอินเดีย ซง่ึ มีความร้เู ปน็ โยคี ก็มคี วามรใู้ นเร่อื งเกย่ี วกับ
ทางดา้ นวปิ สั สนากรรมฐาน เรยี กวา่ สมาธิ เขากพ็ ยายามทจ่ี ะเผยแพรเ่ รอื่ งสมาธนิ ่ี คอื
แทนทจ่ี ะเปน็ เรอ่ื งของศาสนา เพราะเขาคงจะเขา้ ใจในเรอื่ งนดี้ พี อสมควร เขากเ็ อาให้
มนั เปน็ เรอ่ื งทไ่ี มเ่ กยี่ วขอ้ งกบั ศาสนาเสยี แลว้ เขากถ็ อื เปน็ วทิ ยาศาสตร์ แตท่ ำ� ใหม้ นั งา่ ยๆ
เพอื่ ทจ่ี ะใหท้ กุ คนไดป้ ฏบิ ตั เิ อาไวส้ ำ� หรบั ในการทจ่ี ะชว่ ยเพมิ่ ประสทิ ธภิ าพในการทำ� งาน
อะไรตา่ งๆ และรวมทง้ั เขาเชอ่ื วา่ ถา้ หากวา่ ทกุ กลมุ่ คนอยา่ งนอ้ ย ๑% ถา้ ไดห้ ดั ทำ� สมถะ
สมาธิ ไมเ่ ลอื กชาตศิ าสนา สง่ิ เหลา่ นจ้ี ะทำ� ใหเ้ กดิ ความสงบขนึ้ ในละแวกนน้ั เขาบอกวา่
เพยี ง ๑% เท่านนั้ รอ้ ยหน่ึงมีหน่งึ คน เพราะฉะน้ัน ถา้ เผื่อทีไ่ หนมสี กั พนั หน่ึง ก็มสี ัก
๑๐ คนนี่ มนั จะทำ� ใหล้ ดการทะเลาะววิ าทอาชญากรรมอะไรตา่ งๆ ทนี กี้ ระผมกเ็ ลยมาดู
เหตกุ ารณข์ องบา้ นเมอื งเรานะครบั อยากจะปรกึ ษาวา่ ถา้ จะอธบิ ายอยา่ งนจี้ ะได้หรอื ไม่
คอื เรามกั จะพดู อยเู่ สมอวา่ พระสยามเทวาธริ าช ซง่ึ อะไรกไ็ มท่ ราบ และอกี ประการหนง่ึ
บางทีเรามักจะพูดว่า บ้านเมืองไทยเรานี้เราไม่เคยเป็นขี้ข้าใคร เราอยู่ได้ด้วยอิสระ
ถงึ แมว้ า่ จะตกเปน็ เมอื งขนึ้ ของพมา่ ๒ ครงั้ กม็ คี นเขา้ มาเปลย่ี นแปลงเหตกุ ารณ์ ในท่ี
ลาว หรอื เขมร ในญวนใกลๆ้ บา้ นแลว้ กเ็ กดิ ปญั หาวนุ่ วาย แลว้ กต็ อนทเี่ ขมร ลาว ญวน
เกดิ มปี ญั หาเมอื่ ๓-๔ ปมี าแลว้ ทกุ ประเทศในโลกบอกวา่ เมอื งไทยตอ้ งไปแน่ ภาษาเขา
ใช้คำ� ว่าโดมิโน่ ทฤษฎีของโดมโิ น่คอื วา่ ลม้ ๑ แลว้ ลม้ ๒ ล้ม ๓ เดีย๋ วลม้ ๔-๕-๖
ทนี เ้ี มอื งไทยไมเ่ ปน็ อยา่ งนนั้ มนั จะลม้ ๆ แตม่ นั มอี ะไรกไ็ มท่ ราบทผ่ี มกไ็ มร่ จู้ ะอธบิ าย
วา่ ยังไง ก็ได้คยุ ๆ กนั แต่ผมนึกถึงทา่ นอาจารยม์ น่ั คือผมวา่ ทา่ นไดส้ ่ังสอนลกู ศิษย์
ลกู หาเปน็ ร้อยเปน็ พนั แล้วบงั เอิญอาจจะเปน็ โชคดีของเมอื งไทยหรอื อะไรกไ็ มท่ ราบ
ลูกศิษย์ลูกหาของท่านท้ังหลาย ท่านอยู่แนวตั้งแต่เหนือลงมาตะวันออกเฉียงเหนือ
ตามปา่ ตามเขาตามท่ีต่างๆ เรอื่ ยลงมาถึงตะวนั ออก และที่ไหนทอ่ี ยูท่ ี่น่นั ความสงบ
ความสุขความร่มรื่นของประชาชนความอบอุ่นมันเกิดข้ึน เม่ือเกิดข้ึนอย่างน้ีแล้ว

461

คนกไ็ มก่ ลา้ คอื คลา้ ยๆ กบั ไมร่ วู้ า่ จะมาทำ� อะไรกบั คนทอ่ี ยใู่ นศลี ในธรรมในลกั ษณะ
อยา่ งน้นั ท่ีเหน็ ไดช้ ัดเจนทส่ี ดุ ทีว่ ดั ....ฝ่งั หน่งึ ก็ท่านอาจารย.์ ....อกี ฝัง่ หนง่ึ ก็เปน็ วัดร้าง
แต่มที หารลาวยืนถอื ปนื อยู่ วันดคี นื ดกี ็ยงิ โปง้ ๆ เขา้ มา แตว่ า่ ฝัง่ น้ีกม็ แี ตค่ วามสงบ
คนกไ็ ปฟงั เทศนฟ์ งั ธรรมอะไรตา่ งๆ กด็ เู รยี บรอ้ ยดี แตฝ่ ง่ั โนน้ ผคู้ นหนหี ายไปหมดเลย
มีทหารไปอยู่ที่วัดซง่ึ ไมม่ ีพระแล้ว มแี ต่พระพทุ ธรปู พระพทุ ธรปู จะถกู ท�ำอะไรบ้าง
กไ็ มท่ ราบ เหน็ กนั อยชู่ ดั ๆ อยา่ งนน้ั กเ็ ลยไมร่ จู้ ะอธบิ ายวา่ ยงั ไง กอ็ ธบิ ายวา่ อาจจะเปน็
บญุ ญาบารมี หรอื วา่ สง่ิ อนั นจี้ ะเปน็ สาเหตทุ มี่ สี ว่ นชว่ ยใหบ้ า้ นเมอื งไทยไมเ่ ปน็ เหมอื น
อย่างเวียดนาม หรือไม่เป็นอย่างลาวเป็นอย่างเขมร ซึ่งล้มหายตายจากกันอย่าง
มากมายเหลอื เกนิ แลว้ กม็ เี รยี กวา่ ลม้ หมดนะครบั กถ็ กู ครอบงำ� ดว้ ยลทั ธฝิ า่ ยตรงขา้ ม
อะไรกแ็ ลว้ แต่ แตบ่ า้ นเมอื งไทยเรากป็ ลอดภยั มาเดย๋ี วน้ี กไ็ มไ่ ดว้ เิ ศษอะไร แตว่ า่ กไ็ มร่ ู้
จะอธิบายว่าอยา่ งไร ค�ำอธิบายอันนี้จะพอฟังได้ไม่ได้ไมท่ ราบกระผม

ฟงั ได้ ทคี่ ณุ หมอพดู นกี้ ถ็ กู ตอ้ งแลว้ ทว่ี า่ น้ี คอื ความสงบรม่ เยน็ เปน็ จดุ มงุ่ หมาย
ของคน ไมว่ า่ คนดคี นชวั่ กช็ อบ เพราะความดไี มไ่ ปยวั่ ยคุ นใหช้ วั่ มแี ตค่ วามชว่ั ตา่ งหาก
ยว่ั ยใุ หค้ นเปน็ คนชวั่ ความดไี มไ่ ดย้ วั่ ยใุ หค้ นเปน็ คนชวั่ เพราะฉะนน้ั หลกั ศาสนาของเรา
จงึ ครอบไดท้ งั้ สามโลกธาตนุ ี้ ทนั สมยั ตลอดเวลาเพราะเปน็ ความดี สตั วโ์ ลกไมอ่ ม่ิ พอกบั
ความดอี ยแู่ ลว้ และทำ� ไมศาสนาจะไปเปน็ ภยั ตอ่ โลกมหี รอื ไมม่ ี นอกจากโลกมนั คดิ เอง
มันหาเรื่องเอง อันนั้นก็มันเป็นเร่ืองของโลก ไม่ใช่เรื่องของธรรม ไม่ใช่เร่ืองของ
ความจรงิ มนั เปน็ เรอื่ งเสกสรร เปน็ เรอ่ื งยำ่� ยี เปน็ กริ ยิ าอนั หนง่ึ และกเ็ รอ่ื งรอ้ ยคน แตล่ ะ
รอ้ ยคนๆ นี้ ใหม้ หี มอประจำ� ๆ แตล่ ะรอ้ ยคนๆ จะมคี วามสงบสขุ มากกวา่ นี้ โรคกไ็ มร่ ะบาด
สาดกระจายไปมากมาย คดิ อยา่ งน้นั กแ็ ล้วกนั แลว้ ยง่ิ ย่นเข้ามา ๕๐ คน ต่อหมอ
๑ คน ประชาชน ๕๐ คน ตอ่ หมอ ๑ คน แลว้ เปน็ ไง ผลจะยง่ิ ดขี น้ึ ๆ ทน่ี ศี่ าสนากเ็ ปน็
อยา่ งนนั้ เหมอื นกนั ครบู าอาจารยแ์ ตล่ ะองคๆ์ นก้ี เ็ ปน็ เหมอื นแมเ่ หลก็ เปน็ กำ� ลงั เครอื่ ง
ดงึ ดดู จติ ใจของคนใหน้ อ้ มเขา้ มาสคู่ วามดี นห่ี ลกั ใหญใ่ หน้ อ้ มเขา้ สคู่ วามดี ไมใ่ ชจ่ ะเปน็
ความเคารพนับถือทา่ นอยา่ งเดยี ว คนน้ันยงั พอใจท่ีจะทำ� ความดีด้วย น่นั

462

ศาสนาจงึ มสี ว่ นสำ� คญั อยมู่ ากเกยี่ วกบั ความรม่ เยน็ ของโลก ความสงบสขุ ของโลก
และเปน็ ยงั ไงทพี่ ดู ถงึ ปญั ญาตะกน้ี กี้ บั เรอ่ื งทอ่ี าจารยอ์ ธบิ ายใหฟ้ งั ยกตวั อยา่ งมาใหเ้ หน็
เปน็ อยา่ งนนั้ คอื แตก่ อ่ นกเ็ ปน็ สมมตุ วิ า่ เรยี นนกี้ ต็ อ้ งใชส้ มอง จนกระทงั่ สมองทอ่ื อาจารย์
เคยเปน็ แลว้ นะ เรยี นหนงั สอื มแี ตใ่ จ เหลอื แตใ่ จ พดู งา่ ยๆ นะ จะเอาใหไ้ ด้ จะเอาใหจ้ ำ�
ใหไ้ ดๆ้ บกึ บนึ เรยี นอยไู่ มห่ ยดุ ไมถ่ อย ทนี่ สี่ มองเลยทอ่ื ไมจ่ ำ� อะไรเลย เฉย เอา้ ทำ� ไม
เปน็ อยา่ งน้ี สมองหยดุ ไมท่ ำ� งานเสยี แลว้ เลยตอ้ งหยดุ เวลาเรยี นเปน็ อยา่ งนนั้ ใชส้ มอง
เตม็ ที่ จะเรยี นธรรมะกต็ าม เรยี นอะไรกต็ าม ตอ้ งใชส้ มองเตม็ ทเี่ หมอื นกนั หมด เพราะ
เปน็ ภาคความจำ� ใชป้ ญั ญาทางโลกๆ กต็ อ้ งใชส้ มองอกี เพราะมนั ไมร่ วู้ า่ จติ อนั แทจ้ รงิ
อยทู่ ไ่ี หน มนั มาเดน่ อยแู่ ตท่ ส่ี มอง มาเดน่ ตรงนท้ี งั้ นนั้ ทนี พี้ อเราฝกึ หดั ทางดา้ นจติ ใจ
เข้าไปนี้ ความเดน่ อนั นมี้ ันคอ่ ยจางไปๆ ลงมาอยู่จุดนแี้ ละจุดนีๆ้ ยง่ิ เด่นขนึ้ ๆ จดุ นี้
ยง่ิ เดน่ ขนึ้ เพยี งไร อนั นยี้ ง่ิ ลดลงๆ สดุ ทา้ ยเลยมาอยทู่ ต่ี รงนห้ี มด ไมว่ า่ จะเปน็ ปญั ญา
อะไรกต็ าม หมายถงึ ปญั ญาทางดา้ นธรรมะนะ ผลสดุ ทา้ ยเราคดิ ไปเรอ่ื งโลกเรอื่ งอะไรน่ี
มนั กเ็ ลยไมข่ นึ้ ทนี น้ี ะ่ มนั กเ็ หน็ ชดั ๆ อยใู่ นคนๆ เดยี วนแ้ี หละ แตก่ อ่ นมนั เปน็ อยา่ งนน้ั นะ
เดย๋ี วนม้ี นั เคลือ่ นทล่ี งมาเปน็ อย่างนๆี้ มนั กเ็ หน็ ชดั ๆ อยอู่ ย่างน้ี มันจะมอี ะไรกระดิก
นดิ หนง่ึ มนั กจ็ ะขนึ้ ทน่ี เ่ี ลย ไมไ่ ดข้ น้ึ ทไ่ี หน มนั ไมไ่ ดข้ นึ้ ทส่ี มองเหมอื นแตก่ อ่ น พดู งา่ ยๆ นะ
แตก่ อ่ นเรากเ็ ดน่ ชดั มนั อยทู่ นี่ เ่ี ดน่ ทส่ี ดุ ครน้ั ตอ่ มามนั กค็ อ่ ยเคลอ่ื นลงมาเลยมาอยจู่ ดุ น้ี
ทงั้ หมด อยา่ งปกตนิ มี้ ันก็อยู่ที่น่ี อันนกี้ เ็ ลยเหมือนกบั อวยั วะทั่วๆ ไปเสยี

มคี วามรสู้ กึ ของเดก็ รนุ่ ใหมน่ ะครบั ไมต่ อ้ งอน่ื ไกล เชน่ ลกู กระผมเอง มกั จะมอง
ดวู า่ คลา้ ยๆ กบั วา่ อยากจะเหน็ อะไรใหม้ นั เปน็ ประโยชนก์ บั ประเทศชาตกิ บั บา้ นเมอื ง
ใหม้ ากกว่านน้ั มองดวู ่าอนั น้เี ป็นแนน่ อนท่สี ดุ พอฝึกวปิ ัสสนาแล้วพอปฏบิ ัตแิ ล้วน่ี
ความสขุ มนั เกดิ ขน้ึ กบั ตวั มนั กเ็ หมอื นกบั วา่ เอ๊ นเ่ี พอื่ ตวั เอง ไมไ่ ดเ้ พอ่ื บคุ คลอนื่ ดว้ ย
ท่ีกระผมถามเมื่อก้ีน้ี และก็พอผมยกตัวอย่างถึงท่านอาจารย์มั่นและลูกศิษย์ท่านท่ี
ปฏบิ ตั มิ า ผมพยายามทจี่ ะตอบคำ� ถามลกู บอกไมใ่ ชอ่ ยา่ งงน้ั กอ่ นทเี่ ราจะไปชว่ ยคนอน่ื
นัน้ หมายความวา่ เรานีจ้ ะต้องดีเสยี กอ่ น เมอ่ื ดแี ล้วนี้ แน่นอนก็ออกไปเทศน์สั่งสอน
เหมือนพระพุทธเจ้าท่านเหมือนกัน คือเขาก็มองดูอีกในแง่หน่ึงว่าจริงอยู่ เป็นลูก
พระเจ้าแผ่นดิน แล้วก็เกิดความรู้สึกไม่สบาย อยากจะไปหาความสงบหาความสุข

463

ทิ้งหมดเลย ท้ิงทั้งเมยี ทง้ั ลูกทั้งอะไร เอาตวั เองออกไปเลย เขามองในแง่นน้ั นะครับ
ทนี ผี้ มกพ็ ยายามทจี่ ะตอบวา่ เอา้ กเ็ สรจ็ แลว้ เมอ่ื ทง้ิ ไปแลว้ เมอื่ รวู้ า่ เปน็ อยา่ งนนั้ แลว้
กพ็ ยายามทีจ่ ะเทศนาสงั่ สอนอะไรต่างๆ ไป แตย่ งั มีอยู่อันหน่ึงเท่าน้นั ท่ีทา่ นบอกวา่
ตวั เองเปน็ ทพี่ ง่ึ ของตวั เอง อนั นซี้ ง่ึ เปน็ ของดนี ะ กต็ อ้ งอธบิ ายเขาไปอยา่ งนน้ั ทนี เ้ี มอื่ หนั
กลบั มาพดู ถงึ ตามทฤษฎที กี่ ระผมคดิ วา่ ทา่ นอตุ สา่ หไ์ ปทำ� แลว้ กม็ ลี กู ศษิ ยล์ กู หาอะไร
ตา่ งๆ ไปอยตู่ ามปา่ ตามเขาตามอะไรตา่ งๆ นี่ และโดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ บงั เอญิ เปน็ ภาคอสี าน
ซึ่งอยู่ในภาคที่มีเหตุการณ์ไม่ค่อยสงบเกิดข้ึน ทีนี้ถ้าเผื่อว่าเม่ือเป็นอย่างน้ันแล้วน้ี
ถา้ จะใหม้ นั เร็วข้ึนไปอกี กระผมวา่ อยา่ งน้ันเพ่อื ท่ีจะให้มนั มากข้ึน โดยชว่ ยกนั แพร่
กระจายให้มากขึ้น กระผมคิดว่าความสงบสุขน้ีจะต้องเกิดขึ้นกับบ้านเมืองโดยเร็ว
มากเทา่ ไรยงิ่ ดเี ทา่ นน้ั ทนี จี้ ะมวี ธิ ยี งั ไงทจี่ ะใหม้ นั เรว็ ใหม้ นั ทนั การหรอื อะไรกส็ ดุ แทแ้ ต่
กระผมคดิ วา่ ประชาชนทอี่ ยใู่ นละแวกนน้ั จะไดร้ บั รศั มไี ดร้ บั บารมอี ะไรบางสง่ิ บางอยา่ ง
เปน็ เครอ่ื งอบอนุ่ ใหก้ วา้ งขวางขน้ึ ใหม้ ากขนึ้ มนั กจ็ ะยง่ิ ดขี นึ้ อนั นผ้ี มวา่ จะมวี ธิ ยี งั ไงที่
จะทำ� คอื วา่ เมอ่ื ไดศ้ กึ ษาเลา่ เรยี นแลว้ เผอื่ ยงั ไงจะไดอ้ อกไปเผยแพร่ แตก่ ระผมทราบดี
ว่าท่านอาจารย์ไดอ้ อกไปด�ำเนนิ การ แต่ทีนเ้ี กรงว่ามันจะช้าไป ถ้าเผื่อว่าได้มากเทา่ ไร
กย็ งิ่ จะดี แตก่ ห็ มายถงึ วา่ ไมไ่ ดค้ ดิ ถงึ เรอื่ งปรมิ าณอยา่ งเดยี ว กต็ อ้ งคดิ ถงึ เรอ่ื งคณุ ภาพดว้ ย
กค็ งจะชว่ ยการเผยแพรศ่ าสนา และนอกจากนนั้ ยงั เปน็ ธรรมทาน แลว้ กท็ ำ� ใหเ้ กดิ ความ
สงบเกิดขึ้น ท�ำใหค้ นอยใู่ นศลี ในธรรมมากข้ึน เพราะในขณะน้เี รากร็ ้ไู ออ้ ิทธพิ ลของ
ทางตะวนั ตก อทิ ธพิ ลอะไรตา่ งๆ นี่ ไอค้ วามเจรญิ มนั ขนึ้ มาทางวตั ถนุ ี่ มนั มากเหลอื เกนิ
และมันเรว็ เหลอื เกิน จะทำ� ยังไงถงึ จะให้ทางดา้ นจติ น้มี ันเรว็ พอๆ กัน นก่ี ระผมคดิ
อย่างนค้ี รับวา่ จะมีวธิ ียังไงทจี่ ะใหม้ ันเรว็ ข้ึน

