E-Prosiding Seminar SPSH 2022

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 328 3.2 Instrument Kajian Dalam mendapatkan dapatan terhadap kajian ini, penyelidik memilih untuk menggunakan borang kaji selidik sebagai instrument kajian. Menurut Mohd Najid (2003), soal selidik lebih praktikal dan berkesan digunakan tertutama melibatkan populasi yang besar. Instrument yang diambil kira dalam kajian ini adalah terbahagi kepada analisis demografi, statistik deskriptif yang melibatkan persetujuan atau tidak setuju pelajar (responden) terhadap pernyataan kajian. Seterusnya menjurus kepada kajian terhadap sikap dan keperibadian iatu tarikan personal, norma subjektif, tanggapan kawalan tingkah laku dan efikasi kendiri 4.0 Dapatan Kajian Melalui soal selidik yang diedarkan, dapatan kajian dibahagikan kepada dua bahagian iaitu pertama analisis demografi yang melibatkan jantina, bangsa dan negeri kelahiran. Kedua ialah analisis deskriptif yang melibatkan tarikan personal, norma subjektif, tanggapan kawalan tingkah laku dan efikasi kendiri. Berikut adalah dapatan kajian yang diperoleh. 4.1 Analisis Demografi Jadual 1 Jadual 2

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 329 Jadual 3 Daripada jadual 1, jadual 2 dan jadual 3 menunjukkan peratusan pelajar dari segi jantina, bangsa dan negeri kelahiran. Data menunjukkan bahawa 62.2% adalah lelaki, dan 37.8% adalah perempuan. Keputusan juga menggambarkan majoriti pelajar di Kolej Komuniti Sabak Bernam adalah Melayu. Selain itu majoriti pelajar juga adalah berasal dari negeri Selangor iaitu sebanyak 51.4%. 4.2 Analisis Deskriptif Item-item soal selidik menggunakan skala 1 sehingga ke skala 5, yang mana skala (1) mewakili amat tidak setuju, (2) tidak setuju, (3) kurang pasti, (4) setuju, dan (5) amat setuju. Jadual 4 Jadual 4 di atas menjelaskan bahawa majoriti dengan peratusan 62.2% pelajar memilih skala (5) amat bersetuju dengan pernyataan bahawa sikap dan keperibadian dalam diri mempengaruhi kecenderungan pelajar menjadi seorang usahawan. Diikuti sebanyak 24.3% bersetuju dengan pernyataan manakala 13.5% kurang pasti dengan pernyataan kajian.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 330 4.2.1 Tarikan Personal Melalui seksyen analisis deskriptif yang menjurus kepada tarikan personal pada jadual 5, kebanyakan pelajar menyatakan bahawa kerjaya sebagai usahawan menarik minat mereka dengan skor min sebanyak 4.24. Pelajar juga menyatakan bahawa mereka berminat untuk menjadi usahawan apabila tamat pengajian dengan skor min 4.08. Mereka juga bersetuju bahawa menjadi seorang usahawan adalah satu kepuasan dengan skor min sebanyak 4.11. Kebanyakan respondent bersetuju bahawa menjadi usahawan dapat memberikan manfaat dengan skor min 4.30. Responden juga bersetuju bahawa bidang usahawan sememangnya memberikan peluang yang cerah dengan skor min sebanyak 4.24. Mereka juga bersetuju usahawan dapat memberikan manfaat kerana mereka adalah ketua kepada diri sendiri dengan skor min 4.30. Jelas sekali bahawa pelajar bersetuju bahawa bidang usahawan adalah satu bidang yang memberikan peluang yang cerah dengan skor min 4.24. Namun demikian skor min masih positif iaitu 3.86 terhadap kesanggupan respondent untuk berdepan dengan cabaran apabila menjadi usahawan. Mereka juga masih memberikan maklum balas positif dengan skor min 3.84 terhadap kesanggupan responden dalam menanggun risiko mengurus perniagaan berbanding bertindak sebagai pekerja makan gaji.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 331 4.2.2 Norma Subjektif Jadual 6 menerangkan keputusan analisis deskriptif yang menjurus kepada norma subjektif. Jelas bahawa responden menganggap bahawa pendorong kepada mereka dalam bidang keusahawanan ini adalah ibu bapa dengan skor min 4.50, diikuti adik beradik menjadi pendorong seterusnya dengan skor min 4.49. Seterusnya, pendorong mereka adalah individu yang paling bermakna dalam hidup mereka dengan skor min 4.46, diikuti pensyarah sebagai pendorong dengan skor min 4.43. Responden menyatakan bahawa rakan karib dan rakan-rakan juga bertindak sebagai pendorong dengan skor min masing-masing 4.32 dan 4.24. Secara keseluruhannya, individu di atas (seperti jadual 6) sememangnya memainkan peranan masing-masing dalam mendorong responden menceburi bidang keusahawanan. 4.2.3 Tanggapan Kawalan Tingkah Laku

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 332 Kajian terhadap tanggapan kawalan tingkah laku dapat dirungkai melalui jadual 7. Dapat dijelaskan bahawa majoriti pelajar bersetuju bahawa untuk memulakan dan menstabilkan satu perniagaan adalah mudah dengan skor min 3.89. Responden juga memberikan maklum balas positif terhadap pernyataan bahawa mereka memiliki keyakinan tinggi untuk memulakan perniagaan dengan skor min 4.03. Majoriti dalam kalangan pelajar juga mereka yakin dan mampu untuk memulakan perniagaan yang baru dibangunkan iaitu dengan skor min 3.97. Dalam kalangan responden juga, mereka yakin bahawa perniagaan memberikan pulangan yang tinggi dengan skor min sebanyak 4.19. Majoriti pelajar bersetuju bahawa mereka berpengetahuan dalam selok belok perniagaan dengan jumlah skor min 3.97. 4.2.4 Efikasi Kendiri Melalui jadual 8 responden sememangnya mampu mengatasi sebarang masalah yang datang apabila menjadi seorang usahawan dengan skor min 4.05. Responden juga mampu dan yakin berdepan dengan pesaing dalam bidang keusahawanan dengan pencapaian skor min sebanyak 3.97. Kebanyakan responden juga mempunyai pandangan yang positif dalam menangani sebarang cabaran atau perkara yang tak diduga apabila menjadi seorang usahawan dengan skor min 4.22. Majoriti dalam kalangan pelajar juga memiliki daya usaha yang tinggi dalam menyelesaikan masalah apabila menjadi seorang usahawan dengan skor min 4.16. Responden juga bersifat tengan dalam menempuhi cabaran apabila menjadi seorang usahawan dengan skor min 4.14. Dalam kalangan mereka juga boleh berfikir dan mencetuskan pelbagai strategi dan alternatif dalam menghadapi cabaran

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 333 dengan skor min 4.19. Seterusnya mereka juga berfikiran optimistik apabila berhadapan dengan kesulitan dengan skor min 4.05. 4.2.5 Dapatan Keseluruhan Secara keseluruhan dapatan kajian yang mengukur sikap dan keperibadian diri berdasarkan tarikan personal, norma subjektif, tanggapan kawalan tingkah laku dan efikasi kendiri, dapat dijelaskan bahawa repsonden sememangnya berkecenderungan untuk menjadi usahawan dengan skor min masing-masing 4.13,4.41,4.02 dan 4.11. Jelaslah bahawa sememangnya sikap dan keperibadian dalam diri mempengaruhi kecenderungan pelajar untuk menjadi usahawan. 5.0 Perbincangan dan Rumusan Melalui analisis dapatan kajian memperlihatkan pelajar KKSB cenderung mempunyai minat kearah keusahawanan.Jelas juga bahawa sikap dan keperibadian diri mempengaruhi kecenderungan pelajar untuk menjadi seorang usahawan.Melalui peratusan pada dapatan kajian, jelas bahawa para responden majoriti memilih bersetuju dan sangat bersetuju bahawa sikap dan keperibadian diri yang diukur dari segi tarikan personal, norma subjektif, tanggapan kawalan tingkah laku dan efikasi kendiri sememangnya mempengaruhi mereka. Pelbagai pihak boleh mendapat manfaat daripada dapatan kajian yang diperolehi. Pelajar secara tidak langsung dapat mengenalpasti di mana sebenarnya kemahuan dan kecenderungan mereka apabila tamat belajar kelak. Daripada kajian ini, secara tidak langsung pensyarah juga dapat merubah corak pengajaran keusahawanan ke arah teknik yang lebih bersesuaian dan memperbanyakkan aktivit dan program di bawah keusahawanan. Bagi pihak institusi pula, program latihan yang bercorak know how, hands on experience dan action oriented perlu didedahkan kepada pelajar sejak dari awal pengajian tinggi. 6.0 Cadangan Berdasarkan kajian yang telah dijalankan, dapatan pengukuran terhadap sikap perlu dititikberatkan melalui aktiviti pelajar yang mana pihak kolej boleh menekankan pembangunan keusahawanan dalam kalangan pelajar. Sekurang-kurangnya semangat keusahawanan dapat disemai dalam diri setiap pelajar. Di samping itu, bagi mereka yang benar-

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 334 benar berminat untuk menjadi usahawan dapat mempelajari teori dan asasasas keusahawanan sejak di kolej lagi. Rujukan Ajzen I. (1991), The Theory of Planned Behaviour, Organizational Behaviour and Human Decision Proceses, 50:179-211. Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control. New York: W.H. Freeman & Co. Publishers. Zaidatol Akmaliah Lope Pihie & Habibah Elias. (1998). Keusahawanan dan Motivasi Diri. Serdang: Penerbit Univerisiti Pertanian Malaysia. Ramayah, T.&Harun, Z. (2005). Entrepreneurial Intention among the Students of Universiti Sains Malaysia (USM). International Journal of Mangement and Enterpereneurship. Norfahilah Nasharudin, and Halimah Harun, (2010) Aspirasi kerjaya keusahawanan dalam kalangan pelajar Institusi Pengajian Tinggi Awam.Jurnal Pendidikan Malaysia. JPKK. (September 2011). Pelan Pengukuhan Keusahawanan JPKK KPT 2010-2015 KPT (Kementerian Pengajian Tinggi Malaysia) (2011). Amanat Menteri KPT 2011. Malaysia KPT (Kementerian Pengajian Tinggi Malaysia) (2011). Ucapan Majlis Keusahawanan Pengajian Tinggi Nasional. Malaysia Komuniti, B.P (2005). Kajian Pengesanan Graduat Kolej Komuniti tahun 2006. MEDEC (Pusat Pembangunan Usahawan Malaysia) (1992). Laporan Tahunan MEDEC. Malaysia. Zanariah Abd Mutalib (2021).3 Teras Pelan Tindakan Keusahawanan IPT 2021-2025, Retrived February 19, 2021, from https://www.bharian.com.my/berita/nasional/2021/02/787816/3-teraspelan-tindakan-keusahawanan-ipt-2021-2025

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 335 Tinjauan Kecenderungan Keusahawanan Dalam Kalangan Pelajar Di Politeknik Sarawak Norazimah Mejri1*, Abdul Fattah Hamden2 12Politeknik METrO Betong Sarawak *[email protected] Abstrak Keusahawanan adalah kunci utama dalam membantu pertumbuhan ekonomi bagi sesebuah negara. Kemajuan ekonomi sesebuah negara kerap kali dinilai, antaranya melalui pemikiran keusahawanan, kemahiran dan keupayaan rakyatnya dalam pelbagai bidang. Keusahawanan ini boleh diceburi oleh mana-mana golongan masyarakat samaada di peringat sekolah, Institusi Pengajian Tinggi dan sebagainya. Bagi peringkat pengajian tinggi, nilai keusahawanan merupakan salah satu elemen yang amat penting dalam melahirkan graduan yang berkualiti. Salah satunya adalah dengan mempunyai ciri keusahawnaan di dalam diri pelajar. Banyak pelaksanaan dan perancang telah dijalankan di peringkat Kementerian Pengajian Tinggi Malaysia bagi memperkenalkan nilai keusahawanan ini. Antaranya, subjek keusahawanan telah diperkenalkan dalam setiap bidang yang ditawarkan di Institusi Pengajian Tinggi. Bidang keusahawanan seperti sektor kecil dan sederhana mampu membantu dalam memgembangkan ekonomi negara dengan memberi peluang pekerjaan. Ianya adalah matlamat kerajaan dalam membangunkan negara Malaysia sekaligus melahirkan lebih ramai lagi usahawan yang berkualiti. Justeru, kajian ini dijalankan untuk mengkaji kecenderungan keusahawanan dalam kalangan pelajar di Politeknik Sarawak. Kajian ini berbentuk diskriptif dengan menggunakan pendekatan kuantitatif. Data juga diperolehi melalui kaedah soal selidik dengan menggunakan Skala Likert dan dianalisis menggunakan perisian Statistical Packages for Social Sciences (SPSS). Responden terdiri daripada 96 orang pelajar Politeknik Sarawak yang dipilih secara rawak mudah. Hasil daripada kajian ini mendapati bahawa faktor motivasi merupakan faktor utama yang mempengaruhi pelajar untuk cenderung terhadap bidang keusahawanan. Kata Kunci: Kecenderungan Keusahawanan, Politeknik Sarawak 1.0 Pengenalan Bidang keusahawanan kini semakin berkembang maju selaras dengan seruan kerajaan yang banyak memberi dorongan pembentukkan keusahawanan lebih-lebih lagi diperingkat pengajian tinggi. Pada peringkat ini, pelajar IPT perlu didedahkan dengan ilmu keusahawanan seiring dengan Pelan Tindakan Usahawan di IPT 2021-2025 iaitu memantapkan ekosistem keusahawanan yang bersinergi dan holistik, memperkasakan jaringan keusahwanan yang berimpak tinggi dan menekankan kepada keusahawanan yang berteraskan inovasi dan teknologi. Lanjutan daripada kepentingan diatas, Tindakan Keusahawanan Institusi Pendidiakn Tinggi (PTK IPT) telah dilancarkan oleh Kementerian Pengajian Tinggi di atas talian pada 2021 yang bertujuan untuk menggalakkan pendidikan dan pembangunan keusahawanan dengan lebih terancang dan holistik yang melibatkan kelompok Institusi Pengajian Tinggi. Pada waktu yang sama, pelbagai inisiatif dan program yang telah dianjurkan oleh kerajaan bagi menggalakkan para graduan untuk menceburi bidang ini. Sebagai contoh, Program Usahawan MARA,

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 336 Program Tunas Usahawan Bumiputera (TUBE), Pembangunan Usaha Siswa dan Skim Usahawan Siswazah telah dilaksanakan kepada para graduan. Dengan itu, aktiviti-aktiviti keusahawanan di peringkat Institusi Pengajian dapat dikawal selia dengan baik. Usahawan yang berjaya perlu memiliki kekuatan fizikal dan mental malah sentiasa siap siaga menghadapi gelombang ekonomi yang lembap. Pada waktu yang sama, penglibatan pelajar yang boleh dianggap sebagai usahawan muda mampu untuk memeriahkan lagi bidang keusahawanan di negara kita. Justeru, dengan hadirnya mereka dalam pasaran mampu untuk membangunkan sistem perniagaan yang baik dan kompetitif. 2.0 Penyata Masalah Saban tahun negara kita didengarkan dengan isu kegagalan belia untuk memperoleh pekerjaan. Kadar pengangguran di Malaysia meningkat kepada 5.3 peratus (Jabatan Perangkaan Malaysia, 2020). Jumlah pengangguran menunjukkan pertambahan bilangan melebihi 200,000 ekoran kesan negatif daripada pandemik covid-19 dan ianya menyebabkan permintaan buruh di dalam negara lebih perlahan pada tahun 2019-2020. (Jabatan Perangkaan Malaysia, 2021). Isu ini bukan sahaja lagi dialami oleh kalangan belia yang kurang berpendidikan sahaja malah ianya turut dialami oleh graduan daripada institusi awam dan swasta. Kualiti seorang graduan terjejas disebabkan oleh fenomena pengangguran yang semakin meningkat dan semestinya ianya memberi kesan yang negatif kepada mereka. Justeru pengangguran merupakan masalah yang perlu dipandang serius. Kerajaan telah mengambil langkah intervensi dalam menangani masalah pengangguran graduan dengan membudayakan keusahawanan ke dalam diri pelajar dan juga setiap rakyat Malaysia. Pendedahan keusahawanan perlu diberikan kepada pelajar supaya mereka dapat menyesuaikan diri dengan dunia perniagaan. Hal ini adalah sebagai nilai tambah kepada mereka dalam meningkatkan tahap kredibiliti dalam kerjaya masing-masing selepas tamat pengajian. Tujuan utama kajian ini adalah untuk mengetahui apakah faktor utama yang mempengaruhi pelajar di Politeknik Sarawak cenderung dalam bidang keusahawanan. 3.0 Objektif Kajian Kajian ini dilaksanakan untuk mendapatkan beberapa objektif. Antaranya adalah untuk: - a. Mengenalpasti elemen utama yang membantu kepada keinginan keusahawanan dalam kalangan pelajar di Politeknik Sarawak b. Mengenalpasti sekiranya terdapat kontras di antara jantina terhadap keinginan keusahawanan dalam kalangan pelajar di Politeknik Sarawak c. Mengenalpasti sekiranya keinginan dalam keusahawanan dipengaruhi oleh faktor kediaman pelajar di Politeknik Sarawak d. Mengenalpasti sama ada keinginan terhadap keusahawanan didorong oleh elemen persekitaran keluarga pelajar di Politeknik Sarawak

