ความรู้เกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ตลาดทุน ตราสารทั่วไป

ความรูŒเก่ียวกับผลิตภัณฑตลาดทุน : ตราสารทั่วไป

การซื้อขายตราสารหนี้

08 ในประเทศไทย
การซื้อขายตราสารหน้ีเปนกระบวนการสําคัญที่ชวยใหการระดมทุนเปนไปอยางมีประสิทธิภาพ
สําหรับการซ้ือขายตราสารหนี้ในประเทศไทย ประกอบดวย 1) การซื้อขายในตลาดแรก ซึ่งแบงออกเปน
การซ้ือขายตราสารหนี้ภาครัฐและการซื้อขายตราสารหนี้ภาคเอกชน โดยมีวิธีและหลักเกณฑการออกและ
เสนอขายแตกตางกัน 2) การซื้อขายในตลาดรองซึ่งแบงออกเปน การซ้ือขายตราสารหนี้ลักษณะติดตอกันเอง
(Over-the-Counter Market: OTC) ซ่ึงการซื้อขายตราสารหน้ีในตลาดรองสวนใหญเปนการซื้อขายแบบ OTC
และการซื้อขายตราสารหน้ีผานศูนยซ้ือขายอยางเปนทางการ โดยการซ้ือขายประเภทนี้จะมีระบบการซ้ือขาย
และมีบริษัท สํานักหักบัญชี (ประเทศไทย) จํากัด มาชวยเปนตัวกลางในการสงมอบและชําระราคาซึ่งแตก
ตางกับการซ้ือขายแบบ OTC

8.1 ตลาดแรกของตราสารหน้ี

การซ้ือขายตราสารหน้ีในตลาดแรกจะเกิดขึ้นเมื่อผูออกตราสารหน้ีซึ่งตองการระดมทุน ทําการขาย
ตราสารหนี้ใหแกผูลงทุนในตลาดเปนคร้ังแรก โดยกระบวนการออกตราสารหน้ีสามารถแบงเปนกระบวนการ
ออกพันธบัตรรัฐบาล พันธบัตรรัฐวิสาหกิจ และกระบวนการออกหุนกูภาคเอกชน ซ่ึงมีรายละเอียดดังนี้

8.1.1 กระบวนการออกและจัดจําหน‹ายตราสารหนี้ภาครัฐ
ขั้นตอนและหลักเกณฑการออกพันธบัตร

• พันธบัตรรัฐบาลและพันธบัตรธนาคารแหงประเทศไทย หนวยงานผูออกพันธบัตรดังกลาว
คือ กระทรวงการคลัง และธนาคารแหงประเทศไทย โดยธนาคารแหงประเทศไทยเปนหนวยงานที่ดําเนินการ
จัดการประมูลพันธบัตรรัฐบาลและพันธบัตรธนาคารแหงประเทศไทยดังกลาว โดยจะออกประกาศและแจง
ตารางประมูลพันธบัตรเปนรายเดือน ซึ่งจะประกาศในชวงปลายเดือนของทุกเดือน ซึ่งผูลงทุนสามารถดู
ขอมลู ไดจากเวบ็ ไซตของธนาคารแหงประเทศไทยหรือกระทรวงการคลงั หลังจากนน้ั หนว ยงานผูอ อกพนั ธบตั ร
จะสงประกาศและตารางประมูลใหกับสมาคมตลาดตราสารหนี้ไทย เพ่ือทําการกําหนดสัญลักษณของพันธบัตร
ในแตละครั้ง แตละประเภทที่จะมีการประมูลเพ่ือใหงายตอการอางอิงทั้งในตลาดแรกและตลาดรองตอไป

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 291

การซื้อขายตราสารหนี้ในประเทศไทย

• พันธบัตรรัฐวิสาหกิจ สํานักงานบริหารหนี้สาธารณะ (สบน.) เปนผูดําเนินการประมูลพันธบัตร
รัฐวิสาหกิจทั้งท่ีมีการค้ําประกันและไมมีการคํ้าประกันโดยกระทรวงการคลัง โดยสํานักงานบริหาร
หนี้สาธารณะจะเปนผูออกประกาศและตารางประมูลแทนหนวยงานรัฐวิสาหกิจท่ีเปนผูออกพันธบัตรน้ัน
โดยผูลงทุนสามารถดูขอมูลไดจากเว็บไซตของสํานักงานบริหารหนี้สาธารณะโดยตรง ซึ่งชวงเวลาการ
ออกประกาศและตารางประมูลไมสามารถระบุชวงเวลาที่แนนอนได เนื่องจากรัฐวิสาหกิจแตละแหงมี
ความจําเปนท่ีจะตองออกพันธบัตรในชวงเวลาที่แตกตางกัน จึงไมไดมีกําหนดการออกพันธบัตรที่แนนอน
จากนั้นสมาคมตลาดตราสารหนี้ไทยจะทําหนาท่ีรวบรวมขอมูลของพันธบัตรที่จะมีการประมูล เพ่ือทําการ
กําหนดสัญลักษณของพันธบัตรเชนเดียวกับกรณีของพันธบัตรรัฐบาลและพันธบัตรธนาคารแหงประเทศไทย

กรณีการออกและเสนอขายพันธบัตรรัฐวิสาหกิจ รวมถึงตราสารหน้ีของหนวยงานภาครัฐ ท่ีไมมีการ
ค้ําประกันโดยกระทรวงการคลัง จะอยูภายใตการกํากับดูแลของสํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. ซ่ึงเปนไป
ในแนวทางเดียวกับการออกและเสนอขายตราสารหน้ีของภาคเอกชน แตจะตองมีการเปดเผยความเสี่ยง
เฉพาะ เชน ไมใชตราสารหน้ีที่กระทรวงการคลังคํ้าประกันในเงินตนและดอกเบ้ีย และอาจมีความเสี่ยงในการ
ไดรับชําระหน้ีคืน เปนตน

การจัดจําหนายพันธบัตร
• พันธบัตรรัฐบาลและพันธบัตรธนาคารแหงประเทศไทย

■ การประมูลพันธบัตรรัฐบาลและพันธบัตรธนาคารแหงประเทศไทย การจําหนายพันธบัตร
ภาครัฐในตลาดแรก ซึ่งรวมต๋ัวเงินคลังและพันธบัตรระยะสั้นของธนาคารแหงประเทศไทย สามารถแบง
ไดเปน 2 วิธี คือ การประมูลและการจําหนายผานผูจัดการการจําหนาย ซ่ึงพันธบัตรภาครัฐสวนใหญ
ใชวิธีการประมูล โดยผูรับผิดชอบการประมูลคือ ธนาคารแหงประเทศไทย ในการประมูลพันธบัตรภาครัฐ
มีระบบการประมูล 2 แบบ คือ

1. การประมูลลักษณะแขงขันราคา (competitive biding) ธนาคารแหงประเทศไทยใชวิธี
การประมูลลักษณะ “multiple price / american auction” คือ การจัดสรรพันธบัตรใหแกผูท่ีเสนออัตรา
ผลตอบแทน (yield) ท่ีตํ่าสุดกอน และจัดสรรใหแกผูท่ีเสนออัตราผลตอบแทนสูงลําดับถัดไป กระทั่ง
ครบจํานวน จึงทําใหผลของการประมูลที่ไดสําหรับพันธบัตรแตละครั้งมีหลายอัตราผลตอบแทน (และราคา)
โดยท่ีผูออกพันธบัตรจะกําหนดรายชื่อผูที่มีสิทธิในการเขาประมูลพันธบัตร โดยทั่วไปไดแก สถาบันการเงิน
ตางๆ และสถาบันท่ีมีบัญชีเงินฝากท่ีธนาคารแหงประเทศไทย เปนตน

2. การประมูลลักษณะไมแขงขันราคา (non-competitive biding) เปนการประมูลท่ีเปดโอกาส
ใหกับกลุมผูลงทุนที่เปนนิติบุคคลท่ีไมแสวงหากําไร เชน มูลนิธิ สหกรณ และนิติบุคคลเพื่อการสาธารณกุศล
เปนตน ซึ่งประสงคจะลงทุนในพันธบัตรผานตลาดแรก แตอาจจะไมมีความสามารถที่จะเขารวมประมูล
ลักษณะแขงขันราคาได

292 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

ในการประมูลลักษณะไมแขงขันราคา ผูลงทุนหรือผูประสงคจะลงทุนตองย่ืนความจํานงผาน
สถาบันการเงินท่ีรับการแตงตั้งใหเปนผูคาหลักสําหรับธุรกรรมประเภทซ้ือขายขาดของกระทรวงการคลัง
(Ministry of Finance Outright Primary Dealer) โดยจะมีการจัดสรรพันธบัตรใหกับผูลงทุนลักษณะไมแขงขัน
ราคาเปนจํานวนไมเกินรอยละ 20 ของมูลคาพันธบัตรท่ีเปดประมูลในแตละครั้ง อัตราผลตอบแทนเฉลี่ยที่
ผูลงทุนประมูลไดจะเทากับอัตราผลตอบแทนเฉลี่ยของพันธบัตรรุนเดียวกันท่ีไดในการประมูลลักษณะแขงขัน
ราคาในครั้งเดียวกัน

■ การจองซ้ือพันธบัตรรัฐบาลและพันธบัตรธนาคารแหงประเทศไทย
1. ผูลงทุนสถาบัน ผูลงทุนสถาบันท่ีประสงคจะลงทุนในพันธบัตรรัฐบาลและพันธบัตร

ธนาคารแหงประเทศไทยในตลาดแรก แตไมมีสิทธิในการเขาประมูล สามารถติดตอสถาบันการเงินท่ีมีสิทธิ
ในการเขาประมูลใหทําการประมูลใหกับผูลงทุนได หรือฝากประมูลได

2. ผูลงทุนท่ัวไป ผูลงทุนทั่วไปสามารถติดตอสถาบันการเงินท่ีมีสิทธิในการเขาประมูล
ใหทําการประมูลใหกับผูลงทุนไดเชนเดียวกับผูลงทุนสถาบัน แตการฝากประมูลลักษณะน้ีไมเกิดข้ึนบอย
เพราะสถาบันการเงินจะกําหนดมูลคาฝากประมูลขั้นต่ําไวคอนขางสูง และราคาที่ประมูลไดอาจจะสูงกวาราคา
ที่ผูลงทุนสถาบันประมูลได

อยางไรก็ตาม ผูลงทุนทั่วไปสามารถลงทุนในพันธบัตรท่ีมีการจําหนายใหแกประชาชน
ไดโดยตรงได ไดแก พันธบัตรออมทรัพยที่ออกโดยกระทรวงการคลังและธนาคารแหงประเทศไทย ซึ่งมี
วัตถุประสงคเพ่ือการออมเงิน ผูมีสิทธิซื้อประกอบดวยบุคคลธรรมดาท่ีถือสัญชาติไทยหรือมีถิ่นที่อยูใน
ประเทศไทยและนิติบุคคลที่ไมแสวงหากําไร ในการจําหนายแตละคร้ังผูออกพันธบัตรจะเปนผูกําหนดให
ธนาคารพาณิชย และ/หรือธนาคารออมสินเปนตัวแทนจําหนาย

• พันธบัตรรัฐวิสาหกิจ
■ การประมูลพันธบัตรรัฐวิสาหกิจ สํานักงานบริหารหน้ีสาธารณะเปนผูดําเนินการประมูล

พันธบัตรรัฐวิสาหกิจ ในลักษณะคํ้าประกันการจัดจําหนาย และใชระบบการประมูลลักษณะ “common price/
dutch auction” คือ ผลการประมูลจะมีราคาเดียว โดยจัดสรรใหแกผูประมูลรายใดรายหน่ึงเต็มจํานวนท่ีออก
ไดแก ผูประมูลที่เสนออัตราผลตอบแทนท่ีตํ่าท่ีสุด หมายถึง อัตราผลตอบแทนของพันธบัตรรัฐวิสาหกิจจะ
กําหนดโดยผูชนะการประมูลพันธบัตรประเภทนั้น

■ การจองซื้อพันธบัตรรัฐวิสาหกิจ พันธบัตรรัฐวิสาหกิจมีการจัดจําหนายผานผูจัดจําหนาย
ท่ีไดรับการแตงต้ัง เชน ธนาคารเพ่ือการสงออกและนําเขาแหงประเทศไทย และ/หรือบรรษัทตลาดรอง
สินเช่ือท่ีอยูอาศัย เปนตน

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 293

การซื้อขายตราสารหน้ีในประเทศไทย

8.1.2 กระบวนการออกและเสนอขายตราสารหนี้ภาคเอกชน

ตามพระราชบัญญัติหลักทรัพยและตลาดหลักทรัพย การออกและเสนอขายหลักทรัพยของบริษัท
จะตองไดรับอนุญาตจากสํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. โดยตองมีคุณสมบัติตามหลักเกณฑท่ีคณะกรรมการ
ก.ล.ต. กําหนด โดยนิยามของคําวา “หลักทรัพย” ตาม พ.ร.บ.หลักทรัพยและตลาดหลักทรัพย พ.ศ. 2535
มี 10 ประเภท ไดแก

1. ต๋ัวเงินคลัง
2. พันธบัตร
3. ต๋ัวเงินตามที่คณะกรรมการ ก.ล.ต. ประกาศกําหนด
4. หุนสามัญ
5. หุนกู
6. หนวยลงทุนอันไดแก ตราสารหรือหลักฐานแสดงสิทธิในทรัพยสินของกองทุนรวม
7. ใบสําคัญแสดงสิทธิท่ีจะซื้อหุน
8. ใบสําคัญแสดงสิทธิท่ีจะซื้อหุนกู
9. ใบสําคัญแสดงสิทธิที่จะซ้ือหนวยลงทุน
10. ตราสารอ่ืนใดที่คณะกรรมการ ก.ล.ต. กําหนด ซ่ึงตราสารหนี้ท่ีถือเปนหลักทรัพย ไดแก หุนกู

และต๋ัวเงินที่เปนหลักทรัพย ที่มีลักษณะดังนี้
“หุนกู” ตาม พ.ร.บ.หลักทรัพยและตลาดหลักทรัพย หมายถึง ตราสารแหงหน้ีไมวาจะเรียกช่ือใด
ท่ีแบงเปนหนวยแตละหนวยมีมูลคาเทากันและกําหนดประโยชนตอบแทนไวเปนการลวงหนาในอัตราเทากัน
ทุกหนวยโดยบริษัทออกใหแกผูใหกูยืมเงินหรือผูซื้อ เพื่อแสดงสิทธิท่ีจะไดรับเงินหรือผลประโยชนอ่ืนของ
ผูถือตราสารดังกลาว แตไมรวมถึงต๋ัวเงิน
“ต๋ัวเงินท่ีเปนหลักทรัพย” หมายถึง ต๋ัวแลกเงิน หรือ ต๋ัวสัญญาใชเงินท่ีบริษัทจํากัด บริษัทมหาชน
จํากัด หรือนิติบุคคลที่มีกฎหมายเฉพาะจัดตั้งเพื่อจัดหาทุนจากประชาชนท่ัวไป แตไมรวมถึงต๋ัวเงินที่บริษัท
เปนผูส่ังจายหรือเปนผูออกตั๋วเพ่ือชําระหน้ีการคา ต๋ัวเงินท่ีบริษัทออกโดยมีวัตถุประสงคเพ่ือการกูยืมเงิน
โดยระบุชื่อสถาบันการเงินและมีขอความ “เปล่ียนมือไมได” หรือคําอ่ืนท่ีมีความหมายในทํานองเดียวกันและ
ตั๋วเงินท่ีกระทรวงการคลังเปนผูรับอาวัลผูสั่งจายท้ังจํานวน ผูรับอาวัลผูออกต๋ัวท้ังจํานวน หรือผูค้ําประกัน
เงินตนและดอกเบี้ยเต็มจํานวนอยางไมมีเงื่อนไข

294 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

ขั้นตอนและหลักเกณฑในการออกตราสารหน้ีภาคเอกชน

การออกตราสารหน้ีของบริษัทเอกชนมีข้ันตอนการออก โดยสามารถสรุปไดเปน 9 ข้ันตอน ดังนี้
1. การขออนุมัติออกตราสารหนี้จากท่ีประชุมผูถือหุน (กรณีหุนกู) / คณะกรรมการบริษัท (กรณี

ต๋ัวเงิน)
2. การแตงต้ังที่ปรึกษาทางการเงิน (financial adviser) และผูจัดจําหนาย (underwriter)
3. การตรวจสอบความรับผิดชอบในการใหขอมูลที่ถูกตอง (due diligence)
4. การกําหนดโครงสรางและรูปแบบของตราสารหนี้
5. การจัดทํารางหนังสือช้ีชวนและแบบแสดงรายการขอมูล (filing)
6. การจัดอันดับความนาเช่ือถือ (credit rating)
7. การยื่นคําขออนุญาต แบบแสดงรายการขอมูล (filing) และรางหนังสือชี้ชวนตอสํานักงาน

คณะกรรมการ ก.ล.ต.
8. การทําการตลาดตราสารหนี้ และเสนอขายตราสารหน้ีแกผูลงทุน
9. การข้ึนทะเบียนตราสารหน้ีกับสมาคมตลาดตราสารหน้ีไทย
ข้ันตอนการออกตราสารหนี้ของภาคเอกชนตามท่ีไดกลาวมาสามารถสรุปเปนแผนภาพเพื่องาย
ตอการเขาใจ โดยมีรายละเอียดตามรูปท่ี 8-1

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 295

การซ้ือขายตราสารหน้ีในประเทศไทย 6''+ '+% 1ę %)=
รูปท่ี 8-1 ข้ันตอนการออกตราสารหน้ีภาคเอกชน 6'+Aè '64/Ĝ ę1%)=

6' 11 <% 5 811 '6.6'/ 9
J 6 6' 7/ )&< Ĝ
9I '4 %< =ę 1; / ę<  4 ''% 6' '-è 5 D 6'A. 1 6&
6' 7A. 1 '6.6'B Ę ę)= <
6'B Ę J5 I9 'ê -6 6 6'A è –„Ä·Å·ÀƳƻÁÀ ³À¶ †Á³¶ ‡ºÁɗ
B)4 ę=
5 6'
5
7/ 6Ę & 6'.7'+
+6% 1ę 6'
xÇ· x»¾»¹·Àµ· J1; /)5 '5"& Ĝ –vÁÁ½ vÇ»¾¶»À¹—
6' 7/ C ' .'ę6 6' 7/ '6 6 6&
B)4' = B 1 '6.6'/ J9 –„Ä»µ»À¹ ³À¶ u¾¾ÁÆ¿·ÀƗ

6'
5 7C ' '6Ę / 5 .;1 J9 +
B)4B B. '6& 6' 1ę %)= –z»¾¾»À¹—

6'
5 15 5 +6% Ę6A 1;I 1;
–wÄ·¶»Æ †³Æ»À¹—

6'&I ; 7 11 g< 6
B B. '6& 6' ę1%)= –z»¾»»À¹— B)4
'Ę6 / 5 .1; J 9 + Ę1.7 5 6 œ)œ œ