กน็ ่ีแลว้ สอนพระอย่นู แ่ี หละ มันเรว็ ข้ึนก็ให้สติปญั ญามันเร็ว อะไรจะยกมาท้งั
สามโลกธาตมุ าหลอก มนั กไ็ มต่ น่ื มนั เรว็ แลว้ นน่ั ใชไ่ หมละ่ อยา่ วา่ ธรรมดาเพยี งชนิ้ ใด
ชิ้นหนึ่ง ให้ยกมาทั้งสามโลกธาตุมาหลอก มันก็ไม่ต่ืน นั่นคือสติปัญญาพอแล้ว
มนั เรว็ แลว้ นก่ี ส็ อนพระอยนู่ ใ้ี หม้ นั เรว็ อยา่ งนน้ั และเมอื่ ตวั เรว็ แลว้ สอนใครกไ็ ด้ ถา้ ตวั
เจ้าของไมม่ อี ะไรแลว้ จะแบมือเปลา่ ๆ ไปให้เขานจ้ี ะไดห้ รอื ต้องมอี ยา่ งใดอย่างหนง่ึ
ติดมือเจ้าของยื่นให้เขา การท่ีไปสอนคน ถ้าเราไม่มีคุณงามความดีพอเป็นหลัก

464

เป็นแหล่งภายในจิตใจแล้วมันเจ๊งท้ังนั้นแหละ หลักใจจึงเป็นของส�ำคัญมากในการ
สงั่ สอนคน ทางพทุ ธศาสนาเปน็ อยา่ งนนั้ ไมใ่ ชม่ แี ตน่ ำ�้ ลายเฉยๆ ใหม้ หี ลกั ใจ คอื วา่ นนี่ ะ
จรงิ นะ นน่ั พดู ออกมาจะเอาแคไ่ หน เอาแคน่ ใ้ี หแ้ คน่ ๆ้ี เอาๆ หมดหรอื ยกใหห้ มดเลย
เอา้ ฟาดลงเต็มเหน่ยี ว นน่ั ตามข้นั ตามภูมขิ องผมู้ าตอ้ งการจะเอา หรอื อยๆู่ ก็จะไป
ละลายกะปใิ สน่ ำ้� ทะเลไปหมด อยุ๊ เสยี กะปเิ ปลา่ ๆ มาละลายใสใ่ นถว้ ยพอจะจม้ิ นำ้� พรกิ
กย็ ังดี มนั กต็ อ้ งเห็นกะปิเปน็ ของสำ� คญั บ้าง เราจะไปเหน็ แต่น้�ำทะเลเป็นของส�ำคญั
อย่างเดียวก็ไม่ถูก คุณหมอว่าไง การสั่งสอนคนก็ต้องให้เหมาะกับคนท่ีควรจะรับ
จะพดู ถงึ เรอ่ื งศาสนากม็ มี ามากแลว้ ถา้ หากพระเณรทจ่ี ะเปน็ หลกั เปน็ เกณฑข์ องศาสนา
ตามหลกั พระพุทธเจ้าทรงสอนแลว้ พระเณรกไ็ ม่ควรจะเหลวไหล ควรจะปฏบิ ัติตาม
หลกั ศาสนา นนั้ กค็ อื เปน็ การประกาศศาสนาอยใู่ นตวั แลว้ แตน่ ตี่ วั เองกไ็ มท่ ำ� แลว้ ไป
สอนคนอนื่ ใหด้ ี มนั กไ็ มด่ ี ถา้ ตวั เองดแี ลว้ อยทู่ ไ่ี หนมนั กม็ า แนะ่ เอาอกี แหละ ไปโนน้
กข็ าดนี้ ไปนี้กข็ าดโน้น เอา้ สมมตุ วิ ่าเขานับถอื วดั ปา่ บ้านตาด เอ้า ยกวัดป่าบ้านตาด
ไปเทย่ี วประกาศศาสนานะ แลว้ วดั ปา่ บา้ นตาดรา้ งทำ� ยงั ไง ภาคกลางมาเจอเหน็ แตพ่ ระ
อยใู่ นปา่ ในเขา ภาคกลางเดนิ ไมไ่ ดน้ จี่ ะวา่ ไง ไปไหนกข็ น้ึ รถขนึ้ ราไป นน่ั นะ่ ภาคกลาง
จะตาย อยา่ หาเรอ่ื งใหภ้ าคกลางตายเลย ภาคอสี านเขาวงิ่ เลยนะเขาไปได้ เขา้ ปา่ เขา้ รก
เขาไปได้ทั้งน้ัน ก็พวกนี้พวกกองทุกข์ มันเคยแล้วนี่ ภาคกลางไปไหนมีแต่ข้ึนรถ
ขน้ึ ราไป แตอ่ าจารยต์ อ้ งขออภยั นะ ไมไ่ ดป้ ระมาท พดู ตามความจรงิ นมี่ านเ้ี พยี งไมเ่ หน็
อาจารยเ์ ทา่ นนั้ อยุ๊ ออ่ นเปยี กไปหมด ขบั รถขบั ราทแี รกขงึ ขงั ตงึ ตงั พออาจารยไ์ มอ่ ยู่
เทา่ นน้ั ออ่ นไปหมดแลว้ จะวา่ ไง แลว้ วดั นรี้ า้ งแลว้ อาจารยไ์ ปเทย่ี วประกาศศาสนาเขา้ ไป
อยใู่ นปา่ ในเขาโนน้ แลว้ ทำ� ยงั ไง ตาย ทำ� ยงั ไงนนั้ เลยตายๆ ไปตามๆ กนั ไดท้ างหนง่ึ
ทางหนงึ่ ตาย วา่ ไงดไี หมละ่ หมดทา่ ไมด่ อี ยา่ งนนั้ กย็ งั งแี้ หละเหมาะพดู งา่ ยๆ องคไ์ หน
ทที่ า่ นจะไป ใหเ้ ปน็ อธั ยาศยั ของทา่ น คอื อธั ยาศยั ทเ่ี ปน็ ไปโดยธรรมนเ้ี หมาะ เหมาะยง่ิ กวา่
ความทะเยอทะยานท่ีจะทำ� คนให้รวดใหเ้ รว็ อย่างนัน้ นม้ี นั ไมเ่ หมาะ

เหน็ วา่ ทผ่ี า่ นมาแลว้ ประมาณสกั ๗๐ ปี ๘๐ หรอื ๙๐ ปนี ี้ แหม ตงั้ แตเ่ หนอื ไล่
มาเรอื่ ยตามทตี่ า่ งๆ นกี่ เ็ ลยอยากจะใหม้ มี ากกวา่ นนั้ คงจะดี เพราะเหน็ เวลานวี้ ตั ถมุ นั
เจริญมาก ทางดา้ นจติ ใจนมี้ นั เส่อื มลง ถา้ หากว่าได้มกี ารฝึกหรือว่า...

465

ใช่ อาจารย์เห็นด้วย อันนี้อาจารย์เห็นด้วย แม้แต่ในวัดก็ยังมี จะว่ายังไง
สง่ิ ทำ� ลายพระ เชน่ วทิ ยุ โทรทศั นเ์ ทวทตั เตม็ ไปหมดในวดั น่ี นน่ั เปน็ ของดแี ลว้ หรอื
พระพทุ ธเจา้ ทรงชมเชยหรอื ตำ� หนทิ ส่ี ดุ กค็ อื พระพทุ ธเจา้ เปน็ ขา้ ศกึ ตอ่ ธรรมทส่ี ดุ กค็ อื
สง่ิ เหลา่ น้ี ต่อพระเณรกค็ อื สิง่ เหลา่ น้ี ส�ำหรบั โลก เรายกให้เป็นเรอื่ งของโลกใชไ่ หม
แตพ่ ระนกี่ วา้ นเขา้ มาทำ� ลายตวั เองเสยี เองนี่ แลว้ จะไปประกาศศาสนายงั ไง ถา้ ไมแ่ บก
หามวทิ ยไุ ปดว้ ยโทรทศั นเ์ ทวทตั ไปดว้ ย พระเหลา่ นนั้ กไ็ มไ่ ป ถา้ เอาเทวทตั ไปดว้ ยวทิ ยไุ ป
ดว้ ยแลว้ พระเหลา่ นน้ั จงึ จะไปประกาศพระศาสนา แลว้ เอาอะไรไปประกาศเขา โลกเขา
มเี ตม็ หมดแลว้ เรอ่ื งเหลา่ น้ี จะเอาอะไรเปน็ ของอศั จรรย์ ตอ้ งขออภยั นะ เราพดู อยา่ งกนั เอง
ตอ้ งพดู อยา่ งน้ี คอื พระผเู้ ปน็ ธรรมทา่ นไป ทา่ นไปดว้ ยความเหมาะสมของทา่ น ไปประกาศ
ศาสนา ทา่ นก็เป็นตวั ประกาศอยู่ในตวั ของท่านแลว้ ท่านมคี ณุ ภาพของท่านอยแู่ ล้ว
เป็นท่แี น่ใจของท่านอยแู่ ลว้ ไปที่ไหนกเ็ สมอ คอื ไม่สูงๆ ต�่ำๆ ลุม่ ๆ ดอนๆ ไมผ่ าด
ไมโ่ ผน ผมู้ ธี รรมไปผดิ กนั อยา่ งทเ่ี ขาไปเทยี่ วประกาศศาสนาปไี หน ใหพ้ ระไปแบกเกา้ อี้
ใหน้ น่ั ใหพ้ ระไปประกาศทน่ี นู้ ประกาศทนี่ ่ี แลว้ กจ็ ะมาใหว้ ดั นไี้ ป มนั ใชไ้ มไ่ ด้ ไปทไี่ หน
พะรงุ พะรงั มนั อะไรไปประกาศศาสนา ไปขายขใี้ หเ้ ขาเหน็ หมดอยา่ งน้ี เขาวา่ อยา่ งนนั้
อยา่ ไปขายดกี วา่ อยใู่ นวดั มนั กข็ ายพอแลว้ กว็ า่ ยงั งแ้ี หละเรา อยา่ ไปขายใหม้ นั กวา้ งขวาง
นกั เลย มนั เหมน็ คลงุ้ ไปหมดแลว้ เฉพาะเจา้ ของมนั กเ็ หมน็ พอแลว้ นจ้ี ะไปใหค้ นอน่ื
ดมอกี หรอื ไมเ่ อา บอกงนั้ อยเู่ ดย๋ี วนกี้ ป็ ระกาศศาสนาจนแทบตายนร้ี ไู้ หม เรากว็ า่ งน้ั
วนั หนงึ่ ๆ เกี่ยวข้องกบั ประชาชนมากนอ้ ยเพยี งไรดูเอา เราว่าง้ี แล้วจะให้ไปประกาศ
ที่ไหนอีก ไม่ไป เราบอกงี้เลย ตกลงผู้ใหญ่ก็ไม่กล้า เพราะนิสัยอาจารย์ถ้าว่าดื้อ
มนั ดอ้ื จรงิ นะ ถา้ ไมม่ เี หตมุ ผี ล อยา่ มาแหยมนะ บอกอยา่ งงเี้ ลย ถา้ มเี หตผุ ล เรายอม
ทันที แตจ่ ะมาเอาแบบโลกๆ อยา่ ดกี ว่า เราบอกทนั ที เราไม่ใช่โลกนี่นะ วา่ ง้ัน

เรอ่ื งปัญญา อันนมี้ ันพูดยาก ถ้าไม่เป็นในเจ้าของ มันพดู ไมไ่ ด้ ปัญญาท่วี ่านะ
ท่ีพูดถึงว่าข้ันอัตโนมัติ ถ้าว่าพูดไม่ได้หรือก็เทศน์พระผู้ท่ีควรฟังได้อยู่นี่นะ ผู้ฟัง
ไมเ่ ขา้ ใจกม็ ี ผเู้ ขา้ ใจอยกู่ ย็ งั มี แนะ่ จะวา่ ไงภมู ทิ พี่ ดู เหลา่ นี้ ทเ่ี ทศนก์ ใ็ หภ้ มู จิ ะเขา้ ใจได้
ทง้ั นนั้ และแนใ่ จวา่ ทา่ นเหลา่ นเ้ี ขา้ ใจ ทงั้ ๆ ทคี่ นอน่ื ไมเ่ ขา้ ใจ มนั กต็ ามขนั้ เหมอื นอยา่ ง
วชิ าหมอ ขยายมาเทา่ ไรก็ตามที ถ้าไม่ใช่พวกเรียนหมอกไ็ ม่รู้เร่อื ง ถา้ เป็นหมอแลว้
วา่ มา แงไ่ หนกร็ ู้หมดใชไ่ หม มันเปน็ ยงั ง้ันแหละ อันน้ีกเ็ หมอื นกัน

466

ขนั้ สมาธนิ ี่ เวลาจติ สงบลงไปถงึ ขน้ั อปั ปนาสมาธิ ทพี่ ดู วา่ ขนั ธน์ ดี้ บั หมดนะครบั
เวลาท่ีถอนจติ ออกมาแล้ว ทำ� ไมเราถึงรู้วา่ จิตเราเป็นสมาธถิ ึงขน้ั อปั ปนาสมาธิ เราเอา
สญั ญาขนั ธม์ ารหู้ รอื ครับ

คอื ในขณะนัน้ ความรู้ไม่ไดส้ ืบตอ่ กบั อะไรทง้ั หมด ธาตขุ นั ธ์ยังไมเ่ จ็บเลย

นั่นซคิ รับ คือที่พูดว่าเวลาทีอ่ ยู่ข้นั อัปปนาน้ี เวทนา สญั ญา สังขาร วิญญาณ
อะไรพวกน้ดี บั หมด

ดบั เวลามันลงเตม็ ท่ีดบั จริงๆ ไม่เหลอื เลย

ตอนทีจ่ ิตถอนขน้ึ มาแล้วนที่ ำ� ไมถึงร้คู รับ

รู้ ตอนมนั ถอนขนึ้ มา มายงุ่ ละซิ ตอนนนั้ ไมย่ งุ่ นน่ี ะ ตอนนมี้ นั ยงุ่ น่ี มนั ถงึ ไดพ้ ดู กนั
ถ้าว่ามีแต่อย่างเดียวน้ันก็ไม่ได้มาพูดกัน เพราะมันมีตอนยุ่งเข้ามาเกี่ยวข้องมาเป็น
คแู่ ขง่ กนั ถงึ ไดบ้ อกวา่ ตอนนมี้ นั ยงุ่ วา่ ไงเขา้ ใจไมใ่ ชห่ รอื น่ี เหมอื นอยา่ งเรานอนหลบั สนทิ
ตอนหลบั สนทิ นน้ั ใครจะพดู ได้ พอตน่ื ขนึ้ มา แหม เมอื่ คนื หลบั สนทิ ดจี งั เหมอื นตาย
ท�ำไมเราจงึ ทราบวา่ หลบั สนิทดลี ะ่

อยา่ งนห้ี มายความวา่ เรารดู้ ว้ ยปญั ญาหรอื รดู้ ว้ ยสญั ญาครบั ทว่ี า่ หลบั สนทิ นน่ั นะ่
ครับ

กต็ า่ งคนตา่ งเคยหลบั สนทิ อยู่แล้ว มาถามกนั ทำ� ไม หรอื คณุ ไมเ่ คยหลบั สนทิ
ถงึ ตอ้ งมาถามอาจารย์ ถา้ หากวา่ เคยหลบั สนทิ แลว้ กไ็ มค่ วรถาม มนั เปน็ การขายตวั เอง
นนี่ ะ คอื เรากใ็ ชส้ ญั ญาของเราไปจบั เอาตอนทมี่ นั หลบั สนทิ ตอนนนั้ จรงิ ๆ ไมร่ วู้ า่ สนทิ
ไม่สนิทหรอก พอออกมาแลว้ ความรู้เอาสัญญาไปจับอันเดิมมาพดู

