Maritime Transport E-book

124

ตารางท่ี 3-7 (ต่อ) Air Water Soil/ sediment Ecosystem Others

Activities/ Impacts Local Air
Pollution (NO2, SO2,
CO2,CO,VOC,PM

Noise
Vibration
Odour
Global Air pollution
impact
Water pollution
Water turbidity
Soll/sediment pollution
Acidification
Erosion
Land consumption
Blodly, loss
Habitat
loss/Degradation
Congestion
Waste generation

PortIn ports
expansion/
infrastructures
construction
and
maintenance
Fuel deposits
Discharge of
ballast water
Dumping of
black
(sewage) and
gray (shower,
sink, and
gallery) water
Bulk handling
and goods
movement
Industrial
activities
Spills

(ที่มา: Aneta, Barbara and Ernest, 2018)

125

การปฏิบตั ิการท่าเรือสีเขียว

คุณภาพดา้ น การใชพ้ ลงั งานและ การจดั การของเสีย คุณภาพท่ีอยอู่ าศยั การมีส่วนร่วม
ส่ิงแวดลอ้ ม ทรัพยากร และพ้ืนที่สีเขียว ทางสมั คม

1. มลภาวะทางน้า 1. การเลือกใชว้ ตั ถุดิบ 1. การจดั การขยะทว่ั ไป 1. การบารุงรักษา 1. การส่งเสริม
2. มลภาวะทางอากาศ 2. ปริมาณการใชน้ ้า 2. การจดั การขยะอนั ตราย คุณภาพท่ีอยอู่ าศยั ชุมชนและการศึกษา
3. มลภาวะทางเสียง 3. การใชพ้ ลงั งาน
2. ท่าเรือสีเขียว 2. การฝึกอบรม
พนกั งานท่าเรือ

4. มลภาวะทางบกและสารปนเป้ื อน

ภาพที่ 3-34 ตวั อยา่ งตวั ชีวดั สาคญั ดา้ นการเป็นท่าเรือสีเขียว
(ที่มา: Rong-Her C., Le-Hui L., and Shih-Chan T.)

ตารางที่ 3-8 ตวั อยา่ งการดาเนินกิจกรรมท่าเรือสีเขียวของทา่ เรือช้นั นา 20 แห่ง

อนั ดับ ท่าเรือ, ประเทศ กลยุทธ์โดยรวมของท่าเรือ โครงการท่าเรือสีเขียว/ แผนงาน
เร่ิมต้น

1 Shanghai, China ศูนยก์ ลางท่าเรือช้นั นา ออกแผนปฏิบตั ิการทา่ เรือสีเขียว

ระดบั โลก ภายใน 3 ปี

2 Singapore, ศูนยก์ ลางทา่ เรือช้นั นา ลดค่าธรรมเนียมร้อยละ 25 สาหรับเรือ

Singapore ระดบั โลก ที่เขา้ คุณสมบตั ิ

3 Shenzhen, China ศูนยก์ ลางท่าเรือบรรทุก ออกแผนปฏิบตั ิการ 5 ปี สาหรับการ

สินคา้ ระดบั โลก เป็นทา่ เรือคาร์บอนต่า และสนบั สนุน

โครงการระบบจา่ ยไฟฟ้าและการใช้

น้ามนั เตาท่ีมีกามะถนั ต่า

4 Ningbo- ศูนยก์ ลางท่าเรือบรรทุก นโยบาย ฉบบั ที่ 13 -ออกแผนปฏิบตั ิ 5

Zhoushan, China สินคา้ ระดบั โลก ปี การขนส่งสีเขียว

126

ตารางท่ี 3-8 (ต่อ)

อนั ดับ ท่าเรือ, ประเทศ กลยุทธ์โดยรวมของท่าเรือ โครงการท่าเรือสีเขียว/ แผนงาน
5 Hong Kong, ศูนยก์ ลางบริการเดินเรือที่ เร่ิมต้น
China สาคญั
6 Busan, South ศูนยก์ ลางท่าเรือระดบั โลก อูต่ ่อเรือของรัฐบาลกาลงั จะเป็นพ้นื ที่สี
Korea เขียว
7 Guangzhou, ศูนยก์ ลางทา่ เรือระดบั โลก วสิ ยั ทศั น์ปี 2030 ของท่าเรือปูซาน-กล
China ยทุ ธ์ท่าเรือสีเขียวและความปลอดภยั
ศูนยก์ ลางท่าเรือระดบั โลก แผนทา่ เรือและการขนส่ง ฉบบั ท่ี 13
8 Qingdao, China โดยลดการปล่อยก๊าซ
ศูนยก์ ลางท่าเรือระดบั โลก คาร์บอนไดออกไซด์
10 Tianjin, China ท่าเรือไดด้ าเนินการใชร้ ะบบตูค้ อน
ศูนยก์ ลางโลจิสติกส์และ เทนเนอร์อตั โนมตั ิแลว้
11 Rotterdam, ศูนยก์ ลางอุตสาหกรรม ออกแผนปฏิบตั ิการ 5 ปี ดา้ นการ
Netherlands ระดบั โลก ขนส่งตามแนวคิดการขนส่งสีเขียว
ใหร้ างวลั กบั เรือสินคา้ ท่ีไดต้ ามหลกั
12 Port Klang, ศุนยก์ ลางโลจิสติกส์ ดชั นีประเมินสภาพแวดลอ้ มของเรือ
Malaysia สาหรับภูมิภาคเอเชีย หรือเรือที่ไดใ้ บรับรองดา้ นเป็ นมิตร
กบั ส่ิงแวดลอ้ ม โดยการลด
13 Kaohsing, ศูนยก์ ลางทา่ เรือการขนส่ง คา่ ธรรมเนียมท่าเรือ
Taiwan ตูค้ อนเทนเนอร์และเพ่มิ การปฏิบตั ิงานทา่ เรือโดยใช้
มูลคา่ ของท่าเรือโลจิสติกส์ เทคโนโลยที ี่เป็นมิตรกบั สิ่งแวดลอ้ ม
14 Antwerp, ท่าเรือตน้ ทาง ในพ้นื ท่ีท่าเรือทางดา้ นเหนือและ
Belgium ตะวนั ตก
แผนแมบ่ ทปี 2040-โดยการพฒั นาให้
เป็ นท่าเรื อสีเขียว

แผนธุรกิจ ปี 2018-2020 คือ ลด
คาร์บอน และพฒั นาแบบยง่ั ยนื

127

ตารางที่ 3-8 (ต่อ)

อนั ดับ ท่าเรือ, ประเทศ กลยุทธ์โดยรวมของท่าเรือ โครงการท่าเรือสีเขียว/ แผนงาน
เริ่มต้น

15 Dalian, China ศูนยก์ ลางการขนส่ง ออกแผนปฏิบตั ิการ 5 ปี ฉบบั ที่ 13 คือ

ระหวา่ งประเทศและ สนบั สนุนใหม้ ีการพฒั นาปรับปรุงให้

ศูนยก์ ลางโลจิสติกส์ เป็นทา่ เรือสีเขียว ถือวา่ เป็นหน่ึงใน

ระหวา่ งประเทศ วตั ถุประสงคห์ ลกั

16 Xiamen, China ศูนยก์ ลางการขนส่ง ออกแผนปฏิบตั ิการ 5 ปี คือการพฒั นา

ระหวา่ งประเทศ และ ใหเ้ ป็นท่าเรือสีเขียว

ศูนยก์ ลางการขนถ่ายสินคา้

ระหวา่ งประเทศ

17 Hamburg, รักษาและขยายตาแหน่งใน ต้งั เป้าหมายท่ีจะเป็ นทา่ เรือสีเขียวในปี

Germany ฐานะศูนยก์ ลางการขนส่ง ค.ศ. 2525 เช่น ลดการปริมาณการใช้

ทางเรือช้นั นาของประทศ พลงั งานประมาณร้อยละ 5 เม่ือเทียบ

เยอรมนี กบั ปี ค.ศ. 2015

18 Tanjung Pelepas, Preferred Port มีนโยบายและโครงการท่าเรือสีเขียว

Malaysia ระหวา่ งปี ค.ศ. 2014-2020

19 Los Angeles, ประตูการคา้ ช้นั นาสาหรับ ลดคา่ ธรรมเนียมท่าเรือสาหรับเรือที่มี

U.S.A. การคา้ ระหวา่ งประเทศ/ คา่ ดชั นีช้ีวดั ทางส่ิงแวดลอ้ มสูง

ตน้ แบบความยง่ั ยนื

ปลอดภยั ความรับผดิ ชอบ

ตอ่ สงั คม ระดบั โลก

20 Long Beach, ประตูการคา้ ระหวา่ ง ลดการปล่อยมลภาวะทางอากาศ และ

U.S.A. ประเทศสาหรับการ การปล่อยกระแสไฟฟ้า ปรับปรุง

เคลื่อนยา้ ยสินคา้ ที่มีความ คุณภาพแหล่งน้าบริเวณทา่ เรือ ปกป้อง

เชื่อถือ และมีประสิทธิภาพ และรักษาระบบนิเวศทางน้าและท่ีอยู่

และความยงั่ ยนื อาศยั ของสตั วท์ ะเล

(ท่ีมา: Jasmine L. and Kevin L.)

Number of Ports 128

แมว้ า่ ทา่ เรือในภูมิภาคเอเชียจะมีบทบาทสาคญั มากกวา่ ในภูมิภาคอ่ืนในดา้ นปริมาณและ
มูลคา่ การคา้ แตใ่ นประเด็นดา้ นทา่ เรือสีเขียวและยง่ั ยนื น้นั พบวา่ ในปัจจุบนั ท่าเรือในยโุ รปคอ่ นขา้ ง
จะดาเนินการในเร่ืองน้ีไดด้ ีกวา่ ทา่ เรือในภูมิภาคอื่น โดยงานวจิ ยั ของ Tahazzud H., Michelle A.,
and Tony R. ที่ไดเ้ ผยแพร่ล่าสุดเม่ือปี ค.ศ. 2020 ที่ผา่ นมา ไดท้ าการศึกษาวจิ ยั เพ่ือประเมินและ
เปรียบเทียบการดาเนินงานเพื่อความยงั่ ยนื ของแตล่ ะท่าเรือ โดยเกบ็ ขอ้ มูลจาก 36 ทา่ เรือสาคญั ใน 3
ภูมิภาค ไดแ้ ก่ ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิ ค (AP) เช่น สิงคโปร์ เกาหลีใต้ (ปูซาน) ภูมิภาคยุโรป (EU) เช่น
เนเธอร์แลนด์ (รอตเตอร์ดมั ) เบลเยียม (แอนตเ์ วริ ์ป) และภูมิภาคอเมริกาเหนือ (NA) เช่น
สหรัฐอเมริกา (ลอสแองเจอลิส) แคนาดา (แวนคูเวอร์) ผลการศึกษาพบวา่ ความยงั่ ยนื ของทา่ เรือใน
ภูมิภาคยโุ รปดีกวา่ ท่าเรือในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิ คและภูมิภาคอเมริกาเหนือ ระดบั คา่ ความยง่ั ยนื ของ
ทา่ เรือในยโุ รปท้งั หมดจากกลุ่มตวั อยา่ งยใู่ นระดบั ปานกลางและสูง ในขณะท่ีท่าเรือในภูมิภาคเอเชีย
แปซิฟิ คท้งั หมดจากกลุ่มตวั อยา่ งอยใู่ นระดบั ปานกลางและต่า ในขณะที่ทา่ เรือในภูมิภาคอเมริกา
เหนืออยทู่ ้งั ระดบั สูง ปานกลาง และต่า โดยการศึกษาวจิ ยั คร้ังน้ีใชต้ วั ช้ีวดั ความยงั่ ยนื ถึง 25 ตวั ช้ีวดั
เช่น นโยบายดา้ นส่ิงแวดลอ้ ม ระบบมาตรฐานการจดั การส่ิงแวดลอ้ ม การใชพ้ ลงั งานหมุนเวยี น
ระบบตรวจสอบคุณภาพอากาศ น้า และเสียง เป็นตน้

12

10

8
Low (1-10)

6 Moderate (11-21)
4 High (22-23)

2

0
NA EU AP

ภาพที่ 3-35 เปรียบเทียบการดาเนินงานเพ่ือความยงั่ ยนื ของทา่ เรือในแตล่ ะภูมิภาค
(ที่มา: Tahazzud H., Michelle A., and Tony R.)

129

3.6.2 ท่าเรืออจั ฉริยะ (Smart Port)
จากการแขง่ ขนั ในการใหบ้ ริการ และพยายามพฒั นาขีดความสามารถในดา้ นตา่ งๆให้
สูงข้ึนเพอ่ื ผลประโยชนใ์ นการดาเนินธุรกิจและการเติบโตแบบยงั่ ยนื โดยเฉพาะท่าเรือสาคญั ของ
โลกไดพ้ ฒั นาเขา้ สู่ยคุ ท่ี 5 ของท่าเรือ ยคุ แห่งการกา้ วสู่ความเป็น “ทา่ เรืออจั ฉริยะ” โดยธนาคารเพอ่ื
การพฒั นาแห่งเอเชีย หรือ ADB (Asian Development Bank) ไดใ้ หค้ วามหมายวา่ เป็ นท่าเรือท่ีมีการ
ใชพ้ ้ืนที่ใหเ้ กิดประโยชน์สูงสุด ลดการใช้ เวลา ตน้ ทุน และทรัพยากรธรรมชาติ และยงั หมายถึงการ
ควบคุมเทคโนโลยชี ้นั สูง เพื่อเพม่ิ ประสิทธิภาพในดา้ นการปฏิบตั ิงานของท่าเรือ การใชพ้ ลงั งาน
และความยง่ั ยนื ทางสิ่งแวดลอ้ ม
ความเป็นท่าเรืออจั ฉริยะทาใหม้ ีการบูรณาการเทคโลโลยีต่าง ๆ เขา้ ดว้ ยกนั อยา่ งกลม
กล่อม ไม่วา่ จะเป็นเทคโนโลยกี ารสื่อสาร 5G เทคโนโลยคี วบคุมระบบปฏิบตั ิงานจากระยะไกล
(Remote Control Technology) เทคโนโลยกี ารติดตามสถานะตูส้ ินคา้ แบบออนไลน์ (Container
Online Tracking) เทคโนโลยรี ถบรรทุกไร้คนขบั (Autonomous Truck) เทคโนโลยปี ระตูอตั โนมตั ิ
(Gate Automation) รวมท้งั ระบบเครือข่ายการขนส่งระดบั โลก (Global Shipping Business
Network หรือ GSBN) ท่ีนาเทคโนโลยบี ล็อกเชน (Blockchain) มาเช่ือมต่อขอ้ มูลระหวา่ งสาย
เดินเรือต่างๆ รวมท้งั การพฒั นาระบบปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI (Artificial Intelligence) ที่ถูกนามา
ประยกุ ตใ์ ชใ้ นทา่ เรือมากข้ึน จึงไม่แปลกใจที่เริ่มเห็นท่าเรือสาคญั ของโลกท่ีเริ่มดาเนินงานที่เป็น
ลกั ษณะอตั โนมตั ิ

ภาพที่ 3-36 รถบรรทุกไร้คนขบั ในท่าเรือเซ่ียงไฮ้
(ท่ีมา: COSCO SHIPPING Ports)

130

ภาพที่ 3-37 แนวคิดทา่ เรืออจั ฉริยะประเภททา่ เรือตูส้ ินคา้
(ท่ีมา: Kaoutar.D, Mouhseme. F, Charif. M, and EL Alami. S)

การดาเนินงานในรูปแบบท่าเรืออจั ฉริยะจะเป็นการเชื่อมโยงองคป์ ระกอบท่ีสาคญั
ดว้ ยกนั 2 องคป์ ระกอบ ไดแ้ ก่ องคป์ ระกอบดา้ นการเชื่อมต่อโครงขา่ ย (Interconnection) และ
องคป์ ระกอบดา้ นระบบอตั โนมตั ิ (Automation)

การเชื่อมต่อโครงข่าย
การเพ่มิ ข้ึนของการไหลเวยี นขอ้ มูลในระบบโลจิสติกส์ระหวา่ งประเทศทวั่ ท้งั โลกน้นั
มีผลตอ่ การเปลี่ยนแปลงระบบการทางานของทา่ เรือไปเป็ นอยา่ งมาก ท่าเรือเป็ นหน่ึงในห่วงโซ่
อุปทานของการคา้ ทางทะเลระหวา่ งประเทศที่ตอ้ งการพฒั นาการเชื่อมต่อขอ้ มูลระหวา่ งกนั เพอื่
นามาใชป้ ระโยชนใ์ นการดาเนินงานในทา่ เรือ โดยประสิทธิภาพของการเชื่อมต่อโครงข่ายท่ีมี
ประสิทธิภาพจะช่วยใหส้ ามารถการควบคุมและการวางแผนแบบเรียลไทม์ เพมิ่ ความคล่องตวั ใน
การดาเนินงาน รวมท้งั ใหม้ น่ั ใจไดถ้ ึงประสิทธิภาพของการปฏิบตั ิงานในทา่ เรือ และหลีกเล่ียง
อุบตั ิเหตุร้ายแรงและผลกระทบที่จะเกิดตามมาไดอ้ ยา่ งรวดเร็ว โดยการเช่ือมต่อโครงข่ายมีความ
เก่ียวขอ้ งกบั 3 เทคโนโลยที ี่เกี่ยวขอ้ งสาคญั ไดแ้ ก่ 1) ระบบขอ้ มูลอจั ฉริยะ (Intelligent Information)
ท่ีขอ้ มูลมีการเชื่อมต่อและการทางานที่ราบร่ืนของท้งั กระบวนการทางาน 2) ศูนยร์ วมขอ้ มูล (Data
Center) เนื่องดว้ ยขอ้ มูลมีเป็ นจานวนมาก ท่าเรือจึงตอ้ งมีศูนยข์ อ้ มูลของตวั เอง เพื่อจดั เก็บและ
วเิ คราะห์ขอ้ มูลการจราจรทางทะเลท้งั หมดแบบเรียลไทม์ ซ่ึงจะช่วยเพ่ิมความเร็ว ความยดื หยนุ่ ของ
การนาขอ้ มูลเขา้ สู่ระบบ และ 3) ความปลอดภยั ทางไซเบอร์ (Cyber security) เพอ่ื ใหร้ ะบบมีความ