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 337 4.0 Persoalan Kajian Dalam kajian ini, penyelidik berusaha untuk menjawab masalahmasalah berikut: - a. Apakah elemen utama yang membantu kepada keinginan keusahawanan dalam kalangan pelajar di Politeknik Sarawak? b. Adakah terdapat kontras di antara jantina terhadap keinginan keusahawanan dalam kalangan pelajar di Politeknik Sarawak? c. Adakah keinginan dalam keusahawanan dipengaruhi oleh elemen kediaman pelajar di Politeknik Sarawak? d. Adakah keinginan terhadap keusahawanan didorong oleh elemen persekitaran keluarga pelajar di Politeknik Sarawak 5.0 Kepentingan Kajian Kajian ini dijalankan untuk mengenalpasti kecenderungan pelajar terhadap keusahawanan dalam kalangan pelajar di Politeknik Sarawak. Ianya adalah bertujuan untuk mengkaji kebersiapan pelajar untuk menempuh dunia bekerja yang sememangnya mencabar. Antaranya adalah cabaran dalam mendapatkan sesebuah pekerjaan selepas tamat belajar. Kajian ini juga diharap dapat memberikan maklumat dan gambaran tentang keperluan bagi mewujudkan nilai keusahawanan dalam diri pelajar bermula dari IPT lagi. Pensyarah di Politeknik dapat menjadikan kajian ini sebagai panduan dalam melahirkan nilai keusahawanan dalam diri pelajar dan menjadikan keusahawanan sebagai budaya. Di samping itu, kajian ini juga dapat memberi pendedahan mengenai kecenderungan keusahawanan berdasarkan jantina dan faktor tempat tinggal dalam kalangan pelajar. Ianya adalah faktor luaran yang mempengaruhi pelajar dan boleh di jadikan sebagai nilai tambah dan sumber rujukan bagi bidang keusahawanan. 6.0 Skop Kajian Kajian ini dilaksanakan dengan menjadikan pelajar Politeknik Sarawak sebagai responden. Sampel kajian ini terdiri daripada 96 orang pelajar yang datang dari pelbagai bidang program. Antaranya adalah daripada Program Diploma Pengurusan Pelancongan, Diploma Kewangan dan Perbankan, Diploma Pengajian Perniagaan, Diploma Teknologi Maklumat dan Komunikasi dan Diploma Kejuruteraan Elektrikal dan Elektronik. Jawapan daripada responden yang dipilih secara rawak telah dianalisis untuk menghasilkan data bagi menjawab persoalan di dalam kajian ini. Ianya boleh dijadikan sebagai rujukan kepada penyelidik yang lain dalam usaha membangunkan kajian mereka. Namun begitu, keputusan kajian ini tidak menerangkan secara keseluruhan mengenai keusahawanan untuk pelajar Politeknik di Sarawak. Perbezaan latar belakang dan pengalaman pelajar dalam dunia keusahawanan juga adalah salah satu faktor yang mampu memberi kesan dalam mendapatkan jawapan persoalan bagi kajian ini.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 338 7.0 Sorotan Kajian Beberapa penyelidikan yang berkaitan dengan keusahawanan telah dikenalpasti bagi membangunkan kajian ini. Kajian yang dilaksanakan berkaitan dengan kesedaran keusahawanan, kesediaan untuk menceburi bidang keusahawanan dan persepsi terhadap keusahawanan telah banyak dibahaskan. Antaranya adalah kajian yang dibangunkan untuk menganalisis pendedahan keusahawanan kepada pelajar yang mengikuti latihan perindustrian di Terengganu. Kajian tersebut dijalankan dengan menilai kesedaran keusahawanan dalam kalangan pelajar dengan mengkaji beberapa elemen keusahawanan serta jenis perniagaan dari sudut yang berbeza (Wan Naqiyah Wan Abdul Majid & Rohana Ahmad, 2021). Pendedahan keusahawanan dan halangan untuk menerapkan nilai keusahawanan dalam diri pelajar juga turut dikaji. Pengetahuan & Pendidikan dalam bidang keusahawanan, bakat serta keinginan dalam mememulakan perniagaan merupakan faktor utama yang mempengaruhi pendedahan dan pemahaman keusahawanan bagi pelajar yang mengikuti latihan industri di Terengganu (Wan Naqiyah & Rohana Ahmad, 2021). Penyelidikan yang telah dilaksanakan oleh Roshidi Bakar (2020) yang mengkaji pandangan terhadap subjek keusahawanan dalam golongan graduan di Politeknik Sultan Abdul Halim Muadzam Shah telah menghasilkan dapatan bahawa semua responden memberi pandangan yang positif mengenai kelebihan yang mereka perolehi melalui subjek keusahawanan di Politeknik Sultan Abdul Halim Muadzam Shah. Dalam pada itu, hasil penyelidikan ini juga menerangkan faktor kekurangan graduan yang menceburkan diri dalam bidang perniagaan ataupun keusahawanan adalah disebabkan oleh kurangnya daya kepakaran graduan tersebut dalam mengambil peluang perniagaan yang boleh dibangunkan. Kemudian, menurut Zairon Mustapha, Mohd Yusof dan Abdul Halim (2016) yang mengkaji elemen yang boleh menarik minat keusahawanan bagi pelajar di Kolej komuniti Malaysia dengan menilai berpandukan Model Niat Keusahawanan (EIM), telah menunjukkan nilai peribadi pelajar, bantuan moral dan elemen yang mengawal sikap pelajar adalah faktor utama yang mampu menghasilkan kesan keinginan dalam diri untuk pelajar menjadi usahawan. Subjek keusahawanan yang disediakan untuk pelajar di dalam bidang teknikal dan vokasional adalah bertujuan untuk memberi nilai tambah kepada pelajar agar mudah untuk mendapatkan pekerjaan selepas tamat belajar. Manakala untuk pelajar yang berminat dengan menjadikan perniagaan sebagai kerjaya akan menjalani proses pendidikan yang berbeza serta perlu mendapatkan kemahiran keusahawanan tambahan. Menurut Sri Mas Mahmud, Rohana Hamzah dan Aminudin Udin (2011), pendidikan keusahawanan hanyalah bidang sampingan dan ianya adalah subjek elektif bagi program pengajian di dalam bidang teknikal dan vokasional.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 339 8.0 Metodologi Kajian 8.1 Rekabentuk Kajian Kajian terdiri daripada beberapa proses yang perlu dijalankan iaitu bermula dengan mengenalpasti masalah, mengumpul data awal, membangunkan rangka, membangun persoalan kajian, membangun reka bentuk kajian, mengumpul serta menganalisis data dan membuat penutup (Sekaran & Bougie 2009). Bagi menjawab persoalan dan menyelesaikan masalah sesebuah penyelidikan, susunan rekabentuk kajian boleh diguna pakai dalam membantu membangunkan penyelidikan. Kajian yang dijalankan ini berbentuk deskriptif. Menurut Gall & Borg (2007), penyelidikan dengan objektif untuk mengkaji keadaan yang sedang terjadi adalah dibawah kategori kajian deskriptif. Manakala rekabentuk kajian adalah berupa kajian tinjauan. Menurut Basri (2012), kajian tinjauan adalah kaedah kajian yang menerangkan keadaan semasa. Bagi menjawab persoalan kajian ini dalam mendapatkan jawapan untuk mengetahui elemen yang mendorong kecenderungan pelajar di politeknik Sarawak terhadap keusahawanan, pengkaji menggunakan soalan maklum balas melalui borang di atas talian. Soal selidik adalah salah satu kaedah yang digunapakai untuk menjawab persoalan ataupun masalah bagi sesebuah kajian. Ianya mengandungi beberapa set soalan yang telah disusun oleh pengkaji mengikut kesesuaian kajian yang dijalankan. Antara bidang yang sering menggunakan kaedah soal selidik adalah bidang pendidikan dan bidang perniagaan yang bertujuan untuk mendapatkan maklumat bagi membangunkan bidang yang dipilih. 8.2 Populasi dan Sampel Kajian Responden untuk kajian ini adalah 96 orang pelajar yang sedang menjalani pengajian di Politeknik Sarawak Malaysia. Menurut Krejcie dan Morgan (1970), pengkaji telah memilih jumlah responden sebanyak 100 orang. Namun begitu hanya 96 data responden sahaja yang mampu di analisis dan memberi maklumat kepada kajian. 8.3 Instrumen Kajian Menurut Ahmad Jamburi (2010), kaedah soal selidik adalah kaedah yang mudah dan sesuai bagi menyatukan hubungan di antara pengkaji dan responden dalam mendapatkan data. Oleh itu, kajian ini telah menggunakan konsep pemerhatian dan soal selidik melalui kaedah kuantitatif dalam usaha mendapatkan jawapan bagi persoalan kajian. Set soalan telah dibina dan diubah suai mengikut kesesuaian dan merujuk kepada hasil kajian daripada pengkaji yang lepas iaitu kajian yang berkaitan dengan bidang keusahawanan dan keinginan

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 340 serta kesiapan pelajar terhadap bidang keusahawanan di IPTA oleh Salmianti Mutalib (2013). Kaedah mengumpul data untuk kajian ini adalah dengan menggunakan 1 set soal selidik yang telah disusun dengan dua bahagian iaitu bahagian A dan bahagian B. Pada bahagian A terdapat 8 perkara yang mengandungi soalan yang berkaitan dengan maklumat responden. Pemilihan jawapan untuk bahagian A diwujudkan menggunakan skala nominal. Dimana responden harus memasukkan jawapan dengan membuat tanda (/) pada pilihan jawapan yang telah disediakan. Bahagian B terdiri daripada 36 item yang mengandungi elemen yang akan dianalisi iaitu dengan melihat dari sudut minat pelajar terhadap keusahawanan, sikap pelajar terhadap keusahawanan, motivasi pelajar terhadap keusahawanan dan sokongan sosial terhadap keusahawanan. Taburan kandungan di dalam set soal selidik dapat dinyatakan dengan jelas berdasarkan jadual 1 berikut: Manakala bagi bahagian B, setiap soalan disediakan Skala Skor Likert lima peringkat untuk menilai tahap penerimaan responden terhadap 36 perkara tersebut bermula dari 1 sebagai sangat tidak setuju kepada 5 sebagai sangat setuju. Bagi setiap jawapan, Skala Skor Likert dinyatakan di dalam Jadual 2 manakala skor min, Jadual 3 digunakan untuk mengira purata skala bagi setiap perkara.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 341 9.0 Analisis dan Perbincangan Hasil daripada kajian dan analisa data telah disusun seperti yang terdapat di dalam borang selidik. Bahagian A merangkumi maklumat reponden dimana 57% daripada responden adalah pelajar daripada Politeknik METro Betong Sarawak manakala 31% adalah pelajar daripada Politeknik Kuching Sarawak dan selebihnya 12% adalah pelajar Politeknik Mukah Sarawak. Bagi jantina pula, 75% adalah pelajar perempuan dan manakala 25% adalah pelajar lelaki. Bilangan ini adalah hasil daripada 72 orang pelajar perempuan dan 24 orang pelajar lelaki daripada ketiga-tiga buah Politeknik di Sarawak yang berjaya menjawab soalan soal selidik. 76% daripada mereka adalah yang berumur 20 tahun ke bawah manakala selebihnya 24% berumur dalam lingkungan 21-25 tahun ke atas. Manakala bagi responden yang berbangsa Melayu adalah 36% dengan jumlah 35 orang. Kemudian, 25% seterusnya adalah berbangsa Iban yang merangkumi 24 orang responden dan 14% adalah responden yang berbangsa Bidayuh dan kaum Cina adalah 6%. Kaum India, Melanau dan Lun Bawang masingmasing merangkumi 4% manakala kaum kayan dan Dusun adalah 3%. Seterusnya, kaum Sungai adalah kaum yang paling sedikit iaitu meliputi 1% daripada responden. Kemudian bagi kategori agama pula, 48% daripada responden beragama Kristian dengan jumlah 47 orang manakala 43% daripada responden pula beragama Islam iaitu 42 orang. Kemudian, bagi agama Hindu meliputi 4% iaitu 3 orang responden, Budha pula 3% dengan jumlah 2 orang dan Bahai adalah 2% dengan jumlah 2 orang responden. Bagi program pengajian pula, 35% pelajar yang menjawab adalah daripada Program Diploma Pengurusan Pelancongan dengan jumlah pelajar 34 orang. Seterusnya 26% adalah pelajar Diploma Kewangan dan Perbankan iaitu 25 orang pelajar. Bagi pelajar Diploma Pengajian Perniagaan pula adalah 22% dan Diploma Teknologi Maklumat dan Komunikasi adalah 9% dengan 8 orang pelajar dan Diploma Akauntasi adalah 6% iaitu 5 orang pelajar. Manakala Diploma Kejuruteraan Elektrikal dan Elektronik adalah 2% dengan jumlah pelajar 2 orang. Kajian ini juga turut mengenalpasti kawasan kediaman pelajar dimana 60% daripada responden menetap di kawasan bandar manakala 40% daripada responden pula menetap di kawasan luar bandar. Seterusnya, 62% daripada responden juga menyatakan bahawa ahli keluarga mereka tidak memiliki

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 342 perniagaan sendiri dan hanya 38% daripada responden mempunyak ahli keluarga yang menjalankan perniagaan. Keudian, sebanyak 60 orang pelajar iaitu 62% daripada responden menyatakan bahawa mereka mempunyai pengalaman dalam perniagaan dan 38% daripada responden iaitu 36 orang pelajar tiada pengalaman di dalam perniagaan. Bagi pelajar yang pernah mengikuti kursus, seminar atau bengkel perniagaan yang di anjurkan selain daripada institusi masing-masing 62% memilih tidak pernah mengikuti iaitu dengan jumlah 60 orang pelajar dan selebihnya 38% daripada responden iaitu 36 orang pelajar pernah mengikuti kursus, seminar atau bengkel perniagaan yang dianjurkan oleh institusi lain selain daripada Politeknik masing-masing. Jadual 1: Kadar Pertumbuhan Ekonomi

