รวมธรรมสากัจฉา

ชนดิ ไฟเผาโลกได้สง่ั สมตัวเองจนมกี �ำลัง จะทำ� ผลู้ ะเมดิ ให้เสยี และหมดเนอื้ หมดตวั
หมดความหมายลงทนั ที เพราะรสอนั นค้ี อื รสโลกวนิ าศ ถา้ ปลอ่ ยใหเ้ ลยเถดิ โลกมนษุ ย์
ผูด้ ีทั้งหลายถอื กันอยา่ งยง่ิ แต่ผู้ช่วั สัตว์เดรจั ฉาน จะถอื หรือไม่ อาจารยไ์ มท่ ราบ
จงึ เรยี นใหท้ ราบไมไ่ ด้ ระหวา่ งสามภี รรยาตา่ งปฏบิ ตั ใิ หถ้ กู ตอ้ งตามน้ี เชอื่ วา่ ตา่ งคนตา่ ง
ชว่ ยกนั สง่ เสรมิ ครอบครวั ใหม้ หี ลกั ฐานมนั่ คง และเปน็ สขุ ตอ่ กนั ตลอดอวสานแหง่ ชวี ติ
ถา้ ปฏบิ ตั ผิ ดิ กเ็ ปน็ การทำ� ลายหลกั ฐานครอบครวั ใหฉ้ บิ หายและเปน็ ทกุ ขร์ ะบาดไปหมด
ตลอดถงึ เดก็ ๆ ทไี่ มร่ ภู้ าษภี าษาดว้ ยกพ็ ลอยถกู ไฟโลกวนิ าศเผาไปตามๆ กนั คณุ พอ
เขา้ ใจหรอื ยัง อาจารย์ก็หมดปญั ญาจรงิ ๆ ไม่มที างอธิบายอีกแล้ว

ทนี พี้ อเขา้ ใจคะ่ แตก่ ารคดิ นกึ การดู การฟงั การพดู เกย่ี วกบั อารมณโ์ ลกวนิ าศน้ี
ตอ้ งจัดวา่ ประพฤตินอกใจด้วยหรือ

จัดว่าประพฤตินอกใจด้วยตามล�ำดับประโยคของการแสดงออก เพราะเป็น
บุรพบทประโยค (ขน้ั เรม่ิ แรก) ของการประพฤตนิ อกใจแต่ละประโยค

แหม เรอื่ งย่อยๆ แตย่ ่งิ รกั ษายากมากกว่าเรื่องใหญๆ่ จะท�ำอยา่ งไรจงึ จะไม่มี
เรอ่ื งย่อยๆ อยา่ งนีป้ ระจำ� นิสยั ของปถุ ชุ นคนมกี ิเลสหนาเลา่ ทา่ น

อาจารยก์ ไ็ ดเ้ รยี นแลว้ วา่ ใหร้ กั ษาคนทม่ี กี เิ ลส คนทไ่ี มม่ กี เิ ลสจะไปรกั ษาเอาอะไร
เพราะไม่มี

มนั เปน็ อยภู่ ายใน ไมแ่ สดงออกมาภายนอก ยงั ตอ้ งมเี สยี อยหู่ รอื ทำ� ไมจงึ ตอ้ งให้
รักษาดว้ ยเลา่

คำ� วา่ เปน็ วา่ มี แลว้ อยภู่ ายในกม็ เี สยี อยภู่ ายนอกกม็ เี สยี ฉะนน้ั จำ� ตอ้ งรกั ษา
เหมอื นคนเปน็ โรค จะเปน็ อยภู่ ายในหรอื ภายนอกรา่ งกาย ตอ้ งทำ� ใหผ้ เู้ ปน็ ไมส่ ะดวก
และเปน็ ทกุ ขไ์ ด้ ฉะนน้ั จะตอ้ งรกั ษาดว้ ยยาเพอ่ื ใหห้ าย โดยไมน่ ยิ มวา่ โรคเปน็ อยภู่ ายใน
หรือภายนอก

190

ทีนี้คำ� วา่ รสพอดีนนั้ อย่างไรจงึ จะเรียกว่าพอดี

ถา้ เปน็ รสอาหารกไ็ มเ่ ผด็ เกนิ ไป เคม็ เกนิ ไป เปรยี้ วเกนิ ไป ซง่ึ ผดิ วสิ ยั ของความ
พอดี นเ่ี รยี กวา่ มรี สพอดี ถา้ เปน็ รสระหวา่ งสามภี รรยากไ็ มส่ นใจไยดกี บั รปู เสยี ง กลนิ่
รส การสมั ผสั ถกู ตอ้ งของหญงิ ชายนอกขอบเขต เรยี กวา่ รสพอดไี มก่ ำ� เรบิ ครอบครวั
สงบเยน็ ใจทง้ั สองฝา่ ย ตา่ งไวว้ างใจกนั ไดใ้ นทางอารมณ์ ไมท่ ำ� ใจใหก้ ำ� เรบิ ในรสทงั้ สอง
ประเภท และไม่ปลอ่ ยใจใหเ้ ป็นไปตามอำ� นาจของความตอ้ งการซง่ึ ไม่ใชท่ างสงบสุข
แตท่ ำ� ใจใหพ้ อดอี ยเู่ สมอดว้ ยวธิ บี งั คบั ในขน้ั แรก ตอ่ ไปใจจะมคี วามพอดไี ปเอง ไมย่ งุ่
กับความเปรยี้ ว หวาน เค็ม จนเกินไป ครอบครัวต่างก็หายย่งุ ไปตามๆ กนั

ทางที่ถูกและราบร่ืน การฝึกหัดใจให้อยู่ในระดับแห่งความพอดีในทุกส่ิงที่
เกี่ยวขอ้ งกบั ตน นับแต่อาหารการบริโภค เคร่ืองนุ่งห่มใช้สอยชนิดตา่ งๆ ตลอดทอ่ี ยู่
อาศยั เปน็ ลำ� ดบั ไมย่ อมใหจ้ ติ ผลกั ดนั ออกทางความฟงุ้ เฟอ้ เหอ่ ตามรสนยิ มนานาชนดิ
อันเป็นทางน�้ำล้นฝั่งซ่ึงจะหาความสุขไม่เจอตลอดกาล เพราะความสุขมิได้เกิดจาก
ความบกพรอ่ งตอ้ งการไมม่ ีเพยี งพอ แตเ่ กดิ จากการดดั แปลงจิตใจให้อยูใ่ นขอบเขต
แห่งความพอดีตามฐานะของตนในส่ิงทั้งปวง เช่น สามีภรรยามีความพอดีต่อกัน
ไมแ่ สวงหารสประเภทเสรมิ ไฟมายแุ หยใ่ หค้ วามสขุ อนั เปน็ ความพอดรี ะหวา่ งกนั และ
กนั กำ� เรบิ เปน็ ตน้ จะเปน็ ความสขุ ทมี่ น่ั คงไมจ่ ดื จาง ทงั้ เปน็ ความสขุ ประเภทวางรากฐาน
ใหก้ ุลบตุ รสุดทา้ ยภายหลังถอื เอาเยีย่ งอยา่ งสืบทอดเป็นความดตี ่อไปไม่มสี ้ินสดุ

โปรดยดึ หลกั ธรรมทอ่ี ธบิ ายมาไปใชใ้ นครอบครวั คณุ ผชู้ ายของคณุ และคณุ จะมี
ทางเบาใจลงได้ ไม่ถกู รสนิยมกวนใจนกั ดังทเ่ี คยเป็นมา ผดิ ถกู อย่างไรอาจารยต์ อ้ ง
ขออภยั ดว้ ย เพราะไมค่ อ่ ยทราบรายละเอยี ดจากทงั้ สองฝา่ ย จงึ ไมส่ ามารถเรยี นใหท้ ราบ
ไดเ้ ทา่ ทคี่ วร เทา่ ทเ่ี รยี นตอบนก้ี เ็ ปน็ ไปในทำ� นองเดาสมุ่ เอาบา้ ง บางทคี ณุ อาจเปน็ ฝา่ ยผดิ
แต่มาพดู เป็นคำ� แกต้ วั ก็ได้ จงึ ขอยุติไว้เพียงเท่าน้ี

ดิฉันไม่เป็นฝ่ายผิดค่ะ แต่เป็นฝ่ายเสียหาย เพราะได้รบั ความทุกขจ์ ากความ
ระแวงสามี แต่ดิฉันจะออดอ้อนถามเอาความจริงจากเขาจนได้ความอย่างไรแล้ว

191

จะพยายามปรบั ปรงุ ความเขา้ ใจกนั ใหเ้ ปน็ ทล่ี งใจไดใ้ นหลกั ธรรมทที่ า่ นสงั่ สอน ถา้ เรอ่ื ง
ยงั ลงกนั ไมไ่ ดแ้ ละเปน็ ไปตามคำ� ทด่ี ฉิ นั มาเรยี นเลา่ จรงิ ๆ แลว้ ดฉิ นั ตอ้ งมากราบรบกวน
ทา่ นอีก หวงั วา่ คงเมตตาอนุเคราะหต์ ามเคย ดิฉันขอกราบขอบพระคณุ ท่าน

ดิฉันต้องขออภัยท่านและพระสงฆ์สามเณร ท่ีท่านปฏิบัติตามธรรมข้อที่ดิฉัน
สงสยั ดว้ ยคะ่ ถา้ เปน็ การไมบ่ งั ควร เพราะเปน็ ความขอ้ งใจมานาน แตไ่ มก่ ลา้ จะเรยี นถาม
เกรงจะเปน็ การกระทบกระเทอื นวงพระศาสนา ตลอดพระทา่ นทปี่ ฏบิ ตั ใิ นขอ้ ธรรมนน้ั
อยแู่ ลว้ แตท่ อี่ ดไมไ่ ดก้ เ็ พราะมแี งท่ พ่ี อจะผอ่ นผนั ไดบ้ า้ ง คอื องคท์ า่ นเองกเ็ ปน็ อาจารย์
ทด่ี ฉิ นั เคารพเลอ่ื มใสอยแู่ ลว้ แมด้ ฉิ นั เองทา่ นกม็ เี มตตารบั วา่ เปน็ ลกู ศษิ ยเ์ ชน่ เดยี วกบั
บรรดาลูกศษิ ยท์ ัว่ ๆ ไป จึงพอมที างผอ่ นหนักเป็นเบาลงได้บ้าง ท่านจะเหน็ สมควร
ประการใด โปรดกรณุ าดว้ ย ถา้ เปน็ การไมส่ มควรกจ็ ะไดร้ ะงบั ความกระหายไว้ แตจ่ ะ
ฟงั คำ� เมตตาอนญุ าตจากทา่ นกอ่ น ทา่ นจะเหน็ สมควรประการใดหรอื ไม่คะ

การจะเหน็ สมควรอยา่ งไรหรอื ไมน่ นั้ อาจารยเ์ องกย็ งั ไมท่ ราบตน้ สายปลายเหตวุ า่
ขอ้ ขอ้ งใจทจ่ี ะเปน็ ตวั ปญั หาออกมาจากคณุ นน้ั จะเปน็ มาในรปู ใด ถา้ เกดิ เปน็ ปญั หาคดิ
อยากมีชแู้ ฝงสามีขนึ้ มา และอยากคิดวา่ จา้ งคนมาฆ่าสามีใหต้ าย จะไดค้ รองรักกบั ชู้
ที่เป็นสามีคนใหม่ให้สมใจ แล้วมาขอให้อาจารย์อนุญาตทั้งการมีชู้และการฆ่าสามี
ถา้ อาจารย์ไมอ่ นญุ าต ก็จะจา้ งคนฆ่าอาจารยเ์ พราะความเจ็บใจว่ามาขัดขวาง แล้วจะ
ให้อาจารย์อนุญาตและห้ามปรามได้อย่างไร เพราะเป็นปัญหาเร่ืองคอขาดบาดตาย
ดว้ ยกนั ทัง้ สองสามกระทง ดงั นน้ั อาจารยจ์ งึ ยงั ไม่กล้าอนญุ าตและปฏิเสธไปทเี ดยี ว
โดยท่ียังไม่ทราบเงื่อนปัญหาจากคุณก่อนว่าจะมีความหนักหนาไปในทางใดบ้าง
เพยี งแต่ฟงั การเรมิ่ ตน้ ปญั หาของคณุ เทา่ นนั้ อาจารยก์ ็ชกั หวาดๆ อยู่บ้างแลว้ ยิง่ จะ
เปิดโอกาสปลอ่ ยให้ปญั หาถือดาบถอื ปืนวงิ่ เหยงๆ ออกมาดว้ ยแลว้ จะพาชีวติ ว่ิงไป
หลบซ่อนตัวอยู่ที่ไหนทันถึงจะพ้นความตายเพราะปัญหาเพชฌฆาตตามสังหาร

192

เอาอยา่ งนก้ี อ่ นดไี หมคณุ คอื โปรดแยม้ ออกมาเพยี งนดิ ๆ กนั อยา่ ดว่ นเปดิ กรงเหลก็
ออกมาทเี ดยี ว เผอื่ เปน็ ปญั หาเสอื โครง่ หรอื ปญั หาเพชฌฆาตจะไดร้ บี หาทางหลบหลกี ทนั
ไมแ่ หลกจณุ วจิ ณุ ไปเสยี ทเี ดยี ว ทเ่ี รยี นเชน่ น้ี ตอ้ งขออภยั คณุ มากๆ ดว้ ย ทงั้ นเ้ี พราะ
ไม่แน่ใจปญั หา และตวั อาจารย์ผู้คอยรบั ปัญหาว่าจะมาในรปู ใด ถ้าพอรับไดก้ ย็ ินดี
ตอบสนองความต้องการของคุณ ถ้าเผื่อรับไม่ได้เพราะเหลือความสามารถก็จะได้
หาทางเอาตวั รอด

ดฉิ นั ละอายทา่ นเลยหายความอยากถามไปเอง ไมอ่ ยากเรยี นถามเสยี แลว้ เพราะ
ท�ำให้ดิฉันละอายและเสียก�ำลังใจที่แบกหน้ามาเพ่ือจะเรียนถาม แต่ตัวกลับเป็น
เสอื โครง่ และเป็นเพชฌฆาตฆา่ คนโดยไม่เลือกหนา้ วา่ เป็นสามหี รืออาจารย์เลย

คณุ จะละอายอะไรเลา่ แมแ้ ตอ่ าจารยผ์ กู้ ลวั กย็ งั ไมเ่ หน็ วงิ่ หนไี ปไหน มหิ นำ� นงั่ รอ
ฟังปัญหาของคุณอย่างหิวโหยอยู่ด้วย เพราะเป็นปัญหาที่คิดว่ายังไม่เคยฟังมาก่อน
และคาดวา่ จะเปน็ ปญั หาทแ่ี ปลกประหลาดอยมู่ าก อกี ประการหนง่ึ กเ็ ปน็ ปญั หาระหวา่ ง
ลูกศษิ ยก์ ับอาจารยส์ นทนากัน ซ่ึงไมน่ ่าจะถือผิดถอื ถูกกัน ขออภยั คุณรู้สกึ จะเป็น
คนใจนอ้ ยไปสกั นดิ สามคี งจะเปน็ คนเอาใจยากอยบู่ า้ งเพราะคณุ ถอื วา่ เปน็ สหชาตกิ นั
แล้วอาจจะเอาแต่ใจตัวโดยไม่นึกถึงหัวอกเขาบ้าง ทั้งนี้อาจารย์นึกเดาคาดคะเนเอา
ในขณะทคี่ ณุ มาเยย่ี มและถามปญั หาซง่ึ คณุ พดู วา่ เคารพเลอื่ มใส แตพ่ ออาจารยพ์ ดู เปน็
เชงิ เลน่ บา้ งจรงิ บา้ ง กช็ กั ละอายๆ แลว้ หาทางกลบั บา้ นไปพาลโกรธใหส้ ามี เพราะไมก่ ลา้
แสดงความโกรธออกมาอยา่ งเปดิ เผยตอ่ หนา้ อาจารย์ จงึ รสู้ กึ เปน็ ทกุ ขแ์ ทนสามขี องคณุ
อยบู่ ้าง เกรงว่าจะได้รบั เคราะหก์ รรมแทนอาจารยท์ างบา้ น

ตามปกติ ดฉิ นั มไิ ดเ้ ปน็ คนใจนอ้ ยทคี่ อยจะเอาแตใ่ จตวั ถา่ ยเดยี ว ซง่ึ ละอายทา่ น
ก็เพราะความเสียใจทต่ี นไดค้ ิดผดิ ไปในปญั หาทีจ่ ะมาเรียนถาม ประกอบกับอาจารย์
กเ็ ปน็ ทเ่ี คารพเลอื่ มใส เลยทงั้ ละอาย ทง้ั กลวั บาป จงึ เรยี นทา่ นตามความจรงิ ขอทา่ น
โปรดอโหสใิ หด้ ฉิ นั ดว้ ยซง่ึ เปน็ คนโงร่ เู้ ทา่ ไมถ่ งึ การณ์ มาทำ� ใหท้ า่ นลำ� บากและหวาดกลวั
ไมเ่ ปน็ ทา่ เจ้าพระคุณ

193

ถงึ กลวั กก็ ลวั ทมี่ คี วามสนใจอยากฟงั อยดู่ ว้ ย มไิ ดก้ ลวั เพอ่ื วง่ิ หนพี อจะเปน็ ความ
หนักใจและเป็นทุกข์แก่ตัวและแก่คุณดังที่เข้าใจ ไหนโปรดพูดให้อาจารยฟ์ ังดูบ้าง
ท�ำไมท้ังลูกศิษย์และอาจารย์จึงละอายและกลัวกันนัก มันเป็นปัญหาอะไรกันแน่
โปรดแยม้ ออกมาพอหอมปากหอมคอก่อน ถา้ วา่ ไมม่ ที างสู้ ก็จะได้เตรียมตวั

ทา่ นจะเตรยี มตวั เพอ่ื อะไรคะ

ก็ใหค้ ุณเตรียมถามไดอ้ ยา่ งไรเล่า อาจารย์เตรียมตัวรอฟังอยแู่ ล้ว

โอโ้ ฮ พิสดารจนคดิ ไม่ออกคาดไมถ่ ึง เปน็ อนั ว่าท่านใหโ้ อกาสแล้วนะคะ ดิฉนั
คงไมเ่ ปน็ บาปหากเรียนถาม ซง่ึ อาจมผี ดิ ๆ ถูกๆ ออกนอกล่นู อกทางตามภาษาของ
คนไม่รู้ สง่ิ ทจ่ี ะเรยี นถามนน้ั คอื การฉนั ของพระธุดงค์ท่าน ส่วนมากท่านฉนั อาหาร
ส�ำรวมในบาตร ไม่ว่าจะเป็นคาว-หวาน มีนำ�้ หรอื ไม่ ท่านจะน�ำลงรวมในบาตรหมด
ไม่มีเหลือไว้ในถ้วยในจานเพื่อฉันและซดน้�ำเป็นพิเศษบ้างเลย ดิฉันมองดูแล้ว
อดสงสารพระทา่ นไมไ่ ด้ เพราะเมอื่ อาหารคาว-หวานตา่ งๆ ซง่ึ ลว้ นมรี สเอรด็ อรอ่ ยไป
ตา่ งๆ กนั ถกู นำ� มาเทลงรวมในบาตรลกู เดยี วหมด จะหารสอรอ่ ยมาจากไหน กจ็ ำ� ตอ้ ง
กลายเปน็ อ่นื ไปหมด คดิ แล้วดิฉนั นึกสงสารพระท่านจังเลยคะ่ ท่าน พระธุดงคจ์ ะฉนั
แบบพระทว่ั ๆ ไปบา้ งไมไ่ ดห้ รอื สว่ นการทำ� ความพากเพยี รในอริ ยิ าบถทา่ ตา่ งๆ กท็ ำ� ไป
ตามแบบพระธดุ งคต์ ามเคย เฉพาะการฉนั ขอใหฉ้ นั นอกบาตรหรอื ฉนั กบั สำ� รบั โดยมี
ถว้ ยจานสำ� หรบั ใสอ่ าหารคาวหวาน อาหารชนดิ ตา่ งๆ จะไดท้ รงรสชาตคิ งเดมิ ไมเ่ สยี รส
เพราะการคลกุ เคลา้ กนั เสยี หมด ดฉิ นั ตอ้ งขอโทษทา่ นมากๆ ทเ่ี รยี นอยา่ งนี้ เพราะความ
สงสารพระมากค่ะ ทา่ นจะพออนุโลมดิฉันผเู้ ปน็ โยมไดบ้ ้างไหม หรือตวั ดฉิ ันเองจะ
กลายเป็นบาปกรรมไปเสีย เพราะมาห้ามพระไม่เข้าเรื่องซึ่งไม่ใช่เร่ืองของตัว แตเ่ ปน็
เร่อื งของพระทา่ นต่างหาก ไมค่ วรไปเกี่ยวข้อง

มเี ทา่ นหี้ รอื ปญั หาทเี่ ปรยี บเหมอื นฟา้ คำ� รามจนขวญั หาย ใจไมอ่ ยกู่ บั ตวั เพราะกลวั
จะหาทีห่ ลบซ่อนไม่ทัน

194

มีเท่าน้ีค่ะ แต่ท่านต่างหากกลัวไปเอง ท�ำเอาจนดิฉันซ่ึงเป็นเจ้าของปัญหา
ก็กระดากอายใจร้อนวูบไปหมด เพราะกลัวว่าตัวผิดและเป็นบาปกรรมอีกด้วย
แทบตง้ั ตวั ไมต่ ดิ คดิ จะไม่เรยี นถามกลับบา้ นดีกว่า

ถา้ มเี พยี งทถี่ ามมา กพ็ อจะพจิ ารณากนั ไปไดบ้ า้ งเทา่ ทคี่ วร คณุ สงสยั ตอนอาหาร
สำ� รวมลงในบาตรเทา่ นนั้ หรอื มสี งสยั อะไรอกี โปรดพดู ไดไ้ มต่ อ้ งเกรงใจ สว่ นเครอื่ งปรงุ
อาหารชนดิ ตา่ งๆ ทแ่ี มค่ รวั นำ� มาผสมคลกุ เคลา้ กนั ทำ� ใหเ้ ปน็ ผดั หรอื เปน็ แกงจนสำ� เรจ็
เป็นอาหารชนิดตา่ งๆ ข้ึนมานน้ั คณุ ไมส่ งสยั บ้างหรือ

ดฉิ นั ไมเ่ คยคดิ มาบา้ งเลยวา่ การปรุงอาหารเป็นวิธคี ลกุ เคล้ากัน จงึ ไมส่ ะดดุ ใจ
ส่วนอาหารส�ำรวมในบาตร ดิฉนั เหน็ พระธดุ งค์ทา่ นทำ� และฉัน ซ่ึงเป็นสิ่งท่ีดิฉันและ
ใครๆ ทเี่ ปน็ ฆราวาสไมเ่ คยทำ� กนั มา จงึ ทำ� ใหเ้ กดิ สงสยั และสงสารพระทท่ี า่ นฉนั สำ� รวม
เกรงวา่ จะไมม่ รี สอรอ่ ยเหลอื อยใู่ นรสอาหารนน่ั เลย การฉนั กค็ งไมไ่ ดม้ ากเทา่ ทค่ี วรพอ
จะมีกำ� ลงั บ�ำเพญ็ ภาวนา โดยมากพระธดุ งคท์ ่ฉี นั สำ� รวมรู้สกึ จะซบู ผอมเพราะอาหาร
ไม่พอกับความต้องการของธาตุ เน่อื งจากอาหารไมม่ รี สอรอ่ ยพอ ดิฉันตอ้ งขออภัย
เดย๋ี วจะหาวา่ เปน็ คนชอบอตุ รเิ ทยี่ วตชิ มพระวา่ อว้ นวา่ ผอมไมเ่ ขา้ เรอื่ ง สำ� หรบั ทา่ นเปน็
อยา่ งไรบ้าง ฉันมรี สอร่อยและฉนั ได้มากบ้างหรอื เปล่าคะ

ขออยา่ ใหอ้ าจารยเ์ รยี นตอบเลย ไมส่ ะดวกตอ่ การอธบิ าย เพราะคำ� วา่ พระธดุ งค์
ผอมเพราะอาหารสำ� รวมไมม่ รี สนน้ั รสู้ กึ ไมม่ เี หตผุ ลทพี่ อฟงั ไดเ้ ลย ควรยตุ ิ คณุ สงสยั
ตอนไหนเกย่ี วกบั ฉนั ของพระธดุ งค์ อาจารยเ์ หน็ ใจทค่ี ณุ หวงั ดตี อ่ พระทา่ น เพยี งแตฟ่ งั
คณุ พดู วา่ “สงสารพระ” เทา่ นนั้ อาจารยก์ เ็ กดิ สงสารคณุ เขา้ อกี อยา่ งไมค่ าดฝนั คงจะ
เปน็ เพราะกรรมดที ่คี ณุ สงสารพระกลับตอบสนองคุณ

ดฉิ นั ขอเรยี นถามทา่ นอยา่ งดอ้ื ๆ เอาเลยนะคะ คอื พระทที่ า่ นฉนั สำ� รวมในบาตร
ทา่ นมขี อ้ บงั คบั ใหฉ้ นั ละก็ พระในเมอื งไทยซงึ่ มจี ำ� นวนมาก ทำ� ไมทา่ นไมถ่ กู บงั คบั ใหฉ้ นั
ส�ำรวมด้วยเล่า เพราะหลักธรรมวินัยของพระ ดิฉันเขา้ ใจวา่ เปน็ อนั เดยี วกนั หรือมี
แปลกต่างกันทตี่ รงไหนบ้าง โปรดท่านเมตตาอธบิ ายให้ดฉิ ันฟังบ้างพอเข้าใจค่ะ

195

จะวา่ มขี อ้ บงั คบั กถ็ กู จะวา่ ไมม่ กี ไ็ มผ่ ดิ เพราะหลกั ธรรมคอื ธดุ งค์ ๑๓ ขอ้ มขี อ้
ฉนั สำ� รวมในบาตรเปน็ ตน้ ทา่ นประทานไวเ้ ปน็ กลางๆ ตามแตอ่ ธั ยาศยั ของผชู้ อบปฏบิ ตั ิ
ในขอ้ ใด หรอื ไมป่ ฏบิ ตั กิ ไ็ มม่ โี ทษ เพราะไมใ่ ชพ่ ระวนิ ยั เปน็ แตเ่ พยี งไมไ่ ดร้ บั ประโยชน์
จากธดุ งคข์ ้อนนั้ ๆ เท่าน้ัน เพราะฉะนัน้ ในธุดงคท์ ง้ั ๑๓ ขอ้ นน้ั พระทา่ นจะปฏิบัติ
หรือไม่ จึงไม่มีข้อบังคับและรังเกียจกันระหว่างผู้ปฏิบัติกับผู้ไม่ปฏิบัติ ด้วยเหตุน้ี
พระจะมีจ�ำนวนมากน้อยเพียงไร การฉันจึงเป็นไปตามอัธยาศัย เป็นแต่ไม่ให้ผิด
พระวินยั ซงึ่ เปน็ ขอ้ บังคบั ในการขบฉนั เท่านัน้

พระวนิ ยั ซงึ่ เปน็ ขอ้ บงั คบั ในการขบฉนั มอี ะไรบา้ ง และธดุ งค์ ๑๓ ขอ้ นนั่ คอื อะไรบา้ ง
นมิ นต์ท่านโปรดเมตตาดว้ ย ถา้ ไม่มขี ้อขัดข้องอยา่ งอื่น