131

พร้อมใชง้ านในการรักษาความลบั ของขอ้ มูลที่จดั เกบ็ และขอ้ มูลท่ีทาการส่ง ป้องกนั ขอ้ มูลการถูก
คุกคามโดยการโจมตีทางไซเบอร์ต่าง ๆ เช่น การขโมยขอ้ มูล การควบคุมระบบคอมพิวเตอร์
ระยะไกล และการก่อวนิ าศกรรม เป็นตน้

ระบบอตั โนมัติ
ระบบอตั โนมตั ิ หมายถึง การรวมกนั ของท้งั ซอฟตแ์ วร์ ฮาร์ดแวร์ และเครื่องจกั รตา่ ง ๆ
การพฒั นาระบบอตั โนมตั ิในทา่ เรือจะช่วยสนบั สนุนการทางานร่วมกนั ลดจานวนแรงงานที่ไม่
จาเป็น ลดกิจกรรมท่ีไมเ่ กิดประโยชน์ เพมิ่ ความรวดเร็ว ความน่าเช่ือถือ ความคล่องตวั และการ
ตรวจสอบยอ้ นกลบั ลดการใชท้ รัพยากรโดยใหส้ ิ้นเปลืองใหน้ อ้ ยที่สุด และยงั เพ่ิมประสิทธิภาพ
ทางดา้ นเทคนิคในท่าเรือ โดยตอ้ งมีการบูรณาการการทางานร่วมกนั ของอุปกรณ์ที่ทางานอตั โนมตั ิ
ไดแ้ ก่ 1) เรืออจั ฉริยะ (Smart Ship) โดยเป็นเรือท่ีติดต้งั ระบบดาวเทียม อุปกรณ์ตรวจจบั และ
อุปกรณ์ควบคุมตา่ ง ๆ โดยการแลกเปล่ียนขอ้ มูลระหวา่ งเรือและทา่ เรือรูปแบบเรียลไทมไ์ ด้ ซ่ึงจะ
ช่วยในการวางแผนการเทียบทา่ เพ่อื เตรียมการดาเนินการขนถ่ายสินคา้ ทาใหล้ ดเวลาการรอคอยใน
ทา่ เรือและลดเวลาท่ีไมเ่ กิดประโยชนไ์ ด้ 2) ตูค้ อนเทนเนอร์อจั ฉริยะ (Smart Container) เป็นชุด
อุปกรณ์ท่ีช่วยทาใหท้ ราบขอ้ มูลเก่ียวกบั ตูส้ ินคา้ เช่น ตาแหน่งทางภูมิศาสตร์ ความช้ืน อุณหภูมิ การ
ส่นั สะเทือน ความดนั การกระแทก เป็นตน้ โดยสามารถสื่อสารขอ้ มูลจากระยะไกลและรวบรวม
โดยตรงไปยงั ศูนยข์ อ้ มูล ซ่ึงจะทาใหส้ ามารถแกป้ ัญหา ให้คาปรึกษาดา้ นเอกสารทางเทคนิคแบบ
เรียลไทม์ รายงานความเสียหาย หรือแมแ้ ต่แผนการดาเนินการบารุงรักษาต่าง ๆ และ 3)
ระบบปฏิบตั ิการอตั โนมตั ิ (Automated Operations) จะเก่ียวขอ้ งกบั การขนส่ง การจดั เกบ็ และการ
จดั การตูส้ ินคา้ ภายในทา่ เรือ ระบบขนส่งอตั โนมตั ิภายในทา่ เรือจะเป็นแพลตฟอร์มการขนส่งแบบ
อิเลก็ ทรอนิกส์ การดาเนินการจดั เกบ็ ตูส้ ินคา้ จะถูกควบคุมโดยระบบควบคุมอตั โนมตั ิ ทาใหก้ ารขน
ถ่ายสินคา้ ทาไดอ้ ยา่ งรวดเร็ว ทาใหล้ ดเวลาการรอที่ไมจ่ าเป็นและช่วยประหยดั พลงั งาน

132
ตารางท่ี 3-9 เปรียบเทียบคุณลกั ษณะระหวา่ งรูปแบบท่าเรือในรูปแบบเดิมกบั แบบอตั โนมตั ิ

คุณลกั ษณะ การดาเนินงานในท่าเรือ
การปฏิบตั ิงาน
อุปกรณ์การดาเนินงานใน แบบเดมิ แบบอตั โนมัติ
ท่าเรือ
การขนส่งแนวราบ -คนและเครื่องจกั ร -ระบบและเครื่องมือ

การดาเนินงานลานเกบ็ ตู้ อตั โนมตั ิ
สินคา้
-เครนยกตูส้ ินคา้ -ระบบเครนยกตูส้ ินคา้ แบบ
มิติดา้ นประสิทธิภาพในการ
ดาเนินงาน ก่ึงอตั โนมตั ิและแบบ

อตั โนมตั ิ

-รถบรรทุกตูค้ อนเทนเนอร์ -รถบรรทุกตูค้ อนเทนเนอร์

-รถเล่ือนตูค้ อนเทนเนอร์แบบ -รถเลื่อนตูค้ อนเทนเนอร์แบบ

Straddle Carrier Straddle Carrier

-รถลาเลียงสินคา้ อตั โนมตั ิ

-อุปกรณ์เคลื่อนยา้ ยและจดั เกบ็ -รถเคลื่อนท่ียกตูส้ ินคา้ ชนิด

ตูค้ อนเทนเนอร์แบบยาง เดินบนรางแบบอตั โนมตั ิ

(Rubber-tired Gantry Cranes) (Automatic Rail Mounted

Gantry Cranes)

-ดาเนินการโดยใชแ้ รงงาน -การปฏิบตั ิงานยดึ ตามหลกั

-ประสิทธิภาพการทางานถูก ขอ้ มูลและทางเทคนิค

จากดั -ระบบอตั โนมตั ิและอจั ฉริยะ

-ประสิทธิภาพการยกขนสินคา้ สูง

ต่า -ประสิทธิภาพในการพฒั นา

ปรับปรุงสูง

-การประสานงานการจดั ส่งที่

ชาญฉลาด

133

ตารางท่ี 3-9 (ต่อ)

คุณลกั ษณะ การดาเนินงานในท่าเรือ

แบบเดมิ แบบอตั โนมัติ

มิติดา้ นเศรษฐศาสตร์ -ตน้ ทุนการติดต้งั ต่า -ตน้ ทุนการติดต้งั สูง

-ตน้ ทุนดา้ นการบารุงรักษาต่า -ตน้ ทุนดา้ นการบารุงรักษาสูง

-ตน้ ทุนแรงงานสูง -ตน้ ทุนแรงงานต่า

-ตน้ ทุนดา้ นการขนส่งสูง -ตน้ ทุนดา้ นการขนส่งต่า

-สิทธิประโยชนท์ างเศรษฐกิจ -สิทธิประโยชน์ทางเศรษฐกิจ

ต่า สูง

การดูแลและรักษาความ -ความเชื่อมน่ั ต่า -ความเช่ือมน่ั สูง

ปลอดภยั -การตอบสนองชา้ -การตอบสนองเร็ว

-ตน้ ทุนแรงงานสูง -มีความปลอดภยั มากกวา่

การป้องกนั ดา้ นส่ิงแวดลอ้ ม -การใชพ้ ลงั งานสูง -การพฒั นาแบบยงั่ ยนื

-สร้างมลภาวะสูง -ปริมาณการใชพ้ ลงั งานต่า

-สร้างมลภาวะต่า

ความยง่ั ยนื ไม่มี มี

(ท่ีมา: Yongsheng Y., Meisu Y., Fang Y., and Xiuwen F., and Octavian P.)

3.7 บทสรุป

ทา่ เรือเป็นพ้นื ท่ีสาหรับใหเ้ รือจอดเทียบทา่ หรือทอดสมอเรือเพื่อดาเนินการขนถ่ายคน
และสินคา้ โดยท่าเรือเปรียบเสมือนเป็นประตูการคา้ ที่สาคญั ของประเทศ เป็ นท้งั ส่ิงที่ช่วยอานวย
ความสะดวกในการคา้ และเป็ นท้งั ตน้ ทุนสาคญั ของการคา้ เช่นกนั ท่าเรือมีดว้ ยกนั หลายประเภท
ข้ึนอยกู่ บั เกณฑห์ รือเงื่อนไขท่ีนามาใชใ้ นการแบง่ ประเภทของท่าเรือ โดยในแต่ละประเภทของ
ท่าเรือกม็ ีการดาเนินกิจกรรมท่ีแตกต่างกนั ออกไป โดยในหนงั สือเล่มน้ีไดน้ าเสนอใน 2 กรณี คือ
การดาเนินการในท่าประเภทตูส้ ินคา้ หรือตูค้ อนเทนเนอร์ และทา่ เรือประเภทสินคา้ เทกองเหลว

ปัจจุบนั ท่าเรือไดพ้ ฒั นาเขา้ สู่ยคุ ที่ 5 ท่ีกา้ วสู่ความเป็นทา่ เรืออจั ฉริยะ โดยทา่ เรือที่มี
บทบาทสาคญั และเป็นศูนยก์ ลางในการคา้ ระหวา่ งประเทศและการขนส่งทางทะเลน้นั โดยส่วน
ใหญ่จะต้งั อยใู่ นภูมิภาคเอเชียโดยเฉพาะในจีน ท่าเรือเซ่ียงไฮเ้ ป็นทา่ เรือท่ีมีขนาดใหญข่ องจีนและ
มีปริมาณตูส้ ินคา้ ผา่ นเขา้ ออกท่าเรือมากท่ีสุดในโลก ตามมาดว้ ยท่าเรือสิงคโปร์ท่ีเสียตาแหน่งผนู้ า

134

ใหก้ บั จีนมาต้งั แต่ปี ค.ศ. 2010 ส่วนท่าเรือท่ีสาคญั และมีปริมาณสินคา้ โดยเฉพาะประเภทตูส้ ินคา้
ผา่ นเขา้ ออกมากที่สุดในยโุ รปไดแ้ ก่ ทา่ เรือรอตเตอร์ดมั ในประเทศเนเธอร์แลนด์ โดยแนวโนม้ และ
ทิศทางในอนาคตการดาเนินงานของท่าเรือสาคญั ของโลกจะใหค้ วามสาคญั ในเรื่องการเป็นทา่ เรือ
สีเขียวท่ีมีการพฒั นาอยา่ งยงั่ ยนื และการดาเนินงานในท่าเรือจะใชก้ ารบูรณาการทางเทคโนโลยใี น
ดา้ นต่าง ๆ จนเขา้ สู่ความเป็ นทา่ เรืออจั ฉริยะที่มีความเป็ นอตั โนมตั ิในหลายส่วนของการดาเนินงาน

บทที่ 4

อู่เรือ

4.1 ความหมายและความสาคญั

อูเ่ รือ (Shipyard) มีความหมายตาม Cambridge Dictionary วา่ “A place where ships are
built or repaired” ซ่ึงหมายถึง สถานท่ีสาหรับการสร้างหรือซ่อมเรือ หรือกล่าวไดว้ า่ เป็นสถานท่ี
ท่ีสร้างข้ึนสาหรับการสร้างยานพาหนะทางน้า ไดแ้ ก่ เรือประเภทต่าง ๆ โดยในสภาพการณ์จริง
บาง อู่เรือ ยงั รวมถึงการสร้างส่ิงปลูกสร้างทางน้าบางชนิดอีกดว้ ย เช่น แทน่ ขดุ เจาะน้ามนั อุปกรณ์
ทางทะเลอ่ืนที่เก่ียวขอ้ ง เป็นตน้ นอกจากการสร้างแลว้ อู่เรือยงั ดาเนินการสาคญั ในดา้ นการซ่อม
บารุง เพื่อใหเ้ รือมีความพร้อมในการเดินเรือทะเลดว้ ยความปลอดภยั ตามพระราชบญั ญตั ิส่งเสริม
การพาณิชยนาวี พ.ศ. 2521 ไดใ้ หน้ ิยามของกิจการอู่เรือวา่ หมายถึง ธุรกิจต่อ ซ่อม หรือซ่อมบารุง
เรือ หรือใหบ้ ริการติดต้งั หรือซ่อมเคร่ืองเรือหรืออุปกรณ์การเดินเรือของเรือ

การดาเนินกิจกรรมของอูเ่ รือข้ึนอยกู่ บั นโยบายและกลุ่มลูกคา้ ที่ใหบ้ ริการ เน่ืองดว้ ย
ววิ ฒั นาการของอูเ่ รือและการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศน์ทางธุรกิจ จึงทาใหม้ ีการเปลี่ยนแปลง
หรือรวมบทบาทของการดาเนินงานไวด้ ว้ ยกนั เช่น อู่ต่อเรือจะดาเนินงานต่อเรือใหม่ และเม่ือถึง
ระยะเวลาที่เรือตอ้ งเขา้ รับการบารุงรักษาตามวงรอบ กส็ ามารถท่ีจะกลบั เขา้ มา ณ อูเ่ รือเดิมเพ่ือ
ดาเนินการซ่อมบารุง อู่ต่อเรือมกั จะถูกสร้างข้ึนใกลก้ บั ทะเลหรือแม่น้า เพื่อใหส้ ามารถนาเรือเขา้
หรือออกไดง้ ่าย ยกตวั อยา่ งเช่น องั กฤษ ประเทศมหาอานาจทางทะเลในช่วงยคุ อาณานิคม ที่มีอูต่ ่อ
เรือขนาดใหญต่ ้งั อยตู่ ามแม่น้าและปากแม่น้าหลายแห่ง อูเ่ รือส่วนใหญจ่ ะมีเครื่องทุน่ แรง ส่ิงอานวย
ความสะดวกโดยเฉพาะ เช่น เครน ป้ันจนั่ อูแ่ หง้ ลานสาหรับนาเรือข้ึนหรือลงลง คลงั สินคา้ และ
พสั ดุ โรงพน่ สีและส่วนประกอบ และมีพ้นื ท่ีสาหรับการประกอบตวั เรือ

อุตสาหกรรมการตอ่ เรือในอู่เรือขนาดใหญม่ ีการดาเนินการในหลายประเทศ กระจายตวั
ตามภูมิภาคต่าง ๆ ของโลก ท้งั ยโุ รป อเมริกา ออสเตรเลีย และเอเชีย โดยอุตสาหกรรมการต่อเรือใน
กลุ่มประเทศแถบยโุ รปจะมีการกระจายตวั ค่อนขา้ งสูง ในขณะท่ีกลุ่มประเทศในเอเชียโดยเฉพาะ
จีน เกาหลี ญี่ป่ ุน ที่เดิมอาจจะมีจานวนอู่เรือนอ้ ยกวา่ แต่ปัจจุบนั กลายเป็นอู่เรือขนาดใหญ่ท่ีมีส่วน
แบ่งทางการตลาดมากที่สุดและเป็นพ้นื ท่ีอูต่ ่อเรือหลกั ของโลก และมีการคาดการณ์วา่ อุตสาหกรรม
การตอ่ เรือจะมีมูลคา่ โดยรวมเพม่ิ สูงถึง 175,190 ลา้ นเหรียญสหรัฐในปี ค.ศ. 2025 หรือเพ่ิมข้ึน
ร้อยละ 34.8 เม่ือเทียบกบั ปี ค.ศ. 2018 แตจ่ ากสถานการณ์โรคระบาดโควทิ อาจส่งผลต่อการ
ประมาณการณ์ไดห้ ากสถานการณ์ยงั ไมเ่ ขา้ สู่ภาวะปกติ สาหรับในปี ค.ศ. 2020 ที่ผา่ นมา บริษทั

136

Hyundai Heavy Industries เป็นผปู้ ระกอบกิจการอู่เรือของเกาหลีใต้ ที่สามารถทารายไดส้ ูงสุดใน
โลกที่ 39,330 ลา้ นเหรียญสหรัฐ โดยส่งไดม้ อบเรือท้งั หมดที่ผา่ นมารวมกนั กวา่ 2,200 ลาใน 52
ประเทศ

South Korea Other Asia Europe
26% 4% 15% Others

Japan 1%
17%
China P.R.
37%

Other Asia Europe Others China P.R. Japan South Korea

ภาพท่ี 4-1 สดั ส่วนการสั่งต่อเรือในตลาดโลกตามขนาด CGT (Compensated Gross Ton)
(ที่มา: Clarkson Research)

อู่เรือมีความเก่ียวพนั กบั เรือตลอดอายกุ ารใชง้ านตามบริบทที่เปลี่ยนแปลงไป เม่ือเรือได้
ถูกใชง้ านมาเป็นระยะเวลานานจนไมค่ ุม้ ค่าทางเศรษฐกิจแลว้ เรือจะถูกนากลบั ไปท่ีอู่เรือหรือ
สถานท่ีสาหรับแยกชิ้นส่วนเรือ (Ship Breaking) เพ่ือนาชิ้นส่วนส่วนเก่าที่ถูกแยกหรือตดั เป็ นชิ้น
นาไปหลอมเพื่อใช้ซ้า (Recycle) ซ่ึงพ้นื ท่ีดงั กล่าวมกั จะต้งั อยบู่ ริเวณพ้ืนที่อูเ่ รือหรือชายหาดใน
แถบเอเชียใต้ ไดแ้ ก่ อินเดีย ปากีสถาน และบงั คลาเทศ กิจกรรมการแยกชิ้นส่วนเรือในอดีตพบวา่
จะเกิดข้ึนในประเทศท่ีพฒั นาแลว้ แตด่ ว้ ยคา่ จา้ งที่สูงและกฎระเบียบดา้ นสิ่งแวดลอ้ ม จึงมีผลทาใหม้ ี
การเคล่ือนยา้ ยอุตสาหกรรมไปยงั ภูมิภาคที่กาลงั พฒั นาโดยเฉพาะในเอเชียใต้ เช่น อู่แยกชิ้นส่วน
เรือชิตตากอง (Chittagong) ในบงั กลาเทศ อู่แยกชิ้นส่วนเรืออาลงั (Alang) ในอินเดีย และ
อู่แยกชิ้นส่วนเรือกาดานี (Gadani) ในปากีสถาน