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 343

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 344 10.0 Rumusan dan Cadangan Kajian ini adalah untuk mengenalpasti faktor utama yang menyumbang kepada kecenderungan keusahawanan dalam kalangan pelajar Politeknik Sarawak. Hasil kajian menunjukkan bahawa faktor motivasi merupakan faktor utama yang mempengaruhi pelajar untuk cenderung terhadap bidang keusahawanan dengan min yang paling tinggi iaitu 4.36. Kajian juga telah mengenalpasti sama ada terdapat perbezaan di antara jantina terhadap kecenderungan keusahawanan dalam kalangan pelajar. Daripada dapatan kajian, Responden pelajar perempuan adalah lebih cenderung minat kepada keusahawan berbanding responden pelajar lelaki. Kemudian, kajian ini juga ingin mengenalpasti adakah kecenderungan terhadap keusahawanan dipengaruhi oleh faktor tempat tinggal. Hasil kajian mendapati responden yang tinggal bagi kawasan bandar adalah lebih cenderung untuk minat terhadap keusahawanan berbanding kawasan luar bandar. Bagi min yang paling tinggi dalam menyumbang minat pelajar terhadap keusahawanan adalah berniaga mampu menghasilkan pendapatan yang lumayan iaitu 4.20. Manakala min yang paling rendah adalah 3.81 bagi minat pelajar terhadap bidang keusahawanan dan ianya masih di bawah paras sederhana tinggi. Seterusnya, min yang paling tinggi bagi sikap pelajar terhadap keusahawanan adalah 4.28 iaitu pelajar bersedia untuk bertanggungjawab dalam setiap tindakan yang di ambil untuk mencapai matlamat. Manakala yang paling rendah adalah 3.88 iaitu keupayaan untuk pelajar menilai kekuatan diri. Kemudian bagi kategori motivasi pelajar terhadap keusahawanan, min yang paling tinggi adalah ingin mendapatkan hasil yang lumayan melalui perniagaan selepas tamat pengajian. Manakala yang paling rendah adalah 3.86 iaitu min bagi pelajar yang sanggup memilih alternatif yang mencabar walaupun berdepan dengan risiko yang tinggi. Kemudian, bagi sokongan sosial terhadap keusahawanan pula min yang paling tinggi adalah 4.27 iaitu ibu bapa sentiasa memberi sokongan moral kepada pelajar dalam apa jua bidang yang di ceburi dan yang paling rendah adalah penglibatan keusahawanan kepada pelajar daripada ibu bapa iaitu dengan min 3.32. Akhirnya diharap kajian ini dapat menjadi nilai tambah bagi bidang keusahawanan dan beberpa strategi harus diambil untuk melahirkan lebih ramai usahawan dalam kalangan pelajar di Politeknik Sarawak Malaysia.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 345 Rujukan Ahmad Jamburi, Walijah (2010). Penghayatan ibadah dalam kalangan pelajar Islam: Kajian di beberapa buah sekolah menengah kebangsaan di Petaling Jaya, Selangor. Basri (2012). Kaedah Kajian: Researchgate D0l:10.13140/RG.2.1443.0168 Gall, M., Gall, J., & Borg, R. (2007). Educational research: An introduction (8th ed.). New York, NY: Pearson Education. Hossein Nassaji (2015). Qualitative and descriprive research: Data type versus data analysis: Language Teaching Research, Vol 1. 19(2) 129-132 Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610. Norliana Hashim, Chang Peng Kee & Mat Pauzi Abd, Rahman (2016). Stops: Mengungkai Isu KebolehpBasriasaran Graduan di Malaysia: Malaysia Journal of Communication, Jurnal Komunikasi Jilid 32 (2) 2016: 139-164. Norhayati Ibrahim, Ishak Yussof, Rahmah Ismail (2012). Faktor-faktor Yang Mempengaruhi Pengangguran di Malaysia: Prosiding Perkim VII, Jilid 1 (2012) 209-227 ISSN: 2231 -962X Roshidi Bin Bakar @ Samad, 2020, Kajian Persepsi Terhadap Kursus Keusahawanan (DPB 2012) Di Kalangan Graduan Politeknik Sultan Abdul Halim Muadzam Shah, Journal on Technical and Vocational Education (JTVE), Vol 5 No2 (2020): Issue December eISSN: 0128-0821. Salmianti Mutalib (2013). Tinjauan Kecenderungan Keusahawanan Dalam Kalangan Pelajar di Institusi Pengajian Tinggi Awam: Journal of TechnoSocial Vol 5(1). Sekaran, U. and BoGallugie, R. (2009) Research Methods for Business: A Skill-Building Approach. 5th Edition, John Wiley and Sons Inc., Hoboken. Sri Mas Zarith Mahmud, Rohana Hamzah & Amimudin Udin (2011). Keusahawanan Dalam Pendidikan Teknikal dan Vokasional (PTV) di Malaysia: Journal of Edupres, Volume 1 September 2011, pages 209-213. Wan Naqiyah Wan Abdul Majid & Rohana Ahmad (2021). Kesedaran keusahawanan Dalam Kalangan Pelajar Institusi Latihan Perindustrian (ILP). Jabatan Tenaga Manusia Di Terengganu, Universiti Malaysia Terengganu Journal of Undergraduate Research eISSN: 2637-1138 Volume 3 Number 1, January 2021: 87-98 © Penerbit UMT, Faculty of Business, Economics and Social Development, Universiti Malaysia Terengganu, 21030 Kuala Nerus, Terengganu.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 346 Zairon Mustapha, Mohd Yusof Tawang, Abdul halim Ahmad (2016). Faktor Yang Mempengaruhi Niat Keusahawanan Dalam Kalangan Pelajar Kolej Komuniti Malaysia, Politeknik & Kolej Komuniti Journal of Social Sciences and Humanities, Vol. 1, 2016, eISSN 0128-2875

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 347 Keberkesanan Program Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman Kolej Komuniti Jerantut Pahang 2021 Terhadap Pembangunan Belia Sebagai Usahawan Makanan (IKS) Mohd Zool Fazlee Basir1*, Norsuzilawate Zulkapli2 1Kolej Komuniti Jerantut 2Politeknik Sultan Mizan Zainal Abidin *[email protected] Abstrak Program Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman Kolej Komuniti Jerantut Pahang 2021 merupakan satu program jangka pendek yang berteraskan keusahawanan bertujuan untuk memberi latihan dan kemahiran dalam teknologi retort produk makanan dan minuman serta kemahiran keusahawanan kepada golongan sasaran seperti belia, graduan IPT atau lepasan sekolah menengah yang masih menganggur khususnya yang terkesan akibat pendemik wabak Covid-19. Program ini memfokuskan kepada golongan sasaran yang berminat untuk menceburkan diri dalam bidang keusahawanan produk dan teknologi retort. Kajian ini dijalankan untuk menilai keberkesanan program terhadap aspek kemahiran pembangunan produk makanan menggunakan teknologi retort dan aspek kemahiran keusahawanan. Kajian ini menggunakan kaedah kualitatif dengan menemubual seramai 5 orang peserta program untuk mendapatkan respon dan persepsi mereka berkaitan keberkesan program ini. Selain itu, pengkaji turut merujuk kepada Laporan Program TVETPreneurship Sijil Persediaan Keusahawanan Fasa 1 Tahun 2021 Sijil Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman Kolej Komuniti Jerantut, Pahang untuk mendapatkan maklumat berkenaan program ini. Pemerhatian turut dilaksanakan terhadap aktiviti peserta program setelah tamat program bagi tujuan meninjau prestasi dan potensi peserta sebagai usahawan. Hasil kajian mendapati Program Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman Kolej Komuniti Jerantut Pahang 2021 telah berjaya membangunkan potensi belia sebagai usahawan makanan IKS dalam bidang teknologi retort produk makanan dan minuman. Kata kunci: keusahawanan, usahawan makanan IKS, teknologi retort, Kolej Komuniti 1.0 Pengenalan Pada masa kini, golongan belia disaran untuk menjadikan bidang keusahawanan sebagai kerjaya pilihan dengan mengikis mentaliti makan gaji dan mencari pekerjaan. Golongan belia hari ini digalakkan untuk meneroka bidang keusahawanan dengan lebih serius bagi mencipta peluang pekerjaan sehingga mampu menjana pendapatan untuk diri sendiri seterusnya membuka peluang pekerjaan baharu. Kekangan peluang pekerjaan dalam pelbagai sektor menjadi masalah utama para belia terutama graduan institusi pengajian tinggi meskipun mempunyai kelulusan akademik yang baik. Pelajar siswazah perlu meningkatkan lagi kebolehpasaran mereka dengan menambah kemahiran dan kebolehan diri untuk menghadapi persaingan mendapatkan pekerjaan (Yusof et. Al, 2013). Berdasarkan laporan Statistik utama Tenaga Buruh Malaysia untuk Februari 2021, kadar pengangguran telah dicatatkan sebanyak 4.8 peratus

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 348 iaitu seramai 777.5 ribu orang. Kadar pengangguran ini dijangka akan meningkat berikutan bilangan individu yang diberhentikan kerja dalam tempoh Perintah Kawalan Pergerakan (PKP) kesan serangan wabak Covid19. Bagi menangani isu dan masalah pengangguran khususnya dalam kalangan golongan belia dan graduan IPT, Jabatan Pengajian Politeknik dan Kolej Komuniti (JPPKK) Kementerian Pengajian Tinggi (KPT) telah mengambil inisiatif memperkenalkan satu program bertujuan untuk memberi latihan keusahawanan kepada golongan belia seluruh Malaysia ke arah melahirkan belia yang mampu menjadikan bidang keusahawanan sebagai kerjaya pilihan mereka. Program Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship merupakan program keusahawanan yang menawarkan pelbagai bidang kemahiran. Pelaksanaan program ini adalah di bawah Waran Peruntukan Kecil (F4) Tahun 2021 P99 Kumpulan Wang Covid-19 bagi program TVET: Pendidikan Islam dan Pembelajaran Sepanjang Hayat JPPKK. Sebanyak 13 kolej komuniti seluruh Malaysia yang terlibat bagi fasa pertama sebagai kolej komuniti pelaksana bagi program ini. 1.1 Program Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman Kolej Komuniti Jerantut 2021 Unit Keusahawanan Kolej Komuniti Jerantut telah mendapat kelulusan dan peruntukan bagi melaksanakan Program Latihan Keusahawanan di bawah program TVETPreneurship yang akan menawarkan Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman kepada golongan belia lepasan IPTA/S dan belia yang tidak bekerja yang berminat dalam bidang keusahawanan. Sijil ini akan meliputi pengajaran dan pembelajaran bagi dua aspek utama iaitu bidang teknikal dan juga bidang keusahawanan selama tempoh 6 bulan. Melalui model keusahawanan yang ditetapkan dalam program ini (Rajah 1), peserta program ini akan berada di kolej selama 2 bulan bagi mengikuti sesi pengajaran dan pembelajaran (teknikal dan keusahawanan), 1 bulan menjalani latihan industri di syarikat mentor industri yang dipilih dan 3 bulan menguruskan perniagaan sendiri dengan dipantau oleh mentor akademik dan mentor industri. Objektif program Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman adalah sebagaimana berikut: a) Melahirkan belia yang holistik, seimbang dan berciri keusahawanan menerusi pengisian program ini sebagai alternatif kepada belia untuk diterapkan dengan atribut dan ciri kompetensi keusahawanan. b) Memberi latihan kemahiran teknologi retort produk makanan dan minuman serta keusahawanan bagi kesediaan para belia menjalankan perniagaan selepas tamat program tersebut. c) Memberi laluan kepada usahawan belia yang menjalankan perniagaan semasa dalam Program Latihan Keusahawanan untuk memperkenalkan produk dan perkhidmatan yang ditawarkan kepada pasaran menerusi program ini. d) Melahirkan usahawan yang berilmu serta berkemampuan untuk bersaing di peringkat tempatan dan juga global.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 349 Program Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman Kolej Komuniti Jerantut 2021 telah bermula pada Jun 2021 hingga November 2021 dan seramai 15 orang peserta telah mendaftar untuk mengikuti program ini. Kajian ini dilaksanakan adalah bertujuan untuk menilai keberkesanan Program Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman Kolej Komuniti Jerantut 2021 terhadap pembangunan belia sebagai usahawan makanan IKS. Rajah 1: Model Keusahawanan yang digunakan dalam program Latihan Keusahawanan di bawah program TVETPreneurship 1.2 Pernyataan Masalah Penularan Covid-19 telah banyak memberi kesan kepada kehidupan manusia di seluruh dunia. Di Malaysia, golongan yang teruk terjejas semasa tempoh Perintah Kawalan Pergerakan akibat penularan wabak ini adalah golongan belia yang belum memiliki kestabilan kewangan dan pekerjaan tetap kerana baru bekerja atau masih lagi menganggur. Demi kelangsungan hidup, golongan ini tetap perlu menjana pendapatan untuk menyara diri dan keluarga. Dalam menangani isu ini, kerajaan Malaysia telah memberi perhatian dalam memperkukuh agenda keusahawanan dan keupayaan sektor keusahawanan dalam menyelesaikan cabaran ekonomi seperti masalah pengangguran (Salleh et al., 2016; Zani, Ahmad & Zakaria, 2016). Dalam usaha meningkatkan penyertaan keusahawanan dalam kalangan rakyat khususnya para belia, Malaysia tidak ketinggalan seperti negaranegara lain untuk membentuk polisi dan merangka program-program keusahawanan yang berimpak tinggi. Institusi pengajian tinggi dilihat sebagai platform yang boleh memainkan peranan bagi mencapai matlamat ini. Keupayaan sektor pendidikan perlu terus diperkasa untuk menjadi penggerak kepada pembentukan negara maju yang berdaya saing (Salleh, Rani & Latief, 2016). Graduan yang tamat pengajian mempunyai pengetahuan dan kemahiran yang boleh dimanfaatkan untuk meningkatkan produktiviti negara. Seiring dengan pasaran kerja yang terhad, para

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 350 graduan perlu digalakkan untuk menceburi bidang keusahawanan sebagai satu kerjaya untuk menjana pendapatan (Abbas, 2015). Usaha untuk meningkatkan bilangan graduan dan belia yang berminat terhadap keusahawanan perlu terus dipergiat. 1.3 Objektif Kajian Kebanyakkan program ekosistem keusahawanan di institusi pengajian tinggi bermatlamat untuk membina karakteristik keusahawanan peserta seperti mempunyai lokus kawalan yang tinggi dan berani mengurus risiko perniagaan (Zulnaidi et al., 2018). Kajian ini dijalankan adalah untuk mengenalpasti faktor yang mendorong penyertaan belia dalam Program TVETPreneurship (Sijil Persediaan Keusahawanan) Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman di Kolej Komuniti Jerantut, menilai keberkesanan program terhadap peningkatan kemahiran peserta dalam aspek pembangunan produk, dan menilai keberkesanan program terhadap peningkatan kemahiran peserta dalam aspek keusahawanan. 1.4 Kepentingan Kajian Kajian ini diharap dapat menjadi panduan untuk tujuan pemurnian dan penambahbaikan program, seterusnya memberi manfaat kepada pihakpihak yang berminat untuk melaksanakan program keusahawanan yang berkaitan dalam usaha membantu golongan yang memerlukan. 2.0 Sorotan Kajian Di dalam struktur masyarakat Malaysia, belia merupakan golongan terbesar jumlahnya yang berumur antara lingkungan 18 hingga 30 tahun. Ini jelas menunjukkan, belia merupakan aset yang bernilai dan sumber tenaga yang penting bagi masyarakat dan negara. Golongan belia amat berpotensi dari segi semangat juang, fikiran, daya cipta dan berinisiatif. Melihatkan kepada ciri tersebut, golongan belia perlu diasuh dan dibimbing sehingga mampu menjadi generasi yang boleh dibanggakan. Dianggarkan menjelang tahun 2030, golongan belia adalah kumpulan majoriti yang akan menjadi pemegang taruh dalam mencorak dan menentukan kepimpinan negara pada masa hadapan. Menurut Kamus Dewan, perkataan belia memberi erti muda, pemuda dan golongan muda yang cara keseluruhannya termasuk lelaki dan Wanita (Noresh Baharom, 1996:131). Pengertian belia juga dirujuk kepada nilai, iaitu seseorang yang dianggap mempunyai semangat cita-cita murni, idealism dan berumur dalam lingkungan 18 hingga 35 tahun (Azizan Bahari, 1995:1). Pengangguran merupakan salah satu sumber manusia yang terbuang dengan percuma. Pengangguran mempunyai potensi untuk memberikan kesan kepada pendapatan negara, tetapi mereka tidak melakukannya. Kehilangan pekerjaan membuat seseorang menjadi pengangguran. Seseorang yang kehilangan pekerjaan bererti mengalami penurunan kualiti kehidupan dan tekanan psikologi. Semakin banyak seseorang yang kehilangan pekerjaan, maka pengangguran menjadi tinggi. Akibat pengangguran tinggi, beban hidup menjadi kompleks (Mankiw, 2003). Sektor keusahawanan merupakan pemacu kepada pembangunan usahawan bumiputera dalam pengembangan ekonomi yang memberi peluang bagi mencipta kekayaan dan peluang pekerjaan. Dalam mendorong