คุณเป็นผู้หญิง แม้จะบวชเป็นภิกษุณีก็ไม่ได้ถือพระวินัยของพระเป็นเคร่ือง
ปกครอง แตม่ ีพระวินัยส�ำหรับพระภิกษณุ ตี า่ งหาก คณุ อยากทราบพระวินยั ของพระ
เพอื่ อะไรบา้ ง อาจารย์ไม่มีโอกาสเรยี นได้ในเวลานี้ ถา้ ต้องการอยากทราบพระวินัย
โปรดดบู พุ พสกิ ขาวรรณนาธดุ งค์ ๑๓ ขอ้ โปรดดธู รรมวภิ าคปรจิ เฉท ๒ จะพอทราบได้
แมแ้ ตอ่ าจารยเ์ องกย็ งั ไมส่ ามารถรทู้ วั่ ถงึ พระธรรมวนิ ยั เพยี งแตธ่ ดุ งค์ ๑๓ ขอ้ อนั เปน็
หน้าท่ีของตนควรจะร้แู ละปฏบิ ัติกย็ งั จำ� ไม่ค่อยได้ จะอวดเก่งว่าตนปฏบิ ตั ิเคร่งครัด
ไดอ้ ย่างไร จึงขอผ่านไป ขืนพดู ไปมากเดย๋ี วเขา้ เนอ้ื ป่นป้ไี มม่ ีช้นิ ดีแน่

เม่ือไมร่ ้พู ระวนิ ยั และธุดงค์ แลว้ พระธุดงค์ทา่ นจะปฏบิ ตั ิให้ถูกตอ้ งได้อย่างไร

ส�ำหรับอาจารย์เองรับรองว่าไมร่ ู้ทัว่ ถึง และมผี ดิ พลาดไดเ้ รอื่ ยๆ แมค้ นอนื่ จะ
ชมเชยวา่ ดี จงึ ขอเรยี นตามตรง แตพ่ ระธดุ งคอ์ นื่ ๆ ทา่ นอาจรแู้ ละปฏบิ ตั ใิ หถ้ กู ตอ้ งได้
เพราะนิสยั วาสนาของคนเราต่างกัน จะใหโ้ งแ่ ละฉลาดอยา่ งเดียวกนั ยอ่ มไมไ่ ด้

พระธดุ งคท์ า่ นฉนั นอกบาตรเหมอื นพระทว่ั ๆ ไปจะไดไ้ หมคะ โดยมากเหน็ แตท่ า่ น
ฉนั ส�ำรวมในบาตร ซง่ึ ไม่นา่ อรอ่ ยเลย ดิฉนั เห็นแล้วสงสารค่ะ

ฉนั นอกบาตรก็ไดถ้ ้าทา่ นต้องการจะฉัน ไม่มีอะไรขดั ข้อง แต่การฉันในบาตร
อรอ่ ยหรอื ไมน่ นั้ คณุ เคยทดลองดบู า้ งหรอื ยงั ทำ� ไมเดาเกง่ นกั ละ่ ไมน่ กึ ละอายพระทมี่ ี
ล้นิ เหมือนกันบ้างเลย

196

จะไปมวั ละอายทา่ นทำ� ไม ดฉิ นั คดิ สงสารทา่ นมากยงิ่ กวา่ จะนกึ ละอาย มองดแู ลว้
ยงิ่ สงสารทา่ นมาก ทง้ั คาวทงั้ หวานและอะไรตอ่ อะไรเทลงรวมกนั เกลยี้ ง จะไปรรู้ สอาหาร
ประเภทนนั้ ๆ ไดอ้ ยา่ งไรวา่ มรี สอรอ่ ยอยา่ งไรบา้ ง กค็ งทง้ั เปรยี้ ว ทง้ั หวาน ทง้ั เผด็ ทงั้ เคม็
จนบอกไมถ่ กู นน่ั แลคอื รสทที่ า่ นไดร้ บั เปน็ ประจำ� ในเวลาฉนั ทกุ ๆ ครงั้ ดฉิ นั สงสารทา่ น
จงั เลยค่ะ

อาจารยเ์ หน็ ใจคณุ อยา่ งเรยี นไมถ่ กู เหมอื นกนั เพราะคำ� พดู แตล่ ะประโยคเตม็ ไป
ดว้ ยความสงสารพระ มเี จตนาหวงั ดตี อ่ พระจรงิ ๆ แตจ่ ะใหพ้ ระทา่ นปฏบิ ตั ติ ามเจตนา
ของคุณ ทา่ นก็อยากไดบ้ ุญดว้ ยวธิ ีนี้ ซ่งึ พระพุทธเจา้ ตรัสว่ามอี านสิ งส์มาก จึงจ�ำเป็น
ตอ้ งตะเกยี กตะกายไปบา้ ง บางทเี จอบุญ แม้จะไมอ่ รอ่ ยดังทโ่ี ดยมากรบั ประทานกนั
แต่กอ็ าจจะไมเ่ สียรสชาติไปทเี ดียว คงจะยังมเี หลอื พอประทังชวี ิตไปไดบ้ า้ งวนั หน่งึ ๆ
เพอ่ื ประกอบสมณกิจสืบต่อไปได้

ทพี่ ระพทุ ธเจา้ ตรสั ไวว้ า่ มอี านสิ งสม์ ากนน้ั มมี ากเพยี งไร ทา่ นพอจะมเี วลาอธบิ าย
ให้ฟงั ได้บา้ งไหมคะ ดฉิ นั อยากฟงั

แม้จะมีเวลาพอ ก็เข้าใจว่าจะไม่ได้รับประโยชน์เท่าท่ีควรสำ� หรับคุณผู้มีความ
รงั เกยี จอาหารสำ� รวมอยแู่ ลว้ จงึ ขอผา่ นไป กรณุ าอยา่ ใหอ้ ธบิ าย เพราะจะเปน็ การชกั ชวน
แกมบงั คบั ใหผ้ รู้ งั เกยี จหันมารักชอบในสง่ิ ที่ตนก�ำลังท�ำอยู่ ควรปลอ่ ยใหเ้ ป็นไปตาม
จรติ นิสยั ของแตล่ ะบคุ คลจะเป็นความเหมาะสมดี

ดฉิ นั มไิ ดร้ งั เกยี จ แตอ่ ยากใหพ้ ระทา่ นฉนั อาหารเปน็ อยา่ งๆ โดยไมต่ อ้ งคลกุ เคลา้ กนั
จะไดม้ รี สอรอ่ ยกลมกลนื ดเี ทา่ นนั้ เอง โปรดทา่ นเมตตาเถดิ คะ่ บางทดี ฉิ นั อาจมวี าสนา
ฝงั อยใู่ นสว่ นลกึ ซง่ึ ตนยงั มองไมเ่ หน็ พอไดฟ้ งั อานสิ งสข์ องการฉนั สำ� รวมแลว้ จติ อาจ
เปลย่ี นแปลงความรสู้ กึ ทเ่ี คยเปน็ มาดงั้ เดมิ เสยี ได้ กลายมาเปน็ ความรกั ชอบ และเอา
อย่างพระธดุ งคท์ ่านมาใชเ้ ฉพาะตวั และเกดิ ประโยชนแ์ ก่ตนกเ็ ปน็ ได้ แมด้ ฉิ นั ท�ำตาม
ไมไ่ ด้ ท่านผู้มเี มตตาโปรดสตั ว์ก็ไม่เสียประโยชน์ ยังจะได้ขึ้นสวรรค์ เพราะใหธ้ รรม
เปน็ ทานแกค่ นโงเ่ ชน่ ดฉิ นั โปรดเถอะคะ่ เรอื่ งอานสิ งสข์ องการรบั ประทานอาหารสำ� รวม
ดฉิ นั ไมเ่ คยฟังมากอ่ นเลยคะ่

197

ถา้ อาจารยพ์ อมที างขน้ึ สวรรคไ์ ดบ้ า้ ง กข็ อความกรณุ าคณุ พาไปขน้ึ ชนั้ อนื่ ๆ เถดิ
โปรดอย่าพาไปข้ึนสวรรค์ช้ันให้ทานธรรมเกี่ยวกับอาหารส�ำรวมเลย เพราะเป็นการ
แสดงยาก รสู้ กึ ลำ� บากสำ� หรบั อาจารยแ์ ละฆราวาสเชน่ คณุ ผมู้ คี ณุ คา่ ในทางโลกจะทน
ฟังได้ การขึ้นสวรรค์ชั้นน้ีก็ยากส�ำหรับอาจารย์ผู้ไม่สามารถแสดงธรรมเป็นทานแก่
คณุ ได้ จงึ ขอใหพ้ าไปสวรรคช์ น้ั อนื่ ๆ ซงึ่ อาจงา่ ยและสะดวกใจกวา่ ถา้ สวรรคช์ น้ั อน่ื ๆ
ยงั มที างสะดวกกวา่ ชนั้ นบี้ า้ ง กข็ อไดโ้ ปรดพาอาจารยไ์ ปชนั้ นน้ั เถดิ ขออยา่ ไดช้ กั ชวนไป
เฉพาะสวรรคช์ น้ั นน้ั นกั หนาเลย อาจารยไ์ มค่ อ่ ยสบายใจ เกรงวา่ จะลำ� บาก เหมอื นชกั ชวน
นกั เลงสรุ า นกั เลงการพนนั และคนทเ่ี หน็ ธรรมเปน็ ขา้ ศกึ เขา้ วดั ฟงั ธรรมจำ� ศลี ฉะนนั้

ทำ� ไมจะตอ้ งลำ� บากลำ� บนถงึ ขนาดนน้ั เลา่ ทา่ น ถา้ ไมใ่ ชเ่ ปน็ ทางออกของทา่ นผไู้ ม่
ประสงคเ์ มตตาโปรดดิฉนั ผเู้ ป็นโยมเทา่ นน้ั ก็ไม่เห็นจะมีอะไรล�ำบาก น่ีเข้าใจว่าเปน็
อบุ ายวธิ หี าทางออกของทา่ นอยา่ งแยบยลมากกวา่ อยา่ งอน่ื โยมตอ้ งขออภยั ทา่ นมากๆ
ทีม่ าเซ้าซไ้ี ม่เข้าเร่อื ง

อาจารยจ์ ะมคี วามฉลาดแยบยลมาจากไหน พอจะมที างเอาตวั รอดจากสง่ิ แวดลอ้ ม
ตา่ งๆ ได้ เทา่ ทเี่ รยี นคณุ กเ็ พราะความจนมมุ ซงึ่ ไมส่ ามารถอธบิ ายไดเ้ ทา่ นน้ั อาจารยข์ อ
ปรึกษาอยา่ งนี้ คุณจะเหน็ ดีด้วยไหม

ทา่ นจะปรึกษาอะไร นมิ นต์คะ่ ตามแต่ทา่ นสะดวกดฉิ ันยนิ ดี

คือการอธิบายธดุ งคเ์ กยี่ วกบั อาหารสำ� รวมเปน็ การล�ำบากแกผ่ แู้ สดง คลา้ ยกับ
ไม่รู้จักสถานที่ กาล บุคคลท่ีควรแสดง เพราะโดยมากธุดงค์เป็นเร่ืองของพระ
อกี ประการหนึ่ง ค�ำถามคำ� ตอบระหว่างคุณกบั อาจารย์สนทนากัน อาจจะถกู นำ� ออก
ตพี มิ พเ์ ปน็ เลม่ และแจกจา่ ยไปในทตี่ า่ งๆ และทา่ นสภุ าพชนหลายชน้ั อา่ นอาจไมเ่ หมาะสม
กบั ทา่ นผอู้ า่ นชนั้ นนั้ ๆ กไ็ ด้ นเี่ ปน็ ขอ้ เรยี นปรกึ ษา คณุ จะเหน็ ดว้ ยและยนิ ดใี หอ้ าจารย์
ผา่ นไปไดไ้ หม

กอ่ นทจ่ี ะเหน็ ดว้ ยและผา่ นไป ดฉิ นั ขอเรยี นถามทา่ นบา้ งวา่ คำ� สนทนากนั น้ี หากได้
พมิ พแ์ จกจา่ ยออกไปในทตี่ า่ งๆ ตลอดพระเณรทมี่ วี ยั และความรสู้ กึ ตา่ งๆ กนั จะมที าง

198

เสยี หายไหม แมจ้ ะไมไ่ ดร้ บั ประโยชนส์ ำ� หรบั ผอู้ า่ นหนงั สอื น้ี เพราะเราไมไ่ ดเ้ จาะจงวา่
ตอ้ งแจกใหเ้ พศนน้ั ไมแ่ จกให้เพศน้ี หรือท่านมีเจตนาเจาะจงไวด้ ว้ ยหรอื

เฉพาะผถู้ ามและผตู้ อบเทา่ ทผ่ี า่ นมานี้ กย็ งั ไมป่ รากฏวา่ มอี ะไรเสยี หาย ถา้ ตนไมท่ ำ�
ความเสยี หายแกต่ นทง้ั ท่ไี ม่ได้ถามและตอบปัญหาต่างหาก ส�ำหรับการแจกจ่ายเพื่อ
ทา่ นผปู้ ระสงคจ์ ะอา่ นนน้ั เขา้ ใจวา่ จะไมม่ ที างเสยี หาย ถา้ ทา่ นผอู้ า่ นไมต่ คี วามหมายไป
เปน็ อนื่ จากความมงุ่ หมายของธรรมซงึ่ อาจมไี ด้ พระเณรทา่ นกอ็ า่ นไดเ้ มอื่ ทา่ นประสงค์
จะอ่าน และอาจได้รับประโยชน์ส�ำหรับผู้ใคร่ต่อธุดงค์ข้อน้ี อาจารย์ก็ไม่ได้คิดว่า
มีเจตนาเจาะจงต่อใครๆ ท้ังนน้ั เพราะคนเรามุ่งความสุขความเยน็ ใจด้วยกันทั่วโลก
ซ่งึ เปน็ จุดหมายของธรรมอยแู่ ลว้

ถ้าเช่นน้ันท่านก็ควรแสดง ตัวดิฉันเองก็จะได้ฟังและอาจได้รับประโยชน์บ้าง
ท่านผอู้ ่ืน เชน่ พระ-เณร ทา่ นที่ยังไมเ่ ข้าใจมากพอ ก็จะไดเ้ ข้าใจและเปน็ ประโยชน์
แกท่ า่ นดว้ ย แกอ่ บุ าสกอบุ าสกิ าทเ่ี ปน็ ชาวพทุ ธดว้ ย เทา่ ทฟี่ งั ดแู ลว้ ไมป่ รากฏวา่ มขี อ้ ใด
จะทำ� ให้เกดิ ความเสียหาย นเี่ รยี นตามความรสู้ กึ ของดิฉนั ซึ่งเป็นฆราวาสญาติโยม

การรบั ประทานอาหารดงั ทพ่ี ระทา่ นฉนั สำ� รวมในบาตร นนั่ โลกไมค่ อ่ ยนยิ มทำ� กนั
อาจจะถอื เปน็ ของตำ�่ และนา่ เกลยี ดหรอื อยา่ งไรกท็ ราบไมไ่ ด้ สว่ นดา้ นธรรม ทา่ นสอน
ตามความจริงและให้รู้เห็นตามความจริงเป็นส�ำคัญกว่าอื่น ดังน้ัน การฉันส�ำรวม
ในบาตรจงึ เปน็ วธิ ที จี่ ะใหค้ วามรจู้ รงิ จากอาหารไดห้ ลายทาง สำ� หรบั ผสู้ นใจใครต่ อ่ การ
พจิ ารณา เพราะอาหารทส่ี ว่ นมากแมค่ รวั ชอบปรงุ ผสมกบั สงิ่ ตา่ งๆ หลายชนดิ ดว้ ยกนั
เชน่ แกง เปน็ ตน้ เวน้ อาหารชนดิ ผตู้ อ้ งการรบั ประทานโดยเฉพาะ ไมป่ ระสงคจ์ ะปรงุ
กบั สงิ่ อ่นื ใด เชน่ ป้ิงปลา ปง้ิ ไก่ เป็นต้น แมเ้ ช่นนน้ั ก็อดจ้ิมกับนำ้� พริกหรือนำ�้ ปลา
ที่เรียกว่าผสมไม่ได้อยู่นั่นเอง ส่วนอาหารชนิดต่างๆ ท่ีแม่ครัวปรุงให้ดีด้วยฝีมือ
ประณตี นน้ั ลว้ นเปน็ อาหารทไี่ ดร้ บั การผสมมาแลว้ ทง้ั นน้ั เปน็ แตไ่ มส่ นใจคดิ และปกั ใจ
ลงไปทำ� ความสำ� คญั วา่ นา่ รบั ประทานหรอื ไมเ่ ทา่ นนั้ ความจรงิ แลว้ มนั เปน็ เรอ่ื งผสม หรอื
สำ� รวมอยโู่ ดยดี ในอาหารแทบทกุ ชนดิ ไมม่ ที างหลกี เลย่ี งสำ� หรบั มวลมนษุ ยเ์ รา เพราะ
ตอ้ งการจากสว่ นผสมของอาหารดว้ ยกนั แทบทกุ ราย นอกจากแมค่ รวั ปรงุ มาแลว้ ยงั มี

199

รายการพิเศษแอบแฝงเขา้ มาอยู่ข้างๆ โต๊ะ หรือข้างท่ีเปน็ ทรี่ บั ประทานอกี ด้วย เชน่
นำ้� ปลาหรอื อะไรตอ่ อะไรมากมายตง้ั เรยี งรายกนั อยู่ รอบๆ ขา้ ง จนรบั ประทานเสรจ็ ไป
ในคร้งั หนงึ่ ๆ เมื่อคดิ ดใู ห้ดแี ลว้ มนษุ ย์ชอบยุ่งอยู่มาก ยงุ่ แบบไม่คดิ แกไ้ ขในสงิ่ ท่ี
ควรแกไ้ ข แตก่ ลบั คดิ เพมิ่ ภาระใหห้ นกั แกต่ วั ขน้ึ ทกุ ระยะ แลว้ กบ็ น่ กนั ไมม่ วี นั เบอื่ บน่ กนั
ทุกแห่งหนต�ำบลหมู่บ้านโดยไม่นึกร�ำคาญ พูดแบบพระแล้วควรจะยุ่งในสิ่งที่ก่อให้
เกิดประโยชน์และความสงบสุขแก่ตนและส่วนรวม แต่ถ้าพูดตามปากและล้ินตาม
ความอยากของกเิ ลสตณั หาละก็ เปน็ ความยงุ่ ไมม่ วี นั จบสนิ้ ลงได้ คณุ จะขอใหอ้ าจารย์
อธบิ ายอะไรไปมากมาย เดย๋ี วคณุ จะเบอื่ เสยี เองมากกวา่ จะถอื เอาประโยชนจ์ ากเรอื่ ง
ของพระ มกี ารฉนั สำ� รวมเปน็ ตน้ กอ่ นทที่ า่ นผอู้ นื่ จะไดอ้ า่ นไดฟ้ งั และเบอ่ื ไปตามๆ กนั
คณุ กช็ กั จะเบื่อกอ่ นใครๆ เสยี แลว้

จะเบอื่ หรอื ไมก่ ต็ าม แตด่ ฉิ นั ขอฟงั ใหจ้ บเรอ่ื งอาหารสำ� รวม นมิ นตท์ า่ นอยา่ ดว่ น
จบเสยี เองกอ่ นท่ีดิฉนั จะเบื่อและธรรมจะพาใหจ้ บ ไดย้ ินแต่ทา่ นพดู เรอ่ื งแมค่ รวั ปรุง
อาหารตา่ งๆ วา่ เปน็ การผสมสำ� รวม สว่ นการสำ� รวมในบาตร ทา่ นยงั ไมเ่ หน็ พดู ถงึ เลย
คอยแต่จะกลบเกลือ่ นไปเสียเร่อื ย ผฟู้ ังก็อยากจะพลอยหมดหวังไปดว้ ย

การสำ� รวมในบาตรกเ็ ปน็ วธิ ปี รงุ อาหารแบบหนง่ึ ของพระธดุ งค์ ทที่ า่ นปรงุ สำ� หรบั
ท่านเอง ไมเ่ กีย่ วกับส่วนรวม และเป็นวธิ ฉี นั อีกแบบหน่ึงของทา่ นเช่นเดียวกนั ผลท่ี
ไดร้ บั กเ็ ทา่ กนั กบั แบบอน่ื ๆ คอื มรี สและพอกบั ความตอ้ งการของธาตขุ นั ธ์ เชน่ เดยี วกบั
วธิ รี ับประทานทั่วๆ ไป ไมผ่ ดิ แปลกกนั ทีต่ รงไหนท่ีจะให้เกดิ ความสงสัยและไตถ่ าม
ใหย้ ุ่งไปไม่มเี วลาจบสิน้ ลงได้

แลว้ มรี สอรอ่ ยบา้ งไหมคะ ฉนั แบบสำ� รวมกนั หมดทงั้ หวานทง้ั คาวเชน่ นนั้ มหิ นำ�
ยงั ระคนคาวหวานเข้าดว้ ยกันหมดมใิ ชห่ รือคะ โอโ้ ฮ แย่ พระทา่ นแย่ จะหารสและ
ความสขุ ในอาหารมาจากไหนกันท่าน

ตามหลกั ธรรมอนั เปน็ ทางถอดถอนกเิ ลสเครอ่ื งกงั วลแลว้ ทา่ นสอนไมใ่ หต้ ดิ ใน
รปู รส เสยี ง กลน่ิ เครอื่ งสมั ผสั ถกู ตอ้ ง และอารมณเ์ ครอื่ งยว่ั ยวน ผตู้ อ้ งการถอดถอน
เครื่องกังวลใจจากสิ่งเหล่าน้ี ก็ควรส�ำนึกตนบ้าง ไม่ควรปล่อยให้รสอันเกิดจาก

200

สิง่ ต่างๆ ท่ีกล่าวมาเข้าครอบงำ� จิตจนหาทางออกไมไ่ ด้ ซึง่ เปน็ การไมส่ มควรอย่างยงิ่
ฉะนน้ั การฉนั สำ� รวมจงึ เปน็ อบุ ายวธิ ที ดี่ วี ธิ หี นง่ึ ทจ่ี ะทำ� ใหจ้ ติ เหน็ โทษในอาหารเทา่ ทคี่ วร
จะเปน็ ได้ ไมเ่ พลดิ เพลนิ ในรสจนเกนิ ไปจนกลายเปน็ เรอ่ื งลมื ตน เพราะการพจิ ารณา
อาหารหลายชนดิ ทผ่ี สมอยใู่ นทแี่ หง่ เดยี วกนั ยอ่ มจะทำ� จติ ใหร้ หู้ ลกั ความจรงิ ทแ่ี ฝงอยู่
ในส่วนลึกของอาหารไดด้ ี ก่อนฉันหรอื กำ� ลังฉัน ทา่ นสอนใหพ้ จิ ารณาโดยแยบคาย
ทุกๆ ครั้ง เพ่ือเห็นความปฏิกูลในส่วนผสมของอาหารท้ังท่ีมีรสและกลิ่นดีอยู่
การพิจารณาไม่มีประมาณกว้างหรือแคบตามแต่ถนัดใจ ตามปกตินับแต่เครื่องปรุง
เรม่ิ ผสมกนั จนสำ� เรจ็ รปู ออกมาเปน็ อาหารชนดิ ตา่ งๆ รวมเขา้ มาในชาม ในจาน ในบาตร
รวมเขา้ มาถงึ มขุ ทวารผสมกบั ของไมส่ ะอาดในอวยั วะ ผา่ นเขา้ ไปอวยั วะภายในคา้ งอยู่
ราวราตรี แลว้ ผา่ นออกโดยมกี ารเปลยี่ นแปลงตวั มนั เองไปทกุ ระยะ ใจทไี่ มเ่ หอ่ ตามรส
ตา่ งๆ ย่อมมที างพจิ ารณาให้เห็นความจรงิ ไดท้ กุ ระยะจากอาหารหรอื จากสิ่งทัว่ ๆ ไป
ทง้ั ทโ่ี ลกสมมตุ วิ า่ ดี และตำ� หนวิ า่ ชวั่ วางตนกบั สง่ิ ทมี่ าเกยี่ วขอ้ งไดอ้ ยา่ งสมำ�่ เสมอ นเ่ี รยี น
เพยี งสงั เขป ถา้ มากไปกเ็ กรงคณุ ผนู้ ง่ั ฟงั จะเบอ่ื และเขด็ ไมอ่ ยากมาวดั เพอื่ บำ� เพญ็ ทาน
ศีล ฟังธรรม ก็จะขาดความดีไป ท้งั พระเณรก็จะบ่นคิดถงึ วดั วาศาสนากจ็ ะพลอย
เสื่อมโทรมไปด้วย

ทา่ นกน็ ำ� ธรรมมาสอนตามความเปน็ จรงิ ดฉิ นั กต็ งั้ ใจฟงั ดว้ ยความเคารพในธรรม
เพอ่ื อยากทราบความจรงิ ตามทที่ า่ นสง่ั สอน เหตไุ รจะไปเบอ่ื วดั วาศาสนาจนถงึ กบั ทำ� ตน
ใหข้ าดจากความดี โดยไมไ่ ปวดั ฟงั ธรรมจำ� ศลี บำ� เพญ็ ภาวนา ถา้ ดฉิ นั จะเปน็ คนอาภพั
ไมเ่ ปน็ ทไี่ วใ้ จเชอื่ ถอื ในทางศาสนาได้ เกรงจะเปน็ ภยั ตอ่ ธรรมของพระพทุ ธเจา้ กค็ วร
ชักสะพานและตัดออกจากบัญชี ไม่สั่งสอนต่อไปอีก จะเป็นความปลอดภัยแก่วง
พระศาสนาไดด้ ี

โอ้โฮ ถ้าอาจารยจ์ ะเป็นคนใจด�ำน้�ำขุน่ ถึงขนาดชกั สะพานตัดคณุ ผูเ้ ป็นลกู ศษิ ย์
ทีแ่ สนดหี ายากออกจากบญั ชีแลว้ ก็น่ากลวั จะไปเลน่ งานกับเทวทตั ในเมืองผี ท�ำเอา
ขมุ นรกแตกแบบไม่มใี ครกล้าเสี่ยงชีวิตเขา้ ไปตัดสินได้แน่ แตไ่ ม่เคยคิดวา่ เร่ืองเพียง
ระหว่างลูกศิษย์กับอาจารย์สนทนาธรรมกันเพื่อสารประโยชน์ต่อกันจะเป็นไปได้ถึง

201

ขนาดชกั สะพานและตัดขาดจากบัญชี และยอมไปเป็นข้าศึกกบั ผีผหู้ มดความหมาย
ซง่ึ อยใู่ ตด้ นิ เชน่ นนั้ เทา่ ทเี่ รยี นแลว้ เรยี นเลา่ ไมอ่ ยากอธบิ ายธรรมเกยี่ วกบั อาหารสำ� รวม
ก็ด้วยคิดว่า ธรรมแม้อยู่ในโลกและบุคคลเดียวกัน ก็มีความต่างกันอยู่โดยหลัก
ธรรมชาติของธรรม เชน่ เดียวกบั ผ้หู ญงิ กบั ผ้ชู ายอย่ใู นครวั เรือนเดียวกนั แตโ่ ลกก็
เห็นว่าต่างกันฉะน้ัน ผู้ปฏิบัติธรรมระหว่างพระกับฆราวาสก็อาจมีความรู้สึกในแง่
หนักเบาในธรรมต่างกนั อันเป็นสาเหตใุ หก้ ารปฏิบัตติ า่ งกัน การแสดงธรรมจึงควร
พจิ ารณาถงึ ความเหมาะสมกบั กาล สถานที่ และบคุ คล ทเ่ี ปน็ คคู่ วรแกธ่ รรมประเภทนน้ั ๆ
ยิ่งมาถกู คนไม่ฉลาดเชน่ อาจารยน์ ้ีด้วยแล้ว เวลาแสดงไปแทนทจ่ี ะเปน็ ประโยชนแ์ ก่
ทา่ นผฟู้ งั แตก่ ลบั เปน็ การสรา้ งความไมเ่ หมาะสมใหแ้ กห่ มชู่ นและวงพระศาสนาเขา้ อกี
กเ็ ทา่ กบั ตงั้ ตนเปน็ ขา้ ศกึ ตอ่ หมชู่ นและพระศาสนาโดยไมร่ สู้ กึ ตวั ฉะนน้ั ความไมแ่ นใ่ จ
ในความรู้ความฉลาดของตน จึงท�ำให้ผู้อื่นเสียประโยชน์และไม่สบายใจไปด้วย
อาจารยต์ อ้ งขออภัยมากๆ ดว้ ยท่เี รยี นคณุ แบบตรงไปตรงมาตามนสิ ยั จนเกินไป