6' 7 6' )6 '6.6'/ 9J
B)4A. 1 6& '6.6'/ J 9 Ę1 ę)= <

6' Jê 4A 9& '6.6'/ 9J
5 .%6 % )6 '6.6'/ J9E &

296 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

รูปแบบการเสนอขายตราสารหนี้ภาคเอกชนทั่วไป

การเสนอขายตราสารหนี้ของภาคเอกชนตามเกณฑของสํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. มีวิธีการ
เสนอขายได 2 ลักษณะ คือ การเสนอขายในกรณีท่ัวไป (public offering: PO) และการเสนอขายในวงจํากัด
(private placement: PP)

• การเสนอขายในกรณีท่ัวไป (public offering: PO) คือ การเสนอขายตราสารหน้ีตอผูลงทุน
ท่ัวไป โดยผูออกตราสารหนี้จะตองจัดใหมีการจัดอันดับความนาเช่ือถือ และย่ืนคําขออนุญาตแบบแสดง
รายการขอมูล (filing) และรางหนังสือช้ีชวน ตอสํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. เพื่อประกอบการขออนุญาต
เสนอขายตราสารหนี้ ท้ังน้ี เพ่ือคุมครองผูลงทุนท่ัวไปและใหผูลงทุนท่ัวไปไดรับขอมูลเพียงพอประกอบ
การตัดสินใจลงทุน

• การเสนอขายในวงจํากัด (private placement: PP) แบงไดเปน 2 กรณี คือ เสนอขายใน
วงแคบ และเสนอขายใหกับผูลงทุนสถาบันหรือผูลงทุนรายใหญ (insitutional investor (II) หรือ High Net
Worth Investor (HNW))

สําหรับการเสนอขายในวงแคบใหผูลงทุนไมเกิน 10 ราย (PP10) ผูออกตราสารหนี้ไดรับยกเวน
ไมจําเปนตองจัดใหมีการจัดอันดับความนาเช่ือถือ รวมถึงยกเวนการเปดเผยขอมูลผานการยื่นแบบ
แสดงรายการขอมูล (filing) และรางหนังสือชี้ชวน ทําใหตราสารหนี้ท่ีเสนอขายในลักษณะดังกลาวอาจมี
ความเสี่ยงสูงและขาดขอมูลท่ีเปดเผยอยางเพียงพอตอการวิเคราะห ดังน้ัน การเสนอขายในลักษณะนี้
จึงเหมาะกับผูลงทุนที่รูจักบริษัทผูออกตราสารหนี้เปนอยางดี มีความรูความเขาใจในการวิเคราะหหลักทรัพย
และสามารถรับความเสี่ยงจากการลงทุนได

8.2 ตลาดรองของตราสารหน้ี

ตลาดรองของตราสารหนี้ เปนตลาดท่ีผูซ้ือและผูขายสามารถทําการซ้ือขายตราสารหนี้หลังจาก
ไดมีการซื้อขายในตลาดแรกเรียบรอยแลว สําหรับประเทศไทยตลาดรองของตราสารหน้ีแบงได 2 รูปแบบ
ดังตอไปน้ี

8.2.1 ตลาดซ้ือขายตราสารหนี้ลักษณะติดต‹อกันเอง (Over-the-Counter Market: OTC)
ลักษณะการซื้อขายตราสารหน้ีในตลาดตราสารหน้ีที่มีการซื้อขายลักษณะติดตอกันเอง

ตามท่ีไดกลาวมาขางตน การซื้อขายตราสารหนี้ในตลาดรองสวนใหญเปนการซ้ือขายลักษณะติดตอ
กันเอง (Over-the-Counter: OTC) ซึ่งการซื้อขายลักษณะ OTC น้ันสามารถแบงออกเปน 2 ประเภทหลัก
คือ

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 297

การซื้อขายตราสารหน้ีในประเทศไทย

• การซ้ือขายระหวางผูคาตราสารหน้ีดวยกัน (dealer to dealer) คือ การซ้ือขายตราสารหนี้
ระหวางผูคาตราสารหน้ีดวยกันเอง ซึ่งไดแก สถาบันการเงินท่ีมีใบอนุญาตคาตราสารหน้ี เชน ธนาคาร
พาณิชย และบริษัทหลักทรัพย เปนตน ซึ่งสามารถแบงยอยไดเปน 2 ประเภท คือ การซ้ือขายกันเองโดยตรง
ระหวางผูคาตราสารหนี้ และการซ้ือขายระหวางกันโดยติดตอผานนายหนาระหวางผูคาหลักทรัพย
(Interdealer Broker: IDB)

• การซ้ือขายระหวางผูคาตราสารหน้ีกับผูลงทุนสถาบัน (dealer to client) คือ การซ้ือขาย
ระหวางผูคาตราสารหนี้กับผูลงทุนสถาบัน เชน สถาบันการเงินที่ไมมีใบอนุญาตคาตราสารหน้ี บริษัท
หลักทรัพยจัดการกองทุนรวม บริษัทประกันภัย/ประกันชีวิต กองทุนบําเหน็จบํานาญขาราชการ และกองทุน
ประกันสังคม เปนตน

ขั้นตอนการซื้อขายในตลาดลักษณะติดตอกันเอง

ขน้ั ตอนการซอ้ื ขายตราสารหนใ้ี นตลาดลกั ษณะตดิ ตอ กนั เอง เรมิ่ ตงั้ แตก ารเสนอซอ้ื (bid) การเสนอขาย
(offer หรือ ask) ของผูคาตราสารหนี้ ซ่ึงการเสนอราคาซื้อขายตราสารหนี้ในประเทศไทยจะใชอัตรา
ผลตอบแทนกระท่ังถึงกําหนดไถถอนของตราสารหน้ี (yield to maturity) เปนหลัก ในการเสนอซื้อ/เสนอขาย
ตราสารหนี้ ผูคาตราสารหนี้สามารถเสนออัตราผลตอบแทนที่ตองการซื้อหรือขายไปยังผูคาตราสารหน้ีหรือ
ผูลงทุนไดโดยตรง โดยใชชองทางตางๆ เชน โทรศัพท หรือโปรแกรมคอมพิวเตอร เปนตน ซ่ึงโดยทั่วไปแลว
การตกลงซ้ือขายตราสารหนี้ มักจะมีการตอรองราคาเพื่อใหไดราคาที่ดีท่ีสุด ซึ่งราคาที่ซ้ือขายน้ันขึ้นอยูกับ
ปจจัยตางๆ เชน ขนาดของธุรกรรมและสภาพคลองของตราสารหน้ีแตละประเภท เปนตน

ในกรณีท่ีการซื้อขายระหวางผูคาตราสารหนี้ดวยกันไมตองการเปดเผยตัว ผูคาตราสารหนี้อาจ
ใชบริการผานนายหนาระหวางผูคาหลักทรัพย ซึ่งจะทําหนาท่ีเปนตัวกลางรวบรวมราคาเสนอซ้ือขายของ
ผูคาตราสารหน้ีแตละราย และประกาศผานกลองกระจายเสียง (voice box) คือ เครื่องมือส่ือสารท่ีนายหนา
ระหวางผูคาหลักทรัพยไดทําการติดตั้งใหกับผูคาตราสารหนี้ท่ีเปนสมาชิกของบริษัทนายหนาระหวางผูคา
หลักทรัพย การซ้ือขายผานนายหนาระหวางผูคาหลักทรัพยจะไมมีการเปดเผยช่ือผูคาตราสารหน้ีที่ทําการ
เสนอราคาซ้ือขาย จนกวาจะมีการตกลงซ้ือขายกันแลว นายหนาระหวางผูคาหลักทรัพยจึงจะเปดเผย
ช่ือคูคาทั้งสองฝายใหทราบเพื่อใหดําเนินการชําระราคาและสงมอบกันตอไป

การทําธุรกรรมการซ้ือขายตราสารหนี้ในปจจุบัน สมาคมตลาดตราสารหนี้ไทยทําหนาท่ีเปนผูรวบรวม
ขอมูลการทําธุรกรรมของตราสารหน้ีในตลาดรอง ซ่ึงไดทําการแบงประเภทของการทําธุรกรรมไว 3 ประเภท
ไดแก

1. การซ้ือขายตามปกติ (outright transaction) คือ ลักษณะการซ้ือขายขาด ซ่ึงปกติจะเปน
การซื้อขายที่มีการชําระราคาและสงมอบไมเกิน 2 วันทําการหลังจากการตกลงซื้อขาย (T+2)
แตอยางไรก็ดี การทําธุรกรรมประเภทน้ี คูคาทั้ง 2 ฝายอาจจะมีการตกลงวันชําระราคาและ
สงมอบเปนวันอ่ืนก็ได

298 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

2. การใชเปนหลักประกันในการหาเงินทุน (financing transaction) คือ ลักษณะของการ
ทําธุรกรรมซ้ือคืนโดยใชตราสารหนี้เปนหลักประกันในการกูยืมเงิน

3. การซ้ือขายเพ่ือวัตถุประสงคอ่ืน (other transaction) คือ ลักษณะการซ้ือขายใดๆ ที่นอกเหนือ
จากการซื้อขายตามปกติและการหาเงินทุน เชน การซื้อขายที่มีการตกลงไวลวงหนา การซ้ือขาย
ท่ีมีการชําระราคาและสงมอบเกินกวา 4 วันทําการ (T+4) หรือการซื้อขายตามสัญญาออปชัน
(option) เปนตน

การชําระราคาและสงมอบตราสารหน้ีในตลาดลักษณะติดตอกันเอง

หลังจากมีการตกลงซื้อขายกันระหวางคูคาในตลาดรองแลว ก็จะมีการชําระราคาและสงมอบ
ตราสารหน้ีระหวางคูคาตามวันท่ีตกลงกันไว ซึ่งแบงออกเปน 2 ประเภท คือ พันธบัตรภาครัฐและหุนกู
ภาคเอกชน

1. พันธบัตรรัฐบาลและพันธบัตรภาครัฐ ตราสารหนี้กลุมน้ีมีธนาคารแหงประเทศไทยเปน
นายทะเบียน ซึ่งไดแก ตั๋วเงินคลัง พันธบัตรรัฐบาล พันธบัตรธนาคารแหงประเทศไทย พันธบัตรรัฐวิสาหกิจ
ท่ีกระทรวงการคลังค้ําประกัน (ไมรวมพันธบัตรรัฐวิสาหกิจท่ีกระทรวงการคลังไมไดค้ําประกัน) เม่ือมีการ
ตกลงซื้อขายในตลาด OTC แลว การชําระราคาและสงมอบของตราสารประเภทน้ีในปจจุบันจะดําเนินการ
โดย บริษัท ศูนยรับฝากหลักทรัพย (ประเทศไทย) จํากัด (Thailand Securities Depository: TSD)

2. หุนกูภาคเอกชน ปจจุบันยังไมมีการรวมศูนยชําระราคาและสงมอบสําหรับหุนกูในท่ีเดียวกัน
แตสวนใหญแลวการชําระราคาและสงมอบหรือโอนกรรมสิทธ์ิของหุนกูท่ีเปนประเภทไรใบตราสาร (scripless)
จะทําผาน บริษัท ศูนยรับฝากหลักทรัพย (ประเทศไทย) จํากัด เชนเดียวกับตราสารหนี้ภาครัฐ หากเปน
หุนกูแบบมีใบตราสาร (script) จะทําโดยการสลักหลังและสงมอบโอนที่นายทะเบียนของหุนกูรุนน้ัน

อยางไรก็ดี หุนกูท่ีออกใหมในปจจุบัน จะเปนรูปแบบไรใบตราสารท้ังส้ิน เน่ืองจากมีความสะดวก
รวดเร็วและชวยลดตนทุนเก่ียวกับการเก็บรักษา การจัดสงใบหลักทรัพย และยังชวยในเร่ืองของประสิทธิภาพ
การชําระราคาและสงมอบ ตลอดจนสงเสริมสภาพคลองของตราสารดวย

การติดตอซื้อขายตราสารหน้ีโดยเจาหนาที่การตลาด

ผูลงทุนท่ัวไปสามารถทําการซ้ือขายตราสารหนี้ในตลาดที่มีการซ้ือขายลักษณะติดตอกันเองได
เชนเดียวกับผูลงทุนสถาบัน โดยทําการติดตอซื้อขายผานเจาหนาท่ีการตลาดของสถาบันการเงินท่ีมี
ใบอนุญาตคาตราสารหน้ี ไมวาจะเปนธนาคารพาณิชย หรือบริษัทหลักทรัพย นอกเหนือจากชองทาง
ดังกลาวแลว สมาคมตลาดตราสารหนี้ไทยไดมีการพัฒนาเว็บไซต บอนดมารท (Bond Mart) เพ่ืออํานวย
ความสะดวกสําหรับสถาบันการเงินที่มีใบอนุญาตคาตราสารหน้ีในการสงราคาเสนอซื้อขายตราสารหน้ี
ใหกับผูลงทุนรายยอยไดสะดวกย่ิงขึ้น โดยผูลงทุนท่ัวไปท่ีสนใจสามารถเขาไปดูรายละเอียดราคาเสนอซื้อขาย
ไดท่ี www.thaibond.com/bondmart/ อยางไรก็ตาม การซ้ือขายผานชองทางเหลานี้ ผูลงทุนอาจมีความ

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 299

การซ้ือขายตราสารหน้ีในประเทศไทย

เสียเปรียบในดานราคาซ้ือขายเมื่อเทียบกับผูลงทุนสถาบัน เนื่องจากอํานาจในการตอรองและปริมาณ
การซ้ือขายตอธุรกรรมท่ีนอยกวาผูลงทุนสถาบัน

8.2.2 การซื้อขายตราสารหนี้ผ‹านตลาดตราสารหนี้ (Thailand Bond Exchange: TBX)
การซ้ือขายตราสารหน้ีในตลาดตราสารหนี้ (TBX)

• กลไกการซื้อขาย การซื้อขายใน TBX เริ่มตนจากการท่ีผูลงทุนแจงคําสั่งซื้อขายผานผูแนะนํา
การลงทุนของบริษัทโบรกเกอร จากน้ันผูแนะนําการลงทุนจะทําการสงคําส่ังซื้อขายเขาสูระบบของ TBX
เม่ือคําส่ังซ้ือขายไดรับการจับคูแลวจะมีการยืนยันผลการจับคูคําส่ังซื้อขายดังกลาวกลับไปใหโบรกเกอร
พรอมกับสงผลการจับคูคําสั่งซื้อขายไปใหสํานักหักบัญชี (clearing house) จากนั้นผูแนะนําการลงทุนของ
บริษัทโบรกเกอรจะทําการแจงยืนยันผลการซ้ือขายใหผูลงทุนทราบ ดังแสดงตามรูปที่ 8-2

รูปที่ 8-2 กลไกการซ้ือขายใน TBX

= ę J1;

B
ę 7. 5I 1J; B
ę & ; &5 ) 6' J;1

. Ę 7. 5I 1;J B
ę ) 6'
5 =Ę
A 6ę '4 7. I5 ;1J 6&

C ' A 1'Ĝ ‡u‹ •
5 Ę= 7.I 5 ;J1 6&– .7 5 /5 g5 9

&; & 5 ) 6'
5 =Ę
7. 5I J;1 6&

. Ę 7.I 5 6& & ; & 5 ) 6'
5 =Ę
A 6ę '4 7. 5I 1J; 6&

B
ę 7.5I 6&

=ę 6& C ' A 1'Ĝ

B
ę &; &5 ) 6' 6&

300 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

• ชองทางการสงคําส่ังซ้ือขาย แบงเปน 2 ชองทาง ตามประเภทของผูลงทุน ดังตอไปน้ี
■ สําหรับรายยอย ตามที่ไดอธิบายมาขางตน ผูลงทุนท่ีมีความประสงคท่ีจะซ้ือขายใน TBX

จะตองแจงคําสั่งซื้อขายผานผูแนะนําการลงทุนของบริษัทโบรกเกอร โดยท่ีผูลงทุนจะตองทําการเปดบัญชี
ซ้ือขายกับบริษัทโบรกเกอรกอนจึงจะสามารถแจงคําส่ังซ้ือขายได

■ สําหรับผูลงทุนสถาบัน ผูลงทุนสถาบัน เชน ธนาคารพาณิชย บริษัทหลักทรัพยจัดการกองทุน
บริษัทประกันภัย บริษัทหลักทรัพย และกองทุนบําเหน็จบํานาญขาราชการ เปนตน สามารถทําการซ้ือขาย
ตราสารหนี้ไดโดยตรงผานระบบ FIRSTs (Fixed Income and Related Securities Trading System)
ของ TBX

รายละเอียดเกี่ยวกับการซื้อขายตราสารหนี้ผานตลาด TBX

• เวลาการซ้ือขาย เวลาของการซ้ือขายตราสารหน้ีในตลาด TBX จะมีลักษะคลายกับเวลา
ของการซื้อขายหลักทรัพยประเภทอ่ืนของตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย กลาวคือ การซ้ือขายในชวงเชา
อยูระหวางเวลา 10:00 น. ถึง 12:30 น. และชวงบายอยูระหวางเวลา 14:30 น. ถึง 16:30 น.