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 351 penglibatan dalam bidang keusahawanan, institusi pendidikan boleh memainkan peranan yang sangat besar (Chea, 2015). Ini selari dengan agenda keusahawanan sebagai komponen penting dalam kerangka pendidikan tinggi Malaysia (Zani et al., 2016). Kurikulum keusahawanan mempunyai peranan signifikan dalam usaha meningkatkan kecenderungan keusahawanan dalam kalangan pelajar (Keat, Selvarajah & Meyer, 2011; Mustapha & Selvaraju, 2015; Pihie & Bagheri, 2011). Kecenderungan keusahawanan menerangkan tentang niat individu untuk melibatkan diri dalam keusahawanan pada masa hadapan, iaitu satu keputusan yang dibuat secara sedar sama ada berupa harapan, keinginan atau hasrat (Peng et al., 2012) untuk menubuhkan perniagaan baharu (Salleh et al., 2016). Perkataan usahawan berasal daripada perkataan Perancis ‘entreprend’ yang bermaksud menanggung. Richard Cantillon, seorang yang berbangsa Irish mendefinisikan usahawan sebagai seorang individu yang membeli faktor-faktor pengeluaran pada harga tertentu dan membuat ciptaan baru daripada faktor pengeluaran tersebut dan menjualnya dengan harga yang tidak pasti pada masa akan datang. Akibat daripada ketidakpastian ini, usahawan akan menanggung risiko, samada ia akan menanggung keuntungan atau kerugian. Menurut Dan Steinhoff dan John F. Burgess, usahawan adalah individu yang mengorganisasikan, mengurus dan menanggug risiko. Industri kecil dan sederhana telah diiktiraf sebagai enjin untuk pertumbuhan ekonomi dan membantu menjana peluang pekerjaan. Namun, IKS turut dipengaruhi oleh cabaran-cabaran dari persekitaran perniagaan yang mempengaruhi prestasi mereka (Chin & Harizan, 2017; Mohd Hafeez Al-Amin et al., 2016). 3.0 Metodologi Kajian Kajian ini menggunakan pendekatan kualitatif dalam proses pengumpulan data dan penganalisisan data. Jenis kualitatif adalah pengujian yang berdasarkan kepada kategori kualiti atau nilai. Kaedah kualitatif menerangkan peristiwa secara holistik dalam keadaan sebenar sesuatu peristiwa itu berlaku tanpa sebarang manipulasi oleh penyelidik (Mohamad Najib Abdul Ghafar, 1999). Kaedah ini menerangkan perlakuan individu berdasarkan ciri-ciri tertentu dan deskripsi secara khusus menyebabkan ia jarangkali membincangkan ciri kebolehpercayaan kerana kebolehpercayaan tersebut bergantung kepada subjektiviti seseorang individu. Manakala menurut Smith, M. L (1984) di dalam buku An Introduction to Educational Research, kajian secara kualitatif memerlukan penyelidik mengumpul data dan maklumat yang berkaitan dengan bergantung kepada situasi atau keadaan semasa kajian dijalankan dan terpaksa bekerja dengan cara yang tertentu dan kemudiannya mengatur serta menyusun data-data, hipotesis, dan mengkategorikan serta mengtemakan setiap data mengikut kumpulan tertentu sebagai cara untuk membuat pengujian. Analisis jenis deskriptif digunakan dalam kajian ini. Analisis ini biasanya akan menekankan pentafsiran keseluruhan maksud atau signifikan mengenai apa hendak diterangkan. Dalam proses ini, kritikan dan ulasan selalunya dibuat berdasarkan pertimbangan pandangan atau pendapat penyelidik, dan juga penekanan secara rambang ke atas sesuatu keadaaan (Gajendra dan Kanka, 1999). Untuk mendapatkan dan mengumpul data-data serta maklumat-maklumat bagi mendapatkan

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 352 jawapan kepada persoalan kajian, tiga pendekatan telah digunakan iaitu melalui temubual, pemerhatian dan analisis dokumentasi. Sementara itu, sumber data dan maklumat seterusnya yang dapat melengkapkan lagi kajian diperolehi daripada data sekunder. Dalam kajian ini, data sekunder diperolehi daripada Laporan Program TVETPreneurship Sijil Persediaan Keusahawanan Fasa 1 Tahun 2021 Sijil Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman Kolej Komuniti Jerantut, Pahang. 4.0 Analisis dan Perbincangan Kajian ini menggunakan kaedah kualitatif iaitu instrumen temubual, pemerhatian dan semakan dokumen bagi mendapatkan data. Data telah dianalisis dengan menggunakan kaedah analisis kandungan. 4.1 Analisa Keberkesanan Program Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman Kolej Komuniti Jerantut Pahang Terhadap Pembangunan Belia Sebagai Usahawan Makanan IKS 4.1.1 Peningkatan Kemahiran Pembangunan Produk Makanan / Minuman Penilaian ke atas peningkatan kemahiran peserta dalam membangunkan produk makanan/minuman adalah berdasarkan kepada matlamat kurikulum modul Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship SPKTR 02043 Teknologi Retort Produk Makanan Dan Minuman. Modul ini bertujuan untuk membantu pelajar dalam mengetahui, memahami dan melaksanakan kaedah bagi memanjangkan jangkahayat makanan dan minuman melalui proses teknologi retort. Seterusnya mampu mengeluarkan produk makanan dan minuman yang berkualiti untuk dikomersialkan. Proses temubual, pemerhatian dan semakan dokumen telah dilaksanakan bagi mendapatkan maklumat berkenaan dengan peningkatan kemahiran dalam membangunkan produk makanan/minuman dalam kalangan peserta. Pada peringkat ini, keseluruhan data yang diterima daripada responden dianalisis dengan lebih dalam bagi mendapatkan penerangan yang jelas. Kaedah analisis kandungan telah digunakan dalam proses ini. Dapatan menunjukkan kesemua responden berjaya mencapai matlamat kurikulum modul Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship SPKTR 02043 Teknologi Retort Produk Makanan Dan Minuman iaitu: 1. Menerangkan pemprosesan termal makanan dan kepentingan pengawetan makanan. 2. Menerangkan teknologi pensterilan / retort produk makanan dan minuman. 3. Melaksanakan pemprosesan retort produk makanan dan minuman. 4. Menghasilkan produk makanan retort sedia untuk dimasak (RTC) dan sedia untuk dimakan (RTE) serta produk minuman retort sedia untuk diminum (RTD Setiap responden telah berjaya membangunkan produk makanan masing-masing dengan menggunakan teknologi retort bagi memanjangkan jangka hayat produk makanan tersebut. Peningkatan kemahiran dalam membangunkan produk berlaku kerana sebelum mengikuti program peserta tiada pengetahuan berkenaan teknologi retort dan pengsterilan. Namun

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 353 selepas mengikuti program, peserta berkemahiran dalam mengendalikan mesin dan peralatan retort dengan kaedah dan prosedur yang betul bagi tujuan melaksanakan proses retort ke atas produk makanan. Produk makanan yang dihasilkan melalui teknologi ini berjaya bertahan sehingga tempoh hayat 2 tahun. 4.1.2 Peningkatan Kemahiran Peserta Dalam Aspek Keusahawanan Penilaian ke atas peningkatan kemahiran peserta dalam aspek keusahawanan adalah berdasarkan kepada matlamat modul Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship SPK01015 Keusahawanan. Modul ini bertujuan untuk membantu pelajar untuk mengetahui, memahami dan membangunkan perniagaan dengan sistematik dan berstruktur. 4.1.2.1 Penubuhan Syarikat Berdasarkan semakan dokumen Laporan Program TVETPreneurship Sijil Persediaan Keusahawanan Fasa 1 Tahun 2021 Sijil Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman Kolej Komuniti Jerantut, Pahang; didapati kesemua peserta berjaya menubuhkan syarikat dan mendaftar dengan Suruhanjaya Syarikat Malaysi (SSM). Daripada 15 syarikat yang ditubuhkan, sebanyak 11 syarikat merupakan syarikat yang baharu didaftarkan selepas mengikuti program ini. 4.1.2.2 Pendapatan Peserta Kesemua peserta dikehendaki menguruskan perniagaan sendiri dalam tempoh 3 bulan sebagaimana yang ditetapkan dalam kurikulum program. Dalam tempoh ini, peserta melaksanakan perniagaan berdasarkan produk makanan retort yang telah dihasilkan setiap peserta, juga dengan kemahiran keusahawanan yang telah dipelajari. Dalam tempoh ini, peserta telah dibimbing oleh mentor akademik dan mentor industri yang dilantik. Jadual 1 berikut menunjukkan pendapatan beberapa orang responden yang telah ditemubual. Jadual 1 : Laporan Aliran Tunai Masuk Syarikat Pelajar (Tempoh 3 bulan) Berdasarkan unjuran pendapatan jualan kasar dalam tempoh 3 bulan pada jadual di atas, pendapatan tertinggi yang diperolehi peserta adalah RM15,000.00 manakala pendapatan terendah adalah RM1,942.00. Ini menunjukkan dalam tempoh latihan menjalankan perniagaan ini, peserta telahpun berjaya menunjukkan bakat sebagai usahawan dalam menjana pendapatan.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 354 4.1.2.3 Potensi Peserta Program Sebagai Usahawan Bidang keusahawanan memerlukan seseorang individu yang sanggup berdepan dengan risiko, sukakan cabaran, kreatif, bertindak lebih teliti dan rasional, sifat berjimat-cermat, tabah menghadapi rintangan, tidak mudah putus asa, dan berkeyakinan tinggi (Yep Putih, 1985). Secara umumnya, usahawan ditakrifkan sebagai seseorang yang mengusahakaan sesuatu perniagaan yang bermotifkan keuntungan di samping mengamalkan amalan-amalan dan strategi untuk terus berjaya seperti tidak mudah putus asa, bijak menyelesaikan masalah, proaktif, kecekapan masa dan berpandangan jauh (Shahrizat, 2020). Berdasarkan semakan dokumen Laporan Program TVETPreneurship Sijil Persediaan Keusahawanan Fasa 1 Tahun 2021 Sijil Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman Kolej Komuniti Jerantut, Pahang; dapatan berikut menunjukkan potensi peserta untuk menjadikan bidang keusahawanan sebagai kerjaya mereka adalah pada tahap tinggi. Jadual 2 : Keberkesanan Program dalam Melahirkan Usahawan Analisa dapatan berdasarkan maklumbalas peserta menunjukkan lebih 70% peserta program telah memberi penilaian pada skala 4 dan 5 bagi setiap item penilaian. Ini menunjukkan kesediaan peserta program dalam menjadikan usahawan sebagai kerjaya pilihan adalah pada tahap yang tinggi. Berdasarkan pemerhatian yang dijalankan, ciri-ciri usahawan wujud dalam diri peserta program. Seramai 3 orang peserta telah merebut peluang dengan membeli kelengkapan dan mesin retort bagi mengoperasikan bengkel retort produk masing-masing. Bagi peserta yang mempunyai kekurangan modal, ianya tidak menjadi halangan apabila Kolej Komuniti Jerantut menawarkan bengkel retort untuk digunakan oleh peserta dengan jadual penggiliran. Terdapat juga peserta yang mengambil inisiatif dengan menghantar produk untuk proses retort bagi memastikan kelangsungan stok produk sebelum mempunyai modal yang mengcukupi bagi membeli peralatan dan mesin retort. Seorang peserta telah berjaya membuka pusat servis retort yang terletak di Temerloh, Pahang bertujuan untuk menawarkan servis retort kepada komuniti setempat.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 355 4.1.3 Cabaran Pelaksanaan Program Kolej Komuniti Jerantut Pahang berdepan dengan pelbagai cabaran sepanjang proses pelaksanaan program Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman 2021. Namun demi mencapai matlamat melahirkan usahawan dalam kalangan belia yang terkesan akibat COVID-19, setiap cabaran perlu ditangani demi memastikan kejayaan program. Cabaran utama yang dihadapi adalah situasi pendemik Covid-19 yang memerlukan institusi melaksanakan sesi pengajaran dan pembelajaran secara online samada teori dan amali. Terdapat peserta yang mempunyai capaian internet yang lemah berikutan berada di luar Kawasan liputan. Selain itu, terdapat masalah disiplin dalam kalangan peserta yang tidak mengikuti syarat dan peraturan yang ditetapkan berikutan mempunyai komitmen terhadap anak, masalah keluarga, masalah kesihatan dan lain-lain lagi. Terdapat juga peserta yang terpaksa menarik diri berikutan tidak dapat mengikuti latihan industri. Kolej Komuniti Jerantut Pahang bertindak dengan mengambil pendekatan memberi sokongan dan motivasi serta jalan keluar bagi setiap masalah yang dihadapi peserta program. Kepentingan faktor dalaman seperti kekuatan ciri keperibadian membolehkan seseorang individu berjaya dalam perniagaan dan dunia keusahawanan (Suhaimi, 1991). 5.0 Kesimpulan Melalui program Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman 2021 ini, ianya telah dapat memberi impak yang berterusan kepada golongan belia yang menyertai program ini. Antaranya ialah: a) Memberi kemahiran kepada peserta dalam membangunkan produk makanan dan minuman yang mempunyai jangka hayat lama dan boleh dipasarkan secara global samada secara atas talian atau secara langsung. b) Membantu golongan belia yang terkesan akibat Covid-19 dan tidak mempunyai pekerjaan serta pendapatan yang tetap untuk fokus menceburi bidang keusahawanan sebagai kerjaya pilihan. c) Membantu peserta meningkatkan taraf hidup yang lebih baik. d) Menyediakan platform bagi peserta memulakan perniagaan seterusnya mengembangkan perniagaan masing-masing. Program Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman Kolej Komuniti Jerantut Pahang 2021 ini telah berjaya membuktikan berlakunya penjanaan pendapatan kepada peserta program sehingga meraih ribuan ringgit dalam tempoh 3 bulan menjalani latihan perniagaan. Program ini telah menjadi platform kepada peserta untuk memulakan kerjaya mereka sebagai usahawan makanan IKS dengan ilmu dan kemahiran dalam membangunkan produk dan kemahiran keusahawanan yang telah dipelajari. Setelah tamat program, peserta dilihat mampu meningkatkan potensi diri dan taraf hidup kepada yang lebih baik berbanding sebelum mengikuti program. Program Sijil Persediaan Keusahawanan TVETPreneurship Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman 2021 ini telah berjaya mencapai matlamatnya dalam melahirkan usahawan makanan IKS dalam kalangan belia dan graduan yang menganggur, juga yang terkesan akibat covid-19. Tidak dinafikan terdapat juga peserta yang menarik diri dan gagal dalam program ini, namun kebanyakkannya berpunca daripada komitmen sendiri serta faktor-faktor luaran lainnya. Usaha yang dilakukan oleh Kolej Komuniti Jerantut, Pahang untuk melahirkan usahawan dalam kalangan belia dan graduan menganggur wajar

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 356 diberikan pujian kerana program ini dilihat sebagai satu inisiatif yang baik untuk mentransformasikan lebih ramai golongan belia dan graduan menganggur dalam menjadikan bidang keusahawanan sebagai kerjaya pilihan. Namun begitu penambahbaikan perlu dilakukan dari masa ke semasa mengikut kemajuan teknologi terkini agar model pembangunan keusahawanan yang digunapakai dalam program ini akan terus relevan untuk diaplikasikan. Pemantauan dan bimbingan yang berterusan perlu dilakukan agar prestasi semua peserta program akan terus meningkat. Para peserta juga perlu bersedia fizikal, mental dan sentiasa menimba ilmu keusahawanan terutama sebagai usahawan makanan IKS sebagai persediaan dalam mengharungi dunia keusahawanan yang sangat kompetitif pada masa kini. Rujukan Abdul Rahman Talib & Hasan Ahmad. (2019). Keberkesanan Latihan TVET dan Bantuan Modal Peralatan kepada Golongan Asnaf Fakir dan Miskin dalam Peningkatan Pendapatan di Negeri Pahang. Jurnal Dunia Pengurusan Vol 1, No.1, 10-17. Akmal Sabarudin, Nur Hannan Lokman, Nahzatush Simaa Jantan, Nurul Ashikin Zainrudin, Alis Syazmim Abdul Halim dan Muhamad Azry Khoiry. (2022). Tinjauan Keberkesanan Program Keusahawanan di Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) Terhadap Kebolehpasaran Graduan Menurut Perspektif Alumni UKM. Malaysian Journal of Social Sciences and Humanities (MJSSH) 2022, Volume 7, Issue 2, e001272. Azman Abd Rahman, Mohamad Yazis Ali basah, Mahdhir Abdullah, Mohammad Noorizzudin Nooh dan Ahmad Anis Mohd Fauzi. (2014). Keberkesanan Program Usahawan Asnaf Oleh Institusi Zakat Dalam Menginterpretasikan Keharmonian Ummah. Prosiding, International Conference on Arabic Studies and Islamic Civilization. Khairul Azhar Meerangani dan Ummi Khasidah Zaham Azman. (2019). Keberkesanan Program Pembangunan Ekonomi Asnaf Oleh Lembaga Zakat Selangor. E-Academia Journal Volume 8 Issue 2 2019, Page 14-24. Laporan Program TVETPreneurship Sijil Persediaan Keusahawanan Fasa 1 Tahun 2021 Sijil Teknologi Retort Produk Makanan dan Minuman Kolej Komuniti Jerantut, Pahang. (2021). Mahani Amat dan Suraiya Ishak. (2019). Faktor PSiKKIT: Pendorong inovasi pembungkusan dalam kalangan Industri Kecil dan Sederhana berasaskan perusahaan makanan. Geografia Online Malaysian Journal of Society and Space 15 Issue 3, page 90-103. Marohaini Yusoff. (2001). Penyelidikan Kualitatif: Pengalaman Kerja Lapangan Kajian. Universiti Malaya. Mohamad Norizzudin Nooh, Asmaddy Haris, Jamal Abdul Nassir Shaari, Junaidah Hashim, Rusmawati Said, Nur Syazwani Mazlan dan Ainun Fadilah Othman. (2020). Kajian Keberkesanan Program Usahawan MARA. USIM Tijarah Holdings Sdn Bhd. Zaim Shah Adnan dan Hartini Ahmad. (2016). Inovasi dalam Perusahaan Kecil dan Sederhana (PKS) Pembuatan Makanan dan Minuman. Journal of Global Business and Social Entrepreneurship (GBSE) Vol. 1: no. 1 (2016) page 79-88. Zulnaidi Yaacob dan Mohd Kamil Mohd Salki. (2018). Meramal Kecenderungan Keusahawanan dalam Kalangan Pelajar Berdasarkan Karakteristik Individu dan Pendidikan Keusahawanan. Jurnal Perspektif (2018) Jil. 10 Bil.2 (45-57).