ถ้าสัญญาไปจับตัวเดิมมาพูด ก็หมายความว่ามันไม่ได้ดับสนิทซิครับถึงไปจ�ำ
มาได้

แล้วคุณ....เขา้ ใจวา่ มันดับสนทิ มีไหม หลบั สนทิ มีไหมเล่า

467

กระผมว่ามคี รับ ดบั สนทิ

คณุ ....เคยเคยดบั สนิทมีไหม

หมายถงึ นอนหลบั สนทิ ใช่ไหมครบั เคยครับ

แลว้ ทน่ี คี่ ณุ .....เอามาพดู ไดไ้ หมวา่ แหม เมอื่ คนื นหี้ ลบั สนทิ ดี บางทยี งั ยำ�้ วา่ แหม
เหมอื นตายเลย คอื จิตเวลามันท�ำงานแล้วก็ไปจับเอาอันนัน้ มาพูด ตอนไมท่ �ำงานน้ี
กร็ อู้ ยเู่ ฉพาะ คอื จติ เวลาทม่ี นั ดบั ขณะนนั้ แลว้ จะไมม่ อี ะไรทงั้ หมด เรอื่ งอาการวา่ นงั่ หรอื
อะไรไม่มี อะไรๆ ท้ังหมดไม่มี พูดได้แต่สักแต่ว่ารู้เท่าน้ัน พูดอย่างอ่ืนไม่ได้เลย
แต่คำ� ว่าร้นู ้ี มันปฏเิ สธไมไ่ ดน้ ะ มันหากสักแต่ว่ารู้ แตค่ ำ� ที่วา่ สกั แต่ว่ารนู้ ี้ เป็นเรอ่ื ง
อัศจรรย์อันหนึ่งย่ิงกว่าอะไรอีกแหละ น่ีที่ว่าสักแต่ว่ารู้น้ี ถ้าไปแย็บอะไรอีกไม่ได้
ตอ้ งเป็นสองขึน้ มาทนั ที แยบ็ ไม่ได้เลย เราจะพดู ไดแ้ ตว่ า่ สกั แต่วา่ ร้เู ทา่ นั้น นแ่ี หละ
มนั ดบั จรงิ ๆ ดบั อยา่ งนนั้ เราจะวา่ เรานงั่ อยหู่ รอื นอนอยหู่ รอื อะไรน้ี จติ แยบ็ ออกมาไมไ่ ด้
ถา้ แยบ็ ออกมา มนั กม็ าทราบวา่ เปน็ อาการนอน อาการยนื อาการเดนิ เสยี จงึ แยบ็ ออกมา
อย่างนี้ไม่ได้ในขณะนั้น มีอันเดียวแล้วพูดไม่ได้เลย พูดได้แต่ว่าสักแต่ว่ารู้เท่าน้ัน
มีเท่านัน้ ถา้ วา่ สักแตว่ ่าเทา่ นั้น พูดอยา่ งเตม็ ปากไม่ได้ ไดเ้ พียงวา่ สักแตว่ า่ รู้

ตอนนพ้ี อสกั แตว่ า่ รถู้ งึ ขนาดนน้ั ตวั สตกิ บั ตวั ปญั ญาและกต็ วั ผรู้ เู้ ปน็ ตวั เดยี วกนั หมด
ใช่ไหมครับ

ก็น่าจะเป็นอย่างน้นั เหมือนอย่างเวลาเราท�ำงานด้วยสติอยู่ สตกิ ็ตั้งท่า ปญั ญา
ก็ทำ� งาน น่มี ันเป็นทา่ ตง้ั ทา่ อันนน้ั มนั ไม่มี เราจะวา่ สตไิ มม่ ีหรอื ว่าสติลงไปรวมอย่ใู น
จดุ เดยี วกถ็ กู คือสตไิ ม่ท�ำงานในเวลานน้ั ปัญญาก็ไม่ทำ� งาน มีแตส่ กั แต่ว่ารู้ซงึ่ เปน็
อันเดมิ เขา้ ใจว่ารูไ้ ม่แสดงอาการว่างนั้ เถอะ คอื อาการนน้ั ก็ได้แกป่ ัญญา ไมแ่ สดง
เหมือนกันในตอนนัน้

มผี ู้รอู้ ยตู่ ัวเดียว

468

ผรู้ ูต้ วั เดียว จะวา่ รเู้ ด่นๆ อย่างเราคาดกนั นี้กไ็ ม่ถกู ได้เพยี งว่าสักแตว่ ่ารู้ แต่ว่า
เป็นธรรมชาติที่อัศจรรย์ตามภูมิของจิต อัศจรรย์ไม่ใช่เล่นเหมือนกันในขณะที่เป็น
อยา่ งนน้ั เรียกวา่ ไปแตะต้องมันไม่ได้เลย ตอ้ งสกั แตว่ า่ เทา่ นนั้ จะอยนู่ านแค่ไหน
เหมอื นกนั แตน่ เ้ี วลาภาวนาใครอย่าไปคาดไม่ได้นะ มนั ต้องเป็นโดยหลกั ธรรมชาติ
ของมนั เอง มนั เป็นของมันไปเอง เราจะไปคาดนีไ้ ม่ได้เรื่องเลย อย่างทเ่ี ลา่ ให้ฟงั วนั นี้
ผภู้ าวนามกั จะคาด ทนี ีพ้ อภาวนา ถา้ เราเป็นอยา่ งน้นั ๆ ไปคาดเลยไมไ่ ดเ้ ร่อื ง

มนั จะเปน็ อยา่ งไรกต็ าม เราอยา่ ไปคาดวา่ จะใหจ้ ติ เราเปน็ อยา่ งนน้ั ทา่ นวา่ อยา่ งนนั้
จะใหจ้ ติ เราเปน็ อยา่ งนน้ั ๆ ไมต่ อ้ ง คอื ใหเ้ รารตู้ ามความจรงิ ความเปน็ ของเรา มนั เปน็
ยงั ไงใหร้ ูต้ ามน้ันเท่านัน้ เอง เราไม่ตอ้ งไปหยิบอันนย้ี กไปใส่โน้นๆ ไมไ่ ด้ ผิด

ตอนทจี่ ติ หลดุ พน้ กเ็ หมอื นกนั จะวา่ จติ หลดุ พน้ ในสมาธใิ นเวลาจติ รวมนน้ั มไี มไ่ ด้
จะว่าในขณะท่จี ิตธรรมดากไ็ มค่ ่อยถูก หากอยู่ในย่านกลางๆ เชน่ อย่างพระอานนท์
พระอานนท์พอได้รับพุทธพยากรณ์จากพระพุทธเจ้าว่าอีก ๓ เดือนเท่านั้นจะเป็น
ผสู้ นิ้ กเิ ลส กด็ อี กดใี จ พระพทุ ธเจา้ ทา่ นทรงทราบไวแ้ ลว้ วา่ จะมกี ารทำ� สงั คายนา จงึ ตรสั
ท�ำนายพระอานนท์ว่า อานนท์ อย่าเสียใจ คือตอนนั้นพระอานนท์ร้องไห้เสียใจท่ี
พระพทุ ธเจา้ จะปรินพิ พาน ร้องไหท้ ำ� ไม อยา่ เสียใจ เธอจะเปน็ ผูส้ นิ้ กเิ ลสในวนั ทำ�
สงั คายนาน้ันแล เราพูดยอ่ ๆ เอาเลยอยา่ งน้ี ทีนพ้ี ระอานนท์ก็ยดึ คำ� นั้น พอถงึ วันน้ัน
กเ็ รง่ ความเพยี ร มแี ตจ่ ะบรรลๆุ เทา่ นนั้ งานกเ็ ลยไมท่ ำ� จนกระทง่ั จะสวา่ ง เอ๊ จะทำ� ยงั ไง
พอสว่างขึ้นมาตอนเช้านั้นก็จะท�ำสังคายนา ท�ำความเพียรเสียจนแย่ก็ยังไม่ได้เรื่อง
เลยทอดอาลยั นน่ั นะ่ คอื ถอนอปุ าทานทไี่ ปยดึ คำ� วา่ เดยี๋ วนอี้ อกเสยี แลว้ กล็ ม้ ตวั นอน
หัวยังไมถ่ งึ หมอน คือเรยี กว่าอริ ยิ าบถทงั้ สี่ จะว่ายืนกไ็ มใ่ ช่ เดินก็ไม่ใช่ น่งั ก็ไม่ใช่
นอนกไ็ มใ่ ช่ พอเอนลงไปน้ีหวั ยงั ไมถ่ ึงหมอน กบ็ รรลุในขณะนี้

ตอนทำ� ความเพยี รก็ตัง้ ทา่ ตัง้ ทางต่อความบรรลธุ รรม เลยลืมคำ� นงึ ถึงงานของ
ตวั เองทไ่ี ดท้ ำ� ทำ� ยงั ไงจะบรรลุ คำ� นงึ ถงึ แตบ่ รรลุ แลว้ จติ กไ็ ปอยนู่ นู้ เสยี ไมไ่ ดท้ ำ� งาน
โดยตรง ทนี ้ีตอนเห็นวา่ จวนจะสวา่ งแล้วทำ� ไง วนั พรงุ่ นี้จะท�ำสงั คายนาอยแู่ ล้ว และ
การทำ� สงั คายนานี้ เรากไ็ ดท้ ราบจากพระสงฆว์ า่ จะปราศจากพระอานนทไ์ ปไมไ่ ด้ เพราะ

469

พระอานนท์เป็นพหูสูตร แม้จะยังไม่ได้ไม่ถึงวิมุตติหลุดพ้นเป็นพระอรหันต์ก็ตาม
แต่จะเว้นพระอานนท์ไปไม่ได้ในการสังคายนาน้ี พระอานนท์จะต้องเข้าสู่ที่ประชุม
สงั คายนานแี้ นๆ่ อกี ประการหนงึ่ พระพทุ ธเจา้ กท็ รงทำ� นายไวแ้ ลว้ ดว้ ย พระอานนท์กย็ ดึ
แต่พอเห็นท่าไม่ได้การแล้วก็ทอดธุระ นั่นคือความยึดโน้นยึดน้ีมันก็ปล่อยไปหมด
จิตตอนน้ีเป็นกลางๆ แล้วนี่ คือปล่อยเข้ามาเป็นกลางๆ แล้วมันพับออกตรงน้ัน
จะวา่ จติ รวมเปน็ สมาธกิ ไ็ มใ่ ช่ จะวา่ ทำ� งานอะไรอยกู่ ไ็ มเ่ ชงิ มาบรรลเุ อาตอนกลางๆ คอื
ตอนกลางๆ จติ มนั รวมตัวกันอยูเ่ สมอแล้ว เพราะจิตนี้เปน็ อยา่ งน้ี

นแี่ มแ้ ตข่ ณะทจ่ี ะบรรลกุ ต็ อ้ งเปน็ กลางๆ คอื มชั ฌมิ า ฉะนนั้ การบรรลธุ รรมไมใ่ ช่
จะไปบรรลใุ นภมู ขิ องสมาธิ บรรลไุ ปไมไ่ ด้ จติ มนั บรรลอุ ยใู่ น พดู งา่ ยๆ กว็ า่ ตอ้ งปญั ญา
ถา้ จะวา่ ตอนทำ� งานชลุ มนุ วนุ่ วายนแี้ ลว้ บรรลุ กย็ งั ไง อาจารยเ์ องกไ็ มส่ นทิ ใจเหมอื นกนั
ทส่ี นทิ กค็ อื สนทิ ตอนทเี่ ปน็ กลาง จติ เปน็ กลาง สนทิ ใจมาก คอื กำ� ลงั พจิ ารณากนั ชลุ มนุ
วุ่นวายอยู่น้ี มันก็ไม่บรรลุ ตอนออกมาเป็นกลางๆ กลางของจิต ไม่ใช่กลางของ
สมาธโิ น้น ไมใ่ ชอ่ ยู่ในสมาธิโน้น ไม่ไดอ้ ยู่กำ� ลงั ท�ำงานน้ี เช่น เราก�ำลงั พิจารณานอ้ี ยู่
พอพิจารณาแลว้ กป็ ลอ่ ยจากนนั้ มา มาอยู่กลางๆ น้ี

การบรรลนุ ้ี ถา้ ตามธรรมชาตนิ นั้ มนั กข็ ณะจติ เดยี วหรอื แผลบ็ เดยี วเทา่ นน้ั เพราะ
มันรวมตัวของมันหมดแล้ว กเ็ หมือนกบั รากแก้วน่ีถอนพรวดเดยี วเท่าน้นั รากฝอย
อะไรๆ เหลา่ นข้ี าดออกหมดแลว้ เหลอื แตร่ ากแกว้ ถอนพรวดเดยี วมนั กห็ มด คอื อะไรๆ
ตดั มาหมดๆ ทางตา หู จมกู ลนิ้ กาย รปู เสยี ง กลนิ่ รส เครอื่ งสมั ผสั จติ ถอนเขา้ มา
หมดๆ แมแ้ ตข่ นั ธเ์ จา้ ของ มนั ยงั หมดไป ทนี ก้ี เ็ หลอื อยทู่ จี่ ติ กเิ ลสไปรวมตวั อยู่ เรยี กวา่
เปน็ อวิชชาล้วนๆ อาการของอวิชชากอ็ อกมาทางรูป เสยี ง กลน่ิ รส เครอื่ งสัมผสั
ออกมาทางตา หู จมกู ลิน้ กาย เรยี กว่าขนั ธ์ รปู เวทนา สัญญา สงั ขาร วิญญาณ
เปน็ อาการ คอื กเิ ลสออกทางอาการน้ี หรอื วา่ เปน็ ทางเดนิ ของมนั ทนี ต้ี ดั เขา้ ไปๆ ดว้ ย
ปญั ญา ไลต่ อ้ นมนั เขา้ ไป พอเขา้ ใจนปี้ ลอ่ ยๆ ปลอ่ ยเขา้ ไปๆ จนกระทง่ั อะไรๆ ในขนั ธห์ า้
นเ้ี ขา้ ใจไปหมด รวมตวั แลว้ นน่ั อนั นไ้ี มต่ ดิ อนั โนน้ ไมต่ ดิ เหลอื แตค่ วามรอู้ นั เดยี วตดิ
พออวิชชานแ้ี ตกกระจาย ก็เรยี กว่ามีขณะเดยี ว พับเดียวรู้ กห็ มดปญั หาไป

470

ในธรรมท่านพูดว่า กัลยาณปุถุชนไม่สามารถจะแก้ปัญหาของพระอริยบุคคล
ชั้นพระโสดาได้ พระโสดาไม่สามารถจะแกป้ ัญหาของพระสกทิ าคาได้ พระสกทิ าคา
ไม่สามารถจะแก้ปัญหาของพระอนาคาได้ พระอนาคาไม่สามารถจะแก้ปัญหาของ
พระอรหนั ตไ์ ด้ แลว้ กล็ ำ� ดบั กนั ไป พระอรหนั ตไ์ มส่ ามารถจะแกป้ ญั หาของพระอคั รสาวกได้
พระอคั รสาวกไมส่ ามารถจะแกป้ ญั หาของพระพทุ ธเจา้ ได้ พระพทุ ธเจา้ เปน็ พทุ ธวสิ ยั น่ี
คอื มนั มเี คลด็ มเี คล็ดๆ อนั หนง่ึ ขณะทจ่ี ะบรรลุธรรมข้นั นเี้ ปน็ ยงั ไง มนั เปน็ ขน้ึ โดย
หลกั ธรรมชาติ ผู้นี้เอาหลักธรรมชาตนิ ี้ไปถามผนู้ ัน้ ลองดซู ิ ผนู้ ัน้ ไม่เคยรูน้ ี่ ถามปับ๊
ติดปุ๊บเลย เอ๊า ข้ันน้ีมันมีเคล็ดลับ ภูมินั้นภูมิน้ีรู้ขึ้นภายในใจนี่มันเป็นอย่างน้ี
แลว้ เอาจดุ นแ้ี หละ หรอื เอาเคลด็ นไ้ี ปถามผนู้ นั้ ผนู้ น้ั ยงั ไมผ่ า่ นนก้ี ไ็ มร่ ู้ เชน่ พระอนาคา
รยู้ งั ไงถงึ เรยี กวา่ อนาคา จติ ทำ� หนา้ ทย่ี งั ไงบา้ ง “ขณะ” จติ เปน็ ยงั ไง ถามปบ๊ั ตดิ ถา้ หากวา่
เปน็ ผรู้ ดู้ ว้ ยกนั แลว้ พอถามปบ๊ั ตอบทนั ทเี ลย อยา่ งพระอรหนั ต์ กอ่ นทจี่ ะสำ� เรจ็ เปน็ ยงั ไง
ใสป่ บ๊ั เดยี วเทา่ นนั้ ยากอะไร เพยี งถามเทา่ นน้ั กท็ า่ นเขา้ ใจแลว้ ทา่ นทำ� ไมจะตอบไมไ่ ด้
พอทางนนั้ ถามปบุ๊ ทางนเี้ ขา้ ใจพรอ้ มแลว้ ตง้ั แตย่ งั ไมต่ อบ แลว้ การตอบมนั จะยากอะไร
สำ� คญั ทว่ี า่ นน่ี า่ ๆ เทา่ ไรกไ็ มร่ เู้ รอื่ งนะ่ ซิ เอากระทะครอบหวั อยนู่ ่ี นนี่ า่ ฟา้ ๆ มนั กเ็ ทา่ นนั้ แหละ
กม็ ันไมเ่ หน็ พอเปิดแลว้ ถงึ เห็น

ฉะนน้ั ผทู้ ที่ า่ นผา่ นไปแลว้ ๆ เวลาใครมาพดู เรอื่ งภาวนาใหท้ า่ นฟงั กเ็ หมอื นครู
เดก็ ทะเลาะเถยี งกนั ยงุ่ เรอ่ื งบวกเรอื่ งลบ ใครผดิ ใครถกู ครฟู งั อยคู่ รรู หู้ มด แตเ่ ดก็ คนนนั้
กว็ า่ ของตวั ถูก คนนีก้ ็ว่าของตวั ถกู กเ็ ถยี งกันย่งุ แตค่ รรู ูห้ มด นอกจากจะตอบหรือ
ไมต่ อบ บอกหรือไมบ่ อกเท่านน้ั ครรู ูแ้ ลว้ วา่ ฝ่ายไหนเปน็ ฝ่ายบวกผิด ฝา่ ยไหนเป็น
ฝ่ายบวกถูก น่กี ็เหมอื นกนั พอทางนนั้ พูดมาปบั๊ ผูท้ ี่ผ่านไปแลว้ เขา้ ใจทันทที ีเดียว
จะสนทนากันก็ตามหรอื ท่านพดู ขนึ้ มาก็ตาม ทา่ นจะเข้าใจทันที น่เี ปน็ อันว่าเฉพาะๆ
ธรรมะภาคปฏบิ ตั เิ ปน็ เฉพาะๆ หรอื พดู งา่ ยๆ อาจารยจ์ ะสอนองคน์ น้ั ผมู้ าศกึ ษามาอบรม
ครน้ั เลา่ ใหอ้ าจารยอ์ งคน์ ฟี้ งั ถา้ อาจารยอ์ งคน์ ภ้ี มู สิ อู้ งคน์ น้ั ไมไ่ ด้ แตถ่ อื วา่ ตนเปน็ อาจารย์
และอธิบายไป ก็เท่ากับขายภูมิให้องค์น้ันฟัง ทราบได้ทันที ทางภาคปฏิบัติเป็น
อยา่ งนนั้ แหละ คอื ถา้ ภมู ปิ ฏบิ ตั ทิ างดา้ นจติ ใจไมเ่ ขา้ ใจแลว้ จะอธบิ ายไมไ่ ดเ้ ลย พอทางนน้ั
เล่าขึ้นมา ทางนีจ้ ะตอบสุ่มสสี่ ุ่มห้าไปไม่ได้ โดยท่เี ราถือว่าเราเปน็ อาจารย์แตไ่ มร่ จู้ ริง