• ราคาซื้อขายและหนวยการซื้อขาย มีรายละเอียดดังตอไปนี้
■ ราคาซื้อขาย ราคาซื้อขายตอหน่ึงหนวยเปนราคาที่รวมดอกเบี้ยคางรับ (dirty price/gross
price) ของตราสารหนี้ โดยกําหนดทศนิยมไวที่ 2 ตําแหนง
■ หนวยการซ้ือขาย หน่ึงหนวยการซ้ือขายเทากับตราสารหน้ีจํานวน 100 หนวย โดยการ
เพิ่มขึ้นของหนวยการซ้ือขาย 1 หนวย เทากับการเพ่ิมขึ้นของตราสารหนี้จํานวน 100 หนวย
เชน 3 หนวยการซ้ือขาย เทากับตราสารหน้ีจํานวน 300 หนวย เปนตน

• มูลคาการซ้ือขายตอคําส่ัง ชวงราคา ราคาสูงสุดและตํ่าสุด มีรายละเอียดดังตอไปน้ี
■ มูลคาการซ้ือขายตอคําส่ัง มูลคาการซ้ือขายตอคําสั่งข้ันต่ําคือ 100 หนวย หรือ 100,000 บาท
และสูงสุดไมเกิน 10,000 หนวย หรือ 10,000,000 บาท
■ ชวงราคา (spread) ชวงราคาที่ใชในการปรับเปล่ียนราคาเสนอซื้อหรือขายตอหนวย คือ
0.01 บาท
■ ราคาสูงสุดและตํ่าสุด การขึ้นลงของราคาของตราสารหนี้ระหวางวันในระบบ TBX น้ัน ไมมี
การกําหนดเพดานการเปลี่ยนแปลงของราคาไว
■ คาธรรมเนียมการซ้ือขาย คาธรรมเนียมของการซื้อขายน้ันเปนไปอยางเสรี โดยบริษัท
โบรกเกอรท่ีผูลงทุนใชบริการจะเปนผูกําหนดคาธรรมเนียมเอง

• การกําหนดเคร่ืองหมายแสดงสิทธิประโยชนและการกํากับดูแล
ตลาดหลักทรัพยฯ จะขึ้นเคร่ืองหมายแสดงสิทธิประโยชนของผูลงทุนในตราสารหน้ี โดยจะ

ข้ึนเครื่องหมายลวงหนา 2 วันทําการกอนวันแรกของการปดสมุดทะเบียน เครื่องหมายเหลาน้ี ไดแก

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 301

การซ้ือขายตราสารหน้ีในประเทศไทย

■ XI (ex-interest) คือ เครื่องหมายที่แสดงวาผูซ้ือจะไมมีสิทธิไดรับดอกเบ้ียของตราสารหนี้ท่ี
ผูออกกําหนดจายในงวดนั้น

■ XP (ex-principal) คือ เครื่องหมายท่ีแสดงวาผูซื้อจะไมมีสิทธิไดรับเงินตนของตราสารหน้ีที่
ผูออกกําหนดจายในงวดน้ัน

นอกจากนี้ตลาดหลักทรัพยฯ จะขึ้นเครื่องหมายเพ่ือการกํากับดูแล ซึ่งจะใชเครื่องหมายประเภท
เดียวกับท่ีใชในตราสารทุน เพื่อใหผูลงทุนไดรับทราบขอมูลตางๆ เครื่องหมายเหลาน้ี ไดแก

■ NP (notice pending) คือ เคร่ืองหมายท่ีบงบอกวาบริษัทจดทะเบียน มีขอมูลท่ีตองรายงาน
และตลาดหลักทรัพยฯ อยูระหวางรอขอมูลจากบริษัท

■ NR (notice received) คือ เครื่องหมายที่แสดงวาตลาดหลักทรัพยฯ ไดรับการชี้แจงขอมูล
จากบริษัทจดทะเบียนที่ไดมีการ pending (NP) ไวแลวและจะขึ้นเครื่องหมาย NR เปนเวลา
1 วัน

■ H (trading halt) คือ เคร่ืองหมายแสดงการหามซื้อขายหลักทรัพยจดทะเบียนเปนการช่ัวคราว
โดยแตละครั้ง มีระยะเวลาไมเกินกวาหนึ่งรอบการซื้อขาย

■ SP (trading suspension) คือ เครื่องหมายแสดงการหามซ้ือขายหลักทรัพยจดทะเบียน
เปนการชั่วคราว โดยแตละครั้งมีระยะเวลาเกินกวาหนึ่งรอบการซื้อขาย

• การชําระราคาและสงมอบตราสารหนี้
■ หลักการและวิธีการชําระราคาและสงมอบตราสารหนี้ การชําระราคาและสงมอบของการ
ซ้ือขายตราสารหน้ีจะดําเนินการโดยบริษัท สํานักหักบัญชี (ประเทศไทย) จํากัด (Thailand
Clearing House Co.,Ltd) โดยกําหนดใหมีการสงมอบตราสารหน้ีและชําระราคา ใน 2 วัน
ทําการ หลังจากวันที่การซ้ือขาย (T+2) ซ่ึงผูซื้อขายตราสารหนี้จะไมมีความเสี่ยงที่เกิดจาก
การไมไดรับตราสารหน้ีหรือเงินจากการซ้ือขาย
■ การสรุปรายงานรายสมาชิกหลังชําระราคา เมื่อสํานักหักบัญชีประมวลผลขอมูลเพ่ือการ
ชําระราคาและสงมอบตราสารหนี้แลว สํานักหักบัญชีจะจัดทําเปนขอมูล net clearing หรือ
gross clearing และทําการสงใหแกบริษัทโบรกเกอรที่เปนสมาชิก โดยโบรกเกอรมีหนาที่
ชําระราคาและสงมอบหลักทรัพยตามขอมูลดังกลาว ซึ่งตามคํานิยามของสํานักหักบัญชีไดแก
net clearing คือ ขอมูลการชําระราคาและสงมอบหลักทรัพย (ตราสารหนี้) สุทธิ เพ่ือแสดง
รายการชําระราคาและสงมอบหลักทรัพยของสมาชิก และของลูกคาของสมาชิกที่สมาชิกมี
หนาท่ีชําระราคาและสงมอบหลักทรัพยตอสํานักหักบัญชี
gross clearing คือ ขอมูลการชําระราคาและสงมอบหลักทรัพย (ตราสารหนี้) ตามยอด
ครั้งละรายการซ้ือขายเพ่ือแสดงรายการชําระราคาและสงมอบหลักทรัพยของสมาชิก และ
ของลูกคาของสมาชิกที่สมาชิกมีหนาท่ีชําระราคาและสงมอบหลักทรัพยตอสมาชิกคูกรณี

302 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

การกํากับดูแลการซ้ือขายตราสารหน้ี

ฝายกํากับการซ้ือขาย (market surveillance department) ตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย
เปนฝายงานที่ทําหนาที่กํากับดูแลใหเกิดความเปนธรรมในการซื้อขายหลักทรัพยตางๆ รวมถึงตราสารหนี้
จากขอมูลของตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย ฝายกํากับการซื้อขายมีหนาที่หลัก โดยสรุปไดดังตอไปน้ี

• ติดตามภาวะการซ้ือขายหลักทรัพย และตราสารอนุพันธ ฝายกํากับการซ้ือขายมีหนาที่
ดูแลและปองกันการซ้ือขายท่ีผิดไปจากสภาพปกติ และ/หรือการสงคําส่ังซ้ือขายในลักษณะท่ีไมเหมาะสม
หรือเขาขายความผิดที่อาจนําไปสูความผิดตามเกณฑการซ้ือขายหลักทรัพยของตลาดหลักทรัพยฯ และ
ขอกฎหมายท่ีเกี่ยวของ

ท้ังนี้ เมื่อตลาดหลักทรัพยฯ พบวามีการกระทําท่ีเขาขายความผิดตามขอกฎหมายท่ีเกี่ยวของ เชน
พ.ร.บ.หลักทรัพยและตลาดหลักทรัพย และ พ.ร.บ.สัญญาซื้อขายลวงหนา จะทําการสงเรื่องไปยังสํานักงาน
คณะกรรมการ ก.ล.ต. เพ่ือดําเนินการตรวจสอบและลงโทษตอไป ซ่ึงลักษณะความผิดดังกลาว ไดแก
การใชขอมูลภายใน (insider trading) การสรางราคาหลักทรัพยหรือการปนหุน (market manipulation)
และการปลอยขาวลือหรือกลาวขอความอันเปนเท็จ (misstatement)

• ติดตามการเปดเผยสารสนเทศของบริษัทจดทะเบียน ในกรณีท่ีมีขอมูลที่อาจสงผลกระทบ
ตอภาวะการซ้ือขายของหลักทรัพยอยางมีนัยสําคัญ เชน ขาวลือเกี่ยวกับการควบรวมกิจการ การเปดเผย
ตัวเลขกําไรผานส่ือตางๆ ของผูบริหารบริษัทจดทะเบียนในชวงใกล หรือกอนการเปดเผยตอตลาดหลักทรัพยฯ
เปนตน บริษัทจดทะเบียนมีหนาที่เปดเผยสารสนเทศดังกลาวใหผูลงทุนรับทราบอยางท่ัวถึง แตหากพบวา
มีการเผยแพรขอมูลผานส่ือกอนการแจงอยางเปนทางการผานตลาดหลักทรัพยฯ ฝายกํากับการซ้ือขายจะ
แจงใหบริษัทจดทะเบียนทราบ เพื่อใหบริษัทจดทะเบียนชี้แจงสารสนเทศดังกลาววาเปนจริงหรือไม ผาน
ระบบเผยแพรขอมูลของตลาดหลักทรัพยฯ เพ่ือใหผูลงทุนไดรับทราบขอมูลที่เปนทางการอยางครบถวนและ
เทาเทียมกันกอนการตัดสินใจลงทุน และปองกันไมใหเกิดการใชขอมูลภายใน (inside information) ในการ
ซื้อขายหลักทรัพย

เกณฑในการจดทะเบียนตราสารหน้ีในตลาด TBX

• เกณฑการรับจดทะเบียนตราสารหน้ี ตามขอบังคับตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย เร่ือง
การรับตราสารหนี้เปนหลักทรัพยจดทะเบียน พ.ศ. 2547 ตราสารหนี้ที่สามารถนํามาขอเปนหลักทรัพย
จดทะเบียน และซื้อขายในตลาด TBX ไดแก ตั๋วเงินคลัง พันธบัตร หุนกู หุนกูแปลงสภาพ หุนกูระยะสั้น
หุนกูตามโครงการแปลงสินทรัพยเปนหลักทรัพย ใบสําคัญแสดงสิทธิท่ีจะซื้อหุนกู หรือหลักทรัพยอ่ืนใด
ในทํานองเดียวกับหลักทรัพยดังกลาว และตองมีคุณสมบัติดังตอไปน้ี

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 303

การซื้อขายตราสารหนี้ในประเทศไทย

1. มูลคาการเสนอขายของตราสารหน้ีตองมีจํานวนไมนอยกวา 100 ลานบาท
2. เปนตราสารหน้ีท่ีไดรับอนุญาตใหออก และเสนอขายจากหนวยงานท่ีมีหนาที่กํากับดูแล

เก่ียวกับการออกและเสนอขายตราสารหน้ีดังกลาว เฉพาะผูออกตราสารหนี้ที่มีหนาที่
ขออนุญาตออกและเสนอขายตราสารหน้ี

• คา ธรรมเนยี มในการจดทะเบยี น ในปจ จบุ นั ไมม กี ารคดิ คา ธรรมเนยี มในการจดทะเบยี นตราสารหน้ี
การเก็บคาธรรมเนียมในการจดทะเบียนไดถูกยกเลิกต้ังแต วันท่ี 1 มกราคม พ.ศ. 2552 เปนตนมา

• การเปดเผยขอมูล ตามขอบังคับตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย เรื่อง หลักเกณฑ เง่ือนไข
และวิธีการเกี่ยวกับการเปดเผยสารสนเทศและการปฏิบัติการใดๆ ของผูออกตราสารหนี้ พ.ศ. 2547 ผูออก
ตราสารหน้ีตองทําการเปดเผยขอมูลที่เก่ียวของโดยรายงานตอตลาดหลักทรัพยฯ โดยไมชักชาในวันท่ีมี
เหตุการณเกิดขึ้น โดยสรุปไดดังตอไปนี้

1. เมื่อมีการกําหนดวันประชุม และวาระการประชุมผูถือตราสารหนี้
2. เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงแกไขขอกําหนดสิทธิ
3. เมื่อผูออกตราสารหน้ีผิดนัดชําระดอกเบ้ีย และ/หรือเงินตนตามระยะเวลาการชําระหนี้ตามขอ

กําหนดสิทธิ
4. เม่ือมีเหตุตองดํารงอัตราสวนทางการเงินตามขอกําหนดสิทธิ
5. เม่ือมีการเปล่ียนแปลงมูลคาคงคางของตราสารหนี้
6. เม่ือมีเหตุการณที่อาจจะมีผลกระทบตอราคา หรือสิทธิประโยชนของผูถือตราสารหนี้ หรือการ

เปล่ียนแปลงใดๆ ที่มีนัยสําคัญเกี่ยวกับหลักประกันท่ีเปนตราสารหนี้
7. เมื่อมีการกําหนดเง่ือนไขการใชสิทธิแปลงสภาพของตราสารหนี้ ใหรายงานผลการใชสิทธิ

แปลงสภาพ มูลคา และจํานวนคงเหลือของหุนกูแปลงสภาพภายในการใชสิทธิแปลงสภาพใน
แตละคร้ัง
8. เมื่อผูออกตราสารหน้ีไดกําหนดวันปดสมุดทะเบียนพักการโอนตราสารหนี้หรือวันกําหนดรายช่ือ
ผูถือตราสารหนี้เพื่อการประชุมผูถือตราสารหนี้ หรือวันใหสิทธิใดๆ แกผูถือตราสารหน้ี
9. เมอ่ื ผอู อกตราสารหนม้ี กี ารเปลย่ี นแปลงวนั ปด สมดุ ทะเบยี นพกั การโอนตราสารหน้ี หรอื วนั กาํ หนด
รายชื่อผูถือตราสารหน้ีแกผูถือตราสารหน้ีจากเดิมที่เคยแจงตอตลาดหลักทรัพยฯ
10. เม่ือมีการปดสมุดทะเบียนพักการโอนตราสารหนี้เพ่ือใหสิทธิไถถอนตราสารหน้ีกอนครบกําหนด
ของผูออกตราสารหนี้ (call option) หรือสิทธิไถถอนตราสารหน้ีกอนครบกําหนดของผูถือ
ตราสารหน้ี (put option) ใหผูออกตราสารหนี้แจงขอมูลทั้งหมดที่เกี่ยวกับการใชสิทธิดังกลาว
ตอตลาดหลักทรัพยฯ
11. เมื่อมีการแจงวันปดสมุดทะเบียนพักการโอนตราสารหน้ีเพ่ือการใหสิทธิในการไดรับดอกเบ้ีย
และ/หรือเงินตน ใหผูออกตราสารหน้ีแจงอัตราดอกเบี้ย และ/หรือเงินตนที่จะถึงกําหนดเวลา
ชําระหน้ีในแตละงวด

304 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

นอกจากนี้ ในกรณีท่ีผูออกตราสารหน้ีไมใชหนวยงานของรัฐ จะตองมีการจัดทําและสงงบการเงิน
และรายงานเกี่ยวกับฐานะการเงิน รวมถึงผลการดําเนินงานของผูออกตราสารหน้ีใหกับตลาดหลักทรัพยฯ

• การเพิกถอน ตามขอบังคับตลาดหลักทรัพยฯ เรื่อง การเพิกถอนตราสารหน้ีจากการเปน
หลักทรัพยจดทะเบียน พ.ศ. 2547 ตราสารหนี้จะถูกเพิกถอนและสิ้นสภาพจากการเปนหลักทรัพยจดทะเบียน
เมื่อตราสารหนี้ครบกําหนดอายุ (ครบกําหนดไถถอน) ตามที่กําหนดไว หรือเมื่อเกิดกรณีใดกรณีหน่ึง
ดังตอไปน้ี

1. เมื่อผูออกตราสารหนี้รองขอเพิกถอนตราสารหนี้
2. ผูออกตราสารหน้ีฝาฝนกฎหมายวาดวยหลักทรัพยและตลาดหลักทรัพย ขอบังคับ ระเบียบ

ประกาศ มติคณะกรรมการ หรือขอตกลงการจดทะเบียนหลักทรัพยกับตลาดหลักทรัพยฯ
3. ผูออกตราสารหนี้ผิดนัดชําระเงินตน/หรือดอกเบ้ียตามที่กําหนดไว
4. เหตุการณอื่นๆ ตามที่คณะกรรมการตลาดหลักทรัพยฯ กําหนด

การแบงกลุมตราสารหนี้ในตลาด TBX

การแบงกลุมตราสารหนี้ใน TBX ใชเกณฑการแบงตามผูออกตราสาร ซึ่งสามารถแบงได 3 กลุมหลัก
ดังน้ี

1. พันธบัตรรัฐบาล ประกอบดวย พันธบัตรเพื่อการปรับโครงสรางหน้ี พันธบัตรออมทรัพย และ
พันธบัตรชดเชยเงินเฟอ

2. พันธบัตรรัฐวิสาหกิจ
3. ตราสารหน้ีภาคเอกชน

8.2.3 ตลาดซ้ือคืนตราสารหนี้ (repo market)
ความจําเปนของตลาดซื้อคืน

ตลาดซ้ือคืน (repo market) ถือเปนตลาดตราสารหน้ีที่มีความสําคัญเปนอยางย่ิงตอการพัฒนา
ตลาดตราสารหนี้ของประเทศใหมีประสิทธิภาพมากขึ้น วัตถุประสงคหลักของธุรกรรมซื้อคืน คือ เพื่อใชสําหรับ
การบริหารเงินระยะส้ันที่มีตนทุนทางการเงินสําหรับผูกูตํ่า เน่ืองจากอัตราดอกเบี้ยกูยืม (repo rate) โดยท่ัวไป
จะต่ํากวาอัตราดอกเบ้ียในตลาดเงิน เพราะถือเปนการกูยืมเงินท่ีมีหลักประกัน ในขณะเดียวกัน ผูใหกู
ก็สามารถบริหารสภาพคลองสวนเกินใหเกิดประโยชนไดสูงสุด ธุรกรรมซื้อคืนเปนเครื่องมือในการสงเสริม
สภาพคลองในตลาดตราสารหนี้ ซึ่งจะสงผลใหพัฒนาการของระบบการเงินของประเทศเกิดความสมดุลและ
มีการพัฒนาท่ีสอดคลองกับการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศ

นอกจากนี้ ธุรกรรมซื้อคืนยังถือเปนเคร่ืองมือสําคัญอยางหน่ึงในการดําเนินนโยบายทางการเงินของ
ธนาคารแหงประเทศไทย ในการดูแลสภาพคลองและอัตราดอกเบ้ียระยะส้ันในตลาดเงินใหมีเสถียรภาพ

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 305

การซ้ือขายตราสารหนี้ในประเทศไทย

ลักษณะและรูปแบบของธุรกรรมซื้อคืน

การทําธุรกรรมซื้อคืนหรือท่ีเรียกกันโดยท่ัวไปวา repo คือ การตกลงระหวางผูขายหลักทรัพย
และผูซ้ือหลักทรัพย โดย “ผูขายหลักทรัพย” ตกลงท่ีจะทําการขายหลักทรัพยใหกับ “ผูซ้ือหลักทรัพย”
โดยมีสัญญาวาจะซ้ือหลักทรัพยดังกลาวกลับคืนตามวันเวลาและราคาตกลงกันไว ซ่ึงเปรียบเสมือนเปนการ
กูเงินระยะส้ันโดยมีหลักทรัพยค้ําประกัน โดยท่ีผูขายหลักทรัพยมีสถานะเปน “ผูกู” และผูซื้อหลักทรัพย
มีสถานะเปน “ผูใหกู” หลักทรัพยท่ีตกลงซื้อขายกันก็เปรียบเสมือนเปนหลักทรัพยคํ้าประกัน (collateral)
ในขณะเดียวกันราคาที่ไดตกลงจะซื้อหลักทรัพยคืน ก็คือ ราคาที่ผูขายหลักทรัพยขายใหกับผูซื้อในตอนแรก
รวมกับดอกเบี้ยกูยืม (repo rate) หรือมูลคาของเงินตนบวกดอกเบ้ียกูยืมน่ันเอง โดยท่ัวไปหลักทรัพยท่ี
นิยมใชในการทําธุรกรรมซื้อคืนจะเปนตราสารหน้ีท่ีมีความเส่ียงอยูในระดับตํ่า เชน พันธบัตรรัฐบาล พันธบัตร
ธนาคารแหงประเทศไทย และพันธบัตรรัฐวิสาหกิจท่ีมีการคํ้าประกันโดยกระทรวงการคลัง เปนตน

8.3 ผูŒมีส‹วนเกี่ยวขŒองในตลาดตราสารหน้ีไทย

8.3.1 ผูŒออกตราสารหน้ี
กระทรวงการคลัง (The Ministry of Finance)

กระทรวงการคลัง เปนหนวยงานท่ีมีอํานาจหนาที่ดูแลรับผิดชอบเก่ียวกับการบริหารการเงินการคลัง
ของแผนดิน การจัดเก็บภาษีอากร และกิจการอ่ืนๆ อันเกี่ยวของกับการหารายไดของประเทศ ตลอดจน
ควบคุมดูแลระบบงานดานเศรษฐกิจและการคลังใหดําเนินไปไดอยางมีประสิทธิภาพ ในขณะเดียวกันกระทรวง
การคลังยังเปนผูออกตราสารหน้ีหลักซึ่งมีมูลคาคงคางมากท่ีสุดในตลาดตราสารหน้ี ซ่ึงไดแก ตั๋วเงินคลัง
และพันธบัตรรัฐบาล โดยดําเนินการผานหนวยงานภายใตกระทรวงการคลังท่ีทําหนาที่เกี่ยวของกับตลาด
ตราสารหนี้โดยตรง ก็คือ สํานักงานบริหารหน้ีสาธารณะ (The Public Debt Management Office)