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 357 Kecenderungan Pelajar Jabatan Perdagangan Politeknik Port Dickson Terhadap Bidang Keusahawanan Nor Suhaila Tahir1*, Noorji Mohd Japar2 Nurismah Ibrahim3 123Politeknik Port Dickson *[email protected] Abstrak Satu bidang yang semakin rancak berkembang dewasa ini ialah bidang keusahawanan. Setelah dunia dilanda dengan pandemik Covid-19, kerjaya sebagai usahawan dilihat satu pilihan terbaik memandangkan kerjaya makan gaji semakin berisiko untuk diberhentikan oleh majikan. Bidang keusahawanan adalah satu bidang kerjaya yang sepatutnya menjadi pilihan kebanyakan graduan lepasan institusi pengajian tinggi sama ada awam mahu pun swasta. Pembangunan keusahawanan sebenarnya adalah antara faktor utama bagi ekonomi dan pembangunan sosial di sesebuah negara. Kajian ini dijalankan untuk mengenalpasti kecenderungan pelajar Jabatan Perdagangan Politeknik, Port Dickson terhadap bidang keusahawanan. Terdapat tiga objektif dalam mengenal pasti kecenderungan pelajar terhadap keusahawanan iaitu mengenal pasti minat pelajar terhadap bidang keusahawanan, mengenalpasti sumber motivasi pelajar dan mengenal pasti pengaruh program keusahawanan yang telah dilaksanakan oleh Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson. Data diperoleh dengan menggunakan borang soal selidik. Seramai 127 pelajar telah terlibat dalam kajian ini bagi semua program yang ada di Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson. Pengukuran bagi kajian ini menggunaka perisian komputer (Statistical Package For Social Science) SPSS berdasarkan skor min. Hasil dapatan kajian menunjukkan skor min yang tertinggi adalah sebanyak 4.32. Pelajar juga didapati mempunyai sumber motivasi yang sederhana terhadap keusahawanan. Sumber motivasi yang menarik bagi pelajar untuk menceburi bidang keusahawanan adalah untuk membantu menyara keluarga yang menunjukkan skor min sebanyak 4.58. Melalui soal selidik yang telah dilaksanakan, skor min keseluruhan menunjukkan bahawa kebanyakan program yang dilaksanakan dapat memberi pengaruh terhadap kerjaya di kalangan responden. Kata Kunci: keusahawanan, kecenderungan, perniagaan, pengaruh 1.0 Pengenalan Keusahawanan adalah satu bidang yang semakin rancak berkembang dewasa ini. Setelah dunia dilanda dengan pandemik Covid-19, kerjaya sebagai usahawan dilihat satu pilihan terbaik memandangkan kerjaya makan gaji semakin berisiko untuk diberhentikan oleh majikan. Bidang keusahawanan adalah satu bidang kerjaya yang sepatutnya menjadi pilihan kebanyakan graduan lepasan institusi pengajian tinggi sama ada awam mahu pun swasta. Melalui penerapan kurikulum yang mantap seharusnya lebih ramai graduan mampu mencipta kerjaya dengan menjadi usahawan. Namun, menurut Timbalan Menteri Pendidikan Tinggi pada waktu itu bahawa hanya dua peratus daripada graduan yang tamat pengajian menjadi usahawan (Utusan Malaysia: 21 Ogos 2016). Ini seolah-olah memberi gambaran bahawa para graduan lebih berminat mendapatkan pekerjaan dengan cara makan gaji. Malah graduan juga dilihat kurang meminati bidang keusahawanan sebagai satu bidang kerjaya pilihan (Sarmila et al. 2021).

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 358 Pembangunan keusahawanan sebenarnya adalah antara faktor utama bagi ekonomi dan pembangunan sosial di sesebuah negara. Bagi meningkatkan kefahaman dan minat rakyat Malaysia untuk menceburi bidang usahawan, pelbagai program dan aktiviti di atur bagi memberi peluang dan mencungkil bakat seorang usahawan. Jabatan Pengajian Politeknik dan Kolej Komuniti (JPPKK) telah merancang pelbagai strategi bagi merealisasikan matlamat ini. Bagi pelajar di politeknik, kursus keusahawanan turut ditawarkan kepada pelajar. Malah pelbagai aktiviti berbentuk keusahawanan turut di adakan bagi menggalakkan para pelajar berminat dan menerapkan minda mereka dengan menjadikan keusahawanan sebagai satu kerjaya terbaik. Justeru kajian ini diadakan bagi bertujuan untuk mengetahui sejauh mana kecenderungan pelajar Jabatan Perdagangan Politeknik Port Dickson berminat meneruskan dan menjadi usahawan setelah tamat pengajian nanti. 1.1 Objektif Kajian 1. Mengenalpasti minat pelajar Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson terhadap bidang keusahawanan. 2. Mengenalpasti sumber motivasi pelajar Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson dalam menceburi bidang keusahawanan. 3. Mengenalpasti pengaruh program keusahawanan yang telah dilaksanakan oleh Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson. 1.2 Persoalan Kajian 1. Sejauh manakah tahap minat pelajar Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson terhadap bidang keusahawanan? 2. Apakah sumber motivasi pelajar Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson dalam menceburi bidang keusahawanan? 3. Sejauh manakah pengaruh program keusahawanan yang telah dilaksanakan oleh Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson berkesan? 2.0 Sorotan Kajian Menurut mantan Perdana Menteri Malaysia iaitu Tan Sri Muhyiddin Yassin beliau mengatakan bahawa keusahawanan merupakan salah satu cabang kerjaya yang berpotensi besar yang boleh diteroka oleh pelajar dan graduan (Utusan Malaysia: 28 September 2020). Sejajar dengan itu, maka agenda keusahawanan menjadi agenda keutamaan negara kerana bidang keusahawanan adalah peluang untuk mencipta perniagaan baru dan menjadi tonggak dalam membentuk pembangunan ekonomi yang mampan, mencipta peluang pekerjaan dan membasmi kemiskinan. Menurut Kamus Dewan dan Bahasa Edisi 4(2010), kecenderungan bermaksud keinginan yang kuat untuk melakukan sesuatu yang memberi manfaat kepada individu dan persekitaran sekeliling. Kecenderungan menjalankan perniagaan akan memberi manfaat berterusan kepada pelajar. Menurut Gird & Bagraim, pembudayaan keusahawanan dalam negara telah dipupuk sejak dari zaman persekolahan lagi dan ia merupakan satu proses jangka panjang dan berterusan bagi menarik minat semua lapisan masyarakat dalam bidang perniagaan. Secara asasnya, setiap orang di

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 359 negara ini telah didedahkan dengan ciri-ciri keusahawanan yang merangkumi pelbagai aspek yang dikehendaki oleh industri seperti proaktif, berdaya saing, kreatif, berinovatif dan mengamalkan pembelajaran sepanjang hayat (Allen, 2012). Pembudayaan keusahawanan ini adalah proses yang melibatkan golongan pelajar di peringkat sekolah, institusi pengajian tinggi dan masyarakat umum. (Akhsan & Othman, 2019). Namun begitu, bidang keusahawanan masih lagi belum dianggap keutamaan sebagai bidang kerjaya berikutan wujudnya faktor luaran yang dijadikan sebagai ukuran dalam menilai minat pelajar terhadap keusahawanan. Antara faktor luaran yang memainkan peranan adalah suasana tempat pembelajaran dimana ia adalah tempat yang berkualiti dan mempunyai suasana interaksi atau perhubungan interpersonal yang konsisten dan kondusif (Bear et al. 2014). Bagi kajian kali ini yang dijalankan di Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson, semua pelajar perdagangan dipilih kerana mereka mempunyai kefahaman dan kelakuan yang lebih matang terhadap keusahawanan. Tambahan pula, antara faktor utama lain kajian ini khusus dijalankan terhadap pelajar perdagangan juga ialah mereka telah mempelajari kemahiran berniaga dan ini akan menjadi pemangkin untuk meneroka peluang baharu pada masa hadapan (Gird & Bagraim). 3.0 Metodologi Kajian Kaedah kajian yang digunakan dalam mengumpul, merekod dan menganalisis data untuk memperolehi hasil kajian yang berkualiti. Lazimnya, bagi memenuhi kriteria ini sesuatu kajian haruslah menggunakan beberapa kaedah atau cara. Menurut Azizi Yahya et al. (2006), metodologi bermaksud prosedur dan cara pengolahan data bagi menjawab persoalan kajian termasuk hipotesis manakala metodologi didefinisikan sebagai keseluruhan proses sesuatu kajian. Satu reka bentuk kajian diwujudkan bagi membantu pengkaji menjalankan kajian dengan lebih teratur dan sistematik. Data yang berkaitan dengan tajuk telah dikumpul pada permulaan kajian. Bahan-bahan bertulis seperti jurnal, kajian-kajian lepas, majalah dan laman web yang berkaitan adalah antara cara pengumpulan data. Kajian literatur yang dijalankan sangat membantu penyelidik dalam mengenalpasti pembolehubah yang berkaitan dengan kajian. Soalan-soalan yang berkaitan dengan pengkajian telah disediakan bagi memenuhi kehendak kajian yang dilakukan. Soalan yang dinyatakan adalah menggunakan skala pengukuran ordinal iaitu skala likert. Bagi mewakili tahap persetujuan subjek mengenai sesuatu pernyataan, skala likert menggunakan angka 1,2,3,4 dan 5. Borang soal selidik yang diedarkan mempunyai dua bahagian. Tujuh item yang merangkumi soalan latar belakang responden diletakkan di Bahagian A. Manakala bahagian B terdiri daripada mempunyai 43 soalan berkaitan minat responden terhadap usahawan, sumber dorongan ke arah keusahawanan dan pengaruh program keusahawanan yang telah dilaksanakan oleh Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson. Sampel kajian yang digunakan adalah menggunakan kaedah Krejcie dan Morgan, 1970. Jumlah populasi adalah seramai 196 pelajar dan sampel adalah seramai 127 pelajar. Hampir semua responden telah memberikan kerjasama yang terbaik sepanjang borang kaji selidik ini diedarkan. Menurut

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 360 Salmianti, (2013), pengumpulan, pengolahan, pemprosesan, pengiraan dan penyimpanan data adalah merupakan kaedah penganalisaan data. Sehubungan itu, kajian ini menggunakan perisian statistik SPSS. Data yang telah dikumpul melalui borang kaji selidik ialah min adalah antara ujian yang dijalankan untuk memperolehi maklumat. Mengira pekali kebolehpercayaan alfa Cronbach untuk statistik kebolehpercayaan instrumen kajian adalah antara kaedah yang sering digunakan. Keputusan analisa menunjukkan bahawa bagi instrumen kajian ini, pekali kebolehpercayaan alfa Cronbach ialah 0.903. Jadual 1 merupakan jadual alfa Cronbach. Jadual 1: Keputusan Statistik Kebolehpercayaan Nilai alpha 0.70 dan ke atas adalah diterima dari cadangan Hair et al. (1992) serta Grandzol dan Gershon (1998). Secara umumnya Sekaran (2000), kebolehpercayaan yang kurang daripada 0.60 dianggap lemah, julat 0.7-0.8 boleh diterima dan lebih daripada 0.8 dianggap baik. Justeru itu, pengukuran kebolehpercayaan yang digunapakai dalam kajian ini adalah boleh diterima. Manakala bagi mentafsir skor min, pengkaji menggunakan kaedah yang diperkenalkan boleh Wiersma (1995). Jadual 2: Interpretasi skor min 4.0 Analisis dan Perbincangan Setiap keputusan kajian yang diperolehi adalah berkaitan dengan maklumat-maklumat yang terdapat di dalam borang soal selidik akan diterangkan dan akan ditunjukkan di dalam jadual. Edaran borang soal selidik ini melibatkan 127 responden yang terdiri daripada pelajar-pelajar Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson. 4.1 Latar belakang responden Jadual 3 menunjukkan bilangan responden perempuan lebih tinggi daripada responden lelaki dengan jumlah 101 orang manakala responden lelaki seramai 26 orang. Dari segi taburan responden mengikut umur, majoriti adalah berumur di bawah 20 tahun dengan peratusan 70.9%. Hasil dapatan kajian mendapati peratusan sebanyak 76.4% responden mempunyai pengalaman berniaga walaupun 63% daripada ahli keluarga tidak mempunyai perniagaan sendiri. Daripada 127 orang responden, 50.4% iaitu seramai 64 orang pernah menghadiri kursus/seminar/bengkel perniagaan.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 361 Jadual 3: Analisis Demografi Responden Berdasarkan jadual 4, analisa mengenal pasti minat pelajar terhadap keusahawanan, min terendah adalah dari item 5 iaitu tidak berpuas hati terhadap pekerjaan dahulu dengan skor min 2.67 dan item 10 iaitu kehilangan pekerjaan. Manakala nilai min tertinggi adalah dari item 12 iaitu membantu menyara keluarga dengan skor min 4.58 diikuti dengan skor min 4.47 bagi item 4 iaitu ingin melakukan kerja kebajikan yang diredhai Tuhan dengan menggunakan keuntungan yang diperoleh daripada aktiviti keusahawanan. Jadual 4: Mengenalpasti minat pelajar Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson terhadap bidang keusahawanan Bil Pernyataan (Item Soalan) Min 1 Keinginan mencapai minat menjadi seorang usahawan 3.72 2 Keinginan menikmati cara hidup mewah dan cepat kaya 3.83 3 Keinginan menawarkan khidmat kepada orang ramai 4.37 4 Keinginan melakukan kerja kebajikan yang diredhai Tuhan dengan menggunakan keuntungan yang diperoleh daripada aktiviti keusahawanan 4.47 5 Tidak berpuas hati terhadap pekerjaan dahulu 2.67 6 Saya lebih suka berdikari dari makan gaji 3.96 7 Keinginan mendapatkan kepuasan kerja daripada aktiviti keusahawanan 3.92

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 362 Berdasarkan jadual 5, bagi analisa sumber motivasi ke arah keusahawanan. Semua item dikategori dalam skala sederhana dan tinggi. Skor min terendah adalah dari item 2 iaitu kerjaya sebagai seorang usahawan tidak menarik minat saya sama sekali diikuti dengan item 7 iaitu bagi memulakan sesuatu perniagaan, saya yakin saya tidak mampu dengan skor min masing-masing berjumlah 2.35 dan 2.36. Skor min tertinggi adalah pada item 5 iaitu sekiranya diberi peluang dan sumber yang diperlukan, saya berminat untuk memulakan perniagaan dengan skor min berjumlah 4.32 diikuti dengan item 6 iaitu bagi memulakan dan mengendalikan perniagaan saya, saya akan berusaha bersungguhsungguh. Jadual 5: Sumber motivasi ke arah bidang keusahawanan