471

เรากเ็ ปน็ อาจารยเ์ ขานวี่ า่ เลยซิ วา่ เทา่ ไรขายเทา่ นนั้ มนั เปน็ อยา่ งนนั้ จงึ วา่ ผดิ กนั หากวา่
ทางนผ้ี า่ นไปแลว้ ทางโนน้ พดู ขนึ้ มาถงึ จดุ หมายทผี่ นู้ น้ั สงสยั ปบ๊ั ใสป่ บ๊ั เดยี วเทา่ นนั้ แหละ
เขา้ ใจเทา่ นน้ั ยอมรบั ทนั ที มนั เปน็ อยา่ งนน้ั ทางภาคปฏบิ ตั ผิ ดิ กนั มากนะ การสนทนา
ธรรมกันก็เหมือนกับว่ามาเปิดจิตให้กันดูเลย พอทางน้ันเล่า ทางน้ีก็เข้าใจเร่ือย
เขา้ ใจขนาดไหนกร็ กู้ นั ทนั ทๆี จงึ ไมเ่ หมอื นการจดจำ� มา ถา้ ไมเ่ ขา้ ใจไมร่ ู้ ไมผ่ า่ นไปกอ่ น
แล้วจะอธบิ ายไมไ่ ด้ ไม่ทราบจะอธิบายได้ยงั ไง เหมือนเอากระทะครอบหวั น่ันแหละ
ผ่านไปแล้วไม่ยาก พอพดู พบั เขา้ ใจทนั ที

ตอนกเิ ลสขน้ั เบาบาง ทว่ี า่ สตปิ ญั ญาไลก่ เิ ลสเขา้ ไปในดวงจติ แลว้ เสรจ็ แลว้ สตปิ ญั ญา
ก็ฟาดฟนั กนั เสร็จแลว้ ก็หมดไปเลย ขอใหอ้ าจารย์กรณุ าอธบิ ายอีกครงั้

ทงั้ สว่ นภายนอก รปู เสยี ง กลน่ิ รส เปน็ ตน้ ทเี่ ขา้ มาเกย่ี วขอ้ งกบั ตา หู จมกู ลน้ิ
กาย ทใี่ นขนั ธข์ องเรา อนั นม้ี นั กพ็ จิ ารณารอบตวั ของมนั และปลอ่ ยๆ จงึ เปน็ เหมอื นกบั
ที่เขาวิดน้�ำจะเอาปลาในบึงหรือในหนองก็ตาม เช่น ปลาในหนองในบึงนี้ เราจับ
ปลาไมไ่ ดเ้ พราะนำ�้ มาก เราจะทำ� ยงั ไงถงึ จะจบั ได้ ถา้ เราจะเอาปลาทงั้ หมดกต็ อ้ งวดิ นำ�้
ออกไปๆ เวลาน้�ำลดลงเท่าไร ปลาก็รวมตัวลงไปๆ วิดออกไปจนกระทั่งน�้ำหมด
ปลาหาทหี่ ลบซอ่ นไมไ่ ด้ กร็ วมลงไปกองกนั อยนู่ น้ั ทนี สี้ ตปิ ญั ญาของเราพจิ ารณาตตี อ้ น
เขา้ มาๆ ทางโนน้ กพ็ จิ ารณา รูป เสยี ง กลิน่ รส เครอื่ งสมั ผัสอะไรๆ พิจารณาโดย
อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา ชัดด้วยปัญญาแล้วก็ปล่อยเข้ามา เหมือนกับว่านำ�้ ลดลงมา
ความยดึ มน่ั ถอื มนั่ ของกเิ ลสทไี่ ปแทรกอยตู่ ามนน้ั กถ็ อยตวั เขา้ มา กเิ ลสนล่ี ะเหมอื นปลา
ทนี ร้ี วมเขา้ มา มาถงึ รปู มนั กม็ าถอื รปู เปน็ เราเปน็ ของเรา มนั ซอ่ นอยนู่ อ่ี กี มนั เปน็ ของเรา
ทต่ี รงไหน พจิ ารณาดทู กุ สดั ทกุ สว่ นของรา่ งกายนี้ อาการนนั้ เปน็ นน้ั รวมแลว้ ถา้ พดู ถงึ
ธาตกุ เ็ ปน็ เพยี งธาตุ มนั ชดั ภายในจติ ถา้ สว่ นไหนเปน็ ธาตุ เชน่ ธาตดุ นิ มนั กเ็ ปน็ ธาตดุ นิ
อย่างชัดๆ เป็นเราเปน็ เขาไดอ้ ย่างไร

คอื ใหเ้ รารวู้ า่ ปกตกิ เิ ลสจะหนไี ปตามทต่ี า่ งๆ ใชไ่ หมคะ เพราะฉะนน้ั เรากพ็ ยายาม
ไลต่ อ้ นไปอยู่ทจ่ี ิต เราจงึ รู้ความจริงว่า อ้อ ความจรงิ มันกม็ าจากจิตนเี่ อง

472

ใช่ เพราะทางโนน้ มนั ไมเ่ กย่ี วแลว้ พอปญั ญาพจิ ารณาไดค้ วามแลว้ หายสงสยั แลว้
กถ็ อยตวั เขา้ มา ความยดึ มน่ั ถอื มนั่ ในสง่ิ นน้ั รกั ในสง่ิ นนั้ ชงั สงิ่ นนั้ มนั กไ็ มไ่ ปเกย่ี วแลว้
หมดกงั วลภายนอก ถ้ากเิ ลสไปอยู่ที่ไหน จะต้องเป็นความกังวลวนุ่ วายกบั สง่ิ น้นั อยู่
เสมอ ทนี พ้ี อกเิ ลสหดตวั เขา้ มา ความกงั วลกบั สง่ิ ภายนอกกห็ มดไป ภาระทจ่ี ะพจิ ารณา
ภายนอกก็หมดไป และรวมเข้ามาในธาตุในขนั ธ์ เอา๊ ดูรปู ขนั ธ์คือร่างกายของเรานี้
ท้ังหมดน้ีเรียกวา่ รูปหรอื รูปขันธ์ จติ กับรปู ขนั ธ์นเ้ี ป็นอนั เดยี วกันเหรอ ท�ำไมถงึ ถือวา่
อนั นเี้ ปน็ เราเปน็ ของเรา เปน็ เพราะเหตใุ ด มนั กค็ น้ ควา้ เขา้ ไปพจิ ารณาเขา้ ไป เอา๊ เราจะ
พจิ ารณาแยกไปเปน็ ชนิ้ เปน็ อนั กไ็ ดต้ ามแตค่ วามถนดั ใจ อนั นเ้ี ปน็ อบุ ายวธิ หี รอื ความ
ถนัดใจของแต่ละรายท่ีจะพิจารณา ขอให้อยู่ในวงสัจธรรมด้วยกันก็ถูกต้อง ทีน้ี
จนกระทงั่ ถงึ รปู ไมว่ า่ อาการใดมนั กส็ กั แตว่ า่ รปู รวมแลว้ ถา้ พจิ ารณาวา่ เปน็ ธาตนุ กี้ เ็ ปน็
แตธ่ าตดุ ิน เวทนา ไมว่ า่ เวทนาทางใจ เวทนาทางกาย มันมีทั้งสามนะ ๓ เวทนาและ
มี ๒ นัน่ ดว้ ย คือ เวทนา สุข ทุกข์ เฉยๆ ทางกายกม็ ี ทางใจก็มี ทั้งหมดนี่เปน็ อะไร
ท่านก็บอกวา่ เวทนา อนตตฺ า เวทนา อนิจจฺ า สัญญา คอื ความจ�ำได้หมายรกู้ เ็ ปน็ แต่
เพียงอาการ ออกไปจ�ำไปหมายแล้วกด็ บั ไปๆ สัญญาก็ อนิจจฺ า สญั ญาก็ อนตฺตา
สงั ขาร ความคดิ ความปรุงภายในจติ ใจน้ี ปรงุ ดปี รงุ ช่วั ไปแลว้ มนั กด็ บั ๆ เมื่อถึงข้นั
จะพิจารณาตะล่อมของมัน มันจะต้องพิจารณาเท่าน้ีแหละ และจะไม่ไปเกี่ยวข้อง
ขา้ งนอกเลย เพราะปลอ่ ยมาหมดแลว้ เรยี กวา่ ตะลอ่ มเขา้ มา ปญั ญาหวา่ นลอ้ มเขา้ เรอ่ื ย
พจิ ารณาเขา้ เรอ่ื ย เหมอื นกบั เราวดิ นำ้� เรอื่ ย ทนี ปี้ ลากร็ วมตวั ลงไปๆ วดิ เรอ่ื ยๆ แลว้ รวม
ลงไปๆ ปล่อย รปู ขนั ธ์กร็ ู้เทา่ ทนั เข้าใจด้วยปญั ญาแล้ว เวทนาขนั ธ์ก็รู้เทา่ ทันดว้ ย
ปญั ญาแลว้ สญั ญาขนั ธ์ ความจำ� ไดห้ มายรู้ สงั ขารขนั ธ์ วญิ ญาณขนั ธ์ กร็ ดู้ ว้ ยปญั ญา
อยา่ งชดั เจนแลว้ ปลอ่ ย ปลอ่ ยน่ี หมายความวา่ นำ�้ มนั แหง้ ลงไป คอื กเิ ลสรวมตวั ลงไปแลว้
ปลอ่ ยอยา่ งนแ้ี ลว้ รวมตวั ลงไป ไปอยทู่ จ่ี ติ ตอนทก่ี เิ ลสรวมไปอยทู่ จี่ ติ นเ้ี ปน็ สงิ่ ทลี่ ะเอยี ด
มากทเี ดยี ว ไมม่ ีกิเลสใดท่ีจะละเอียดย่งิ กวา่ กิเลสที่เข้าไปอยใู่ นจิตแห่งเดยี ว แม้แต่
สตปิ ญั ญาในขนั้ อตั โนมตั ยิ งั ตอ้ งหลงกลอบุ ายมนั จนได้ เชน่ อยา่ งทเี่ ขยี นไวใ้ นหนงั สอื วา่
ความผอ่ งใส ความองอาจกลา้ หาญ ความแปลกประหลาดอศั จรรย์ ทำ� ใหต้ ดิ ใหผ้ กู พนั
ออ้ ยอง่ิ อยกู่ บั อนั น้ี แสดงวา่ สตปิ ญั ญาขนั้ นถ้ี งึ ขนาดนน้ั แลว้ ยงั ไปเผลอตวั ใหม้ นั จนได้

473

แตย่ งั ไงกต็ ามขนึ้ ชอ่ื วา่ สตปิ ญั ญาขน้ั นแี้ ลว้ ไมน่ อนใจ จะตอ้ งสงั เกตอยตู่ ลอดเวลา ถงึ จะ
รกั ษาอวชิ ชาทเ่ี รยี กวา่ กเิ ลสอนั ละเอยี ดอยนู่ ดี้ ว้ ยความตดิ พนั กต็ าม แตจ่ ะอยดู่ ว้ ยการ
พจิ ารณา รักษาก็รักษา สังเกตกส็ งั เกต

ทนี คี้ ำ� วา่ สมมตุ ิ กเิ ลสนแ้ี มจ้ ะละเอยี ดอยา่ งไรกเ็ ปน็ สมมตุ ิ ยอ่ มจะตอ้ งแสดงอาการ
ตามสว่ นของมนั ทลี่ ะเอยี ดใหเ้ หน็ จนได้ เหน็ ความเปลย่ี นแปลงของมนั จนได้ เหมอื นกบั
ว่าจิตนี่ เอะ๊ เด๋ียวทำ� ไมวา่ ใส เดย๋ี วท�ำไมเปน็ ลกั ษณะเฉาๆ นดิ ๆ เพียงเท่าน้ีก็รู้แล้ว
กบั สตปิ ญั ญาขน้ั น้ี เดยี๋ วทำ� ไมถงึ วา่ ผอ่ งใส เอะ๊ ทำ� ไมถงึ วา่ เศรา้ หมอง เอะ๊ เดยี๋ วทำ� ไม
ถงึ วา่ สุข เอะ๊ เดี๋ยวท�ำไมถงึ ว่าทุกข์ ก็หมายความวา่ สขุ อันละเอยี ด ทกุ ข์อนั ละเอียด
มอี ยใู่ นกเิ ลสตวั นนั้ พอใหท้ ราบได้ เมอื่ เปน็ เชน่ นน้ั แลว้ สตปิ ญั ญากห็ มนุ ตว้ิ เขา้ มาสจู่ ดุ นี้
จดุ นเ้ี ลยกลายเปน็ สนามรบขน้ึ มา กเิ ลสกก็ ลายเปน็ เปา้ หมายของกระสนุ ไปเสยี กระสนุ
กไ็ ดแ้ กส่ ตปิ ญั ญา จอ่ ลงไปกพ็ งุ่ ๆ ทะลุ พอมนั แตกกระจายลงไปหมดแลว้ ความทวี่ า่
อศั จรรย์กด็ ี ความอ้อยอิ่งกด็ ี ความองอาจกล้าหาญกด็ ี ทท่ี �ำให้จติ ไดต้ ิดอยา่ งแน่น
ในขณะนน้ั ทำ� ใหส้ ตปิ ญั ญาหลงในขณะนน้ั เมอ่ื อนั นสี้ ลายตวั ลงไปแลว้ อนั ทอี่ ยใู่ ตน้ น้ั
คอื อะไรละ่ เพราะแตก่ อ่ นถกู อนั นห้ี มุ้ หอ่ ไว้ เรากม็ าหลงอนั นี้ พออนั นแี้ ตกกระจายลงไป
แลว้ มนั กเ็ ทยี บอนั นเี้ หมอื นขคี้ วายกองหนง่ึ ทเี่ หลอื อยเู่ หมอื นอะไร ถา้ จะเทยี บกเ็ หมอื น
เพชรนำ้� หนงึ่ พอถงึ ขนั้ ของมนั แลว้ มนั เปน็ อยา่ งนนั้ จะยงั ไงกต็ ามนกั ปฏบิ ตั ถิ า้ ไมไ่ ดร้ บั
การอบรมจากครูบาอาจารย์ผู้ท่ีเช่ียวชาญในทางน้ีโดยเฉพาะ ยังไงก็พ้นติดไปไม่ได้
ตอ้ งตดิ เสียก่อน อันนเี้ ป็นของสำ� คัญมาก

คดิ วา่ ส�ำเรจ็ หรือฮะ

กน็ กึ วา่ สำ� เรจ็ นน่ั แลว้ กอ็ ยา่ งทเี่ ขยี นไวใ้ นหนงั สอื วา่ พระอรหนั ตน์ กหวดี นนั่ ไง คอื
มพี ระ ๒ องค์ ท่านไปภาวนาดว้ ยกันทอ่ี ำ� เภอภเู วียง จงั หวดั ขอนแก่น โดยขน้ึ ไปอยู่
บนภเู ขา ตา่ งองคต์ า่ งอยหู่ า่ งๆ กนั เพราะไปหาภาวนา พอดกึ สงดั ตรงกบั เทย่ี งคนื พอดี
ท่านคงจะพิจารณาอะไรของท่านอยเู่ หมอื นวา่ ได้สำ� เรจ็ แลว้ จงึ ให้สัญญาณหมูเ่ พอื่ น
ท่ไี ปด้วยกนั วา่ ตัวสำ� เร็จแลว้ กเ็ อามือลว้ งเขา้ ไปในยา่ มไดข้ วดยานัตถ์ุเลก็ ๆ ออกมา
กม็ าเปา่ เปา่ เปน็ เปา่ นกหวดี เวา้ ๆๆ ขน้ึ มาเลย หมเู่ พอ่ื นนกึ วา่ มอี นั ตรายเกดิ ขน้ึ เลยรบี

474

มาดู เปน็ อะไรๆ จะเปน็ อะไร กผ็ มสำ� เรจ็ แลว้ น่ี หมเู่ พอ่ื นทไ่ี ปดว้ ยกนั จะพดู อะไรกพ็ ดู
ไมอ่ อก สำ� เรจ็ อะไรอยา่ งน้ี มนั ไมส่ ำ� เรจ็ ขนั้ บา้ แลว้ เหรอ แตไ่ มก่ ลา้ พดู กเ็ รยี กวา่ ออ่ นใจ
ไปหมด จงึ กลบั ทพี่ กั พอคนื หลงั เทยี่ งคนื อกี เสยี งนกหวดี ลน่ั ขนึ้ อกี แลว้ สำ� เรจ็ ขน้ั ไหนนา้
ข้นั น้เี หน็ จะเปน็ ขน้ั บ้าอนั สมบูรณล์ ะมงั พระองค์นี้นา่ กอ็ ย่างวา่ แหละ แม้ไมอ่ ยากมา
แตว่ า่ จำ� เปน็ ตอ้ งมา ลองดู คราวนส้ี ำ� เรจ็ ขนั้ ไหนแลว้ ละ่ ไมใ่ ชข่ นั้ บา้ แลว้ เหรอ ใสป่ ญั หา
เข้าแล้ว เหนบ็ เขา้ ไปแล้ว มันข้ันบา้ อะไร มันไม่ส�ำเร็จ เมอ่ื ไมส่ ำ� เร็จแล้วทำ� ไมจงึ เปา่
ก็เม่ือคืนน้ีเข้าใจว่าส�ำเร็จ ก็เป่าให้หมู่เพ่ือนทราบ วันนี้มันไม่ส�ำเร็จ ก็ต้องเป่าละซิ
ท่านก็ตรงขนาดนั้นละ ก็ดีอันหนึ่งเหมือนกัน ต้นกับปลายตรงกัน พอไม่ส�ำเร็จ
กต็ ้องเป่าให้หมู่เพ่ือนทราบซิ แตน่ ้ีเราไม่ได้หมายถงึ ขนั้ ท่ีว่าเหลา่ นี้ มันอาจเป็นความ
สำ� คญั ในขน้ั ใดขน้ั หนง่ึ เพราะไมเ่ คยเหน็ ไมเ่ คยรู้ พอรขู้ น้ึ มามนั กต็ น่ื เตน้ แลว้ เขา้ ใจวา่ ใช่
เลยเป่านกหวดี ปด๊ี ข้ึนมา กเ็ ลยเป็นอรหันต์นกหวีดไป