ขอบพระคณุ ทา่ นทไี่ มถ่ อื สาคนอยา่ งดฉิ นั มหิ นำ� ยงั กลบั มาขออภยั เสยี อกี เทา่ ที่
เรยี นเรื่องตัดออกจากบัญชีและชักสะพานนัน้ ก็เรียนดว้ ยความเคารพและสนทิ สนม
ในใจตา่ งหาก มไิ ดม้ เี จตจำ� นงจะใหท้ า่ นตดั ออก นบั วา่ เปน็ บญุ อยา่ งยง่ิ แลว้ ทไ่ี ดม้ าเปน็
ลูกศิษย์ให้ทา่ นได้ว่ากลา่ วสง่ั สอน แมท้ ่านจะดดุ ่าวา่ กล่าวอย่างไร ดิฉันเป็นที่ยอมรบั
ด้วยความยินดี ไม่ขัดขืน เพราะธรรมดาลูกศิษย์กับครูอาจารย์ก็จำ� ต้องมีหนักบ้าง
เบาบ้างตามควรแก่เหตุการณ์ เช่นเดยี วกับพ่อ แม่ กบั ลูก ที่ท่านขอผา่ นไป ไม่อยาก
แสดงธรรมของพระ โดยเฉพาะใหฆ้ ราวาสฟงั ทว่ั ๆ ไปนนั้ ดฉิ นั เขา้ ใจ ถา้ ไมข่ ดั ขอ้ งนกั
พอฆราวาสอยา่ งดฉิ นั ฟงั ดว้ ยได้ กอ็ ยากขอวงิ วอนทา่ นเมตตาบา้ ง หากเปน็ การไมส่ ะดวก
และสมควรแลว้ กไ็ มข่ อรบกวน สว่ นอาหารประเภทสำ� รวมจะเหมอื นพระหรอื ไมก่ ต็ าม
ฆราวาสจะพอมีทางน�ำไปปฏิบัติให้เกิดประโยชน์แก่ตนและครอบครัวได้บ้างไหมคะ
ถ้าพอมไี ด้ ก็โปรดเมตตานบั วา่ เอาบญุ เจา้ พระคุณ

การทำ� ใหเ้ กดิ ประโยชน์ แทบทกุ สง่ิ มที างเปน็ ได้ จะทำ� ใหเ้ กดิ ความเสยี หายกไ็ ด้
ขน้ึ อยกู่ บั ผจู้ ะพาใหเ้ ปน็ ไป ตามปกตอิ าหารเปน็ เครอ่ื งหลอ่ เลยี้ งรา่ งกายมนษุ ยแ์ ละสตั ว์

202

ใหเ้ ปน็ อยู่ มไิ ดเ้ ปน็ ยาพษิ ทจ่ี ะคอยสงั หารชวี ติ ใหฉ้ บิ หาย ทเี่ ปน็ ความเสยี หายนนั้ เขา้ ใจวา่
เพราะไมม่ มี ตั ตญั ญตุ า ความรจู้ กั ประมาณในอาหาร อาหารจงึ กลายเปน็ เครอ่ื งเผาผลาญ
ทรพั ยส์ นิ เงนิ ทองใหฉ้ บิ หายปน่ ป้ี มเี ทา่ ไรไมพ่ อกนิ พอใช้ เพราะการบรโิ ภคดว้ ยอำ� นาจ
ของตณั หา คอื ความทะเยอทะยานเปน็ ผนู้ ำ� ผเู้ ดนิ ตามตณั หาความลน้ ฝง่ั คอื เรา จงึ พลอย
ไดร้ บั เคราะหก์ รรมและตามใชห้ นท้ี ตี่ ณั หาไปเทยี่ วกอ่ ไวไ้ มม่ วี นั จบสนิ้ ลงได้ นบั แตต่ น้
จนวันอวสานแห่งชีวิต ก็หาใช้หน้ียังไม่พอ ผู้เกิดสุดท้ายภายหลังเห็นผู้ใหญ่พาท�ำ
กเ็ อาอยา่ งและทำ� ตามผใู้ หญ่ ยง่ิ กวา่ นน้ั กแ็ ซงหนา้ ผใู้ หญแ่ บบไมม่ ยี บั ยงั้ ชง่ั ตวั วา่ อยใู่ น
ฐานะเชน่ ไร สมควรแกภ่ าวะของตวั หรอื ไม่ ผลกค็ อื ความทกุ ขร์ อ้ น ตอ้ งตามใชห้ นตี้ ณั หา
สบื ตอ่ กนั ไปอกี เหมอื นลกู โซ่ เปน็ ในทำ� นองนตี้ ลอดไป ทเ่ี รยี กวา่ เหตสุ บื ตอ่ เหตุ ผลสบื
ตอ่ ผล คอื ความไมร่ จู้ กั ยบั ยง้ั ตวั ตอ่ สง่ิ เกย่ี วขอ้ งเปน็ ตวั เหตุ แลถา่ ยทอดตอ่ แขนงกนั ไป
ความทกุ ขเ์ ดอื ดรอ้ นเพราะรายรบั ไมพ่ อกบั รายจา่ ยเปน็ ตวั ผล ทำ� ใหห้ มนุ ตวั เปน็ กงจกั ร
ตามๆ กันไป ตลอดลกู เต้าหลานเหลนไมม่ ปี ระมาณ เน่ืองจากความรอ้ นอนั เกดิ จาก
ตัณหาไม่มเี มอื งพอดีฉุดลากไปไมม่ ลี ดละ

ฉะนน้ั พระพทุ ธเจา้ ผมู้ พี ระเมตตาตอ่ สตั วโ์ ลก จงึ ประทานธรรมไวเ้ พอื่ เปน็ ทำ� นบ
กน้ั ความลน้ ฝง่ั ของตณั หาใหโ้ ลกไดม้ คี วามสขุ อนั เกดิ แตค่ วามรจู้ กั ประมาณ คอื ความ
พอดใี นการจา่ ยการกนิ การใชบ้ า้ ง ทรพั ยส์ นิ จะไมม่ ชี อ่ งรวั่ ไหลไปเสยี ทา่ เดยี ว มฉิ ะนนั้
ทง้ั คนโงค่ นฉลาด คนม่ังมดี ชี ่วั จะพากันจมอยูใ่ นกองทกุ ข์ คือความไมพ่ อกินพอใช้
ตามๆ กนั หมด ไมม่ ผี จู้ ะพบเหน็ ความสขุ อนั เกดิ จากความรจู้ กั ประมาณในการจา่ ยทรพั ย์
บา้ งเลย การทพี่ ระทา่ นฉนั อาหารสำ� รวม จงึ เปน็ วธิ บี น่ั ทอนและตดั ความหลงในรสอาหาร
ลงไดท้ างหนึ่ง ไมป่ ล่อยใจให้ว่งิ ตามรสนิยมจนเกนิ ไป เพราะนกั บวชเป็นเพศทีค่ วร
พจิ ารณาไตรต่ รองในทกุ สงิ่ ทมี่ าเกย่ี วขอ้ งกบั ตน ไมพ่ งึ หลงงมงายไปตามอยา่ งงา่ ยดาย
ทงั้ ภายในภายนอก ตลอดปจั จยั เครอื่ งอาศยั ประจำ� เพศของตน ควรพจิ ารณาแลว้ นงุ่ หม่
สบง จวี ร ไม่ทำ� ความตดิ หรอื รงั เกียจตอ่ สิ่งทต่ี นอาศยั ทกุ ชนิด ซ่งึ เหน็ วา่ ควรแก่เพศ
และฐานะของมนุษย์ผู้มีใจฉลาดรักษาตน บริโภคใช้สอยเพื่อบ�ำบัดรักษาธาตุขันธ์
ให้เป็นไปโดยสม่ำ� เสมอ ไมค่ ิดสงั่ สมตัณหาคอื ไฟขึ้นรังควานตนจากอาหารเคร่ืองใช้
ท่ีอาศัยประจ�ำวัน คนเราหากใช้ความไตร่ตรองพอประมาณแล้ว แม้จะประกอบ

203

การงานใด กม็ ที างอำ� นวยประโยชนใ์ หเ้ ทา่ ทค่ี วร ไมเ่ กดิ ผลสะทอ้ นยอ้ นมากอ่ ความทกุ ข์
ใหต้ นและผเู้ กยี่ วขอ้ งอน่ื ดงั ทที่ ราบๆ กนั อยตู่ ลอดมา ฉะนน้ั ในธดุ งค์ ๑๓ ขอ้ มกี าร
ฉนั ส�ำรวมเป็นตน้ จงึ ไมใ่ ชเ่ รอื่ งของธรรมเล็กน้อยสำ� หรบั หมชู่ นซึ่งจะมองข้ามไปโดย
มไิ ดค้ ดิ วา่ จะแยกแยะมาเปน็ ประโยชนแ์ กต่ นบา้ ง ความจรงิ กค็ อื กองมหาสมบตั นิ น่ั แล
ทที่ ำ� คนใหเ้ สยี จนหาทางยบั ยงั้ ตนไมไ่ ด้ เพราะเหน็ ความอยากเปน็ ของจำ� เปน็ และมคี า่
ยิง่ กว่าตวั ซ่งึ เปน็ ท่สี ถิตของธรรม ธรรมคอื ความรูจ้ กั ประมาณแก่ตัว เป็นตน้ จงึ หา
ที่แทรกลงไมไ่ ด้ และกลายเปน็ คนใจลอยไปตลอดกาล อบายมุขคอื ความโศกเศร้า
เหงาหงอย จึงย้ายครอบครัวมาต้ังบ้านเรือนอยู่บนร่างกายและจิตใจของผู้นั้นอย่าง
ปกั ลกึ ไมม่ วี นั กำ� หนดวา่ จะโยกยา้ ยไปทไ่ี หนอกี นค่ี อื โทษของความสรุ ยุ่ สรุ า่ ยฟมุ่ เฟอื ย
เห็นรายจ่ายจำ� เป็นกว่ารายรับ จึงมิใช่ของดพี อทจ่ี ะนอนใจไมค่ ิดหาทางแก้ไข

เทา่ ทอี่ ธบิ ายมา ผมู้ งุ่ ประโยชนก์ พ็ อจะแยกแยะไปทำ� ประโยชนแ์ กต่ นได้ ผไู้ มส่ นใจ
แม้จะยกพระไตรปิฎกไปตั้งไว้บนบ่า ก็คงสลัดท้ิงโดยไม่ยอมคิดให้เสียเวลาว่า
“อะไรตกลงบนบ่า” ดงั นี้ คุณจะใหอ้ าจารย์อธบิ ายอะไรใหฟ้ ังอกี เรื่องธุดงค์ ๑๓ ข้อ
แม้พระพุทธเจ้าประทานไว้เพื่อพระก็ตาม แต่เราเป็นฆราวาสถ้าสนใจใคร่ประโยชน์
จากธรรมเหล่านั้น ก็มีทางจะคัดเลือกถือเอาประโยชน์ได้เท่าที่ควรแก่เพศของตน
จงึ ขอยุติเรอื่ งธดุ งคไ์ ว้เพียงน้ี หรอื คุณยงั มีข้อขอ้ งใจอะไรอกี ถา้ ไม่จ�ำเป็นกโ็ ปรดไว้
โอกาสตอ่ ไป วันใหม่ เดอื นใหม่ ปีใหมย่ ังมี โปรดมาใหม่

ดิฉันต้องกราบขออภัยท่านมากๆ ท่ีมารบกวนเวลาท่านเสียนาน รู้สึกท่านจะ
เหน่อื ยแย่ วนั นตี้ อนดิฉนั กลบั ไปบา้ นแล้ว ได้โอกาสจะเลยไปกราบพระท่าน ขอยมื
หนงั สอื ธรรมวภิ าคปรจิ เฉท ๒ มาคน้ ดธู ดุ งค์ ๑๓ ขอ้ ถา้ ไมเ่ ขา้ ใจ จะมากราบรบกวนทา่ น
ใหช้ ว่ ยอธิบายให้ฟงั ใหม่ ดิฉันขอกราบขอบพระคุณท่าน

204

ผมมากราบและเรียนถามข้อขอ้ งใจทา่ นบ้างเล็กน้อย หากไม่ขัดต่อหลกั ศาสนา
และเปน็ การรบกวนจนเกนิ ไป คอื นบั แตว่ นั ผมรจู้ กั เดยี งสามา ผใู้ หญม่ พี อ่ -แม่ เปน็ ตน้
ชอบพูดเสมอว่า อย่าพากันฝึกหัดลักเล็กขโมยน้อย ท�ำชั่วทุจริตต่างๆ ตลอดจน
โกหกพกลมต้มตุน๋ คนอืน่ ให้ไดร้ บั ความเดือดร้อน-เสยี หาย เพราะเม่อื เขาจับได้แลว้
เขาเฆย่ี นตแี ละจบั ใสค่ กุ ตะราง มากไปกวา่ นนั้ เวลาตายแลว้ ไปตกนรกเปน็ ขมุ ๆ ตามแต่
โทษหนกั ท่ีตนทำ� ไว้ และจงประพฤติตัวดมี ีศีลธรรมประจำ� ตน เวลาอยู่ในโลกมนุษย์
ใจกส็ บาย ไม่เปน็ ทกุ ข์เดือดรอ้ น เวลาตายไปก็ข้ึนสวรรค์เสวยสขุ อันเป็นผลดที ่ีตน
ทำ� ไว้แลว้ ในเมืองมนษุ ย์ ดงั น้ี ทีน้ีตามหลักพระพุทธศาสนาที่พระพุทธเจ้าสอนไวน้ น้ั
นรก-สวรรค์ มีจริงไหม เฉพาะความเห็นของทา่ นวา่ มีจรงิ ไหม ทา่ น

เรอื่ งทำ� นองนมี้ ผี มู้ าถามเสมอ อาจารยเ์ องกแ็ ปลกใจ เพราะผจู้ ะถามหาตนอนั เปน็
ต้นเหตขุ องนรก-สวรรค์ นน้ั ไมค่ ่อยมี

ตนกพ็ อมองเหน็ อยแู่ ลว้ ทา่ น ตลอดความสงู ตำ�่ ดำ� ขาว อว้ นดพี ผี อม สว่ นนรก
สวรรคน์ นั้ ไมท่ ราบวา่ จะไปเจอเอาทา่ ไหนกนั ถงึ จะปรบั ตวั ทนั เฉพาะอยา่ งยงิ่ “นรก”
ฟงั แลว้ นา่ กลวั มาก ทง้ั ไมท่ ราบวา่ อยแู่ หง่ หนตำ� บลใด มลี กั ษณะอยา่ งไร ใหญ่ เลก็ ลกึ
ตน้ื กวา้ ง แคบเพยี งไร และมกี ขี่ มุ ดว้ ยกนั ซงึ่ พอจะหลบหลกี ได้ ไมโ่ ดนเอาอยา่ งจงั ๆ
เวลาตายไปแลว้ จงึ ตอ้ งรบี เรยี นถามทา่ นผรู้ กู้ อ่ นพอจะปฏบิ ตั ติ อ่ นรกไดบ้ า้ ง สว่ น สวรรค์
พอได้ยินกช็ อบใจอยูแ่ ล้ว ทงั้ ๆ ทไี่ ม่ทราบว่าอยู่ทไ่ี หนอีกเหมือนกนั ทงั้ ท่นี ่ากลวั และ
น่าชอบใจน้ี ตงั้ อยอู่ ยา่ งไรและทไ่ี หนกนั แน่ ถ้ามจี ริง ถ้าไม่มกี จ็ ะน�ำมาโกหกกันหา
ประโยชนอ์ ะไร เพราะโลกนเ้ี ตม็ ไปดว้ ยความโกหกพกลมอยแู่ ลว้ ไมจ่ ำ� เปน็ ตอ้ งหามา
เพมิ่ เตมิ เพอื่ ใหเ้ กลอ่ื นโลกไปเปลา่ ๆ คนดมี ศี ลี ธรรมจะหาทางเดนิ ไปไมไ่ ด้ เพราะเตม็ ไป
ดว้ ยส่งิ สกปรกรกรงุ รังเหล่าน้เี หลือประมาณ

ค�ำว่า ตน ตามหลกั ธรรมทฟ่ี งั เขา้ ใจกนั ทวั่ ๆ ไปนน้ั หมายถึงร่างกายจิตใจซงึ่
ประชมุ กันอยู่ทเ่ี รียกวา่ คน เช่น คณุ หรืออาจารย์ ซ่ึงออกมาจากคนท่มี ชี ีวิตอยู่ มไิ ด้
หมายเอาเพียงร่างกายซึ่งเป็นเครื่องเชิดของใจเท่าน้ัน แต่หมายถึงใจผู้สั่งงานด้วย
ถงึ เรยี กวา่ ตน ถา้ จะพดู ใหถ้ กู กบั ตวั การผรู้ บั ผดิ ชอบในงานและผลของงานทก่ี ายวาจา

205

ทำ� ขนึ้ จรงิ ๆ กต็ อ้ งหมายถงึ ใจโดยตรง ใจนแี้ ลคอื ตวั การของคนทง้ั คน คำ� วา่ ถามหาตน
จงึ หมายถงึ การสงั เกตสอดรใู้ จและความเคลอื่ นไหวของใจทจี่ ะสง่ั งานออกมาทางกาย
วาจาด้วย โดยมากไม่ได้สังเกตความเคล่ือนไหวผิด-ถูก-ดี-ช่ัว ของตนว่าเป็นไป
ในทางใด ซ่ึงจะใหเ้ กดิ สขุ หรอื ทกุ ขข์ ึน้ มาที่ตน คือใจ มไิ ดห้ มายเอาเพียงรา่ งกายดงั
ทเ่ี ขา้ ใจกัน ส่วนนรกจะมกี ีห่ ลุมและใหญ่ เลก็ -ลกึ -ตนื้ -กวา้ ง-แคบ เพียงไร และ
อย่ทู ีไ่ หนน้ัน ไม่นา่ วิตกมากไปกว่ากาย วาจา ใจ ของเราซึง่ คอยจะโดดโน้นโดดนี่
ผดิ ๆ พลาดๆ อยปู่ ระจ�ำตน อนั เป็นเหตุใหโ้ ดดไปโดนขุมนรก คอื ความทกุ ข์รอ้ นได้
ทกุ ระยะแมใ้ นแดนมนษุ ยเ์ รานเ้ี อง เพราะคำ� วา่ นรก นนั้ กอ่ นอน่ื ตอ้ งหมายเอาความ
ทุกข์ร้อนที่กายกับใจได้รับเห็นประจักษ์กับตนอยู่เสมอแทบไม่เว้นแต่ละเวลาก่อน
คนท่มี คี วามทกุ ข์ร้อนเพราะการทำ� ผดิ ของตน ย่อมมที างเสวยทุกข์ได้ทั้งขณะทีท่ �ำไป
เปน็ ลำ� ดบั ในแดนมนษุ ยท์ เี่ รยี กวา่ เจอขมุ นรกทง้ั เปน็ และไดร้ บั ทกุ ขเ์ ปน็ วบิ ากประจำ� ตน
อยู่เช่นน้ี เมอื่ ตายไป เขาจะได้สุขสมบตั อิ ันพงึ พอใจมาจากไหน เขาก็คือคนเจ้าทกุ ข์
อยนู่ นั่ เองในโลกทงั้ สอง คอื โลกนแ้ี ละโลกหนา้ ฉะนนั้ จงึ ควรสงั เกตดกู ารเคลอ่ื นไหว
แห่งความประพฤตดิ ชี ัว่ ทางกาย วาจา ใจ ของตนในปจั จบุ นั ไปเป็นวนั ๆ ดีกวา่ จะไป
มองหานรกสวรรค์ของความฝัน ซ่ึงมักเป็นเรื่องเหลวไหลมากกว่าจะเป็นความจริง
พอยึดเปน็ หลักได้ ส่วนมากผ้ทู ี่เกดิ ความสงสยั ในนรกสวรรค์ เป็นสาเหตสุ บื เน่อื งมา
จากความไมส่ มบรู ณใ์ นทางสขุ ภาพ อาจมคี วามทกุ ขก์ ายทกุ ขใ์ จเรอ้ื รงั มาเปน็ ประจำ� จงึ ทำ�
ใหใ้ จเกดิ ความระสำ่� ระสาย อยไู่ มเ่ ปน็ สขุ คดิ อยากยา้ ยภพยา้ ยภมู ดิ ว้ ยความสำ� คญั วา่
ท่ีนน้ั จะดที ่โี นน้ จะสบายหายกงั วล ไมม่ ที กุ ขบ์ บี คน้ั อย่ตู ลอดเวลาดงั ท่เี ปน็ อยนู่ ี้ จงึ ทำ�
ใหค้ ดิ สงสยั ไปในเรอื่ งภพเรอื่ งชาตแิ ละนรกสวรรคม์ จี รงิ หรอื ไมม่ ยี งุ่ ไปหมด ซงึ่ ลว้ นแต่
เป็นเร่ืองคิดเพื่อก่อไฟเผาตัวเปล่าๆ โดยไม่เกิดประโยชน์อะไรเลย ความคิดไป
รอ้ ยแปดพนั ประการนนั้ แล ทำ� ใหไ้ มแ่ นใ่ จทง้ั ความเปน็ อยใู่ นปจั จบุ นั ทง้ั ความเปน็ ไปใน
อนาคต คือภพหนา้ ว่าจะเปน็ ไปในรูปใด ความสงสยั ไมแ่ น่ใจครง้ั นี้ เหมอื นคนทีม่ ี
สมบตั นิ ้อยไม่พอกนิ พอใชใ้ นครอบครวั การอาชพี ไมส่ ะดวก ทางไหลมาแหง่ ทรพั ย์
สมบตั กิ ไ็ มม่ เี พอ่ื ปจั จบุ นั และอนาคตคอื วนั ขา้ งหนา้ เพยี งจะหารบั ประทานไปวนั หนง่ึ ๆ
กข็ าดๆ เขนิ ๆ และฝดื เคอื งเตม็ ทอี ยแู่ ลว้ จงึ คดิ อยากยา้ ยบา้ นเรอื นสถานทอ่ี ยเู่ พอ่ื หา

206

ความสมบูรณ์พูนสุขในสถานที่อื่นในอนาคตสืบไป คนเราถ้ามีความเป็นอยู่ใช้สอย
สะดวกโดยประการทัง้ ปวงแลว้ ก็ไม่จ�ำเป็นจะคิดย้ายครอบครัวเหย้าเรอื นใหล้ �ำบาก
สน้ิ เปลอื งเปลา่ ๆ เพราะมคี วามสขุ อนั เกดิ จากการใชท้ รพั ยส์ มบตั อิ ยา่ งพอเพยี งอยแู่ ลว้

ฉะน้ัน เรือ่ งของจิตทค่ี ิดรวนเรหานรกสวรรค์ กับคนท่คี ิดอยากย้ายบา้ นเรอื น
เพอ่ื หาความสะดวกใส่ตน จึงเข้าในทำ� นองเดียวกัน สำ� หรับคณุ เลา่ จะสมัครเข้าใน
คนประเภทไหน หรอื จะพาลหาแตเ่ รอ่ื งวา่ พระพทุ ธเจา้ และคนโบราณโกหกอยแู่ บบนน้ั
โดยไม่ค�ำนงึ ถึงตวั วา่ จะก้าวไปเหยียบกองเพลิงกองใหญ่ๆ อันแสนรอ้ นที่ไหนกันแน่
บ้างหรอื ตามปกติ คนท่ีคดิ สงสัยว่านรกสวรรคม์ ีหรือไม่มีนน้ี ้นั มีเกลอ่ื นไปหมดใน
โลกมนษุ ยเ์ ราจนจะหาทางเหยยี บยา่ งไปไมไ่ ด้ ทำ� ไมไมค่ ดิ แกไ้ ขเสยี บา้ ง เผอ่ื จะมที าง
เดนิ ได้ ไมเ่ กล่อื นไปหมดทว่ั แผ่นดินด้วยคนประเภทข้สี งสยั นี้

แทนท่ีทา่ นจะอธิบายเรอ่ื งนรก-สวรรค์ ใหผ้ มฟงั พอสบายใจหายสงสยั เสยี บา้ ง
เลยกลับมาเฆี่ยนผมเข้าอกี ว่าเปน็ คนข้ีสงสัย เลยท�ำให้ยุ่งเข้าอีก เรือ่ งนรก-สวรรค์
นัน่ เล่าทา่ นมีจรงิ ไหม ผมยังกระหายอยากฟังอยู่เวลาน้ี ถ้ามจี ริง มีก่ขี มุ ใหญ่-เลก็ -
ตน้ื -ลกึ -หนา-บาง-กวา้ ง-แคบ ขนาดไหน และตงั้ อยทู่ ไี่ หน ทา่ นยงั ไมอ่ ธบิ ายใหผ้ ม
ฟังเลย

เพยี งการปรบั ปรงุ ตวั เองเพอ่ื ไมใ่ หก้ า้ วเขา้ ไปทางขมุ นรกตง้ั อยู่ คณุ กย็ งั ไมเ่ ขา้ ใจ
เมอ่ื เปน็ เชน่ นี้ แมอ้ าจารยจ์ ะอธบิ ายเรอื่ งนรก-สวรรค์ ใหฟ้ งั คณุ กจ็ ะเขา้ ใจไดอ้ ยา่ งไร
ฉะนนั้ อาจารยจ์ งึ ยงั ไมอ่ ธบิ าย จะขอรอไปจนกวา่ คณุ จะรจู้ กั วธิ ปี ฏบิ ตั ติ อ่ ตวั เองไดเ้ ทา่ ที่
ควรก่อน พอเป็นที่แน่ใจได้ว่าคุณจะไม่เข้าไปเป็นคนกีดขวางอยู่ในขุมนรกน้ันแล
อาจารยจ์ ะพยายามอธิบายให้คณุ ฟังอยา่ งถงึ ใจ เวลานี้เหน็ วา่ ยงั ไม่จ�ำเปน็ มากไปกวา่
การอธิบายให้คุณรู้จักวิธีปฏิบัติต่อตนเองเพ่ือหลบหลีกขุมนรกที่คุณก�ำลังสงสัยอยู่
เวลาน้ี

แลว้ การปรบั ปรงุ ตนเองจะทำ� อยา่ งไรละ่ ทา่ น ผมยงั ไมเ่ ขา้ ใจเลย นมิ นตท์ า่ นอธบิ าย
ใหผ้ มฟงั บา้ ง