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 363 Berdasarkan jadual 6, semua item dikategorikan di skala tinggi. Kesemua item merupakan pengaruh program yang telah dilaksanakan di Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson. Skor min tertinggi adalah pada item 10 iaitu meningkatkan jaringan kerjasama dengan badan yang berkepentingan yang boleh menyokong minat belia menjadikan keusahawanan sebagai kerjaya pilihan diikuti dengan item 6 iaitu menggalakkan interaksi antara kaum terutamanya usahawan belia tentang kemahiran menguruskan perniagaan dengan skor min masing-masing berjumlah 4.45 dan 4.42. Skor min terendah adalah pada item 4 iaitu menyediakan kemudahan pinjaman jangka panjang dan jangka pendek kepada usahawan belia yang berkelayakan dengan skor min berjumlah 4.10. Jadual 6: Pengaruh program keusahawanan yang telah dilaksanakan oleh Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 364 5.0 Rumusan dan Cadangan Kajian ke atas 127 orang pelajar Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson menunjukkan kecenderungan tinggi terhadap minat pelajar kepada bidang keusahawanan. Ini berdasarkan pernyataan dari soal selidik. Responden bersetuju bahawa dengan menceburi bidang keusahawanan dapat membantu mereka untuk menyara keluarga. Mereka juga menunjukkan minat sekiranya mendapat peluang dan sumber yang diperlukan untuk memulakan perniagaan. Pernyataan ini disokong dari pernyataan skor min yang rendah iaitu kerjaya sebagai seorang usahawan tidak menarik minat saya sama sekali dan bagi memulakan sesuatu perniagaan, saya yakin saya tidak mampu. Sumber motivasi pelajar ke arah keusahawanan adalah disebabkan ingin membantu menyara keluarga dengan nilai skor min yang paling tinggi iaitu 4.58. Hal ini kerana selain dapat memberi sumbangan kepada peningkatan pendapatan perkapita, keusahawanan juga bertindak menjadi pemangkin perubahan kepada struktur sosial dan masyarakat (Histrich & Peter, 2002). Bagi analisa objektif ketiga iaitu pengaruh program keusahawanan yang telah dilaksanakan oleh Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson mendapati berjaya mendorong pelajar untuk menceburi bidang keusahawanan. Hal ini dibuktikan dengan dapatan kajian bagi analisa min bagi objektif pengaruh program keusahawanan yang telah dilaksanakan oleh Jabatan Perdagangan kesemua skor min adalah berada di tahap yang tinggi. Hasil kajian ini menyokong dapatan yang telah dilaksanakan oleh Mohd Khata Jabor et al (2012) yang menyatakan bahawa terdapatnya persekitaran budaya yang menyokong aktiviti keusahawanan boleh mempengaruhi kecenderungan seseorang itu untuk melibatkan diri dengan keusahawanan. Kepercayaan bahawa kebanyakan manusia termasuk seorang usahawan tidak pernah terfikir untuk menjadikan keusahawanan sebagai kerjaya mereka (Ronstadt, 1985). Hanya sedikit sahaja daripada mereka akan menjadikan keusahawan sebagai matlamat utama dalam kehidupan mereka, apabila mereka memasuki pusat pengajian tinggi. Secara kesimpulannya, pelaksanaan program-program keusahawanan di peringkat Jabatan Perdagangan, Politeknik Port Dickson berjaya mempengaruhi pelajar untuk mencuba mendalami bidang keusahawanan. Rujukan Ab. Aziz Yusof dan Zakaria Yusof (2004).Prinsip Keusahawanan Edisi Kedua.Prentice Hall: Pearson Malaysia Sdn.Bhd. Akhsan, E. M., & Othman, N. (2019). Hubungan Antara Kemahiran Keusahawanan Dengan Tekad Keusahawanan Dalam Kalangan Pelajar Sekolah Menengah Agama (SMKA). International Journal of Education, Psychology and Counseling, 305-317. Allen, K. R. (2012, 2009). Launching New Ventures: An Entrepreneurial Approach, Sixth Edition. South-Western: Cengage Learning.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 365 Azizi Yahaya et.al. (2007). Menguasai Penyelidikan Dalam Pendidikan. Kuala Lumpur: PTS Professional Publishing Sdn. Bhd. Gird, A., & Bagraim, J. J. (n.d.). The theory of planned behaviour as predictor of entrepreneurial intent amongst final-year university students. South African Journal of Psychology, 711-724. Hair, J., Anderson, R., Tatham, R., & Black, W. (1998). Multivariate Data Analysis. 5th Ed. New Jersey: Prentice Hall. Hisrich, R.D. & Peters, M.P. (1998). Entrepreneurship- Starting, Developing and Managing A New Enterprise. Fourth Edition, Irwin. Kamus Dewan Edisi Keempat (2010). DBP Krejcie dan Morgan (1970), Aspek Kemahiran di Dalam Kursus-Kursus Umum Universiti di Ipta dan Ipts Di Malaysia, Zarina Muhammad, Jayum Jawan (Prof Dr.), Zaid Ahmad (Dr.), Normal Othman & Siti Aishah Misri. Mat Nawi, Z., & Othman , N. (2019). Trait Personaliti, Iklim Sekolah dan Minat Kerjaya Keusahawanan Dalam Kalangan Pelajar SMK. International Journal of Entrepreneurship and Management Practices, 51-65. Muhammad Rashidi Wahab (2010). “Tuntutan keusahawanan dalam islam.” Ekonomi Islam: Dewan Ekonomi, Ogos 2010. Mohamad Khata Jabor, & Ahmad Firdaus Abd Hadi ( 2012 ). Kecenderuangan Pelajar Tahun Akhir Di Institusi Kemahiran Mara Terhadap Bidang Keusahawanan. Journal of Educational Management, Volume 5 March 2012, Pages 16-33/ ISSN: 2231-734. Ronstadt, R. (1985). The Educated Entrepreneur: A New Era of Entrepreneurship Education is Beginning. American Journal of Small Business, 10 (1) Salmianti (2013). “Tinjauan Kecenderungan Keusahawanan Dalam Kalangan Pelajar Di Institusi Pengajian Tinggi Awam”. Jurnal Universiti Tun Hussein Onn Malaysia. Utusan Malaysia, 21 Ogos 2016, Hanya Dua Peratus Graduan Ceburi Bidang Keusahawanan. Wiersma,W. (1986). Research Methodology in Education: An Introduction New York: JB Lippincott Company.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 366 Kesan pandemik COVID-19 ke atas Agensi Pelancongan di Malaysia Siti Norhayati binti Shamsulazam Kolej Komuniti Kuala Langat [email protected] Abstrak: Kajian kes ini dijalankan untuk menentukan kesan COVID-19 ke atas agensi Pelancongan di Malaysia semasa tempoh Pandemik COVID-19. Ia penting dalam menentukan situasi semasa dan menjelaskan perkembangan kemandirian mereka, sekiranya berlaku krisis yang sama pada masa hadapan. Kaedah penyelidikan kuantitatif telah digunakan untuk mendapatkan maklumbalas terhadap 102 responden yang terdiri dari agensi Pelancongan di sekitar Lembah Klang. Hasil dapatan penyelidikan mendedahkan bahawa, Pandemik COVID-19 telah menjejaskan perniagaan semasa, oleh itu strategi telah dapat dikenal pasti bagi memastikan kelangsungan perniagaan pada masa hadapan. Kesan Pandemik COVID-19 menunjukkan bahawa agensi Pelancongan sedang menghadapi kesukaran dalam operasi mereka, iaitu yang melibatkan; 1) jualan pakej Pelancongan 2) kewangan 3) pelanggan dan 4) semangat moral kakitangan. Bagi agensi Pelancongan yang masih bertahan dan terselamat, mereka telah mengubah strategi untuk 1) mengurangkan kos operasi 2) mendapatkan harga yang berpatutan daripada pembekal 3) menukar produk dan perkhidmatan kepada perniagaan baharu. Kemandirian atau kebertahanan sesebuah agensi Pelancongan adalah penting, kerana sektor Pelancongan adalah salah satu industri yang penting di Malaysia. Strategi yang dipilih akan dicabar dalam keberkesanannya dalam memulakan semula industri Pelancongan apabila status endemik diumumkan pada April 2022. Kajian masa hadapan akan menentukan sama ada strategi yang dipilih berjaya atau sebaliknya. Kata kunci: COVID-19, Coronavirus, Agensi Pelancongan, Industri Pelancongan 1.1 Latar Belakang Kajian Wabak virus yang dahsyat yang dikenali sebagai penyakit coronavirus 2019, yang disebabkan oleh coronavirus SARS-CoV-2, sedang merebak ke seluruh dunia (COVID-19). Pesakit yang mempunyai jangkitan ringan—kira-kira 80% daripada mereka—dirawat dan pulih sepenuhnya. Manakala, pesakit yang selebihnya mungkin sakit kritikal akibat kegagalan pernafasan atau pelbagai organ, jangkitan teruk, dyspnoea, dan ketepuan oksigen darah yang rendah (Lin et al., 2021). Sekumpulan kes radang paru-paru di bandar Wuhan, di wilayah Hubei, dilihat dengan teliti oleh pakar kesejahteraan China telah dimulakan pada penghujung 2019. Mikrob yang menyebabkan pneumonia virus dalam kalangan individu yang dipengaruhi ialah coronavirus SARS-CoV-2 baharu (Lin et al., 2021). Individu digalakkan untuk tinggal di rumah bagi melindungi diri mereka daripada jangkitan (Bhangu et al., 2020). Ia telah mencetuskan penurunan yang ketara dalam kedua-dua perspektif isi rumah dan luar dalam industri Pelancongan. Kajian ini secara berterusan mencari audit komprehensif tentang kesan Coronavirus ke atas perniagaan Pelancongan orang Cina (Gretzel et al., 2020). Menurut penemuan awal, sebilangan pesakit telah terdedah kepada penyakit itu di pasar makanan laut Huanan di Bandar Wuhan. Selain kerang, pelbagai jenis barangan eksotik, termasuk kelawar, ular, marmot dan burung, mudah didapati di pasaran. Disebabkan tabiat pemakanan dan habitatnya, haiwan eksotik diakui sangat terdedah kepada pembawa virus dankuman yang berpotensi tinggi. Hasilnya, sampel persekitaran yang diambil dari haiwan ini yang dijual di pasar Huanan telah diperiksa bagi menentukan dari mana virus atau bakteria yang menyebabkan penyakit radang paru-paru ini berasal (Nguyen et al., 2020). Jangkitan berbahaya ini telah mengorbankan sebahagian besar masyarakat di China. Oleh itu,Beijing telah menangguhkan keseluruhan kumpulan pelancong keluar dari China. Selain itu, bagi individu yang tinggal di Singapura, China, AS, dan Australia telah dilarang masuk ke laluan negara terpencil di kawasan itu. Terdapat beberapa perjalanan domestik dan global telah dilarang sama sekali dan dibatalkan kerana Virus Corona telah merebak dengan teruk.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 367 Tambahan pula, pengangkutan udara adalah yang paling terkesan akibat pembatalan perjalanandari China kerana penyebaran wabak coronavirus (Maliszewska et al., 2020). World Travel and Tourism Council (WTO) telah memberi amaran serta merta akibat daripada COVID-19, ini kerana lebih 50 juta pekerjaan dalam industri Pelancongan mungkin berada dalam keadaan bahaya dan genting. Penulis, Ratnasingam et al., (2020) menyatakan bahawa, di Malaysia, Pandemik COVID-19 di ambil secara serius oleh pihak kerajaan, selaras dengan garis panduan yang ditetapkan oleh WHO, yang perlu dipantau bagi mencegah penularan secara besar-besaran. Sehingga 25 April 2020, terdapat 5,742 kes dan 98 kematian di Malaysia. Berdasarkan perkembangan ini, kerajaan Malaysia telah mengambil tindakan pantas untuk mengelak peningkatan kes COVID-19 secara eksponen dengan menyaring dan menguji individu berisiko tinggi tanpa henti, mengasingkan pesakit, dan kuarantin kontak untuk mencegah penyebaran sekunder (Ratnasingam et al., (2020)). Tambahan lagi, perkara yang tidak dapat dielakkan adalah penjarakan sosial telah menjadi kebiasaan dalam semua aktiviti harian. Sektor Pelancongan Malaysia telah terjejas teruk oleh Pandemik COVID-19, sama seperti kesan yang dialami oleh banyak negara di seluruh dunia. Adalah penting bagi pakar dan pihak berkepentingan untuk mempunyai rancangan taktikal, apabila perintah kawalan pergerakan (PKP) ditingkatkan, untuk memastikan keselamatan diberi keutamaan dalam kalangan pelancong semasa dalam perjalanan. Selain itu, aktiviti acara dan Pelancongan juga telah mengalami kejatuhan teruk kerana masyarakat kini mempunyai alternatif kepada telepersidangan untuk saling berhubung dan beralih ke ruang maya untuk berkumpul bagi aktiviti mesyuarat. 1.1.1 Status situasi wabak COVID-19 di seluruh dunia Hanya selepas dua hari China melaporkan kematian pertama akibat COVID-19 pada 11 Januari 2020, Thailand mengumumkan kejadian pertama penyakit (WHO, 2020c). Seperti yang dinyatakan oleh penyelidik Secon et al., 2020, di lapangan terbang Thailand, Hong Kong, Korea Selatan dan Singapura, prosedur pemeriksaan yang lebih teliti untuk pelancong yang mengalami demam telah dilaksanakan akibat daripada kejadian ini. Tambahan pula, kes pertama di negara ini ditemui pada seseorang yang pernah ke Wuhan pada 20 Januari 2020. Manakala kes pertama pertama kali dilaporkan di Sweden dan Sepanyol pada 31 Januari 2020, dan dua kes pertama pada mulanya dilaporkan. di Rusia dan UK, virus SARS-CoV-2 masih merebak ke seluruh dunia pada masa penulisan (Worldometer, 2020). Manakala, 10 negara teratas dengan kes COVID-19 terbanyak direkodkan setakat 11 April, 2020 seperti yang disenaraikan dalam Jadual 1. Maklumat terkini tentang bilangan kes COVID-19 di seluruh dunia boleh didapati dari banyak sumber. Jumlah kes di luar China, di mana wabak virus pertama kali muncul, telah meningkat kepada lima negara.Pengkaji, Ain Umaira Md et al., 2020 dalam kajian menyatakan bahawa, saiz dan populasi setiap negara hanyalah dua daripadabanyak faktor yang telah menyumbang kepada peningkatan kejadian. Oleh kerana kumpulan kes yang dijangkiti berbeza dari negara ke negara, adalah tidak adil untuk menilai keupayaan pihak berkuasa untuk mengendalikan kes penyakit hanya berdasarkan jumlah keseluruhan kematian dan kes pulih. Jadual 1 Menunjukkan sepuluh negara teratas dengan kes COVID-19 terbanyak setakat 11 April 2020 (Worldometer, 2020).

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 368 1.1.2 Status situasi wabak COVID-19 di Malaysia Ancaman COVID-19 di Malaysia semakin ketara selepas Singapura, negara jiran Malaysia, melaporkan kes import pertama COVID-19 dari Wuhan, China, pada 23 Januari 2020. Ini juga merupakan kes positif pertama negara itu. Lapan kenalan rapat daripada contoh pertama ini ditemui di Johor, Malaysia (Abdullah, 2020b). Selain itu, penulis juga menyatakan bahawa kes positif COVID-19 pertama dilaporkan di Malaysia pada 25 Januari 2020, kurang daripada 48 jam selepas kes pertama dilaporkan di Singapura. Ini adalah kes yang dibawa masuk dari Wuhan, China. Daripada kes awal, sebanyak lapan kes positif dilaporkan dalam tempoh enam hari sahaja. Semua kes ini dibawa masuk dari China. Pada 3 Februari 2020, semasa Pandemik coronavirus pada 2021, sektor Pelancongan dan perhotelan akan terus menghadapi cabaran yang belum pernah berlaku sebelum ini, dan kejayaannya akan ditentukan oleh cara pihak berkepentingan, seperti firma dan hartanah individu, bertindak balas dan menyesuaikan diri dengan keadaan. Kementerian Pelancongan, Kesenian dan Kebudayaan Malaysia telah merangka dan melaksanakan beberapa langkah untuk membantu sektor Pelancongan negara pulih dan berkembang. Menurut artikel Vasantha Ganesan dalam Mingguan The Edge Malaysia, ketibaan pelancong ke Malaysia menurun sebanyak 78.6% kepada 4.29 juta dalam sembilan bulan pertama 2020, turun daripada 20.1 juta tahun sebelumnya. 4.23 juta pelancong datang sebelum sempadan ditutup pada 18 Mac 2020. Akibatnya, penerimaan pelancong turun 80.9 peratus kepada RM12.6 bilion daripada RM66.1 bilion pada suku sebelumnya. Tambahan pula, banyak hotel telah berjuang untuk terus bertahan sejak larangan kemasukan itu dilaksanakan. Bagi tahun 2020, industri perhotelan sahaja dijangka kehilangan hasil sebanyak RM6.54 bilion. 109 hotel, pusat peranginan, motel, homestay dan chalet telah ditutup secara kekal sejak Mac 2020. Selain itu, terdapat banyak daripada mereka terpaksa ditutup dengan sejarah yang panjang dalam sektor ini dan atau mengurangkan aktiviti atau kakitangan tertentu, yang kemudiannya mengurangkan tenaga buruh dan produktiviti dan akhirnya mempengaruhi ketidakberuntungan sektor ekonomi Pelancongan. Kajian ini bertujuan untuk menonjolkan kesan COVID-19 ke atas agensi Pelancongan di Malaysia menggunakan kaedah kuantitatif dan sokongan dengan strategi bagaimana mereka menangani krisis semasa. Tamabahan lagi, industri perhotelan sahaja dijangka kehilangan hasil sebanyak RM6.54 bilion diikuti dengan 109 hotel, pusat peranginan, motel, homestay dan chalet telah ditutup secara kekal sejak Mac 2020. Selain itu, terdapat banyak daripada mereka terpaksa ditutup dengan sejarah yang panjang dalam sektor ini dan atau mengurangkan aktiviti atau kakitangan tertentu, yang kemudiannya mengurangkan tenaga buruh dan produktiviti dan akhirnya mempengaruhi ketidakberuntungan sektor ekonomi Pelancongan. Kajian ini bertujuan untuk memfokuskan kesan COVID-19 ke atas agensi Pelancongan di Malaysia dengan menggunakan kaedah kuantitatif dan dibantu oleh strategi untuk mereka menangani krisis semasa. Mengikut penulisan Lin Lean Lim, (2020) pengurangan aktiviti sosial dan rekreasi akan terus mengurangkan pelaburan selepas tempoh PKP berakhir, sehingga Pandemik diuruskan dengan betul di seluruh dunia. Selain daripada Pandemik, ekonomi domestik akan terjejas oleh kejatuhan mendadak dan turun naik harga minyak mentah yang tidak menentu, serta gangguan bekalan berterusan sektor komoditi. Pengeluaran kelapa sawit, minyak mentah dan gas asli akan dihalang oleh keadaan cuaca yang tidak baik dan kerja penyelenggaraan. 1.2 Pernyataan masalah COVID-19 telah meletakkan kempen Melawat Malaysia 2020 (VM2020) dalam risiko, kerana 50 peratus pelancong Malaysia datang dari Singapura dan China. Peningkatan jumlah kejadian Pandemik COVID-19 di kedua-dua negara telah mengakibatkan pembatalan beberapa lawatan, mengakibatkan penurunan ketara dalam bilangan pelancong yang melawat Malaysia (Foo et al., 2021). Perdana Menteri Malaysia mengarahkan empat fasa Perintah Kawalan Pergerakan (PKP) untuk membendung sepenuhnya virus itu, kerana mereka menjangkakan jumlah kes COVID-19 akan berterusan. Had yang dikenakan semasa PKP akan memburukkan lagi penguncupan industri Pelancongan Malaysia, memerlukan strategi yang kukuh untuk membantu peserta industri. Menurut Presiden Persatuan Agensi Pelancongan dan Pengembaraan Malaysia (MATTA), Datuk Tan Kok Liang dalam Mingguan The Edge Malaysia, pada 11 Januari 2021, menyatakan bahawa ketika Pandemik berterusan, sektor Pelancongan kekal "tidak dapat diramalkan dan rapuh," dengan kebanyakan agensi persatuan memasuki mod hibernasi sementara menunggu keadaan