ธนาคารแหงประเทศไทย (Bank of Thailand)

ธนาคารแหงประเทศไทยมีหนาที่เปนผูบริหารนโยบายการเงินของประเทศ เปนผูกํากับดูแลตลาดเงิน
และสถาบันการเงิน และเปนตัวแทนการเงินของรัฐบาล นอกจากนี้ ธนาคารแหงประเทศไทยยังทําหนาท่ี
เปนผูออกพันธบัตรอีกดวย ไดแก พันธบัตรธนาคารแหงประเทศไทยท้ังระยะสั้นและระยะยาว โดยมี
วัตถุประสงคหลักเพ่ือใชในการดําเนินการผานตลาดเงิน

รัฐวิสาหกิจ (state owned enterprise)

รัฐวิสาหกิจเปนหนวยงานหนึ่งของรัฐที่ทําการออกพันธบัตรรัฐวิสาหกิจ ซ่ึงมีวัตถุประสงคหลัก
เพื่อนําเงินทุนไปใชจายในการดําเนินงานตามโครงการตางๆ ของหนวยงานรัฐวิสาหกิจแตละแหง ซ่ึงพันธบัตร
ที่ออกอาจจะมีการค้ําประกันโดยกระทรวงการคลังหรือไมก็ได

306 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

บริษัทเอกชน (corporation)

บริษัทเอกชน คือ นิติบุคคลท่ีทําการออกหุนกู โดยมีวัตถุประสงคเพ่ือระดมเงินทุนจากผูลงทุนและ
ประชาชนท่ัวไปเพื่อใชในการดําเนินกิจการ

8.3.2 ผูŒคŒาตราสารหนี้

ผูคาตราสารหนี้ คือ สถาบันการเงินที่ไดรับใบอนุญาตคาหลักทรัพยหรือจัดจําหนายหลักทรัพย
อันเปนตราสารแหงหน้ี โดยสถาบันการเงินที่จะขอรับใบอนุญาตนี้ตองมีคุณสมบัติตามหลักเกณฑที่สํานักงาน
คณะกรรมการ ก.ล.ต. กําหนด โดยสถาบันการเงินที่ไดรับใบอนุญาตคาตราสารหนี้ ไดแก ธนาคารพาณิชย
และบริษัทหลักทรัพย ในการทําการคาตราสารหนี้ สํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. กําหนดใหสถาบันการเงิน
ท่ีไดรับใบอนุญาตตองแตงต้ังผูรับผิดชอบในการซ้ือขายตราสารหนี้ (trader) ซึ่งเปนผูที่ผานการสอบใบอนุญาต
ผูคาตราสารหนี้ (bond trader license) และไดขึ้นทะเบียนกับสมาคมตลาดตราสารหนี้ไทยแลว

8.3.3 นายหนŒาคŒาตราสารหนี้

นายหนาคาตราสารหน้ี คือ บริษัทท่ีประกอบธุรกิจเปนนายหนาหรือตัวแทนเพื่อซื้อขายตราสารหน้ี
ใหแกบุคคลอ่ืนที่ประสงคจะซ้ือหรือขายตราสารหนี้ดังกลาว ท้ังนี้ บริษัทดังกลาวตองไดรับใบอนุญาตจาก
สํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต.

8.3.4 ผูŒจัดจําหน‹ายและท่ีปรึกษาทางการเงิน
ผูจัดจําหนายหลักทรัพย (underwriter)

ผจู ดั จาํ หนา ยหลกั ทรพั ย คอื บรษิ ทั ทไ่ี ดร บั ใบอนญุ าตประกอบธรุ กจิ หลกั ทรพั ยป ระเภทการจดั จาํ หนา ย
หลักทรัพยจากสํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. มีหนาที่หลักคือ เปนผูดําเนินการในการนําตราสารหน้ีของ
ผูออกตราสาร เสนอขายใหกับผูลงทุน และชวยอํานวยความสะดวกตางๆ ในการออกตราสารน้ันๆ โดย
ผูจัดจําหนายจะรับตราสารหน้ีจากบริษัทผูออกไปเสนอขายตอประชาชนท้ังหมด หรือบางสวนก็ได หรืออาจ
เขารวมประมูลตราสารหน้ีและนําออกเสนอขายตอประชาชนในภายหลัง ในลักษณะของการเปนชองทาง
ในการกระจายตราสารหน้ีตอผูลงทุน ผูจัดจําหนายจะมีรายไดจากคาธรรมเนียมการขาย หรือคาผลตอบแทน
อ่ืน ซ่ึงรูปแบบของการทําขอตกลงในการจัดจําหนายตราสารน้ัน สามารถสรุปไดเปน 3 รูปแบบ ดังน้ี

1. การรับประกันการจัดจําหนาย (firm commitment) ผูจัดจําหนายจะรับประกันการจัดจําหนาย
ใหกับผูออกตราสารหน้ี หากจัดจําหนายตราสารหนี้ไดไมหมด ผูจัดจําหนายตองรับซ้ือตราสารหน้ี
สวนที่เหลือไวเอง โดยท่ัวไปการจําหนายตราสารในประเทศไทยทําขอตกลงดวยวิธีการรับประกัน
การจัดจําหนายนี้

2. การพยายามขายอยางดีที่สุด (best effort) คือ การท่ีผูจัดจําหนายจะใชความพยายาม
อยางดีท่ีสุดในการจัดจําหนายตราสารหนี้นั้นใหหมด แตหากจัดจําหนายไมหมด ผูจัดจําหนาย

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 307

การซ้ือขายตราสารหนี้ในประเทศไทย

ก็ไมจําเปนตองรับซ้ือไวเอง โดยทั่วไปแลว ผูจัดจําหนายจะทําขอตกลงวิธีนี้กับตราสารหน้ีของ
ผูออกที่ไมแนใจวาจะสามารถจําหนายไดหมดหรือไม โดยคาธรรมเนียมจะตํ่ากวาการรับประกัน
การจัดจําหนาย
3. การรับซื้อหลักทรัพยที่เหลืออยูเพ่ือไปขายตอ (standby commitment) คือการท่ีผูออก
อาจทําขอตกลงใหผูจัดจําหนายทําการรับซื้อตราสารหนี้ที่เหลืออยูในกรณีที่ไมมีผูใชสิทธิเพ่ือ
นําไปขายตอก็ได

ที่ปรึกษาทางการเงิน (financial advisor)

ที่ปรึกษาทางการเงินเปนสถาบันการเงินท่ีไดรับความเห็นชอบจากสํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต.
ในการใหบริการแกบริษัทเก่ียวกับคําปรึกษา ความเห็นและการจัดเตรียมเอกสารขอมูลตางๆ เพื่อนําเสนอ
ตอสํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. ตลาดหลักทรัพย ผูถือหุนกู และประชาชนทั่วไป ตัวอยางเชน การนํา
หุนกูออกขายตอประชาชนท่ัวไป การนําหุนเขาจดทะเบียนกับตลาดหลักทรัพย การจัดทําแผนฟนฟูใหกับ
บริษัท เปนตน สําหรับรายชื่อของบริษัทท่ีไดรับความเห็นชอบจากสํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. ใหทํา
หนาที่ที่ปรึกษาทางการเงิน สามารถดูรายละเอียดเพิ่มเติมไดท่ีเว็บไซต ของสํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต.

8.3.5 ผูŒลงทุน

ผูลงทุนในตลาดตราสารหนี้ หมายถึง ผูท่ีทําการซ้ือขายตราสารหน้ีในตลาดรองตราสารหนี้ซ่ึงมีทั้ง
ผูลงทุนรายยอยหรือรายบุคคล และผูลงทุนสถาบัน วัตถุประสงคการซื้อขายสวนมากเปนไปเพ่ือการลงทุน
และถือครองระยะยาว ซ่ึงอาจมีการปรับเปลี่ยนการถือครองหลักทรัพย เมื่อการคาดการณภาวะอัตราดอกเบี้ย
แตกตางออกไป ผูท่ีลงทุนในตราสารหนี้อาจแบงไดเปน 2 กลุมหลัก ดังน้ี

ผูลงทุนรายบุคคล (retail investor)

โดยทั่วไป ผูลงทุนรายบุคคล หมายถึง ผูลงทุนรายยอย หรือผูลงทุนรายบุคคลท่ีทําการซื้อขาย
หลักทรัพยดวยตนเอง อยางไรก็ตาม สํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. ไดมีการกําหนดประเภทของผูลงทุน
ท่ีมีศักยภาพและมีความพรอมที่จะรับความเสี่ยงในระดับที่สูงกวาการลงทุนทั่วไป เพื่อเปดโอกาสใหผูลงทุน
ที่มีความรูในการลงทุน มีฐานะทางการเงิน และสามารถรับความเส่ียงจากการลงทุนได สามารถเลือก
ลงทุนในสินคาที่มีความซับซอนและความเสี่ยงท่ีสอดคลองกับศักยภาพในการดูแลตนเอง โดยยังคงไดรับ
การคุมครองในระดับที่เหมาะสม เชน ตราสารหน้ีที่ไมมีการจัดอันดับความนาเช่ือถือ (unrated bond) และ
กองทุนรวมสําหรับผูลงทุนที่มิใชรายยอย เปนตน ท้ังน้ี กลุมผูลงทุนที่มีศักยภาพดังกลาว แบงออกไดเปน
2 ประเภท ดังน้ี

308 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

1. ผูลงทุนรายใหญ (high net worth) คือ
■ บุคคลธรรมดาที่มีสินทรัพยสุทธิตั้งแต 50 ลานบาทขึ้นไป หรือมีรายไดตอปตั้งแต 4 ลานบาท
ขึ้นไป หรือมีเงินลงทุนในหลักทรัพยตั้งแต 10 ลานบาทขึ้นไป (นับรวมเงินฝากแลวมีเงินลงทุน
ในทรัพยสินดังกลาวต้ังแต 20 ลานบาทข้ึนไป) โดยสามารถพิจารณารวมกับคูสมรสได
■ นิติบุคคลที่มีสวนของผูถือหุนตามงบการเงินปลาสุดที่ผูสอบบัญชีตรวจสอบแลวต้ังแต 100
ลานบาทขึ้นไป หรือมีเงินลงทุนโดยตรงในหลักทรัพยตั้งแต 20 ลานบาทขึ้นไป (นับรวม
เงินฝากแลวมีเงินลงทุนในทรัพยสินดังกลาวต้ังแต 40 ลานบาทขึ้นไป)

2. ผูลงทุนรายใหญพิเศษ (ultra high net worth) คือ
■ บุคคลธรรมดาท่ีมีสินทรัพยสุทธิตั้งแต 70 ลานบาทขึ้นไป หรือมีรายไดตอปตั้งแต 10 ลานบาท
ข้ึนไป หรือมีเงินลงทุนในหลักทรัพยตั้งแต 25 ลานบาทข้ึนไป (นับรวมเงินฝากแลวมีเงินลงทุน
ในทรัพยสินดังกลาวต้ังแต 50 ลานบาทข้ึนไป) โดยสามารถพิจารณารวมกับคูสมรสได
■ นิติบุคคลท่ีมีสวนของผูถือหุนตามงบการเงินปลาสุดที่ผูสอบบัญชีตรวจสอบแลวตั้งแต 200
ลานบาทข้ึนไป หรือมีเงินลงทุนโดยตรงในหลักทรัพยต้ังแต 40 ลานบาทข้ึนไป (นับรวม
เงินฝากแลวมีเงินลงทุนในทรัพยสินดังกลาวต้ังแต 80 ลานบาทข้ึนไป)

ผูลงทุนสถาบัน (institutional investor)

ผูลงทุนสถาบันถือเปนกลุมผูลงทุนหลักในตลาดตราสารหน้ี ทั้งในตลาดแรกและตลาดรอง ผูลงทุน
สถาบันตามคํานิยามของสํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. ไดแก

1. ธนาคารแหงประเทศไทย
2. ธนาคารพาณิชย
3. ธนาคารที่มีกฎหมายเฉพาะจัดตั้งข้ึน
4. บริษัทเงินทุน
5. บริษัทเครดิตฟองซิเอร
6. บริษัทหลักทรัพย
7. บริษัทประกันวินาศภัย
8. บริษัทประกันชีวิต
9. กองทุนรวม
10. กองทุนสวนบุคคลของผูลงทุนรายใหญพิเศษ ผูลงทุนรายใหญ หรือผูลงทุนสถาบัน
11. กองทุนสํารองเล้ียงชีพ
12. กองทุนบําเหน็จบํานาญขาราชการ
13. กองทุนประกันสังคม

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 309

การซื้อขายตราสารหนี้ในประเทศไทย

14. กองทุนการออมแหงชาติ
15. กองทุนเพื่อการฟนฟูและพัฒนาระบบสถาบันการเงิน
16. ผูประกอบธุรกิจสัญญาซ้ือขายลวงหนาตามกฎหมายวาดวยสัญญาซื้อขายลวงหนา
17. ผูประกอบธุรกิจการซ้ือขายลวงหนาตามกฎหมายวาดวยการซื้อขายสินคาเกษตรลวงหนา
18. สถาบันการเงินระหวางประเทศ
19. สถาบันคุมครองเงินฝาก
20. ตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย
21. นิติบุคคลประเภทบรรษัท
22. นิติบุคคลซ่ึงมีผูลงทุนตามขอ 1–21 ถือหุนรวมกันเกินกวารอยละ 75 ของจํานวนหุนที่มีสิทธิ

ออกเสียงท้ังหมด
23. ผูลงทุนตางประเทศซึ่งมีลักษณะเหมือนผูลงทุนตามขอ 1–22 โดยอนุโลม
24. บุคคลผูท่ีไดรับการข้ึนทะเบียนเปนผูจัดการกองทุน หรือผูจัดการลงทุนในสัญญาซ้ือขายลวงหนา
25. ผูลงทุนอื่นใดตามที่สํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. ประกาศกําหนด

8.3.6 หน‹วยงานกํากับดูแล
สํานักงานคณะกรรมการกํากับหลักทรัพยและตลาดหลักทรัพย
(Securities Exchange Commission)

สํานักงานคณะกรรมการกํากับหลักทรัพยและตลาดหลักทรัพย หรือ สํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต.
มีหนาท่ีในการกํากับดูแล และพัฒนาตลาดทุนท้ังตลาดแรกและตลาดรองของประเทศ รวมถึงการควบคุม
การซื้อขายตราสารหนี้ใหเปนไปอยางโปรงใสและยุติธรรม ตลอดจนกําหนดนโยบายและกฎเกณฑ ขอบังคับ
ตางๆ ที่เก่ียวกับการดูแล สงเสริม และพัฒนาในเรื่องตางๆ โดยสรุปไดดังน้ี

1. การกํากับดูแลธุรกิจหลักทรัพย สํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. ทําหนาท่ีในการกํากับดูแล
การดําเนินกิจการที่เก่ียวของกับธุรกิจหลักทรัพย เชน การเปนนายหนาซ้ือขายหลักทรัพย
การคาหลักทรัพย การเปนท่ีปรึกษาการลงทุน การจัดจําหนายหลักทรัพย การจัดการกองทุนรวม
และการจัดการกองทุนสวนบุคคล เปนตน

2. การออกและเสนอขายหลักทรัพย สํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. ทําหนาท่ีเปนผูพิจารณา
คําขออนุญาตเสนอขายหลักทรัพยประเภทตางๆ และตรวจสอบความถูกตอง ครบถวนและ
เพียงพอของขอมูลหลักทรัพยท่ีเปดเผยตอประชาชน และทําหนาที่ในการพิจารณากําหนด
หลักเกณฑกํากับดูแลการออกและเสนอขายหลักทรัพย รวมถึงองคกรที่สนับสนุนการออก เชน
ผูแทนผูถือหุนกู นายทะเบียนสถาบันจัดอันดับความนาเช่ือถือ เปนตน

310 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

3. ตลาดหลักทรัพย ศูนยซ้ือขายหลักทรัพย และองคกรที่เก่ียวเนื่องกับธุรกิจหลักทรัพย
โดยสํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. มีบทบาทในการกําหนดนโยบายหลัก และใหความเห็นชอบ
ในการออกกฎขอบังคับท่ีสําคัญขององคกรที่เกี่ยวของกับตลาดตราสารหน้ี เชน ตลาดหลักทรัพย
แหงประเทศไทย และสมาคมตลาดตราสารหน้ีไทย เปนตน

4. การปอ งกนั การกระทาํ อนั ไมเ ปน ธรรมเกยี่ วกบั การซอ้ื ขายหลกั ทรพั ย สาํ นกั งานคณะกรรมการ
ก.ล.ต. มีอํานาจในการพิจารณาเรื่องรองเรียน ตรวจสอบการกระทําความผิด และดําเนินงาน
ตามกฎหมายในลักษณะของการเปรียบเทียบปรับหรือกลาวโทษตอไป

กระทรวงการคลัง (The Ministry of Finance)

กระทรวงการคลังเปนหนวยงานท่ีมีอํานาจหนาที่ดูแลรับผิดชอบเก่ียวกับการบริหารการเงินการคลัง
ของแผนดิน และมีสถานะเปนผูออกตราสารหน้ีตามท่ีไดกลาวมาขางตนแลว กระทรวงการคลังยังมีหนาที่
แตงต้ังสถาบันการเงิน เพื่อใหเปนผูคาหลักสําหรับธุรกรรมประเภทซื้อขายขาดของกระทรวงการคลัง (MOF
Outright PD) โดยมีจุดประสงคเพ่ือใหทําหนาที่สรางสภาพคลองในตลาดตราสารหนี้ และเปนตัวกลางใน
การสื่อสารกับผูลงทุน เพ่ือขยายฐานผูลงทุนท้ังในและตางประเทศ ในขณะเดียวกันกระทรวงการคลังก็ยังมี
หนวยงานในสังกัดซ่ึงทําหนาที่เกี่ยวของกับตลาดตราสารหน้ีโดยตรง คือ สํานักงานบริหารหน้ีสาธารณะ
ซ่ึงทําหนาท่ีเสนอแนะนโยบายและวางแผนดานการกอหน้ีและบริหารหนี้สาธารณะใหสอดคลองกับเปาหมาย
และแนวทางท่ีกําหนดในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติ นโยบายรัฐบาล และฐานะการเงินการคลัง
ของประเทศ การผูกพันหนี้สาธารณะ หน้ีในประเทศและตางประเทศ

นอกจากนี้ สํานักบริหารหน้ีสาธารณะยังรับผิดชอบการบริหารหนี้สาธารณะของประเทศใหเปนไป
อยางมีประสิทธิภาพ จัดทําฐานขอมูลหนี้ของประเทศ วิเคราะหโครงสรางหน้ีและประมาณการความตองการ
เงินของภาครัฐ เพ่ือประกอบการกําหนดนโยบาย ดําเนินการเกี่ยวกับการเบิกจายเงินกูและการชําระหนี้
รวมท้ังการพัฒนาและปรับปรุงแกไขการผูกพันและบริหารหนี้สาธารณะ และการพัฒนาตลาดตราสารหน้ี
ของประเทศ อีกทั้งยังมีสวนรวมในการกําหนดนโยบาย ดําเนินการ และปฏิบัติการเร่ืองตางๆ เก่ียวกับการ
ออกตราสารหน้ีของภาครัฐดวย

ธนาคารแหงประเทศไทย (Bank of Thailand)

ธนาคารแหงประเทศไทย (ธปท.) นอกเหนือจากมีสถานะเปนผูออกตราสารหน้ีแลว ยังมีหนาที่หลัก
ในการเปนผูกํากับดูแลตลาดเงิน สถาบันการเงิน และเปนตัวแทนการเงินของรัฐบาล ธนาคารแหงประเทศไทย
มีบทบาทสําคัญในการมีสวนรวมพัฒนาตราสารทางการเงินและตลาดตราสารทางการเงินรวมกับหนวยงาน
ที่เกี่ยวของ โดยมีหนาท่ีใหคําปรึกษาเกี่ยวกับการบริหารหนี้ การออกตราสารหนี้ในตลาดแรกของรัฐบาล
อีกทั้งยังเปนตัวแทนในการขายพันธบัตรของรัฐบาล และทําหนาที่เปนนายทะเบียนตราสารหนี้ภาครัฐดวย

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 311

การซื้อขายตราสารหนี้ในประเทศไทย

ธนาคารแหงประเทศไทยยังมีคณะกรรมการหลักท่ีรับผิดชอบดานการกําหนดทิศทางและติดตามการ
ดําเนินงานตามนโยบายการเงินซึ่งก็คือ คณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.)