เรอ่ื งการพจิ ารณาการภาวนานไี้ มส่ นิ้ สดุ กบั ผใู้ ด สำ� คญั ทม่ี คี รบู าอาจารยค์ อยแนะ
ยิง่ ถึงขัน้ ปัญญาด้วยแล้ว ยงิ่ เปน็ ขั้นปญั หามากทีเดยี ว มนั รู้ท้ังวันทง้ั คืน เพราะเรา
พจิ ารณาตลอดเวลานี่ ทกุ อริ ยิ าบถ ไมม่ อี ริ ยิ าบถใดทจ่ี ะไมท่ ำ� งาน แมท้ ส่ี ดุ ฉนั อาหารอยนู่ ้ี
กท็ ำ� งาน หมนุ ตว้ิ ๆ กบั กเิ ลส ถา้ พจิ ารณาอะไรยงั ไมแ่ จม่ แจง้ มนั จะตอ้ งคน้ ควา้ อยนู่ น้ั
โดยไม่ไปสนใจกับรสกับชาติอะไรทั้งสิ้น นอนว่าจะนอนให้หลับแต่มันไม่ยอมหลับ
ยงั ทำ� งานของมนั จนเหนอื่ ย เอา๊ ลกุ ขนึ้ ถา้ งน้ั ลงทางจงกรม เดนิ เทา่ ไรมนั กเ็ พลนิ ของ
มนั ไปไมร่ เู้ วลำ่� เวลา เดนิ จงกรม สมมตุ ติ ง้ั แตฉ่ นั อาหารเสรจ็ แลว้ จนกระทง่ั บา่ ย ๓ โมง
คิดดูซิ คือมันเพลิน มันไม่ได้เกี่ยวข้องกับเวล�่ำเวลา เร่ืองสังขารร่างกายเป็นยังไง
มนั ไมส่ นใจ คงหมนุ ตวิ้ ๆ อยู่ จติ มงุ่ อยนู่ อ้ี ยา่ งเดยี ว ดงั นน้ั จงึ ไมม่ กี าลเวลาเขา้ มารบกวน
ถึงได้เรียกว่า สตปิ ญั ญาอัตโนมัติ ความเพียรอัตโนมตั ิ เมอื่ ถึงข้ันของมันแล้วเปน็
อยา่ งนนั้ บางครงั้ จนถงึ ใหค้ ดิ เหมอื นกนั คอื ความคาดหมายนน้ั แลมนั รบกนั กบั ความจรงิ
เวลาเปน็ อยู่ในจิตน่เี ปน็ ความจริง สว่ นความคาดหมายของเราน้ันเป็นอันหนึง่ เอ๊ นี่
เราคดิ ไว้ว่า เม่ือจติ มีความละเอียดลออเข้าไปมากเพยี งไรแล้ว หนา้ ทก่ี ารงานของเรา
ท่ีท�ำนี้ก็จะค่อยเบาลงๆ ความสุขก็จะมีมากขึ้นๆ แต่นี้ท�ำไมมันกลับยุ่งย่ิงกว่าอะไร
นอนกไ็ มห่ ลบั กลางคนื กลางวนั เปน็ อนั เดยี วกนั เปน็ ราตรเี ดยี ว มแี ตม่ ดื กบั แจง้ เทา่ นนั้

475

งานกบั จติ นไ่ี มป่ ลอ่ ยมอื กนั ทำ� ไมจงึ ตอ้ งเปน็ อยา่ งน้ี แลว้ เมอื่ ไรมนั จะไดส้ ะดวกสบาย
หายหว่ งเสยี ทนี า เพยี งเราคดิ ชวั่ ขณะเทา่ นี้ พอปลอ่ ยนป้ี บ๊ั ปบุ๊ เขา้ งานแลว้ เพราะวา่ งาน
ยังไมเ่ สร็จ กฟ็ งั แต่วา่ งานน้ีจะแพไ้ ปไมไ่ ดน้ อกจากให้ตายเสียเทา่ น้นั ไม่ตายใหช้ นะ
มเี ทา่ นน้ั ทีจ่ ะเอาค�ำว่าแพ้เขา้ มาในจติ นีเ้ ปน็ ไปไม่ไดเ้ ลย ชวี ติ จติ ใจไม่มคี วามหมาย
มคี วามหมายแตค่ ำ� วา่ ใหพ้ น้ หรอื ใหช้ นะเทา่ นน้ั เมอื่ ถงึ ขนั้ นน้ั แลว้ ความเหน็ โทษกเ็ ตม็
หวั ใจ เมอื่ เปน็ อยา่ งนัน้ ความเห็นคณุ จะไม่เตม็ หัวใจไดอ้ ยา่ งไร เมอ่ื ต่างอันต่างเต็ม
แล้วมนั ก็หมนุ ของมนั ตว้ิ ๆ ทีน่ ่ีบทเวลามนั ไปเต็มทขี่ องมนั แลว้ สติปัญญาท่ีหมนุ ตวั
เปน็ เกลยี วกย็ ตุ ขิ องมนั เองโดยหลกั ธรรมชาติ กจ็ ะใหไ้ ปฟาดไปฟนั ไปพจิ ารณากบั อะไรอกี
ในเมอื่ สกู้ ส็ กู้ บั ขา้ ศกึ เมอื่ ขา้ ศกึ มนั พนิ าศฉบิ หายไปหมดแลว้ กจ็ ะไปพจิ ารณากบั อะไร
สติปัญญาก็หมดหน้าท่ีไปเอง บทเวลาจะมาใช้ก็ใช้ธรรมดา เพราะกิเลสเป็นสมมุติ
สตปิ ญั ญากเ็ ปน็ สมมตุ ิ เปน็ เครอ่ื งใชแ้ กก้ เิ ลส เมอ่ื แกก้ เิ ลสเสรจ็ แลว้ กห็ มดหนา้ ทไ่ี ปเอง
เหมือนเรามีมีดอยู่ใช้ปอกทุเรียน ฟันทุเรียนปั๊งๆๆ อยู่ พอแกะทุเรียนออกมา
รับประทานแลว้ มดี ก็หมดปัญหาไปเอง ใครจะไปกนิ มดี อนั เปน็ เครอ่ื งมอื อนั นี้ใคร
จะไปยดึ เอาสตปิ ญั ญามาเปน็ ตวั ของตวั มนั กเ็ ปน็ สมมตุ เิ หมอื นกนั มนั รกู้ นั หมดจนวา่
สจั ธรรมทง้ั สเี่ ปน็ กริ ยิ าเทา่ นนั้ ทกุ ขก์ เ็ ปน็ กริ ยิ า สมทุ ยั เปน็ กริ ยิ า มรรค คอื ศลี สมาธิ
ปัญญา ก็เปน็ กิรยิ า นโิ รธคอื ความดับทกุ ข์ กริ ยิ าทีด่ ับกเ็ ป็นกริ ิยา ผา่ นจากนั้นแล้ว
คืออะไร น่ัน เลยจากส่ีนี้แล้วถึงจะเป็นความจริง คือผู้ที่รู้ว่ากิเลสสิ้นไปแล้ว
ทุกข์ทั้งหลายสน้ิ ไปแลว้ น้นั แลคือผบู้ ริสุทธิ์ อันนั้นหมดกริ ิยา

เปน็ ยงั ไงละ่ เขา้ ใจแลว้ ยงั ทไ่ี ดอ้ ธบิ ายใหฟ้ งั เรอื่ งเขาวดิ นำ�้ จะเอาปลา วดิ เขา้ ไปๆ
จนกระทง่ั ถึงตัวปลาแล้ว

มนั ยากค่ะ

นน่ั น่ะกเิ ลสเข้ามาเหยยี บแลว้ เอะอะยาก แลว้ ยงั ไมถ่ งึ ไหนเลย

ท่ีดับกิเลสทตี่ วั ปลานั่น หมายความวา่ ยังไงครบั

เอา๊ ก็เทยี บขนาดน้ันแล้ว เป็นขอ้ เทียบเคยี งกจ็ ะให้เป็นปลาเป็นกิเลสไปยงั ไง

476

ขอ้ เทยี บเคยี งหรือฮะ ถ้าวดิ น้�ำออกไปหมดแลว้

กไ็ ดป้ ลา กฟ็ นั หวั ปลา ฆา่ ปลาได้ ปลากต็ าย เราเทยี บเปน็ ขอ้ เทยี บนะ มนั เปน็ ยงั งนั้
โอ้ ไมใ่ ชเ่ ลน่ นะกเิ ลสนี่ อนั นไ้ี มล่ มื แหละจนกระทงั่ ถงึ วนั ตายกไ็ มล่ มื ตง้ั แตว่ นั เรม่ิ แรก
เราปฏบิ ตั ลิ ม้ ลกุ คลกุ คลานมาจนกระทงั่ ปจั จบุ นั นลี้ มื ไปไมไ่ ด้ เพราะอยทู่ ห่ี วั ใจเราเอง
เวลาฝกึ หดั ทแี รกมนั ลม้ ลกุ คลกุ คลาน พอจะเรมิ่ ภาวนา กเิ ลสชกั บงั เหยี นทเี ดยี วเทา่ นนั้
หงายตึงเลย หงายตึงไปไหน ก็ลงหมอนน่ันแหละ แล้วก็ลงภวังค์หลวงเสียด้วย
ครอกๆๆ เลย จนตะวันโผลข่ ้ึนฟา้ นู่น ไมห่ ิวขา้ วไมย่ อมต่ืนจะว่าไง นน่ั เวลากเิ ลส
มีอ�ำนาจเป็นอย่างนั้น ทีน้ีพอเราฝึกหัดอบรมสั่งสมสติเข้าไปเรื่อยๆ มันก็ค่อยมี
กำ� ลงั ข้ึนๆ คอ่ ยตอ่ สเู้ รอ่ื ย มที แี พ้ทชี นะ ทีแรกก็มแี ตแ่ พ้ท่าเดยี ว พอจะต่อสแู้ พ้แล้ว
ขึน้ เวทเี รายังไมเ่ ห็นมันเลย มัวแต่ไปมองอยู่ทางนนู้ มันอยทู่ างหลงั ตอ่ ยเสียตกเวที
ไปแลว้ ขนึ้ มาอกี ไหน มนั อยไู่ หน มนั เอาอกี ลงอกี ลงไปไหนกล็ งไปแตห่ มอนนน่ั แหละ
นเ้ี ปน็ ขอ้ เทยี บเคยี ง เวทคี อื เวทตี อ่ สู้ หงายปบุ๊ กล็ งหมอน ทนี พ้ี อตอ่ ไปมนั มกี ำ� ลงั ไดน้ ี่
เพราะส่ิงใดท่ีเราอบรมยอ่ มมกี ำ� ลัง สติปัญญาเวลาลม้ ลุกคลกุ คลานมันกล็ ม้ แต่พอ
ไดห้ ลกั เชน่ จติ มคี วามสงบปบุ๊ ลงไป ความเชอ่ื ความเลอื่ มใสหรอื ความสนใจนเี้ กดิ มี
มากขึน้ ความเพยี รมากขึ้นๆ ค่อยเพิ่มกันเข้าโดยลำ� ดบั ลำ� ดา ผลที่ปรากฏกม็ ากขน้ึ
โดยลำ� ดับ แปลกประหลาดอัศจรรยข์ น้ึ โดยลำ� ดับ ความเพียรกย็ งิ่ เรง่ เร่งๆ ลงไป
จนกระทง่ั ถงึ ขนั้ วา่ แพไ้ มไ่ ด้ ถา้ วา่ แพใ้ หต้ ายเสยี ดกี วา่ ถา้ ลงถงึ ขนาดนนั้ แลว้ เรอ่ื งการ
ตอ่ สจู้ ะไมส่ ดุ ขดี ไดย้ งั ไง นน่ั ละ ความเพยี รจงึ เตม็ เมด็ เตม็ หนว่ ย ถงึ กบั ตอ้ งไดร้ งั้ เอาไว้
คือมันเลยเถิดจนหาเวล่�ำเวลาไม่ได้ บางทีกลางคืนน้ีนอนไม่หลับ ซ�้ำกลางวันยังไม่
หลับอกี ทนี ้ตี วั ก็ซบู ซดี ลงไป พลังของจิตก็ไม่มี อ่อนเหนื่อย จึงตอ้ งได้พกั คำ� วา่ พัก
คือยังไง พักจิตให้เข้าสู่ความสงบ ไม่ต้องไปท�ำงาน หยุดกิริยาแห่งการพิจารณา
นป่ี ระการหนง่ึ ประการทส่ี อง พกั นอน พยายามรง้ั จติ ของเราเขา้ มาสู่ เชน่ ธรรมบทใด
บทหนงึ่ กต็ ามเปน็ ทยี่ ดึ ของจติ ไมใ่ หอ้ อกไปทำ� งาน เชน่ พทุ โธๆ ถย่ี บิ ไมใ่ หม้ นั คดิ ออกไป
ไดเ้ ลย แลว้ จติ กส็ งบตวั ลงไป สบาย จากนน้ั กห็ ลบั พอตนื่ ขน้ึ มานคี่ กึ คกั หลงั จากนน้ั
งานกับสติปัญญานี้จะวิ่งถึงกันปุ๊บเลย น่ีเรียกว่าสติปัญญาอัตโนมัติ เป็นอย่างนั้น
เราพูดได้เมือ่ ไรว่าตั้งแต่ขณะต่ืนขึ้นมาจนกระท่ังถึงขณะทจ่ี ะนอน เวลานเี้ ราไดเ้ ผลอ

477

เมอื่ ไรบา้ ง หาชอ่ งไมม่ เี ลย จงึ เรยี กวา่ สตปิ ญั ญาอตั โนมตั ิ คอื มนั หมนุ อยงู่ น้ั ตลอด รตู้ วั
อยู่ตลอดทเี ดยี ว

หลวงตาคะ ถา้ ทกุ คนสแู้ บบไมย่ อมถอยแบบทห่ี ลวงตาวา่ จะชนะมนั ไดใ้ นทสี่ ดุ
ทกุ คนหรือคะ

อันน้ีก็ตอบยากเหมือนกัน เราจะพูดแน่ได้ว่า ถ้าสติปัญญาก็เป็นอย่างน้ัน
พลงั ของจิตก็เป็นอย่างนน้ั การต่อสู้ของเรากเ็ ปน็ อยา่ งน้นั กิเลสจะเหนอื ไปไมไ่ ด้เลย
แตน่ บี้ างทสี ตปิ ญั ญาอาจออ่ นบา้ ง แตจ่ ะสไู้ ปเฉยๆ ยงั ง้ี คอื อาวธุ ของเราไมด่ ี มนั กต็ าย
เหมอื นกนั ในสงครามใชไ่ หมละ่ เราไมถ่ อยหลงั แตว่ า่ กอ็ าจตายได้ เพราะวา่ อาวธุ ของเรา
ไม่ทันสมัย สู้อาวุธกิเลสไม่ได้น้ีก็ตายได้เหมือนกัน แพ้กิเลสเหมือนกัน แพ้ด้วย
การตาย

แต่ถา้ หากสตปิ ัญญาเราพอ

พอแล้วมันหากรู้ตัวเอง มาถึงขั้นนี้มันรู้ตัวเอง คือเราไม่ได้คาดไว้ก่อนก็ตาม
มันหากเป็นไปตามความจริงน้ัน คือขณะน้ันจิตเป็นยังง้ัน ขณะนี้จิตเป็นยังงี้
มนั เปน็ ไปเอง จงึ เรยี กวา่ ความจรงิ เมอื่ ความจรงิ ของมนั เปน็ ไปเตม็ ทแ่ี ลว้ พลงั ของจติ
มแี ลว้ แนล่ ะทนี่ ไี่ มถ่ อยเลย ถา้ กเิ ลสไมต่ ายเสยี เทา่ นน้ั กใ็ หเ้ ราตาย ถา้ เราไมต่ าย กเิ ลส
ตอ้ งตาย ทจ่ี ะใหเ้ ราแพน้ เี้ ปน็ ไมม่ ี มไี มไ่ ดว้ า่ งนั้ เลย นน่ั ถงึ ขนั้ เตม็ เหนยี่ วมนั เตม็ จรงิ ๆ
เพราะเราเชอ่ื กำ� ลงั ของเรา กำ� ลงั อาวธุ ทกุ สง่ิ ทกุ อยา่ งเราเชอ่ื ของเราแลว้ จนกระทงั่ ถงึ ได้
คน้ หามนั กเิ ลสอยไู่ หนเวลานี้ แตก่ อ่ นเราไปหมอบทไี่ หน กเิ ลสไลต่ เี ราๆ ไลต่ ลี งหมอน
นน่ั แหละ หมอบเรอ่ื ย ทนี พ้ี อเรามกี ำ� ลงั แลว้ เราคยุ้ เขย่ี หากเิ ลส เหมอื นกบั วา่ ไลต่ กี เิ ลส
ไลฟ่ นั กเิ ลส จนกระทง่ั กเิ ลสละเอยี ดเขา้ ไปกค็ ยุ้ เขยี่ หากนั คอื กเิ ลสออ่ นลงไป สตปิ ญั ญา
ของเรามีก�ำลังมาก คุ้ยเขี่ยขุดค้นหาจนเจอ อันน้ีเกิดจากความรอบคอบของตัวเอง
น่ันแหละ มันตดิ มันข้องอยทู่ ี่จุดไหนอะไรคน้ หา

แลว้ เราจะรู้ได้อยา่ งไรวา่ เป็นกิเลสชนิดไหน

478

ชนดิ ไหนมนั พูดไม่ออกนะ พดู ไม่ถูก แต่สติปญั ญากบั กิเลสมนั รูก้ ัน

อยา่ งความปตี กิ ็เปน็ กิเลสหรอื ฮะ

ความปตี ใิ นธรรมกไ็ มเ่ ปน็ กเิ ลส ถา้ เปน็ กเิ ลส เรากจ็ ะไปเดนิ ทางไหนได้ นเี้ ปน็ ผล
ของธรรม