207

กน็ น่ั เองละคณุ เพราะฉะนนั้ อาจารยจ์ งึ เผดยี งคณุ อยา่ งไรละ่ เกย่ี วกบั การปรบั ปรงุ
ตนเอง เขาปรบั ปรงุ อาหารใหม้ รี สอรอ่ ยเขาทำ� อยา่ งไร คณุ กค็ วรปรบั ปรงุ ตวั ใหม้ รี สอรอ่ ย
ด้วยความประพฤติตัวให้ดี ให้ลูกเมียสรรเสริญรักชอบ ไปท�ำงานก็ท�ำให้เต็มเม็ด
เตม็ หนว่ ยเตม็ เวลำ่� เวลา โดยมงุ่ ตอ่ ผลงานเพอ่ื ประเทศชาตจิ รงิ ๆ เปน็ คนซอื่ สตั ยส์ จุ รติ
ต่อเพ่ือนฝูงและหน้าท่ีจริงๆ ไม่อุบอิบๆ ซ่ึงท�ำให้ประชาชนราษฎรเดือดร้อน และ
เกลยี ดชงั เพราะสงิ่ นน้ั ไมม่ อี ยคู่ งทด่ี งี ามเตม็ จำ� นวนเดมิ บา้ ง สง่ิ นหี้ ายไปอยา่ งลกึ ลบั บา้ ง
ไมค่ ดิ การใดๆ เพอ่ื ชาติ แตก่ ลบั เปน็ เรอื่ งอบุ อบิ เพอ่ื ตวั อยเู่ บอื้ งหลงั ทำ� อะไรใหร้ าษฎร
เชื่อถอื ได้ เขาจะเกดิ ความเคารพรักไปเอง โดยไมต่ ้องโฆษณาชวนเชอื่ เปลา่ ๆ แตห่ า
ความจริงไม่ได้อันเป็นเครื่องกวนสมองไม่มีประโยชน์ ประชาชนเบ่ือไม่อยากฟัง
ไม่กดขบ่ี ังคบั รดี ไถ แตม่ ีความสตั ยค์ วามจรงิ ตอ่ ส่วนรวม และมเี มตตาต่อประชาชน
คลา้ ยคลงึ กบั ลกู ของเราในครวั เรอื น ใหค้ วามสนทิ สนมไมถ่ อื ตวั เยอ่ หยงิ่ ทำ� ตนเสมอื น
เพอ่ื นรว่ มงานกนั ระหวา่ งราษฎรกบั เราผเู้ ปน็ นายตดิ ตอ่ ชว่ ยเหลอื กนั ตามจารตี ประเพณี
ของประชาชนกับทางราชการซ่ึงแยกกันไม่ออก ส่วนทางครอบครัวก็เป็นคนรักเมีย
มากกวา่ รกั ลูกไวน้ ่ันแลพอดี เพราะผชู้ ายเราโดยมากชอบโก้เกเ๋ ตร็ดเตรโ่ ดยถือว่าตน
เป็นผชู้ าย จึงไมค่ อ่ ยกระดากอาย และค�ำนงึ ถึงเมียลกู วา่ จะได้รบั ความเสียหายหรือ
ชอกชำ้� นำ้� ใจอยา่ งไรหรอื ไม่ วสิ ยั ของคนทมี่ หี วั ใจรกู้ จิ ทค่ี วรทำ� และควรเวน้ ตามศลี ธรรม
ของมนษุ ยผ์ มู้ คี วามฉลาดกวา่ สตั วแ์ ละไดร้ บั การศกึ ษามาพอประมาณ ศลี ธรรมควรถอื
เปน็ หวั ใจของตนและครอบครวั ตลอดวงงานทต่ี นเกย่ี วขอ้ ง อยา่ ใหม้ วั หมอง การใหท้ าน
รักษาศีลตามกาลอันควรและไหวพ้ ระภาวนาพทุ โธ ธัมโม สังโฆ ควรถอื เปน็ ธรรม
ฝากเป็นฝากตายของชีวิตจิตใจ อย่าลดละปล่อยวาง และควรท�ำภาวนากับใจให้
กลมกลืนอยู่เสมอ อย่าให้ขาดวันขาดคืน ท้ังถือเป็นกิจจ�ำเป็นอย่างยิ่งตลอดชีวิต
จะเปน็ รากแกว้ ฝงั ลกึ ในครอบครวั และประเทศชาตติ ลอดกาล เพราะคนไมม่ ธี รรม คอื
ทาน ศลี ภาวนา ทา่ นเรยี กวา่ สตั ว์ เพราะละเลยสมบตั อิ นั ดเี ยยี่ มของมนษุ ย์ ปลอ่ ยตน
ไปตามลทั ธวิ สิ ยั ของสตั วด์ ริ จั ฉาน ซง่ึ ไมส่ มควรอยา่ งยงิ่ แกม่ วลมนษุ ยเ์ รา สง่ิ ทจี่ ะเกดิ
ความเสยี หายแกต่ นและครอบครวั ตลอดสว่ นรวมอยา่ หาญรทิ ำ� สงิ่ นน้ั จะแสดงความ
เสยี หายใหเ้ ราไดร้ บั ทกุ ขโ์ ดยประจกั ษ์ สมกบั วา่ บาปบญุ มอี ยใู่ นโลกไมข่ าดสญู สงิ่ ใด
จะขาดตกบกพรอ่ งหรือเสยี หายไปบ้างในครอบครัว ใหเ้ หน็ เหตุเหน็ ผลไปตามความ

208

จำ� เปน็ ของมนั แตใ่ จอยา่ ใหเ้ สยี ไปจากศลี ธรรมทเี่ คยบำ� เพญ็ มากำ� กบั ตน คำ� วา่ ศลี ธรรม
เราเปน็ มนษุ ยต์ อ้ งรคู้ ณุ สมบตั ขิ องศลี ธรรม นอกจากสตั วด์ ริ จั ฉานจะไมร่ เู้ รอ่ื งอะไรกบั
ศลี ธรรม รเู้ พยี งอาหารเพอ่ื ปาก-ทอ้ ง ของมนั ไปเปน็ วนั ๆ และเบยี ดเบยี นกนั เพอ่ื ความสขุ
สำ� หรับตวั เท่านน้ั

ทอี่ ธบิ ายมาพอประมาณน้ี คอื วธิ ปี รบั ปรงุ แกไ้ ขและสง่ เสรมิ ตนใหถ้ กู ทางความสขุ
ความเจริญท่ีเรียกว่าสวรรค์ เพราะตามธรรมดา คนเราท่ีมีความสุขกายสบายใจ
พอครองตวั อยแู่ ลว้ ใจกไ็ มร่ ะสำ�่ ระสายสา่ ยแสไ่ ปใต้ ไปเหนอื ไปนรก สวรรค์ พอให้
เกิดความทุกข์ร�ำคาญแก่ตนอะไรนัก มีแต่ตั้งหน้าประกอบสัมมาอาชีพและบ�ำรุง
คณุ งามความดีไปโดยสม่ำ� เสมอเทา่ นน้ั เอง ไม่ปล่อยใจใหว้ งิ่ โน้นโดนน้ี อันเป็นทาง
ลอ่ แหลมตอ่ อนั ตรายและหา่ งไกลตอ่ ความสงบสขุ ทต่ี นมงุ่ หวงั ดงั นน้ั อาจารยจ์ งึ ไมข่ อ
แสดงเรื่องนรกสวรรค์ว่าอยู่ที่โน้นหรือท่ีน้ี ให้ห่างไกลต่อความสุขความทุกข์ที่โลก
เสวยกนั อยปู่ ระจำ� กายประจำ� ใจนเ้ี ลย เพราะคำ� วา่ นรกกค็ อื แดนหาความสขุ ความเจรญิ
ไมไ่ ดน้ น่ั เอง ผใู้ ดเจอเขา้ ทไ่ี หน กท็ ราบกนั ทนั ทวี า่ เปน็ สงิ่ ทไ่ี มพ่ งึ ปรารถนา แมจ้ ะมอี ยู่
ในโลกนก้ี ็ไมม่ ใี ครปรารถนา เชน่ ทุกข์ในเรอื นจ�ำ (ตะราง) ถงึ จะมีอยใู่ นโลกหนา้
กไ็ มม่ ใี ครปรารถนา เชน่ ทกุ ขใ์ นนรก ถา้ คณุ ไมแ่ นใ่ จยงั จะฝนื ถามเรอื่ งนรกไปเรอ่ื ยๆ
กเ็ กรงจะถกู กลา่ วหาวา่ คณุ เปน็ โรคเสน้ ประสาท สตไิ มค่ อ่ ยจะดี ใจเลอื่ นลอย ถามหา
แตท่ กุ ข์ ถามหาแต่นรกหมกไหม้ซึ่งโลกๆ เขากลัวกันยิ่งนกั สว่ นความสขุ และทาง
ดำ� เนินเพ่อื ความสขุ ทเ่ี รียกวา่ สวรรค์น้นั ไมส่ นใจถามเพอื่ ความเขา้ ใจเลย ถา้ อาจารย์
จะฝนื อธบิ ายแตน่ รก-สวรรค์ ใหฟ้ งุ้ ไปทา่ เดยี ววา่ นรกอยทู่ างทศิ โนน้ สวรรคอ์ ยทู่ าง
ทิศนี้บ่อยๆ แต่ไม่สนใจสั่งสอนทางความเส่ือมความเจริญให้คุณรู้วิธีปฏิบัติแก้ไข
เพอ่ื มที างละชั่วท�ำดอี นั เปน็ ทางหลกี ทุกขเ์ พื่อประสบสุข ทเี่ รียกวา่ หลีกนรกเพื่อเจอ
สวรรค์เสียบ้าง กก็ ลัวถกู กลา่ วหาว่าอาจารย์เป็นโรคเสน้ ประสาท จงึ ประกาศสอนแต่
นรกสวรรค์แบบไมเ่ ป็นทา่ เพราะฉะนน้ั เพือ่ ความเหมาะสม อาจารย์จึงขออธิบายให้
คณุ ฟงั ทง้ั เร่อื งทุกข์-สขุ ท่รี ้ๆู อยู่กบั ตัวเราทุกคน ทั้งการปรบั ปรงุ ตวั เพ่อื ความสขุ
เฉพาะตวั และสว่ นรวม ตลอดนรก-สวรรค์ กพ็ ยายามอธบิ ายเทยี บเคยี งทงั้ ใกล้ ทง้ั ไกล
ทง้ั ในและนอก ท้ังโลกนแ้ี ละโลกหนา้ หวังว่าคณุ จะพอใจ

209

ผมขอกราบขอบพระคณุ ทา่ นทอี่ ตุ สา่ หเ์ มตตาอธบิ ายใหฟ้ งั ทกุ แงท่ กุ มมุ จนเปน็ ที่
เขา้ ใจเกย่ี วกบั ความทกุ ข-์ สขุ -นรก-สวรรค์ การปรบั ปรงุ ตวั เพอ่ื ตนเองและครอบครวั
ตลอดสว่ นใหญท่ วั่ ๆ ไป ผมพอใจตามทที่ า่ นอธบิ ายเปน็ ลำ� ดบั ไป แตท่ ส่ี งสยั ยงั ไมห่ าย
ก็ตรงทนี่ รกสวรรค์มีหรอื ไมม่ ี น่นั ท่านไม่เห็นแสดงเลย นิมนต์โปรดผมตรงนห้ี น่อย
เถอะทา่ น ยงั สงสัยนดิ ๆ เทา่ นี้เอง

แหม ไม่ยอมให้ผ่านไปได้แม้แต่นิดเดียวนะ จ�ำแม่นย�ำเสียด้วย ไม่ยอมให้
คลาดเคล่ือนเอาเลย ผู้ต้องหากับเรือนจ�ำนั้นมีความเกี่ยวเนื่องกันอย่างแยกไม่ออก
ถา้ ผตู้ อ้ งหามหี ลกั ฐานพยานมน่ั คงดี กร็ อดตวั ออกไปไมต่ ดิ คกุ ถา้ หลกั ฐานพยานไมม่ ี
หรอื มไี มเ่ พยี งพอ กจ็ ำ� ตอ้ งตดั สนิ ใหต้ ดิ คกุ เทา่ นน้ั ปี เทา่ นเี้ ดอื น ตามแตโ่ ทษหนกั หรอื เบา
คนทำ� ความชว่ั เสยี หายตา่ งๆ ถา้ รบี แกไ้ ขตนดว้ ยการกลบั ประพฤตติ วั ดไี ปเพอ่ื ผอ่ นหนกั
ผอ่ นเบา หรอื เพอ่ื ลบลา้ งความชว่ั ทเี่ คยทำ� มานนั้ เสยี กช็ อื่ วา่ มหี ลกั ฐานพยานอนั ดี และ
มนั่ คงไวย้ นื ยนั กบั ความชวั่ ทม่ี กี ำ� ลงั นอ้ ยยอ่ มผา่ นไปได้ ไมต่ อ้ งมายอมรบั บาปกรรมที่
ตนทำ� ไปตลอดสาย แตถ่ า้ หลกั ฐานคอื ความดไี มพ่ อ ความชว่ั มอี ำ� นาจเหนอื กวา่ กจ็ ำ� ตอ้ ง
เสวยทุกขท์ ัง้ ที่เปน็ คนอยใู่ นแดนมนุษย์ ทัง้ ท่ตี ายไปแล้ว เพราะแกค้ ดีไมต่ ก จ�ำตอ้ ง
ตดิ คกุ ในเมอื งผที เ่ี รยี กวา่ นรก ฉะนนั้ ผตู้ อ้ งหากบั เรอื นจำ� กบั คนทำ� บาปกรรมไมล่ ดละ
ไม่ยอมเห็นโทษกบั แดนนรก จึงแยกจากกนั ไม่ออก กรรมตอ้ งบงั คบั ให้เขาไปดูโทษ
และเห็นโทษในเรือนจ�ำและในนรกเมืองผีเพื่อจะได้หายสงสัยในตัวเขาเองและหมด
ปญั หากันไปเสยี ที หวงั วา่ คณุ จะพอเขา้ ใจและยอมให้ผ่านไปได้

ผมพอเขา้ ใจไดเ้ ฉพาะนรกในเมอื งคนกบั นรกในเมอื งผี แตส่ วรรค์ ทา่ นไมเ่ หน็
แสดงให้ฟังบ้าง ผมคอยฟังว่าท่านจะอธิบายสวรรค์ต่อล�ำดับนรก แล้วหายไปเลย
ผมต้องขอรบกวนท่านอีกเล็กนอ้ ย หวงั ว่าทา่ นคงไม่ขดั ข้อง

คุณรู้สกึ เปน็ คนละเอียดลออเอาการอยู่ อาจารย์ก็คดิ ว่าหมดภาระไปแลว้ ร้สู ึก
โลง่ ใจ แตก่ ลบั เอาสวรรคม์ าใหแ้ บกเขา้ ไปอกี แลว้ คนทง้ั หลายขน้ึ สวรรคก์ นั แตอ่ าจารย์
กลบั แบกสวรรค์ จงึ รสู้ กึ เปน็ คนแปลกโลกเขาอยมู่ าก คำ� วา่ สวรรค์ คอื แดนแหง่ ความสขุ
เป็นสถานท่ีอยู่ของคนท่ีมีคุณธรรมซ่ึงเคยอบรมไว้แล้ว ถ้าอยู่ในโลกมนุษย์ก็คือ

210

คนใจบุญ มีเมตตาจิตต่อเพ่ือนมนุษย์และสัตว์ ไม่โหดร้ายทารุณ มีความร่มเย็น
เหน็ ความสขุ ประจกั ษใ์ จ อยใู่ นสถานทใ่ี ด อริ ยิ าบถใด กเ็ ปน็ สขุ ใจ ไมม่ ภี ยั มเี วรกบั ผใู้ ด
อยดู่ ว้ ยคณุ ธรรมสมำ�่ เสมอ ทงั้ ภายในใจและการแสดงออก ไมม่ บี าปกรรมมาฟอ้ งรอ้ ง
ก่อกวนยุแหย่ใจ เวลาตายไปก็ดวงใจมีคุณธรรมนั่นแล จะเป็นผู้เสวยผลในสุคติ
ชนั้ นั้นๆ ท่ีเรยี กวา่ สวรรค์ ถ้าคุณตอ้ งการอยากไป ก็โปรดบ�ำเพญ็ ตนตามที่อธบิ าย
ผา่ นมาแลว้ นน่ั แล มหี วงั ประสบตามใจหมายแนน่ อน แตถ่ า้ อยากไปอบาย กพ็ ยายาม
เท่ียวเตรด็ เตร่เร่รอ่ นไปตามสถานทต่ี า่ งๆ มีสถานทเ่ี ริงรมย์ อาบ อบ นวด เปน็ ตน้
สมบตั เิ งนิ ทองแม้จะบรรทกุ รถยนตร์ ถไฟมาเปน็ ตูๆ้ กเ็ ขา้ ใจวา่ จะหายจมลงไปใตก้ น้
มหาสมุทร คือตัณหาความอยากน�้ำล้นฝั่งอย่างไม่มีอะไรเหลือติดตัวให้เห็นต่อหน้า
ตอ่ ตา กลบั มาบา้ นกเ็ ปน็ ขา้ ศกึ ศตั รกู บั ลกู กบั เมยี ผลทป่ี รากฏกค็ อื ทกุ สง่ิ จะเปน็ กองเพลงิ
ไปตามๆ กนั หมด นคี่ อื อบายหรอื นรกในเมอื งมนษุ ย์ และมอี ยกู่ บั ทกุ คน ใครชอบและ
แสวงหาสงิ่ ใด ตอ้ งเจอกับสิ่งนนั้ แน่นอน โปรดนำ� ไปพจิ ารณาและเลือกเฟ้นเอาตามที่
เห็นควร ถ้าเราต้องการเป็นลูกศิษย์ท่มี ีครูสอน
โอโ้ ฮ ทา่ นลงหนกั จรงิ กอ่ นจะทำ� ใหผ้ มเขา้ ใจ ทนี ผี้ มหมดปญั หาเรอ่ื งนรก-สวรรค์
แลว้ จะนำ� ธรรมทท่ี า่ นอตุ สา่ หเ์ มตตาสงั่ สอนปฏบิ ตั ไิ ปตามกำ� ลงั ของผม ไมใ่ หเ้ สยี ทที า่ น
พดู ฝากไว้วา่ “ลกู ศิษย์มีคร”ู ขอกราบขอบพระคุณท่าน

211



ค�ำถาม-ค�ำตอบปัญหาธรรม

ถาม กระผมได้คัดเลือกเอาธรรมะในหัวข้อเรื่อง “ปัญญาอบรมสมาธิ”
ท่ีทา่ นอาจารยแ์ สดงไว้ในหนงั สอื “แวน่ ดวงใจ” มาลงพมิ พ์ในนติ ยสาร “โลกทพิ ย”์
ฉบบั ที่ ๓๙ ประจำ� เดอื น สงิ หาคม (หลงั ) ๒๕๒๗ ซง่ึ จะออกวางตลาดในวนั ท่ี ๕ สงิ หาคม
๒๕๒๗ โดยไดจ้ ดั ทำ� และปดิ เลม่ เสรจ็ เรยี บรอ้ ยแลว้ เมอื่ วนั ที่ ๑๑ กรกฎาคม ๒๕๒๗
นี้

กระผมไดอ้ ธษิ ฐานจติ ขออนญุ าตตอ่ ทา่ นอาจารยแ์ ลว้ แตก่ ย็ งั ไมส่ บายใจ จงึ ตอ้ ง
เขียนจดหมายขออนุญาตต่อท่านอาจารย์ และบอกกลา่ วมาอกี คร้งั หนึ่ง

นติ ยสาร “โลกทพิ ย”์ เปน็ หนงั สอื ทพี่ มิ พจ์ ำ� หนา่ ย โดยมหี ลายๆ เรอื่ งราวรวมกนั
ในเลม่ เดียวกนั กเ็ กรงวา่ จะผดิ กตกิ าทที่ า่ นอาจารยไ์ ด้วางไว้

และอยากจะกราบเรียนขออนญุ าตท่านอาจารยไ์ ว้ ณ โอกาสนเ้ี ลยวา่

ธรรมะและเรอ่ื งราวใดๆ ทที่ า่ นอาจารยไ์ ดแ้ สดงไวแ้ ลว้ เปน็ ขอ้ เขยี นหรอื หนงั สอื
อื่นใด ที่กระผมเห็นควรตามโอกาสท่ีจะลงพิมพ์เผยแพร่เป็นตอนๆ ในนิตยสาร
“โลกทิพย์” ได้ ก็ขอท่านอาจารย์ได้โปรดอนุญาตด้วยเถิดจักเป็นพระเดชพระคุณ
เป็นล้นพน้

ตอบ บรรณาธิการนติ ยสาร “โลกทิพย์”

หนังสือธรรมะทอ่ี าจารย์เขียนข้นึ ทกุ ๆ เลม่ เพือ่ พมิ พแ์ จกทานล้วนๆ จึงมไิ ด้
อนญุ าตใหท้ า่ นผใู้ ดซงึ่ ขอมาเปน็ จำ� นวนมากเพอ่ื พมิ พจ์ ำ� หนา่ ย เพราะขดั กบั เจตนาทห่ี วงั
ให้ธรรมะเปน็ ทานดว้ ยความบริสุทธิ์ใจ ดงั นนั้ จงึ ขออภยั ดว้ ยทีไ่ มอ่ าจอนุญาตให้คุณ
น�ำออกพมิ พ์เพอื่ จำ� หน่ายดงั ทข่ี อไปได้

ถาม ดฉิ นั อยากเรยี นถามขอ้ ขอ้ งใจในการปฏบิ ตั จิ ากทา่ นอาจารยส์ กั เลก็ นอ้ ย
คอื ดฉิ นั จะเลา่ ความเปน็ มาใหท้ า่ นอาจารยฟ์ งั พอเขา้ ใจในการปฏบิ ตั ขิ องดฉิ นั นะคะ คอื

213

ดิฉนั ท�ำแนวทางของทา่ นอาจารย…์ คอื ก�ำหนดรปู -นาม เพราะดิฉนั เหน็ วา่ เหมาะแก่
การงานทดี่ ฉิ นั ทำ� คอื งานเยบ็ ตา่ งๆ จะหยบิ จะเดนิ จะกม้ เงย กม็ สี ตริ ไู้ ปตามอริ ยิ าบถนน้ั ๆ
เพราะดิฉันน่ังไม่คอ่ ยได้ มนั ง่วงมาก สว่ นมากดิฉันใช้เดินมากกวา่ อยา่ งอนื่

ทขี่ ้องใจกม็ ีอยวู่ ่า วันหนง่ึ สามีดิฉันเขาเมาเหลา้ มาก เขากม็ านอนอยา่ งไมค่ อ่ ย
เรยี บรอ้ ย ขาไปทางแขนไปทาง ผา้ ผอ่ นไมเ่ รยี บรอ้ ย ดฉิ นั กน็ งั่ มองเขาอยู่ และพจิ ารณา
อยใู่ นใจวา่ คนเรามสี ตอิ ยดู่ ๆี กไ็ มช่ อบ ไปทำ� ใหม้ นั เปน็ คนขาดสตไิ มร่ เู้ รอ่ื งรรู้ าวเหมอื น
คนทต่ี ายแลว้ มองหนา้ เขากซ็ ีดๆ เขียวๆ เหมือนศพทด่ี ฉิ นั เคยไปดูเมื่อไปงานศพ
ประมาณ ๗ วัน ขนาดฉดี ยาไว้แล้ว แตศ่ พมนั ก็เหมือนก�ำลังจะอืด ชำ�้ เลือดช�้ำหนอง
ไหลมาอดุ ทหี่ ทู จี่ มกู พจิ ารณาไปประมาณครงึ่ ชว่ั โมง ทำ� ใหม้ อี าการเหมอื นจะอาเจยี น
คลนื่ ไส้ ดฉิ นั กเ็ ลยลกุ ขนึ้ และวนั หลงั ตอ่ มากท็ ำ� ใหด้ ฉิ นั คดิ วา่ หรอื จะพจิ ารณาซากศพดี
รสู้ กึ ใจมนั สลดดี ไมร่ วู้ า่ จะเคยสง่ั สมอบรมมาแตช่ าตอิ ดตี แบบไหน ทเี่ ลา่ มานป้ี ระมาณ
สกั ๔ เดอื นมาแลว้ และมาเมอื่ เชา้ มดื ของวนั ท.…่ี .. ดฉิ นั กล็ กุ ขน้ึ มาตสี าม ลา้ งหนา้ แลว้
สวดมนต์นดิ หนอ่ ย แล้วกเ็ ดนิ กก็ �ำหนดรปู เดนิ แตไ่ มไ่ ดบ้ รกิ รรมไป เปน็ แตน่ าม
ท�ำความรสู้ ึกวา่ รูปเดนิ ขณะที่เดินอยนู่ ัน้ ก็คิดพจิ ารณาไปอีกวา่ เดนิ ไปอย่างน้กี ็ไม่รู้
เมอื่ ไรจะเปน็ ศพขน้ึ อดื กไ็ มร่ ู้ และกเ็ นา่ เปอ่ื ยหนอนกนิ เหลอื แตก่ ระดกู ถา้ เขาไมเ่ อาใส่
โลง หมาคงคาบไปกนิ เพราะวนั กอ่ นหมามนั ยงั คาบซากหมาดว้ ยกนั มากนิ เลย พอคดิ ถงึ
ตรงนี้ ขนมนั ลกุ ซขู่ น้ึ มาตน้ คอและหลงั จะอาเจยี น นำ�้ ตากค็ อ่ ยๆ ไหล ตอนแรกขนลกุ
ดิฉันถามตัวเองว่ากลัวหรือ แต่ก็ไม่เห็นกลัว และเด๋ียวนี้ฟังรายการอะไรซึ่งพอใจ
รสู้ กึ มนั จะขนลกุ ทุกที ไม่ทราบวา่ เปน็ อะไร เลา่ มาก็มากแล้ว ขอถามเป็นข้อๆ ดังนี้

๑. ดิฉันท�ำก�ำหนดปนกันหรือเปล่าคะ เพราะรูป-นาม แล้วยังมีซากศพอีก
ผดิ หรอื เปล่า อาจารย์ตอบทวี ่าจะท�ำแบบนตี้ ่อไปได้หรอื เปลา่

๒. อาการนเ้ี ปน็ อาการของการปฏบิ ตั หิ รอื เปลา่ หรอื วา่ จติ มนั ทำ� ใหเ้ ขว ทง้ิ รปู -นาม
ทีก่ �ำหนด

๓. จะเปน็ ปญั ญาทเ่ี กิดจากการนึกคิดหรอื เปลา่ คะ ไมใ่ ช่จากการปฏบิ ตั ิ

214

๔. หรอื จะใหก้ ำ� หนดซากศพอยา่ งเดยี ว ถา้ กำ� หนดซากศพทำ� อยา่ งไร ยงั ไมไ่ ดด้ ู
หนังสือทา่ นอาจารยเ์ ลย ไมท่ ราบมีหรอื เปล่า

๕. ดฉิ นั กำ� หนดรปู -นาม มาประมาณเกอื บสองปี ขณะทเ่ี ดนิ ไมต่ อ้ งบรกิ รรม ทา่ นให้
เอาจิตจบั อยขู่ ณะทีจ่ ะก้าวเดิน เพราะรปู เดนิ อยู่ทกี่ ารกา้ วไป แตร่ สู้ ึกจติ หนไี ปอน่ื งา่ ย
ถา้ กำ� หนด พทุ โธ จะได้หรือเปล่าคะ รู้สกึ จิตจะสงบไดน้ านกวา่ ไมไ่ ดก้ �ำหนด

ขอรบกวนทา่ นอาจารยช์ ว่ ยตอบดว้ ยนะคะ จะไดต้ ดั สนิ ใจถกู ตอ้ ง ถา้ ไมถ่ ามกจ็ ะ
ท�ำผิดไปไกล หวังในความกรณุ าจากทา่ นอาจารย์เปน็ อยา่ งยิ่ง

ตอบ ทีค่ ณุ เล่าการปฏิบัตแิ ละพิจารณาสิง่ เกยี่ วขอ้ งตา่ งๆ เชน่ พิจารณาสามี
ขณะเมาเหลา้ และพจิ ารณาศพ ตลอดพจิ ารณาตวั เองจนทำ� ใหเ้ กดิ ขนลกุ ซเู่ ปน็ ตน้ เหลา่ นี้
ไมผ่ ิด นี่เรียกว่าพิจารณากรรมฐาน ปลงกรรมฐาน เพ่อื ความปลอ่ ยวางจากการยึด
สิง่ เหลา่ นี้ไปโดยล�ำดับ แตน่ ้อยไปถงึ มาก จนปลอ่ ยวางได้โดยสน้ิ เชิง ท่านพิจารณา
อยา่ งคณุ นแี้ ล พจิ ารณาเทยี บขา้ งนอกขา้ งใน ใหเ้ หน็ เปน็ อสภุ ะอสภุ งั อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า
ทง้ั เขาท้งั เรา ไมผ่ ิด