คณะกรรมการนโยบายการเงินมีกรรมการท้ังหมด 7 คน ประกอบดวยผูบริหารระดับสูงของธนาคาร
แหงประเทศไทย 3 ทาน และผูทรงคุณวุฒิที่เปนบุคคลจากภายนอกอีก 4 ทาน โดยมีผูวาการธนาคาร
แหงประเทศไทยเปนประธาน โดยมีอํานาจหนาที่ตามท่ีระบุไวตามพระราชบัญญัติธนาคารแหงประเทศไทย
พ.ศ. 2551 ดังนี้

1. กําหนดเปาหมายของนโยบายการเงินของประเทศ โดยคํานึงถึงแนวนโยบายแหงรัฐ สภาวะ
เศรษฐกิจและการเงินของประเทศ

2. กําหนดนโยบายการบริหารจัดการอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราภายใตระบบการแลกเปล่ียนเงินตรา
ตามกฎหมายวาดวยเงินตรา

3. กําหนดมาตรการท่ีจําเปนเพ่ือใหสอดคลองกับเปาหมายและนโยบายตามขอ 1. และ 2.
4. ติดตามการดําเนินมาตรการของธนาคารแหงประเทศไทยตามขอ 3. ใหเปนไปอยางถูกตองและ

มีประสิทธิภาพ

สมาคมตลาดตราสารหนี้ไทย (Thai Bond Market Association : ThaiBMA)

สมาคมตลาดตราสารหน้ีไทย ทําหนาที่เปนศูนยกลางดานขอมูลเพื่ออํานวยความสะดวกในการ
ซื้อขายตราสารหน้ีทั้งในตลาดแรกและตลาดรอง ตลอดจนทําหนาที่ในการรวบรวมและเผยแพรขอมูล
เกี่ยวกับราคา และปริมาณการซื้อขายตราสารหนี้ขึ้นทะเบียน รวมถึงการรับฟงความคิดเห็นจากผูมีสวนรวม
ในตลาดตราสารหน้ี ท้ังน้ีหนาท่ีโดยสรุปของ ThaiBMA มีดังน้ี

1. ทําหนาที่เปนองคกรกํากับดูแลตนเอง (Self Regulatory Organization: SRO) มีหนาท่ีกํากับ
ดูแลใหผูคาตราสารหนี้ซ่ึงขึ้นทะเบียนเปนสมาชิกของ ThaiBMA ปฏิบัติตามระเบียบ ขอพึงปฏิบัติ
และจรรยาบรรณที่กําหนดไว เพ่ือใหเกิดความยุติธรรมในการซ้ือขายตราสารหนี้

2. ทาํ หนา ทเี่ ปน ศนู ยก ลางการเผยแพรข อ มลู ทเ่ี กย่ี วกบั ตราสารหนข้ี องประเทศ เชน ขอ มลู ตราสารหนี้
ข้ึนทะเบียน ขอมูลการซ้ือขายในตลาดรอง และขอมูลอางอิงตางๆ ท่ีเกี่ยวกับการลงทุนใน
ตราสารหน้ี เปนตน

3. ทําหนาท่ีเปนผูกําหนด และเผยแพรมูลคายุติธรรมของตราสารหน้ี มูลคายุติธรรมที่ ThaiBMA
เผยแพร มีวัตถุประสงคเพื่อใหเปนราคาอางของตราสารหน้ีในตลาด รวมถึงนําไปใชในการคํานวณ
มูลคาทรัพยสินสุทธิของผูลงทุนสถาบันที่ลงทุนในตราสารหนี้ เชน กองทุนรวม และกองทุนสํารอง
เล้ียงชีพ เปนตน

4. ทําหนาที่เปนผูกําหนดมาตรฐานการซ้ือขายและแนวทางการปฏิบัติตางๆ ในตลาดรองตราสารหน้ี
เชน มาตรฐานการกําหนดสัญลักษณตราสารหน้ี มาตรฐานการคํานวณมูลคาตราสารหนี้ และ
แนวทางปฏิบัติสําหรับการซ้ือขายในกรณีวันหยุดพิเศษ เปนตน

312 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

5. ทําหนาท่ีพัฒนาตลาดตราสารหน้ีและการใหความรูเก่ียวกับตราสารหนี้ ThaiBMA มีสวนรวม
ในการพัฒนาตลาดตราสารหน้ี โดยเปนผูพัฒนาเครื่องมือวิเคราะหการลงทุนตางๆ ท่ีเกี่ยวกับการ
ลงทุนในตราสารหน้ี ไมวาจะเปน yield curve พันธบัตรรัฐบาล ดัชนีตราสารหนี้ หรือเครื่องมือ
คํานวณราคาตราสารหนี้ ในขณะเดียวกัน ThaiBMA ยังมีการใหความรูเก่ียวกับตราสารหน้ี
ผานการจัดอบรมและสัมมนาตางๆ ดวย

8.3.7 องคกรและผูŒเกี่ยวขŒองอ่ืนๆ
สถาบันจัดอันดับความนาเชื่อถือ (credit rating agency)

สถาบันจัดอันดับความนาเช่ือถือ เปนผูทําหนาท่ีในการใหบริการจัดอันดับคุณภาพและความเสี่ยง
ของทั้ง ตราสารหน้ี (issue rating) และบริษัทผูออกตราสารหนี้ (issuer rating) ซ่ึงในการจัดอันดับความ
นาเชื่อถือของตราสารหน้ี จะพิจารณาจากระดับความสามารถของบริษัทผูออกตราสารในการชําระคืนเงินตน
และชําระดอกเบ้ียไดตามเวลาและเง่ือนไขที่กําหนดไวเปนหลัก การจัดตั้งสถาบันจัดอันดับความนาเช่ือถือ
ในประเทศไทยจะตองไดรับใบอนุญาตจากสํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. ซ่ึงในปจจุบัน มีอยูดวยกัน
2 แหง ไดแก บริษัท ไทยเรทต้ิงแอนดอินฟอรเมช่ันเซอรวิส จํากัด (Thai Rating and Information Services
Co.,Ltd: TRIS) เปนสถาบันที่ใหบริการจัดอันดับเครดิตภายในประเทศแหงแรกที่มีการจัดตั้งข้ึนในประเทศไทย
และบริษัท ฟทชเรทต้ิง (ประเทศไทย) จํากัด (Fitch Ratings (Thailand) Ltd: Fitch (Thailand)) เปน
สถาบันจัดอันดับเครดิตนานาชาติ ซึ่งไดมีการขยายกิจการการจัดอันดับเครดิตมายังประเทศไทย

โดยทั่วไป อันดับความนาเช่ือถือจะแสดงเปนสัญลักษณตัวอักษรภาษาอังกฤษ โดยเริ่มจากอันดับ
ความนาเช่ือถือระดับสูงที่สุดคือ AAA ไปจนถึงระดับตํ่าท่ีสุด คือ D อันดับความนาเชื่อถือของตราสารหน้ี
ถือวาเปนปจจัยสําคัญอยางหน่ึงที่ผูลงทุนใชพิจารณาประกอบการตัดสินใจลงทุนในตราสารหนี้ โดยเฉพาะ
อยางยิ่งหุนกูท่ีออกโดยภาคเอกชน

ศูนยรับฝากหลักทรัพยและสํานักหักบัญชี
(Thailand Securities Depository and Clearing House)

ศูนยรับฝากหลักทรัพยและสํานักหักบัญชีทําหนาที่เปนศูนยกลางการใหบริการรับฝากและถอน
หลักทรัพย ซ่ึงรวมถึงตราสารหนี้ ดูแลรักษาบัญชีของสมาชิก รวมทั้งบริการท่ีเก่ียวของเพ่ือประโยชนในการ
หักบัญชี การชําระราคาและสงมอบหลักทรัพย การยืมและใหยืมหลักทรัพย ในประเทศไทยมีศูนยรับฝาก
หลักทรัพย คือ บริษัท ศูนยรับฝากหลักทรัพย (ประเทศไทย) จํากัด ซ่ึงใหบริการครบวงจรคือบริการ
ชําระราคาและสงมอบหลักทรัพยใหแกตราสารหน้ีที่มีการซ้ือขายกันในตลาด OTC

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 313

การซ้ือขายตราสารหนี้ในประเทศไทย

ตลาดตราสารหนี้ (Thailand Bond Exchange: TBX)

ตลาดตราสารหน้ีเปนตลาดสําหรับซ้ือขายตราสารหน้ีท่ีใหบริการระบบการซ้ือขายตราสารหนี้โดย
ใชเทคโนโลยีทางอิเล็กทรอนิกสลักษณะ organised exchange ซ่ึงการซื้อขายนั้นมีลักษณะเชนเดียวกัน
กับการซ้ือขายตราสารทุนในตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย ท้ังน้ี เพื่ออํานวยความสะดวกใหกับผูคา
ตราสารหน้ีและผูลงทุน โดยเฉพาะอยางย่ิงเพื่อเปนการเพิ่มโอกาสและชองทางการลงทุนใหกับผูลงทุน
รายยอย ชวยใหสามารถเขาถึงขอมูลท่ีเก่ียวของกับการซื้อขายตราสารหนี้ไดอยางมีประสิทธิภาพมากขึ้น
และใหขอมูลท่ีโปรงใสกวาวิธีการซื้อขายในตลาดที่มีการซ้ือขายลักษณะตกลงกันเอง ซึ่งจะจํากัดอยูเพียง
ผูคาและผูลงทุนรายใหญในวงจํากัดเทานั้น

ตลาดตราสารหน้ี ไดมีการเปดใหบริการการซ้ือขายแกผูลงทุน ต้ังแตวันท่ี 26 พฤศจิกายน
พ.ศ. 2546 โดยใหบริการผานระบบการซื้อขายแบบเรียลไทม (real time) ซ่ึงมีขอมูลการซื้อขายที่โปรงใส
ตลอดจนถึงกระบวนการชําระราคาและสงมอบที่นาเช่ือถือโดยดําเนินการผานบริษัท สํานักหักบัญชี
(ประเทศไทย) จํากัด ทั้งน้ีเพ่ือที่จะพัฒนาตลาดตราสารหนี้ใหมีประสิทธิภาพมากขึ้น ท้ังในดานปริมาณ
การซ้ือขาย คุณภาพของตราสารหนี้ ตัวกลางการซ้ือขาย แหลงขอมูลอางอิง และไดขยายขอบเขตการ
พัฒนาใหกวางขวางข้ึน และครอบคลุมการพัฒนาตลาดตราสารหน้ีในประเทศไทยท้ังหมด ซ่ึงตลาด TBX
รับจดทะเบียนตราสารหน้ีทุกประเภท ครอบคลุมถึงตราสารหนี้ภาครัฐทั้งหมด ไดแก ต๋ัวเงินคลัง พันธบัตร
รวมท้ังหุนกูภาคเอกชนประเภทตางๆ เพื่อใหสามารถทําการซื้อขายผานระบบของตลาดตราสารหน้ี

นายทะเบียน (registrar)

นายทะเบียน ไดแก ธนาคารแหงประเทศไทย สถาบันการเงินตางๆ หรือศูนยรับฝากหลักทรัพย
มีหนาที่จัดทําและบันทึกทะเบียนหลักทรัพยใหถูกตองครบถวนเปนปจจุบันตามความเปนจริง ท้ังการโอน
การจํานํา การเพิกถอน การอายัดหลักทรัพย การเปล่ียนแปลงรายการในทะเบียนหลักทรัพย การออก
ใบหลักทรัพยใหม การปดสมุดทะเบียนผูถือหลักทรัพย การจายเงินปนผล (ในกรณีของตราสารทุน)
หรือดอกเบี้ย ใหแกผูมีสิทธิตามบัญชีรายช่ือ ณ วันปดสมุดทะเบียน และงานอ่ืนๆ ท่ีเกี่ยวของ อํานวย
ความสะดวกแกผูถือหลักทรัพยในการตรวจสอบทะเบียนหลักทรัพยหรือการขอคัดสําเนา

ในกรณีของตราสารหนี้ ผูท่ีทําหนาท่ีเปนนายทะเบียนจะข้ึนอยูกับผูออกตราสารหน้ี โดยพันธบัตร
ภาครัฐทุกประเภทจะมีธนาคารแหงประเทศไทยทําหนาที่เปนนายทะเบียน สําหรับหุนกูภาคเอกชน ผูออก
ตราสารอาจทําหนาท่ีเปนนายทะเบียนเอง หรืออาจจะแตงตั้งใหศูนยรับฝากหลักทรัพย หรือสถาบันการเงิน
ตางๆ ทําหนาท่ีเปนนายทะเบียนใหก็ได

314 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

ผูแทนผูถือหุนกู (bondholder’s representative หรือ trustee)

ในการเสนอขายตราสารหน้ีใหแกผูลงทุน จะตองกําหนดใหมีการแตงตั้งผูแทนผูถือหุนกู เพ่ือทําหนาที่
ดูแลผลประโยชนท่ัวไปใหแกผูลงทุน ซึ่งมีคุณสมบัติเปนสถาบันการเงินที่มีความม่ันคง และไมมีผลประโยชน
ขัดแยงตอการทําหนาท่ีดังกลาว ผูแทนผูถือหุนกูมีหนาที่โดยสรุปดังตอไปนี้

1. สําหรับหุนกูมีประกัน ผูแทนผูถือหุนกูจะตองดูแลไมใหผูออกหุนกูกระทําการใดๆ ท่ีทําใหทรัพยสิน
ที่ใชเปนหลักประกันในการชําระหนี้ของหุนกูลดนอยลงจนตํ่ากวาขอกําหนดที่ไดระบุไวในการออก
หุนกู หรือการกระทําเกี่ยวกับทรัพยสินท่ีเปนหลักประกันซึ่งมีผลทําใหผูถือหุนกูสูญเสียประโยชน

2. เมื่อหุนกูมีการผิดนัดชําระเงินตนหรือดอกเบี้ย หรือผิดเง่ือนไขเก่ียวกับเงินทุนเพื่อการไถถอน
(ถามี) ใหผูแทนผูถือหุนกูจัดการประชุมผูถือหุนกูเพื่อขอมติในการดําเนินการอยางใดอยางหน่ึง
ตามที่ระบุไวในขอกําหนดสิทธิ และสัญญาแตงต้ังผูแทนผูถือหุนกู

3. ในกรณีที่ผูออกหุนกูไมปฏิบัติตามขอกําหนดสิทธิอื่นๆ ที่ไมไดเปนการผิดนัดชําระหนี้ตามท่ีอธิบาย
ไวในขอ 2. และเกิดความเสียหายข้ึน ผูแทนผูถือหุนกูจะเปนผูทําหนาที่ดําเนินการเรียกรอง
คาเสียหายใหแกผูถือหุนกู

4. ในกรณีท่ีผูออกหุนกูไมปฏิบัติตามขอกําหนดสิทธิ ใหผูแทนผูถือหุนกูแจงผูถือหุนกู โดยระบุถึง
การดําเนินการของผูแทนผูถือหุนกู และผลการดําเนินการน้ันดวย

5. เม่ือมีดําเนินการเรียกรองคาเสียหาย บังคับหลักประกันหรือบังคับชําระหน้ีแลว ใหผูแทนผูถือ
หุนกูรวบรวมและแจกจายทรัพยสินท่ีไดใหแกผูถือหุนกูตามสัดสวนท่ีผูถือหุนกูแตละคนพึงไดรับ
ใหถูกตองและครบถวน โดยจัดทําบัญชีแสดงรายละเอียดเกี่ยวกับการรวบรวมทรัพยสิน คาใชจาย
ตางๆ และการแจกจายทรัพยสิน

ผูรับฝากทรัพยสิน (custodian)

ผูรับฝากทรัพยสิน มีหนาท่ีดูแลและเก็บรักษาหลักทรัพยและทรัพยสินอื่นๆ ติดตามสิทธิประโยชน
ในเรื่องเงินปนผล ดอกเบี้ย และสิทธิตางๆ ท่ีไดจากการถือหลักทรัพยหรือทรัพยสินท่ีไปลงทุน โดยผูรับฝาก
ทรัพยสินตองเปนผูที่ไดรับความเห็นชอบจากสํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. ซึ่งอาจเปนธนาคารพาณิชย
บริษัทเงินทุน บริษัทหลักทรัพย บริษัทประกัน และสถาบันการเงินท่ีมีกฎหมายเฉพาะจัดต้ัง

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 315

การซื้อขายตราสารหนี้ในประเทศไทย

8.4 ดัชนีตราสารหนี้ (BOND INDEX)

8.4.1 ลักษณะและประโยชนของดัชนีตราสารหนี้

ดัชนีตราสารหนี้ คือ เครื่องมือทางการเงินท่ีผูลงทุนใชติดตามความเคล่ือนไหวของตลาดตราสารหนี้
โดยรวม หรือกลุมของตราสารหน้ีที่ไดจัดกลุมไว ดัชนีตราสารหน้ีมีหลายประเภทขึ้นอยูกับวัตถุประสงคหรือ
ผลตอบแทนท่ีตองการจะวัดจากการลงทุนในกลุมตราสารหน้ีนั้นๆ ประโยชนของดัชนีตราสารหน้ี สามารถ
สรุป ไดดังน้ี

1. เปนเครื่องมือท่ีใชติดตามภาวะความเคลื่อนไหวของตลาดตราสารหน้ี เน่ืองจากใชราคาตราสารหนี้
ในตลาดตราสารหน้ีมาคํานวณดัชนี ซ่ึงความเคล่ือนไหวของราคาของตราสารหน้ีจะเปนตัวบงช้ีการ
เปล่ียนแปลงของอัตราดอกเบี้ยในตลาดดวย