137
จากข้อมูลของ NGO Shipbreaking Platform พบว่าต้งั แต่ปี 2009 มีเรือจานวนกว่า
7,000 ลา ท่ีถูกแยกช้ินส่วนบนพ้ืนท่ีชายหาดหรืออู่เรือจาก 3 เมืองสาคญั ดังที่กล่าวมา ในการ
ดาเนินกิจกรรมน้ี ยงั พบว่า มีสถิติคนงานเสียชีวิตมากถึง 400 ราย และบาดเจ็บ 282 ราย
ด้วยเหตุน้ีจึงส่งผลให้ใน ปี ค.ศ. 2009 องค์กรทางทะเลระหว่างประเทศ หรือ IMO
(International Maritime Organization) ได้จดั การประชุมหัวข้อ “The Safe and
Environmentally Sound Recycling of Ships” หรือการรีไซเคิลเรือท่ีปลอดภยั และเป็ นมิตร
กบั สิ่งแวดล้อม ณ การประชุมนานาชาติฮ่องกง ซ่ึงเป็ นเจตนารมณ์ของ IMO ที่จะหาวิธี
แก้ปัญหาท่ีเกิดข้ึนของการแยกชิ้นส่วนและรีไซเคิลเรือให้เป็ นไปอย่างยง่ั ยืนและเกิด
ผลกระทบ ต่อสังคมและสิ่ งแวดล้อมน้อยที่ สุ ด

ภาพท่ี 4-2 จานวนเรือและประเทศท่ีแยกสิ้นส่วนเรือในระหวา่ งปี ค.ศ. 2012 - 2018
(ท่ีมา: www.statista.com)

138

ภาพท่ี 4-3 สดั ส่วนประเภทเรือท่ีถูกแยกชิ้นส่วนเพื่อขายซาก (ท่ีมา: BRS Review, 2020)

4.2 ประเภทและคุณลกั ษณะของอู่เรือ

อูเ่ รือเป็ นพ้ืนที่ที่ใชส้ าหรับดาเนินกิจกรรมหลายประเภท เช่น การประกอบตวั เรือและ
การติดต้งั ระบบเพลาและใบจกั ร (ในกรณีการสร้างเรือ) การสารวจและซ่อมบารุงเรือ (ในการเขา้ รับ
การตรวจเช็คตามวงรอบ) การทาความสะอาดตวั เรือ หรือกิจกรรมอ่ืน ๆ ที่ตอ้ งดาเนินการเมื่อเรือ
เขา้ อู่ ปัจจุบนั อูเ่ รือมีหลายประเภท ข้ึนอยกู่ บั บทบาทของแตล่ ะอูท่ ่ีแตกตา่ งกนั สามารถแยกประเภท
หลกั ๆ ของอูเ่ รือไดด้ งั น้ี

อ่นู า้ (Wet Dock)
เป็นอู่เรือชนิดหน่ึงท่ีดาเนินการซ่อมเม่ือนาเรือเขา้ ไปในอู่แลว้ โดยจะปรับระดบั น้า
ภายในอู่ใหเ้ รือลอยอยใู่ นระดบั ที่ตอ้ งการ เพือ่ ใหซ้ ่อมไดโ้ ดยสะดวกซ่ึงจะเป็นการซ่อมทาในระดบั
เหนือแนวน้า ส่วนการดาเนินการซ่อมทาใตแ้ นวน้าไม่สามารถดาเนินการไดต้ ามปกติ เวน้ แตใ่ ชน้ กั
ประดาน้าในการดาลงไปตรวจสอบและดาเนินการ

139

ภาพท่ี 4-4 อูน่ ้า (ท่ีมา: www.latteluxurynews.com)

อ่แู ห้ง (Graving Dock/ Dry Dock)
อู่แหง้ เป็ นพ้ืนท่ีท่ีถูกสร้างข้ึนเพอื่ ใชส้ าหรับการซ่อมบารุงเรือ ซ่ึงมีโครงสร้างท่ีมีลกั ษณะ
พิเศษเฉพาะทาง สร้างข้ึนบนพ้นื ดินใกลก้ บั ชายฝั่ง พ้นื ท่ีจะถูกขดุ ลึกเขา้ มาบนพ้นื ดิน แลว้ ก่อสร้าง
ดว้ ยคอนกรีต ที่มีรูปร่างเป็นกล่องส่ีเหล่ียมผนื ผา้ หรือกล่องรูปตวั ยู มีผนงั และประตูผนึกน้า มีระบบ
สูบน้าเขา้ และออก เรือจะถูกลากเขา้ มาในอู่แหง้ ประตูผนึกน้าจะถูกปิ ด หลงั จากน้นั จะทาการสูบน้า
ออก จนกระทง่ั เรือถูกจดั ให้อยใู่ นตาแหน่งที่มีหมอนรองรับและทรงตวั ไดอ้ ยา่ งปลอดภยั ตาม
อนุสญั ญาระหวา่ งประเทศวา่ ดว้ ยความปลอดภยั แห่งชีวติ ในทะเล หรือ SOLAS (International
Convention for Safety of Life at Sea) ระบุวา่ เรือเดินทะเลจะตอ้ งมีการตรวจสภาพตวั เรือในอูแ่ หง้
2 คร้ัง ภายในระยะเวลา 5 ปี และการสารวจข้นั กลาง (Intermediate Survey) ในระยะเวลาไม่เกิน 36
เดือน ซ่ึงในการเขา้ อู่แหง้ จะมีการซ่อมทาตวั เรือ เพลาใบจกั ร หางเสือ และอื่น ๆ ของตวั เรือท่ีอยใู่ ต้
แนวน้า ซ่ึงโดยปกติจะไมส่ ามารถเขา้ ถึงพ้นื ท่ีในการซ่อมทาไดข้ ณะเดินเรือปกติ
ในอดีตอู่แหง้ จะถูกสร้างข้ึนจากการใชห้ ินและไมเ้ ป็นโครงสร้าง แตป่ ัจจุบนั ดว้ ย
ววิ ฒั นาการที่เจริญกา้ วหนา้ โดยเหลก็ กบั คอนกรีตไดน้ ามาใชเ้ ป็นโครงสร้างหลกั ของอู่แหง้ ประตูที่
ทาจากเหล็กขนาดใหญ่ใชเ้ พ่ือผนึกน้าเขา้ มาขณะเรือนง่ั อยูบ่ นหมอนรองตวั เรือ อู่แหง้ ในยคุ แรกถูก
สร้างข้ึนอยา่ งง่ายโดยการขดุ ดินออกมา ใชแ้ ผน่ ไมป้ ิ ดผนงั ขา้ งอู่ พ้ืนปูดว้ ยอิฐหรือคอนกรีต มีประตู
กนั น้าร่ัวไหลเขา้ มา เรือจะเขา้ ซ่อมในอู่ตอ้ งรอช่วงเวลาน้าข้ึนและตอ้ งรอให้น้าลงเพอ่ื เรือจะไดน้ งั่
หมอนเอง หากทาเลท่ีต้งั ของอู่ไม่มีกระแสน้าข้ึน/ ลง ตอ้ งใชเ้ คร่ืองสูบน้าช่วยในการสูบน้าเขา้ และ
ออก โดยโครงสร้างของอู่เรือแหง้ ประกอบดว้ ย พ้นื อู่ (Floor) ผนงั ขา้ ง (Side wall) ผนงั ดา้ นหนา้
หรือผนงั ดา้ นหวั เรือ (Head Wall) ประตูก้นั น้า/ ประตูอู่ (Gate) และระบบสูบน้าออกจากอู่

140
(Pumping Station) ในประเทศไทยอู่แหง้ สาคญั ไดแ้ ก่ อู่ราชนาวมี หิดลอดุลยเดช อูท่ หารเรือพระ
จุลจอมเกลา้ และอู่ทหารเรือธนบุรี สังกดั กองทพั เรือ นอกจากน้ียงั พบในหน่วยงานรัฐวสิ าหกิจคือ
บริษทั อูก่ รุงเทพ

ภาพที่ 4-5 อู่แหง้ (ท่ีมา: www.sym-naval.com)

ข้อดขี องอ่แู ห้ง
- สามารถรองรับเรือท่ีมีขนาดใหญ่ เมื่อเทียบกบั อู่ประเภทอ่ืน
- ราคาคา่ ใชบ้ ริการอู่จะถูกกวา่ เม่ือเทียบกบั อู่ประเภทอื่นท่ีมีขนาดใกลเ้ คียงกนั
- สามารถรองรับงานประเภทติดต้งั และดดั แปลงแกไ้ ขตวั เรือและส่วนประกอบ
- การสนบั สนุน การส่งอะไหล่ เคร่ืองจกั ร การบริการตา่ ง ๆ สามารถดาเนินการไดอ้ ยา่ ง
สะดวก เน่ืองจากเขา้ ถึงตวั อู่ไดโ้ ดยสะดวก
- ลดระยะเวลาและแรงงานในการขนถ่าย ยก หรือลาเลียงเคร่ืองมือ อุปกรณ์ เครื่องจกั ร
ลงไปในอู่ เน่ืองดว้ ยมีเครื่องมือสนบั สนุนท่ีทนั สมยั เช่น เครน รถยก ตา่ ง ๆ
- อูแ่ หง้ ท่ีมีขนาดใหญ่ สามารถรองรับเรือไดม้ ากกวา่ หน่ึงลาในเวลาเดียวกนั อีกท้งั
สามารถแบง่ พ้ืนท่ีไดเ้ ป็นสองส่วนดว้ ยการก้นั ประตูเชื่อมต่อ ทาใหส้ ามารถซ่อมเรือหน่ึงลา ในขณะ
ที่อีกดา้ นของอู่สามารถปล่อยน้าเขา้ มาในอูไ่ ดใ้ นเวลาเดียวกนั
ข้อด้อยของอู่แห้ง
- ใชเ้ วลาในการดาเนินการยกอุปกรณ์ เคร่ืองจกั ร และเคร่ืองมือต่าง ๆ เม่ือตอ้ งเติมน้าเขา้
ในอูแ่ หง้
- ค่าบารุงรักษาจะเพ่ิมในสดั ส่วนท่ีสูง เมื่ออายุอู่เรือมากข้ึน

141
- หากมีปัญหาข้ึนกบั ประตูผนึกน้า ท้งั อูแ่ หง้ จะไมส่ ามารถใชก้ ารได้
- ข้นั ตอนการนาเรือเขา้ และนาเรือออก มีข้นั ตอนและใชร้ ะยะเวลานาน

ภาพท่ี 4-6 เรือนง่ั หมอนขณะอยใู่ นอูแ่ หง้ (ท่ีมา: www.shmgroup.com)
อู่ลอย (Floating Dock)
เป็นโครงสร้างลอยน้ารูปตวั ยู (U) ซ่ึงส่วนมากจะถูกใชใ้ นการกเู้ รือ บรรทุกเรือที่ไดร้ ับ

อุบตั ิเหตุและไดร้ ับความเสียหาย จนไม่สามารถเดินทางกลบั มายงั ฝั่งได้ อยา่ งไรก็ตาม ในปัจจุบนั
เรือขนาดกลางและขนาดเล็กไดถ้ ูกนามาจอดในอูล่ อยไดเ้ ช่นกนั หรือแมก้ ระทง่ั อูล่ อยหลาย ๆ อู่
สามารถนามาตอ่ กนั เพือ่ ให้รองรับเรือขนาดใหญ่ไดอ้ ีกดว้ ย โดยหลกั การนาเรือเขา้ อู่ลอย เรือจะถูก
นามาใกลร้ ่องน้าบริเวณที่อูล่ อยลอยอยใู่ นลกั ษณะจมบางส่วน โดยท่ีไมห้ มอนจะตอ้ งติดต้งั พร้อม
รองรับเรือตามข้นั ตอน (Docking Plan) แลว้ เรือค่อย ๆ เคล่ือนตวั เขา้ มาในอูล่ อย เมื่อเรือลอยเขา้ มา
จนอยใู่ นตาแหน่งแลว้ อูจ่ ะค่อย ๆ สูบน้าออก (De-Ballast) จนกระทงั่ เรือนงั่ บนหมอน

โครงสร้างของอู่ลอยจะเป็นเหลก็ ซ่ึงจะคลา้ ยกบั เรือเดินทะเลทว่ั ไปที่มีถงั น้าอบั เฉา
(Ballast Tank) บริเวณดา้ นขา้ งและดา้ นล่าง เพื่อใชเ้ ป็นการยกหรือลดระดบั อู่ลอย มีหอ้ งควบคุม
สาหรับปรับแต่งการลอยตวั ของอูล่ อย โดยปกติอูล่ อยจะดาเนินการบริเวณพ้ืนท่ีไมค่ ่อยมีคล่ืนและ
กระแสน้าข้ึน-ลงท่ีเยอะมาก สามารถดาเนินการใกลฝ้ ่ังได้ หรือในกรณีกเู้ รือ สามารถลากใหล้ อย

142

ออกไปจากฝ่ังได้ แต่จะตอ้ งพจิ ารณาถึงสภาวะคล่ืนลมในทะเลดว้ ย ในประเทศไทยอู่ลอยน้ี มี
บริษทั เอกชนหลายรายที่เปิ ดดาเนินการ เช่น บริษทั ยนู ิไทย ชิปยาร์ด แอนด์ เอนจิเนียริ่ง, บริษทั
เอเชียน มารีน เซอร์วสิ ส์, บริษทั อิตลั ไทยมารีน เป็ นตน้ ซ่ึงมีขนาดและขีดความสามารถท่ี
แตกต่างกนั

ข้อดีของอู่ลอย
- สามารถลากจูงไปยงั พ้นื ท่ีในการกูเ้ รือที่ประสบภยั ได้
- การบารุงรักษาที่ถูกกวา่ เมื่อเทียบกบั อู่แหง้ และสามารถขายต่อไดใ้ นราคาที่สูง
- สามารถติดต้งั อู่ในบริเวณท่าเรือหรือใกลท้ ่าเรือได้ เคล่ือนยา้ ยไดส้ ะดวก และลดการ
พ่ึงพาสิ่งอานวย ความสะดวกและพ้ืนที่ปฏิบตั ิงานบริเวณท่าเรือไดอ้ ีกดว้ ย
- อู่สามารถปรับแตง่ ค่าสมดุลการกินน้าลึกหวั หรือทา้ ยได้ (Trim Ship) ขณะในอู่ได้
- หากตอ้ งการทาใหอ้ ู่เรือลอยอยนู่ ิ่ง ตอ้ งมีอุปกรณ์ เครื่องมือเสริม เพอ่ื ช่วยในการจอด
ของอู่เรือ
- สามารถตอ่ เติม ดดั แปลง ขยาย เพอ่ื รองรับเรือที่ใหญ่ข้ึนได้
ข้อด้อยของอ่ลู อย
- การลาเลียง เคร่ืองมือ อุปกรณ์ต่าง ๆ รวมถึงการลงมายงั อู่ของผปู้ ฏิบตั ิงาน สามารถข้ึน
ลงไดท้ างเดียว จึงทาใหก้ ารทางานล่าชา้
- การทางานของอูล่ อยจะไดร้ ับผลกระทบ หากมีการข้ึนลงของน้า หรือมีกระแสน้าและลม
ท่ีแรง โดยหากตอ้ งการทาให้อู่เรือลอยอยนู่ ิ่ง ตอ้ งมีอุปกรณ์ เครื่องมือเสริม เพ่ือช่วยในการจอดของ
อูเ่ รือ
- คา่ บารุงรักษาท่ีเกิดข้ึนกบั อู่ลอยคลา้ ยกบั เรือทวั่ ไป เนื่องดว้ ยมีโครงสร้างท่ีลอยน้า
เหมือนกนั
- เม่ือจะจมอูล่ งไปในน้า จะเสียเวลาในการขนยา้ ยเครื่องมือ เคร่ืองจกั ร อุปกรณ์ที่ไม่
เก่ียวขอ้ งออก

143

ภาพที่ 4-7 อู่ลอย (ท่ีมา: www.shmgroup.com)

ตารางที่ 4-1 เปรียบเทียบคุณลกั ษณะของอู่แหง้ และอูล่ อย

ความแตกต่าง อ่แู ห้ง อู่ลอย

ลกั ษณะโครงสร้างอู่

การเคลื่อนยา้ ยแบบ
เรือไปอู/่ อู่ไปเรือ

อู่สร้างติดทา่ เรือหรือ
ฝั่ง/ สามารถแยก
ออกจากทา่ เรือหรือ
ฝั่ง
(ที่มา: ดดั แปลงจาก www.marineinsight.com)