๑. ไมป่ นกนั เพราะพจิ ารณาตา่ งวาระกนั ขณะจดจอ้ งดว้ ยสตกิ บั การเคลอื่ นไหว
ของกายกก็ ำ� หนด เมอื่ จติ จะพิจารณาดังท่ีว่านัน้ กพ็ จิ ารณาโดยมสี ตติ ิดตาม ท�ำต่อไป
ไดต้ ามทเี่ ห็นว่าเหมาะ เขารบั ประทานอาหารยังทง้ั หยบิ ทงั้ จ้ิมทง้ั ซดตามทีเ่ หน็ สมควร
จนอมิ่ นกี่ ก็ รณุ าทำ� อยา่ งทเี่ คยทำ� ตามทเ่ี หน็ วา่ เหมาะในขณะนนั้ นนั่ แล ไมผ่ ดิ ไมป่ นกนั

๒. น้ันแลคอื อาการของการปฏบิ ตั ิ ไมเ่ ขว เพราะทิ้งรปู -นามหน่งึ ก็พจิ ารณา
รูป-นามหนึง่ แทนกัน ซ่ึงเปน็ งานทช่ี อบด้วยกนั อย่ใู นวงอริยสจั ด้วยกนั

๓. เปน็ ปญั ญาได้ เบอ้ื งตน้ ตอ้ งอาศยั การคดิ นกึ ดงั ทคี่ ณุ ทำ� ไปกอ่ นจนกวา่ ปญั ญา
จะคลอ่ งตวั ตอ่ ไปสตปิ ญั ญากร็ าบรน่ื ไปเองโดยไมต่ อ้ งบงั คบั ใหพ้ จิ ารณาดงั ขน้ั เรม่ิ แรก
จนกลายเปน็ สตปิ ญั ญาอตั โนมตั ดิ งั ทา่ นกลา่ วไวใ้ นตำ� ราวา่ มหาสต-ิ มหาปญั ญา ซง่ึ กค็ อื
สติปัญญาอตั โนมตั นิ ่นั แล

215

๔. แถวตน้ ทถ่ี าม ไดต้ อบแลว้ ในขอ้ ๑. กำ� หนดซากศพ กำ� หนดใหต้ าย ใหเ้ ปอ่ื ยเนา่
ทำ� ลาย กระจดั กระจาย จะก�ำหนดให้แรง้ กาหมากินกไ็ ด้ตามแต่ถนัดในการพจิ ารณา
(ทำ� ไมไม่ดหู นังสือที่ใหม้ าเพอ่ื ใหด้ ู เฉพาะปฏิปทาฯ ไดอ้ ธบิ ายวิธพี จิ ารณาไว้แลว้ นี)่
ฉะนน้ั ในทนี่ จี้ งึ ไมอ่ ธบิ ายมาก จะเสรมิ คนใหป้ ระมาท เอะอะกค็ อยแตจ่ ะ จ.ม. มาถาม
เสยี เรือ่ ย

๕. ถา้ ไมใ่ ชค้ ำ� บรกิ รรมกำ� กบั จติ หนไี ปอนื่ ไดง้ า่ ย กค็ วรใชค้ ำ� บรกิ รรมกำ� กบั ดว้ ย
เพอื่ ความแนน่ แฟน้ เขา้ ไปอกี กำ� หนด พทุ โธ กไ็ ดต้ ามแตถ่ นดั ใจ ถา้ จติ สงบไดน้ านกวา่
ไมบ่ รกิ รรมก็ตอ้ งบรกิ รรม เล็งผลเป็นสำ� คัญกวา่ อ่นื การกำ� หนดด้วยคำ� บรกิ รรม คอื
การผกู จติ ไว้กบั ทค่ี อื คำ� บรกิ รรมโดยเฉพาะ ซึ่งเปน็ วงจำ� กัดทจี่ ติ จะเล็ดลอดออกไปสู่
อารมณ์อ่นื ได้ยากกว่าการก�ำหนดแบบกวา้ งๆ

ถาม กระผมฝกึ สมถวปิ สั สนากรรมฐานมาเปน็ ปที ห่ี า้ ยงั ไมไ่ ดอ้ ะไรเลยครบั
เหน็ หนงั สอื พระอาจารยท์ เ่ี ขยี นถงึ หลกั การพจิ ารณา กาย เวทนา จติ ธรรม ควบคมุ สติ
ตลอดเวลาแมเ้ วลาเจบ็ ไขไ้ ดป้ ว่ ย ทพ่ี ระอาจารยม์ นั่ เทศนาไว้ รสู้ กึ วา่ อารมณจ์ ติ กระผม
หลงั จากทไี่ ดอ้ า่ นหนงั สอื นแี้ ลว้ ปลอ่ ยวางและไมเ่ ปน็ ทกุ ขก์ บั สง่ิ ทเี่ กดิ ขนึ้ เลย และกระผม
ตั้งจติ อธษิ ฐานวา่ ขอใหพ้ ระนิพพานจงปรากฏในชาตินีใ้ ห้ได้ กระผมเบ่ือท่จี ะตอ้ งมา
เกิดอีก โลกแห่งการสมมตุ นิ ชี้ ่างวุ่นวายเหลือเกนิ ทั้งนบี้ ุญบารมีท่ีสร้างสมมาพร้อม
หรือเปลา่ ก็ยงั ไมท่ ราบ

ขณะนเี้ ปน็ เดอื นทเี่ กา้ แลว้ ทกี่ ระผมกนิ อาหารวนั ละหนงึ่ มอื้ ๙๙% อกี ๑% เลยมอ้ื
ส�ำหรับโลกสมมุติ กระผมต้องเลือกเอาระหว่างกินแบบหมู และท่านผู้ส�ำเร็จกิจใน
พระธรรม ประการหลงั คอื สงิ่ ทก่ี ระผมเอาเปน็ แบบอยา่ งในการปฏบิ ตั ิ วนั หนงึ่ พยายาม
ตน่ื แตเ่ ชา้ และตอ้ งนงั่ สมาธใิ หไ้ ดไ้ มน่ อ้ ยกวา่ วนั ละ ๑-๓ ชวั่ โมง ตามเวลาทอี่ ำ� นวยให้
การรวมตวั ของจติ ลำ� บากเหลอื เกนิ เกดิ ขน้ึ นดิ ๆ หนอ่ ยๆ แลว้ กห็ าย พบแตใ่ นหนงั สอื
ทีพ่ ระอาจารยเ์ ขยี น คดิ วา่ มอี ะไรตอ้ งแกไ้ ขอกี หลายอยา่ ง จิตเป็นเชน่ นี้

หวงั ในความเมตตาจากพระอาจารย์ เม่ือกระผมพบประภสั สรจิตเมอื่ ไร จะมา
กราบนมัสการ

216

ตอบ นับว่าคุณเป็นผู้สนใจและหนักในธรรมปฏิบัติ น่าอนุโมทนา เพราะ
หายากในสมยั ปจั จบุ นั ซง่ึ เปน็ สมยั ทคี่ นลมื ทกุ ข์ ลมื ตาย หมายลมๆ แลง้ ๆ วา่ จะเหาะ
ขน้ึ สูอ่ วกาศกนั อย่างสดๆ รอ้ นๆ อยูร่ ำ่� ไปทัง้ ๆ ท่ไี มม่ หี วังๆๆ

ทกุ ขล์ ำ� บากเพราะการปฏบิ ตั ติ นเพอื่ ความเปน็ คนดมี คี วามสขุ ในทางธรรมอนั จะ
เปน็ ผลตอบแทนนนั้ ยอมทกุ ขเ์ ถดิ เพราะพระพทุ ธเจา้ และสาวกทเ่ี ปน็ สรณะของพวกเรา
ยอมรบั และไดร้ บั ผลมากอ่ นแลว้ เปน็ ความทกุ ขท์ เี่ ปน็ มงคลจากการกระทำ� ดี ไมม่ ผี ล
กระเทอื นให้เปน็ ความเดอื ดรอ้ นเสยี หายใดๆ ทั้งส้นิ

กเิ ลสทกุ ประเภทเป็นส่งิ ทเี่ หนียวแน่นมนั่ คงมาก จ�ำต้องได้รับทุกขใ์ นการตอ่ สู้
มนั แทบทกุ รายไป แตเ่ ป็นความทุกข์ท่ผี ู้ดีปราชญ์ทัง้ หลายกระหยมิ่ รับกนั ไมร่ ังเกยี จ
เพราะผลเปน็ ทพ่ี ึงใจเกดิ จากเหตุท่ีท�ำดว้ ยความทกุ ข์ยากน้ี

แมไ้ ดน้ ดิ ไดห้ นอ่ ยกเ็ ปน็ สมบตั ขิ องเรา ดกี วา่ คนไมท่ ำ� เปน็ ไหนๆ เทยี บกนั ไมไ่ ด้
แมไ้ ดน้ อ้ ยกเ็ พอื่ มาก เมอื่ ทำ� ไมห่ ยดุ ผเู้ หน็ โลกเปน็ ของวนุ่ วายนนั่ แลคอื ผมู้ บี ญุ เหน็ โทษ
ของโลกมากเพยี งไร ยงิ่ เปน็ ผมู้ บี ญุ มากวาสนามากเพยี งนน้ั บญุ วาสนาอยตู่ รงนไี้ มอ่ ยู่
ท่ีอืน่

จะรบั ประทาน ๒ มอื้ ในวนั หนง่ึ ๆ แตร่ บั พอประมาณไมใ่ หม้ ากจนอดึ อดั กน็ า่ จะดี
เพราะเรายงั อยใู่ นฆราวาส การงานรดั ตวั รา่ งกายกเ็ ปน็ เครอื่ งมอื ทำ� งาน จำ� ตอ้ งไดบ้ ำ� รงุ
รักษาเชน่ เดยี วกับทางใจ

จติ ผอ่ งใสเปน็ ธรรมขนั้ ละเอยี ดมาก แตย่ งั ไมส่ มบรู ณเ์ ตม็ ท่ี เกรงคณุ จะเขา้ ใจวา่
เป็นยอดจติ ยอดธรรม จึงเตอื นมา ถงึ จะพบหรือยงั ไม่พบประภสั สรจิต จะไปเยยี่ ม
อาจารยก์ ไ็ มข่ ดั ขอ้ ง

ถาม ดฉิ นั เอาชนะใจตวั เองไดย้ ากจรงิ ๆ เจา้ คะ่ คงเปน็ เพราะความออ่ นแอของ
ดฉิ นั มาแตไ่ หนแต่ไรแลว้ พอเอาชนะใจตัวเองไม่ได้ก็เบ่อื หน่ายทอ้ แท้ หลวงพ่อชว่ ย
กรุณาแนะนำ� ดฉิ ันดว้ ยเจา้ คะ่ หนงั สือของหลวงพ่อกแ็ นะน�ำอย่างละเอยี ด พออา่ นที

217

กม็ กี ำ� ลงั ขนึ้ มาที หลวงพอ่ คะ ทำ� อยา่ งไรจติ ใจของเราจงึ จะเบกิ บานผอ่ งใส ไมม่ ดื ๆ ทบึ ๆ
หงดุ หงดิ งงๆ อธบิ ายไมถ่ กู เจา้ คะ่ การนงั่ สมาธแิ ลว้ ภาวนาพทุ โธ แตใ่ จกฟ็ งุ้ ซา่ นหรอื ไม่
กเ็ ลอื่ นลอยหลบั ไปไมร่ ตู้ วั อาจเปน็ เพราะความออ่ นเพลยี หรอื ไมก่ เ็ พราะความขาดสติ
ใชไ่ หมเจ้าคะ หลวงพ่อชว่ ยกรณุ าช้แี นะส่ังสอนหรอื ดุวา่ ดิฉนั กไ็ ดเ้ จ้าค่ะ ถา้ หลวงพอ่
คดิ วา่ จะดุวา่ สั่งสอนดิฉัน ซ่งึ เปรยี บเสมอื นลูกศิษย์ของหลวงพอ่ คนหนงึ่ ดฉิ นั ก็จะ
ซาบซึ้งปตี อิ ย่างย่งิ เจา้ ค่ะ

ตอบ ตอ้ งขออภยั ถา้ พดู ผดิ จากความจรงิ พระพทุ ธเจา้ ทรงสลบ ๓ หน พระสาวก
บางองคฝ์ า่ เทา้ แตก บางองคจ์ กั ษแุ ตกในขณะทรงบำ� เพญ็ และบำ� เพญ็ เพอื่ เอาชนะใจทา่ น
พวกเรายงั ไมเ่ หน็ ผวิ ถลอกบา้ งเลย ทำ� ไมเอารดั เอาเปรยี บครคู อื ศาสดาและ สงฆฺ ํ สรณํ
คจฉฺ ามิ จนเกินไป ไม่ใชค่ แู่ ข่งธรรม คอื กเิ ลสตวั ขเ้ี กียจอ่อนแอหัวเราะจนฟันแหง้
แล้วหรือ ถา้ จะเดนิ ตามครคู ือศาสดา ก็อย่านำ� กเิ ลสตวั ขเ้ี กียจอ่อนแอตัวแพก้ อ่ นการ
ตอ่ สเู้ ขา้ ไปแขง่ ธรรมแขง่ ศาสดา จะกลายเปน็ ลกู ศษิ ยป์ ระเภททำ� ลายครู ไมใ่ ชท่ างเจรญิ
ในธรรม นอกจากเปน็ ทางให้กเิ ลสเจรญิ กา้ วหนา้ ฆ่าหรือทำ� ลายเราโดยถา่ ยเดียว

อยากใหใ้ จเบกิ บานผอ่ งใส ไมม่ ดื ๆ ทบึ ๆ หงดุ หงดิ กจ็ งเปน็ คนเขม้ แขง็ ในทางสมาธิ
ภาวนา ฆา่ กเิ ลสตวั ทำ� ใหม้ ดื ๆ เขา้ ไป ความมดื ๆ ทบึ ๆ หงดุ หงดิ เปน็ ผลของกเิ ลสผลติ
ขนึ้ ทงั้ นน้ั มใิ ชธ่ รรมผลติ ขนึ้ การถอดถอนหวั หนามออกจากฝา่ เทา้ แมเ้ จบ็ กจ็ ำ� ตอ้ งทน
เมอ่ื ไมอ่ ยากใหฝ้ า่ เทา้ เละเสยี ไปทง้ั เทา้ เอาใหไ้ ดช้ มตวั เองบา้ งซิ อยา่ ใหม้ แี ตก่ ารตำ� หนติ น
โดยไมส่ ำ� นกึ แกต้ วั ครอู าจารยท์ งั้ หลายทปี่ รากฏชอ่ื ลอื นาม ทา่ นมใิ ชป่ ระเภทลา้ งมอื เปบิ
ก่อนจะเป็นอาจารย์คน ทา่ นรอดตายกันแทบทั้งนัน้ และกรณุ าอา่ นใหถ้ ึงใจ ถึงกิเลส
จะถึงธรรม

ถาม กระผมและครอบครัวก็สบายดีตามสมควร แต่ตามความปรารถนา
สว่ นตวั แลว้ รสู้ กึ ไมส่ บายอยา่ งมาก โดยเฉพาะทางดา้ นจติ ใจ พจิ ารณาดใู นทางปฏบิ ตั ิ
และผล อยใู่ นลกั ษณะถอยหลงั ไมก่ า้ วหนา้ ลม้ เหลวตลอด ไมท่ กุ เวลากเ็ หมอื นทกุ เวลา
สงิ่ ทแี่ นๆ่ และแลเหน็ กค็ อื ตวั กเิ ลสนนั้ มนั โหดรา้ ยทารณุ มาก ครบู าอาจารยท์ เ่ี คารพสงู สง่
กม็ มี าก ไดย้ นิ ไดฟ้ งั มากม็ าก ไดอ้ า่ นไดค้ ดิ ไดป้ ฏบิ ตั ดิ ว้ ย แตถ่ งึ เวลากล็ ม้ เหลว เอาชนะ

218

กเิ ลสมนั ไมไ่ ด้ กเิ ลสตวั ไหนทค่ี ดิ วา่ เบาบาง มนั กแ็ สดงอทิ ธฤิ ทธใ์ิ หเ้ ราดอู ยา่ งเจบ็ แสบ
แม้ตัวเล็กน้อยคิดเห็นว่าเป็นมด เราจะปัดท้ิงเสียเม่ือไรก็ได้ แต่เอาเข้าจริงก็แพ้อีก
ดา่ งพรอ้ ยบกพรอ่ งอกี ขนาดมวยเดก็ ๆ เรากแ็ พไ้ ด้ ความบกพรอ่ งโงง่ มดอื้ ดา้ นทที่ ำ� ให้
เราแพน้ มี้ นั อะไรกนั แน่ อารมณอ์ นั เปน็ ธรรมชาตขิ องจติ อยา่ งหนง่ึ เมอ่ื เกดิ ขนึ้ แลว้ กเ็ ปน็
ชนวนให้จติ เราแทะเข้าไปในอารมณ์นน้ั แลว้ ก็ปรงุ ไปท�ำไป กว่าจะรู้ความบกพร่อง
ด่างพร้อย ผลก็เกิดขึน้ แล้ว ตัวสติกบั สมั ปชัญญะทำ� ไมไมท่ นั บางทีท้งั ท่ีรูก้ ็ส้ไู ม่ไหว
ดูเป็นคนทสี่ ้นิ ทา่ จริงๆ คล้ายลิงทด่ี ิ้นตดิ อยู่ในแห จะให้ใครแก้ใหก้ ด็ ูไม่ถกู ไปหมด
ไม่ใช่ลิงมันจะไม่ทราบถึงความทุกข์น้ี ถ้าหลุดออกจากแหได้ มันจะไม่เหลียวหลัง
มาดอู กี แนน่ อน ปญั หาทตี่ อ้ งพากนั มารบกวนทา่ นอาจารยก์ ค็ อื ลงิ มนั อยากออกจากแห
แต่ไม่รูว้ ิธีหรือขั้นตอน กระผมเองกเ็ หมอื นกับลิงทีน่ อนอย่ใู นแหน้ี เวลานย้ี งั ไม่ตาย
เพราะแหมนั ยงั โปรง่ ไมท่ บึ ยงั พอหายใจได้ แตท่ แี่ นก่ ค็ อื ทงั้ เกลยี ดทงั้ กลวั และรำ� คาญ
ตอ่ แหนเี้ ตม็ ที อยากออกไปทกุ เวลา แตล่ ำ� พงั แตป่ ญั ญาของลงิ กด็ อู อกจะเหลอื วสิ ยั ทจี่ ะ
ฝา่ ออกไปได้ เพราะบางทแี หมนั กม็ ชี วี ติ เหมอื นกนั และกม็ หี ลายอนั ดว้ ย จงึ เกรงวา่ ลงิ
จะตายเสียกอ่ น

ตอบ เคยพูดและเทศน์สอนพระในวัดอยู่เสมอว่า ไม่มีอะไรฉลาดแหลม
ออ้ ยองิ่ หอมหวนชวนใหต้ ดิ ไมม่ วี นั เบอ่ื หนา่ ยอม่ิ พอเกนิ กเิ ลสทกุ ประเภทไปได้ จงึ ไมม่ ี
อะไรแกย้ ากเกนิ กเิ ลส เพราะการแกก้ เิ ลสนนั้ เปน็ ราวกบั เชอื ดเฉอื นอวยั วะตวั เองนนั่ แล
ท้งั น้เี พราะกเิ ลสกับเรามนั กลมกลืนกนั อย่างสนิทตดิ แนบในข้วั หวั ใจมาเปน็ เวลานาน

พอกระดกุ กระดกิ อวยั วะบา้ งราวเดก็ จะเรม่ิ ตนื่ นอนเทา่ นน้ั กจ็ ะใหก้ เิ ลสแตกบา้ น
แตกเมืองเป็นบ้านร้างเมืองร้างไปในทันทีทันใด โดยไม่ต้องดีดดิ้นให้เสียแรงเลย
นนั่ มนั พลิ กึ กกึ กอื เลยขอบเขตทศี่ าสดา-สาวก และครอู าจารย์ พาดำ� เนนิ มาเกนิ ไป การดน้ิ
กไ็ มท่ ราบวา่ ดนิ้ เพราะกลวั ตายหรอื ดนิ้ เพราะกลวั กเิ ลสจะหลดุ ตกลงจากบนบา่ กไ็ มท่ ราบ
พระพทุ ธเจา้ สาวก และครอู าจารย์ ทา่ นดนิ้ แบบไหน เราดนิ้ แบบใด เปน็ แบบเดยี วกนั
หรอื เปน็ คนละแบบ กรณุ าสงั เกตดบู า้ ง สว่ นมากมกั ดนิ้ ไปตามกเิ ลสอนั เปน็ การตอ่ สคู้ รู
คอื ศาสดาและศาสนธรรม ทั้งที่ตัวเองเขา้ ใจว่าดน้ิ เพอ่ื ตอ่ สู้กบั กเิ ลสก็ไมอ่ าจทราบได้
กรณุ าช่วยคดิ บา้ ง บางทีแหอาจเปอ่ื ยและขาดเองโดยไม่ต้องดนิ้ ใหล้ ำ� บากกเ็ ป็นได้

219

แหสมยั โลกนั ตะน้ี เขาสานดว้ ยไนลอ่ น ผอ่ นสง่ กไ็ ดง้ า่ ยออก จงึ ไมม่ ใี ครอยากดนิ้
ใหโ้ ง่ สมกบั สมัยคนฉลาด

ถาม ไดอ้ า่ นหนงั สอื “ประวตั พิ ระอาจารยม์ น่ั ภรู ทิ ตั ตเถระ” แลว้ มปี รากฏการณ์
ทนี่ า่ อศั จรรย์ โดยทา่ นอาจารยม์ น่ั ไดม้ าโปรด โดยไดก้ ลนิ่ ดอกพกิ ลุ กอ่ น ไดถ้ ามทา่ นวา่
เปน็ ทา่ นผใู้ ดทมี่ าโปรดลกู ทา่ นบอกวา่ เรากำ� ลงั อา่ นเรอ่ื งของใครกค็ อื ผนู้ นั้ เลยนงั่ สมาธิ
ตดิ ตอ่ ทา่ นอกี ในวนั รงุ่ ขน้ึ คอื เชา้ วนั น้ี ความปลม้ื ปตี ทิ ำ� ใหน้ ำ�้ ตาไหล ทา่ นกม็ าสง่ั สอน
ธรรมะบางข้อให้ ยกตวั อยา่ งให้ทราบ ท�ำให้เข้าใจและซาบซึ้งในธรรมะท่ที า่ นกรุณา
มาโปรดเปน็ อนั มาก ได้ถามท่านว่า อยากได้หนงั สอื น้ีมากเพราะเปน็ ประโยชนอ์ ยา่ ง
มหาศาล เหมือนได้ฟังท่านเทศนาจากองค์ท่านจริงๆ ไม่เคยได้ฟังธรรมที่ไพเราะ
ทงั้ นมุ่ นวลซาบซงึ้ ตรงึ ใจอยา่ งนท้ี ไ่ี หนเลย อา่ นแลว้ วางไมล่ ง เปน็ บญุ เหลอื เกนิ ทไ่ี ดพ้ บ
พระธรรมคำ� สง่ั สอนของทา่ น อยากจะไดห้ นงั สอื ไวส้ กั เลม่ จะหาไดท้ ไ่ี หน ทา่ นบอกให้
ตดิ ต่อกบั พระอาจารย์มหาบวั โดยตรง

ตอบ ทท่ี า่ นอาจารยม์ น่ั มาปรากฏนนั้ เปน็ มงคลแกค่ ณุ อยา่ งยงิ่ แลว้ แตร่ ะวงั
อยา่ สง่ ใจสา่ ยแสห่ าทา่ นหรอื หาอะไรมากไป หากทา่ นจะมาโปรดเรากจ็ ะปรากฏเองโดย
ไมต่ อ้ งสา่ ยจติ หาทา่ น ถา้ สา่ ยจติ หาอาจเขวไดเ้ พราะทางไมเ่ คยเดนิ กรณุ าทราบตามนี้
และปฏบิ ัตติ ามนีจ้ ะเปน็ มงคลเรอื่ ยๆ ไปแกค่ ณุ

ถาม ตวั กระผมเองถงึ แมจ้ ะเปน็ ฆราวาส แตก่ ถ็ อื ศลี ๘ มาเปน็ เวลารว่ ม ๗ ปี
มจี ติ ปรารถนาทจี่ ะเขยี นหนงั สอื เกยี่ วกบั การประเมนิ สภาวธรรมของผฝู้ กึ สมาธใิ หมท่ ม่ี ี
ความสนใจในทางปฏบิ ตั ิ เพอ่ื อนเุ คราะหใ์ หท้ า่ นเหลา่ นน้ั เลอื กแนวทางปฏบิ ตั ใิ หถ้ กู กบั
จรติ และเลอื กสำ� นกั ปฏบิ ตั ติ รงกบั อธั ยาศยั ของตน แตเ่ รอ่ื งนเ้ี ปน็ จติ ปรารถนา กระผม
ไมก่ ลา้ กำ� หนดลงไปวา่ จะตอ้ งสำ� เรจ็ ในระยะเวลาเทา่ ใด เพราะตวั เองตอ้ งทำ� สมาธใิ หถ้ งึ
สภาวะทเ่ี ปน็ สมาธทิ แี่ ทจ้ รงิ กอ่ น ตลอดจนขอบารมพี ระอรยิ สงฆผ์ ปู้ ฏบิ ตั ดิ ปี ฏบิ ตั ชิ อบ
ตา่ งๆ กอ่ น จงึ จะสามารถเขา้ ใจพฤตกิ รรมและพฤตนิ ยั ของพระอาจารยท์ งั้ หลาย เกย่ี วกบั
แนวทางปฏบิ ตั ติ า่ งๆ ทถ่ี กู ตอ้ ง เปน็ จรงิ บรบิ รู ณ์ จงึ ใครข่ อความเมตตาจากพระคณุ เจา้
จดั หาหนังสอื ใหก้ ระผม ๑ ชดุ เพือ่ ใชป้ ระโยชนด์ งั ทก่ี ล่าวมาแลว้

220

ตอบ การทค่ี ณุ จะคดิ เขยี นแนวทางปฏบิ ตั ธิ รรม มสี มาธธิ รรม เปน็ ตน้ ในขณะ
เวลาท่ีตนยังไม่แน่ใจสมาธิภายในใจของตนก่อนน้ัน อาจารย์ยังไม่เห็นด้วยเลย
เพราะไมใ่ ชท่ างราบรน่ื ดงี ามทง้ั ตนและผรู้ บั อา่ น อยา่ งนอ้ ยจะเปน็ ลกั ษณะขายกอ่ นซอ้ื
สกุ กอ่ นหา่ ม ประเพณขี องโลกของธรรมทา่ นไมน่ ยิ ม ทา่ นไมเ่ หน็ ดว้ ย หนงั สอื ทใ่ี หม้ าน้ี
กเ็ กรงเปน็ เครอ่ื งมอื เสรมิ ทางใหก้ ารขายกอ่ นซอื้ สกุ กอ่ นหา่ ม มกี ำ� ลงั มากขน้ึ อนั เปน็ สง่ิ
ไม่เหมาะสม ถา้ พูดผดิ ก็ขออภัยดว้ ย

ถาม หลายครง้ั ทเี่ คยคดิ วา่ ตวั เองจะไมม่ บี ญุ วาสนา ไดร้ บั จดหมายตอบจาก
พระคณุ ทา่ นเสยี ละกระมงั แตแ่ ลว้ ใจหนง่ึ กค็ ดิ วา่ ตอ้ งไดร้ บั แนๆ่ อยา่ ใจรอ้ นโทมนสั ใจ
ไปเลย ครนั้ ตอ่ มาเมอื่ ประมาณวนั ... ดฉิ นั กไ็ ดร้ บั จดหมายตอบจากทา่ นจรงิ ๆ สมดงั ปรารถนา
ดีใจมากค่ะท่าน ทั้งดีใจท้ังชุ่มชื่นใจ ชื่นชุ่มใจท่ีถึงแม้ว่าอยู่ห่างไกลเหลือประมาณ
พระคณุ ทา่ นกย็ งั มนี ำ�้ ใจเมตตาเผอ่ื แผร่ ะลกึ ถงึ ขอถอื โอกาสนกี้ ราบนมสั การมาแทบเทา้
ด้วยความเคารพคารวะเปน็ ทย่ี ิง่ ทงั้ กราบขอบพระคณุ เปน็ อยา่ งสูงคะ่ ทา่ น

พระคณุ ทา่ นเขยี นหนงั สอื รวมแลว้ ถงึ ๙ เลม่ เชยี วหรอื คะทา่ น ประเสรฐิ แท้ ทำ� ให้
เกดิ กเิ ลสตณั หาความอยากอยา่ งไรคะทา่ น ทราบแลว้ กป็ รารถนาทจ่ี ะไดอ้ า่ นไดศ้ กึ ษา
ทง้ั ๙ เลม่ ทท่ี า่ นพระอาจารยไ์ ดเ้ ขยี นไวท้ เี ดยี ว แตค่ วามอยากชนดิ นคี้ งไมเ่ ปน็ อนั ตราย
แกส่ งั คมและแกต่ วั เองหรอกนะคะพระคณุ ทา่ น ทม่ี ไี ดร้ บั อยแู่ ลว้ เวลานมี้ เี พยี ง ๓ เลม่
เทา่ นัน้ คือ ๑....๒....๓....