2. นําไปใชเปนเครื่องมือเปรียบเทียบหรือเปนเกณฑอางอิงมาตรฐานในการวัดผลการลงทุนใน
ตราสารหนี้ โดยเปรียบเทียบผลตอบแทนท่ีคํานวณจากคาดัชนีกับผลตอบแทนท่ีไดรับจากการลงทุนในพอรต
การลงทุน อยางไรก็ดี การนําดัชนีตราสารหน้ีมาใชเปนเกณฑอางอิงมาตรฐานในการวัดผลการลงทุนจะตอง
พิจารณาเลือกใชดัชนีตราสารหน้ีท่ีเหมาะสมกับลักษณะการลงทุนดวย เชน การลงทุนท่ีเนนลงทุนเฉพาะ
พันธบัตรรัฐบาลท่ีมีอายุคงเหลือไมเกิน 3 ป ในกรณีน้ี ดัชนีตราสารหนี้ท่ีเหมาะสมจะใชนํามาเปนตัววัดผล
อาจจะเปนดัชนีพันธบัตรรัฐบาลกลุมยอยท่ีมีชวงอายุ 1–3 ป เปนตน

3. เปนเคร่ืองมือท่ีใชเปรียบเทียบความเคลื่อนไหวและผลตอบแทนระหวางตลาดการเงินตางๆ
แตละประเภท เชน ตลาดตราสารทุน ตลาดตราสารหนี้ ตลาดเงิน และตลาดสินคาโภคภัณฑ เปนตน
ตลอดจนการเปรียบเทียบขอมูลอื่นๆ ที่เก่ียวของ เชน ความเสี่ยง และความผันผวนของแตละตลาดการเงิน
เปนตน

4. เปนเครื่องมือสําคัญท่ีจะรองรับธุรกรรมและผลิตภัณฑทางการเงินประเภทใหมๆ เชน bond
index futures และ bond index options เปนตน

8.4.2 ประเภทของดัชนีตราสารหน้ี

ดัชนีตราสารหน้ีมีหลายประเภท การที่ผูลงทุนจะนําดัชนีตราสารหน้ีไปใชในเปนเกณฑวัด
ผลตอบแทนจากการลงทุน หรือนําไปติดตามการเปลี่ยนแปลงของราคาตราสารหนี้ ควรจะมีความเขาใจถึง
คุณลักษณะ ตลอดจนรายละเอียดและข้ันตอนของการสรางดัชนีตราสารน้ันกอน เพื่อใหสามารถพิจารณา
เลือกดัชนีตราสารหน้ีท่ีมีความเหมาะสมและสอดคลองกับความตองการของผูลงทุน

ดัชนีตราสารหนี้ สามารถแบงประเภทไดโดยใชเกณฑท่ีแตกตางกันออกไป แตโดยท่ัวไปแบงตาม
หลักเกณฑหลักๆ ได 3 ประเภท ดังน้ี

316 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

แบงตามจุดประสงคของการนําไปใช

• broad-based bond index ดัชนีประเภทน้ีใชสําหรับติดตามความเคล่ือนไหวโดยรวมของ
ตลาดตราสารหน้ี โดยใชตราสารหนี้ทุกรุนในตลาดมาคํานวณดัชนี แตอาจจะมีการยกเวนตราสารหนี้ที่มี
คุณลักษณะพิเศษบางประเภท เชน ตราสารหน้ีที่มีสิทธิแฝง (option-embedded bond) หรือหุนกูแปลงสภาพ
เปนตน

• specialized bond index เปนดัชนีท่ีใชติดตามความเคลื่อนไหวของตราสารหนี้เฉพาะกลุม
เพ่ือพิจารณาผลตอบแทนจากการลงทุนในตราสารหนี้ท่ีตองการเพียงบางสวนหรือกลุมใดกลุมหนึ่งในตลาด
ตราสารหน้ี เชน ดัชนีของพันธบัตรรัฐบาลท่ีสภาพคลองสูงสุด 10 อันดับแรก หรือดัชนีของพันธบัตรรัฐบาล
รุนที่เพ่ิงมีการออกจําหนาย (on-the-run) หรือดัชนีหุนกูภาคเอกชนท่ีอยูในระดับนาลงทุน (investment grade)
เปนตน

• customized bond index คือดัชนีที่สรางข้ึนเปนการเฉพาะเพ่ือใหเหมาะสมกับวัตถุประสงค
หรือนโยบายการลงทุนในกลุมตราสารหน้ีของผูลงทุนแตละรายหรือแตละกลุม เพ่ือประกอบการตัดสินใจและ
วัดผลการลงทุนในตราสารหนี้กลุมดังกลาว

แบงตามวิธีการคํานวณ

• clean price index คือ ดัชนีตราสารหน้ีท่ีไมนําเอาดอกเบ้ียคางชําระของตราสารหนี้เขามา
รวมในการคํานวณ ดังน้ันการเปลี่ยนแปลงของคาดัชนีประเภทน้ี จึงมาจากการเปล่ียนแปลงของราคา และ
อายุคงเหลือของตราสารหน้ีในดัชนีเทาน้ัน

• gross price index คือ ดัชนีตราสารหนี้ท่ีนําเอาดอกเบ้ียคางชําระมารวมในการคํานวณรวมกับ
ราคาของตราสารหนี้ที่เปลี่ยนแปลงไป ดังน้ัน การเปล่ียนแปลงของคาดัชนีประเภทน้ี จึงมาจาก 3 สวน
ดวยกัน คือ การเปลี่ยนแปลงของราคา อายุคงเหลือ และการเปลี่ยนแปลงของดอกเบ้ียคางชําระ ดัชนี
ประเภทนี้จะใชในการวัดอัตราผลตอบแทนของการลงทุน ซึ่งจะสะทอนใหเห็นถึงการเปล่ียนแปลงของราคา
และดอกเบ้ียคางชําระของตราสารหนี้

• total return index คือ ดัชนีตราสารหนี้ท่ีมีการนําเอาทั้งดอกเบี้ยคางชําระ และดอกเบ้ียจาย
ของตราสารหน้ีที่มีกําหนดชําระตรงกับวันที่คํานวณคาดัชนีมาคํานวณดวย ดัชนีประเภทน้ีเหมาะกับผูลงทุน
ระยะยาว หรือผูลงทุนท่ีมีการนําเอาดอกเบ้ียที่ไดรับไปทําการลงทุนตอ

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 317

การซ้ือขายตราสารหน้ีในประเทศไทย

แบงตามวิธีอื่น

การแบงประเภทดัชนีตราสารหนี้โดยใชวิธีหรือลักษณะของการเลือกตราสารหน้ีที่นําเขามาคํานวณ
ในตะกราดัชนี สามารถแบงไดเปน 3 ประเภท ดังน้ี

• all-bond index คือ ดัชนีที่คํานวณจากตราสารหน้ีทั้งหมดในตลาด โดยอาจยกเวนเฉพาะ
ตราสารหนี้ที่มีลักษณะพิเศษบางประเภท เชน ตราสารหนี้ประเภทใหสิทธิผูออกไถถอนคืนกอนกําหนด
หุนกูแปลงสภาพ และตราสารหนี้ประเภทจายดอกเบี้ยลอยตัว เปนตน

• tracker index คือ ดัชนีที่คํานวณจากกลุมของตราสารหนี้ที่ถือวาเปนตัวแทนของตลาด โดยมี
เกณฑที่ใชคัดเลือกตราสารหนี้เขามาคํานวณในตระกราดัชนี เชน มูลคาตลาด มูลคาการซ้ือขาย ราคา
ซื้อขายที่เหมาะสม สภาพคลอง ตลอดจนอันดับความนาเช่ือถือ เปนตน

• bellwether index คือ ดัชนีท่ีครอบคลุมเฉพาะตราสารหนี้ท่ีมีสภาพคลองสูงเทาน้ัน ซึ่งอาจ
เหมาะกับผูลงทุนบางประเภท เชน ผูลงทุนตางประเทศ ซึ่งมักนิยมลงทุนในตราสารหน้ีที่มีสภาพคลอง
การคัดเลือกตราสารหนี้ที่มีสภาพคลองเพื่อเขามาคํานวณในตะกราดัชนี อาจไมไดคํานึงถึงเฉพาะมูลคา
การซื้อขาย (turnover) แตอาจจะพิจารณาจากจํานวนผูดูแลสภาพคลอง (market maker) ของตราสารหนี้
นั้นๆ ตลอดจนสวนตางของราคาซื้อขาย (bid-ask spread) และมูลคาตลาดเปนสําคัญ

8.4.3 ดัชนีตราสารหน้ีไทยท่ีจัดทําและเผยแพร‹โดยสมาคมตลาดตราสารหน้ีไทย

สมาคมตลาดตราสารหน้ีไทย หรือ ThaiBMA ไดจัดทําดัชนีตราสารหน้ีประเภทตางๆ ขึ้น เพื่อ
วัตถุประสงคในการเปนตัวช้ีวัดสภาพตลาดตราสารหน้ีในกลุมยอยตางๆ ตามความหลากหลายของลักษณะ
การจัดพอรตสําหรับการลงทุน ซึ่ง ThaiBMA ไดพัฒนาดัชนีตราสารหน้ีตามมาตรฐานการสรางดัชนีตามแบบ
ของ European Federation of Financial Analysts Societies (EFFAS) ประเภท all-bond index ในปจจุบัน
ThaiBMA ไดพัฒนาและเผยแพรขอมูลดัชนีตราสารหนี้ท้ังหมด 7 ประเภท ดังน้ี

ดัชนีตราสารหนี้ไทย (composite bond index)

ดัชนีตราสารหน้ีไทย คือ ดัชนีวัดผลการลงทุนตราสารหน้ีทุกประเภทในตลาดตราสารหน้ีของ
ประเทศไทย การจัดทําดัชนีตราสารหน้ีประเภทน้ีมีวัตถุประสงคเพื่อวัดความเคล่ือนไหวของการลงทุนใน
ตราสารหน้ีท้ังตลาด โดยดัชนีตราสารหนี้ไทยจะคํานวณจากดัชนีพันธบัตรรัฐบาล ดัชนีพันธบัตรรัฐวิสาหกิจ
ทั้งท่ีคํ้าประกันโดยกระทรวงการคลังและไมคํ้าประกัน และดัชนีหุนกูเอกชนที่มีอันดับความนาเช่ือถืออยูใน
ระดับนาลงทุน

318 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

ดัชนีพันธบัตรรัฐบาล (ThaiBMA government bond index)

ดัชนีพันธบัตรรัฐบาล คือ ดัชนีวัดความเคลื่อนไหวของพันธบัตรรัฐบาลโดยรวมทั้งหมด นอกจาก
กลุมดัชนีพันธบัตรรัฐบาลรวมที่ประกอบดวยพันธบัตรรัฐบาลทุกรุนแลว ThaiBMA ยังไดจัดทําดัชนีพันธบัตร
รัฐบาลแยกเปนกลุมยอยอีก 5 กลุมโดยแบงตามอายุคงเหลือ ไดแก

1) กลุมท่ีมีอายุคงเหลือตั้งแต 1 ถึง 3 ป
2) กลุมที่มีอายุคงเหลือตั้งแต 3 ถึง 7 ป
3) กลุมที่มีอายุคงเหลือต้ังแต 7 ถึง 10 ป
4) กลุมที่มีอายุคงเหลือมากกวา 10 ป และ
5) กลุมท่ีมีอายุคงเหลือนอยกวาหรือเทากับ 10 ป
เนื่องจากการลงทุนในตราสารหน้ีสวนใหญ จะมีการแบงการลงทุนตามชวงอายุของตราสารหนี้
การจัดทําดัชนีตราสารหนี้แยกเปนกลุมยอยๆ จะชวยใหมีเครื่องมือวัดความเคลื่อนไหวท่ีละเอียดขึ้น ตลอดจน
ใชเปรียบเทียบการลงทุนท่ีมีนโยบายการลงทุนที่แตกตางกันไดดียิ่งข้ึน

ดัชนี zero rate return (ZRR index)

zero rate return (ZRR index) คือ ดัชนีวัดผลการลงทุนในตราสารหนี้ท่ีมีอายุเฉล่ียคงที่ ตัวอยาง
เชน ดัชนี ZRR 3 ป เปนดัชนีท่ีมีวัตถุประสงคในการวัดผลการลงทุนของพอรตตราสารหนี้ที่มีอายุเฉล่ียคงท่ี
เทากับหรือใกลเคียงกับ 3 ป ดังน้ันจะเห็นไดวาดัชนีประเภทน้ีเหมาะสมท่ีจะใชเปนดัชนีเปรียบเทียบผล
การดําเนินงานของพอรตการลงทุนท่ีมีนโยบายการลงทุนในตราสารหน้ีโดยกําหนดอายุเฉลี่ยของตราสารหน้ี
ในพอรตลงทุนคงท่ี

ดัชนีพันธบัตรรัฐวิสาหกิจ (state owned enterprise index)

ดัชนีพันธบัตรรัฐวิสาหกิจ คือ ดัชนีวัดผลการลงทุนในตราสารหนี้ประเภทพันธบัตรรัฐวิสาหกิจ
โดยพันธบัตรรัฐวิสาหกิจท่ีนํามาคํานวณหาดัชนีจะรวมพันธบัตรรัฐวิสาหกิจท้ังที่ค้ําประกันโดยกระทรวง
การคลังและไมค้ําประกัน ท้ังนี้ ThaiBMA ยังไดจัดทําดัชนีพันธบัตรรัฐวิสาหกิจแยกเปนกลุมยอยตามอายุ
คงเหลืออีก 5 กลุม เชนเดียวกับดัชนีพันธบัตรรัฐบาล

ดชั นหี นุ กทู ม่ี อี นั ดบั ความนา เชอ่ื ถอื ในระดบั นา ลงทนุ (investment gade corporate bond index)

ดัชนีหุนกูท่ีมีอันดับความนาเช่ือถือในระดับนาลงทุน มีการแบงออกเปน 2 กลุมดวยกันคือ หุนกู
ท่ีมีอันดับความนาเช่ือถือต้ังแต BBB ขึ้นไป และ BBB+ ขึ้นไป เพื่อใหสามารถวัดความเคล่ือนไหวของ
การลงทุนในหุนกูเอกชนไดละเอียดยิ่งขึ้น นอกจากกลุมดัชนีหุนกูท้ัง 2 กลุม ที่ประกอบดวยหุนกูที่มีอันดับ
ความนาเชื่อถือตั้งแต BBB ขึ้นไป และ BBB+ ข้ึนไป ThaiBMA ยังไดจัดทําดัชนีหุนกูแยกเปนกลุมยอยๆ
ตามอายุคงเหลืออีก 3 กลุม ไดแก

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 319

การซ้ือขายตราสารหนี้ในประเทศไทย

1) กลุมท่ีมีอายุคงเหลือตั้งแต 1 ถึง 3 ป
2) กลุมท่ีมีอายุคงเหลือตั้งแต 3 ถึง 7 ป
3) กลุมที่มีอายุคงเหลือต้ังแต 7 ถึง 10 ป

ดัชนีตราสารหน้ีภาครัฐระยะส้ัน (short-term government bond index)

ดัชนีตราสารหนี้ภาครัฐระยะสั้น คือ ดัชนีวัดผลการลงทุนในตราสารหนี้ระยะสั้นที่ปราศจากความเส่ียง
โดยนําพันธบัตรระยะสั้นของธนาคารแหงประเทศไทย และต๋ัวเงินคลังมาคํานวณในตระกราดัชนี เพ่ือ
เปนเครื่องมือใหผูลงทุนใชเปนเกณฑอางอิงมาตรฐานในการเปรียบเทียบการลงทุนในตราสารหน้ีภาครัฐ
ระยะสั้นท่ีปราศจากความเสี่ยงไดเหมาะสมมากข้ึน

ดัชนีตราสารหน้ีเอกชนระยะส้ัน (commercial paper index)

ดัชนีตราสารหน้ีเอกชนระยะส้ัน คือ ดัชนีท่ีสรางข้ึนเพ่ือใชวัดผลการลงทุนในตราสารหนี้เอกชน
ระยะสั้น (อายุไมเกิน 270 วัน) โดยนําตราสารหนี้เอกชนระยะส้ันท่ีมีอันดับความนาเช่ือถือต้ังแตระดับ
นาลงทุน (BBB–) ข้ึนไป มาคํานวณดัชนี นอกจากน้ียังไดจัดทําดัชนีตราสารหน้ีเอกชนระยะส้ันแยกเปน
กลุมยอยตามอันดับความนาเช่ือถืออีก 2 กลุม ไดแก กลุมท่ีอันดับความนาเชื่อถือของผูออกตราสารอยูใน
ระดับต้ังแต AA– และ ระดับ A– ข้ึนไป

8.5 ขŒอมูลเก่ียวกับการลงทุนในตราสารหนี้
8.5.1 ความสําคัญและประโยชนจากหนังสือช้ีชวน

หนังสือชี้ชวน (prospectus) คือ เอกสารสําคัญของบริษัทผูออกจําหนายตราสารหนี้ท่ีจะตองจัดทําข้ึน
และตองเผยแพรใหผูลงทุนทราบ หรือแจกจายใหแกผูลงทุน (เมื่อถูกรองขอ) ทุกครั้งท่ีมีการเสนอขายตราสาร
หนังสือชี้ชวนนับวาเปนแนวทางหน่ึงในการเปดเผยขอมูลเพื่อความโปรงใส ใหผูลงทุนทราบวาการลงทุน
คร้ังนี้ผูออกตราสารตองการนําเงินท่ีไดไปลงทุนอยางไร ขอมูลในหนังสือชี้ชวนเปนขอมูลสําคัญที่ผูลงทุน
จะใชในการตัดสินใจวาควรลงทุนหรือไม หนังสือช้ีชวนจะมีการใหรายละเอียดท่ีเพียงพอตอการตัดสินใจ
ของผูลงทุน ดังน้ัน กอนการตัดสินใจลงทุน ผูลงทุนตองศึกษาหนังสือชี้ชวนใหสมบูรณกอน

วิธีการอานและใชประโยชนจากหนังสือช้ีชวน

หนังสือช้ีชวนเปนเอกสารท่ีบริษัทผูออกและเสนอขายหลักทรัพยตองจัดทําข้ึนเพื่อเปดเผยขอมูล
แสดงรายละเอียดเก่ียวกับบริษัท และรายละเอียดการเสนอขายหลักทรัพยนั้น โดยรางหนังสือช้ีชวนจะตอง
ผานการพิจารณาจากสํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. กอนจัดทําเผยแพร ซึ่งหนังสือช้ีชวนเปนขอมูลสรุป

320 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

เพื่อเผยแพรตอผูลงทุน ใชเปนขอมูลเบ้ืองตนสําหรับการพิจารณาลงทุนในหลักทรัพยใดหลักทรัพยหน่ึง
โดยมีรูปแบบท่ีกําหนดไวดังนี้

• สวนท่ี 1 สรุปขอมูลสําคัญของตราสาร (factsheet)
โดยสวนนี้จะสรุปสาระสําคัญของตราสาร รวมท้ังลักษณะพิเศษและความเส่ียงท่ีสําคัญของ
ตราสาร

• สวนท่ี 2 ขอมูลสรุป (executive summary)
โดยสวนน้ีจะสรุปขอมูลสําคัญของผูออกตราสารโดยยอ รวมถึงวัตถุประสงคของการใชเงิน
ที่ไดจากการระดมทุน เพ่ือใหผูลงทุนเขาใจภาพรวมของการดําเนินธุรกิจของผูออกตราสาร และ
เปนขอมูลประกอบการตัดสินใจลงทุน

• สวนที่ 3 ผูออกตราสารหน้ี ประกอบไปดวย
3.1 การประกอบธุรกิจ
3.1.1 นโยบายและภาพรวมการประกอบธุรกิจ
3.1.2 ลักษณะการประกอบธุรกิจ
3.1.3 ปจจัยความเส่ียง
3.1.4 ทรัพยสินท่ีใชในการประกอบธุรกิจ
3.1.5 ขอพิพาททางกฎหมาย
3.1.6 ขอมูลท่ัวไปและขอมูลสําคัญอื่น
3.2 การจัดการและการกํากับดูแลกิจการ
3.2.1 ขอมูลหลักทรัพยและผูถือหุน
3.2.2 โครงสรางการจัดการ
3.2.3 การกํากับดูแลกิจการ
3.2.4 ความรับผิดชอบตอสังคม
3.2.5 การควบคุมภายในและการบริหารจัดการความเสี่ยง
3.2.6 รายการระหวางกัน
3.3 ฐานะการเงินและผลการดําเนินงาน
3.3.1 ขอมูลทางการเงินที่สําคัญ
3.3.2 การวิเคราะหและคําอธิบายของฝายจัดการ

• สวนที่ 4 ขอมูลเกี่ยวกับการเสนอขายตราสารหน้ี
• สวนท่ี 5 การรับรองความถูกตองของขอมูล
• เอกสารแนบ

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 321

การซ้ือขายตราสารหน้ีในประเทศไทย
รูปท่ี 8-3 ตัวอย‹างหนังสือช้ีชวนตราสารหนี้ที่แสดงบนหนŒาเว็บไซตสํานักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต.