144
อ่รู ะบบตัวยกเรือทางดงิ่ (Syncrolift/ Shiplift)
อูเ่ รือระบบตวั ยกเรือทางด่ิงจะเป็นการดาเนินการสาหรับเรือท่ีมีขนาดระหวา่ ง 800 -
25,000 ตนั โดยเรือจะถูกลากหรือยา้ ยมาในบริเวณท่ีกาหนดของอูท่ ่ีมีน้าอยู่ โดยเรือจะลอยอยบู่ น
หมอนท่ีวางไว้ ซ่ึงแตกตา่ งจากโครงสร้างของอูล่ อย ท่ีใชห้ ลกั การลอยตวั ของโครงสร้างเหมือนแพ
ลอยน้า (Pontoon) จากน้นั โครงสร้างที่รองรับเรือพร้อมท้งั หมอนจะถูกยกตวั สูงข้ึนเพ่ือรับน้าหนกั
เรือจนเรือนงั่ บนหมอน และระดบั ของโครงสร้างท่ียกตวั ไดน้ ้ีเสมอกบั พ้นื ท่ีของอู่ จากน้นั เรือจะถูก
ลากหรือเล่ือนไปยงั ตาบลที่สาหรับซ่อมบารุง สร้าง หรือดดั แปลง
ระบบตวั ยกเรือทางด่ิงสามารถใชส้ าหรับสร้างและซ่อมเรือ โดยขอ้ ดีของระบบน้ี คือ
การท่ีเรือถูกยกข้ึนมาอยใู่ นระดบั เดียวกบั พ้นื ดินทาใหง้ ่ายต่อการซ่อมบารุง การเขา้ ปฏิบตั ิงานของ
คน รวมถึงการขนยา้ ยเครื่องจกั ร อุปกรณ์ กระทาไดง้ ่าย ระบบตวั ยกเรือทางด่ิงไม่จาเป็นตอ้ งมีพ้นื ท่ี
ปฏิบตั ิงาน อาคาร โรงงานสาหรับซ่อมเรือท่ีติดกบั บริเวณชายฝ่ัง ทาใหป้ ระหยดั พ้นื ที่ชายฝังไดเ้ ป็น
อยา่ งดี อยา่ งไรก็ตาม ขอ้ จากดั ของอู่เรือประเภทน้ีคือ ขนาดของเรือท่ีรองรับได้ ดว้ ยลกั ษณะของ
โครงสร้างและระบบการยกเรือ จึงทาใหร้ องรับเรือไดข้ นาดเลก็ และขนาดกลาง หากเป็ นเรือขนาด
ใหญ่จะตอ้ งมีโครงสร้างที่แขง็ แรง พร้อมท้งั ระบบยกเรือที่มีกาลงั สูงมาก ดงั น้นั หากเป็นเรือขนาด
ใหญ่ มกั จะนิยมเขา้ อูแ่ หง้ หรืออูล่ อย

ภาพท่ี 4-8 การนาเรือเขา้ จอดในอู่ระบบตวั ยกเรือทางดิ่ง (ที่มา: www.syncrolift.com)

145

ข้นั ที่ 1 การเตรียมจมอู่เพ่ือรับเรือ

ข้นั ท่ี 2 นาเรือเขา้ อู่

ข้นั ที่ 3 เรือนง่ั หมอน
ภาพที่ 4-9 ข้นั ตอนการนาเรือเขา้ อูร่ ะบบตวั ยกเรือทางดิ่ง (ที่มา: ดดั แปลงจาก www.syncrolift.com)

146

ข้นั ท่ี 4 ทาการยกเรือ
ข้นั ท่ี 5 เริ่มเลื่อนเรือออกมาจากพ้นื ท่ียกเรือ

ข้นั ที่ 6 เลื่อนเรือไปยงั ตาบลที่ท่ีจะจอดเรือ

ภาพที่ 4-9 (ต่อ)

147

อู่ระบบคานเรือแบบลาดเอยี ง (Slipway/ Marine Rail Dock)
ระบบคานเรือลาดเอียงถูกออกแบบสาหรับเป็นทางชกั ลากเรือ ในการนาเรือข้ึนจากน้า
เพอื่ ทาการซ่อมบารุงหรือเพือ่ เป็นเส้นทางสาหรับปล่อยเรือใหม่ โดยคานเรือลาดเอียงน้ีจะมีลกั ษณะ
เป็นพ้ืนลาดเอียง (Ramp) ทอดตวั จากตลิ่งหรือชายฝ่ังสู่แม่น้าหรือทะเล ในบางกรณี การที่จะนาเรือ
ขนาดใหญ่ (Large Vessels) ข้ึนหรือลงจากน้า อาจตอ้ งอาศยั ราง (Railways) และแคร่ (Cradle) จึง
อาจใชค้ าวา่ Marine Railways แทนคาวา่ Slipways ระบบการนาเรือข้ึนลงอู่ระบบแบบคานเรือลาด
เอียง ประกอบดว้ ย 3 ส่วนหลกั ไดแ้ ก่
1. รางบนทางลาดเอียง (Inclined Railways) ซ่ึงอยบู่ นพ้ืนที่ริมชายฝั่ง โดยปลายดา้ นหน่ึง
ทอดยาวไปอยใู่ ตร้ ะดบั น้า เรือสามารถลอยเขา้ มาจอดได้ ส่วนอีกดา้ นหน่ึงวางตวั ข้ึนไปตามพ้ืนบน
อู่เรือที่พน้ ระดบั น้า โดยทว่ั ไปคานเรือเหมาะกบั สภาพฝั่งที่ความลาดเอียงของพ้นื ใตน้ ้า ที่มีการ
เปลี่ยนแปลงอยา่ งคอ่ ยเป็นค่อยไป และมีการกาบงั จากคล่ืนลมและกระแสน้า (Brake Water)
2. แคร่รับเรือ (Cradle) เป็นโครงสร้างเหล็กบนชุดของลอ้ ที่เคล่ือนที่ไปตามราง โดยมี
หนา้ ท่ีรับน้าหนกั จากเรือ และเคล่ือนยา้ ยตวั เรือไปบนรางเพื่อนาเรือเขา้ อู่โดยการลากดว้ ยกวา้ น
โดยส่วนมากดา้ นหวั ของแคร่รับเรือจะออกแบบเป็นโครงเหลก็ ง่าย (Simple Steel Frame) ส่วนดา้ น
ทา้ ยของแคร่รับเรือจะมีโครงแบบถกั เพ่อื ช่วยเสริมความแขง็ แรงใหม้ ากข้ึนเน่ืองจากทา้ ยเรือจะรับ
น้าหนกั มากกวา่ ส่วนหวั เรือ
3. กวา้ นดึงแคร่ (Winch) เป็นเคร่ืองจกั รกลท่ีใชด้ ึงแคร่พร้อมกบั เรือข้ึนมาตามราง ซ่ึง
ทางานดว้ ยมอเตอร์ ไฟฟ้าหรือมอเตอร์เครื่องยนต์ ชุดกวา้ นที่ใชป้ ระกอบดว้ ยมอเตอร์ไฟฟ้าท่ีใช้
ขบั เคล่ือนชุดเฟื องผา่ นการทดรอบความเร็ว ชุดเฟื องจะส่งกาลงั ไปยงั ลอ้ เฟื องเพอ่ื ใชล้ ากโซ่แคร่รับ
เรือ ในดา้ นความปลอดภยั ของชุดกวา้ น ตอ้ งมีระบบเบรคอตั โนมตั ิ เพ่ือป้องกนั แคร่รับเรือเล่ือนลง
น้า และเม่ือลากแคร่รับเรือมายงั ตาแหน่งท่ีตอ้ งการแลว้ จะตอ้ งใส่สลกั แคร่รับเรือใหม้ นั่ คง เพื่อลด
ภาระการรับแรงของชุดกวา้ น และเพื่อความปลอดภยั ในการทางาน

148

ภาพท่ี 4-10 ลกั ษณะและโครงสร้างพ้ืนฐานของอู่ระบบคานเรือแบบลาดเอียง
(ท่ีมา: www.bluebird-electric.net)

ภาพที่ 4-11 เรือนงั่ บนแคร่รับเรือ เตรียมที่จะถูกลากไปในอูเ่ รือ (ที่มา: www.damen.com)
เครนยกเรือแบบเคล่ือนที่ (Marine Mobile Lift/ Mobile Boat Hoist)
เครนยกเรือแบบเคลื่อนที่ เป็ นเครนชนิดพิเศษท่ีใชส้ าหรับยกเรือจากทา่ จอดเรือและ

ขนส่งไปยงั พ้ืนที่ในอู่เรือหรือทา่ เรือ ดว้ ยคุณลกั ษณะของเครนเหล่าน้ีจะสามารถยกเรือขนาดเลก็ ข้ึน
ไดท้ ้งั ลาเรือ จะวงิ่ เขา้ มาในบริเวณทา่ เรือที่มีเครนพร้อมรองรับเรือ เม่ือเรืออยใู่ นตาบลท่ีแลว้ เรือจะ
ถูกอุม้ หรือรัดดว้ ยสายรัด (Straps) ที่มีขนาดสามารถรับน้าหนกั เรือไดท้ ้งั ลา (Lifting Capacity) และ
ความสูงของเครนจะเป็ นตวั กาหนดระยะที่สามารถยกเรือข้ึนไดส้ ูงจากพ้นื จากน้นั เรือจะถูกยกข้ึน

149
เหนือน้าดว้ ยระยะท่ีปลอดภยั และแล่นออกจากบริเวณท่าเรือไปยงั ท่ีจอดเรือท่ีกาหนด โดย
โครงสร้างของ เครนยกเรือแบบเคล่ือนท่ีมีส่วนประกอบหลกั ไดแ้ ก่ 1) เสาและคาน เป็นโครงสร้าง
หลกั ประกอบดว้ ยเสาสี่เสาพร้อมท้งั ลอ้ และคาน 2) ชุดรอกมอเตอร์และสลิงสาหรับยกเรือ พร้อม
ท้งั สายรัด และ 3) ชุดมอเตอร์สาหรับขบั เคล่ือนพร้อมท้งั ชุดควบคุม

ภาพท่ี 4-12 เครนยกเรือแบบเคลื่อนที่ (ท่ีมา: www.ellsentravellift.over-blog.com)

ข้นั ตอนที่ 1 นาเรือเขา้ จอดในเครนยกเรือ

ข้นั ตอนที่ 2 ทาการยกเรือ
ภาพที่ 4-13 ข้นั ตอนการนาเรือเขา้ จอดสาหรับ เครนยกเรือแบบเคลื่อนที่

(ท่ีมา: ดดั แปลงจาก www.youtube.com)

150

ข้นั ตอนที่ 3 ทาการยกเรือ

ข้นั ตอนที่ 4 เคลื่อนท่ีออกจากท่าเรือ
ภาพที่ 4-13 (ต่อ)

คุณลกั ษณะสาคญั ของอ่เู รือท่ีดี
อูเ่ รือโดยทว่ั ไปมกั จะท่ีต้งั อยบู่ ริเวณริมแม่น้าหรือบริเวณชายฝ่ังทะเล มีร่องน้าสาหรับนา
เรือเขา้ ออกได้ และมีเส้นทางเชื่อมต่อการเดินทางทางบก เพือ่ ใหส้ ะดวกต่อการขนส่งพสั ดุ อุปกรณ์
เครื่องมือในการต่อและซ่อมเรือ มีท่าเทียบเรือท่ีมีน้าลึกพอสาหรับรองรับขนาดของเรือท่ีจะทาการ
ต่อหรือเขา้ รับการซ่อมบารุง มีส่ิงอานวยความสะดวกท่ีช่วยในการนาเรือลงน้าหรือข้ึนมาบนบก
มีพ้ืนที่เพื่อการปฏิบตั ิงานในการต่อเรือหรือซ่อมเรือ มีสานกั งานในการติดต่อประสานงาน โดยอู่
เรือท่ีดีควรมีคุณสมบตั ิสาคญั ในการพิจารณาดงั น้ีต่อน้ี
1. พ้นื ที่ของอู่สามารถรองรับการทางานไดอ้ ยา่ งเพยี งพอ โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ พ้ืนท่ีใน
บริเวณเรือท่ีซ่อมหรือสร้าง ตอ้ งสะดวกต่อการเขา้ ปฏิบตั ิงาน มีความปลอดภยั มีพ้นื ที่สาหรับการ
ยา้ ยวสั ดุ และอุปกรณ์ เครื่องจกั ร
2. พจิ ารณาถึงพ้ืนท่ีการจราจร สาหรับยานพาหนะท่ีอาจจะตอ้ งเขา้ ไปในพ้นื ที่ปฏิบตั ิงาน
โดยมีการกาหนดเส้นทางเดินรถท่ีชดั เจน
3. ประเภทและกาลงั ของระบบไฟฟ้ากาลงั และแสงสวา่ งที่สามารถรองรับคุณสมบตั ิของ
เรือ ระบบปรับอากาศและระบายอากาศที่เช่ือมต่อกบั ระบบของเรือได้ ควรจดั ใหเ้ พยี งพอสาหรับ

151

รองรับเรือที่เขา้ ซ่อมท้งั ในเวลากลางวนั และกลางคืน รวมถึงอุปกรณ์ดงั กล่าวควรเป็นระบบท่ีมี
ประสิทธิภาพ ไดร้ ับการตรวจสอบใหใ้ ชง้ านไดอ้ ยเู่ สมอ เพ่ือความปลอดภยั ของผปู้ ฏิบตั ิงาน

4. ระบบช่วยหรือระบบสนบั สนุนการทางาน เช่น ระบบน้า ระบบอากาศอดั ระบบไอน้า
(ถา้ มี) ระบบสนบั สนุนงานเช่ือมและตดั โลหะ เป็นตน้ ระบบเหล่าน้ีมกั จะจดั ไวเ้ ป็นจุด ตามพ้นื ท่ี
ปฏิบตั ิงานในอู่ เพ่ือใหส้ ะดวกในการใชง้ าน ท้งั น้ีจะตอ้ งพิจารณาถึงความปลอดภยั เป็นสาคญั ดว้ ย
โดยที่อุปกรณ์ที่กล่าวมาตอ้ งไดร้ ับการตรวจสอบอยเู่ สมอ และมีเจา้ หนา้ ที่รับผดิ ชอบ

5. ระบบสนบั สนุนการขนยา้ ยวสั ดุ เช่น เครน รถยก รอก สลิง เป็นตน้ ระบบน้ีมีความ
จาเป็นกบั งานอูอ่ ยา่ งยงิ่ เนื่องดว้ ยมีวสั ดุและเคร่ืองจกั รขนาดใหญท่ ี่จะตอ้ งยกข้ึนหรือลงเรืออยเู่ สมอ
อู่เรือควรจะมีเคร่ืองมือ อุปกรณ์เหล่าน้ีใหเ้ ลือกใชห้ ลายขนาด ตามชนิดของงาน สิ่งสาคญั คือ
ผใู้ ชง้ านจะตอ้ งมีความรู้ ทกั ษะ และประสบการณ์ในการดาเนินงาน เพ่ือความปลอดภยั ต่อชีวิตและ
ทรัพยส์ ินในอูเ่ รือ

6. มีอุปกรณ์สนบั สนุนในการนาเรือเขา้ ออกจากอู่ เช่น เรือบริการ (Tug Boat) เคร่ือง
กวา้ นแบบไฟฟ้า หรือแบบไฟฟ้าไฮดรอลิกท่ีมีกาลงั ท่ีเหมาะสม ระบบสูบน้าเขา้ หรือออก และ
เจา้ หนา้ ท่ีในการติดต่อสื่อสารกบั เรือเพ่ือความปลอดภยั ในระหวา่ งการนาเรือเขา้ ออกจากอูเ่ รือ

7. ระบบหมอนรองรับเรือจะตอ้ งถูกตอ้ งตามหลกั วิศวกรรม หมอนจะช่วยรองรับนา้
หนกั ของตวั เรือ ในขณะท่ีอยูใ่ นอู่ ความสูงหมอนจะตอ้ งสูงพอท่ีจะทางานใตท้ อ้ งเรือไดอ้ ยา่ ง
สะดวก กฎการตรวจเรือของสมาคมจดั ช้นั เรือ (Classification Society) จะกาหนดความสูงของ
หมอนอูข่ ้นั ต่าเอาไวเ้ พื่ออานวยความสะดวกต่อการซ่อมตวั เรือใตแ้ นวน้า

4.3 โครงสร้างองค์กรและการดาเนินงาน

โครงสร้างองคก์ รและการดาเนินงาน รวมท้งั การแบง่ สายงานทางธุรกิจเพ่ือความ
คล่องตวั ในการบริหารจดั การในแต่ละอู่เรืออาจจะมีความแตกต่างกนั ไปตามนโยบาย รูปแบบการ
ดาเนินธุรกิจ ประเภทการให้บริการ และกลุ่มลูกคา้ เช่น อู่สาหรับเรือสินคา้ ทว่ั ไป อูเ่ รือสาหรับเรือ
ของหน่วยงานราชการ อู่สาหรับเรือสนบั สนุนการประกอบธุรกิจนอกชายฝ่ัง เป็ นตน้ แต่ในการ
ดาเนินงานของผปู้ ระกอบการอู่เรือในเชิงพาณิชยโ์ ดยส่วนใหญ่จะมีฝ่ ายตา่ ง ๆ ท่ีสาคญั คลา้ ยกนั ดงั น้ี

- ฝ่ ายธุรกิจเรือ (Ship Business Unit/ Integrated Sale and Marketing) รับผดิ ชอบงานดา้ น
การตลาด ธุรกิจ และงานบริการดา้ นการขาย

- ฝ่ ายออกแบบ (Design Division) รับผดิ ชอบในการออกแบบเรือท้งั หมด โดยแบบจะ
แสดงรายละเอียดของเรือทุกมิติ ทุกระบบ เช่น ระบบตวั เรือ ระบบกลจกั ร ระบบไฟฟ้า เป็นตน้

152

สามารถนาไปใชใ้ นการสร้างเรือได้ รวมถึงจะตอ้ งมีแบบท่ีจะมอบใหก้ บั เรือหลงั จากการสร้างเรือ
เรียบร้อยแลว้ เพื่อนาไปใชเ้ ป็ นแบบอา้ งอิงในการใชง้ านและสาหรับการซ่อมบารุงเรือ

- ฝ่ ายวางแผน (Planning and Production) มีบทบาทในการพิจารณาวางแผนงานการซ่อม
บารุงเรือ และการสร้างเรือ กาหนดช่วงเวลาการเขา้ ออกของเรือ กรอบเวลาของความตอ้ งการพสั ดุ
และอุปกรณ์ในการซ่อมบารุงเรือ กาหนดกรอบเวลาในการซ่อมบารุง การจดั บุคลากรในการ
ควบคุม กากบั การซ่อมบารุง รวมถึงการประสานงานกบั หน่วยงานอ่ืนเพ่อื ใหง้ านสาเร็จไปตาม
แผนงาน

- ฝ่ ายวจิ ยั และพฒั นา (Research and Development) มีหนา้ ที่ในการศึกษาวจิ ยั และคน้ ควา้
เพื่อหาแนวทางแกไ้ ขปัญหาที่เกิดข้ึนจากกการซ่อมบารุงและการสร้างเรือ คิดคน้ นวตั กรรมใหม่ ๆ
เพ่อื พฒั นาขีดความสามารถขององคก์ ร ใหส้ อดรับกบั เทคโนโลยแี ละความตอ้ งการของลูกคา้ ไดด้ ี
ยง่ิ ข้ึน