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 369 kembali normal. Selain daripada 95 perniagaan pelancong dan penyedia aktiviti Pelancongan yang telah gulung tikar. Ekonomi negara yang bergantung kepada Pelancongan telah terjejas teruk oleh Pandemik, kesan dari percutian yang dibatalkan dan lawatan perniagaan kepada sempadan adalah terhad. Ini telah memberi kesan kepada ekonomi global. KDNK global telah menurun, yang telah memberi kesan yang besar kepada berjuta-juta pekerjaan. Disebabkan penutupan negara, sekatan perjalanan, kawalan virus yang tidak stabil dan kepercayaan pengembara yang rendah, ketibaan pelancong telah menurun di peringkat antarabangsa. Menurut Pertubuhan Pelancongan Dunia Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, Pelancongan antarabangsa mungkin telah kembali ke tahap yang dilihat 30 tahun lalu. Pakar percaya bahawa, bersama dengan kawalan jangkitan yang tertangguh dan keyakinan pelanggan yang rendah, sekatan perjalanan adalah penghalang paling serius kepada pemulihan industri Pelancongan global (Nabi & Mishra, 2021). Kes COVID-19 pertama dilaporkan di Malaysia pada 25 Januari 2020, dan sehingga akhir Februari, terdapat 25 kes (rujuk Rajah 1.2). Rajah 1.3 menunjukkan bagaimana jumlah kes meningkat secara drastik daripada 25 pada 1 Mac 2020 kepada 2,626 pada 31 Mac 2020. Berikutan penularan wabak itu, kerajaan Malaysia mengeluarkan Perintah Kawalan Pergerakan (PKP) yang akan dilaksanakan mulai 18 Mac hingga Mac. 31, 2020. Berikutan peningkatan jumlah kes COVID-19, kerajaan telah mengumumkan fasa kedua PKP, yang akan berlangsung dari 1 April hingga 14 April 2020(Pertubuhan Kesihatan Sedunia, 2020). Keluk penawaran dan permintaan di seluruh dunia telah terjejas oleh penutupan China, yang telah memberi kesan besar kepada ekonomi Malaysia. Industri pelancongan adalah yang pertama terjejas, dengan lebih 10 juta pelawat dari China dan Singapura melawat Malaysia pada tiga suku pertama 2019. (Azman, 2020). Selain itu, lebih 170,000 tempahan bilik hotel bernilai RM 68 juta telah dibatalkan, dengan majoriti daripadanya datang dari China (Malaysia Association of Hotel, 2020). Sektor penerbangan juga terjejas oleh Pandemik COVID-19, dengan penurunan 25.49 juta penumpang. Ini mengakibatkan kerugian hasil lebih daripada $3.3 bilion bagi sektor penerbangan, serta kehilangan 169,700 pekerjaan (IATA, 2020). Oleh itu, kajian ini dihasilkan bagi memberi gambaran yang lebih jelas terhadap Kesan Pendemik COVID-19 ke atas Industri Pelancongan khasnya kepada Agensi Pelancongan di Malaysia. Permasalahan adalah memberi kesan kepada operasi Agensi Pelancongan di Malaysia yang mengaitkan kepada masalah berkaitan kewangan, jualan pakej pelancongan, pelanggan, moral staf serta strategi bagi memastikan permasalahan itu dapat dikurangkan. Figure 1 Kes PANDEMIK COVID-19 di Malaysia (25 Jan 2020 - 29 Feb 2020) Figure 2 Rajah 1.3 Kes COVID-19 di Malaysia (1 Mac 2020 – 31 Mac 2020)

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 370 1.3 Objektif kajian Terdapat dua objektif utama untuk melakukan kajian ini, iaitu seperti berikut: 1. Untuk mengenal pasti kesan Pandemik COVID-19 ke atas agensi Pelancongan diLembah Klang 2. Untuk menentukan strategi yang dipilih oleh agensi Pelancongan dalam meneruskankelangsungan hidup mereka 1.4 Metodologi Kajian Subjek kajian adalah pekerja sesebuah agensi Pelancongan. Populasi ini dipilih berdasarkan statistik Statistik Pelesenan Pelancongan Oktober (2019), yang menunjukkan terdapat sejumlah 6,288 agensi Pelancongan di Malaysia. Menurut Statistik Perniagaan OperasiPelancongan dan Agensi Pelancongan (2019) di bawah Kementerian Pelancongan, Kesenian dan Kebudayaan Malaysia, jumlah keseluruhan agensi Pelancongan di Lembah Klang dianggarkan sekitar 2,000. 1.4.2 Persampelan Saiz sampel dikenali sebagai subset populasi. Ia mampu menentukan generalisasi keseluruhan populasi melalui responden agensi Pelancongan di Lembah Klang dengan mendapatkan ketepatan data daripada kajian ini. Saiz sampel untuk penyelidikan ini dipilih dengan menggunakan Tabachnick dan Fidell (2013), yang menyediakan formula untuk mengira keperluan saiz sampel, dengan mengambil kira bilangan pembolehubah tidak bersandar yang ingin digunakan oleh penyelidik: N > 50 =8m, di mana m = bilangan pembolehubah bebas). Menurut Hair et al. (2010), saiz sampel minimum hendaklah 100. 1.4.3 Reka Bentuk Persampelan Batasan utama kajian itu ialah kesan serius daripada Pandemik COVID-19. Untuk kajian semasa, persampelan rawak mudah telah dipilih. Persampelan rawak mudah, sebaliknya, melibatkan pemilihan sampel daripada set nombor yang dijana secara rawak. Ia memerlukan penciptaan bingkai pensampelan, yang merupakan senarai atau pangkalan data semua ahli populasi. Maklumat yang dikumpul direkodkan dan dimasukkan ke dalam komputer untuk dianalisis. Jadual 3.2 menunjukkan spesifik prosedur sampel, data dikumpul sehingga 18 Februari 2022 untuk menambah bilangan responden. Jadual 3.2 1.4.4 Prosedur Pengumpulan Data Pakej Statistik untuk Sains Sosial digunakan untuk mengukur analisis statistik data kuantitatifyang ditemui daripada instrumen kajian. Meulman & Heiser (2001) menyatakan bahawa SPSSadalah kaedah analisis statistik yang diiktiraf dan biasa digunakan untuk

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 371 pengurusan dan penyelidikan data mikrokomputer dalam kalangan saintis sosial dan profesional lain. 1.5 Dapatan kajian Kajian ini menyasarkan untuk mengumpul data sekurang-kurangnya 82 sampelberdasarkan formula Tabachnick dan Fidell (2013). Sebanyak 102 borang soal selidik telah berjaya dikumpul. Walau bagaimanapun, penyaringan data telah menghapuskan banyak tinjauankerana isu seperti itu sebagai jawapan yang salah, cuai dan cuai kepada soalan yang boleh disahkan. Didapati lapan sampel terpaksa dikeluarkan kerana ia tidak sesuai untuk kajian ini. Oleh yang demikian, kajian ini berjaya mengumpul 102 sampel yang sah untuk penilaian yangmenghasilkan 92.7%. 1.5.2 Analisis Deskriptif Analisis deskriptif yang terdiri daripada kekerapan, peratusan, median, min dan sisihan piawai digunakan untuk menerangkan item dalam setiap pembolehubah. Nilai median digunakan dalam analisis item kerana skala pengukuran adalah ordinal. Walau bagaimanapun, bagi setiappembolehubah, skor min dan sisihan piawai dikira kerana sifat skala adalah selang. Bahagian ini menerangkan analisis deskriptif setiap pembolehubah dalam kajian ini termasuk impak ke atas pakej Pelancongan, impak ke atas kewangan, impak ke atas pelanggan, impak ke atas semangat kakitangan. Analisis deskriptif dijalankan untuk menjawab objektif kajian kajian dengan melihat skor min dan sisihan piawai yang dinilai oleh responden. Bahagian seterusnya akan membincangkan lagi statistik deskriptif bagi setiap item dalam setiap dimensi soal selidik. 1.5.3 Analisis Deskriptif untuk Pembolehubah Bebas Jadual 4.8 menunjukkan hasil analisis deskriptif kesan Covid 19 terhadap agensi Pelancongandalam kalangan responden dalam kajian ini. Nilai min yang tinggi menunjukkan bahawa, pembolehubah yang lebih mempengaruhi kesan terhadap agensi Pelancongan berdasarkan sudut pandangan responden. Jadual itu mendedahkan semua kesan Covid 19 ke atas agensi Pelancongan berada dalam empat kategori kerana nilai min berada dalam julat 4.56 hingga 4.64nilai titik. Jadual 4.8 Ringkasan Keputusan Analisis Deskriptif untuk kesan Covid 19 terhadap Agensi Pelancongan 1.5.4 Analisis Deskriptif untuk Pembolehubah Bersandar Jadual 4.9 di bawah menunjukkan keputusan analisis deskriptif bagi Strategi kelangsungan perniagaan bagi mengenal pasti hubungan ke atas kesan COVID-19 ke atas agensi Pelancongandalam kalangan responden dalam kajian ini. Nilai min yang tinggi menunjukkan bahawa, responden mencadangkan untuk memberi tumpuan kepada strategi untuk kelangsungan perniagaan.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 372 Jadual 4.9: Keputusan Ringkasan Analisis Deskriptif untuk Strategi bagi kelangsungan perniagaan 1.5.6 Analisis regresi Memandangkan, analisis korelasi mengesahkan bahawa, hubungan bivariat di antara pembolehubah adalah wujud secara signifikan, maka untuk meneliti objektif kajian di atas, analisis regresi berganda merupakan teknik yang boleh digunakan untuk meneroka hubungan antara satu pembolehubah bersandar selanjar dan sebilangan pembolehubah bersandar. pembolehubah. Model regresi ini mempunyai satu set pembolehubah tidak bersandar (iaitu, impak ke atas pakej Pelancongan, impak ke atas kewangan, impak kepada pelanggan dan impak kepada kakitangan semangat) dan akan mundur ke arah strategi untuk kelangsungan perniagaan untuk agensi Pelancongan. Bagi mendapatkan keputusan yang tidak berat sebelah dan sah, analisis regresi ini mempunyai andaian yang perlu dipenuhi untuk mendapatkan keputusan yang tidak berat sebelah dan sah. Andaian adalah: (a) baki model regresi bertaburan normal, (b) baki model mempunyai varians malar (homoskedastisitas), (c) terdapat hubungan linear antara pembolehubah bebas dan pembolehubah bersandar, (d) tiada outlier berkenaan dengan pembolehubah bersandar dan outlier dalam kalangan pembolehubah bebas dalam model ini wujud, dan (e) tiada masalah multikolineariti dalam kalangan pembolehubah bebas. Andaian (a) ialah akses dengan melaksanakan plot plot PP Normal yang dihasilkan secara automatik oleh pilihan analisis regresi berganda oleh perisian SPSS. Jika nilai baki majoriti terletak pada garis lurus, maka andaian (a) telah dipenuhi. Untuk mengakses andaian (b) Plot taburan sisa piawai berbanding nilai ramalan piawai telah dilakukan. Sekiranya coraksistematik tidak wujud dalam plot serakan ini, andaian (b) dipenuhi dan juga andaian (c) dipenuhi (Field, 2009; Sheridan et. al., 2010). Untuk andaian (d) kehadiran outlier terhadap pembolehubah bersandar boleh dikesan daripada plot Taburan baki piawai. Pallant (2010) dan Sheridan et. al. (2010) mentakrifkan outlier sebagai kes yang mempunyai baki piawai lebih daripada 3.0 atau kurang daripada -3.0.Untuk pengesanan luar biasa terhadap pembolehubah bebas, jarak Mahala Nobis digunakan untuk mengesan kes ini. Nilai khi kuasa dua kritikal menggunakan bilangan pembolehubah bebas sebagai darjah kebebasan, dengan tahap alfa ialah .001 digunakan untuk menyemak samaada kes adalah outlier atau tidak (Pallant, 2010; Sheridan et. al., 2010). Jadual 4.12 keputusan ringkasan analisis regresi

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 373 Jadual 4.12 menunjukkan keputusan analisis regresi. Ia boleh membuat kesimpulan bahawa hanya tiga pembolehubah tidak bersandar (Impak ke atas pakej Pelancongan, B = 0.076, t = 2.754, p <.05; Impak ke atas Kewangan, B = 0.416, t = 7.280, p <.001 dan Kesan kepada Pelanggan, B = 0.378, t = 4.953, p <.001 ) secara signifikan mempengaruhi strategi untuk kelangsungan perniagaan kerana nilai kebarangkalian nilai signifikan adalah kurang daripada .05 (nilai p <.05), manakala satu lagi pembolehubah tidak bersandar (kesan). ke atas semangatkakitangan, B = 0.068, t = .864, p = .390) tidak menjejaskan strategi untuk kelangsungan perniagaan secara signifikan. Selepas meneliti dengan teliti, Impak ke atas semangat kakitangan pembolehubah tidak bersandar perlu dikeluarkan daripada model awal kerana ia mempunyai nilai kebarangkalian tidak signifikan yang paling tinggi (nilai p = .390). 1.6 IMPLIKASI, HAD DAN CADANGAN 1.6.1 Kesan COVID-19 terhadap agensi Pelancongan di Lembah Klang Merujuk kepada jadual 4.8 dalam bab 4, pengkaji boleh menilai bahawa kesan ke atas pelanggan mempunyai tahap persetujuan tertinggi yang berkaitan dengan ukuran konstruk kesan Covid 19 terhadap penarafan agensi Pelancongan oleh responden. Nilai min bagi semuaitem dalam empat pembolehubah ini berada dalam julat 4.56 hingga 4.64 nilai titik potong. Iamenunjukkan bahawa lebih separuh daripada kesan Covid 19 terhadap tindak balas agensi Pelancongan terhadap kategori bersetuju. Kesan kepada pelanggan mendapat nilai min tertinggi (M = 4.64) berbanding tiga kesan Covid 19 yang lain terhadap agensi Pelancongan. Impak kewangan disenaraikan sebagai impakkedua paling mempengaruhi penarafan Covid 19 oleh responden (M = 4.59) diikuti oleh kesanke atas nilai moral kakitangan (M = 4.56) dan kesan ke atas pakej Pelancongan (M = 4.17) mendapat yang terendah. nilai min berbanding dengan atribut lain. Dapatan ini serasi dengan dapatan Celik, S., & Atac, B. (2021) yang memaklumkan pengaruh COVID-19 turut memberi kesan kepada kandungan Pelancongan agensi Pelancongan dan juga dipadankan dengan penemuan Tursabnet (2020) yang menekankan bahawa COVID-19 telah hampir menghentikan operasi agensi Pelancongan dan mewujudkan sekatan perjalanan. Penemuan kajian menunjukkan bahawa COVID-19 mempunyai pengaruhke atas kandungan Pelancongan perniagaan Pelancongan. 1.6.2 Strategi untuk agensi Pelancongan bertahan daripada kesan COVID-19 Merujuk kepada jadual 4.9 dalam bab 4, dari segi nilai min, menunjukkan bahawa, penyataan majoriti nilai min yang tinggi iaitu 4.76 (SD = 0.50) menunjukkan bahawa, responden mencadangkan untuk memberi tumpuan kepada strategi untuk kelangsungan perniagaan. Ditunjukkan bahawa lebih separuh daripada jawapan responden hampir bersetujudengan instrumen yang dikaitkan dengan pembolehubah ini dari sudut pandangan responden. Dapatan ini serasi dengan dapatan Celik, S., & Atac, B. (2021) yang menunjukkan bahawa apabila ia datang untuk menangani isu COVID-19, jelas bahawa majoriti besar agensi sedang mencari cara untuk mengurangkan kos, manakala sesetengahnya menggunakan strategi seperti kepelbagaian pasaran/produk dan mencari pembekal baharu. Penemuan ini adalah setanding dengan kajian Tursabnet (2020). 1.7 Kesimpulan COVID-19 mempunyai pengaruh besar yang memerlukan pendekatan integratif untuk kajian. Sukar untuk memahami situasi ini kerana COVID-19 masih berterusan. Hasilnya, penyelidikan menjangkakan bahawa lebih banyak data dan maklumat boleh didapati. Semogaini hanyalah satu daripada banyak kajian yang boleh dijalankan pada masa hadapan bagi membantu industri Pelancongan dalam menangani masalah yang sama. Oleh kerana kekurangan masa dan sumber, kajian ini tidak dapat mendapatkan bantuan pakar dari sektor lain. Akibatnya, penyelidikan masa hadapan harus merangkumi disiplin lain yang telah membantu dalam mengurangkan kesan krisis dan pemulihan selepas krisis. Pada beberapa peringkat, seperti pemulihan ekonomi, termasuk industri Pelancongan, kerajaan memainkan peranan utama dalam memerangi COVID-19. Adalah penting untuk mengekalkan saluran komunikasi yang jelas untuk mewujudkan hubungan dan hubungan kerja yang produktif antara agensi pelancongan, kerajaan dan pihak swasta. Syarikat berkaitan Pelancongan juga harus cuba untuk terus kekal relevan. Banyak pinjaman tajaan