สมมุติเวลาเรานั่งแล้วรู้สึกปีติในธรรม

ปตี ใิ นธรรมไมเ่ ปน็ กเิ ลส เปน็ ธรรมความอมิ่ ใจ เปน็ ของคเู่ คยี งกนั เปน็ ผลทเ่ี กดิ ขนึ้
มาจากการปฏบิ ตั ขิ องเรา จะเรยี กวา่ เปน็ กเิ ลสไดย้ งั ไง เชน่ ความอยากพน้ ทกุ ข์ ความ
อยากประกอบความเพียร อยากทำ� บุญใหท้ าน ไม่เป็นกเิ ลส เปน็ มรรค คิดอย่างน้ี
เปน็ มรรค กเิ ลสมนั ตระหนี่ ไมอ่ ยากใหท้ าน ถา้ จะรกั ษาศลี กก็ ลวั วา่ จะอดขา้ วอดอะไรๆ
ไม่ไหวจะตายแลว้ งานอยูว่ ันพร่งุ น้ี มนั กล็ ากมาเดีย๋ วน้นั เดี๋ยวยงุ่ นะ วันพรุ่งน้ไี มไ่ ด้
ทำ� งานนะ ทำ� งานไดไ้ มเ่ ตม็ เมด็ เตม็ หนว่ ย งานอยวู่ นั พรงุ่ นี้ มนั กล็ ากเอามาเดย๋ี วนน้ั เลย
กเิ ลสเปน็ อยา่ งนนั้ ถา้ ภาวนากม็ องดแู ตน่ าฬกิ า แตก่ อ่ นนาฬกิ ากเ็ ดนิ และรสู้ กึ วา่ เดนิ เรว็
ทนี นี้ าฬกิ าทำ� ไมเปน็ อยา่ งนนั้ ควา้ นาฬกิ ามาทบุ ทง้ิ เสยี จะเปน็ ไรวะ อยากใหม้ นั ถงึ เวลา
แลว้ จะไดอ้ อก เหมือนกับว่าไปภาวนาเอานาฬกิ า ไม่ไดภ้ าวนาฆา่ กเิ ลส

ถา้ เกิดปตี ใิ นสมาธลิ ะ่ คะ

ปีติในสมาธเิ ป็นธรรม อนั นเี้ ราพูดถึงกิเลสเปน็ อย่างนี้ การต่อสู้กับกิเลสจะเป็น
วธิ ใี ดกต็ าม เปน็ มรรคทงั้ นน้ั เราจะวา่ เปน็ ความมานะหรอื เปน็ กเิ ลสมนั ไมใ่ ช่ เปน็ พลงั
ของธรรมตา่ งหาก เชน่ มมุ านะสกู้ บั กเิ ลส นเ้ี ปน็ พลงั ของธรรม เปน็ พลงั ของใจทจี่ ะตอ่ สู้
กับข้าศึกต่างหาก เรียกว่ามรรค ถ้าหากว่าไม่มีสิ่งเหล่านี้ ไม่มีพลังจะสู้กันได้ยังไง
ไมม่ แี ก่ใจเลย มนั ก็เปน็ คนตายละซิ แตก่ เิ ลสมนั ไม่ตายน่ีนะ เราพดู อย่างนก้ี แ็ ลว้ กัน
กเิ ลสมีพลัง ธรรมไม่มพี ลัง สูก้ เิ ลสไดย้ งั ไง กเิ ลสมีพลงั มกี �ำลัง ธรรมะต้องมกี ำ� ลัง
การตอ่ สูก้ บั กเิ ลสถึงจะสู้กนั ได้ ธรรมะต้องมพี ลงั เหนือกวา่ ไมเ่ หนอื กวา่ สไู้ มไ่ ด้

ความอยากในทางธรรมะก็กลายเปน็ มรรคไป

479

ใช่ ความอยากถา้ เปน็ ฝา่ ยธรรมแลว้ เปน็ มรรค มมี ากทพ่ี ดู กนั วา่ ทำ� ไปกลางๆ เถดิ
อยากไอน้ ้นั ไอ้น่มี ากเปน็ กเิ ลสๆ อันนเี้ หมือนกบั ว่ามชั ฌิมาปฏิปทาอยู่อย่างน้ี ถ้าเปน็
ทัพพกี ต็ กั ลงไปตรงๆ เอาขึ้นมาตรงๆ มันจะไดเ้ รือ่ งอะไร แกงชน้ิ หน่ึงกไ็ มต่ ิดขนึ้ มา
ใชไ่ หม กเ็ ราตกั ลงไปเพอื่ จะตกั แกง เราถงึ เอาทพั พลี งไป ทพั พกี ต็ อ้ งงอๆ ยงั งใ้ี ชไ่ หม
ตกั ปบุ๊ ชอ้ นขน้ึ มายงั งี้ จะไปจำ้� จลี้ งไปอยา่ งนข้ี นึ้ มามนั ไดเ้ รอ่ื งอะไร แบบนไี้ มใ่ ชม่ ชั ฌมิ า
มชั ฌิมาแบบขดุ คยุ้ น่ันถึงเรยี กวา่ มชั ฌิมา ใครจะฉลาดยิง่ กวา่ พระพุทธเจ้า จะสอน
คนใหโ้ ง่หรือ แบบนนั้ แบบโงน่ ่นี า คอ่ ยเป็นค่อยไปเถอะ เราทำ� มากนกั จะเคร่งเกินไป
ทว่ี า่ เครง่ เกนิ ไปนน้ั ละคอื เรอื่ งของกเิ ลส ทำ� อยา่ งนพ้ี อดลี ะ ทำ� มากกวา่ นไ้ี มด่ ี มนั เครง่
เกนิ ไป

ทมี่ พี ระองคห์ นงึ่ ถามทา่ นอาจารยม์ น่ั วา่ ทำ� ไมทา่ นไมเ่ ปลยี่ นจวี ร แลว้ ทา่ นตอบได้
ดีมาก แหม ฟงั แล้วเปรียบเทียบกบั ตัวเราอยา่ งน้ี ท่านวา่ เปน็ ลิง

เปน็ อยา่ งนน้ั โอย๊ ทา่ นอาจารยม์ น่ั ทา่ นมเี หตมุ ผี ลทกุ อยา่ งรอบตวั เลย นสิ ยั ทา่ น
อาจารย์มน่ั เปน็ นิสัยอาชาไนย คือองอาจกลา้ หาญ สง่าผา่ เผย แมจ้ ะองค์เล็กกต็ าม
ทา่ นไม่สงู แต่กริ ิยาทา่ ทางนี่ไมเ่ หมอื นใครเลย คอื เปน็ กิริยาท่ีสง่าผ่าเผยมากทีเดียว
องอาจกลา้ หาญ ถงึ ไดเ้ รยี กวา่ อาชาไนย มคี วามสงา่ ผา่ เผยเหมอื นมา้ อาชาไนย ไมส่ ะทก
สะทา้ นไมก่ ลวั อะไร ตามทา่ นกลา่ วไวใ้ นหนงั สอื มา้ อาชาไนยนเี้ ปน็ มา้ ทอ่ี งอาจกลา้ หาญ
สงา่ ผา่ เผยมาก นสิ ยั ของทา่ นอาจารยม์ น่ั กเ็ หมอื นกนั ยง่ิ มคี นมาถามปญั หา พอถามพบั
ตอบปบุ๊ ไมท่ ราบท่านคิดไว้ต้ังแตเ่ ม่ือไร ท่านไม่ได้คดิ พอถามมาปบุ๊ กเ็ หมือนกบั มา
เปิดพระไตรปิฎกทา่ นออก เหมือนกับเราไขกอ๊ กน่ันละ พอไขกอ๊ กปั๊บ....จอ๊ ก พอเปิด
ปบ๊ั ....จอ๊ ก กม็ นั เตม็ อยแู่ ลว้ น่ี ไอเ้ รานี่ อยู๊ คยุ้ เขยี่ ขดุ คน้ เทา่ ไรกไ็ มไ่ ดเ้ รอื่ ง เวลาไปเจอ
เจอแตค่ วามขเ้ี กยี จเตม็ ตวั หลวงพอ่ บวั ยงิ่ แลว้ ในตวั ไมม่ อี ะไร คน้ นมี้ ตี ง้ั แตค่ วามขเี้ กยี จ
ออ่ นแอ ความเซ่อซา่ เซอะซะ เอาไปแข่งท่ไี หน สมมตุ วิ า่ ใสแ่ คร่หามไปยังงี้ พวกนนั้
ตกแครไ่ ปหมดเลยยงั ไมท่ นั ไดต้ อ่ สู้ สเู้ ราไมไ่ ดม้ นั กลวั พอมองเหน็ มนั กลวั ฤทธแิ์ ลว้

ถา้ ไมส่ นใจจะรู้ มนั กร็ ไู้ ม่ไดว้ า่ ความอยากคืออะไร สนใจแต่จะคลอ้ ยตามมนั
หรอื ใหม้ นั ลากถลอกปอกเปกิ ไปอยา่ งนน้ั มนั จะลากเขา้ โรงบารโ์ รงบา้ ไปหมดนน้ั แหละ

480

มนั อยากไมใ่ ชเ่ หรอถงึ ไปโรงสรุ ายาฝน่ิ เทยี่ วเตรด็ เตรเ่ รร่ อ่ นเพราะความอยาก นถี่ า้ หาก
วา่ ไมม่ ธี รรมเปน็ เครอ่ื งเทยี บเคยี งเปน็ เครอ่ื งฉดุ รงั้ กนั ไว้ ความอยากเหลา่ นกี้ ไ็ มส่ ะดดุ ใจ
เราวา่ ผดิ หรอื ถกู ดังทีอ่ ธิบายนี้ พอเราไดป้ ฏบิ ัตธิ รรมเข้า การห้ามความอยากประเภท
ทพ่ี าใหเ้ สยี หายอยา่ งนเี้ รยี กวา่ ธรรม อยากกไ็ มใ่ หไ้ ป อยากกไ็ มท่ ำ� เพราะทำ� แลว้ เสยี หาย
รทู้ �ำไมจะไม่รถู้ ้าเราต้งั ใจจะรู้ เพราะจิตนรี้ ู้อยแู่ ล้ว....

ความอยากทป่ี ระกอบดว้ ยสตปิ ญั ญากเ็ ปน็ ทางฝา่ ยธรรม ความอยากทป่ี ระกอบ
ไปทางกิเลสกเ็ ปน็ ทางต่ำ� อย่างน้ใี ชไ่ หมครับ

ใช่ เช่น ความอยากรุนแรงถึงอยากพ้นทุกข์อย่างนี้ ความอยากน้ีเป็นธรรม
เป็นฝา่ ยมรรค

ผมพิจารณาดูสติปัญญาก็เป็นอาการของจิต ฝ่ายกิเลสก็เป็นอาการของจิต
แต่ฝ่ายหนึ่งมดื ฝา่ ยหนง่ึ สว่าง ทีนถ้ี า้ หากวา่ เราเจรญิ ทางฝา่ ยสติปญั ญาให้มากข้นึ ๆ
มนั ก็จะไลค่ วามมืดใหถ้ อยหนีๆ ออกไปใชไ่ หมครบั

ใช่

เมอื่ กน้ี ที้ า่ นอาจารยไ์ ดพ้ ดู ถงึ เกยี่ วกบั วา่ อยา่ งขา้ วนน่ี ะคะ มนั กต็ อ้ งมที ม่ี า คอื ถา้
พดู อยา่ งนกี้ เ็ ขา้ ใจงา่ ยวา่ อะไรกต็ ามตอ้ งมที ม่ี า แตน่ ส้ี ว่ นใหญค่ นยงั สงสยั อยมู่ ากวา่ จะ
มชี าตกิ อ่ น ชาตปิ จั จบุ นั และกใ็ นอนาคต ทา่ นอาจารยไ์ ดบ้ อกวา่ พระพทุ ธเจา้ ทา่ นรอบรู้
ทกุ อยา่ ง ในส่งิ ทที่ ่านตรสั ไว้ทุกอย่างนเ้ี ป็นความจรงิ คอื เรานีย้ งั ไมร่ ู้ กเ็ ปรียบเสมอื น
กับเราไม่สามารถท่ีจะมองเห็นได้ ฉะน้ันก็ควรจะยอมรับในสิ่งท่ีท่านได้ตรัสไว้
ในกรณีเช่นน้ี ในฐานะทางวิทยาศาสตร์รู้สึกว่าเรายอมรับในส่ิงท่ีเราเองไม่เห็นและ
กไ็ มเ่ ขา้ ใจ บางครงั้ กย็ อมรบั ไดย้ าก ซง่ึ ทา่ นกบ็ อกวา่ เปน็ เพราะเรานรี้ นู้ อ้ ย ทนี ท้ี ำ� อยา่ งไร
ถงึ จะท�ำใจให้ยอมรบั ได้

ถา้ เราเขา้ ใจวา่ เราความรนู้ อ้ ยอยา่ งนยี้ งั มสี ว่ นดี และพยายามจะใหม้ คี วามรมู้ าก
ขึ้นไปเพื่อจะยอมรับพระพุทธเจ้ามากขึ้น แต่ส�ำคัญก็คือว่า เรานี้ความรู้มากย่ิงกว่า

481

พระพทุ ธเจา้ นซ่ี ิ แกไ้ มไ่ ดต้ รงนแ้ี หละ มนั มกั จะรมู้ ากกวา่ ใครๆ นนั้ นะ่ ยนั เอาเลยไมเ่ ชอ่ื
โดยหาเหตุผลไม่ไดเ้ ลย ทงั้ ๆ ทพี่ ระพุทธเจ้าทรงแสดงดว้ ยเหตุด้วยผล ทรงรู้มาแลว้
จรงิ ๆ ดว้ ยเหตดุ ว้ ยผล แตแ่ ลว้ เราตดั สนิ เอาเลยทเี ดยี วโดยไมม่ เี หตมุ ผี ล นมี่ นั กข็ ดั กนั
กบั ธรรม สุดทา้ ยกค็ ือเรารู้มาก แบกความรู้มากอยนู่ ่ัน ชาติกอ่ นชาติหลังอะไรเหล่านี้
เปิดเทปฟังก็รู้นี่เป็นยังไง ของอยู่กับตัว ยังให้คนอื่นไปจ้ีไปบอกแทบล้มแทบตาย
กย็ งั ไมย่ อมรบั เกดิ ใครเปน็ คนเกดิ เราเกดิ มาเปน็ มนษุ ยเ์ ดยี๋ วนไี้ มใ่ ชเ่ รา จะเปน็ ใคร
เปน็ คนเกดิ อะไรเปน็ สาเหตใุ หเ้ ราเกดิ กไ็ มท่ ราบทงั้ ๆ ทม่ี อี ยกู่ บั เรา จะไปเกดิ ขา้ งหนา้
เปน็ เพราะสาเหตอุ นั ใดเรากไ็ มร่ ู้ นเ่ี รยี กวา่ ไมร่ ทู้ ง้ั อดตี ไมร่ ทู้ งั้ อนาคต ไมร่ ทู้ งั้ ปจั จบุ นั
นน่ั แหละ ปจั จบุ นั นจ้ี ติ เปน็ ยงั ไง มนั แหวกแนวอยตู่ ลอดเวลาทจี่ ะหาภพหาชาติ หรอื วา่
สงบตัวดีก็ไม่รู้จะว่าไง เร่ืองเกิดเรื่องตายภพใหม่ภพเก่าน้ีก็ได้พูดแล้วนี่ เรียนจบ
พระไตรปฎิ กกเ็ ถอะวา่ งน้ั เลย ถา้ จะจำ� แตแ่ ถวแตแ่ นวไปหาความจรงิ ไมไ่ ด้ แตพ่ ระพทุ ธเจา้
ทรงรู้สิ่งเหล่าน้ีด้วยความจริง ไม่ได้รู้ด้วยความจ�ำ เราไปเรียนไปจดไปจ�ำมาเฉยๆ
ได้ประโยชน์อะไร กิเลสก็ยังท่วมหัวอยู่ตามเดิมน่ันแหละ มันไม่ได้ลดลงเพราะ
ความจ�ำนะ ดีไม่ดีความจ�ำน่ันแหละจะช่วยเสริมกิเลสเสียอีกเท่าภูเขาน่ี ไม่ต้องว่า
คนอน่ื แหละ วา่ หลวงตาบวั นแี่ หละ หลวงตาบวั ไมเ่ ปน็ ทา่ เรยี นนกั ธรรมตรไี ดข้ นาดน้ี
โอ้โห เราได้เป็นนักธรรมตรีว่ะ เรียนนักธรรมโทได้กิเลสออกขนาดนี้ พอเรียน
นกั ธรรมเอกได้ กบั เปน็ มหาเปรยี ญ ขน้ึ แลว้ กเิ ลสกองเทา่ ภเู ขา ไปไหนไมไ่ ด้ มนั หนกั
ความรู้ ความจรงิ มนั หนกั กเิ ลสด้วยความจำ� เหน็ ไหม นน่ั ละ ความจำ� กบั ความสำ� คญั
มนั ขน้ึ มาพรอ้ มกนั วา่ เรารเู้ ราฉลาด อะไรๆ สำ� คญั เอาเฉยๆ ทง้ั ทไี่ มร่ ไู้ มฉ่ ลาด นไี่ มเ่ ปน็
ความจรงิ มนั เปน็ ความจำ� ความสำ� คญั ทนี เ้ี วลาประพฤตปิ ฏบิ ตั เิ รอื่ งจติ ตภาวนาเขา้ ไปๆ
ค่อยรคู้ วามจรงิ เข้าไป รคู้ วามจรงิ เข้าไปๆ รตู้ รงไหน กิเลสก็คอ่ ยหลุดลอยออกไปๆ
รเู้ ตม็ ท่ี กิเลสหลดุ ลอยออกหมด แลว้ จะไม่เขา้ ใจไดย้ ังไง ของมอี ยูก่ ับตัวแท้ๆ

สำ� หรบั คนทไี่ มส่ ามารถทจ่ี ะรแู้ จง้ ในตอนนนั้ จะทำ� ยงั ไงดใี นเมอ่ื ทา่ นบอกไมใ่ หจ้ ำ�

อยา่ งพวกเราอยอู่ ยา่ งนจี้ ะทำ� ยงั ไง ใครรแู้ จง้ สกั คน อยา่ งหลวงตาบวั จะรแู้ จง้ อะไร
กอ็ ยอู่ ยา่ งนแ้ี หละจะทำ� ยงั ไง กอ็ ยอู่ ยา่ งนแ้ี หละ เราไมร่ ู้ เรากอ็ ยอู่ ยา่ งนจ้ี ะวา่ ไง จะไปทำ�

482

อย่างไรอีก วิธสี อนก็สอนแล้วน่ี แต่มนั ก็ยังไมร่ นู้ ่ี ก็เหมือนอยา่ งเราเรียนวชิ าทางโลก
ถา้ ยงั ไมไ่ ดก้ อ็ ยอู่ ยา่ งนกี้ อ่ นใชไ่ หมละ่ สอบไมไ่ ด้ เรากย็ งั ตอ้ งสอบของเกา่ เรยี นของเกา่
กอ่ นอยนู่ น้ั แหละจะท�ำยงั ไง เอาจนกระท่งั มนั ไดแ้ ลว้ ค่อยเขยบิ ขึน้ ไป