- ฝ่ ายผลิต (Production) ประกอบดว้ ยโรงงานหลกั คือ โรงงานเรือเหล็ก โรงงาน
เคร่ืองกล และโรงงานไฟฟ้า บทบาทและหนา้ ที่ของแตล่ ะโรงงานมีดงั น้ี 1) โรงงานเรือเหล็ก มี
หนา้ ท่ีในการดาเนินการเกี่ยวกบั ตวั เรือ งานโลหะท้งั ปวง อนั ไดแ้ ก่ การตดั แผน่ เหล็ก การเช่ือม
โลหะ การดดั แผน่ เหลก็ งานระบบท่อทาง การประกอบแผน่ เหล็กตวั เรือ เป็ นตน้ ท้งั น้ีโครงสร้างใน
แต่ละอูเ่ รือ อาจจะกาหนดบทบาทและหนา้ ที่ท่ีแตกตา่ งกนั ไปตามความเหมาะสม 2) โรงงาน
เคร่ืองกล รับผดิ ชอบในงานที่เกี่ยวกบั เครื่องจกั รกลในเรือท้งั หมด เช่น การประกอบและติดต้งั
เคร่ืองจกั รใหม่ ซ่ึงประกอบไปดว้ ย ระบบขบั เคล่ือน ระบบเคร่ืองขบั เครื่องไฟฟ้า ระบบเครื่องจกั ร
ช่วย รวมถึงการซ่อมบารุงเครื่องจกั ร เมื่อครบวงรอบการซ่อมบารุง และ 3) โรงงานไฟฟ้า
ดาเนินการงานดา้ นไฟฟ้าท้งั ปวงในเรือ ประกอบดว้ ย การติดต้งั ระบบฟ้าในเรือ ท้งั ระบบไฟฟ้ากาลงั
และไฟแสงสวา่ ง ระบบสายไฟ ระบบควบคุมในเรือ เป็ นตน้ ท้งั น้ีในการดาเนินงานบางระบบ
อาจจะตอ้ งมีความร่วมมือจากบริษทั ผผู้ ลิตร่วมดาเนินการดว้ ย เนื่องจากเป็นผเู้ ช่ียวชาญเฉพาะในการ
ติดต้งั และซ่อมบารุง

- ฝ่ ายควบคุมคุณภาพ (Quality Management) รับผดิ ชอบในส่วนของงานควบคุมคุณ
คุณภาพของงานซ่อมบารุงและงานสร้างเรือใหเ้ ป็นไปตามมาตรฐาน และการรับประกนั ผลงาน
หลงั จากมีการส่งมอบงานให้ลูกคา้ แลว้ รวมถึงมีหนา้ ที่ในการรับตรวจสอบจากหน่วยงานภายใน
และภายนอกในดา้ นคุณภาพของงานต่าง ๆ ในบริษทั พร้อมท้งั ใหค้ วามรู้ดา้ นควบคุมคุณภาพแก่
ฝ่ ายผลิตเพ่อื ใหไ้ ดผ้ ลงานท่ีเป็ นไปตามมาตรฐาน

153

ภาพท่ี 4-14 โครงสร้างองคก์ รของ Daewoo Shipyard & Marine Engineering
(ที่มา: www.dsme.co.kr)

ภาพที่ 4-15 การแบง่ สายงานของธุรกิจของ Hyundai Heavy Industries Shipbuilding Group
(ที่มา: www.hhi.co.kr)
การดาเนินงานของอู่เรือ เช่ือมโยงกบั อุตสาหกรรมเก่ียวเนื่องอื่นและเกิดคุณคา่ ในการ

ดาเนินกิจกรรมมากมายในโซ่อุปทาน เช่น อุตสาหกรรมเหล็ก อุตสาหกรรมเครื่องกลเรือ
อุตสาหกรรมไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ การสื่อสารและอื่น ๆ เป็นอุตสาหกรรมที่มีการใชแ้ รงงานคน
ใชเ้ งินลงทุนสูง และตอ้ งอาศยั เทคโนโลยที างดา้ นเคร่ืองจกั รกลในการผลิต โดยอุตสาหกรรมตน้ น้า
จะเป็นอุตสาหกรรมที่ทาหนา้ ที่ป้อนวตั ถุดิบที่ใชใ้ นการต่อเรือและซ่อมเรือ เช่น อุตสาหกรรมเหล็ก
สี เคมีภณั ฑต์ ่าง ๆ เครื่องจกั ร และอุปกรณ์เดินเรือ เป็นตน้ อุตสาหกรรมตน้ น้าส่งผลสาคญั ต่อ
ตน้ ทุนและคุณภาพในการต่อเรือและซ่อมเรือ เกาหลีใตเ้ ป็ นหน่ึงในประเทศตวั อยา่ งช้นั นาของ

154
อุตสาหกรรมต่อเรือ ที่ในยคุ แรกของการพฒั นารัฐบาลไดเ้ ขา้ ไปสนบั สนุนและช่วยเหลือใน
มาตรการตา่ ง ๆ ที่เป็นวตั ถุดิบท่ีเกี่ยวขอ้ งกบั อุตสาหกรรมตน้ น้าของอุตสาหกรรมต่อเรือและซ่อม
เรือ เช่น การลดภาษีเหลก็ ที่ใชต้ อ่ เรือใหม้ ีราคาที่ต่า เพื่อผลกั ดนั สู่การเป็นผนู้ าในอุตสาหกรรมน้ี
ส่วนอุตสาหกรรมกลางน้าเป็ นอุตสาหกรรมท่ีต่อเน่ืองมีบทบาทสาคญั ในการสนบั สนุนในดา้ น
แหล่งเงินทุนและทรัพยากรมนุษย์ ไดแ้ ก่ สถาบนั การเงิน สถาบนั การศึกษา และหน่วยงานฝึกอบรม
ตา่ ง ๆ ส่วนอุตสาหกรรมปลายน้าเป็นอุตสาหกรรมซ่ึงมีส่วนในการกาหนดทิศทางตลาดและผใู้ ช้
เรือ ไดแ้ ก่ การขนส่งทางทะเล การประมง การท่องเที่ยวทางน้า นโยบายการจดั หาหรือซ่อมบารุง
เรือขององคก์ รต่าง ๆ โดยอูเ่ รือขนาดใหญใ่ นประเทศช้นั นาจะมีความไดเ้ ปรียบในหลาย ๆ ดา้ น ยงิ่ มี
ปริมาณการตอ่ หรือซ่อมทาเรือจานวนมาก จะทาใหเ้ กิดการประหยดั ต่อขนาด (Economies of Scale)
ส่งผลใหไ้ ดเ้ ปรียบในเรื่องตน้ ทุนการดาเนินงานเมื่อเทียบกบั ประเทศที่มีอู่เรือและขนาดตลาดที่เล็ก
กวา่

ภาพที่ 4-16 กิจกรรมที่เก่ียวเนื่องในโซ่อุปทานในอูเ่ รือ (ท่ีมา: Karin G. and Christian S.)

155

4.4 กจิ กรรมทางธุรกจิ และมาตรฐานอ่เู รือ

กจิ กรรมทางธุรกจิ
กิจกรรมในอู่เรือเป็นกิจกรรมที่มีบทบาทสาคญั ในส่ีตลาดสาคญั ทางเศรษฐศาสตร์ใน
อุตสาหกรรมพาณิชยนาวี (The Four Shipping Market) ตามแนวคิดของ Martin Stopford นกั
เศรษฐศาสตร์ชื่อดงั ชาวองั กฤษ ไดแ้ ก่ ตลาดค่าระวาง (The Freight Market) ตลาดซ้ือขายเรือมือสอง
(The Sale and Purchase Market) ตลาดการต่อเรือใหม่ (The Ship Building Market) และตลาดแยก
ชิ้นส่วนเรือ (The Demolition Market) โดยอุตสาหกรรมอูเ่ รือสามารถแบง่ ตามกิจกรรมทางธุรกิจ
เป็น 3 ส่วน ไดแ้ ก่ การต่อเรือใหม่ (Ship Construction) การซ่อมเรือและการปรับเปล่ียนหรือ
ดดั แปลงเรือ (Ship Repair and Conversion) และการแยกชิ้นส่วนเรือ (Ship Breaking) สาหรับใน
ประเทศไทยยงั ไม่มีอุตสาหกรรมแยกชิ้นส่วนเรือท่ีชดั เจน
การต่อเรือใหม่ (Ship Construction)
เป็นกิจกรรมที่เกิดจากความตอ้ งการเรือของเจา้ ของเรือ ไม่วา่ จะเป็นความตอ้ งการของ
ทางราชการ เช่น เรือรบ เรือของหน่วยงานภาครัฐ หรือเรือของบริษทั เอกชน เช่น เรือบรรทุกสินคา้
เรือบรรทุกน้ามนั เรือประมง เป็นตน้ ซ่ึงความตอ้ งการเหล่าน้ีจะเป็นปัจจยั หลกั ใหเ้ กิดการต่อเรือ
ใหม่ ถึงแมว้ า่ ในปัจจุบนั จะมีกิจการซ้ือขายเรือเก่าในหลายประเทศ แต่ความตอ้ งการเรือใหมย่ งั คงมี
อยู่ เน่ืองดว้ ยหลากหลายเหตุผลของเจา้ ของเรือในแตล่ ะรายที่แตกต่างกนั เช่น ความคุม้ ค่าในระยะ
ยาว ความน่าเชื่อถือและความปลอดภยั คุณลกั ษณะของเรือตรงความตอ้ งการ เป็นตน้ อุตสาหกรรม
การตอ่ เรือในบางประเทศ โดยเฉพาะการต่อเรือใหม่ ถือวา่ เป็นอุตสาหกรรมสาคญั ในเชิง
ยทุ ธศาสตร์ โดยที่กิจกรรมของอูเ่ รือมีส่วนสาคญั อยา่ งยงิ่ ในการส่งเสริมให้เกิดโครงสร้างพ้นื ฐาน
ทางอุตสาหกรรมอื่นในประเทศ รวมถึงส่งเสริมการสร้างผลประโยชน์ดา้ นความมนั่ คงแห่งชาติอีก
ดว้ ย
กระบวนการเริ่มต้งั แต่ข้นั ตอนการออกแบบและการคานวณคา่ ตา่ ง ๆ ของเรือ ไดแ้ ก่
การออกแบบส่วนประกอบของตวั เรือ ระบบขบั เคล่ือน ซ่ึงประกอบไปดว้ ย เครื่องยนต์ ระบบเกียร์
ระบบเพลาใบจกั ร เคร่ืองจกั รตา่ ง ๆ การออกแบบระบบไฟฟ้าและอิเลก็ ทรอนิกส์ ตลอดจน
ระบบสื่อสารและอ่ืน ๆ จนกระทง่ั ทาการทดลองเรือจาลอง การออกแบบเรือใหมใ่ นบางกรณี
สามารถใชแ้ บบของเรือตน้ แบบในช้นั เดียวกนั (Sister Ship) ที่ไดร้ ับการรับรองแลว้ ในดา้ นของ
โครงสร้างมาเป็นตน้ แบบในการสร้างได้ โดยไมต่ อ้ งออกแบบใหม่ อูเ่ รือที่ไมม่ ีขีดความสามารถใน
การออกแบบและคานวณ สามารถซ้ือแบบจากบริษทั ผอู้ อกแบบอื่นหรืออูเ่ รืออื่นมาขยายหรือปรับ
ปรุงแบบใหต้ รงตามความตอ้ งการของตน โดยไปตามอนุสญั ญาวา่ ดว้ ยความปลอดภยั ทางทะเล
หรือ SOLAS ท้งั น้ีในการปรับปรุงแบบ จะตอ้ งไดร้ ับการรับรองจากสมาคมจดั ช้นั เรือ

156

(Classification) ดว้ ย เพื่อตรวจสอบความแขง็ แรงของโครงสร้าง และใหเ้ ป็นไปตามหลกั การทาง
วศิ วกรรม

การต่อเรือมีการแยกส่วนโดยการแบ่งตวั เรือขนาดใหญ่อออกเป็นส่วน ๆ (Block) โดยใน
แตล่ ะส่วนที่แยกออกมายงั สามารถแยกเป็นส่วนยอ่ ยไดอ้ ีก (Sub Block) เพื่อใหส้ ามารถแบ่งงาน
ออกไปทาการผลิตให้เหมาะสมกบั พ้นื ท่ีทางานและเครื่องจกั รที่มีอยู่ โดยงานที่แบง่ ออกเป็นส่วน ๆ
อาจจะดาเนินการภายในอู่เรือเองท้งั หมด หรือส่งไปทาที่อูเ่ รือหรือสถานประกอบการอ่ืนที่มีขีด
ความสามารถ มีพ้ืนที่และเคร่ืองมือท่ีสามารถผลิตชิ้นงานน้นั ได้ ขนาด 1 Block ของเรือ สามารถ
แยกออกไดเ้ ป็ นเป็นส่วนยอ่ ย (Sub Block) ไดห้ ลายส่วน เพอ่ื กระจายการผลิตไปยงั ส่วนท่ี
รับผดิ ชอบ ในเวลาที่ใกลเ้ คียงกนั และนามาประกอบเป็ น Block ขนาดใหญ่ตามแบบ ซ่ึงสามารถลด
เวลาในการผลิตหากผลิตทีละส่วนเองทีละส่วน

แนวคิดและการดาเนินงานของอู่เรือรายสาคญั จะเนน้ ท่ีการผลิตชิ้นส่วนของเรือเป็น
ส่วน ๆ จานวนมาก เนื่องจากความคลา้ ยคลึงกนั ของชิ้นส่วนประกอบตวั เรือเรือ การใชว้ สั ดุประเภท
เดียวกนั ในเรือชุดเดียวกนั (Sister Ship) และนิยมผลิตในกรณีที่มีการตอ่ เรือเป็นชุดเรือ หรือกองเรือ
จานวนหลายลา วธิ ีการน้ีจะใหค้ วามรวดเร็วและมีตน้ ทุนต่อหน่วยที่ต่า อีกท้งั ยงั พฒั นารูปแบบโดย
เนน้ ที่การจดั กลุ่มความสัมพนั ธ์ของชิ้นส่วนเรือ โครงสร้างของเครื่องจกั รหลกั เพื่อแยกเป็นกลุ่ม ทา
ใหส้ ามารถปรับเปล่ียนระบบและระดบั การผลิตท่ีจะเอ้ืออานวยตอ่ การลดเวลาในการผลิต วธิ ีการน้ี
จะปรับเปลี่ยนการทางานใหเ้ ป็นแบบหรือการผลิตเป็นชุด รวมท้งั สร้างความยดื หยนุ่ ในการ
ปรับเปล่ียนการผลิตอีกดว้ ย

ภาพท่ี 4-17 ส่วนประกอบยอ่ ยในการต่อเรือ (ที่มา: School of Engineering, Aalto University)

157

ภาพท่ี 4-18 การเคล่ือนยา้ ยและการประกอบชิ้นส่วนของเรือ (ที่มา: Taihun C. and Yoonho S.)
ภาพที่ 4-19 ข้นั การประกอบชิ้นส่วนเรือ

(ที่มา: ดดั แปลงจาก Hongdong w., Yongjin G., Xiaofeng L. and Hong Y.)

158

การซ่อมเรือและการปรับเปลยี่ นหรือดดั แปลงเรือ (Ship Repair and Conversion)
ในบางประเทศ ไดแ้ ยกกิจกรรมท่ีเก่ียวกบั การซ่อมออกจากกิจกรรมการตอ่ เรือใหม่
เนื่องจากความตอ้ งการรายรับที่สูงข้ึนและเร็วกวา่ การสร้างเรือ แรงงานราคาถูก และการเพม่ิ
ประสิทธิภาพการใหบ้ ริการของอูเ่ รือ หรือมีการแยกการใหบ้ ริการที่ชดั เจน ตวั อยา่ งเช่น บางอู่เรือใน
เกาหลีใต้ แยกกิจการในการใหบ้ ริการเรือรบออกจากกิจการของเรือสินคา้ และเรือใหบ้ ริการนอก
ชายฝั่งอ่ืน เน่ืองจากเป็นความลบั ทางการทหาร ส่วนในยโุ รปมีการรวมกิจกรรมเกี่ยวกบั การซ่อมเรือ
และต่อเรือเขา้ ไวด้ ว้ ยกนั โดยเนน้ ความหลากหลายของกลุ่มสินคา้ โดยปริมาณการซ่อมเรือข้ึนอยกู่ บั
หลายปัจจยั ที่เก่ียวขอ้ ง เช่น การเพ่มิ ข้ึนของจานวนเรือเพ่ือใหบ้ ริการในการขนส่งทางทะเล ความ
ตอ้ งการการบารุงรักษาท่ีสูงข้ึนของเรือสมยั ใหม่ที่มีความซบั ซอ้ นของระบบการทางาน ความถ่ีของ
การตรวจสอบสภาพเรือตามขอ้ กาหนดของสมาคมจดั ช้นั เรือ เป็นตน้
นอกจากน้ีการพฒั นาธุรกิจที่เกี่ยวเนื่อง เช่น ชิ้นส่วนอุปกรณ์การเดินเรือ (Marine
Equipment) และโครงสร้างเหล็กที่ใชใ้ นการก่อสร้างหรือซ่อมแซม เป็นกลยทุ ธ์เพื่อเพ่ิมเป็นรายได้
เสริมธุรกิจหลกั ของผปู้ ระกอบการอู่เรือ โดยในกรณีของอุตสาหกรรมชิ้นส่วนและอุปกรณ์ท่ี
เก่ียวขอ้ งกบั การเดินเรือ ปัจจุบนั ประเทศในแถบยโุ รปถือไดว้ า่ เป็นผนู้ าระดบั โลกท่ีมีผลิตภณั ฑท์ ่ี
หลากหลาย เช่น ระบบขบั เคล่ือน เคร่ืองยนตด์ ีเซลขนาดใหญ่ ระบบเก่ียวกบั ส่ิงแวดลอ้ มและความ
ปลอดภยั รวมถึงระบบการจดั การระวางสินคา้ และอุปกรณ์อิเลก็ ทรอนิกส์ ภาคการผลิตชิ้นส่วน
และอุปกรณ์การเดินเรือ โดยนิยามแลว้ ชิ้นส่วนและอุปกรณ์การเดินเรือโดย EMEC (European
Marine Equipment Council) จะกล่าวถึงผลิตภณั ฑแ์ ละการใหบ้ ริการทุกประเภทท่ีใชใ้ นการสร้าง
ดดั แปลงและบารุงรักษาเรือ ในการน้ีหมายรวมถึงการให้บริการทางเทคนิค ในส่วนของงาน
วศิ วกรรม การติดต้งั การทดสอบ ทดลองอุปกรณ์ และการบารุงรักษาเรือ (รวมถึงการซ่อม) การ
ปรับเปลี่ยนหรือดดั แปลงเรือไดร้ ับความนิยมมากข้ึน เน่ืองจากราคาการตอ่ เรือใหม่ท่ีสูงและการรอ
เวลาในการการจดั ส่งที่นาน การดดั แปลงเรือเดิมจะเป็นการปรับเปล่ียนมิติของเรือ อุปกรณ์ในเรือ
เพ่ือใหเ้ หมาะสมกบั ความตอ้ งการ หรือเพม่ิ ขีดความสมารถของเรือ ภายใตข้ อ้ กาหนดของสมาคมจดั
ช้นั เรือ