ดิฉันปรารถนาจะได้อ่านได้ศึกษาโดยเฉพาะเร่ืองราวประวัติพระคุณท่านเป็น
ทยี่ งิ่ แลว้ ทา่ นถอดหวั ใจของทา่ นเขยี นบรรยายประวตั ทิ า่ นพอ่ มน่ั ใชไ่ หมคะ ดฉิ นั นน้ั
อศั จรรยใ์ จมานานนกั หนาแลว้ ถงึ ความสามารถของพระคณุ ทา่ น วา่ สามารถเขยี นบรรยาย
หนังสอื เลม่ นน้ั ได้อย่างไร

โดยสรุปแล้ว ดฉิ ันขอกราบนมัสการกราบเรยี นทา่ นวา่ ขณะนด้ี ฉิ นั มจี ติ ท่เี กิด
ความโลภเปน็ กำ� ลงั อยากไดค้ ะ่ ทา่ น อยากไดห้ นงั สอื ของพระคณุ ทา่ นทง้ั ๖ เลม่ ทดี่ ฉิ นั
ยงั ไมม่ นี น้ั ขอไดโ้ ปรดเมตตาโปรดประทานใหด้ งั ใจหวงั ดว้ ยเถดิ ดฉิ นั จะตงั้ ใจคอยคะ่

221

ตอ่ ไปนเ้ี ปน็ ปญั หาทปี่ รารถนาจะกราบเรยี นถามทา่ นเพอ่ื ความรแู้ จง้ ขอไดโ้ ปรด
เมตตาอธิบายใหท้ ราบดว้ ยจะเปน็ พระคณุ ยง่ิ

๑. การพจิ ารณากายโดยทางไตรลกั ษณน์ น้ั ดฉิ นั พอจะพจิ ารณาไดพ้ อสมควรคะ่
พระคณุ ทา่ น แตก่ ารพจิ ารณา เวทนา สญั ญา สงั ขาร วญิ ญาณ โดยทางไตรลกั ษณน์ นั้
ดิฉนั ไมเ่ ข้าใจแนวทางในการพจิ ารณา ขอพระคณุ ทา่ นไดโ้ ปรดอธิบายชี้แนะแนวทาง
การพิจารณาดว้ ยเถิด

๒. เวลาฝกึ จติ สมาธิภาวนานั้น ให้รสู้ ึกนอ้ ยเนอื้ ต่�ำใจในความอาภพั อัปภาคย์
ความบุญน้อยวาสนาน้อยของตัวเองอยู่มากค่ะ ท่ีไม่สามารถจะฝืนความปวดเมื่อย
แขง้ ขาอนั แสนสาหสั นนั้ ไดเ้ ลย แตก่ พ็ ยายามใชค้ วามอดทนพยายามฝนื อยคู่ ะ่ ปรารถนา
จะไดฝ้ กึ อยนู่ านๆ จะไดส้ บายใจคะ่ ในเรอื่ งน้ี พระคณุ ทา่ นมขี อ้ คดิ ทจ่ี ะประทานคำ� แนะนำ�
แกด่ ฉิ นั บา้ งไหมคะ เพอ่ื ทจ่ี ะชนะความปวดเมอ่ื ยของรา่ งกายนน้ั สามารถทจี่ ะฝกึ สมาธิ
ภาวนาแตล่ ะครั้งได้เปน็ เวลานานๆ คะ่

หากพระคณุ ทา่ นพอจะมเี วลาบา้ ง ขอไดโ้ ปรดประทานเมตตาใหค้ ำ� สอนคำ� แนะนำ�
เกย่ี วกบั ธรรมทง้ั หลายท้ังปวงแกด่ ิฉนั ผอู้ ยู่หา่ งไกลโพ้นดว้ ยเถิดคะ่ โปรดได้รบั ดิฉนั
ไวเ้ ปน็ สานุศษิ ย์ผมู้ ัน่ คง เคารพคารวะต่อพระคณุ ทา่ นโดยจรงิ ใจตลอดชีวิตน้ีค่ะ

ตอบ ความอยากได้หนังสือธรรมะหรือความอยากในทางเป็นธรรมคือเป็น
บญุ กศุ ล ไมเ่ รยี กวา่ ความอยากทเ่ี ปน็ กเิ ลส ทางธรรมเรยี กวา่ เปน็ มรรค ทางดำ� เนนิ เพอื่
ความพน้ ทกุ ข์ ความอยากในธรรมมมี ากนอ้ ยเพยี งไร ยงิ่ ทำ� ใหม้ คี วามขยนั หมน่ั เพยี ร
ในทางดมี ากขึ้นเพียงนั้น เช่น อยากพน้ ทกุ ข์ อยากมากเท่าไร ความเพยี รย่งิ เข้มแข็ง
ตรงข้าม ถ้าความอยากทางกุศลไม่มี แต่ความอยากทางอกุศลยิ่งมากขึ้น ย่อมท�ำ
คนให้เสียได้โดยไม่สงสัย แต่ความอยากในธรรมกลับท�ำคนให้ดีจนถึงข้ันดีเยี่ยม
ไมม่ ีเสยี หาย

การเขยี นประวตั ทิ า่ นอาจารยม์ น่ั นน้ั อาจารยม์ ไิ ดถ้ อดหวั ใจของอาจารยอ์ อกเขยี น
แต่อาจารย์ตะเกียกตะกายเขียนไปแบบล้มลุกคลุกคลานตามประสาต่างหาก และ

222

ทกุ ๆ เล่มทเี่ ทศน์ในเทปและเขียนก็เป็นแบบตะเกยี กตะกายทำ� นองเดยี วกนั กบั เขียน
ประวตั ฯิ มไิ ดม้ คี วามดพี เิ ศษอะไรมาเขยี นหรอก กรณุ าหายสงสยั เสยี ภมู ขิ องอาจารย์
คอื ภูมติ ะเกยี กตะกายรา่ ยมนต์บ่นเพ้อไปอย่างน้นั เอง

การพจิ ารณาทกุ ขเวทนาจำ� ตอ้ งใชป้ ญั ญาพจิ ารณามากเอาการ เพราะทกุ ขเ์ ปน็ สงิ่
บบี คนั้ สตปิ ญั ญาต้องตามแกก้ นั ใหท้ ันกบั เหตกุ ารณอ์ ยา่ งเขม้ แข็ง จะอ่อนแอไม่ได้
เพราะนนั่ คอื การเขา้ ตาจน เขา้ ตะลมุ บอนกนั จะเผลอตวั มวั งมุ่ งา่ มอยไู่ มไ่ ด้ สตปิ ญั ญา
มีเทา่ ไรต้องทุ่มกนั ลงจนหมดพุง

ผทู้ �ำสมาธิภาวนามใิ ชผ่ ู้มีบญุ วาสนานอ้ ย คนมบี ุญวาสนามากต่างหากจึงรักบุญ
กศุ ลสว่ นละเอยี ดทเ่ี กดิ จากสมาธภิ าวนา ความนอ้ ยเนอ้ื ตำ�่ ใจในเวลาจะทำ� สมาธภิ าวนา
เปน็ กลมายาของกเิ ลสหลอกคนใหห้ ลงไปตามมนั แลว้ หยดุ ภาวนาเสยี ตา่ งหาก กรณุ า
ทราบกลของกิเลสไว้จะได้ท�ำภาวนาสะดวกใจ ทนได้เท่าไรก็ทนไป เมื่อทนไม่ไหว
ก็พักไปเหมือนคนท�ำงานอื่นๆ นั่นแลจะเป็นไรไป ยังได้บุญทุกๆ คร้ังท่ีท�ำภาวนา
สว่ นกเิ ลสมนั ไม่เหน็ เอาบญุ มาใหเ้ รา เราจะเชื่อกลมันอะไรนักหนา ถา้ เชอ่ื มันมากก็
ล่มจมได้ กรุณาท�ำไปตามก�ำลังความสามารถของเราน่ันแล กิเลสคือความขี้เกียจ
คอื ความวา่ บญุ นอ้ ยวาสนานอ้ ย หรอื ความหยดุ เสยี ไมท่ ำ� นน้ั มนั ไมไ่ ดม้ าใหค้ วามดบิ
ความดอี ะไรแกเ่ ราแมน้ ดิ เดยี ว นอกจากมนั มาคอยกระซบิ กระซาบดว้ ยอบุ ายหลอกลวง
ให้เราหลงไปตามมันเท่านั้น เวลาเราหลงไปตามกลมายาของมัน มันยังไม่เห็นว่า
ใหเ้ ราบา้ งวา่ แกโง่ แกบญุ วาสนานอ้ ย แกอาภพั แกจงึ มาหลงกลหลอกของเรา เหลา่ น้ี
กเิ ลสไมเ่ หน็ วา่ ไมเ่ หน็ เตอื นเราพอใหร้ ตู้ วั แลว้ ปลกี ตวั ออกหา่ งจากมนั บา้ ง กลมายาของ
กเิ ลสมนั แหลมคมอยา่ งนเ้ี อง กรณุ าทราบไว้ เผอื่ เวลามนั มาหลอกจะรตู้ วั ไวบ้ า้ งไมจ่ ม
ไปกับมนั หมดทั้งตวั

ถาม คณุ หญงิ .... ซง่ึ เปน็ ปา้ ของกระผมเวลานธี้ าตขุ นั ธไ์ มด่ ี แรงนอ้ ยลงทกุ วนั ๆ
กระผมเองก�ำลังคิดอยากจะน�ำธรรมะจากท่านอาจารย์ข้อหน่ึงไปเล่าให้คุณป้าฟัง
เพอ่ื เปน็ การชว่ ยในดา้ นจติ ใจของคณุ ปา้ บา้ ง ดงั นนั้ หากเปน็ การเหมาะสม กระผมใคร่
ขอให้ทา่ นอาจารยไ์ ดช้ ่วยกรณุ าประทานขอ้ ธรรมะให้คุณหญงิ ขอ้ หนงึ่ ด้วย

223

ตอบ ไมม่ อี ะไรทำ� ใหท้ กุ ขร์ อ้ นยงิ่ กวา่ ความชวั่ และไมม่ อี ะไรทำ� ใหส้ ขุ ใจยงิ่ กวา่
ความดี ฉะนัน้ ปราชญ์ท่านจึงเกลียดช่ัวและรกั ประกอบความดเี ร่อื ยมา

ถาม ขณะนก้ี ระผมปว่ ยเปน็ โรคอมั พาตมาได้ ๒ ปกี วา่ แลว้ พอจะลกุ เดนิ ได้
แตก่ ไ็ มส่ ะดวกนกั จงึ มเี วลาอา่ นและเรม่ิ หดั สมาธิ ขณะนอ้ี ยชู่ น้ั ก. ข. กระผมมคี วาม
รูส้ กึ วา่ การหดั ทำ� สมาธจิ ะชว่ ยใหโ้ รคน้มี อี าการดีขนึ้ โดยที่กระผมทราบว่าอาการของ
โรคเกยี่ วกบั การทำ� งานของประสาทสมองทจ่ี ะสง่ั งานในการเคลอื่ นไหว กระผมไมท่ ราบ
วา่ จะเปน็ อยา่ งทกี่ ระผมเขา้ ใจหรอื ไม่ และกระผมเชอื่ อกี อยา่ งหนง่ึ วา่ การหดั ทำ� สมาธิ
จะช่วยบรรเทาอาการของความดันโลหติ สูงได้

กระผมไดท้ ราบวา่ ทา่ นอาจารยเ์ ปน็ โรคเกย่ี วกบั หวั ใจ ไมท่ ราบแนว่ า่ จะจรงิ เทจ็
ประการใด การกระทำ� สมาธวิ ปิ สั สนาขน้ั สงู ของทา่ นอาจารย์ จะเปน็ ผลกระทบกระเทอื น
กบั โรคหวั ใจของทา่ นอาจารยห์ รอื ไม่ เพราะกระผมเปน็ โรคหวั ใจบา้ งเลก็ นอ้ ย กระผม
เขา้ ใจวา่ เกยี่ วกบั วยั ขณะนก้ี ระผมอายุ ๖๕ ปี ความเขา้ ใจของกระผมเรอื่ งโรค ๓ อยา่ ง
ดงั กลา่ ว ตามทก่ี ราบเรยี นขา้ งตน้ ถา้ กระผมจะไดท้ ราบจากความเหน็ ของทา่ นอาจารย์
ก็จะเปน็ พระคุณอย่างสงู

ตอบ ปญั หาทถ่ี าม ๒-๓ แงน่ นั้ ขอเรยี นสรปุ เอาเลย โรคทก่ี ลา่ วถงึ เหลา่ นเี้ กดิ ได้
กบั มนษุ ยท์ กุ เพศทกุ วยั ทกุ ชาตชิ นั้ วรรณะ แตผ่ มู้ ธี รรมในใจไมค่ อ่ ยชอกชำ�้ หรอื ไมช่ อกชำ�้
เพราะโรคตา่ งๆ ทเ่ี กดิ ขนึ้ ในกาย เนอื่ งจากมวี ธิ บี รรเทากนั ดว้ ยธรรมภายในใจ ถา้ เปน็
พระอรหนั ต์ กไ็ มม่ กี ารไดร้ บั ความกระทบกระเทอื นทางใจจากโรคชนดิ ตา่ งๆ นนั้ เลย

ธรรมมใิ ชเ่ พชฌฆาต จงึ ไมท่ ำ� รา่ งกายสว่ นใดใหเ้ สยี ไป นอกจากชว่ ยพยงุ บำ� บดั
ให้ดีขน้ึ เท่านน้ั ขอให้คุณหายจากโรคภยั ตา่ งๆ โดยลำ� ดับเถิด

ถาม ดฉิ นั เป็นอาจารยห์ วั หน้าหมวดภาษาฝรง่ั เศส โรงเรยี น.... แตเ่ ดมิ เป็น
คาธอลคิ และไดเ้ รม่ิ ปฏบิ ตั ธิ รรมแตป่ ี ๒๕๑๔ โดยเรมิ่ แบบ “พทุ โธ” และปี ๒๕๒๔-๒๕๒๕
ได้ปฏิบัตแิ บบยบุ หนอ-พองหนอ

224

ขณะนดี้ ฉิ นั กำ� ลงั อ่านหนังสือที่รวบรวมเทศน์ของพระคณุ เจ้าชอื่ ๑....๒....๓....
หนังสือเหล่าน้ีได้ขอยืมต่อจากอาจารย์มหาวิทยาลัย.... การเทศน์แบบนี้ท่ีเชียงใหม่
หาฟังไดย้ าก มีบ้างของหลวงพ่อ.... จากเทศนเ์ หลา่ นไี้ ด้ความร้แู ละค�ำถามท่ีเคยถาม
ตวั เองอยหู่ ลายครง้ั กไ็ ด้พบค�ำตอบท่ตี อ้ งการ ขอกราบนมัสการทา่ นอาจารยท์ ไี่ ด้ให้
แสงพระธรรมแต่ดิฉันผู้เกิดมาในความมืด และขอรับว่าส่ิงใดท่ีปฏิบัติยังไม่ถึงก็ยัง
ไมเ่ ขา้ ใจ แต่กม็ หี ลายตอนที่เพง่ิ เขา้ ใจปนี ี้เองค่ะ

ตอบ คนอยากร่�ำรวยหรือมพี ออยพู่ อกนิ ไมอ่ ดอยากปากหมอง ทอ้ งแหง้
กจ็ ำ� ตอ้ งเสาะแสวงหาสมบตั โิ ภคทรพั ยเ์ ครอ่ื งกนิ เครอ่ื งใชเ้ ปน็ ธรรมดา ไมอ่ าจอยเู่ ฉยได้
เหมอื นคนใจจดื อดื อาดเนอื ยนายทงั้ หลาย คนทอ่ี ยากเปน็ คนดมี คี วามสขุ อบอนุ่ ทางใจ
ไมว่ า้ เหว่ ก็จำ� ตอ้ งเสาะแสวงหาธรรมด้วยอาการตา่ งๆ ทเี่ ห็นวา่ เปน็ สง่ิ ถกู ต้องดีงาม
แม้จะผดิ บ้างถกู บา้ ง แตเ่ จตนาท่ีแสวงหาก็เปน็ เจตนาทด่ี ี อาจารยเ์ หน็ ใจ

การทำ� ภาวนาเปลย่ี นบทธรรมบอ่ ยๆ นนั้ ไมค่ อ่ ยเหมาะ เพราะจะจบั หลกั ใดกไ็ มถ่ นดั
และกลายเปน็ คนจบั จดได้ ทำ� แบบจบั ๆ วางๆ ลบู ๆ คลำ� ๆ อยา่ งนนั้ ไมด่ ี จบั หลกั เกณฑ์
อันเปน็ ท่แี นใ่ จไม่ได้ เหมอื นคนปลูกตน้ ไม้ แทนทีจ่ ะรดนำ�้ พรวนดินบ�ำรุงลำ� ต้นให้ดี
แตก่ ลบั ยา้ ยไปปลูกทน่ี ้ัน ยา้ ยไปปลกู ท่ีโน่น ผลสดุ ท้ายตน้ ไม้ตายทงิ้ เปลา่ ๆ

น.ี่ .. การทำ� จบั ๆ จดๆ ไมจ่ รงิ จงั จะหาหลกั ยดึ จากการภาวนาของตนไมไ่ ด้ จติ อาจ
ล้มเหลว ส้นิ ศรทั ธา หมดความเพยี รไปได้

ทถี่ กู จะทำ� ภาวนาพทุ โธหรอื ยบุ หนอ-พองหนอ บทใดกต็ าม กค็ วรทำ� ตามบทนน้ั
จรงิ ๆ ดว้ ยความมสี ตติ ามรกั ษา อยา่ ใหเ้ ผลอไปสอู่ ารมณอ์ น่ื จติ จะสงบเยน็ ไดไ้ มอ่ าจ
สงสยั จึงกรณุ าเขา้ ใจเสยี ใหม่

ถาม ขา้ พเจา้ .... ไดเ้ คยไปกราบเคารพทา่ นเมอ่ื ปี ๒๕๒๔ และไดข้ ออนญุ าตทา่ น
เพอื่ จะถา่ ยภาพเปน็ ทรี่ ะลกึ ซงึ่ ทา่ นกไ็ ดเ้ ทศนแ์ กข่ า้ พเจา้ สองกณั ฑ์ เปน็ การเทศนท์ เี่ ปน็ ไป
อย่างธรรมชาติและจริงใจ ซ่ึงข้าพเจ้าได้รับภาพพจน์ของธรรมะได้ดีกว่าภาพที่จะ
ถา่ ยเสียอกี ข้าพเจา้ ไม่ได้เสยี ใจเลยทที่ า่ นปฏเิ สธการถา่ ยภาพ แต่ข้าพเจ้ากลับไดฟ้ ัง

225

ธรรมะสองกณั ฑท์ ป่ี ระทบั ใจแทน ซงึ่ มคี า่ มากกวา่ การไดภ้ าพถา่ ยเสยี อกี เพราะภาพนน้ั
เปน็ เพยี งวตั ถุ แตก่ ารสง่ั สอนนน้ั มคี วามหมายทล่ี กึ ซงึ้ กวา่ ผใู้ หก้ จ็ ะตอ้ งมคี วามเมตตา
และมีความต้งั ใจจะให้อย่างแท้จริง สำ� หรับผ้รู ับที่อยากจะไดอ้ ยู่แล้วกม็ คี วามชนื่ ชม
และไดข้ อ้ คดิ ทจ่ี ะนำ� มาปฏบิ ตั แิ ละแกไ้ ขดดั แปลงใหเ้ ขา้ กบั สภาพของตนเอง เพอื่ จะนำ�
ไปส่คู วามสขุ ท่ีถาวร ไมใ่ ชค่ วามสขุ ทีช่ ่วั คราวเทา่ นั้น

ถา้ ไมเ่ ปน็ การเบยี ดเบยี นผอู้ น่ื ใดทงั้ ปวงในดา้ นใดๆ แลว้ ขา้ พเจา้ มคี วามประสงค์
ทจี่ ะไดอ้ า่ นหนงั สอื ตา่ งๆ ทที่ า่ นไดพ้ มิ พอ์ อกแจกเพอ่ื จะศกึ ษาใหม้ ากขนึ้ และอยากจะ
ทำ� ความเขา้ ใจในพระพทุ ธศาสนาใหก้ ระจา่ ง ไมอ่ ยากทจ่ี ะเขา้ ใจอะไรทผ่ี ดิ ๆ หรอื มวั ๆ
เพราะมันท�ำให้จิตใจไม่เป็นสุข เนื่องจากความต้องการที่จะทราบของที่เป็นจริงและ
แน่นอน

สดุ แตท่ า่ นจะกรณุ า ถา้ คดิ วา่ ขา้ พเจา้ สมควรจะไดม้ โี อกาสศกึ ษาธรรมะจากทา่ น
บ้างหรอื ไม่

ตอบ ศาสนธรรมของศาสดาองคป์ จั จบุ นั เปน็ ธรรมของจรงิ สดุ สว่ นไดส้ องพนั
กวา่ ปมี าแลว้ ยงั จะเปน็ ธรรมของจรงิ รอ้ ยเปอรเ์ ซน็ ตเ์ รอ่ื ยไปอยา่ งคงเสน้ คงวา ผนู้ บั ถอื
พทุ ธศาสนา หากตอ้ งการธรรมของจรงิ ครองใจโดยลำ� ดบั แตต่ น้ จนถงึ จดุ สดุ ยอดแหง่
ธรรมอยา่ งจรงิ ใจแลว้ กพ็ งึ ปฏบิ ตั ติ นตามหลกั สวากขาตธรรมทต่ี รสั ไวช้ อบแลว้ นน้ั จะ
ไม่ผิดหวัง เพราะศาสนธรรมเป็นมัชฌิมาคือเหมาะสม (พร้อมจะให้ผลตามล�ำดับ
แหง่ เหต)ุ อยตู่ ลอดเวลา อกาลโิ ก ไมข่ น้ึ กบั กาลสถานท่ี แตข่ นึ้ อยกู่ บั การปฏบิ ตั ธิ รรม
สมควรแก่ธรรมข้นั นน้ั ๆ โดยเฉพาะ

ถาม หลวงพอ่ คะ ความทกุ ข์ก็ดี ความสขุ ก็ดี หากว่าจะเกดิ มนั ก็ตอ้ งเกิด
ใชไ่ หมคะ และถา้ หากวา่ เกดิ ขนึ้ แลว้ เราตอ้ งทำ� ใจใชไ่ หมคะ แลว้ แผเ่ มตตาใชไ่ หมคะ
บดิ ามารดาของลกู ถงึ แกก่ รรมมาเกอื บ ๒๐ ปแี ลว้ ลกู กย็ งั คงทำ� บญุ ใหท้ กุ ปเี มอ่ื ถงึ วนั
ถงึ แก่กรรมของท่าน และในการท�ำบญุ ทุกครง้ั ก็อุทิศให้ อยากทราบว่าท่านจะไดร้ บั
หรือเปลา่ คะ เวลาอุทิศส่วนกุศลตอ้ งเอย่ ช่อื ด้วยหรือเปล่าคะ และก่อนทีจ่ ะนง่ั ภาวนา
ต้องกลา่ วอะไรกอ่ นคะ

226

หากลูกพูดอะไรไม่ถูกกับกาลเทศะ ขอหลวงพ่อโปรดให้อภัยด้วย เพราะลูก
ยงั ออ่ นตอ่ ธรรมะอยอู่ กี มาก และหากหลวงพอ่ จะกรณุ าสง่ั สอนดว้ ยลกู กจ็ ะขอปฏบิ ตั ิ
ตามตลอดไปค่ะ

ตอบ สขุ -ทกุ ข์ เกย่ี วกบั อารมณด์ -ี ชวั่ ตอ้ งเกดิ ทจ่ี ติ และตอ้ งระวงั แกก้ นั ทจ่ี ติ
คือหา้ มไมใ่ ห้คดิ ในอารมณช์ ่วั เช่น อารมณ์โกรธ เปน็ ตน้

การทำ� บญุ อทุ ศิ ถงึ ผลู้ ว่ งลบั ถา้ ผลู้ ว่ งลบั อยใู่ นฐานะรบั ไดก้ ไ็ ดร้ บั (ดเู คยอธบิ ายให้
ฟงั บา้ งแลว้ ) ถา้ ไมไ่ ดร้ บั บญุ กไ็ มเ่ สยี สญู หาย คงเปน็ ของผบู้ ำ� เพญ็ ตามเดมิ เพยี งนกึ ถงึ
โดยไมต่ ้องเอ่ยชอื่ ก็ได้

ก่อนนง่ั ภาวนา ก็นกึ ถึงคณุ พระพุทธเจา้ พระธรรม พระสงฆ์ คุณบดิ ามารดา
แลว้ กภ็ าวนาต่อไปจนถึงเวลาลุกออกจากทภี่ าวนา กม็ เี ทา่ นน้ั