ทา่ นอาจารยค์ รบั การดำ� เนนิ ชวี ติ ทางโลกนคี่ รบั บางอยา่ งนเ้ี ปน็ การกระทำ� ซงึ่ คดิ วา่
ดนี ะครบั แตอ่ าจจะไปเบยี ดเบยี นสตั วอ์ นื่ อยา่ งเชน่ นกั วทิ ยาศาสตรซ์ ง่ึ ตอ้ งทำ� การศกึ ษา
ทดลอง และจะตอ้ งนำ� สตั วม์ าทำ� การทดลองอยา่ งนนี้ ะครบั ทา่ นอาจารยจ์ ะชว่ ยอธบิ าย
ให้ดว้ ยว่าเราจะทำ� ใจอยา่ งไร

โอ้....นีไ่ มใ่ ชห่ นา้ ทข่ี องอาจารย์จะไปอธบิ าย ให้ไปหาสัตว์มาท�ำการทดลองทาง
วทิ ยาศาสตรอ์ ยา่ งนนั้ กผ็ ดิ อกี วา่ อยา่ ไปทำ� นะ กพ็ วกทำ� มอี ยจู่ ะทำ� ยงั ไง อาจารยก์ เ็ ปน็
อาจารย์ พวกท�ำกเ็ ปน็ พวกท�ำ มันกเ็ ปน็ คนละคนไปยังงัน้ เพราะมันไม่เหมือนกนั นี่

อนั นีบ้ าปกต็ ดิ ตัวซิคะ ไม่ท�ำกไ็ ม่ได้เพราะเปน็ วชิ าบังคับ

ใครทำ� กต็ ดิ แหละจะวา่ ไง ความจำ� เปน็ มนั บงั คบั นี่ กเ็ หมอื นอยา่ งอวยั วะของเรา
สว่ นนม้ี นั เสยี และจะเปน็ ผลรา้ ยตอ่ สว่ นใหญอ่ ยา่ งนี้ จำ� เปน็ ตอ้ งตดั ออก เจบ็ กต็ อ้ งยอม
ให้ตัด เสียดายเท่าไรก็ต้องตัด เพราะสละน้อยเพ่ือมาก มันก็มีเหตุผลของมันอยู่
อย่างน้ัน แต่เราไม่ได้ส่งเสริมนะว่าไปน้ีไปเที่ยวหาฆ่าสัตว์มาท�ำวิทยาศาสตร์นะ
เรากไ็ มไ่ ดส้ ง่ เสรมิ สง่ิ ผดิ มนั กผ็ ดิ แตเ่ หตผุ ลทเี่ ปน็ ไปเปน็ ไปอยา่ งทวี่ า่ น่ี เชน่ อวยั วะสว่ นน้ี
มนั เสยี ถา้ เอาไวจ้ ะลกุ ลามเขา้ ไปสอู่ วยั วะสว่ นใหญใ่ หเ้ สยี น้ี จำ� เปน็ ตอ้ งตดั มนั มคี วาม
จำ� เปน็ บงั คบั อยแู่ ลว้ เสยี ดายเทา่ ไรกต็ อ้ งตดั ออก ถา้ ไมท่ ำ� กไ็ มไ่ ด้ เรอ่ื งนกั วทิ ยาศาสตร์
เรื่องหมออะไรที่เก่ียวข้องกับสัตว์น้ีก็ท�ำนองเดียวกัน จะว่าไม่มีบาปเลยพูดไม่ได้
ก็ท�ำบาปไมม่ ีบาปไดเ้ หรอ ผดิ ถูกตรงไหนตอ้ งยอมรบั กัน ถงึ เรียกว่านกั ธรรมะ อ๋อ
ไมเ่ ปน็ ไรแหละทำ� เพอ่ื วทิ ยาศาสตร์ เพอื่ โลกเพอ่ื สงสาร ไมเ่ ปน็ ไรละๆ ไมไ่ ด้ สง่ิ ทเี่ ปน็ ไร
มนั เปน็ อยนู่ น่ั แตว่ า่ สว่ นอนั ไหนทม่ี นั จะไดม้ ากไดน้ อ้ ยตา่ งกนั อะไร มนั กม็ ใี ชไ่ หมละ่
ตามเหตผุ ลดงั ทพ่ี ดู น.ี้ ... เรอื่ งวทิ ยาศาสตรก์ พ็ ดู ไดเ้ ทา่ นน้ั แหละ จะไปแกค้ วามจรงิ ของ
พระพทุ ธเจา้ แกไ้ มไ่ ดห้ รอก ตอ้ งพดู ตามความจรงิ นน้ั เหตผุ ลกเ็ ปน็ ไปอยา่ งทวี่ า่ นแ้ี หละ

483

ทา่ นอาจารยเ์ คยมปี รากฏไหมครับ เวลาปฏบิ ัติธรรมแล้วเกดิ ท้อแทเ้ บอื่ หนา่ ย

ไม่เคยมเี ลย เรอ่ื งจิตเสือ่ มก็เคยเสอ่ื ม เส่ือมจนแทบล้มแทบตาย ทุกข์แทบลม้
แทบตาย

หมายความว่าไงครบั เร่ืองจิตเส่อื ม

กจ็ ติ เคยเจรญิ ขนึ้ แลว้ กลบั เสอื่ มลงละซี จติ เปน็ สมาธิ จติ แนน่ หนามนั่ คง มคี วาม
สงบสขุ มาก แตม่ นั เสอื่ มลงเสยี น่ี มนั กเ็ คย แตข่ ยบั ตวั เขา้ ไปพลกิ ใหมท่ จี่ ะเอาใหเ้ จรญิ ขน้ึ
อยา่ งนนั้ และยงิ่ กวา่ นน้ั นน่ั กต็ อ้ งใชก้ ำ� ลงั หนกั เหมอื นกนั แทบเปน็ แทบตาย แตก่ ไ็ มเ่ คย
ไดเ้ บอ่ื หนา่ ยในธรรม คนเราถ้าเบื่อหนา่ ยตอ้ งอ่อนแอทนั ที จิตตอ้ งถอย ความเพียร
ทกุ อยา่ งๆ ถอยหมด ถา้ กำ� ลงั จติ ยงั มอี ยแู่ ลว้ ไมถ่ อย นถ้ี งึ จะเสอื่ มกเ็ สอ่ื มไป ความมงุ่ มนั่
ของเรายังมีอยู่ อันน้ีละพาฉุดลากกันไป เวลาจิตเสื่อมน่ีทุกข์มาก จนกระทั่งถึงว่า
เวลาเจรญิ ขนึ้ มาไดแ้ ลว้ คราวนจ้ี ะเสอ่ื มไปไมไ่ ด้ ถา้ เสอ่ื มคราวนี้ เราตอ้ งตายไปพรอ้ มกนั
จะตายดว้ ยเหตใุ ดกต็ าม เราจะอยเู่ ปน็ มนษุ ยอ์ กี ไมไ่ ดแ้ ลว้ เราไดเ้ หน็ กองทกุ ขพ์ อแลว้
ในเวลาจติ เสอื่ ม จงึ ไดท้ ำ� ความเขา้ ใจกบั ตวั เองอยา่ งนน้ั และเขด็ หลาบอยา่ งถงึ ใจดว้ ยนะ
เพราะฉะนน้ั เราถงึ เชอ่ื เรอื่ ง พระโคธกิ ะ ทา่ นเจรญิ ฌานเจรญิ ถงึ ๖ ครงั้ เสอื่ มถงึ ๖ ครงั้
ครงั้ ท่ี ๖ ทา่ นเอามดี โกนมาจะเฉอื นคอเจา้ ของ กค็ งเปน็ เพราะแบบอยา่ งเรา คอื จติ เสอ่ื ม
นม่ี นั ทกุ ขเ์ อามากมาย ถา้ จะพอยกขอ้ เปรยี บเทยี บ กเ็ หมอื นกบั คนธรรมดาสามญั หาเชา้
กนิ เย็น กับคนหนง่ึ เป็นมหาเศรษฐีมีเงินนบั รอ้ ยๆ ล้าน แต่ผ้ทู ี่เปน็ มหาเศรษฐมี เี งนิ
เป็นรอ้ ยๆ ลา้ นน้ัน ถกู ลม่ จมเสยี ดว้ ยเหตใุ ดเหตหุ นง่ึ ยงั เหลอื เงินในธนาคารหรอื ใน
กระเปา๋ เพยี ง ๑ ล้านบาท นอกจากนน้ั ฉบิ หายปน่ ปไี้ ปดว้ ยอบุ ตั ิเหตหุ รอื เหตใุ ดก็ตาม
เสยี หมด แลว้ คนทห่ี าเชา้ กนิ เยน็ กบั คนทมี่ เี งนิ จำ� นวนลา้ นนี่ ใครจะมที กุ ขม์ สี ขุ ตา่ งกนั
อยา่ งไร คนทห่ี าเชา้ กนิ เยน็ เขาไมเ่ คยมเี งนิ รอ้ ยเงนิ พนั เงนิ หมนื่ เงนิ แสนเงนิ ลา้ น เขาจะเอา
ทกุ ขม์ าจากไหน เขากธ็ รรมดาของเขา ผทู้ เี่ คยมเี งนิ เปน็ รอ้ ยๆ ลา้ นนน่ั ละซแิ ละมาลม่ จม
เสยี ฉิบหายป่นปี้ แมเ้ งินจะมีอยใู่ นธนาคาร ๑ ล้าน กต็ ามเถอะ ไมม่ คี วามหมายเลย
เงนิ จำ� นวนน้ี ความหมายจะไปอยทู่ เี่ งนิ จำ� นวน ๙๙ ลา้ นหมดเลย กองทกุ ขไ์ ปอยนู่ น้ั ละ
หมุนอยู่ต้วิ ๆ ในกองทกุ ข์ เสียดายด้วยเหตผุ ลกลไกตา่ งๆ จนจะสลบไสล ดไี ม่ดี

484

เปน็ บา้ ไปได้ ถา้ เปรยี บเทยี บกเ็ หมอื นกบั วา่ คนทห่ี าเชา้ กนิ เยน็ ไมเ่ คยภาวนา จงึ ไมเ่ คยรู้
ความสุขในทางธรรมและความสุขทางด้านจิตใจว่าเป็นยังไงๆ ทีนี้พอฝึกหัดภาวนา
เขา้ ไป จติ เปน็ ไปๆ กเ็ หมอื นกบั วา่ ไดเ้ งนิ หมน่ื เงนิ แสนเงนิ ลา้ นเขา้ ไปแลว้ พอไดเ้ ขา้ ไปๆ
เกดิ เสอื่ มไปเสยี นก่ี เ็ สอ่ื มดว้ ยความรเู้ ทา่ ไมถ่ งึ การณข์ องเรานน่ั แหละ ไมใ่ ชเ่ สอื่ มดว้ ย
อะไรนะ เราปฏบิ ตั ไิ มถ่ กู บางทเี รามกี จิ มกี ารหรอื อะไร เพราะเราไมเ่ คยเจออยา่ งนกี้ ด็ ี
จงึ ไมร่ จู้ กั วธิ ปี ฏบิ ตั ริ กั ษา ทนี พ้ี อเสอ่ื มลงไปแลว้ คราวหลงั จะเอาคนื มาตรงนลี้ ะรอ้ นมาก
แหม รอ้ นจรงิ ๆ

ชว่ งนลี้ ำ� บากหรอื ครับ

ลำ� บากมาก มนั คดิ เหน็ ไดท้ งั้ นน้ั แหละ คดิ เหน็ ความสขุ ความสบาย ความแปลก
ประหลาดอศั จรรยอ์ ยภู่ ายในทเี่ คยมแี ละเสอื่ มไปแลว้ นน้ั เหมอื นกบั คนทมี่ เี งนิ รอ้ ยลา้ น
นัน่ นะ่ ๙๙ ลา้ น มันฉบิ หายไปหมด มนั ไปอยู่นนั้ หมด อนั นก้ี เ็ หมอื นกนั

อยา่ งนน้ั กห็ มายความวา่ พะวงอยเู่ มอ่ื วานนอี้ ยา่ งทที่ า่ นอาจารยเ์ คยบอก คนทภ่ี าวนา
พอจิตสงบกร็ สู้ กึ ปีติ แตพ่ อร่งุ ข้นึ กห็ าไอ้สิง่ น้ัน ทีแ่ ท้ก็ควานหาสิ่งทเ่ี กดิ ขึน้ เมอื่ วานน้ี
อยา่ งเดียวกนั หรือเปลา่ ครับ

คลา้ ยกนั คอื เราไปเสยี ดาย กเ็ ราไมร่ วู้ ธิ ปี ฏบิ ตั ิ ทนี เี้ วลาจติ ของเราจะเจรญิ ขนึ้ มาอกี น้ี
กเ็ พราะเราตดั อนั นน้ั เอง อา้ ว ทม่ี นั หายกใ็ หห้ ายไปซี มนั จะหาย เราจะพยายามทจี่ ะใหไ้ ด้
กลบั คนื มา มนั พยายามแทบลม้ แทบตายจนจะสลบไสล เมอ่ื ไมเ่ หน็ มนั กลบั มาไดต้ าม
ใจหวงั จงึ เกดิ ทกุ ข์ ทนี จี้ ะตดั มนั ออกหมดไมต่ อ้ งไปหว่ งใยมนั แตก่ อ่ นเราภาวนายงั ไง
จติ ของเราจงึ เจรญิ เราจะภาวนาอนั นเ้ี ทา่ นนั้ ไมต่ อ้ งไปหมนุ กบั อะไร ใหอ้ ยกู่ บั นี้ สมมตุ วิ า่
กำ� หนดพทุ โธกใ็ หอ้ ยกู่ บั พทุ โธเทา่ นน้ั ไอเ้ รอื่ งมนั ไดม้ นั เสยี ไปมนั เปน็ ไปแลว้ ชา่ งมนั เถอะ
เราอยากไดเ้ ทา่ ไร มนั กไ็ มก่ ลบั มานน่ี ะ ถา้ หากไดก้ ลบั มาตามความตอ้ งการแลว้ มนั ควร
จะไดม้ าแลว้ แตท่ นี มี้ นั ไมไ่ ด้ เพราะฉะนนั้ เราถงึ ไมส่ นใจกบั มนั เราจะเอาเฉพาะอยา่ งน้ี
ไมส่ นใจเลยทน่ี น่ี ะ่ จะเสอื่ มกเ็ สอ่ื มไป จะเจรญิ กเ็ จรญิ ไป เราจะพทุ โธไมว่ าง กำ� หนดพทุ โธ
กนั อยนู่ นั้ ทนี ม้ี นั กค็ อ่ ยเจรญิ ขนึ้ ๆ เอามนั จะเสอ่ื มไปไหนกเ็ สอื่ มทนี่ ่ี เรอื่ งความเสยี ดาย
ความกลวั กลวั มนั จะเสอื่ มไมก่ ลวั เพราะเราเคยกลวั มาแลว้ ไมเ่ หน็ ไดผ้ ล เสยี ดายมาแลว้

485

กไ็ มไ่ ด้ผล เราจะเอาจดุ น้เี ท่านน้ั ทีนม้ี นั กเ็ ลยเจรญิ ข้ึนเรือ่ ยๆ เอ๊ มนั ไม่เสอ่ื ม พอถงึ
ขน้ั ทเี่ คยอยแู่ ลว้ จติ กไ็ มเ่ สอื่ มไปอกี มนั แนว่ แลว้ กค็ อ่ ยกา้ วเขา้ ไปๆ กร็ วู้ า่ มนั ไมเ่ สอ่ื ม
ถงึ จะเสอื่ มไมเ่ สอื่ มกต็ าม พทุ โธไมเ่ คยปลอ่ ย เอาอยตู่ รงน้ี ทนี พ้ี อไดท้ ปี่ บ๊ั เขา้ เทา่ นน้ั ละ
เอาทนี ี้เอากัน ถา้ หากจิตได้เส่ือมคราวนี้ เราต้องตายเทา่ น้ัน ไมม่ ีชีวิตจะอยไู่ ปได้เลย
เพราะเราเข็ดหลาบพอแล้วกับความทุกข์ทั้งหลายท่ีเกิดข้ึนจากจิตเส่ือมน้ี ทุกข์แสน
สาหสั ทกุ ขย์ ง่ิ กวา่ คนไมเ่ คยภาวนาเปน็ ไหนๆ เพราะเขาไมเ่ คยเหน็ ของอศั จรรย์ เราเหน็
เสยี แลว้ ของอศั จรรย์ แต่นไี่ ด้หลุดมอื เราไปแล้ว เราจะเอาอันน้ันกลบั มาอกี มนั ไมไ่ ด้
มนั กเ็ สยี ใจมากซคิ นเรา เพราะฉะนนั้ ถงึ วา่ ทนี จี้ ะเสอื่ มไปไมไ่ ด้ ถา้ อนั นเี้ สอ่ื มไป เราตอ้ ง
ตายไปดว้ ยกนั เทา่ นนั้ ไมเ่ ปน็ อยา่ งอน่ื เมอ่ื จติ ถงึ ขนาดนนั้ แลว้ จะปลอ่ ยกนั ไดอ้ ยา่ งไร
ความระมัดระวังกันก็เหมือนกับผู้ต้องหานั้นใช่ไหม มันจะบังคับกันอยู่ตลอดเวลา
ให้พรากจากมอื ไปไม่ได้ มดั คอมนั อยู่ตลอด มนั จะไปไหนวะ ตกลงกเ็ จรญิ เร่อื ยๆ