159
ตารางท่ี 4-2 ตวั อยา่ งการจดั กลุ่มประเภทชิ้นส่วน ระบบและอุปกรณ์การเดินเรือ

ประเภท ระบบและอุปกรณ์เดินเรือ

การขบั เคล่ือนเคล่ือนเรือและพลงั งาน  ระบบขบั เคลื่อนเคร่ืองจกั รใหญ่

 ระบบการขบั เคลื่อนเครื่องจกั รช่วย

 ระบบความร้อน การไหลเวยี นของอากาศ และ

เครื่องปรับอากาศ

 ระบบอิเล็กทรอนิกส์ สายเคเบิ้ล และอื่น ๆ

อุปกรณ์การนาทาง/ การส่ือสาร/  ระบบการจดั การ ควบคุม และนาทาง

การควบคุม (กระแสไฟฟ้า และระบบ  ระบบการสื่อสาร และการแสดงผล
อิเล็กทรอนิกส์)  ระบบไฟและแสง

 ระบบนาทาง

 ระบบปฏิบตั ิการสาหรับเรือที่มีลกั ษณะพิเศษ

อุปกรณ์เกี่ยวกบั สินคา้ และความ  ระบบการจอดเทียบท่าจอดเรือ

ปลอดภยั  ระบบการบรรทุกสินคา้

 ระบบความปลอดภยั และการช่วยชีวติ

 ระบบการปกป้องดา้ นส่ิงแวดลอ้ ม

อุปกรณ์ท่ีเกี่ยวขอ้ งและอื่น ๆ  ส่วนประกอบเครื่องมือทว่ั ไป

 ระบบการอานวยความสะดวก

(ท่ีมา: ดดั แปลงจาก European Commission)

การแยกชิ้นส่วนเรือ (Ship Breaking)

เม่ือเรือผา่ นการปฏิบตั ิงานและมีอายทุ ี่มากข้ึน ส่งผลใหเ้ รืออาจไม่มีความปลอดภยั ท่ี
เพยี งพอและไมผ่ า่ นเกณฑก์ ารตรวจสภาพจากสมาคมจดั ช้นั เรือ หรือค่าใชจ้ า่ ยในการซ่อมเรือสูงมาก
จนไม่คุม้ คา่ ส่งผลใหเ้ รือตอ้ งถูกปลดระวางและขายเป็นเศษเหลก็ ลกั ษณะอูป่ ระเภทน้ีบางคร้ังอาจ
เป็นเพียงพ้นื ที่ชายหาดธรรมดาท่ีไม่ไดใ้ ชอ้ ุปกรณ์หรือเคร่ืองมือที่ทนั สมยั นกั เนน้ การใชแ้ รงงาน
จากคนเป็นหลกั ในการตดั ร้ือ แปลงสภาพเรือ เพ่ือนาซากเรือเก่าท้งั เหล็กและโลหะอ่ืน ๆ ไป
จาหน่าย งานลกั ษณะน้ีจะส่งผลกระทบต่อสุขภาพของผปู้ ฏิบตั ิงานและส่ิงแวดลอ้ ม ทาใหอ้ งคก์ ร
ทางทะเลระหวา่ งประเทศหรือ IMO ไดอ้ อกอนุสญั ญาฮ่องกง 2009 (Hong Kong Convention 2009)

160
หรือ Hong Kong International Convention for the Safe and Environmentally Sound Recycling of
Ships เพื่อควบคุมและกากบั ดูแลในการดาเนินการ

ภาพท่ี 4-20 กิจกรรมการร้ือชิ้นส่วนเรือชายหาดเมืองจิตตากอง บงั คลาเทศ (ท่ีมา: www.reddit.com)

มาตรฐานอ่เู รือ
อูท่ ่ีไดม้ าตรฐานในระดบั สากลจะมีระบบในการบริหารจดั การดา้ นคุณภาพในทุก
กระบวนการของการดาเนินกิจกรรม และหากเจา้ ของเรือที่ส่งั ต่อเรือ ตอ้ งการจะนาเรือไปจดั ช้นั ตาม
มาตรฐานของสถาบนั จดั ช้นั เรือใด อูต่ ่อเรือก็จะติดต่อสถาบนั จดั ช้นั เรือน้นั เพือ่ ให้จดั ส่งผคู้ วบคุม
การตอ่ หรือ Surveyor ที่ข้ึนทะเบียนกบั สถาบนั จดั ช้นั เรือน้นั ๆ เขา้ มาตรวจสอบการผลิตและให้
คาแนะนาถึงข้นั ตอนการผลิตในส่วนต่าง ๆ ของเรือ การเลือกวสั ดุในการต่อเรือจะตอ้ งเป็นไปตาม
มาตรฐานของสมาคม (Material and Equipment According to Class Requirement) ท้งั น้ีอูต่ ่อเรือ
จะตอ้ งนาเสนอข้นั ตอนการต่อเรือ เพ่ือใหส้ ถาบนั จดั ช้นั เรือพจิ ารณาใหค้ วามเห็นชอบก่อนท่ีจะทา
การตอ่ เรือ โดยในมีการควบคุมคุณภาพจากสมาคมจดั ช้นั เรือเพ่อื ให้เป็นไปตามมาตรฐานของ
สมาคมเรือ
ภายหลงั การส่งมอบเรือ เรือท่ีไดร้ ับการจดั ช้นั จากสถาบนั จดั ช้นั เรือที่สาคญั เช่น
American Bureau of Shipping (ABS), Germanischer Lloyd, Bureau Veritas, Det Norke Veritas,
Korean Register และ Lloyd's Register สถาบนั จดั ช้นั เรือเหล่าน้ีจะออกเอกสารรับรองและเอกสาร
ทางเทคนิคตา่ ง ๆ ที่เก่ียวขอ้ งกบั การออกแบบเรือ การต่อเรือ และช่วงระยะเวลาการเขา้ ตรวจสอบ
เรือตามวงรอบท่ีกาหนด เพื่อใหเ้ รืออยใู่ นสภาพท่ีปลอดภยั และเป็นไปตามมาตรฐานของสมาคมจดั
ช้นั เรืออยูเ่ สมอ ปัจจุบนั อู่เรือขนาดใหญ่จะมีระบบควบคุมคุณภาพและประกนั คุณภาพ เพ่อื สร้าง

161
ความมนั่ ใจใหก้ บั ลูกคา้ ในการสร้างเรือหรือซ่อมเรืออยา่ งมีมาตรฐาน มีความน่าเช่ือถือ และจาก
งานวจิ ยั เร่ือง “Evaluation of Shipyard Selection Criteria for Shipowners Using a Fuzzy
Technique” ของ Mustafa K และ Murat O. ซ่ึงไดศ้ ึกษาเกณฑส์ าคญั ในการตดั สินใจเลือกใชบ้ ริการ
อู่เรือของเจา้ ของเรือพบวา่ การกาหนดส่งมอบเรือและความสามารถท่ีจะดาเนินการไดต้ าม
กาหนดเวลาน้นั เป็นสิ่งท่ีสาคญั ที่สุดในการตอบสนองความตอ้ งการของเจา้ ของเรือที่เป็ นผใู้ ชบ้ ริการ
อู่เรือ

ภาพที่ 4-21 ตวั อยา่ งวงรอบการตรวจเรือจากสมาคมจดั ช้นั เรือ (ที่มา: Bangkok Dock)
- AS (Annual Survey) หมายถึง การตรวจเช็คประจาปี
- DS (Docking Survey) หมายถึง การตรวจเรือในอู่แหง้
- ES (Engine Survey) การตรวจสอบเครื่องจกั ร
- ITMS (Intermediate Survey) หมายถึง การตรวจในช่วงสองปี คร่ึง
- SS (Special Survey) การตรวจพิเศษในปี ที่หา้
- IWS (In Water Survey) หมายถึง การตรวจเช็คขณะเรืออยใู่ นน้า

162

4.5 ผู้ประกอบการรายสาคญั ในอตุ สาหกรรมอ่เู รือโลกและอ่เู รือไทย

ในปี ค.ศ. 2020 ท่ีผา่ นมาไดม้ ีการจดั อนั ดบั 10 ผปู้ ระกอบการรายสาคญั ในอุตสาหกรรม
อู่เรือโลก โดยพิจารณาจากผลประกอบการและสมรรถนะในการดาเนินงาน ดงั น้ี

Hyundai Heavy Industries
เป็นอู่ตอ่ เรือในเกาหลีใต้ สามารถทารายไดส้ ูงถึง 39,330 ลา้ นเหรียญ มีสานกั งานใหญอ่ ยู่
ที่เมืองอุลซาน (Ulsan) ต้งั อยูท่ างตะวนั ออกเฉียงใตข้ องประเทศ ตอ่ เรือและซ่อมบารุงเรือประเภท
ตา่ ง ๆ มากมาย โดยเฉพาะเรือบรรทุกน้ามนั ประเภทตา่ ง ๆ และเรือบรรทุกก๊าซธรรมชาติ นอกจากน้ี
ยงั ผลิตอุปกรณ์ท่ีเกี่ยวขอ้ งกบั ธุรกิจพลงั งานที่ปฏิบตั ิการนอกชายฝ่ังทะเล อูแ่ ห่งน้ีก่อต้งั เม่ือปี ค.ศ.
1972 มีพนกั งานรวมท้งั สิ้น 25,093 คน
STX Offshore & Shipbuilding
เป็นอู่ตอ่ เรือที่เก่าแก่แห่งหน่ึงในเกาหลีใต้ ก่อต้งั มาต้งั แต่ปี ค.ศ. 1962 ตอ่ เรือและซ่อม
บารุงเรือประเภทตา่ ง ๆ ท้งั เรือสินคา้ และเรือรบ โดยสามารถทารายได้ 16,960 ลา้ นเหรียญสหรัฐ
มีสานกั งานอยทู่ ่ีเมืองชางวอน (Changwon) ต้งั อยทู่ างตะวนั ออกเฉียงใตข้ องประเทศ
Daewoo Shipbuilding & Marine Engineering
เป็นอู่ต่อเรือในประเทศเกาหลีใต้ ก่อต้งั เมื่อปี ค.ศ. 2000 ตอ่ เรือและซ่อมบารุงเรือ
ประเภทตา่ ง ๆ ท้งั เรือสินคา้ และเรือรบโดยสามารถทารายได้ 12,760 ลา้ นเหรียญสหรัฐ มีพนกั งาน
รวมท้งั สิ้น 13,458 คน สามารถตอ่ เรือบรรทุกตูส้ ินคา้ ที่มีขนาดมากกวา่ 18,000 TEU มีสานกั งานอยู่
ที่เมืองคยองซงั (Gyeongsang) ต้งั อยทู่ างตะวนั ออกของประเทศ
Samsung Heavy Industries
เป็นอู่ต่อเรือในประเทศเกาหลีใต้ ก่อต้งั เมื่อปี ค.ศ. 1974 ตอ่ เรือ ซ่อมบารุงเรือ และผลิต
อุปกรณ์ชิ้นส่วนต่าง ๆ ทางวศิ วกรรม เช่น เครนขนาดใหญ่ แท่นขุดเจาะน้ามนั โดยสามารถทา
รายได้ 8,580 ลา้ นเหรียญสหรัฐ มีพนกั งานรวมท้งั สิ้น 11,897 คน มีสานกั งานใหญ่ต้งั อยทู่ ี่กรุงโซล
(Seoul) เมืองหลวงของประเทศ

Sumitomo Heavy Industries
เป็นอู่ตอ่ เรือในประเทศญ่ีป่ ุน ก่อต้งั เม่ือปี ค.ศ. 1988 ต่อเรือ ซ่อมบารุงเรือ และผลิต
อุปกรณ์ชิ้นส่วนต่างๆทางวศิ วกรรม รวมท้งั อุปกรณ์ตรวจจบั ชนิดต่าง ๆ ที่ใชใ้ นภาคอุตสาหกรรม
โดยสามารถทารายได้ 6,590 ลา้ นเหรียญสหรัฐ มีพนกั งานรวมท้งั สิ้น 17,941 คน มีสานกั งานใหญ่
ต้งั อยทู่ ี่กรุงโตเกียว (Tokyo) เมืองหลวงของประเทศ

163

Fincantieri
เป็นอู่เรือที่มีขนาดใหญท่ ่ีสุดในยโุ รป ต้งั อยใู่ นอิตาลี ก่อต้งั เมื่อปี ค.ศ. 1959 ตอ่ เรือและ
ซ่อมบารุงเรือประเภทตา่ ง ๆ ท้งั เรือสินคา้ และเรือรบ โดยสามารถทารายได้ 5,170 ลา้ นเหรียญสหรัฐ
มีพนกั งานรวมท้งั สิ้น 19,823 คน มีสานกั งานใหญ่ต้งั อยทู่ ี่เมืองตรีเยสเต (Trieste) ต้งั อยูท่ างภาค
ตะวนั ออกเฉียงเหนือของประเทศ

United Shipbuilding Corporation
เป็นอู่ตอ่ เรือในรัสเซีย ก่อต้งั เมื่อปี ค.ศ. 2007 ตอ่ เรือและซ่อมบารุงเรือประเภทต่าง ๆ ท้งั
เรือสินคา้ และเรือรบ โดยสามารถทารายได้ 5,100 ลา้ นเหรียญสหรัฐ มีพนกั งานประมาณ 80,000 คน
มีสานกั งานต้งั อยทู่ ่ีเมืองมอสโก (Moscow) เมืองหลวงของประเทศ และเมืองเซนตป์ ี เตอร์สเบิร์ก
(Saint Petersburg) ต้งั อยทู่ างตะวนั ตกของประเทศติดกบั ทะเลบอลติก
China State Shipbuilding Corporation
เป็นอู่ตอ่ เรือในจีนท่ีก่อต้งั ข้ึนในปี ค.ศ. 1982 และในปี ค.ศ. 2019 ไดค้ วบรวมกบั China
Shipbuilding Industry Company ต่อเรือและซ่อมบารุงเรือประเภทตา่ ง ๆ ท้งั เรือสินคา้ และเรือรบ
โดยสามารถทารายไดส้ ูงถึง 29,790 ลา้ นเหรียญสหรัฐ มีพนกั งานประมาณ 70,000 คน มีสานกั งาน
ต้งั อยทู่ ่ีกรุงปักกิ่ง เมืองหลวงของประเทศ และเมืองเซี่ยงไฮ้ เมืองทา่ และเมืองสาคญั ทางเศรษฐกิจอยู่
ทางภาคตะวนั ออกของประเทศ

Sembcorp Marine
เป็นอู่ต่อเรือในประเทศสิงคโปร์ ก่อต้งั เมื่อปี ค.ศ. 1963 ตอ่ เรือและซ่อมบารุงเรือประเภท
ตา่ ง ๆ รวมท้งั ผลิตอุปกรณ์ที่เกี่ยวขอ้ งกบั ธุรกิจพลงั งานท่ีปฏิบตั ิการนอกชายฝั่งทะเล รวมท้งั การ
ซ่อมทาอื่น ๆ ท่ีเกี่ยวขอ้ ง โดยสามารถทารายไดใ้ นปี ท่ีผา่ นมา 1,180 ลา้ นเหรียญสหรัฐ

Tsuneishi Shipbuilding
เป็นอู่ตอ่ เรือที่มีความเก่าแก่ในประเทศญ่ีป่ ุน ก่อต้งั เมื่อปี ค.ศ. 1917 ต่อเรือและซ่อมบารุง
เรือประเภทตา่ ง ๆ รวมท้งั ผลิตอุปกรณ์ชิ้นส่วนตา่ ง ๆ ทางวศิ วกรรม โดยสามารถทารายได้ 1,550
ลา้ นเหรียญสหรัฐ มีสานกั งานต้งั อยทู่ ี่เมืองฮิโรชิมา (Hiroshima) ต้งั อยบู่ นเกาะฮอนชู ทางตะวนั ตก
เฉียงใตข้ องประเทศ
สาหรับอุตสาหกรรมตอ่ เรือไทยยงั มีขนาดและส่วนแบ่งทางการตลาดโลกที่นอ้ ยมาก โดย
มีสดั ส่วนเพยี งร้อยละ 0.0125 ของอุตสาหกรรมอู่เรือโลก อู่เรือไทยส่วนใหญเ่ ป็นอูต่ ่อเรือขนาดเลก็
และมีทุนของการประกอบการต่า ปัจจุบนั มีจานวนผปู้ ระกอบกิจการอูต่ ่อเรือขนาดต้งั แต่ 100 ตนั
กรอส (GRT) จานวนท้งั สิ้น 30 แห่ง และมีอูเ่ รือท่ีมีทุนจดทะเบียนมากกวา่ 100 ลา้ นบาทเพยี ง
จานวน 5 แห่งไดแ้ ก่ 1) บริษทั ยนู ิไทยชิปยาร์ด แอนเอ็นจิเนียร่ิง จากดั (มหาชน) 2) บริษทั อิตลั ไทย