322 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

โดยการอานหนังสือช้ีชวนเสนอขายตราสารหนี้ ควรเริ่มจากการอานสวนที่ 1 และ 2 สรุปขอมูลสําคัญ
ของบริษัทผูออกตราสาร ซึ่งประกอบดวยขอมูลสวนสรุปที่สําคัญ ไดแก ขอมูลท่ีสําคัญของตราสาร ลักษณะ
พิเศษและความเสี่ยงท่ีสําคัญของตราสาร ความเสี่ยงท่ัวไป ลักษณะการประกอบธุรกิจ วัตถุประสงคการ
ใชเงิน สรุปฐานะการเงิน และประวัติการผิดนัดชําระหนี้ของผูออกตราสาร รวมท้ังขอมูลผูติดตอท่ีเก่ียวของ
ซ่ึงจะทําใหผูลงทุนสามารถใชเปนขอมูลในการตัดสินใจลงทุนได

สําหรับขอมูลในหนังสือช้ีชวนสวนที่ 3 จะเปนขอมูลโดยละเอียดท่ีสามารถศึกษาเพ่ิมเติมเพ่ือศึกษา
การดําเนินงานของบริษัทผูออก ปจจัยความเส่ียงท่ีอาจจะเกิดขึ้นจากการดําเนินธุรกิจ โครงสรางทางการเงิน
ฐานะทางการเงิน และผลการดําเนินงาน เปนตน

นอกจากนั้นขอมูลในสวนท่ี 4 จะใหขอมูลรายละเอียดตราสารหนี้ที่เสนอขาย ขอจํากัดการโอนตราสาร
ที่เสนอขาย และการจอง การจําหนายและการจัดสรร และในสวนท่ี 5 จะเปนการรับรองความถูกตอง
ของขอมูลที่เปดเผยโดยกรรมการผูมีอํานาจลงนามผูกพันบริษัท ซึ่งเปนไปตาม พ.ร.บ.หลักทรัพยและ
ตลาดหลักทรัพย ท่ีกําหนดใหกรรมการและผูบริหารตองรวมกันรับผิดตอบุคคลท่ีซื้อขายหลักทรัพยของบริษัท
ในความเสียหายใดๆ ท่ีเกิดข้ึนเนื่องจากการเปดเผยขอมูลตอผูถือหุนหรือประชาชนท่ัวไป

8.5.2 ขŒอมูลราคา อัตราผลตอบแทนและความเสี่ยงของตราสารและตลาดตราสารหนี้
แหลงขอมูลเก่ียวกับภาวะเศรษฐกิจที่กระทบกับราคาตราสารหนี้

ขอมูลทางดานเศรษฐกิจท้ังในประเทศและตางประเทศ จัดเปนขอมูลระดับมหภาคที่ช้ีถึงสภาวะทาง
เศรษฐกิจในภาพรวมทั้งในระดับประเทศ ระดับภูมิภาค และระดับโลก เชน ระดับและอัตราการเจริญเติบโต
ของผลิตภัณฑมวลรวมภายในประเทศ และรายไดประชาชาติ อัตราเงินเฟอ เปนตน ซ่ึงปจจัยเหลาน้ีจะ
มีผลกระทบตอการเคลื่อนไหวของราคาตราสารหน้ี โดยสามารถหาขอมูลไดจาก

■ ธนาคารแหงประเทศไทย (www.bot.or.th) ซึ่งจะมีขอมูลทางดานภาวะเศรษฐกิจท้ังในประเทศ
และตางประเทศ ตลาดการเงิน นโยบายการเงิน รวมท้ังสถิติทางดานเศรษฐกิจตางๆ งานวิจัย
และเอกสารเผยแพรทางดานตลาดการเงิน

■ กระทรวงการคลัง (www.mof.go.th) จะมีขอมูลทางดานเศรษฐกิจ ขอมูลการคลัง
■ สํานักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติ หรือ สภาพัฒน (www.nesdb.

go.th) เปนแหลงใหขอมูลเก่ียวกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม มีผลสํารวจศึกษาและวิเคราะห
สภาวะเศรษฐกิจ
■ ศูนยบริการขอมูลเศรษฐกิจระหวางประเทศ กระทรวงตางประเทศ (www.mfa.go.th) ใหขอมูล
ทางดานเศรษฐกิจทางดานมหภาค
■ กระทรวงพาณิชย (www.moc.go.th) ใหขอมูลเก่ียวกับขอมูลทางดานเศรษฐกิจการคา

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 323

การซ้ือขายตราสารหน้ีในประเทศไทย

แหลงขอมูลเกี่ยวกับตลาดตราสารหน้ี

■ ธนาคารแหงประเทศไทย (www.bot.or.th) จะมีขอมูลเกี่ยวกับตลาดการเงิน ตลาดตราสารหน้ี
ขอมูลเกี่ยวกับตราสารหนี้ การประมูลตราสารหน้ี การออกและจัดจําหนายตราสารหนี้ใหกับ
ประชาชน รวมท้ังการใหบริการทางดานงานตราสารหน้ี

■ สํานักงานบริหารหน้ีสาธารณะ (www.pdmo.go.th) ใหขอมูลเก่ียวกับแผนงานการบริหาร
หนี้สาธารณะ โดยมีรายละเอียดทางดานตลาดตราสารหนี้ การประมูลตราสารหนี้ ขาวประกาศ
เกี่ยวกับตราสารหน้ี

■ ตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย (www.set.or.th) ใหขอมูลทางดานตราสารทุนและตราสารหน้ี
■ สมาคมตลาดตราสารหนี้ไทย (www.thaibma.or.th และ www.thaibond.com) ซึ่งทําหนาท่ี

กาํ กบั ดแู ลสมาชกิ เพอื่ ใหก ารประกอบธรุ กรรมดา นคา ตราสารหนเ้ี ปนไปอยางโปรงใสและเปนธรรม
และสรางความเชื่อมั่นใหผูลงทุน รวมท้ังใหบริการขอมูลทางดานตลาดตราสารหน้ีอยางครอบคลุม
ทุกดาน ตั้งแตขอมูลพื้นฐานทางดานตลาดแรก ขอมูลซ้ือขายในตลาดรอง ขอมูลราคาอางอิงตางๆ
เปนตน

แหลงขอมูลเกี่ยวกับราคาตราสารหนี้

■ ธนาคารแหงประเทศไทย (www.bot.or.th) สามารถตรวจสอบผลการประมูลพันธบัตรรัฐบาล
พันธบัตรธนาคารแหงประเทศไทย ตั๋วเงินคลัง

■ สมาคมตลาดตราสารหนี้ไทย (www.thaibma.or.th และ www.thaibond.com) ใหบริการ
ขอมูลทางดานตลาดตราสารหนี้ ซึ่งเปนศูนยซื้อขายตราสารหน้ีท่ีรวบรวมขอมูลการซื้อขาย
ในตลาดรองอยางไมเปนทางการ หรือ OTC โดยสมาชิกของสมาคมฯ จะตองจัดสงขอมูลการ
ซื้อขายในตลาดรองทั้งหมดไปยังสมาคมฯ โดยผูแนะนําการลงทุนสามารถหาขอมูลราคา
อางอิงได รวมทั้งขาวสารที่เกี่ยวของกับตลาดตราสารหน้ีตั้งแตขอมูลพ้ืนฐานทางดานตลาดแรก
ขอมูลซื้อขายในตลาดรอง ขอมูลราคาอางอิงตางๆ การคํานวณราคาตราสารหน้ี

■ ตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย (www.settrade.com) ซ่ึงมีขอมูลทางดานตลาดทุนและ
ตลาดตราสารหน้ี

■ สํานักงานบริหารหน้ีสาธารณะ (www.pdmo.go.th) ใหขอมูลเกี่ยวกับตารางการประมูลตราสารหนี้
ผลการประมูลพันธบัตรรัฐบาล ผลการประมูลพันธบัตรรัฐวิสาหกิจ

324 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

แหลงขอมูลของผูออกตราสารหนี้และอันดับความนาเช่ือถือของตราสารหนี้

การออกและเสนอขายตราสารหน้ี ผูออกตราสารตองไดรับอนุญาตการเสนอขายจากสํานักงาน
คณะกรรมการ ก.ล.ต. และอาจมีการจัดอันดับเครดิตของหุนกู โดยแหลงขอมูลท่ีสามารถติดตามขอมูล
ผูออกตราสารหน้ี ไดแก

■ สํานักงานคณะกรรมการกํากับหลักทรัพยและตลาดหลักทรัพย (www.sec.or.th) เรื่องการออก
และเสนอขายหลักทรัพย รวมทั้งหนังสือชี้ชวนของหุนกู

■ สมาคมตลาดตราสารหนี้ไทย (www.thaibma.or.th) ในหัวขอ issuer information ของผูออก
ตราสารหนี้ที่เคยออกตราสารแลว

■ ตลาดตราสารหนี้ TBX (www.set.or.th) ใหขอมูลตราสารหนี้ที่มีการซ้ือขายผานตลาด TBX
ขอมูลของตราสารหนี้ มูลคาคงคางของตราสารหนี้ เปนตน

■ บริษัท ทริสเรตต้ิง จํากัด (www.trisrating.com) เปนบริษัทที่ใหบริการทางดานวิเคราะหและ
ประเมินความนาเชื่อถือของตราสารหน้ีสกุลเงินบาท

■ บริษัท ฟทช เรทติ้ง (ประเทศไทย) จํากัด (www.fitchratings.com) เปนผูใหบริการทางดาน
การวิเคราะหขอมูลทางดานเครดิต และประเมินความนาเช่ือถือของบริษัท เปนตน

ตัวอยางวิธีการอานรายงานขอมูลตราสารหน้ี

• ตลาดตราสารหนี้ท่ีซ้ือขายผานระบบของตลาด TBX
รายการซ้ือขายที่ผานบริษัทหลักทรัพยที่เปนสมาชิกของตลาดตราสารหนี้ (TBX) จะรายงาน

ยอดซ้ือขายทุกส้ินวัน ผาน www.set.or.th โดยมีขอมูลดังน้ี
1. ภาพรวมตลาดตราสารหนี้ เปนยอดรวมท่ีมีการซื้อขายท้ังหมด จํานวนรายการ เปนตน
2. จํานวนตราสารหน้ีที่มีราคาเพิ่มข้ึน ราคาไมเปลี่ยนแปลง และราคาลดลง โดยเปรียบเทียบกับ
ราคาปดของวันกอนหนา
3. ตราสารแตละประเภทจะมีรายการประกอบไปดวยขอมูลตราสารหน้ี อันดับเครดิต วันสิ้นอายุ
ปรมิ าณเสนอซอื้ ขาย อตั ราผลตอบแทนเสนอซอ้ื ขาย อตั ราผลตอบแทนลา สดุ อตั ราผลตอบแทน
ท่ีเปล่ียนแปลง มูลคา (หนวยพันบาท) และปริมาณการซ้ือขาย

รูปท่ี 8-4 ตัวอย‹างขŒอมูลการซื้อขายตราสารหนี้ตลาด TBX

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 325

การซ้ือขายตราสารหนี้ในประเทศไทย

• ตลาดตราสารหน้ีแบบติดตอกันเอง (OTC)
สมาคมตลาดตราสารหนี้ไทย หรือ ThaiBMA จะเผยแพรขอมูลใหผูลงทุนท่ัวไป ผาน

www.thaibma.or.th โดยมีขอมูลท่ีนาสนใจ เชน
1. สรุปยอดซ้ือขายโดยแยกประเภทรายการ outright trading และ financing ซ่ึงประเภทของ
การทําธุรกรรมจะจัดกลุมลูกคาเปนบริษัทจัดการลงทุน (Asset Mgn.) บริษัทประกัน (INS)
นิติบุคคลในประเทศ (DCO) สถาบันการเงินที่ไมมีใบอนุญาตคาตราสารหนี้ (NDL) บริษัท
ระหวางประเทศ (FCO) นักลงทุนรายยอย (IND) และอ่ืนๆ ดังรูปที่ 8-5
2. ราคาซื้อขายลาสุด โดยแสดงท้ังราคา clean price และอัตราผลตอบแทน (yield) ดังรูปที่ 8-6
3. องคประกอบท่ีสําคัญของตราสารหนี้ เชน มูลคาท่ีตราไว อัตราดอกเบ้ีย (coupon) งวด
การจายชําระดอกเบี้ย อันดับความนาเชื่อถือ และวันครบกําหนดไถถอน เปนตน ดังแสดง
ในรูปท่ี 8-7
4. government bond yield curve ทุกส้ินวัน โดยแสดงใหเห็นถึงอัตราดอกเบ้ียที่เปลี่ยนแปลง
ตัวอยางดังรูปที่ 8-8

รูปท่ี 8-5 ตัวอย‹างขŒอมูลการสรุปรายการซื้อขายตราสารหนี้

326 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

รูปท่ี 8-6 ตัวอย‹างขŒอมูลราคาซ้ือขายตราสารหนี้
รูปที่ 8-7 ตัวอย‹างขŒอมูลองคประกอบที่สําคัญของตราสารหน้ี

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 327

การซ้ือขายตราสารหนี้ในประเทศไทย

รูปที่ 8-8 ตัวอย‹างขŒอมูล government bond yield curve

Yield (%) 4.00 ThaiBMA Government Bond Yield Curve
3.50 as of Thursday, July 27, 2017
3.00 60
2.50 10 20 30 40 50
2.00 TTM (yrs.)
1.50
1.00
0.50
0.00 0

8.5.3 ภาษีจากผลตอบแทนการลงทุนในตราสารหนี้
ประเภทของเงินไดจากการลงทุนที่ตองเสียภาษี

การลงทุนในตราสารหนี้โดยตรง ผูลงทุนจะตองเสียภาษีจากเงินได ดังนี้
1) กําไรจากการการขายตราสารหนี้ (capital gain)
2) ดอกเบ้ียท่ีไดรับ (interest income) และ
3) เงินไดจากสวนลดจากการซ้ือตราสารหน้ี หรือผลตางระหวางราคาไถถอนกับราคาจําหนาย
(discount) สําหรับการลงทุนผานกองทุนรวม ผูลงทุนจะถูกหักภาษี ณ ที่จาย เฉพาะในสวนของเงินปนผล
ในอัตรารอยละ 10 และผูลงทุนมีสิทธิที่จะเลือกไมนําไปรวมคํานวณภาษีเงินได ณ สิ้นปได

ภาษีเก่ียวกับการลงทุนในตราสารหนี้

ผูลงทุนท่ีลงทุนในตราสารหนี้ ไมวาจะเปนบุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคลจะตองเสียภาษีในสวนของ
รายไดท่ีเกิดทุกประเภทตามที่กลาวมา และรายไดบางสวนจะมีการหักภาษี ณ ที่จายไว ซึ่งอัตราภาษีดังกลาว
ขึ้นอยูกับสถานะของผูลงทุน และในกรณีของสถาบันการเงินจะมีการเสียภาษีธุรกิจเฉพาะเพิ่มเติมอีกดวย

328 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

ภาระภาษีของผูลงทุนในประเทศและตางประเทศ

ภาระภาษีของผูลงทุนที่เปนบุคคลธรรมดาและนิติบุคคลท้ังในประเทศ และตางประเทศสามารถ
สรุปไดดังตารางท่ี 8-1

ตารางท่ี 8-1 สรุปภาษีเงินไดŒที่เกี่ยวขŒองกับการลงทุนในตราสารหน้ี

ประเภทของเงินไดŒ

ประเภทของผูŒลงทุน ดอกเบ้ีย ส‹วนลด/ผลต‹าง กําไรจากการขาย
ระหว‹างราคาไถ‹ถอน หรือผลประโยชนที่ไดŒรับ
กับราคาจําหน‹ายคร้ังแรก
จากการโอน

1. ผูลงทุนในประเทศ - หักภาษี ณ ที่จาย 15% - หักภาษี ณ ท่ีจาย 15% - หักภาษี ณ ท่ีจาย 15%
- บุคคลธรรมดา
และมีสิทธิเลือกไมนําไป เฉพาะผูรับที่เปนผูทรง ยกเวนเฉพาะตราสารหนี้
- นิติบุคคล1/
รวมคํานวณภาษีเงินได คนแรก และมีสิทธิเลือก ท่ีไมมีดอกเบี้ย และมีสิทธิ

ปลายป ไมนําไปรวมคํานวณ เลือกไมนําไปรวมคํานวณ

ภาษีเงินไดปลายป ภาษีเงินไดปลายป

- หักภาษี ณ ที่จาย 1%* - หักภาษี ณ ที่จาย 1%** - ไมถูกหักภาษี ณ ที่จาย

- หักภาษี ณ ที่จาย 10% - หักภาษี ณ ท่ีจาย 10% - ยกเวนภาษีสําหรับ

กรณีเปนมูลนิธิหรือสมาคม กรณีเปนมูลนิธิหรือสมาคม กองทุนรวม

- ยกเวนภาษีสําหรับ - ยกเวนภาษีสําหรับ - รวมคํานวณภาษีปลายป

กองทุนรวม กองทุนรวม

- รวมคํานวณภาษีปลายป - รวมคํานวณภาษีปลายป

2. ผูลงทุนตางประเทศ - หักภาษี ณ ที่จาย 15% - หักภาษี ณ ที่จาย 15% - หักภาษี ณ ที่จาย 15%
- บุคคลธรรมดา2/ เฉพาะผูทรงคนแรก - หักภาษี ณ ท่ีจาย 15%
- หักภาษี ณ ที่จาย 15% - หักภาษี ณ ที่จาย 15%
- นิติบุคคล2/ ยกเวนพันธบัตร
ตราสารหน้ีของรัฐบาล
องคการรัฐบาล