นเ่ี ราพดู เรอ่ื งอะไรถงึ มาอยา่ งนลี้ ะ่ ออ้ มคี วามรสู้ กึ ยงั ไงผทู้ บี่ วชนานๆ เปน็ ยงั ไง
ถงึ อยไู่ ดเ้ ยอะ เพราะเหตอุ ะไรวา่ งนั้ นะ แลว้ ตอ่ จากนน้ั กม็ าถามอาจารย์ อาจารยอ์ ยไู่ ด้
ยงั ไง เรากเ็ ลยเลา่ เรอ่ื งใหฟ้ งั อยา่ งนแ้ี หละ อยไู่ ดย้ งั ไงกอ็ ยมู่ ายงั งแี้ หละ จากนน้ั มากบั
หมเู่ พอ่ื น แมแ้ ตห่ มเู่ พอื่ นไมม่ อี ยา่ งนี้ เรากไ็ มม่ วี ติ กวจิ ารณอ์ ะไรกบั ใคร เราอยคู่ นเดยี ว
เราสบาย ทุกวันนี้เป็นอย่างน้ันนะ มันไม่เคยเก่ียวข้องว่าใครมาหาเรา มานับหน้า
ถือตาเรา มคี วามยนิ ดีตอ่ เรา สรรเสริญเรา เราดใี จ มันไมเ่ ปน็ อยา่ งน้นั นะทุกวันนี้
เขาสรรเสรญิ กต็ ามเปน็ อยใู่ นหวั ใจของเขา เขาสรา้ งเหตอุ นั ดขี นึ้ มา นเ่ี ปน็ ความดขี องเขา
เขาพดู ออกมาทางปาก ปากกเ็ ปน็ มงคล คดิ ในทางใจของเขาในทางดี คำ� ชมเชยสรรเสรญิ
เป็นอรรถเปน็ ธรรม เขากเ็ ป็นสิรมิ งคลแก่ใจของเขา ถา้ เผอื่ วา่ เขามาต�ำหนิเรานี้ ก็ว่า
เขาคดิ ไมเ่ ปน็ มงคลแกห่ วั ใจเขา สรา้ งความไมเ่ ปน็ มงคลแกห่ วั ใจเขา ผลทเ่ี ขาจะไดร้ บั
ปากกไ็ ม่เป็นมงคล กิรยิ าท่าทางทีแ่ สดงออกมาดว้ ยความไมด่ ีนั้นไมเ่ ปน็ มงคลท้งั น้นั
แกเ่ ขาเอง เรารกั ษาเราอย่จู ะเปน็ อะไรไป มนั ไปยังงน้ั เสียเข้าใจไหมล่ะ เพราะฉะน้นั
เราจงึ ไม่ได้สนใจกับใครจะสรรเสริญใครจะนนิ ทา เพราะเรารกั ษาของเราตลอดเวลา
อยแู่ ลว้ เราเปน็ ผรู้ บั ผดิ ชอบเราดว้ ยและรกั ษาอยตู่ ลอดเวลาดว้ ย เมอื่ เราไมเ่ สยี ใครจะมา
ต�ำหนใิ ห้เสียได้ ใครจะมาชมให้ดไี ด้ กก็ �ำลงั ของเรามเี พียงเท่าน้ี เท่านน้ั เองมันก็อยู่

486

เพราะฉะนน้ั ถงึ มใี ครมาอยดู่ ว้ ยไมม่ าอยดู่ ว้ ย กไ็ มเ่ คยวติ กวจิ ารณ์ นเ่ี ราอยดู่ ว้ ยอธั ยาศยั
ทม่ี คี วามเมตตาสงสารแกห่ มเู่ พอ่ื นเฉยๆ นะ ถา้ เปน็ อธั ยาศยั ของตวั เองจรงิ ๆ แลว้ เราเคย
ขโมยหนจี ากหมเู่ พอื่ นกค่ี รง้ั มาแลว้ ตงั้ แตส่ มยั ทา่ นอาจารยม์ นั่ มรณภาพใหมๆ่ หมเู่ พอ่ื น
พากนั มาเกาะมารมุ เราจะตาย เขา้ ไปปา่ กต็ ามเขา้ ไป ไปในเขาลกู ไหนไดไ้ มก่ วี่ นั เดยี๋ วตาม
เขา้ ไปอกี เตม็ หมดในเขา มาอะไรกนั นวี่ ะ มนั รำ� คาญพดู งา่ ยๆ เราอยคู่ นเดยี วเราสบายน่ี
ถา้ วา่ พอหมเู่ พื่อนเผลอ กลางคนื กข็ โมยหนไี ปเลย เปน็ อยา่ งนนั้ นะ กม็ ีบาตรเปลา่ ๆ
ไมม่ ขี า้ วอยใู่ นนน้ั น่ี ไปไหนกต็ อ้ งไปอาศยั บา้ นเขาบณิ ฑบาตบา้ นเขา ทนี คี้ นมนั เหน็ เรา
ละซี คนเหน็ ออกไป เขา้ มาอยเู่ รอ่ื ยๆ แลว้ พระกต็ ามหาเราอยเู่ รอ่ื ยๆ กท็ ราบวา่ อาจารย์
มหาบวั อยทู่ น่ี น่ั ๆ แนะ่ กเ็ ขา้ ไปอกี องคน์ นั้ เขา้ องคน์ เ้ี ขา้ เตม็ อกี พอเตม็ แลว้ เรากร็ ำ� คาญ
ขโมยหนอี กี อยา่ งนนั้ ไมร่ กู้ ค่ี รงั้ แลว้ นะ บางทกี ลางวนั หมเู่ พอื่ นเดนิ จงกรม เรากเ็ ดนิ ไป
ดูลาดเลาเสียก่อน เราเตรียมของเตรียมบริขารอะไรเรียบร้อยไม่ให้ใครรู้อยู่ในแคร่
ในปา่ จากนน้ั ทำ� ทา่ เดนิ ไป หมเู่ พอื่ นทไี่ ปอยกู่ บั เราเตม็ อยใู่ นปา่ หมด เรากเ็ ดนิ ดลู าดเลาไป
องคน์ น้ั เดนิ จงกรมอยบู่ า้ ง องคน์ นี้ งั่ สมาธบิ า้ ง เหน็ วา่ ไมส่ นใจกบั เราแลว้ พอกลบั มากเ็ อา
บาตรขน้ึ บา่ แลว้ กเ็ ผน่ เขา้ ปา่ ไมอ่ อกทางนนั้ นะ พระจะเหน็ เขา้ ปา่ บกุ ไปเลยนไี่ มร่ กู้ ค่ี รง้ั
มนั กไ็ ปไมร่ อด ไปไหนกเ็ ปน็ อยา่ งน้ี สดุ ทา้ ยกเ็ ลยตอ้ งยอมรบั กนั นอี่ ยดู่ ว้ ยการยอมรบั
อยา่ งนต้ี า่ งหาก ถา้ เปน็ อธั ยาศยั ของเราแลว้ เราอยอู่ ยา่ งนน้ั ไดส้ บายๆ ของเรา อยกู่ บั ความ
เปน็ คนๆ เดยี วนเี้ หมาะทส่ี ดุ แลว้ ดว้ ยเหตนุ ี้ พระอยใู่ นวดั นม้ี จี ำ� นวนมากขน้ึ เทา่ ไรกต็ าม
พอพน้ เวลาแลว้ จะมาหาเราไมไ่ ด้ พระเหลา่ นที้ า่ นทราบนสิ ยั เรา เราอยคู่ นเดยี วตลอด
ทัง้ วันทั้งคืน ถา้ วันไหนจะมกี ารประชุม เรากบ็ อก วนั น้เี วลาเทา่ นนั้ ประชุม ก่อนเวลา
เลก็ นอ้ ย พระกม็ ารออยแู่ ลว้ เรากล็ งไปใหก้ ารอบรมแนะนำ� เสรจ็ แลว้ มธี รุ ะอะไรบา้ ง
มปี ญั หาอะไร ถ้าไม่มีอะไรก็กลับ

มีอยูอ่ ย่าง ผมอยากกราบเรยี นใหท้ ่านอาจารยช์ ่วยอธิบายนิดหนง่ึ คือคนทอี่ ยู่
ขา้ งนอกทไ่ี มไ่ ดเ้ ปน็ พระแลว้ เวลาเขามาอยวู่ ดั พวกนนั้ วนั ๆ เวลามนั เยอะจรงิ ไมร่ จู้ ะ
ทำ� อะไรนะครบั คนปกตนิ ะครบั แตพ่ ระทอี่ ยนู่ อี่ ยา่ งครบู าอาจารย์ โอย๊ เวลามนั นอ้ ยจรงิ
มันรู้สกึ ตอ้ งเร่งรบี อะไรสกั อย่าง ผมอยากจะให้อาจารย์ช่วยอธิบายความคดิ ของคน
๒ ประเภทนี้ ท�ำไมมนั ถงึ แตกต่างกนั ครับ ทงั้ ๆ ที่ก็สถานที่เดียวกัน

487

อา้ ว...กจ็ ติ อนั หนง่ึ มนั มที อ่ี ยู่ อกี อนั ไมม่ ที อี่ ยู่ มนั กเ็ สาะแสวงหาทอ่ี ยซู่ ิ ไมม่ ที อี่ ยู่
ไมม่ อี ะไรกเ็ อาเวลำ�่ เวลามาเปน็ อารมณ์ เพราะอยคู่ นเดยี วมนั รำ� คาญ คดิ หาแตเ่ วลำ�่ เวลา
อยากให้หมดใหส้ ้นิ ไป สิ้นวนั น้ันส้นิ วนั น้ี หวังจะเอาความสขุ กบั วันนนั้ และวนั นนั้
ผา่ นไปวนั นผ้ี า่ นไปกไ็ มไ่ ดเ้ รอ่ื งอะไร จติ มนั กเ็ รร่ อ่ นไป วนั หนง่ึ จงึ เทา่ กบั ปหี นง่ึ มนั คดิ
คือจติ ไมไ่ ด้อยกู่ ับตวั จิตหวงั พ่ึงสิ่งนั้นหวงั พง่ึ ส่งิ น้ี หวงั พึ่งส่ิงใด ส่ิงนน้ั กไ็ ม่สมหวัง
อะไรไม่สมหวัง แลว้ กผ็ ่านไป มืดกับแจง้ จะไปสมหวังอะไรกับมนั ทีนี้ผู้ท่วี ่าเวลามี
น้อยนกั นน้ั ท่านมงี านของท่าน ๑ มคี วามสขุ ความสบาย ๑ เหมอื นกับคนหิวไม่หิว
นน้ั แหละ คนหวิ เปน็ คนดนิ้ รน อยากอยา่ งนนั้ อยากอยา่ งนี้ อยากถงึ เวลากนิ ถา้ ไมถ่ งึ
เวลากินยังไม่ได้กินนี่ก็อยาก เวลาวันหน่ึงก็เหมือนกับปีหนึ่งจะว่าไง ถ้าอยากถึงน้ี
เหมอื นกบั สถานท่นี นั่ ได้ ๕,๐๐๐ กิโล ทั้งๆ ทเ่ี พยี ง ๔๐ หรือ ๒๐ กิโลเทา่ นน้ั แหละ
มนั กย็ าวไปตง้ั พนั กโิ ล ถา้ ความอยากไปจดอยตู่ รงไหน ความรอ้ นตอ้ งเปน็ ทต่ี รงนน้ั แหละ
ใหก้ ระวนกระวาย ทนี ที้ า่ นไมไ่ ดอ้ ยากอยา่ งนน้ั ทา่ นอยากเปน็ ธรรมของทา่ น ความอยาก
เป็นกเิ ลส ทำ� คนใหท้ กุ ข์ ความอยากเป็นธรรม ไมไ่ ดท้ �ำคนใหท้ กุ ข์นีน่ ะ อยากอรรถ
อยากธรรม เรง่ ไปเทา่ ไรกม็ คี วามเพลนิ กบั งานกบั การกบั ภาวนาไปนน้ั ไมไ่ ดเ้ ปน็ ทกุ ขน์ ี่
ทุกข์มากน้อยเร่ืองความล�ำบากลำ� บนอะไรในสกลกายล�ำบากเหมือนกนั แต่มันไมไ่ ป
อยกู่ บั ความล�ำบาก หากอยกู่ ับธรรมท่ีจะเอาๆ ส่งิ ท่เี สวยคอื ความสุข ไดเ้ สวยก็เสวย
กันเรื่อยๆ ส่ิงท่ียังไม่ได้ก็มุ่งกันไปเร่ือย มันเขยิบในน้ี มันเลยลืมวันลืมคืนลืมปี
ลมื เดอื นไปเสยี เข้าใจไหมละ่ น่กี เ็ คยเป็นมาแล้ว ไมใ่ ชไ่ มเ่ คยเปน็ เคยเป็นยงั ไงมา
น่ีไม่ต้องพูดที่อื่นแหละ เอาหนองผือนี้อยู่กับท่านอาจารย์ม่ัน คือนิสัยเราทางภาษา
ภาคอสี านเขาเรยี กวา่ คนหลกั ความ คอื ถา้ ไปเดนิ จงกรม นงั่ สมาธใิ หค้ นอนื่ เหน็ อยา่ งนี้
มนั ไมข่ ลงั เจา้ ของเองถา้ ไปเดนิ จงกรมหรอื ไปนง่ั สมาธภิ าวนาอยทู่ ใ่ี ดๆ ไมม่ คี นเหน็ เลย
เอาวนั ยงั คำ�่ กไ็ ด้ มนั สนทิ ใจ สนกุ ทำ� ความเพยี ร ถา้ ไปเดนิ จงกรม มคี นไปเหน็ โอย๊ ...
เสยี ความขลงั ดไี มด่ ดี ุ สมมตุ วิ า่ พระเดนิ เขา้ ไปกด็ พุ ระ เณรเดนิ เขา้ ไปกด็ เุ ณรนน้ั เดย๋ี วๆ
เจา้ ของกเ็ ผน่ หนแี ลว้ มนั เสยี ความขลงั แลว้ ถา้ ไมม่ ใี ครแลว้ เดนิ ไดท้ งั้ วนั เพราะฉะนน้ั
อยหู่ นองผอื จงึ ไปทำ� ทางจงกรมในปา่ ลกึ ๆ ไมใ่ หใ้ ครเหน็ ไปเดนิ อยคู่ นเดยี วไมใ่ หใ้ ครรู้
เหมอื นขโมย ทนี เ้ี วลากลางคนื นี้ หมเู่ พอ่ื นนอนกนั หมดแลว้ เราถงึ จะลงทางจงกรม ถา้

488

จ�ำเปน็ แลว้ มาอยกู่ บั หมู่กับเพือ่ นนี้ หมูเ่ พ่อื นนอนกันหมดแล้วเงียบไป มองไปหาใคร
ไมเ่ หน็ แลว้ ทนี ล้ี งละนะ ทนี เี้ อาแหละ ถา้ ลงไดก้ า้ วลงทางจงกรมแลว้ ไมท่ ราบเวลาเทา่ ไร
ไมส่ นใจเลย จนกระทง่ั มองเหน็ ไฟ นเี่ วลาพระตนื่ ละนะ พระตน่ื แลว้ เดย๋ี วจะมาเหน็
เราเดินจงกรม เผ่นข้ึนกุฏิเลย ท�ำท่าเหมือนไม่ได้เดินจงกรม เหมือนกินแล้วนอน
กอนแลว้ นนิ อยอู่ ยา่ งนนั้ บางเวลาคนมาเหน็ อยุ๊ ....เกง่ มาก ทนี ก้ี ไ็ ปเดนิ จงกรมกลางวนั
นนู่ อยใู่ นปา่ บางทกี ลางวนั แสกๆ ไมม่ รี ม่ ไมเ้ ลย เราเอาผา้ อาบนำ�้ มาพบั ครง่ึ แลว้ กม็ ดั ตดิ
ใหเ้ หน็ แตต่ าน่ี เดนิ ตากแดดท้ังวันเดินไดส้ บาย เหงอ่ื ไหลโชกไปหมด ไม่เคยรอ้ น
ไมเ่ คยสนใจกบั ความรอ้ น เดนิ ไดต้ ง้ั แตฉ่ นั จงั หนั เสรจ็ แลว้ จนกระทงั่ ปดั กวาด ฟงั ดซู ิ
ถ้าธรรมดามันอยู่ได้ยังไง นี่มันอยู่ได้ของมันสบายๆ น่ีเราพูดได้ท่ีเป็นเร่ืองของเรา
แตเ่ ราไมอ่ วด เราพดู ตามความจรงิ ของเรา คนอนื่ เราไมก่ ลา้ วนิ จิ ฉยั ใครแหละ สำ� หรบั
เราเอง เราเคยวนิ จิ ฉยั ไตส่ วนเรามาพอแลว้ ฝกึ ทรมานเราเองกเ็ ปน็ อยา่ งนนั้ เวลำ�่ เวลา
มนั อยกู่ บั ใจตา่ งหาก ใจเปน็ ผไู้ ปวนุ่ วายกบั เวลำ่� เวลา มนั กร็ อ้ นไปหาเวลำ่� เวลา กเ็ หมอื น
กบั วา่ ยดื เยอื้ เอาเหลอื เกนิ ถา้ ใจไมไ่ ปวนุ่ วายกบั มนั ใจมหี นา้ ทขี่ องตวั ทำ� หรอื มคี วามสขุ
ความสบายไมก่ ระวนกระวายแลว้ มนั จะไปวนุ่ วายกบั อะไร มดื กบั แจง้ นเ้ี คยมมี าตงั้ กปั
ตง้ั กัลป์ วนุ่ กบั มันอะไร ถ้ามันจะให้ความสุขแก่คน คนทงั้ โลกนกี้ ็ตอ้ งไดร้ บั ความสุข
เพียงพอแล้ว เพราะมืดกบั แจง้ มอี ยตู่ ลอดไป น่มี ีแตค่ นมาบ่นกนั เปน็ ทุกข์อย่ตู ลอด
เพราะความสุขมันไมไ่ ด้อยกู่ บั มืดกับแจ้ง มนั อยกู่ บั ตวั ของเราเอง เสาะแสวงหาท่ีนี่
ผิดกผ็ ิดทีน่ ่ี ทุกข์กท็ ุกข์ที่น่ี ถกู ก็ถกู ทีน่ ่ี สขุ กส็ ขุ ทีน่ ่ี แกก้ ็แก้ท่นี ่ี ก็เท่าน้ันเอง

แสดงวา่ เราตอ้ งตอ่ สู้ตลอด

คนอนื่ จะวา่ ตลอดไมต่ ลอดกแ็ ลว้ แต่ แตส่ ำ� หรบั เราเคยตอ่ สมู้ าอยา่ งนน้ั จนกระทงั่
ถงึ ขนาดทว่ี า่ เอาๆ ถา้ ชวี ติ ไปไมไ่ ดแ้ ลว้ เอา ใหอ้ ยู่ แตค่ วามมงุ่ มน่ั จะไมถ่ อย เอา ตายๆ
เลยตายบชู าพระพทุ ธเจา้ พระธรรม พระสงฆ์ ถา้ เราไมต่ ายเมอื่ ไร ธรรมนตี้ อ้ งเปน็ ของ
เราแนๆ่ ใหร้ อู้ ยา่ งเดยี วเทา่ นนั้ ไมร่ .ู้ ... เอา ตาย เคยสละมาไมร่ กู้ คี่ รง้ั แลว้ ลงความเพยี ร
ขนาดนน้ั แลว้ มนั เปน็ เพชรไปทง้ั หวั ใจใชไ่ หมละ่ ขาดสะบน้ั เลย อะไรๆ มาผา่ นไมไ่ ดล้ ะ
กำ� ลงั อะไรจะไปรนุ แรงยง่ิ กวา่ กำ� ลงั ใจ ไมว่ า่ ทางชว่ั ทางดมี นั มกี ำ� ลงั เหมอื นกนั ความชว่ั

489