164

มารีน จากดั (มหาชน) 3) บริษทั เอเชียนมารีน เซอร์วสิ จากดั (มหาชน) 4) บริษทั มาร์ซนั จากดั
และ 5) บริษทั ซีเครท มารีน จากดั จากโครงการศึกษาวจิ ยั เพ่ือยกระดบั ศกั ยภาพกองเรือพาณิชยไ์ ทย
รองรับตลาดการขนส่งทางทะเลร่วมอาเซียน (กรมเจ้าท่า, 2563) ไดส้ รุปปัจจยั แห่งความสาเร็จ (Key
Success Factor) ของอุตสาหกรรมอูเ่ รือในตา่ งประเทศไวด้ งั น้ี

- มีโครงสร้างพ้ืนฐานท่ีดี ที่สามารถอานวยความสะดวกในการเชื่อมโยงรูปแบบการ
ขนส่งตา่ ง ๆ เช่น เรือเชื่อมต่อกบั รถไฟ รถไฟเช่ือมต่อกบั รถบรรทุก เป็นตน้ รวมถึงการมีแหล่งจ่าย
กระแสไฟฟ้าท่ีมีคุณภาพ (Electrical Supply) ซ่ึงเป็นเง่ือนไขที่จาเป็นสาหรับการผลิตใน
อุตสาหกรรมอู่เรือ

- บุคลากรท่ีมีความเช่ียวชาญเฉพาะดา้ น โดยไดร้ ับการสนบั สนุนดา้ นการศึกษา การ
ฝึกอบรม การวจิ ยั และพฒั นา เพือ่ สร้างแรงงานที่มีทกั ษะและบุคลากรที่มีความเช่ียวชาญเฉพาะดา้ น
เพอ่ื เขา้ สู่อุตสาหกรรมอู่เรือ ท่ีมีความตอ้ งการแรงงานโดยเฉพาะดา้ นวศิ วกรรม

- ไดร้ ับการสนบั สนุนดา้ นการจดั หาเงินทุนและการเขา้ ถึงทุน ซ่ึงเป็นปัจจยั หลกั ในการ
ผลกั ดนั และรักษาการเติบโตของอุตสาหกรรมอูเ่ รือ โดยการเพม่ิ ความเขม้ แขง็ ของสถาบนั การเงินท่ี
ใหก้ ารสนบั สนุน

- มีความตอ้ งการของตลาดท้งั ภายในประเทศและในต่างประเทศรวมท้งั การเติบโตของ
การคา้ โลกท่ีส่งผลต่อความตอ้ งการในการขนส่งทางทะเลระหวา่ งประเทศ

- การมีอุตสาหกรรมเกี่ยวเน่ืองและอุตสาหกรรมสนบั สนุน โดยการใชน้ โยบายการ
พฒั นาธุรกิจ เพ่ือพฒั นาอุตสาหรรมการผลิตท่ีมีความหลากหลาย และสร้างการรวมกลุ่ม (Clusters)
ที่เขม้ แขง็ ในท้งั โซ่อุปทานของอุตสาหกรรม

ตารางที่ 4-3 ผปู้ ระกอบกิจการอูเ่ รือไทยขนาดต้งั แต่ 100 ตนั กรอส (GRT)

ลาดบั ช่ือ จงั หวดั ประเภท ชนดิ และขนาด ขดี ความสามารถ
ท่ี กจิ การ

1 บริษทั ยนู ิไทย ชลบุรี ต่อและซ่อม 1. อูล่ อยขนาด ตอ่ เรือขนาด13,000 -

ชิปยาร์ด แอนด์ เรือเหลก็ 300 เมตร 20,000 GRTหรือไม่

เอน็ จิเนียริ่ง จากดั 2. อ่ลู อยขนาด เกิน 120 เมตร

191 เมตร ซ่อมเรือขนาด 80,000

-180,000 GRT

หรือไมเ่ กิน 300 เมตร

165

ตารางที่ 4-3 (ต่อ)

ลาดบั ชื่อ จงั หวดั ประเภท ชนิดและขนาด ขดี ความสามารถ
ที่ กจิ การ
อู่ลอยขนาด 95 ตอ่ และซ่อมเรือขนาด
2 บริษทั อิตลั ไทย กรุงเทพมหานคร ต่อและซ่อม เมตร ไม่เกิน 4,000 ตนั

มารีน จากดั เรือเหลก็ 1.อูแ่ หง้ ขนาด ตอ่ และซ่อมเรือ ขนาด
108 เมตร 1,600 GRT (4,000
อลูมิเนียมและ 2.อแู่ หง้ ขนาด DWT)
114 เมตร
ทุกประเภท 3.คานเรือขนาด ซ่อมเรือขนาด 10,000
105 เมตร GRT (25,000 DWT)
3 บริษทั อู่ กรุงเทพมหานคร ตอ่ และซ่อม 1. อ่ลู อยขนาด
กรุงเทพฯจากดั 106 เมตร ซ่อมเรือขนาดไมเ่ กิน
เรือเหลก็ 2. อู่ลอยขนาด 5,000 GRT
161 เมตร ต่อและซ่อมเรือ ไม่
อลูมิเนียม อลู่ อยขนาด 120 เกินขนาด 1,200 GRT
เมตร (3,000 DWT)
4 บริษทั เอเชียน สมทุ รปราการ ตอ่ และซ่อม อลู่ อยขนาด 126 ซ่อมเรือขนาดไมเ่ กิน
มารีน เซอร์วสิ เรือเหลก็ และ เมตร 12,000 GRT
จากดั (มหาชน) อลมู ิเนียม - ตอ่ เรือขนาดไมเ่ กิน
คานเรือยาว 90 500 GRT
5 บริษทั เอสอีเอ กรุงเทพมหานคร ซ่อมเรือเหลก็ เมตร -ซ่อมเรือขนาด 500
ชิปยาร์ด จากดั คานเรือยาว 80 GRT ข้ึนไป
สมุทรปราการ ตอ่ และซ่อม เมตร
6 บริษทั อู่เรือมา เรือเหลก็ ทุก
รีน แอค็ ม่ีไทย ประเภท
จากดั
กรุงเทพมหานคร ซ่อมเรือเหลก็
7 บริษทั หะริน อลมู ิเนียม
การต่อเรือ จากดั
สมทุ รสาคร ต่อและซ่อม
8 บริษทั มหาชยั ด๊ เรือเหลก็
อกยาร์ด จากดั อลูมิเนียม

9 บริษทั ชีทโบท๊ ชลบุรี ตอ่ และซ่อม โมลขนาด 36, 45, - ตอ่ เรืออลูมิเนียม
จากดั
เรือไฟเบอร์ 65 ฟตุ ขนาด 13-38 ฟตุ

กลาสและ - ตอ่ เรือไฟเบอร์กลาส

อลูมิเนียม ขนาด 12-100 ฟตุ

166

ตารางท่ี 4-3 (ต่อ)

ลาดบั ช่ือ จงั หวดั ประเภท ชนดิ และขนาด ขดี ความสามารถ
ท่ี สมทุ รปราการ กจิ การ อู่แหง้ ตอ่ เรือ lcu 55 เมตร
ตอ่ และซ่อม
10 บริษทั มาร์ซนั สมุทรสาคร เรือไฟเบอร์ คานเรือยาว 180 ต่อและซ่อมเรือขนาด
สมทุ รปราการ กลาส, เมตร ไม่เกิน 2,000 GRT
จากดั สมุทรปราการ อลูมิเนียมและ 1) คานเรือยาว ต่อและซ่อมเรือขนาด
เหลก็ 260 เมตร ไมเ่ กิน 2,000 GRT
11 บริษทั มิทส์ ดิ สมุทรปราการ ตอ่ และซ่อม 2) คานเรือยาว
สิชนั่ จากดั สมทุ รปราการ เรือเหลก็ 160 เมตร ซ่อมเรือเกือบทุกขนาด
อลมู ิเนียม On Site Service และทุกแบบ
12 บริษทั ไทย ภเู ก็ต ตอ่ และซ่อม
อินเตอร์เนชน่ั เรือเหลก็ อู่แหง้ ขนาด 40 ซ่อมเรือขนาด 600
แนล ดอ๊ กยาร์ด เมตร GRT
จากดั ซ่อมเรือกลาง
น้า จาหน่าย คานเรือยาว 70 Lifting 250 GRT
13 บริษทั สตาร์มา วสั ดุและ เมตร
รีน เอน็ จิเนียริ่ง อะไหลซ่ ่อม ซ่อมเรือขนาด 180
จากดั เรือ คานเรือยาว 300 GRT.
ซ่อมเรือไฟ เมตร ตอ่ และซ่อมเกือบทุก
14 บริษทั มารีอาร์ท เบอร์,ไม้ และ ชนิด
(ประเทศไทย) เรือทุก
จากดั ประเภท
ต่อและซ่อม
15 บริษทั ซีเครสท์ เรือเหลก็
มารีน จากดั อลูมิเนียมและ
ไฟเบอร์กลาส
16 บริษทั รัตนชยั ซ่อมเรือเหลก็
คานเรือ จากดั ไฟเบอร์กลาส
อลมู ิเนียมและ
ไม้

167

ตารางท่ี 4-3 (ต่อ)

ลาดบั ชื่อ จงั หวดั ประเภท ชนิดและขนาด ขดี ความสามารถ
ที่ สตลู
อยธุ ยา กจิ การ คานเรือยาว 200 ซ่อมเรือขนาด 100
17 อเู่ รือพทิ กั ษส์ ิน ชลบุรี ซ่อมเรือไม้ เมตร GRT
ปทุมธานี ,ซ่อมเรือยอร์ช ตอ่ และซ่อมเรือขนาด
ชยั ปทุมธานี ตอ่ และซ่อม 800 GRT
ปทุมธานี เรือเหลก็ และ
18 คานเรือศรีเจริญ อยธุ ยา ไม้ ซ่อมเรือขนาดต่ากวา่
ซ่อมเรือยนต์ 100 GRT
19 บริษทั สหกล ปทุมธานี
และบริการศรี อยธุ ยา ตอ่ เรือและ คานเรือ 140 ตอ่ เรือและซ่อมเรือ
ราชา จากดั ปทุมธานี ซ่อมเรือเหลก็ เมตร ขนาด 1,000 GRT

20 บริษทั เจา้ พระยา ต่อเรือเหลก็ คานเรือยาว 260 ตอ่ เรือเหลก็ ขนาด
คอนสตรัคเชท และซ่อมเรือ เมตร 2,000 GRT
จากดั บนบก
ตอ่ เรือและ คานเรือยาว 200 ต่อเรือเหลก็ ขนาดไม่
21 บริษทั อ่ตู ่อเรือ ซ่อมเรือขนาด เมตร เกิน 3,000 GRT
บางโพใต้ จากดั กลาง
อูซ่ ่อมเรือ คานเรือ 70 เมตร ซ่อมเรือเหลก็ ขนาด
22 บริษทั บี.พ.ี เซ็น 2,500 GRT ข้ึนไป
เตอร์ 1995 จากดั
ตอ่ เรือและ คานเรือ 140 ตอ่ เรือลาเลียงขนาด
23 บริษทั ริเวอร์ ซี ซ่อมเรือสินคา้ เมตร ยาว 110 เมตร กวา้ ง 19
ทรานสปอร์ต คานเรือ 80 เมตร เมตร
จากดั ตอ่ เรือและ ตอ่ เรือ 1,000 - 2,000
(สาขาที่ 1 ) ส่ิงก่อสร้าง คานเรือ 80 เมตร GRT
ลอยน้า
24 หจก.อู่ทองการ ต่อเรือ ต่อเรือยนตแ์ ละเรือ
ช่าง แอนด์ บรรทุกขนาด 46 เมตร
เซอร์วสิ และขนาด 50 เมตร

25 หจก.สญั ญวฒุ ิ
รุ่งเรือง

26 บริษทั อทู่ องทวี
ทรัพย์ จากดั

168

ตารางที่ 4-3 (ต่อ)

ลาดบั ช่ือ จงั หวดั ประเภท ชนดิ และขนาด ขดี ความสามารถ
ท่ี กจิ การ

27 หา้ งหุน้ ส่วน กรุงเทพมหานคร ต่อเรือและ คานเรือ ตอ่ เรือ ขนาด 20-30

จากดั ซ่อมเรือ ฟตุ

อบู่ างหลวง

28 บริษทั เอ.แอนด์ สมทุ รปราการ ต่อเรือขนาด คานเรือ 50 เมตร ต่อเรือเฉพาะภายใน

มารีน (ไทย) เลก็ และขาย บริษทั เท่าน้นั

จากดั อปุ กรณ์

29 บริษทั เอส.พ.ี สมุทรปราการ ต่อเรือ,ขนส่ง ตอ่ เรือเฉพาะ ตอ่ เรือเฉพาะภายใน

อินเตอร์มารีน สินคา้ ทางน้า ภายในบริษทั บริษทั เท่าน้นั

จากดั เท่าน้นั

30 บริษทั อีเอส สมทุ รปราการ ต่อเรือ ต่อเรือขนาดมากกวา่

ออฟซอร์และมา 500 GRT

รีน เอน็ จิเนียริ่ง

(ประเทศไทย)

จากดั

(ท่ีมา: โครงการศึกษาวจิ ยั เพ่ือยกระดบั ศกั ยภาพกองเรือพาณิชยไ์ ทยรองรับตลาดการขนส่งทางทะเล

ร่วมอาเซียน (กรมเจา้ ทา่ , 2563))

4.6 บทสรุป

อุตสาหกรรมอู่เรือเป็ นกิจกรรมที่เก่ียวขอ้ งกบั การต่อเรือใหม่ การซ่อมบารุงเรือ การ

บริการติดต้งั หรือซ่อมอุปกรณ์ต่าง ๆ ท่ีเก่ียวขอ้ งกบั การเดินเรือ เพ่ือใหเ้ รือมีความพร้อมที่จะออก
เดินทะเลไดอ้ ยา่ งปลอดภยั อู่เรือสามารถแบง่ ตามกิจกรรมทางธุรกิจเป็น 3 ส่วน ไดแ้ ก่ การตอ่ เรือ

ใหม่ การซ่อมเรือและการปรับเปล่ียนหรือดดั แปลงเรือ และการแยกชิ้นส่วนเรือ โดยอู่เรือสาคญั ของ
โลกจะต้งั อยใู่ นพ้นื ที่เอเชียตะวนั ออกไกล ไดแ้ ก่ จีน เกาหลี และญี่ป่ ุน ในขณะที่อู่เรือหรือพ้นื ที่ริม
ชายหาดสาคญั ที่ทาหนา้ ที่ในการแยกชิ้นส่วนเรือจะอยใู่ นพ้ืนท่ีเอเชียใต้ ไดแ้ ก่ อินเดีย บงั คลาเทศ
และปากีสถาน และในพ้นื ท่ีอ่ืน ไดแ้ ก่ จีน และตุรกี

ลกั ษณะทางกายภาพของอู่เรือสามารถแบง่ ไดห้ ลายประเภท ไดแ้ ก่ 1) อู่น้า เป็นอู่เรือท่ี
ดาเนินการซ่อมโดยจะปรับระดบั น้าภายในอู่ใหเ้ รือลอยอยใู่ นระดบั ท่ีตอ้ งการ 2) อูแ่ หง้ สร้างข้ึนบน
พ้นื ดินใกลก้ บั ชายฝ่ัง ก่อสร้างดว้ ยคอนกรีตท่ีมีรูปร่างเป็นกล่องสี่เหล่ียมผนื ผา้ หรือกล่องรูปตวั ยู

169

มีผนงั และประตูผนึกน้า มีระบบสูบน้าเขา้ และออก เมื่อเรือถูกลากเขา้ มาในอูแ่ หง้ ประตูผนึกน้าจะ
ถูกปิ ด หลงั จากน้นั จะทาการสูบน้าออก 3) อูล่ อย เป็นโครงสร้างลอยน้ารูปตวั ยู มกั ถูกใชใ้ นการกู้
เรือ บรรทุกเรือที่ไดร้ ับอุบตั ิเหตุและไดร้ ับความเสียหาย จนไม่สามารถเดินทางกลบั มายงั ฝั่งได้
4) อูร่ ะบบตวั ยกเรือทางดิ่ง เป็ นระบบตวั ยกเรือทางดิ่งสาหรับเรือท่ีมีขนาดระหวา่ ง 800 - 25000 ตนั
โดยเรือจะถูกลากหรือยา้ ยมาในบริเวณที่กาหนดของอู่ที่มีน้าอยู่ 5) อู่ระบบคานเรือแบบลาดเอียง
ถูกออกแบบสาหรับเป็นทางชกั ลากเรือ โดยคานเรือลาดเอียงน้ีจะมีลกั ษณะเป็นพ้นื ลาดเอียง ทอดตวั
จากตลิ่งหรือชายฝั่งสู่แม่น้าหรือทะเล และมีเครนยกเรือแบบเคล่ือนที่ เป็ นอุปกรณ์สาคญั ในการ
เคล่ือนยา้ ยเรือสาหรับเรือท่ีมีขนาดไมใ่ หญ่นกั

การบริหารจดั การในแต่ละอู่เรือมีความแตกต่างกนั ตามตามนโยบาย รูปแบบการดาเนิน
ธุรกิจ ประเภทการใหบ้ ริการ และกลุ่มลูกคา้ โดยมาตรฐานการดาเนินงานในอูเ่ รือในการต่อเรือใหม่
และการซ่อมบารุงเรือจะมีสมาคมจดั ช้นั เรือ เขา้ มามีบทบาทสาคญั ในการควบคุมมาตรฐานให้
เป็นไปในระดบั สากล ปัจจุบนั อุตสาหกรรมอู่เรือไทยเม่ือเทียบกบั อุตสาหกรรมอูเ่ รือประเทศอ่ืน ๆ
ในระดบั สากล ยงั นบั วา่ มีสดั ส่วนที่นอ้ ยมากเพยี งร้อยละ 0.0125 โดยอู่เรือไทยส่วนใหญ่ยงั มีขนาด
เลก็ และมีขีดความสามารถในการดาเนินงานท่ียงั ไม่สูงมากนกั