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 374 kerajaan tanpa faedah tersedia untuk membantu organisasi melalui tempoh yang sukar ini. Implikasi menutup firma atau memberhentikan kakitangan mungkin membawa kemudaratan kepada seluruh negara. Adalah penting untuk mengekalkan saluran komunikasi yang jelas bagi mewujudkan hubungan dan hubungan kerja yang produktif. Terdapat banyak pinjaman tajaan kerajaan tanpa faedahtersedia untuk membantu organisasi bagi melalui tempoh yang sukar ini. 1.7.1 Implikasi Kajian Penyelidik mengkaji kesan pandemik ke atas sektor Pelancongan, dan memfokuskan pada bagaimana setiap komponen yang terjejas saling berkaitan. Ini amat penting kerana ia membantu pembuat keputusan masa hadapan memahami perkara yang akan berlaku dan dalam susunan dalam kes Pandemik. Ini membolehkan pembuat keputusan menyusun strategi dan membangunkan rancangan yang lebih baik untuk mengurangkan kesan Pandemik ke atas sektor Pelancongan, khususnya untuk agensi Pelancongan. Berdasarkan Hasanat et al., (2020) peraturan banyak negara telah memberi kesan langsung kepada industri Pelancongan. Memandangkan Pandemik telah membawa dunia berhenti seketika, ini mempunyai implikasi kepada banyak perniagaan. Tambahan pula, di China, di mana coronavirus pada mulanya muncul, aktiviti kilang telah menjadi perlahan. Berbanding tahun sebelumnya, aktiviti komersilnegara, seperti pelaburan, jualan dan keluaran perindustrian, menurun pada suku pertama 2020.Dalam erti kata itu, dalam konteks krisis Pandemik sekarang, cadangan berikut dibuat sebagai strategi kelangsungan perniagaan. Tertumpu kepada pembangunan kecekapan dan keupayaanteras. Walaupun terdapat pelbagai artikel ilmiah mengenai kepelbagaian strategi bagi kejayaan korporat dalam pelbagai situasi, kepelbagaian mungkin bukan satu strategi tetapi sebaliknya satu lencongan atau pembaziran masa dan wang dalam krisis Pandemik semasa. Perniagaan teras mungkin terjejas, jika langkah berjaga-jaga tidak di ambil serius. Akhir sekali, kajian ini boleh membantu pengkaji akan datang untuk mengenal pasti keberhasilan strategi yang dipilih untuk menyokong kajian mereka. 1.7.2 Had dan Syor untuk Penyelidikan Masa Depan Batasan kajian ialah ia hanya menggunakan kajian deskriptif kuantitatif; data kualitatif, seperti temu bual mendalam dengan responden, akan menjadikan kesimpulan kajian lebih besar. Temu bual mendalam harus mendedahkan maklumat lanjut tentang perubahan dalam corak perjalanan selepas Pandemik COVID-19. Oleh kerana kekurangan maklumat, adalah perlu untuk menunjukkan batasan kajian. Pertama sekali, kajian ini terhad kepada pendekatanpenyelidikan kuantitatif. Walaupun kesimpulannya berharga, ia telah menarik untuk melihat sama ada pendekatan penyelidikan kualitatif boleh digunakan untuk mengemukakan pandangan yang berbeza mengenai kejadian itu. Ia juga bernilai mengambil kira saiz sampel yang kecil. Walaupun penyelidikan kualitatif boleh dijalankan dengan hanya satu sampel (Jennings, 2010), biasanya lebih baik untuk memasukkan sampel yang pelbagai untuk mendapatkan sudut pandangan yang lebih besar. Berdasarkan hasil kajian ini, hala tujupenyelidikan selanjutnya perlu dibuat. Seperti yang dinyatakan sebelum ini dalam perbualan, komunikasi terbuka dan keterbukaan maklumat adalah penting dalam memastikan agensi Pelancongan bertahan dan berkembang maju. Juga penting untuk menggalakkan kerjasama dikalangan pelbagai pihak yang berkepentingan. Perhubungan boleh diwujudkan untuk membolehkan rangkaian antara organisasi, yang merupakan salah satu faktor terpenting dalam kejayaan agensi Pelancongan. Walaupun penyelidikan ini memberikan pandangan dan penemuan yang berharga, terdapat beberapa batasan yang harus diketengahkan dan dibincangkan. Batasan pertama kajian ialah populasi. Ini kerana data yang dikumpul daripada senarai Travel Operating Business and Travel (TOBTAB) daripada portal rasmi Kementerian Pelancongan, Kesenian dan Kebudayaan Malaysia, tidak dikumpul secara khusus. Ini kerana mereka masih belum mempunyai sistem yang sesuai untuk menyimpan data senarai agensi Pelancongan di Malaysia. Selain itu, data itu juga tidak wujud sama ada dalam Tourism Malaysia atau Malaysian Association of Tour & Travel Agents (MATTA). Oleh itu, ini bolehditambah baik dengan sistem rekod yang cekap untuk memberikan data yang tepat dan tepat untuk penyelidikan seterusnya. Batasan kedua kajian ialah beberapa agensi Pelancongan enggan mengedarkan borangsoal selidik kepada responden kerana ingin mengelak prestasi perniagaan mereka dinilai. Pada masa akan datang, terdapat banyak peluang untuk diterokai daripada

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 375 penyelidikan ini. Hasil daripada sedikit kajian empirikal yang mengkaji kesan COVID-19 ke atas agensi pelanconganke arah strategi kelangsungan perniagaan, terdapat ruang untuk penerokaan lanjut sama ada dalam metodologi penyelidikan kuantitatif atau kualitatif di Malaysia. Penyelidik atau penyelidik lain boleh meneliti faktor lain seperti harga atau kepuasan pelanggan sebagai pembolehubah pengantara dan mengenal pasti pembolehubah baharu. Penyelidikan ini akan menjadi subjek yang menarik untuk penyelidikan lanjut dan juga boleh diuji di bahagian lain di dunia. Kajian masa depan juga harus melibatkan sama ada strategi yang dipilih berjaya atau sebaliknya. RUJUKAN Ain Umaira Md, S., Syafiqah Nur Azrie, S., Rathedevi, T., Nor Kamariah, N., Azmawani Abd, R., Zamberi, S., Aini, I., & Mohamed Thariq Hameed, S. (2020). COVID-19 outbreak in Malaysia: Actions taken by the Malaysian government. International Journal of Infectious Diseases, 97, 108–116. https://doi.org/10.1016/j.ijid.2020.05.093 Bhangu, A., Lawani, I., Ng-Kamstra, J. S., Wang, Y., Chan, A., Futaba, K., Ng, S., Ebele, E., Lederhuber, H., Tabiri, S., Ghosh, D., Gallo, G., Pata, F., Di Saverio, S., Spinelli, A., la Medina, A. R. De, Ademuyiwa, A. O., Akinbode, G., Ingabire, J. A., … Dames, N. (2020). Global guidance for surgical care during the COVID-19 Pandemic. British Journal of Surgery, 107(9), 1097–1103. https://doi.org/10.1002/bjs.11646 Foo, L. P., Chin, M. Y., Tan, K. L., & Phuah, K. T. (2021). The impact of COVID-19 on tourism industry in Malaysia. Current Issues in Tourism, 24(19), 2735–2739. https://doi.org/10.1080/13683500.2020.1777951 Gretzel, U., Fuchs, M., Baggio, R., Hoepken, W., Law, R., Neidhardt, J., Pesonen, J., Zanker, M., & Xiang, Z. (2020). e-Tourism beyond COVID-19: a call for transformative research. Information Technology and Tourism, 22(2), 187–203. https://doi.org/10.1007/s40558-020- 00181-3 Hasanat, M. W., Ashikul Hoque, F. A. S., Mashrekha Anwar, P., Dr., Hamid, A. B. A., & Prof. Dr. Huam Hon Tat. (2020). The impact of coronavirus on business continuity planning. Asian Journal of Multidisciplinary Studies, 3(1), 85–90. https://searchdisasterrecovery.techtarget.com/The-impact-of-coronavirus-on-businesscontinuity-planning?track=NL1822&ad=932824&src=932824&asrc=EM_NLN_124631071&utm_medium=EM&utm _source=NLN&utm_campaign=20200310_Is your business continuity plan Lin Lean Lim. (2020). The socioeconomic impacts of COVID-19 in Malaysia : Policy review and guidance for protecting the most vulnerable and supporting enterprises. International Labour Organization, 1–99. http://ilo.org/wcmsp5/groups/public/---asia/--- ro-bangkok/documents/publication/wcms_751600.pdf Lin, S., Kantor, R., & Clark, E. (2021). Coronavirus Disease 2019. Clinics in Geriatric Medicine, 37(4), 509–522. https://doi.org/10.1016/j.cger.2021.05.001 Malaysia. (2006). Act 482 TOURISM INDUSTRY ACT 1992. The Commissioner of Law Revision, Malaysia, January, 1–35. http://www.agc.gov.my/Akta/Vol. 10/Act 482.pdf Maliszewska, M., Mattoo, A., & van der Mensbrugghe, D. (2020). The Potential Impact of COVID-19 on GDP and Trade: A Preliminary Assessment. The Potential Impact of COVID-19 on GDP and Trade: A Preliminary Assessment, April. https://doi.org/10.1596/1813-9450-9211 Nabi, S., & Mishra, V. P. (2021). Analysis and Impact of COVID-19 on Economy and Organization. Proceedings of 2nd IEEE International Conference on Computational Intelligence and Knowledge Economy, ICCIKE 2021, 219–224.

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 376 https://doi.org/10.1109/ICCIKE51210.2021.9410734 Nguyen, T. M., Zhang, Y. Y. G. W. Y. Y. Z. L., Pandolfi, P. P., Chen, P. Y. P.-Y., Mao, L., Nassis, G. P., Harmer, P., Ainsworth, B. E., Li, F. B. F., Liu, Y. Y. Y. Y. Y. L., Gayle, A. A., Wilder-Smith, A., Rocklov, J., Lai, C. C., Shih, T. P., Ko, W. C., Tang, H. J., Hsueh, P. R., Allam, Z., … Leung, G. M. (2020). Ratnasingam, J., Khoo, A., Jegathesan, N., Wei, L. C., Latib, H. A., Thanasegaran, G., Liat, L. C., Yi, L. Y., Othman, K., & Amir, M. A. (2020). How are small and medium enterprises in Malaysia’s furniture industry coping with COVID-19 Pandemic? Early evidences from a survey and recommendations for policymakers. BioResources, 15(3), 5951–5964. https://doi.org/10.15376/biores.8.3.5951-5964

E-Prosiding Seminar SPSH Peringkat Kebangsaan 2022 | e-ISBN 978-967-18369-7-2 377 Persepsi Pelajar Kolej Komuniti Jempol Terhadap Sukan Mendaki Gunung Muhammad Syawal Yaakob¹*, Nor Samsila Ismail², Mohd Asri Baharuddin3 123Kolej Komuniti Jempol *[email protected] Abstrak Sukan mendaki gunung merupakan satu aktiviti yang mempunyai kebaikan yang meliputi aspek kesihatan, aspek perpaduan, dan juga memupuk budaya menghargai alam sekitar. Sukan mendaki gunung ini memerlukan keupayaan seseorang untuk berjalan dalam kumpulan sambil menghayati keadaan sekeliling dan boleh dilakukan oleh sesiapa sahaja, pada bila-bila masa dengan kos yang minimum. Namun, zaman teknologi masa kini, masyarakat lebih terdedah dengan penggunaan gajet dan peralatan elektronik yang membolehkan seseorang sampai ke sesuatu tempat hanya dengan menonton video atau melayari internet tanpa melibatkan pergerakan fizikal. Kajian ini dijalankan bagi mengetahui persepsi pelajar Kolej Komuniti Jempol terhadap aktiviti sukan mendaki gunung serta untuk mengetahui dapatan kajian lepas mengenai kebaikan dan kelebihan sukan mendaki gunung. Satu set soal selidik telah diedarkan kepada 50 orang pelajar kolej. Sebanyak 44 borang yang lengkap telah diterima dan dianalisis. Hasil analisis menunjukkan secara purata majoriti pelajar bersetuju bahawa sukan mendaki gunung adalah baik untuk kesihatan, meningkatkan stamina, pelajar lebih menghargai alam sekitar, dan juga dapat memupuk semangat perpaduan sesama individu. Justeru, penyelidik berharap agar kajian menyeluruh dapat dilakukan di peringkat pengurusan bagi melihat kesesuaian sukan mendaki ini untuk dijadikan sebagai salah satu subjek kokurikulum di masa akan datang. Di samping itu penyelidik juga berharap agar penganjuran aktiviti ini dapat dilakukan dengan kerap dengan penglibatan menyeluruh warga kolej di samping menerapkan ilmu asas yang berkaitan seperti kesihatan, perhubungan sosial dan kemanusiaan, serta berkaitan alam sekitar. Kata kunci: sukan mendaki, pendedahan alam sekitar, kesihatan, stamina 1.0 Pengenalan Aktiviti mendaki gunung semakin berkembang dan mendapat tempat di kalangan rakyat Malaysia (Johannis, 2016). Ini terbukti apabila aktiviti mendaki gunung yang sering dianjurkan oleh Kelab Kembara dan Rekreasi Kolej Komuniti Jempol sentiasa menarik minat pelajar untuk menyertainya. Pada 27 Januari 2022, program mendaki Bukit Melati, Nilai, Negeri Sembilan telah menarik penyertaan seramai 27 orang pelajar Kolej Komuniti Jempol. Selain itu, pada tahun 2019, program Ekspedisi Merdeka Mendaki Gunung Datuk, Rembau, Negeri Sembilan telah mendapat sambutan hangat daripada 39 orang pelajar Kolej Komuniti Jempol. Aktiviti mendaki, contohnya, kini sudah menjadi satu trend yang melangkaui segenap lapisan masyarakat tanpa mengira faktor umur. Boleh dikatakan setiap kali hujung minggu, bukit-bukit sekitar Lembah Klang tidak sunyi dan ibarat pusat belibelah dek kesesakan warga kota yang mendambakan kehijauan setelah bosan dengan persekitaran hutan konkrit. (Sinar Harian, 2019). Terdapat banyak manfaat daripada sukan mendaki gunung contohnya mengatasi