ถาม ในวนั ปใี หมค่ งจะมสี าธชุ นไปกราบหลวงพอ่ ถงึ ทวี่ ดั หลายคณะ ดฉิ นั เอง
ไดแ้ ตจ่ ดุ ธปู กราบรำ� ลกึ ถงึ หลวงพอ่ อยทู่ บี่ า้ น และมใิ ชจ่ ะรำ� ลกึ ถงึ แตเ่ ฉพาะในวนั ปใี หม่
เท่านั้น ทุกๆ วันที่สวดมนต์ ก็กราบร�ำลึกถึงบารมีเมตตาธรรมของหลวงพ่อให้
คุ้มครอง เป็นดวงประทีปน�ำใจให้ลูกปฏิบัติตนเป็นลูกท่ีดีของหลวงพ่อตลอดเวลา
โดยเฉพาะเวลาโกรธ ก็นกึ ถึงคำ� สอนของหลวงพอ่ เพ่อื เปน็ ท่เี หนยี่ วรง้ั จติ ใจอยู่เสมอ
แตล่ กู กย็ งั ไมเ่ ยอื กเยน็ สมดงั ปณธิ านทตี่ ง้ั ไว้ โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ กบั หลานชายทแ่ี กมกั
จะดื้อและพูดจาไมเ่ พราะ ชอบร้ือของ ท�ำบ้านรก ทง้ั ๆ ท่ีอายุกจ็ ะ ๑๐ ขวบแล้ว แต่
โกรธแลว้ กห็ ายไป แตก่ บั คนอนื่ กพ็ ยายามสงบใจเฉยๆ ไดบ้ า้ งไมไ่ ดบ้ า้ ง มนั ยากจรงิ ๆ
เจา้ คะ่ ดฉิ นั กเ็ ขา้ ใจ รโู้ ทษของความโกรธ นอกจากจะไมด่ กี บั ตนเองทงั้ ในดา้ นรา่ งกาย
และจิตใจแล้ว ในด้านใดก็ไม่มดี ีทัง้ สนิ้ บางครง้ั เวลาระงับใจ ลูกตอ้ งกลนั้ ใจสักครู่
พยายามภาวนาพทุ โธๆ เรว็ ๆ บางทกี น็ กึ ทนั บางทกี ไ็ มท่ นั ซดั หลานไปแลว้ จงึ หายโกรธ
แยจ่ รงิ ๆ เจา้ คะ่ ลกู เองกก็ ลวั วา่ ถา้ โมโหแลว้ ตายไปในขณะนนั้ กค็ งจะตอ้ งไปเกดิ เปน็
เดรัจฉานเปน็ แนๆ่ ท้งั ๆ ที่หมนั่ พยายามสรา้ งบญุ สรา้ งกศุ ล แตไ่ ฉนบญุ กุศลจงึ ยัง
ไมส่ ง่ ผลใหล้ ูกเป็นคนใจคอเยอื กเยน็ สกั ที หลวงพ่อคงจะตำ� หนิและอดิ หนาระอาใจ

227

กับลกู คนน้เี ต็มทีแลว้ กระมงั คะ ขอกราบหลวงพ่อไดโ้ ปรดเมตตาลูกตอ่ ไปเถดิ เจ้าค่ะ
และขอประทานพรจากหลวงพอ่ ใหล้ กู เปน็ คนเยอื กเยน็ ไดเ้ รว็ ๆ ความพยายามทต่ี ง้ั ใจ
จะแกไ้ ขตนเอง ขอจงเปน็ ผลสำ� เร็จดงั ใจ

ตอบ ธรรมคณุ ...นน้ั แกม่ ากไป ควรระงบั ดว้ ยขนั ตแิ ละสตปิ ญั ญา จะดกี วา่ การ
ระงบั ดว้ ยวธิ ซี ดั หวา่ นดะไปอยา่ งนนั้ ถา้ ระงบั ดว้ ยธรรม คอื ขนั ติ สตปิ ญั ญา ยงั ไมอ่ ยู่
กใ็ หเ้ หยยี ดขาของตวั เองออกไปแลว้ หวดใหห้ นกั ๆ มอื หนอ่ ย จะพอรโู้ ทษความโกรธวา่
ใหค้ วามเจบ็ ปวดเพยี งไรบา้ ง ดกี วา่ ไปควา้ เอาหลานมาเปน็ เครอ่ื งทดลองดงั ทเี่ ปน็ มานนั้
อา่ นแลว้ ขบขันดี

ถา้ ขนื ให้ธรรมแก่แบบนี้ ต่อไปนา่ กลวั ลกู -ผัว-หลานเหลน อยกู่ ันแบบกน้ ไม่
ตดิ พืน้ ตอ้ งเตรยี มเผน่ กนั ทงั้ บา้ นแนๆ่ ไม่งัน้ ธรรมเอาตาย เวลาแกก่ ลา้ ข้นึ มามากๆ
ไม่เวน้ หนา้ อินทรห์ นา้ พรหมใดๆ ดว้ ย จงึ น่ากลวั

ถาม ลูกได้รับฟัง “ประวัติพระอาจารยม์ ั่น ภรู ิทตั โต” จากสถานีวทิ ยุ ๐๑
ทหารอากาศ รสู้ กึ ศรทั ธาและเลอื่ มใสในปฏปิ ทาของทา่ นเปน็ อยา่ งยง่ิ ใครจ่ ะไดศ้ กึ ษา
ธรรมของทา่ นบา้ ง ไดส้ อบถามไปยงั สถานวี ทิ ยุ ๐๑ เจา้ หนา้ ทท่ี า่ นแนะนำ� ใหม้ หี นงั สอื
ขอความเมตตาจากหลวงปโู่ ดยตรง ลกู จงึ ทำ� ตาม และหวงั เมตตาจากหลวงปไู่ ดโ้ ปรด
สงเคราะห์ลกู ด้วยเจา้ คะ่

พร้อมกนั นีล้ กู ขอกราบเรียนถามปัญหาบางประการดงั น้คี ะ่

๑. มผี ถู้ ามลกู วา่ เธอนบั ถอื ศาสนาอะไร? ลกู กต็ อบวา่ ศาสนาพทุ ธ กไ็ ดแ้ ตต่ อบไป
อยา่ งนน้ั หากจรงิ ๆ แลว้ กม็ ไิ ดร้ ซู้ งึ้ หลกั ธรรมตา่ งๆ ลกู ใครจ่ ะทราบวา่ เรานบั ถอื ศาสนากนั
ที่ตรงไหนเจ้าคะ

๒. ความเสยี สละ คำ� นีม้ ขี อบข่ายในการประพฤติปฏิบัตอิ ยา่ งไรบ้าง

๓. หากเกิดความเบ่ือหน่ายเพราะพิจารณาส่ิงรอบด้านแล้วรู้สึกว่ามันวุ่นวาย
หากดว้ ยหนา้ ทแี่ ละความรบั ผดิ ชอบบงั คบั ใหต้ อ้ งอยู่ เราจะมวี ธิ ปี รบั จติ ใจอยา่ งไรทจี่ ะ

228

ใหส้ งบ และสามารถยอมรบั ตามสภาพความเปน็ จรงิ ของการเกดิ แก่ เจบ็ ตาย นนิ ทา
สรรเสริญตา่ งๆ ได้

สดุ ทา้ ยนี้ ขออำ� นาจคณุ งามความดแี หง่ องคส์ มเดจ็ พระสมั มาสมั พทุ ธเจา้ พระธรรม
และพระอรหนั ตเจา้ ไดร้ กั ษาหลวงปใู่ หเ้ ผยแพรพ่ ระพทุ ธศาสนาใหเ้ จรญิ รงุ่ เรอื งสบื ไปคะ่

ตอบ คณุ .... ผนู้ บั ถอื พทุ ธศาสนา แตไ่ มท่ ราบจะนบั ถอื ตรงไหน ปไู่ มม่ เี วลามาก
จึงขอเรียนตอบเพียงย่อๆ เท่าท่ีจ�ำเป็น และกรุณาอ่านหนังสือธรรมะท่ีส่งมาให้น้ี
หลายๆ เที่ยว คณุ อาจเข้าใจพทุ ธศาสนาและการนบั ถือมากขนึ้ ตลอดวิธปี ฏิบตั ิและ
การปฏิบตั ิดว้ ย

๑. พทุ ธศาสนาทแี่ สดงออกเปน็ คำ� สงั่ สอนโลกนนั้ เปน็ ความสจั จรงิ ทกุ สดั ทกุ สว่ น
ไมม่ คี ำ� วา่ ปลอม-เทจ็ แฝงอยใู่ นคำ� สงั่ สอนนน้ั เลย โลกจงึ ยอมรบั นบั ถอื กนั ดว้ ยความ
สนทิ ใจตายใจเรอื่ ยมา หลกั ของพทุ ธศาสนากค็ อื พทุ ธะ ธรรมะ สงั ฆะ อาการหรอื แขนง
ของธรรมก็คือการชบ้ี อกชว่ั -ดี เพอื่ ใหล้ ะและบำ� เพญ็ นั่นแล

๒. การเสยี สละมเี นอ้ื ความกวา้ งมาก นบั แตส่ ว่ นยอ่ ยถงึ สว่ นใหญ่ และวงแคบไป
หาวงกวา้ งจนไมอ่ าจประมาณได้ แมค้ วามดงี ามทเี่ กดิ จากการเสยี สละกไ็ มม่ ปี ระมาณ
เชน่ กนั ตามแตก่ ำ� ลงั ของผู้เสียสละไดม้ ากน้อยตา่ งกัน

๓. สงิ่ รอบดา้ นมอี ยทู่ วั่ ไปทง้ั คนและสตั ว์ การปฏบิ ตั ติ อ่ สง่ิ เหลา่ นจี้ ำ� ตอ้ งมคี วาม
ฉลาดโดยธรรม มคี วามวนิ จิ ฉยั ใครค่ รวญ มกี ารยบั ยง้ั ชงั่ ตวงเกยี่ วกบั สงิ่ เกยี่ วขอ้ งนนั้ ๆ
และมคี วามอดทนประกอบดว้ ย เกบ็ ความรสู้ กึ ไวต้ ามเหตผุ ลหรอื เหตกุ ารณท์ คี่ วรเกบ็
ไม่น�ำออกระบายไปเสียทุกแง่ทุกกระทง เทียบใจเขาใจเราโดยธรรม ไม่เข้าข้างตน
ถา่ ยเดยี ว การเกดิ แก่ เจบ็ ตาย กม็ ปี ระจำ� ขนั ธ์ พจิ ารณาดว้ ยปญั ญาโดยธรรม ไมต่ กใจ
ไม่เสียใจไปตามความเจริญและความเส่อื มแห่งขนั ธ์และสงิ่ เก่ยี วข้องกับตน ใจยอ่ ม
สงบได้ กรุณาฝึกหัดทำ� สมาธิภาวนาเสมอ ใจจะสบาย ขอเรยี นแคน่ ้ี

ถาม หลวงพ่อคะช่วยลูกด้วย ขณะนี้ลูกมีความทุกข์ในใจเหลือเกิน
ขอหลวงพอ่ ชว่ ยกรุณาให้ค�ำแนะน�ำแก่ลกู ดว้ ยนะคะ

229

ลกู มีชวี ิตครอบครัวท่กี ำ� ลังจะลม้ เหลว สามีของลูกคือมารผจญชีวติ แก่เราสาม
แม่ลกู เขาเปน็ คนไมม่ ศี ลี ด่มื สรุ าเปน็ กิจวัตร ไมท่ ำ� งาน ใช้เงินมรดกแต่อยา่ งเดยี ว
ลกู ตอ้ งทำ� งานเลย้ี งชวี ติ และลกู อกี ๒ คน เมอื่ กลบั จากดมื่ สรุ ากเ็ อะอะทบุ ตแี ละทำ� รา้ ย
จิตใจ หยาบคายต่อลูกและบุพการีของลูก ลูกไม่ทราบจะตัดสินปัญหานี้อย่างไรดี
คิดอย่างเดียวคืออยากพบหลวงพ่อ ขอหลักธรรมค�ำสั่งสอนที่เป็นแก่นแท้ของชีวิต
อยากจะสละชีวติ น้ี แตค่ ิดว่าเปน็ บาป และลูกยังมหี ่วงอนั หนักคือลูกน้อยอีก ๒ คน
ซง่ึ ถา้ ไมม่ แี ม่ ชวี ติ กค็ งจะมดื มวั หนกั เพราะพอ่ เปน็ คนบาป ไมม่ วี นั พบพระ เปน็ บวั ใตน้ ำ�้
ทไ่ี มค่ ดิ วา่ จะดไี ด้ ลกู ยงั ไรเ้ ดยี งสานกั เพยี งแคน่ ลี้ กู คนโตซงึ่ อายุ ๖ ขวบกเ็ รมิ่ ผดิ ปกติ
หวาดกลัวและเหม่อลอย
หลวงพ่อคะ ลูกน้ีเป็นคนบาปเหลือเกินท่ีน�ำเรื่องครอบครัวมารบกวนให้
หลวงพอ่ ชว่ ย แตล่ ูกไมม่ ีทางใดดกี วา่ นแี้ ล้ว
ลูกเพิ่งจะได้ศึกษาธรรมะเพียงขั้นต้น และโชคดีที่มีธรรมะของหลวงพ่อเป็น
แนวทาง แตบ่ างอยา่ งเชน่ ปญั หาชวี ติ นี้ ลกู ชว่ ยตวั เองไมไ่ ดเ้ ลย ตลอดชวี ติ ๓๐ ปที ผ่ี า่ นมา
ของลกู ไมเ่ คยทำ� บาปโดยตง้ั ใจ แตช่ วี ติ ลำ� บากเหลอื เกนิ กรรมเกา่ ของลกู คงหนกั นกั
ลกู ไดแ้ ตค่ อยเวลาวา่ เมอ่ื ไรลกู จะมแี สงสวา่ งในชวี ติ ของลกู บา้ ง อยากจะสละเพศฆราวาส
แตก่ ม็ ปี ญั หาอยา่ งทเ่ี รยี นใหห้ ลวงพอ่ ทราบแลว้ คอื ภาระทจี่ ะตอ้ งเลย้ี งดลู กู ๒ คน ใหเ้ ปน็
คนดตี อ่ ไปในภายภาคหน้า
สดุ ทา้ ยน้ี ลกู หวงั เหลอื เกนิ ทจี่ ะไดร้ บั คำ� สงั่ สอนและแนะนำ� จากหลวงพอ่ เพอ่ื เปน็
แนวทางแหง่ ชวี ติ ตอ่ ไป ความกรณุ าของหลวงพอ่ ไมว่ า่ จะเปน็ คำ� แนะนำ� อยา่ งใด ลกู ยนิ ดี
ทีจ่ ะปฏบิ ตั ิตามท้งั สิ้นคะ่
ตอบ ผัวกับผลาญน้ันมันใกล้เคียงกันมาก และพลิกแพลงได้ง่าย ฉะนั้น
ผวั ของคณุ จงึ กลายเปน็ ผลาญไปไดด้ งั ทค่ี ณุ รๆู้ เหน็ ๆ อยกู่ บั ตวั เองนนั่ แล กรณุ าปลงลง
ในกรรมของสตั วโลกยอ่ มมตี า่ งๆ กนั ใจปลงถกู ใจกส็ บายขนึ้ อนั เรอ่ื งกรรมนนั้ มแี น่
ทกุ ตวั สตั วไ์ มส่ งสยั เปน็ แตเ่ พยี งมหี นกั เบาตา่ งกนั ไปตามเหตทุ ที่ ำ� บา้ งเทา่ นน้ั กรณุ าเชอื่
กรรมตามวาระทใ่ี หผ้ ลดชี วั่ เปน็ ตอนๆ ไป ผวั คณุ เลวแตค่ ณุ ยงั ดี ชะตาของลกู ๆ กย็ งั

230

นบั วา่ ไมข่ าดสญู ลม่ จมไปทเี ดยี ว ยงั ไดอ้ าศยั คณุ เปน็ เสน้ ชวี ติ จติ ใจอยู่ กรณุ าทำ� สมาธิ
ภาวนาสงบใจ อย่าใหส้ ง่ สา่ ยวุ่นวายไปมาก จะเพ่ิมทกุ ข์เขา้ อีกยิ่งกว่าทม่ี ีอยแู่ ล้ว ซึง่ ก็
ทุกข์ทรมานพออยู่แล้ว และกรุณาคิดว่าโลกกว้างๆ ย่อมมีผู้เป็นเช่นคุณและหนัก
ยงิ่ กวา่ คณุ อกี มากมาย ไมใ่ ชเ่ ปน็ เฉพาะคณุ คนเดยี วเทา่ นนั้ จงคดิ กวา้ งๆ ใหร้ อบโลก
รอบตัวเรา จะพอมีที่ปลงวางบ้าง แม้ไม่ได้มาก ก็ยังดีกว่าไม่พิจารณาเสียเลย
การปลดปล่อยความทุกข์ทั้งหลายน้ันที่ถูกควรปลดปล่อยทางใจ ด้วยการพิจารณา
สงิ่ ทม่ี าสัมผัสใหเ้ กดิ ทุกข์ และท�ำความสงบใจ ไม่คดิ วุน่ ไปตามอารมณท์ ่เี ปน็ พิษและ
ท่เี คยเปน็ พษิ แก่ตน

ถาม มีปญั หา ๓ ขอ้ ทม่ี ผี ้มู าถามแลว้ ดิฉันไม่สามารถตอบให้กระจา่ งไดค้ ือ

๑. เหตใุ ดทา่ นอาจารยจ์ งึ ไมโ่ ปรดญาตโิ ยมทสี่ อู้ ตุ สา่ หเ์ ดนิ ทางไกลมาเพอ่ื ใสบ่ าตร
ท่านอาจารย์ โดยท่านอาจารย์รบั เพียงเตม็ บาตรเทา่ นั้น

ขอ้ นด้ี ฉิ นั ใหค้ ำ� ตอบไปวา่ ทา่ นอาจารยเ์ ปน็ พระธดุ งค์ ถา้ รบั อาหารเกนิ ปากบาตร
ก็จะผดิ กฎธุดงควัตร และการรับอาหารจากญาตโิ ยมถา้ มากเกินไป กไ็ มใ่ ช่พระที่ถือ
หลกั สมถะ เยยี่ งพระทมี่ ปี ฏปิ ทาอนั ถกู ตอ้ ง แมจ้ ะสรา้ งความผดิ หวงั ใหแ้ กญ่ าตโิ ยมบา้ ง
แตท่ างทำ� บญุ นน้ั ไมใ่ ชจ่ ะมเี พยี งการใสบ่ าตรกบั ทา่ นอาจารย์ การถวายเงนิ รว่ มสมทบ
สรา้ งสถปู ทม่ี ที า่ นอาจารยเ์ ปน็ องคป์ ระธานกไ็ ดบ้ ญุ ไมน่ อ้ ยเชน่ เดยี วกนั คำ� ตอบเหลา่ น้ี
เปน็ ความเขา้ ใจของดฉิ นั เอง ไมท่ ราบผดิ ถกู อยา่ งไร ทา่ นอาจารยไ์ ดโ้ ปรดเมตตาชแ้ี นะ
คำ� ตอบทถ่ี ูกต้องด้วยนะคะ

๒. การหา้ มถา่ ยรปู นนั้ ดฉิ นั ไดร้ บั คำ� ชแ้ี จงจากทา่ นอาจารยแ์ ลว้ มคี วามรสู้ กึ ใน
พระคุณความเมตตาท่ีท่านอาจารย์กรุณาตักเตือนให้ด้วยความหวังดีและเอาใจใส่
อย่างบรสิ ทุ ธิใ์ จ แต่บางคนสงสยั ว่า ท�ำไมท่านอาจารยจ์ ึงตอ้ งโกรธดว้ ย (ดฉิ ันไมเ่ ห็น
ตอนท่ที า่ นอาจารย์แสดงทา่ โกรธใหเ้ ขาเหน็ เลย)

๓. ขอ้ นเ้ี ปน็ ขอ้ ทด่ี ฉิ นั หวนั่ ใจทสี่ ดุ เพราะทา่ นอาจารยเ์ ปน็ พระทด่ี ฉิ นั เคารพบชู า
และเทดิ ทนู ไวต้ ลอดเวลา ดว้ ยธรรมะทท่ี า่ นอาจารยเ์ มตตาอบรมสงั่ สอนนนั้ ดฉิ นั ไดร้ บั

231

ความรคู้ วามสงบความสขุ ใจทหี่ าไมไ่ ดจ้ ากทอี่ นื่ แตเ่ พราะความเคารพบชู าทา่ นอาจารย์
จงึ ไดด้ น้ิ รนหาทางมากราบกราน พรอ้ มกนั กพ็ ยายามดงึ เอาบคุ คลทยี่ งั ไมเ่ คยมองเหน็
ความสว่างในทางน้ีมาด้วย แต่บังเอิญบุคคลคนน้ีกลับย่ิงมาพกพาความผิดใส่ตัว
คอื แทนทีจ่ ะเหน็ และเข้าใจในธรรมะของท่านอาจารย์ เขากลับตำ� หนิท่ที ่านอาจารย์
ไมร่ บั บาตรและไมใ่ หถ้ า่ ยรปู ดฉิ นั ไดย้ นิ แลว้ เกดิ ความเสยี ใจอยา่ งมาก พรอ้ มกนั กเ็ กดิ
ความกลวั วา่ คำ� พดู ของเขาจะสรา้ งความไมด่ ใี หก้ บั ตวั เอง ดฉิ นั จงึ ไดจ้ ดหมายมากราบ
ขอความเมตตาจากท่านอาจารยไ์ ด้โปรดชว่ ยเหลืออกี สกั ครงั้ แนะน�ำหนทางอบุ ายให้
ดฉิ ันน�ำไปแกไ้ ขใหเ้ ขาได้มโี อกาสไถบ่ าปตัวเองด้วยนะคะ

เมอ่ื คราวมาทอดกฐนิ นนั้ ทา่ นอาจารยก์ ไ็ ดเ้ มตตาเทศนป์ ลอบใจดฉิ นั แลว้ แตด่ ฉิ นั
ก็ยังทำ� ใจไมไ่ ด้จนบดั นี้ จงึ ขอความเมตตาจากทา่ นอาจารย์อกี สักครั้งนะคะ

ในดา้ นการปฏบิ ตั นิ นั้ มบี างคนแนะนำ� ใหด้ ฉิ นั พยายามอยา่ ตดิ หนงั สอื แตด่ ฉิ นั
ถา้ ไมไ่ ดอ้ า่ นหนงั สอื จากทที่ า่ นอาจารยก์ รณุ าสง่ ไปแลว้ การปฏบิ ตั จิ ะไมไ่ ดผ้ ลดเี ทา่ ทค่ี วร
ถา้ อา่ นแล้วไปปฏิบัติ ความสงบกจ็ ะเกิดอย่างรวดเร็ว อนั นผ้ี ดิ ทางหรือเปล่าคะ

ตอบ ขอเรียนให้ทราบเท่าทจ่ี �ำเป็นดงั นี้

การท�ำประโยชน์แก่โลกด้วยการแนะน�ำพร�่ำสอนและอื่นๆ ในเพศของพระน้ี
นบั เปน็ เวลานานพอควรทอี่ อกสงั คมชาวพทุ ธมาราว ๒๘-๒๙ ปนี แี้ ลว้ ทห่ี มกตวั ตกนรก
อยใู่ นปา่ ในภเู ขา (ฟดั กบั กเิ ลสไมม่ เี วลามองดเู ดอื นดาวตะวนั ไดเ้ ตม็ ตา) อยู่ ๙ ปกี วา่
ทกุ ขใ์ นชวี ติ ของพระเพอ่ื ประโยชนต์ นและทา่ นผอู้ นื่ มากนอ้ ย กท็ กุ ขม์ ากแสนสาหสั ใน
ช่วง ๙ ปกี ว่าทอ่ี ยู่ในป่าในภเู ขานนั่ แล ประจักษใ์ จจ�ำไมล่ มื จนกระทั่งวันนี้ และน่าจะ
ไมล่ มื ตลอดวนั ตาย เพราะไมใ่ ชเ่ หตกุ ารณท์ จี่ ะลมื ไดง้ า่ ยๆ ดงั นนั้ เวลามาสง่ั สอนคน
ทง้ั พระเณรตลอดฆราวาส จึงสอนจรงิ ดุจริง ดีจริง ตามทางเหตุผลคือหลกั ธรรม
ที่เคยเรียนและปฏิบัติมา ส่วนจะถูกหรือผิดมากน้อยจากการสอนท่านผู้ใดบ้างน้ัน
ก็สุดวิสัยที่จะแก้ไขให้เป็นอย่างอื่นได้ เพราะจิตใจคนมีหลายแบบ แต่หลักธรรมมี
แบบเดียว คือสอนให้ถูกต้องตามท่ีปฏิบัติมาที่เห็นว่าถูกต้องแล้ว อย่าให้ผิดจาก

232

หลกั ธรรมทงั้ การปฏบิ ตั แิ ละสอนตนตลอดการสอนผอู้ น่ื แมจ้ ะไมถ่ กู ใจคน แตอ่ ยา่ ให้
ผดิ ธรรมในการส่งั สอน ตนก็ไม่ร่มุ ร้อน

อาจารย์ไม่อาจให้ความรู้ยิ่งกว่าที่ปฏิบัติมาแล้วแก่ท่านผู้ใด และไม่อาจแก้ไข
เปลยี่ นแปลงธรรมทเ่ี คยปฏบิ ตั แิ ละสง่ั สอนมาแลว้ ได้ การต-ิ ชม เปน็ สทิ ธขิ องคนทวั่ ไป
ทจ่ี ะต-ิ ชม ไดต้ ามอัธยาศยั ไม่กล้าขดั แยง้ ใครได้

การตอบปญั หาเปน็ ขอ้ ๆ จงึ ไมอ่ าจตอบ เพราะไมเ่ ชอ่ื ตวั เอง อาจเปน็ ขอ้ แกต้ วั กไ็ ด้
จงึ ไมอ่ าจแกต้ วั โดยแอบองิ คำ� ตอบนน้ั ๆ เปน็ ทางออกตวั หากเปน็ ความจนตรอกเพราะ
การไมต่ อบปญั หาของทา่ นผถู้ ามทกุ ๆ ขอ้ ได้ กค็ ดิ วา่ ความจนตรอกเพราะกเิ ลสเหยยี บยำ่�
บนหวั ใจขณะหาทางออกไมไ่ ด้ เปน็ ความหนกั มากทกุ ขม์ ากกวา่ สงิ่ ใด จงึ ยอมรบั ความ
จนตรอกอื่นๆ ไปตามคติโลกธรรม

การแก้นนั้ แกใ้ ครกส็ ้แู ก้ตนเองไมไ่ ด้ ใครสขุ ใครทุกข์ ก็ส้ตู ัวเองสขุ ตวั เองทุกข์
ไมไ่ ด้ จงึ ควรแกต้ วั เองกอ่ นผอู้ นื่ ตำ� หนติ ชิ มตนเองดกี วา่ ไปตำ� หนติ ชิ มผอู้ นื่ ปราชญท์ า่ น
เดนิ อยา่ งนี้ ทา่ นทำ� อยา่ งนี้ อยา่ ปนี เกลยี วกบั ทางดำ� เนนิ ของปราชญท์ า่ น และอยา่ หวน่ั ใจ
เวลาใครๆ ตำ� หนติ เิ ตยี นอาจารยข์ องตน ถา้ เรามขี องจรงิ ภายในใจ ตอ้ งเปดิ ทางใหเ้ ขา
แต่อยู่ตามความจริงของเรา ไมข่ ัดไมแ่ ยง้ ไมห่ งึ ไม่หวง ไมข่ ัดขวางใคร นั่นคอื ธรรม
นนั่ คือผ้มู ีใจเป็นธรรม

พระธรรมแปดหมน่ื สพี่ นั พระธรรมขนั ธ์ ปราชญท์ า่ นอตุ สา่ หจ์ ดจารกึ ไวใ้ หอ้ นชุ น
ร่นุ หลังอ่านเพือ่ ความรู้ความฉลาด ไม่ใชเ่ พ่ือความโง่ เพอ่ื ความตดิ อยู่แคต่ ัวหนังสอื
แตเ่ พ่อื ความฉลาดจากหนงั สือทีไ่ ดอ้ า่ นต่างหาก สาวกท่านกเ็ คยฟงั จากพระพทุ ธเจ้า
มาแลว้ ซง่ึ เทา่ กบั เรยี นมาแลว้ จงึ เปน็ สรณะของพวกเราไดอ้ ยา่ งสมบรู ณ์ อาจารยเ์ องก็
เคยเรยี นเคยฟงั มาแลว้ ถา้ การดหู นงั สอื เพอื่ หาความรคู้ วามฉลาดเปน็ ความผดิ พวกเรา
ก็ไปติดคกุ ตดิ ตะรางดว้ ยกนั กแ็ ลว้ กนั แตถ่ า้ ดูถา้ เรียนเพอ่ื จำ� ไดเ้ ฉยๆ ไม่สนใจแก้ไข
ตัวเองตามที่ธรรมท่านแนะนำ� และเรยี นเพอ่ื คยุ โมโ้ ออ้ วดแบบบ้านำ้� ลาย แม้ไม่บอก
วา่ ผดิ กจ็ ำ� ตอ้ งผดิ จากความมงุ่ หมายของธรรมทสี่ อนเพอื่ ความถกู ตอ้ งดงี ามอยนู่ น่ั เอง