บทที่ 5
คนประจำเรือ

5.1 ควำมหมำยและควำมสำคญั

คนประจำเรือ (Seafarer) ตำมควำมหมำยในพจนำนุกรมภำษำองั กฤษฉบบั Merriam -
Webster หมำยถึง บุคคลที่ทำงำนหรือท่องเที่ยวไปกบั เรือในทะเล โดยทวั่ ไปแลว้ ในกำรขนส่งทำง
ทะเลจะหมำยถึง บุคคลที่ทำงำนมีหนำ้ ท่ีอยบู่ นเรือเดินทะเล หรือถำ้ พิจำรณำในทำงกฎหมำยจะ
หมำยถึงลูกจำ้ งท่ีตกลงรับจำ้ งทำงำนใหแ้ ก่นำยจำ้ งตำมสัญญำจำ้ งแรงงำน ท่ีกำหนดใหล้ ูกจำ้ งตอ้ ง
เดินทำงออกไปกบั เรือเดินทะเลเพอื่ ทำงำนบนเรือ ตลอดระยะเวลำที่กำหนดไวใ้ นสัญญำจำ้ งงำน
คนประจำเรือสำหรับเรือสินคำ้ นบั วำ่ มีบทบำทสำคญั เป็ นอยำ่ งมำกในกำรปฏิบตั ิหนำ้ ท่ีบนเรือเพรำะ
ตอ้ งทำหนำ้ ท่ีในเดินเรือเพื่อขนส่งสินคำ้ จำกตน้ ทำงจนถึงปลำยทำง โดยเม่ือปี พ.ศ. 2553 องคก์ ำร
ทำงทะเลระหวำ่ งประเทศหรือ IMO (International Maritime Organization) กำหนดใหว้ นั ท่ี 25
มิถุนำยนของทุกปี เป็นวนั คนประจำเรือโลก (Day of the Seafarer)

กำรดำเนินกำรของผูร้ ับขนส่งสินคำ้ ทำงทะเลระหวำ่ งประเทศน้นั คนประจำเรือนบั วำ่
เป็นทรัพยำกรท่ีมีควำมสำคญั ยงิ่ ขององคก์ ร ในกำรควบคุมดูแลกำรเดินเรือและสินคำ้ เพอื่ ขนส่ง
สินคำ้ ใหเ้ ป็นไปดว้ ยควำมปลอดภยั และในขณะเดียวกนั ก็เป็นตน้ ทุนสำคญั ในกำรดำเนินกิจกรรม
ดว้ ยเช่นกนั เน่ืองดว้ ยบุคคลเหล่ำน้ีตอ้ งปฏิบตั ิงำนในทอ้ งทะเลเป็นระยะเวลำนำนและตอ้ งดูแล
รับผดิ ชอบสินคำ้ ซ่ึงมีมูลคำ่ สูง จึงตอ้ งมีอตั รำคำ่ จำ้ งในอตั รำท่ีสูงเพื่อจูงใจใหค้ นมำปฏิบตั ิงำนบนเรือ
แมว้ ำ่ ปัจจุบนั จะมีเทคโนโลยเี ครื่องช่วยกำรเดินเรือและกำรสื่อสำรที่ทนั สมยั แต่มนุษยย์ งั คงเป็น
แรงงำนหลกั บนเรือสินคำ้ เน่ืองดว้ ยกิจกรรมหลำยอยำ่ งยงั ตอ้ งอำศยั มนุษยใ์ นกำรดำเนินกำร แต่
ทิศทำงในอนำคตก็เริ่มมองเห็นกำรเปลี่ยนแปลงท่ีกำลงั จะเกิดข้ึน เช่น กำรทดลองเดินเรือโดยไม่ใช่
มนุษยข์ ้ึนไปปฏิบตั ิกำรบนเรือ แมย้ งั เป็นเรือขนำดเลก็ และเดินทำงในระยะใกล้ ๆ แตก่ ม็ ีกำรพฒั นำ
ทำงเทคโนโลยอี ยำ่ งไมห่ ยดุ ย้งั เพือ่ ลดตน้ ทุนของผใู้ หบ้ ริกำรหรือสำยเรือ และตอบสนองควำม
ตอ้ งกำรของลูกคำ้

5.2 กำรแบ่งประเภทตำมหน้ำทแ่ี ละตำแหน่งบนเรือ

คนประจำเรือมีหนำ้ ท่ีสำคญั ในกำรนำเรือไปใหถ้ ึงจุดหมำยปลำยทำงดว้ ยควำมปลอดภยั
ท้งั ชีวติ และทรัพยส์ ิน (ตวั เรือและสินคำ้ ) โดยใชเ้ วลำนอ้ ยท่ีสุด มีคำ่ ใชจ้ ำ่ ยนอ้ ยท่ีสุด ตำมเส้นทำง
กำรเดินเรือท่ีเหมำะสม รวมท้งั ยงั ตอ้ งคำนึงถึงผลกระทบดำ้ นสิ่งแวดลอ้ มอีกดว้ ย ซ่ึงแต่ละคนจะมี

171

หนำ้ ที่ซ่ึงแตกตำ่ งกนั ออกไปตำมแต่หนำ้ ท่ีและตำแหน่งบนเรือสินคำ้ น้นั ๆ องคก์ รทำงทะเลระหวำ่ ง
ประเทศ หรือ IMO ไดจ้ ดั ทำอนุสัญญำระหวำ่ งประเทศวำ่ ดว้ ยมำตรฐำนกำรฝึกอบรม กำรออก
ประกำศนียบตั ร และกำรเขำ้ ยำมสำหรับคนประจำเรือ (International Convention on Standards of
Training, Certification and Watch Keeping for Seafarers: STCW) เพือ่ สร้ำงมำตรฐำนในกำรผลิต
คนประจำเรือ อนุสัญญำ STCW ฉบบั ปัจจุบนั เป็ นฉบบั แกไ้ ขเพ่มิ เติมปี ค.ศ. 2010 (The 2010
Manila Amendments) ซ่ึงมีกำรแบง่ หนำ้ ที่ในเรือ (Function) ตำมกลุ่มงำน หนำ้ ที่ และควำม
รับผดิ ชอบ สำหรับกำรปฏิบตั ิงำนบนเรือซ่ึงประกอบดว้ ย 7 หนำ้ ที่ ไดแ้ ก่

1. กำรเดินเรือ (Navigation)
2. กำรจดั กำรและขนถ่ำยสินคำ้ (Cargo Handling and Stowage)
3. กำรควบคุม กำรปฏิบตั ิกำรของเรือ และกำรดูแลบุคคลบนเรือ (Controlling the
Operation of the Ship and Care for Persons on Board)
4. วศิ วกรรมช่ำงกลเรือ (Marine Engineering)
5. วศิ วกรรมไฟฟ้ำ วศิ วกรรมอิเล็กทรอนิคส์ และวศิ วกรรมควบคุม (Electrical,
Electronic and Control Engineering)
6. กำรดูแลรักษำและกำรซ่อมแซม (Maintenance and Repair)
7. กำรสื่อสำรทำงวทิ ยุ (Radio Communications)
กำรแบ่งหนำ้ ท่ีท้งั 7 ประเภทขำ้ งตน้ น้นั สำมำรถสรุปหนำ้ ท่ีตำมลกั ษณะกำรปฏิบตั ิงำน
ไดเ้ ป็น 2 ฝ่ ำยที่สำคญั คือ ฝ่ ำยเดินเรือ (Deck Department) และฝ่ ำยช่ำงกลเรือ (Engine Department)
โดยแต่ละฝ่ ำยจะมีท้งั ระดบั นำยประจำเรือ (Officer) และระดบั ลูกเรือ (Rating) โดยตำแหน่งต่ำง ๆ
ท้งั 2 ฝ่ ำยจะตอ้ งผำ่ นกำรศึกษำและกำรฝึกอบรมตำมหลกั สูตรที่เป็ นไปตำมมำตรฐำนและ
ขอ้ กำหนดขององคก์ ำรทำงทะเลระหวำ่ งประเทศ หรือ IMO
ฝ่ ำยเดนิ เรือ (Deck Department)
ฝ่ ำยเดินเรือจะดูแลรับผดิ ชอบเก่ียวกบั กำรเดินเรือของเรือสินคำ้ เพอ่ื ไปสู่จุดหมำยดว้ ย
ควำมปลอดภยั และยงั ทำหนำ้ ท่ีดำ้ นกำรจดั กำรท่ีเก่ียวขอ้ งกบั สินคำ้ กำรบำรุงรักษำตวั เรือและ
อุปกรณ์ควำมปลอดภยั ตำ่ ง ๆ ตลอดจนถึงกำรดูแลสภำพควำมเป็นอยภู่ ำยในเรือ โดยมีนำยเรือหรือ
กปั ตนั เรือ (Master) เป็นผูร้ ับผดิ ชอบและบงั คบั บญั ชำสูงสุด (เรือรบหลวงจะเรียกวำ่ ผบู้ งั คบั กำรเรือ)
ส่วนตำแหน่งสำคญั อ่ืน ๆ ในฝ่ ำยน้ี ไดแ้ ก่ ตน้ เรือ ตน้ หน สรั่งเรือ และลูกเรือในแผนกต่ำง ๆ
ท่ีเก่ียวขอ้ งกบั งำนในฝ่ ำยเดินเรือ ถำ้ เป็นเรือในรำชกำรกองทพั เรือไทย จะเรียกทหำรเรือที่อยฝู่ ่ ำย
เดินเรือวำ่ “พรรคนำวนิ ” โดยแต่ละตำแหน่งมีหนำ้ ท่ีและควำมรับผดิ ชอบสำคญั ดงั น้ี

172

นำยเรือ (Master) หรือ กปั ตัน (Captain)
เป็นตำแหน่งสูงสุดในกำรบริหำรงำนภำยในองคก์ รเรือ โดยถือประกำศนียบตั รใน
ระดบั ช้นั สูงสุด มีควำมรับผิดชอบในกำรบงั คบั บญั ชำเรือโดยรวมท้งั หมด จะตอ้ งนำเรือไปใหถ้ ึง
จุดหมำยปลำยทำงดว้ ยควำมปลอดภยั ต่อชีวติ ตวั เรือ สินคำ้ และไม่กระทบตอ่ ส่ิงแวดลอ้ มและ
เป็นไปตำมขอ้ กำหนดและมำตรฐำนสำกลในกำรเดินเรือ ลกั ษณะงำนจะเนน้ ไปทำงดำ้ นบริหำร
และกำกบั ดูแลท้งั หมดในเรือ
ต้นเรือ (Chief Officer) C/ O
เป็นนำยประจำเรืออำวโุ สฝ่ ำยเดินเรือ มีลำดบั ช้นั รองลงมำจำกนำยเรือหรือกปั ตนั เรือ
โดยถือประกำศนียบตั รตน้ เรือ หนำ้ ท่ีควำมรับผดิ ชอบเปรียบเสมือนเป็นแม่บำ้ นประจำเรือ ท่ีจะตอ้ ง
ดูแลสภำพควำมเป็นอยขู่ องคนประจำเรือ ควำมสะอำดของเรือ สินคำ้ รวมท้งั อุปกรณ์ควำม
ปลอดภยั ต่ำง ๆ ภำยในเรือ ระหวำ่ งเรือเดินในทะเลจะเขำ้ เวรซ่ึงเรียกวำ่ นำยยำมเรือเดินในหว้ งเวลำ
04.00 ถึง 08.00 น. และ 16.00 - 20.00 น. และเม่ือเรือจอดเทียบท่ำ ตน้ เรือจะมีหนำ้ ที่สำคญั ดำ้ นกำร
ปฏิบตั ิงำนสินคำ้ รับผดิ ชอบกำรจดั กำรบรรทุกและขนถ่ำยสินคำ้ ซ่ึงมีผชู้ ่วยคือนำยประจำเรือฝ่ ำย
เดินเรือและยงั ปฏิบตั ิหนำ้ ท่ีอื่น ๆ ตำมที่นำยเรือไดม้ อบหมำย
ต้นหน (Second Officer) 2/ O
เป็นนำยประจำเรือฝ่ ำยเดินเรืออำวุโสรองมำจำกตน้ เรือ ถือประกำศนียบตั รนำยประจำ
ฝ่ ำยเดินเรือ มีหนำ้ ท่ีหลกั ดำ้ นกำรวำงแผนกำรเดินทำงของเรือภำยใตค้ วำมรับผดิ ชอบของนำยเรือ ทำ
กำรแกไ้ ขและตรวจสอบแผนที่เดินเรือและบรรณสำรดำ้ นกำรเดินเรือตำ่ ง ๆ ใหถ้ ูกตอ้ งและทนั สมยั
ขณะเรือเดินอยใู่ นทะเลจะเขำ้ เวรนำยยำมเรือเดินคร้ังละ 4 ชวั่ โมง และขณะเรือจอดเทียบทำ่ จะตอ้ ง
เขำ้ เวรเพอ่ื ปฏิบตั ิงำนดำ้ นสินคำ้ ตำมช่วงเวลำท่ีตน้ เรือกำหนด รวมท้งั ปฏิบตั ิหนำ้ ที่ในส่วนงำนดำ้ น
อื่น ๆ ตำมที่ไดร้ ับมอบหมำยจำกตน้ เรือและนำยเรือ
ผู้ช่วยต้นเรือหรือต้นหนท่ี 3 (Third Officer) 3/ O
เป็นนำยประจำเรืออำวโุ สนอ้ ยสุด เป็นตำแหน่งแรกสำหรับนกั เรียนเดินเรือพำณิชยท์ ี่จบ
กำรศึกษำและมำปฏิบตั ิหนำ้ ท่ีบนเรือสินคำ้ ในระดบั นำยประจำเรือฝ่ ำยเดินเรือ ถือประกำศนียบตั ร
นำยประจำฝ่ ำยเดินเรือ มีหนำ้ ที่หลกั คือช่วยเหลืองำนของตน้ เรือในดำ้ นงำนอุปกรณ์และควำม
ปลอดภยั ต่ำง ๆ ภำยในเรือ เช่น เรือช่วยชีวติ แพชูชีพ กำรฝึกสถำนีตำ่ ง ๆ ในภำวะฉุกเฉินตำม
ขอ้ กำหนดของอนุสัญญำระหวำ่ งประเทศวำ่ ดว้ ยควำมปลอดภยั แห่งชีวติ ในทะเล (SOLAS) ขณะเรือ
เดินอยใู่ นทะเลจะเขำ้ เวรนำยยำมเรือเดินคร้ังละ 4 ชว่ั โมง และขณะเรือจอดเทียบทำ่ จะตอ้ งเขำ้ เวร
เพือ่ ปฏิบตั ิงำนดำ้ นสินคำ้ ตำมช่วงเวลำท่ีตน้ เรือกำหนด รวมท้งั ปฏิบตั ิหนำ้ ที่ในส่วนงำนดำ้ นอ่ืน ๆ
ตำมท่ีไดร้ ับมอบหมำยจำกตน้ เรือและนำยเรือ

173
นักเรียนฝึ ก ฝ่ ำยเดินเรือ (Deck Cadet)
เป็นนกั เรียนฝึกจำกสถำบนั กำรศึกษำที่ผลิตนำยประจำเรือสำหรับเรือพำณิชย์ (ใน
ประเทศไทย เช่น ศูนยฝ์ ึกพำณิชยน์ ำวี มหำวทิ ยำลยั บูรพำ มหำวทิ ยำลยั เกษตรศำสตร์) ซ่ึงตำม
ขอ้ กำหนด ก่อนท่ีจะมีคุณสมบตั ิท่ีจะสอบประกำศนียบตั รนำยประจำเรือได้ จะตอ้ งมีชว่ั โมง
ปฏิบตั ิงำนบนเรือสินคำ้ ตำมขอ้ กำหนดของ IMO และหลกั เกณฑก์ ำรนบั ระยะเวลำกำรปฏิบตั ิงำนใน
ทะเล สำหรับกำรขอรับประกำศนียบตั รหรือกำรต่ออำยปุ ระกำศนียบตั รท่ีออกตำมขอ้ บงั คบั กรมเจำ้
ทำ่ เกี่ยวกบั กำรสอบควำมรู้ของผทู้ ำกำรในเรือ โดยทวั่ ไปสถำบนั กำรศึกษำจะส่งนกั เรียนเดินเรือ
พำณิชยไ์ ปฝึกบนเรือสินคำ้ ประมำณ 1 ปี (ไม่นบั รวมช่วงฝึกระหวำ่ งศึกษำในสถำบนั กำรศึกษำ)
ขณะฝึกงำนอยบู่ นเรือก็จะทำกำรศึกษำหำควำมรู้ดำ้ นวชิ ำชีพเดินเรือต้งั แต่งำนของลูกเรือ ตลอด
จนถึงงำนของนำยประจำเรือ ตน้ เรือ และนำยเรือ เมื่อจบกำรศึกษำแลว้ ก็จะมีสิทธ์ิขอสมคั รสอบรับ
ประกำศนียบตั รนำยประจำเรือฝ่ ำยเดินเรือ (ประเทศไทยออกโดยกรมเจำ้ ท่ำ กระทรวงคมนำคม)
และจะเริ่มตน้ ทำงำนในตำแหน่งแรกคือผชู้ ่วยตน้ เรือหรือตน้ หนที่ 3 (Third Officer) 3/ O

ภำพท่ี 5-1 ตวั อยำ่ งอินทรธนูประดบั บ่ำของนำยประจำเรือและนกั เรียนฝึกฝ่ ำยเดินเรือ
(ที่มำ: Shipconnector)

สรั่งเรือ (Bosun)
เป็นลูกเรืออำวุโสฝ่ ำยเดินเรือ ถือประกำศนียบตั รลูกยำมสะพำนเดินเรือฝ่ ำยเดินเรือ
มีประสบกำรณ์และผำ่ นงำนลูกเรือมำหลำยปี มีควำมรู้ควำมสำมำรถและเช่ียวชำญดำ้ นกำรเรือ เช่น