รวบรวมโดย : สมาคมตลาดตราสารหน้ีไทย
* ธนาคารหรือบริษัทตามกฎหมายวาดวยการประกอบธุรกิจเงินทุน ธุรกิจหลักทรัพยและธุรกิจเครดิตฟองซิเอร

และบริษัทบริหารสินทรัพย จะถูกหักภาษี ณ ที่จายสําหรับดอกเบี้ยพันธบัตร หุนกู รอยละ 1 จากบริษัทหรือ
หางหุนสวนนิติบุคคลที่ประกอบกิจการในประเทศไทย
** ไมรวมถึงธนาคารหรือบริษัทตามกฎหมายวาดวยการประกอบธุรกิจเงินทุน ธุรกิจหลักทรัพยและธุรกิจ
เครดิตฟองซิเอร และบริษัทบริหารสินทรัพย
1/ ในกรณีเปนสถาบันการเงินจะตองเสียภาษีธุรกิจเฉพาะในอัตรารอยละ 0.01 ของเงินที่ไดเปนดอกเบี้ย
2/ ท้ังน้ีตองพิจารณาจากอนุสัญญาภาษีซอนที่อาจทําใหเสียภาษีในอัตราอื่น

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 329

การซ้ือขายตราสารหนี้ในประเทศไทย

อยางไรก็ตาม รายละเอียดของภาษีที่เกี่ยวของกับการลงทุนในตราสารหน้ีอาจจะมีการปรับปรุง
ใหเปนปจจุบัน ซึ่งสามารถศึกษาขอมูลเพ่ิมไดจากเว็บไซตของกรมสรรพากร (www.rd.go.th) ในหัวขอ
ประมวลรัษฎากร ขอหารือภาษีอากร คําพิพากษาฎีกา และกฎหมายออกใหม

330 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

บทสรุป

ตลาดตราสารหน้ีมีความสําคัญตอระบบเศรษฐกิจของประเทศเปนอยางย่ิง เน่ืองจากตลาดตราสารหน้ี
เปนแหลงเงินทุนที่สําคัญของทั้งภาครัฐและเอกชน ซึ่งสามารถชวยลดความเส่ียงโดยรวมตอการขยายตัว
ของเศรษฐกิจ โดยเฉพาะอยางยิ่งในชวงท่ีระบบธนาคารพาณิชยในประเทศประสบปญหา ไมสามารถเปน
แหลงระดมเงินทุนใหกับภาคธุรกิจได ในขณะเดียวกันตลาดตราสารหน้ียังชวยใหสามารถลดการพึ่งพา
แหลงเงินทุนจากตางประเทศไดอีกดวย นอกจากนี้ เมื่อตลาดตราสารหนี้มีการพัฒนาและเติบโตข้ึน จะเปนการ
เพิ่มทางเลือกในการลงทุน และการออมระยะปานกลางและระยะยาวใหกับทั้งผูลงทุนสถาบันและประชาชน
นอกเหนือจากการฝากเงินกับธนาคารพาณิชยหรือสถาบันการเงิน

ดังน้ัน จึงถือเปนเรื่องสําคัญอยางย่ิงที่จะตองมีการพัฒนาตลาดตราสารหน้ีภายในประเทศใหสามารถ
รองรับตอความตองการระดมทุน และการลงทุนไดอยางมีประสิทธิภาพ เน่ืองจากตลาดตราสารหน้ีท่ีมี
ประสิทธิภาพจะสามารถชวยลดความจําเปนในการพึ่งพาตลาดทุนตางประเทศของท้ังผูตองการเงินทุนและ
ผูลงทุนในประเทศใหนอยลง ซึ่งจะเปนผลดีตอเสถียรภาพของคาเงินและของประเทศ

การซื้อขายหรือลงทุนในตราสารหนี้ไมวาจะเปนตราสารหนี้ภาครัฐ หรือตราสารหน้ีภาคเอกชน
สามารถทําไดท้ังในตลาดแรกและตลาดรอง ผูลงทุนรายยอยสามารถลงทุนในตลาดแรกไดโดยตรงในพันธบัตร
ออมทรัพยที่ออกโดยภาครัฐ หรือหุนกูของภาคเอกชนท่ีมีการเสนอขายในกรณีท่ัวไป (public offering: PO)
นอกจากน้ี ยังสามารถซื้อขายในตลาดรองซ่ึงสามารถแบงไดเปน 2 ลักษณะ คือ การซื้อขายตราสารหนี้
ผานผูแนะนําการลงทุนของสถาบันการเงินที่มีใบอนุญาตคาตราสารหน้ี ซ่ึงเปนการซ้ือขายแบบ over-the-
counter หรือ OTC และการซื้อขายตราสารหนี้ในตลาดตราสารหน้ีซึ่งถือเปนการซ้ือขายในตลาดแบบท่ีเปน
ทางการ (TBX) ซึ่งมีลักษณะการซื้อขายเชนเดียวกับหุนสามัญในตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 331

การซื้อขายตราสารหน้ีในประเทศไทย

บรรณานุกรมและเอกสารอŒางอิง

สมาคมตลาดตราสารหนี้ไทย, กาวสูการลงทุนในตราสารหน้ี, บริษัท ไฮ-ควอน มัลติมีเดีย จํากัด, กรุงเทพฯ,
2550.

สมาคมตลาดตราสารหนี้ไทย, ความรูเกี่ยวกับตราสารหน้ี, สมาคมตลาดตราสารหน้ีไทย, กรุงเทพฯ, 2555.
สมาคมตลาดตราสารหนี้ไทย, คูมือการออกตราสารหนี้ ทางเลือกในการระดมทุนของภาคเอกชน, สมาคม

ตลาดตราสารหน้ีไทย, กรุงเทพฯ, 2555.
ตลาดตราสารหน้ี BEX, รอบรูเรื่องตลาดตราสารหนี้, ตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย, กรุงเทพฯ, 2550.
ศูนยซื้อขายตราสารหน้ีไทย, วิวัฒนาการตลาดตราสารหน้ีไทย, อมรินทรพริ้นติ้งแอนดพับลิชช่ิง, กรุงเทพฯ,

2547
ศูนยสงเสริมการพัฒนาความรูตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย, ตลาดการเงินและการลงทุน

ในหลักทรัพย, ฝายศูนยการเรียนรู ศูนยสงเสริมการพัฒนาความรูตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแหง
ประเทศไทย, กรุงเทพฯ, 2555.
สันติ กีระนันท, วัชรวรรณ พันธุวัฒนสกุล, นงรัก งามวิทยโรจน, ธรรมนูญ ปญญานําสัมฤทธ์ิ, ดุสิดา
ทัพวงษ, 360 องศากับตราสารหนี้, บจก.บุญศิริการพิมพ, กรุงเทพฯ, 2550.
อัญญา ขันธวิทย, สุลักษมณ ภัทรธรรมมาศ, ตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย, กลไกของตลาดการเงิน
ในระบบเศรษฐกิจไทย, พิมพคร้ังท่ี 3, ตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย, กรุงเทพฯ, 2549.

เอกสารอ่ืนๆ
พระราชบัญญัติหลักทรัพยและตลาดหลักทรัพย พ.ศ. 2535 ลงวันที่ 12 มีนาคม พ.ศ. 2535
พระราชบัญญัติสัญญาซ้ือขายลวงหนา พ.ศ. 2546 ลงวันท่ี 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2546
พระราชบัญญัติธนาคารแหงประเทศไทย พ.ศ. 2551 ลงวันท่ี 26 กุมภาพันธ พ.ศ. 2551
ประกาศคณะกรรมการกํากับตลาดทุน ที่ ทจ. 9/2552 เร่ือง การขออนุญาตและการอนุญาตใหเสนอขาย

ตราสารหน้ีที่ออกใหม ลงวันท่ี 13 มีนาคม พ.ศ. 2552
ประกาศคณะกรรมการกํากับตลาดทุน ที่ ทจ.12/2559 เรื่อง การขออนุญาตและการอนุญาตใหออกและ

เสนอขายหุนกูท่ีมีอนุพันธแฝง ลงวันที่ 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2559
ประกาศคณะกรรมการกํากับตลาดทุน ที่ ทจ.13/2552 เรื่อง การขออนุญาตและการอนุญาตใหเสนอขาย

หุนกูออกใหมเพื่อการแปลงสินทรัพยเปนหลักทรัพย ลงวันที่ 13 มีนาคม พ.ศ. 2552
ประกาศคณะกรรมการกํากับตลาดทุน ท่ี ทจ. 37/2552 เรื่อง คุณสมบัติของผูแทนผูถือหุนกู และการกระทํา

ตามอํานาจหนาท่ีของผูแทนผูถือหุนกู ลงวันท่ี 3 สิงหาคม พ.ศ. 2552
ประกาศคณะกรรมการกํากับหลักทรัพยและตลาดหลักทรัพย ท่ี กจ. 31/2547 เรื่อง การกําหนดลักษณะของ

ตั๋วเงินท่ีเปนหลักทรัพย (ฉบับประมวล) ลงวันที่ 15 มิถุนายน พ.ศ. 2547

332 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย

ประกาศคณะกรรมการกํากับหลักทรัพยและตลาดหลักทรัพย ที่ กจ.7/2552 เรื่อง หลักเกณฑ เง่ือนไขและ
วิธีการในการอนุมัติโครงการแปลงสินทรัพยเปนหลักทรัพย ลงวันท่ี 13 มีนาคม พ.ศ. 2552

ขอบังคับตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย เร่ือง การรับตราสารหนี้เปนหลักทรัพยจดทะเบียน พ.ศ. 2547
ลงวันท่ี 9 สิงหาคม พ.ศ. 2547

ขอบังคับตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย เร่ือง หลักเกณฑ เง่ือนไข และวิธีการเก่ียวกับการเปดเผย
สารสนเทศและการปฏิบัติการใดๆ ของผูออกตราสารหนี้ พ.ศ. 2547 ลงวันที่ 9 สิงหาคม พ.ศ. 2547

ขอบังคับตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย เรื่อง การเพิกถอนตราสารหน้ีจากการเปนหลักทรัพยจดทะเบียน
พ.ศ. 2547 ลงวันท่ี 9 สิงหาคม พ.ศ. 2547

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 333



ส‹วนทกี่ 3 องทุนรวม

ความรูŒเก่ียวกับผลิตภัณฑตลาดทุน : ตราสารทั่วไป

ความรูŒเบ้ืองตŒนเก่ียวกับ

09 การลงทุนในกองทุนรวม
ในตลาดการเงินปจจุบันมีตราสารทางการเงิน (financial instruments) จํานวนหลากหลาย
ประเภทไวตอบสนองความตองการของผูลงทุน แตดวยจํานวนตราสารที่มีใหเลือกมากมาย รวมถึงตราสาร
บางประเภทก็มีความซับซอนทําใหผูลงทุนตองใชเวลาในการศึกษาขอมูลเพื่อทําความเขาใจกอนตัดสินใจ
ลงทุน กองทุนรวมจึงเปนเคร่ืองมือในการลงทุนหนึ่งที่สามารถชวยผูลงทุนท่ีมีขอจํากัดเรื่องการศึกษา
และติดตามขอมูลการลงทุนอยางละเอียดได โดยผูลงทุนสามารถลงทุนในกองทุนรวมที่มีนโยบายการลงทุน
ในตราสารทางการเงินท่ีตรงกับความตองการ ดวยการซ้ือ “หนวยลงทุน” ซึ่งเปนหลักทรัพยท่ีออกจําหนาย
โดยบริษัทหลักทรัพยจัดการกองทุนรวม เพ่ือระดมเงินเขากองทุนรวมท่ีจัดตั้งขึ้นไปลงทุนในหลักทรัพยหรือ
สินทรัพยตางๆ ตามท่ีระบุไวในโครงการจัดการกองทุนรวม ผูลงทุนที่ซื้อหนวยลงทุนนั้นมีฐานะเปนเจาของ
ทรัพยสินในกองทุนรวม เทียบเคียงไดกับผูลงทุนที่ซื้อหุนสามัญของบริษัทมีฐานะเปนเจาของบริษัท
ทั้งนี้ กองทุนรวมที่จะกลาวถึงในตําราเลมน้ีจะอธิบายถึงกองทุนรวมเพื่อผูลงทุนทั่วไปเปนหลัก

9.1 ลักษณะของกองทุนรวม

9.1.1 ความหมายของกองทุนรวม

กองทุนรวม คือ รูปแบบการลงทุนรูปแบบหนึ่งท่ีผูลงทุนนําเงินของตนมาลงทุนรวมกัน โดยมีผูจัดการ
กองทุนทําหนาท่ีนําเงินนั้นไปลงทุนในหลักทรัพยหรือทรัพยสินประเภทตางๆ ในตลาดเงินหรือตลาดทุน
ตามนโยบายการลงทุนท่ีกําหนดไวในโครงการจัดการกองทุนรวม เม่ือไดผลตอบแทนจากการลงทุนมาแลว
ผลประโยชนตางๆ จะสะสมไวในกองทุนรวม ผูลงทุนแตละบุคคลอาจจะรับผลตอบแทนจากการลงทุน
โดยการขายหนวยลงทุนเพ่ือรับผลตอบแทนในรูปแบบของสวนเพิ่มมูลคาเงินลงทุน หรืออาจจะรับผลตอบแทน
เปนเงินปนผลในกรณีที่กองทุนรวมนั้นมีนโยบายการจายเงินปนผล ทั้งน้ี ผูลงทุนแตละบุคคลจะไดรับ
ผลตอบแทนตามสัดสวนท่ีตนมีสวนรวมอยูในกองทุนนั้น

หากจะมองในอีกแงมุมหน่ึง กองทุนรวมก็คือ วิธีการลงทุนในหลักทรัพยหรือทรัพยสินตางๆ โดย
การจางผูท่ีมีความเช่ียวชาญในการลงทุนมาเปนผูจัดการเงินลงทุนน้ันใหเปนไปตามหลักการบริหารเงินลงทุน
ซึ่งเปนวิธีการลงทุนในตลาดเงินหรือตลาดทุนโดยทางออม (intermediary) น่ันเอง

ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย 337

ความรูŒเบ้ืองตŒนเก่ียวกับการลงทุนในกองทุนรวม

อยางไรก็ดี มักจะมีความเขาใจที่คลาดเคล่ือนกันไปวาการท่ีกองทุนรวมมีผูจัดการบริหารให
จึงไมมีความเส่ียงในการลงทุน หรือกลาวงายๆ วา ไมขาดทุน แตในความเปนจริงแลวการลงทุนในกองทุนรวม
นั้นยังคงมีความเส่ียงในการลงทุนเสมือนกับการท่ีผูลงทุนนําเงินไปลงทุนเอง แตความเส่ียงนั้นอาจจะ
มีนอยกวาเนื่องจากมีการกระจายการลงทุน รวมถึงมีผูจัดการกองทุนรวมท่ีมีประสบการณและมีขอมูลท่ี
เก่ียวกับการลงทุนมาชวยในการตัดสินใจลงทุน ซ่ึงชวยลดความผิดพลาดจากการลงทุนไดเปนอยางมาก

ผูท่ีจะจัดตั้งกองทุนรวมไดจะตองเปนบริษัทหลักทรัพยจัดการกองทุนท่ีไดรับใบอนุญาตจากกระทรวง
การคลังประเภทจัดการกองทุนรวม และมีสํานักงานคณะกรรมการกํากับหลักทรัพยและตลาดหลักทรัพย
หรือ ก.ล.ต. เปนผูกํากับดูแลใหบริษัทน้ันดําเนินการภายใตพระราชบัญญัติหลักทรัพยและตลาดหลักทรัพย
โดยบริษัทท่ีไดรับอนุญาตใหจัดตั้งและจัดการกองทุนนี้เรียกวา “บริษัทหลักทรัพยจัดการกองทุนรวม” หรือ
บลจ. หรือบริษัทจัดการ ซ่ึงหลังจากการจัดต้ังกองทุนรวมแลว กองทุนรวมจะถือเปนนิติบุคคลที่แยกตางหาก
จากบริษัทจัดการ ดังนั้นในกรณีที่บริษัทจัดการเลิกกิจการไป กองทุนรวมก็สามารถโอนยายไปบริษัทจัดการ
แหงใหมบริหารจัดการตอไปได

หนวยลงทุนของกองทุนรวม

ในการระดมเงินลงทุนจากผูลงทุนเพ่ือนําไปจัดต้ังกองทุนรวมน้ัน บลจ. ผูจัดตั้งจะกําหนดในโครงการ
จัดการกองทุนรวมวา กองทุนรวมที่บริษัทจะนําเสนอขายตอประชาชนนั้นมีมูลคาโครงการเทาใด ซึ่งถูก
แบงออกเปนหนวยลงทุน แตละหนวยมีมูลคาเทากัน และมีการกําหนดราคาเริ่มตนตอหนวย ซึ่งเรียกวา
“ราคาท่ีตราไว” หรือ “Par Value” โดยปกติ บลจ. จะกําหนดเอาไวที่หนวยละ 10 บาท (ในปจจุบันมี
บางกองทุนรวมอาจกําหนดราคาตราไวท่ี 1 บาท) พรอมท้ังบอกจํานวนหนวยท่ีออกจําหนาย เม่ือกองทุนรวม
แบงออกเปนหนวย ก็จะเรียกหนวยแตละหนวยวา “หนวยลงทุน (unit trust)” ดังน้ัน หากผูลงทุนอยากมี
สวนรวมในกองทุนรวมมากนอยเพียงใด ก็สามารถซ้ือหนวยลงทุนไดเทาที่ตนเองตองการ โดยจะเรียก
ผูลงทุนในกองทุนรวมนั้นวา “ผูถือหนวยลงทุน (unit holder)” เนื่องจากกองทุนรวมมีสถานะเปนนิติบุคคล
ที่จัดต้ังข้ึนภายใตพระราชบัญญัติหลักทรัพยและตลาดหลักทรัพย และมีการแบงเปนหนวยลงทุน ดังน้ัน
หนวยลงทุนของกองทุนรวมจึงถือเปนหลักทรัพยเพ่ือการลงทุนประเภทหน่ึง

ตัวอยางที่ 9-1 กองทุนรวมไทยเจริญ มีมูลคาโครงการ 1,000 ลานบาท ราคาตราไวท่ี 10 บาทตอ
หนวย มีจํานวนหนวยลงทุนที่เสนอขายเทากับ 100 ลานหนวย และราคาจองซ้ือเทากับ 10 บาทตอหนวย
หากนายสมชายประสงคจะลงทุน 100,000 หนวย นายสมชายจะตองจายเงินลงทุนเทากับ 1,000,000 บาท
(ไมรวมคาธรรมเนียมการซื้อขายหนวยลงทุน) ซ่ึงเทากับวานายสมชายมีสวนรวมในกองทุนรวมไทยเจริญ
คิดเปนรอยละ 0.10 ของจํานวนหนวยลงทุนท้ังหมด

338 ศูนยส‹งเสริมการพัฒนาความรูŒตลาดทุน ตลาดหลักทรัพยแห‹งประเทศไทย