233

ถาม กระผมเคยไดฟ้ งั เทศนข์ องทา่ นอาจารยท์ เี่ ทศนโ์ ปรดคณุ เพาพงา และ
ผมไดล้ องปฏบิ ตั ติ ามจนไดผ้ ลขนึ้ มาบา้ งพอสมควร กระผมเคยเขยี นจดหมายมากราบ
เรียนถามปัญหาในการภาวนาแล้วครั้งหน่ึง และได้รับความเมตตาอนุเคราะห์จาก
ทา่ นอาจารยต์ อบใหผ้ มฟงั จนเปน็ ทเี่ ขา้ ใจเมอ่ื ไมน่ านมานี้ กระผมไดป้ ฏบิ ตั ติ ามคำ� แนะนำ�
ของอาจารย์อยู่ตลอดมา ขณะนี้ปรากฏผลในการปฏิบัติว่า สามารถรู้เท่าทันจิตได้
บอ่ ยครงั้ กวา่ เมอ่ื กอ่ นตอ้ งตามจติ กวา่ จะตามความคดิ กลบั คนื มาได้ ใหอ้ ยกู่ บั พทุ โธ
กต็ อ้ งเลยไปชว่ั ขณะหนง่ึ จงึ จะรเู้ ทา่ ทนั จติ ได้ และขณะทก่ี ระผมกำ� ลงั ปฏบิ ตั อิ ยู่ กเ็ กดิ
มเี สยี งผดุ ขนึ้ มาวา่ “อยา่ ยนิ ดยี นิ รา้ ยในสง่ิ ทง้ั หลาย ใหว้ างเฉยในสงิ่ นน้ั ๆ เสยี ” กระผม
กไ็ ด้ทดลองปฏิบัตดิ ู ก็รู้สึกวา่ ใจวา่ งสงบง่ายขึ้น ตอ่ มากระผมกท็ �ำความรูส้ ึกว่าเฉย
คู่กับการดูจิตโดยไม่ต้องภาวนาอะไร แต่ก็ไม่ทราบว่าจะถูกหรือไม่ และมีปัญหา
อกี ประการหนงึ่ จากเพอ่ื นรว่ มงานของกระผมคนหนง่ึ ไดพ้ ดู อา้ งวา่ มคี ำ� พยากรณข์ อง
พระสมั มาสมั พทุ ธเจา้ ซงึ่ มหี ลกั ฐานอยใู่ นพระไตรปฎิ กดว้ ย จารกึ ไวว้ า่ เมอื่ พระพทุ ธเจา้
ปรนิ พิ พานไปแลว้ หนง่ึ พนั ปแี รก จะไมม่ พี ระอรหนั ต์ท่ีปฏิบัตดิ ้วยสมถะและวิปัสสนา
มีแต่วิปัสสนาล้วนๆ พระในยุคปัจจุบันน้ีอยู่ในยุคพันปีท่ีสาม จะไม่มีผู้ส�ำเร็จเป็น
พระอรหนั ต์ ถงึ จะปฏบิ ตั สิ กั เทา่ ไร กไ็ ดอ้ ยา่ งสงู แคพ่ ระอนาคามเี ทา่ นนั้ กระผมเองยงั เชอ่ื
ครบู าอาจารยเ์ ตม็ ทที่ สี่ งั่ สอนวา่ ถา้ มผี ปู้ ฏบิ ตั ดิ ปี ฏบิ ตั ชิ อบปฏบิ ตั ธิ รรมสมควรแกธ่ รรม
อยูต่ ราบใด พระอรหนั ต์จะไม่สญู ไปจากโลก แตม่ คี วามวติ กกังวลว่าญาติมิตรของ
กระผมอีกหลายคนท่ีมีความศรัทธาเร่ิมฝึกภาวนาใหม่ๆ อาจจะจิตใจหวั่นไหวกับ
ค�ำกล่าวเช่นนี้จนเกิดท้อถอยความเพียร ซ่ึงท�ำให้เสียประโยชน์อันควรของเขาไป
กระผมจึงกราบเรียนถามมาเพ่ือให้พวกกระผมตลอดจนญาติมิตรมีความเช่ือม่ัน
ยง่ิ ขึ้น และมีอบุ ายตอ่ สู้กบั กิเลสประเภทนี้ต่อไปด้วย

กระผมจงึ กราบเรยี นรบกวนถามพระอาจารยม์ าดว้ ยความเคารพอยา่ งสงู กระผม
และญาติมิตรหวังในความเมตตาของพระอาจารย์ท่ีจะได้ชี้แนะอุบายในการปฏิบัติ
ธรรมต่อไปดว้ ย

234

ตอบ ท่คี ณุ กำ� หนดด้วยบทพทุ โธโดยมีสติควบคมุ นั้นถกู ต้องแล้ว จงึ กรุณา
ท�ำต่อไปเร่ือยๆ การไม่เป็นอารมณ์ข้องแวะกับสิ่งต่างๆ ท�ำจิตวางเฉยต่ออารมณ์
ภายนอกนน้ั ยอ่ มถกู ตอ้ ง ไมร่ บกวนใจอยไู่ มห่ ยดุ เพราะอารมณน์ นั้ แตก่ ารดจู ติ อยเู่ ฉยๆ
ในขั้นแรกท่ีจิตยังไม่ได้ฐานแห่งความสงบเป็นพ้ืนฐานน้ันไม่ค่อยดี เพราะจิตอาจ
เถลไถลไปอื่นได้โดยเจ้าตัวไม่อาจทราบได้ จึงควรมีบทบริกรรมให้จิตท�ำอยู่เสมอ
นน้ั แลดกี วา่ การดจู ติ อยเู่ ฉยๆ ในขนั้ น้ี เมอ่ื จติ สงบจนความรกู้ บั คำ� บรกิ รรมกลมกลนื
เปน็ อนั หนง่ึ อนั เดยี วกนั แลว้ ขณะนน้ั จะปลอ่ ยคำ� บรกิ รรมเสยี กไ็ ด้ เมอื่ จติ เรมิ่ คดิ ปรงุ
จึงน�ำคำ� บรกิ รรมเขา้ มาท�ำอีก อย่างนี้แนบเนียนดี

จะเปน็ ปฎิ กใดกต็ าม ถา้ ขดั ตอ่ หลกั สจั ธรรม คอื ทกุ ข์ สมทุ ยั นโิ รธ มรรค ปฎิ กนน้ั
ยอ่ มเปน็ กา้ งเปน็ กระดูกแทรกอาหารทีร่ ับประทาน จงเลือกหรอื คัดออกเสยี เช่นเขา
เลอื กหรือคดั แยกกา้ งกระดกู ออกจากอาหารทีค่ วรแก่การรบั ประทาน อย่ากินทัง้ กา้ ง
ทงั้ กระดกู เดย๋ี วตดิ คอตาย จะตกิ า้ ง กระดกู ไมถ่ กู ตอ้ งตำ� หนผิ รู้ บั ประทานวา่ โงแ่ สนโง่
ตนฆ่าตัวเองเพราะการรบั ประทาน ผู้ปฏบิ ัติธรรมนั้นๆ เพอ่ื ความฉลาดทัง้ มวล มิใช่
เพอ่ื ความโง่ จงึ อยา่ โงไ่ ปตามสง่ิ ทจ่ี ะพาใหล้ ม่ จมฉบิ หาย กรณุ ายดึ เอาเนอ้ื แท้ ปลาแท้
เปน็ อาหาร อยา่ ยดึ กา้ งยดึ กระดกู เปน็ อาหารถา้ ไมอ่ ยากตายฉบิ หายและขายโงใ่ หค้ นอน่ื
หรอื ปราชญข์ ยะแขยง คอื จงยดึ พทุ ธพจนท์ ต่ี รสั แกพ่ ระอานนทซ์ ง่ึ ทลู ถามถงึ เขตแดน
แห่งมรรคผลนิพพานว่าจะส้ินจะหมดไปเม่ือไร หลังจากพระองค์ปรินิพพานแล้ว
โดยตรัสว่า อานนท์ จะมาถามแบบโง่ๆ ท�ำไม ก็ธรรมเราตถาคตแสดงไว้ด้วย
สวากขาตธรรมที่ชอบแล้วท้ังสิ้น และสอนเพ่ือผู้สดับจะยังตนให้ฉลาดทันกลมายา
ของกิเลสโดยถ่ายเดียว “อานนท์ เมื่อผู้ปฏิบัติตามหลักสัจธรรมสมควรแก่ธรรม
มอี ยแู่ ลว้ พระอรหนั ตไ์ มส่ นิ้ จากโลก อานนท”์ ธรรมเปน็ อกาลกิ ธรรมตลอดอนนั ตกาล
ไมม่ ีสงิ่ ใดจะมาลบล้างธรรมไม่ใหเ้ กิดมรรคเกิดผลแก่ผปู้ ฏบิ ตั ิดอี ยไู่ ดเ้ ลย ขณะนก้ี ็มี
ทุกขก์ บั สมุทยั ในหวั ใจสตั ว์เทา่ นั้น เป็นขา้ ศกึ แกส่ ัตว์เอง และมีมรรคกบั นิโรธเทา่ น้ัน
เปน็ เครอื่ งมอื ปราบปรามบกุ เบกิ ทกุ ขก์ บั สมทุ ยั ใหพ้ นิ าศไป ไมม่ อี ะไรนอกจากนี้ ฉะนนั้
จงสนใจกบั มรรคทางด�ำเนิน มีสติ ปัญญา ศรทั ธา ความเพยี ร เปน็ ต้น ยิง่ กว่า
การสนใจในก้างในกระดูกอันเป็นเพชฌฆาต (กิเลส) ท่ีฆ่าสังหารสัตว์โลกมานาน

235

แสนนานเปน็ ไหนๆ ตวั นีแ้ ลตวั จอมปลอมทแ่ี ต่งเพลงกล่อมสัตวโ์ ลกวา่ อีกเท่านน้ั ปี
มรรคผลนพิ พานหมด พระอรหนั ตไ์ มม่ ี ใหห้ ลบั สนทิ อยา่ งจมมดิ เรอ่ื ยมา และจะเรอ่ื ยไป
ถ้าไมต่ ่ืนตวั ตามธรรมท่านสอน แต่คำ� ว่า ขอใหโ้ ลกนอนให้สบายๆ เถดิ อีกเทา่ นนั้ ปี
เทา่ นปี้ ี กเิ ลสบนหวั ใจโลกจะหมดเขตหมดสมยั จะตายเกลยี้ งไปเองโดยไมต่ อ้ งทำ� การ
ถอดถอน คำ� อยา่ งนกี้ เิ ลสไมเ่ หน็ บอกสอนไวเ้ ลย ทงั้ นเ้ี พราะสตั วโ์ ลกสงั่ สมกนั อยทู่ วั่ หนา้
ไมส่ นใจแกแ้ ละถอดถอนมนั มนั จงึ สนกุ รอ้ งเพลงกลอ่ มสตั วโ์ ลกใหเ้ คลมิ้ หลบั ตลอดไป
ไมม่ ีวนั ตน่ื

จติ ไม่มสี ติปญั ญา วปิ ัสสนาจะสามารถปราบกิเลสได้อยา่ งไร หาญพูดสมถะ-
วปิ สั สนาอยา่ งนน้ั อยา่ งนใี้ หเ้ ขาหวั เราะ คนฉลาดยงั ไมส่ ญู จากโลก ผอู้ า้ งควรระลกึ บา้ ง

ตอ้ งขออภยั พดู ตามความโงอ่ นั ปา่ ๆ วา่ ใครหรอื สตั วต์ วั ใดในแดนโลกธาตจุ ะมา
หลอกวา่ ศาสนาลว่ งเทา่ นน้ั ปๆี สมถวปิ สั สนาไมม่ ี พระอรหนั ตไ์ มม่ ี แมจ้ นหมดลมปาก
และตายไปกไ็ ม่สนใจฟงั -เชอ่ื เลย เราถือ พุทฺธํ ธมมฺ ํ สงฺฆํ สรณํ คจฺฉามิ อย่างถงึ ใจ
ตา่ งหาก มไิ ดถ้ อื ลมปากโมฆบรุ ษุ สตรวี า่ สรณํ คจฉฺ ามิ และไมไ่ ดถ้ อื กเิ ลสตวั มหาภยั
ตอ่ ศาสนาวา่ สรณํ คจฺฉามิ นี่ จึงพร้อมจะต่อสูก้ บั กิเลสมารทุกประเภทเพือ่ เทดิ ทนู
ศาสนธรรมของจริงสุดสว่ นไวจ้ นลมหายใจขาดดิน้

กรณุ าเลือกจะเอาอยา่ งไหน เราเปน็ ลกู ศิษย์ตถาคต แต่อยา่ โงใ่ ห้กิเลสหวั เราะ
กพ็ อ

ถาม ด้วยทางคณะเผยแพร่ธรรม ฉะเชงิ เทรา ซงึ่ มีนโยบายเผยแพร่ธรรมะ
ใหแ้ กผ่ สู้ นใจในการปฏบิ ตั ภิ าวนา หากไมเ่ ปน็ การรบกวนทา่ นอาจารยเ์ กนิ ไป ทางคณะฯ
ขอโอวาทของทา่ นอาจารยใ์ นการปฏบิ ตั ภิ าวนา จะสน้ั เพยี งบรรทดั สองบรรทดั หรอื จะ
ยาวสกั กสี่ บิ หนา้ กไ็ ดส้ ดุ แตท่ า่ นอาจารยจ์ ะไดเ้ มตตา เพอื่ พมิ พห์ นงั สอื ธรรมะแจกเปน็
ธรรมทาน

ตอบ เวลานยี้ ังคิดหาข้ออรรถขอ้ ธรรมไม่ได้ พอระลกึ ไดบ้ ้างไม่กแ่ี ถวดังน้ี

236

นักรบที่เรียนวิชาการรบได้พอควรแล้ว เข้าสู่แนวรบตามแผนการท่ีเรียนมา
จะเปน็ ผเู้ ขา้ ใจและชำ่� ชองในยทุ ธวธิ ไี ดด้ กี วา่ ผเู้ รยี นวชิ าการแตไ่ มไ่ ดอ้ อกสแู่ นวรบเปน็
ไหนๆ

ผเู้ รยี นวชิ าธรรมทางพทุ ธศาสนาไดพ้ อควรแลว้ เขา้ สแู่ นวรบดว้ ยการเขน่ ฆา่ กเิ ลส
ชนดิ ตา่ งๆ ตามหลกั วชิ าทเ่ี รยี นมา จะเปน็ ผเู้ ขา้ ใจและชำ�่ ชองในยทุ ธวธิ รี ะหวา่ งกเิ ลสกบั
ธรรมหำ�้ หนั่ กนั ตามแงห่ นกั เบาไดด้ กี วา่ ผเู้ รยี นวชิ าธรรมมาแตม่ ไิ ดอ้ อกแนวรบคอื การ
ปฏบิ ัตเิ ป็นไหนๆ ฉะนั้น ขอ้ ยืนยันระหว่างกิเลสกบั ธรรมจึงขึน้ อยกู่ ับการปฏิบตั ิเป็น
ส�ำคัญกว่าวิธีการอ่ืนใด ดังพระพุทธเจ้าแลสาวกทรงด�ำเนินเป็นตัวอย่างจนสะเทือน
โลกธาตมุ าแลว้ ไมม่ ขี อ้ กงั ขา ทย่ี งั สงสยั อยใู่ นปจั จบุ นั นก้ี ค็ อื พวกเราชาวพทุ ธจะรบั มรดก
อนั ลำ้� คา่ ของพระองคไ์ วด้ ว้ ยวธิ กี ารใดเปน็ สำ� คญั จะไมแ่ บกคมั ภรี เ์ ทยี่ วโตก้ นั จนหมด
นำ้� ลายไปเปล่า โดยกเิ ลสแม้ตัวเดยี วไม่กะเทาะเปลือกบ้างเลย นอกจากมนั หัวเราะ
เยาะเยย้ เอาเทา่ นน้ั ซง่ึ นา่ อบั อายเปน็ อยา่ งมาก สำ� หรบั ผเู้ ขยี น ถา้ พอมดุ ดนิ ไดก้ ม็ ดุ เพอื่
แกอ้ ายไปนานแล้ว ไมก่ ลา้ ทนให้มนั เห็นหนา้ และหวั เราะเย้ยหยนั อีกต่อไป

ถาม หลานไดร้ บั จดหมาย หนังสอื และความเมตตาที่สง่ มาแลว้ ด้วยความ
ขอบพระคณุ อยา่ งยงิ่ หลานเลอื กอา่ นไปแลว้ บางเรอ่ื ง อนจิ จา นนั่ ชา่ งตรงกบั ความนกึ คดิ
และการดำ� เนนิ ชวี ติ ทเ่ี ปน็ อยอู่ ยา่ งนา่ อศั จรรย์ อา่ นหนงั สอื เลม่ นแ้ี ลว้ เหมอื นสอ่ งกระจก
ดตู นเอง แลว้ มคี นมานงั่ สอนเพม่ิ วา่ ในทางทด่ี คี วรจะทำ� อยา่ งไร บางเรอื่ งคอ่ นขา้ งยาก
เพราะมคี วามละเอียดอ่อนทสี่ งู มากจริงๆ ไมท่ ราบว่าจะมบี ุญวาสนาถงึ ขัน้ นน้ั แค่ไหน
หรอื ไม่ แตอ่ ยา่ งไรกจ็ ะตอ้ งพยายามแน่ เพราะยง่ิ เหลยี วมองชวี ติ รอบๆ ตวั ยง่ิ ดแู ลว้
นา่ สงสารเวทนา เพราะดแู ตล่ ะคนลว้ นเวยี นวา่ ยอยใู่ นสง่ิ ทเ่ี ปน็ มายาทางโลกทง้ั นน้ั และ
มองเห็นว่าเป็นสิ่งจ�ำเป็นและเป็นสขุ ซงึ่ อยใู่ นโลกสมมตุ อิ ยา่ งที่หลวงตาได้สอนมา

เวลานห้ี ลานพจิ ารณาตนเองหยดุ ความโกรธ หยดุ ความรสู้ กึ ตอ้ งการความเขา้ ใจ
และความรกั จากคนรอบขา้ ง วางตนเองอยอู่ ยา่ งสงบ และใหอ้ ภยั กบั คนรอบขา้ งมากขนึ้
และรู้สึกว่าตนเองอยไู่ ด้ในทุกๆ ทก่ี ับทกุ ๆ คน ท่แี ต่ก่อนเคยอยากหลบหนไี มอ่ ยาก
สงั คมดว้ ย หลานได้กลบั ใจและมองเขาเหลา่ นัน้ นา่ เวทนา นา่ ใหค้ วามเมตตาสงสาร

237

ซึง่ เมอื่ กอ่ นหลานจะมีทิฐิ มคี วามรู้สกึ วา่ ถ้ามีความรู้สกึ อย่างนจ้ี ะตอ้ งเปน็ ผูแ้ พ้ และ
ในตอนน้นั หลานก็เป็นผแู้ พจ้ รงิ คือพ่ายแพ้ความดีงามทต่ี นเองไม่ใฝ่หาใส่ตน

หลวงตาคะ หลานดใี จมากทม่ี ผี ดู้ แู ลและจดั ยาใหห้ ลวงตาแลว้ หลานลมื บอกวา่
หลานยงั มตี ำ� รายาโบราณทไ่ี ดม้ า หาไดท้ วี่ ดั หลวงตา ซง่ึ หลานทำ� ไวท้ าน ยานงี้ า่ ย ใช.้ ..
ทำ� ผสมกันจะทำ� ใหไ้ ม่เป็นไข้ ขับถ่ายปสั สาวะดี รับประทานแลว้ รา่ งกายจะแข็งแรง
ถา้ หลวงตาอยากลองฉัน เวลาน้หี ลานทำ� ไว้มากพอควรจะส่งมาถวายไดท้ นั ที ขอให้
หลวงตาแจง้ หลานมานะคะ

ขอถวายพรวา่ แมจ้ ะมอี ายเุ ทา่ ใดกต็ าม หลวงตาจะแขง็ แรง ชว่ ยตนเองได้ ไมต่ อ้ ง
รบกวนผู้ใด

ตอบ ธรรมะเปน็ เหมอื นนำ้� ดบั ไฟ และชะลา้ งสถานทห่ี รอื สง่ิ สกปรกใหส้ ะอาด
ข้ึนมาได้ ธรรมะจึงสามารถสร้างคนให้ดีได้ การสร้างคนให้ดีไม่มีอะไรเหนือธรรม
มศี รัทธา วริ ยิ ะ สติ ขนั ติ สมาธิ ปัญญา เป็นต้น ซ่ึงเคยสร้างคนให้ดแี ละดีมาก
จนสะเทือนโลกธาตุมาแล้วไม่มที างสงสัย สว่ นกิเลสมรี าคะตณั หา โลภ โกรธ หลง
เปน็ ตน้ ซง่ึ เปน็ ปรปกั ษก์ บั ธรรม เคยสรา้ งคนและสตั วใ์ หเ้ ปน็ คนชว่ั สตั วช์ ว่ั และชว่ั จน
หมดสารคณุ มาแลว้ เชน่ กนั ไมม่ ที างสงสยั ฉะนนั้ ผเู้ กลยี ดชวั่ กลวั บาปจำ� ตอ้ งพยายาม
ละบาปและกิเลสประเภทต่างๆ จนสุดความสามารถขาดดิ้น แม้สิ้นชีพก็ไม่ยอม
ปลอ่ ยธรรม อนั เป็นวิสัยของนักปราชญ์ผ้ฉู ลาดเปลือ้ งตนเพ่อื เอาตัวรอดเปน็ ยอดคน
(คือยอดเราเอง)

ผมู้ ธี รรมในใจอยงู่ า่ ย กนิ งา่ ย นอนงา่ ย สงิ่ เกยี่ วขอ้ งใชส้ อยตา่ งๆ กลายเปน็ ของ
งา่ ยไปตามๆ กัน คบคนไดท้ ุกเพศทกุ วยั ทุกชาตชิ นั้ วรรณะ ทุกฐานะสงู ต�่ำ กระทัง่
สัตว์เดียรจั ฉานไม่รงั เกยี จ เพราะเป็นเพื่อนทุกขเ์ กดิ แก่ เจ็บ ตาย ด้วยกนั ไมม่ ีใคร
วิเศษกว่ากันบรรดาท่ีตกอยู่ในแหล่งแห่งกรรมที่จ�ำต้องเสวยด้วยกัน จึงให้อภัยกัน
ไดง้ า่ ย สนทิ กนั ไดเ้ รว็ เพราะผมู้ ธี รรมยอ่ มมองผอู้ นื่ ในแงเ่ หตผุ ลและเมตตาใหอ้ ภยั เสมอ
ไม่ถอื โทษโกรธเคืองกันง่ายๆ ตัวเองกส็ งบเยน็ เป็นสขุ ไม่ก่อกรรมทำ� เขญ็ แก่ตนด้วย

238

ความคิดในแงร่ ้ายตอ่ ผู้อ่นื ทีเ่ คยส�ำคัญว่าเป็นเกียรตแิ ละศักดิ์ศรดี งี าม ทัง้ ทคี่ วามคดิ
และการแสดงออกนั้นพาใหต้ นต่ำ� ทรามโดยทางธรรม

ยาทห่ี ลานวา่ นนั้ จะสง่ ไปทดลองดกู ไ็ ด้ แมห้ ลวงตามยี าชนดิ อน่ื อยกู่ ม็ ไิ ดร้ งั เกยี จ
พอใจฉลองใหโ้ ดยทวั่ กนั นอกจากจะไปแสลงธาตแุ ละโรคในทางอนื่ กอ็ าจงดใชไ้ มว่ า่
ยาขนานใด

พรทห่ี ลานใหน้ ัน้ เป็นที่ตอ้ งใจหลวงตามาก เพราะปกตกิ ไ็ ม่อยากรบกวนท่าน
ผใู้ ดอยแู่ ลว้ ยง่ิ พรหลานชว่ ยไดด้ งั ทว่ี า่ กย็ ง่ิ จะสบายไปตง้ั กปั ๆ กลั ปๆ์ โดยไมร่ บกวนใคร
ให้ลำ� บากตลอดไป “เอาละ หลวงตาพอใจ”

ถาม หนไู ดร้ บั หนงั สอื ๓ เลม่ คอื ๑.... ๒.... ๓.... จากความเมตตาจากทา่ นอาจารย์
หนขู อกราบขอบพระคณุ อยา่ งสงู สดุ มา ณ ทนี่ ดี้ ว้ ยคะ่ พอไดร้ บั หนงั สอื หนมู คี วามปตี ิ
ยินดี สขุ ใจอยา่ งมาก รีบอ่านทันที และจะให้นอ้ งๆ และเพ่ือนอ่านด้วยคะ่ ทำ� ไม
เมอ่ื กอ่ นหนไู มไ่ ดส้ นใจเลยกไ็ มท่ ราบ คงจะเขา้ ทำ� นองวา่ บญุ ยงั ไมม่ หี รอื ยงั ไมม่ าถงึ ตวั
กระมังคะ ในหนงั สือมขี องดีมีคา่ แก่จิตใจ แก่การด�ำรงชีพเปน็ มนษุ ยอ์ ยู่มากทเี ดยี ว
ดกี วา่ ไดเ้ งนิ ทองหลายรอ้ ยเท่า เพราะของดเี หลา่ น้ีใช้ไมห่ มดเลย หนเู ขา้ ใจธรรมได้
ดกี วา่ แตก่ อ่ นมากคะ่ มคี วามใจเยน็ เมตตา ใหอ้ ภยั แกเ่ พอ่ื นมนษุ ยม์ ากขน้ึ ซง่ึ พบวา่
ทำ� ใหต้ วั เองเปน็ สขุ หลกั ธรรมและคตเิ ตอื นใจของทา่ นอาจารยท์ ปี่ ระมวลไว้ จะคงอยู่
กบั โลกไปอกี นานเทา่ นาน เพอ่ื ประคบั ประคองชวี ติ ใหด้ ำ� เนนิ ถกู ทาง หนไู ดแ้ ตน่ กึ ภาวนา
ให้มีคนจัดรถไปกราบครูบาอาจารย์ทางอีสานและมาท่ีวัดป่าบ้านตาด เพื่อมากราบ
ทา่ นอาจารยอ์ กี เปน็ ครงั้ ที่ ๓-๔-๕-๑๐๐ หนมู ากราบครง้ั แรกเมอื่ ปที แี่ ลว้ ...หนรู บกวน
เวลาท่านมานานแล้ว ขอจบแคน่ ี้ก่อนค่ะ

ตอบ ได้ส่ง.... มาให้คุณอ่านอีกเล่มหนง่ึ พรอ้ มนี้ ซึ่งเป็นหนงั สอื ที่เผด็ รอ้ น
อยมู่ ากสำ� หรบั คนทวั่ ๆ ไป แตอ่ อ่ น (ไมเ่ ผด็ รอ้ นเลย) สำ� หรบั พระวดั ปา่ บา้ นตาดทก่ี เิ ลส
หนาๆ ท้ังวดั (เทศนส์ อนพระเผ็ดร้อนกวา่ เลม่ นี้มาก จงึ ถงึ ใจพระวัดป่าบา้ นตาด)

239